Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 10 februari 2010 over het hoger onderwijs en de toekomst van de studiefinanciering (31288)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 61
 
 
 
 Toekomst studiefinanciering
 Aan de orde is het debatnaar aanleiding van een algemeen
overleg op 10 februari 2010 over het hoger onderwijs en de toekomst
van de studiefinanciering.
 
 Ik heet de staatssecretaris van harte welkom.
 Met de Kamer is een spreektijd overeengekomen van twee minuten per woordvoerder.
Ik neem aan dat iedereen daarop geprepareerd is.
 Het woord is aan de heer Van der Ham.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter. Ik heb eigenlijk alleen maar een motie. Die kan ik dus heel
rustig voorlezen. Ik zie de staatssecretaris teleurgesteld kijken!
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat bij toekomstige discussies over het handhaven dan wel
het aanpassen van het studiefinancieringsstelsel het element van de feitelijke
en gevoelde toegankelijkheid van het onderwijs een punt van zorg is;
 overwegende dat ervaringen van studiefinancieringsstelsels in het buitenland,
maar ook binnenlandse kennis over leen- en financieringsstelsels, nuttig zijn
bij het beoordelen of aanpassen van mogelijke voorstellen van wijziging van
de studiefinanciering;
 overwegende dat eerdere onderzoeken inmiddels zo oud zijn dat hierin niet
de nieuwste ervaringen en ontwikkelingen voldoende zijn meegenomen;
 verzoekt de regering, onderzoek te laten doen naar binnen- en buitenlandse
ervaringen met vormen van studiefinanciering ten aanzien van de toegankelijkheid
van het hoger onderwijs, en de Kamer hierover voor de zomer te informeren,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Ham. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 87(31288).
 
 
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Hoe komt het nou dat de fractie van D66, die bij de laatste algemene politieke
beschouwingen toch met een "Pechtoldje" binnenkwam, met stapels aan onderzoeken
en rapporten en probeerde duidelijk te maken dat er gebrek aan daadkracht
was, nu juist de fractie is die wil dat er alsnog een onderzoek komt naar
iets wat op dit moment al wordt meegenomen in andere onderzoeken? Hoe komt
het toch dat de heer Van der Ham opeens met dit punt komt?
 Mijn andere vraag is de volgende. De heer van der Ham zei in het debat
dat ten grondslag ligt aan het debatje dat we nu voeren, dat in het kader
van echte liefde – we hadden het toen even over echte liefde –
eerlijkheid belangrijk is en dat zijn partij voorstander is van afschaffing
van de basisbeurs, van de huidige studiefinanciering. Nu lees ik opeens in
allerlei kranten dat hij daarop terugkomt. Wat is het standpunt van D66 in
dezen?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dat laatste punt moet de heer Jan Jacob van Dijk maar eens even aangeven.
Wij zeggen dat voor ons een sociaal leenstelsel bespreekbaar is. Daar zijn
wij vrij helder in. Wij zien echter wel dat er door allerlei studentenorganisaties
en andere organisaties vraagtekens worden gezet bij het punt van leenangst,
wat ik noem de gevoelde drempel in het hoger onderwijs. Ik weet dat daar in
het buitenland ervaring mee is. We hebben daarover al onderzoeken liggen van
een paar jaar geleden. Die zijn echter niet meer helemaal up-to-date. Ik vraag
daarom om die onderzoeken up-to-date te maken. Kijk hoe de gang van zaken
is in bijvoorbeeld Engeland of Scandinavië. Dat vraag ik. Fijn dat de
heer Jan Jacob van Dijk deze vraag stelt, want nu kan ik toelichten dat het
niet een volstrekt nieuw onderzoek hoeft te zijn. We hebben al onderzoeken,
maar op een aantal punten zijn updates nodig, zodat we kunnen zien welke aanpassingen
we eventueel kunnen doen aan het stelsel zoals ik dat eerder schetste, om
het te verbeteren en mooier te maken. Zo zijn we goed geëquipeerd om
met zo veel mogelijk informatie in het voorjaar het debat te voeren over alle
heroverwegingen en kunnen we de informatie misschien ook gebruiken bij het
opstellen van de verkiezingsprogramma's en de discussies die daarna komen.
 
 
 Nee, u krijgt het woord niet, mijnheer Van Dijk. Dit is een VAO; we gaan
het debat niet overdoen. De heer Harbers mag één vraag stellen.
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 In zijn motie heeft de heer Van der Ham het over toegankelijkheid, maar
wat verstaat D66 precies onder toegankelijkheid? Wanneer is die toegankelijkheid
gewaarborgd? Is hij het met mij eens dat het een enorme bijdrage aan de toegankelijkheid
is als de overheid 75% van de studie betaalt en dat
die bijdrage ook niet ter discussie staat?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dat zegt de heer Harbers helemaal terecht. Een heel groot gedeelte van
de studie wordt nu al betaald door de overheid, door ons allemaal, door de
samenleving. Zoals het ook in de motie staat geformuleerd, zou de leenangst,
waar wij het over hebben, een gevoelde drempel kunnen zijn. Ik vraag mij samen
met de heer Harbers af of dat werkelijk in de praktijk zo uitvalt. Maar ik
vind het wel interessant om verder te bekijken hoe een en ander zich verder
in het buitenland heeft ontwikkeld de afgelopen jaren. In Engeland hoor je
daar negatieve verhalen over en in Scandinavische landen juist heel positieve
verhalen. Wat kunnen wij van die voorbeelden leren, zodat wij ervoor kunnen
zorgen dat die gevoelde drempel – ik heb het niet over een feitelijke
drempel, maar een gevoelde drempel – geslecht kan worden. Maar ik voel
zeer mee met de formulering van de heer Harbers.
 
 
 De heer Jasper van Dijk, één vraag.
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 Het is elke week weer een verrassing met welk standpunt D66 komt. Is de
heer Van der Ham er ook van op de hoogte dat de heer Pechtold onlangs het
volgende heeft gezegd? Als ik moet kiezen tussen investeren in onderwijs of
in studiefinanciering, dan kies ik voor investeren in onderwijs en moet de
studiefinanciering maar geschrapt worden. Is hij daarvan op de hoogte?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 U moet beter lezen waarin u een probleem ziet. Wij hebben in het AO, overigens
samen met GroenLinks en de VVD, gezegd dat voor ons bespreekbaar is dat de
basisbeurs wordt omgezet in een sociaal leenstelsel, wel met de voorwaarden
die ik heb geschetst. Een heel belangrijk element daarin is de (gevoelde)
toegankelijkheid. Voor ons is een belangrijke voorwaarde – dat hebben
ook GroenLinks en de VVD gezegd – dat het geld dat ermee wordt bespaard,
een-op-een wordt teruggestort in de kwaliteit van het hoger onderwijs. Maar
dat heb ik al in dat algemeen overleg gezegd, alsook de VVD en GroenLinks.
Als het ooit tot zoiets zou komen, dan neem ik aan dat u hetzelfde zal zeggen.
Helaas hebben de PvdA en het CDA dat niet gezegd. Maar van ons en ook van
de VVD en GroenLinks mag dit standpunt volstrekt helder zijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 U brengt mij toch in verwarring. Uw partijleider, de heer Pechtold, heeft
tijdens een bijeenkomst in Delft gezegd dat hij kiest voor investeren in kwaliteit
als hij moet kiezen tussen investeren in kwaliteit of het behouden van de
basisbeurs. Later is daarop teruggekomen, want toen heeft D66 op zijn eigen
website toch gezegd dat de studiefinanciering dezelfde opzet moet houden.
Met andere woorden: dat is de basisbeurs. Dat staat op uw eigen website. Daarna
hebt u weer gezegd: wij kunnen toch geen garantie afgeven op dit punt. Misschien
kunt u ons helderheid geven over wat u zou willen.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik kan eindeloos standpunten herhalen en dat is het standpunt dat de heer
Pechtold in allerlei debatten geeft en ik nog onlangs bij een debat in Leiden
heb gegeven. Daar waren de heren Harbers, Dibi en alle andere onderwijswoordvoerders
overigens ook bij. Voor ons is bespreekbaar dat de basisbeurs wordt omgevormd
naar een sociaal leenstelsel. Dat geld moet worden teruggestort in de kwaliteit
van het hoger onderwijs. Dan hebben wij overigens nog een paar kwesties die
wij goed moeten tackelen. Er zit hierover geen licht tussen mij en mijn fractievoorzitter.
Ik zou zo graag willen dat de volstrekte helderheid die wij daarover geven,
ook eens van de Partij van de Arbeid komt. Wij gaan toch niet meemaken dat
de PvdA samen met het CDA een beetje de kaarten tegen de borst gaat houden
en dat wij dan na de verkiezingen weer gaan zien wat zij werkelijk vindt?
Mevrouw Besselink heeft namelijk volstrekt geen helderheid gegeven. Die hebben
GroenLinks, VVD en D66 wel gegeven. De SP deed dat ook op een heel andere
manier, maar die heeft ook helderheid gegeven. Maar zo kennen wij de Partij
van de Arbeid weer: zij houdt de kaarten tegen de borst en na de verkiezingen
gaan wij pas horen wat zij werkelijk van de zaken vindt. Op die manier ga
je niet met kiezers om. Wij zijn volstrekt helder. De VVD is dat. GroenLinks
is dat. De SP is dat. Waar blijft de Partij van de Arbeid?
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Welke onhelderheid zit in de motie-Hamer waarin wij onze ambitie uitspreken
om tot de top vijf van de wereld te behoren op het gebied van onderzoek en
onderwijs?
 
 
 Goed. Zo sluiten wij het af.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Daar ging deze motie niet over. Deze motie gaat over de studiefinanciering
en niet over die ambitie. Waar was de Partij van de Arbeid toen er werd gestemd
over de motie-Pechtold/Halsema waarin werd gezegd hoe de motie-Hamer moest
worden uitgevoerd? Als wij dus zo gaan beginnen, mevrouw Besselink, dan zijn
wij nog wel even bezig. Maar dat doen wij vandaag niet, want daar gaat dit
debat niet over.
 
 
 Nee. Ik zou u beiden willen vragen zich tot het onderwerp te beperken
en de retoriek bij de kiezers te gebruiken.
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 Voorzitter. Wij hebben in het AO gesproken over mogelijke bezuinigingen
op hoger onderwijs. Ook de studiefinanciering kwam daarbij aan de orde. Mijn
fractie vindt het een slecht plan om daarop te bezuinigen. Het hoger onderwijs
moet juist optimaal zijn wanneer het gaat om kwaliteit en toegankelijkheid.
Ik wilde een motie indienen om onderzoek te doen hoe je de toegankelijkheid
kunt bevorderen. Ik moet zeggen dat de motie van de heer Van der Ham in wezen
die strekking dekt. Ik zie daarom af van die motie.
 Rest mij nog de staatssecretaris veel succes te wensen met haar nieuwe
beleidsterrein hoger onderwijs. Ik wil haar meegeven: denk aan die toegankelijkheid,
die is net zo belangrijk als de kwaliteit van het hoger onderwijs.
 
 
 Dan geef ik het woord aan u, mijnheer Jan Jacob van Dijk. Het is overigens
niet verplicht om het woord te voeren. U kijkt alsof u verrast bent.
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Voorzitter. Ik twijfelde er even over of ik het woord zou moeten voeren,
nadat wij ook al hiervoor erover gesproken hebben. Wij hebben in het debatje
dat destijds heeft plaatsgevonden naar aanleiding van een aantal demonstraties,
helder aangegeven dat wat ons betreft er geen enkel stelsel taboe is en geen
enkel stelsel heilig als het gaat over ondersteuning van studenten om uiteindelijk
hun opleiding of studie te gaan volgen. Wat ons betreft blijft recht overeind
staan dat wij het zullen toetsen aan de toegankelijkheid. De sociaaleconomische
achtergrond, de armoedepositie of de rijkdompositie mogen geen belemmering
zijn om een goede opleiding te volgen. Dit hebben wij steeds gezegd. Wij wachten
met belangstelling de plannen van de heroverwegingswerkgroepen af, die straks
naar buiten zullen worden gebracht. Wij zullen op dat moment bekijken hoe
het ervoor staat.
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Voorzitter. Het VAO dat wij nu hebben, is het vervolg op een AO dat al
een precampagnekarakter had. In de laatste missionaire week van het kabinet
keken wij of het kabinet nog uit de tent te lokken was. Dit was op dat moment
niet het geval. Maar de komende tijd zullen wij in de verkiezingscampagne
zien waar iedere partij staat. Wat de VVD betreft, is de inzet helder.
 Wij gaven in september 2009 al aan dat een ruil voor de hand ligt: meer
investeren in hoger onderwijs en dat doen door het invoeren van een sociaal
leenstelsel, waarvan de volledige opbrengst naar het hoger onderwijs gaat.
Die keuze hadden wij gebaseerd op ten minste vijf voorliggende onderzoeken
uit de afgelopen jaren, waaruit blijkt dat dit kan en dat dit ook geen noemenswaardige
invloed heeft op de toegankelijkheid. Wat ons betreft, is het een fundamentele
keuze om nu eerst een keer te gaan besluiten om het kwart van de begroting
hoger onderwijs dat in overdrachtsuitgaven zit, voortaan te gaan besteden
aan het hoger onderwijs zelf. Als je die keuze maakt, heeft dat vanzelfsprekend
tot gevolg dat je dan ook nog onderzoekt hoe je dat precies in moet voeren
en hoe je daarin ook waarborgt dat die toegankelijkheid overeind blijft. Wat
ons betreft, kan dit. Een van de vragen die je dan ook moet beantwoorden,
is de vraag hoe je de toekomstige student goed meeneemt in dat verhaal. Je
zult mensen immers goed moeten voorlichten over wat dat betekent. Dit betekent
niet dat je nu nog aanvullend onderzoek moet gaan doen, temeer daar de heroverwegingscommissies
daar ongetwijfeld het nodige over zullen zeggen.
 Ik dien geen motie in. Ik had natuurlijk een variant op de motie-Zijlstra
kunnen indienen die afgelopen oktober geen meerderheid haalde. Daarin zeiden
wij precies wat ik zojuist heb gezegd: maak die ruil tussen sociaal leenstelsel
en investeren in hoger onderwijs. Ik zal dat niet doen. Wij wachten even op
nieuwe tijden na 9 juni. Ik denk dat de keuze uiteindelijk gemaakt wordt
in de verkiezingen.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 De heer Harbers zegt dat er heel veel onderzoek is gedaan naar het studiefinancieringsstelsel.
Dat klopt, maar sommige onderzoeken zijn al wat ouder. Ik vraag om een update
op dat punt, zoals ik ook in de toelichting van mijn motie heb gezegd, vooral
op het punt dat de heer Harbers terecht maakt, namelijk dat wij de studenten
moeten meenemen in zoiets. Dat heeft met draagvlak te maken. Maar hij, ik
en ook andere fracties willen die keuze maken en willen die studenten meenemen.
Daarom vraag ik hem dit weekend te bezien of hij niet toch steun kan geven
aan de motie. Ik denk dat dit kan meehelpen om het draagvlak te vergroten.
 
 
 Dat is alleen maar een oproep, het is geen vraag.
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Oké.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Voorzitter. De PvdA heeft tijdens de algemene beschouwingen de motie-Hamer
ingediend: wij willen de top vijf van de wereld bereiken op het gebied van
onderwijs en wetenschap. Dat is voor ons het uitgangspunt. Wij hebben aangegeven
dat er wat ons betreft niet wordt bezuinigd op onderwijs. Wij zullen alle
plannen die uit het kabinet komen extra goed controleren op de kwaliteit en
toegankelijkheid van het hoger onderwijs. Dan zullen wij ons oordeel daarover
geven.
 
 
 Wij gaan het debat niet overdoen. Ik stel de heer Jasper van Dijk en de
heer Van der Ham allebei in staat één vraag te stellen.
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 Ik heb slechts een verhelderende vraag. Is het juist dat het staande standpunt
van de PvdA is dat in plaats van de studiefinanciering er een sociaal leenstelsel
moet komen? Graag krijg ik een duidelijk antwoord.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Wij zullen alle voorstellen die uit de heroverweging komen toetsen op
de kwaliteit en toegankelijkheid van het hoger onderwijs. Dat hebben wij altijd
gedaan en dat gaan wij ook in dit geval doen.
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 Dat is geen antwoord.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Een heel helder antwoord!
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Vindt mevrouw Besselink het in tijden van bezuinigingen en onrust over
het hoger onderwijs en het belang van extra investeren in het onderwijs niet
een beetje laf om niet gewoon kleur te bekennen? Zelfs de heer Jan Jacob van
Dijk zei: niets is taboe. Dat was al behoorlijk mild. Vindt mevrouw Besselink
niet dat zij een beetje lef moet tonen? Moet zij niet zeggen: dames en heren,
voor de PvdA is ook een sociaal leenstelsel, met alle randvoorwaarden die
ook wij willen, bespreekbaar? En spreken wij dat hier staande de vergadering
ook uit als een van de werkelijke opties?
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Alle opties zijn open. Dat is namelijk het omgekeerde van "er is geen
taboe". Dat geldt ook voor de PvdA. Voor de PvdA geldt wel een taboe op de
toegankelijkheid en de kwaliteit van het onderwijs. Dat vind ik geen laffe
uitspraak. De uitspraak die wij hebben gedaan tijdens de algemene beschouwingen is dat wij die top vijf willen bereiken. Dat is nogal een ambitie.
Die hebben wij bij de uitvoering van de onderwijsbegroting uitgewerkt in een
aantal voorwaarden voor de PvdA. Wij hebben er zelf over nagedacht en er zelf
inhoud aan gegeven. Dat de heer Van der Ham die inhoud bij het kabinet neerlegt,
is zijn punt ...
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Wij maken een keuze, de PvdA niet. Kies, kies!
 
 
 Nee, mijnheer Van der Ham. Houd u zich ook een beetje aan de spelregels.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Wat was het ook alweer: wel basisbeurs, geen basisbeurs?
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Ik heb nog een verduidelijkende vraag. Mevrouw Besselink heeft aangegeven
dat zij niet wil bezuinigen op onderwijs. Kan zij dat nader specificeren?
Wil zij dat ook niet op het hoger onderwijs? Ik vraag dit, omdat haar fractiegenoot
de heer Samsom in dat studentendebat in Leiden tegen de heer Dibi, de heer
Van der Ham en mij heeft gezegd: ik vind dat sociaal leenstelsel best bespreekbaar,
maar als er 1 mld. uitkomt, wil ik een deel daarvan in het basisonderwijs
en het voortgezet onderwijs laten terugvloeien. Deelt mevrouw Besselink die
mening? Of zegt zij: ook het hoger onderwijs mag niet erop achteruitgaan?
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Wij willen die top vijf bereiken in de wereld en wij zullen alle voorstellen
daarop beoordelen.
 
 
 Ik dank u wel. Ik ga naar de staatssecretaris. Als ik het goed zie, is
er een motie ingediend.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Voorzitter. Dank voor de inbreng van de Kamerleden in eerste termijn.
Er ligt inderdaad een motie. Rondom die motie heeft een aantal leden opmerkingen
geplaatst. Ik zal er zo nodig op ingaan bij het becommentariëren van
de motie, want dat lijkt mij de snelste weg.
 De heer Van der Ham vraagt om aanvullend onderzoek naar de toegankelijkheid
van het onderwijs. Ik onderstreep van harte datgene wat de heer Harbers daarover
heel helder naar voren heeft gebracht: laten wij geen onderzoek op onderzoek
stapelen. Er is al heel veel onderzoek gedaan en wij hebben aan de werkgroepen
voor de heroverweging gevraagd om hiernaar te kijken. Het lijkt mij goed om
dat af te wachten.
 Hij gaf er ook een internationale dimensie aan. Wij hebben onlangs een
onderzoek binnengekregen van het Instituut voor Hoger Onderwijs van de TU
Twente. Ik zeg u toe dat ik u dat stuur. Verder lijkt het mij op dit moment
voor ons voldoende om niet verder onderzoek te stapelen op het onderzoek dat
reeds geschiedt. Verder heeft de Kamer, als het goed is, nog niet zo heel
erg lang geleden het onderzoek eurostudent ontvangen, dat ook internationaal
van aard is. Ook daar staat het nodige in. Ik zou zeggen: voeg dat straks
bij het prachtige onderzoek van de heroverwegingscommissie. Ik kan mij ook
zeer wel voorstellen dat de heer Harbers van mening is dat het dan op een
bepaald moment goed is om te weten wat je wilt en om te bekijken wat je verder
wilt onderzoeken. Dat is straks natuurlijk ook ter beoordeling aan de Kamer
en aan de nieuwe coalitie.
 
 
 Wat is nu uw oordeel over de motie?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik zou hem of aanhouden, maar dat laat ik aan de heer van der Ham, of
ontraden. Dat is mij om het even.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 "Om het even", dat is weer een nieuwe variant!
 Onderzoek om het onderzoek doen is natuurlijk onzin. Dat willen wij als
D66 absoluut niet. Dat hebben wij ook vaak betoogd. Wanneer het gaat over
de laatste stand van zaken van de afgelopen twee, drie jaar, met name in de
discussie in Groot-Brittannië, maar ook in de Scandinavische landen,
zijn er wel degelijk nieuwe ontwikkelingen en worden er nieuwe oplossingen
aangedragen die ik nog niet heb teruggezien in de stukken. Dat zou echter
een onvolkomenheid van mijn kant kunnen zijn. Mijn vraag aan de staatssecretaris
is om specifiek die tools in kaart te brengen die worden bedacht in dit soort
landen om de leenangst te ondervangen. Dat hoeft geen uitgebreid onderzoek
te zijn, want onderzoek op onderzoek stapelen is niet mijn bedoeling.
 
 
 Een vraag aan de staatssecretaris. Blijft uw oordeel hetzelfde? Kunt u
bovendien ingaan op de vraag die is gesteld?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Mijn oordeel blijft hetzelfde. Nogmaals, in dit recente onderzoek uit
2008 komen wij als zeer toegankelijk naar voren. Als het gaat om de effecten,
zul je op een bepaald moment toch ook in beeld moeten hebben wat je eigenlijk
wil. Voor dit moment lijkt mij wat is uitgezet voor de heroverwegingscommissie
voldoende. Die onderzoekt een aantal zaken. Die vraag ligt bij de voorstellen
die de commissie ontwikkelt, om daadwerkelijk in beeld te brengen wat het
betekent.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter, ik wil via u een vraag stellen.
 
 
 Ik vind het slim. Wij hadden echter iets afgesproken. Misschien kunt u
zich aan de afspraak houden.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 De staatssecretaris heeft volgens mij de vraag verkeerd begrepen. Ze ging
in op de toegankelijkheid van het hoger onderwijs op dit moment. Dat was mijn
vraag echter niet. Het gaat erom hoe een mogelijk in te voeren sociaal leenstelsel,
of bijvoorbeeld het stelsel dat GroenLinks voorstelt, zich verhoudt tot internationale
voorbeelden en de laatste ontwikkelingen op dat punt.
 
 
 Ik kan mij nauwelijks voorstellen dat er een misverstand was, maar het
is leuk geprobeerd.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik gaf zojuist al aan dat de werkgroep is gevraagd ook de effecten van
de voorstellen te onderzoeken. Als er dergelijke voorstellen komen, zal dit
ook onderzocht zijn.
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 Wij stemmen aanstaande dinsdag over de ingediende motie.