Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bestuursorganisatie van en medezeggenschap in universiteiten (modernisering universitaire bestuursorganisatie) (24646)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 659-676

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-02-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 18, pagina 659-676

18-02-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24646Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 18 februari 1997)Pagina 717-718
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bestuursorganisatie van en medezeggenschap in universiteiten (modernisering universitaire bestuursorganisatie) (24646)Pagina 685-704
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bestuursorganisatie van en medezeggenschap in universiteiten (modernisering universitaire bestuursorganisatie) (24646)Pagina 659-676
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 18 februari 1997)Pagina 718-719
Behandeling van: het onderdeel Cultuur van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1997 (25000 VIII)Pagina 676-685
Voortzetting van de behandeling van: het onderdeel Cultuur van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1997 (25000 VIII)Pagina 704-717
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wegenverkeerswet (wijziging wegsleepregeling) (23491); - Wijziging van de Wet op de telecommunicatievoorzieningen en het Wetboek van Strafvordering in verband met de volledige wederzijdse erkenning van goedkeuringen van randapparatuur en van apparatuur voor satellietgrondstations (24662); - Instelling van een Raad voor de financiële verhoudingen (Wet op de Raad voor de financiële verhoudingen) (24781)Pagina 659-659
Presentie en opening (dinsdag 18 februari 1997)Pagina 659-659
Behandeling van:de Rijksrekening 1994 (25205, nr. 1)Pagina 659-659

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband
met de bestuursorganisatie van en medezeggenschap in universiteiten (modernisering
universitaire bestuursorganisatie) (24646).De beraadslaging wordt geopend.De heer Postma (CDA):Voorzitter! Het is een ingewikkeld wetsvoorstel dat vanmiddag onze aandacht
vraagt. Ik zal trachten mijn betoog in twee segmenten te verdelen. Ik begin
met het moeilijkste, het technisch-juridische gedeelte. Ik hoop dat ik daar
uitkom. Vervolgens zal ik pogen enkele algemene opmerkingen te maken.Het wetsvoorstel zouden wij de titel kunnen geven "Van WUB naar MUB",
van de Wet universitaire bestuurshervorming van eind jaren zestig naar de
modernisering van de universitaire bestuurshervorming aan het einde van het
tweede millennium.In het wetsvoorstel wordt de dubbele bestuursorganisatie die wij gekend
hebben onder de WUB, fundamenteel vervangen door een andere bestuursorganisatie.
De oude bestuursorganisatie van de WUB kent op centraal niveau twee bestuursorganen
met eigen bevoegdheden en op facultair niveau twee bestuursorganen met eigen
bevoegdheden. Die bevoegdheidsverdeling leidde tot verwarring. Vandaar dat
aan het eind van de jaren zeventig het rapport "Gewubd en gewogen" werd uitgebracht.
Ik weet niet of het in dat rapport was, misschien ook in een ander rapport,
in elk geval werden onder de werking van de WUB twee dieptepunten aangewezen.
Het eerste dieptepunt was het college van bestuur van de universiteit van
Amsterdam en het tweede dieptepunt was de universiteitsraad van Groningen.
Van dat laatste gremium was ikzelf lid.Dit alles leidde ertoe, dat in 1985 de Wet op het wetenschappelijk onderwijs
veranderd werd en wel in die zin dat het zwaartepunt van de bevoegdheidsverdeling
gelegd werd bij de colleges van bestuur en de faculteitsbesturen. Zij oefenden
het bestuur uit, tenzij uitdrukkelijk bestuurlijke bevoegdheden neergelegd
werden bij de faculteits- en universiteitsraden. Wat wij nu zien is, dat die
organisatie verlaten wordt, dat er slechts één bestuursorgaan
is en dat op facultair en universitair niveau een vorm van medezeggenschap
wordt geïntroduceerd.In artikel 9.30 van het voor ons liggende wetsvoorstel wordt aan de universiteiten
een keuzemogelijkheid geboden. Men kan kiezen uit twee modellen. Men kan kiezen
voor het model van de gedeelde medezeggenschap en dan kiest men een ondernemingsraad
met daarnaast een studentenraad. Men kan ook kiezen voor de ongedeelde medezeggenschap
en dan is er slechts één medezeggenschapsorgaan.Met betrekking tot deze keuzemogelijkheid, wil ik een enkele vraag stellen.
Als ik het goed begrijp, wordt op grond van artikel VII, lid 2, de keuze voor
de eerste keer gemaakt door het college van bestuur en is voor die keuze slechts
goedkeuring vereist van de raad van toezicht en niet van enigerlei medezeggenschapsorgaan,
ook niet van de universiteitsraad. Verder is het mogelijk om na een termijn
van twee jaar een andere keus te maken. Mijn vraag is dan of voor die keus
uitsluitend de instemming van de ondernemingsraad vereist is. Of is ook de
instemming van de studentenraad – zo zal ik die maar noemen –
nodig? Als alleen de instemming van de ondernemingsraad vereist is, hoe verhoudt
zich dit dan met de instemmingsbevoegdheid van de universiteitsraad op grond
van artikel 9.33, onder f?In dit verband is het interessant te wijzen op artikel 9.30, lid 3. Het
besluit, bedoeld in het eerste lid, aanhef en onderdeel a stelt de paragrafen
1 tot en met 6 van deze titel buiten werking voor de desbetreffende universiteit.
Dat betekent dat ook paragraaf 2 buiten beschouwing wordt gelaten. De vraag
is of daarmee niet artikel 9.33, onder f, ook buiten werking gesteld wordt.
De vraag aan de minister is dus hoe artikel 9.30, lid 3, en artikel 9.33,
lid 3, onder f, zich met elkaar verhouden.Mijn tweede opmerking heeft betrekking op de faculteit. Allereerst gaat
het mij om de bepaling in artikel 9.40, lid 4. Wanneer er verschil van mening
is tussen de decaan en de faculteitsraad, kan de faculteitsraad niet rechtstreeks
naar de commissie voor geschillen gaan. Zo heb ik de bepaling althans begrepen.
Het verschil zal voorgelegd moeten worden aan het college van bestuur. Het
college van bestuur kan beslissen om aan de facultaire gemeenschap een oplossingsvoorstel
aan te bieden. Wanneer dat door een van beide partijen afgewezen wordt, kan
men alsnog naar de commissie voor geschillen gaan. De andere mogelijkheid
is, dat het college van bestuur tot de conclusie komt dat de bemiddeling geen
zin heeft. Het verwijst de zaak dan rechtstreeks door naar de commissie voor
geschillen. Zie ik dit zo goed? Zo ja, waarom wordt een rechtstreekse adiëring
naar de commissie voor geschillen door de faculteitsraad en de decaan hier
afgewezen? Als dit zo is, wordt dan niet op indirecte wijze het idee dat de
universiteit een confederatie of een federatie van autonome faculteiten is,
verlaten?Het volgende punt heeft betrekking op een aantal artikelen waarvan de
onderlinge verhouding mij onduidelijk is. Allereerst denk ik dan aan artikel
9.34, lid 3, onder h. In het reglement voor de universiteitsraad, vast te
stellen door het college van bestuur, worden ten minste de bevoegdheden geregeld
die door de faculteitsraden worden uitgeoefend. In artikel 9.37, lid 2, staat
het volgende: "De faculteitsraad oefent tegenover de decaan van de faculteit
het instemmingsrecht en het adviesrecht uit die toekomen aan de universiteitsraad,
voorzover het aangelegenheden betreft die de faculteit in het bijzonder aangaan
en de desbetreffende bevoegdheden tevens aan de decaan zijn toegekend."En ten slotte het voorgestelde artikel 9.38b: "In het faculteitsreglement
worden ten minste geregeld de onderwerpen, genoemd in artikel 9.34, derde
lid, onderdelen c, d en e." Mijn vraag is: waar wordt nu eigenlijk de medezeggenschap
van de faculteitsraad geregeld? In welk document is dat het geval?Een volgende vraag heeft betrekking op het constitutionele punt dat aan
de orde gesteld is, namelijk of het voorgestelde wetsvoorstel zich verdraagt
met artikel 109 van de Grondwet. Artikel 109 van de Grondwet zegt dat de wet
de regels stelt omtrent de bescherming van ambtenaren bij de arbeid en omtrent
de medezeggenschap. De vraag is of wat hier voorgesteld wordt aan bevoegdheidstoedeling
aan de colleges van bestuur met het artikel 109 van de Grondwet in overeenstemming
is. Wanneer de uitdrukking "regelt" gebruikt wordt in de Grondwet, is men
van mening dat er een delegatie mag plaatsvinden naar lagere bestuurlijke
organen. Men denkt dan aan provincie- en gemeentebestuur, gedecentraliseerde
organen. Hier is echter van gedecen traliseerde organen geen
sprake. In de eerste plaats zou je kunnen zeggen dat de term "de wet regelt"
sowieso niet kan gelden voor colleges van bestuur van bijzondere universiteiten,
die immers uit het privaatrecht voortkomen. En in de tweede plaats, als je
kijkt naar de openbare universiteiten, zou je dan niet moeten spreken van
zelfstandige bestuursorganen?Een andere vraag is natuurlijk of hier inderdaad de bevoegdheid tot regelen
gegeven wordt aan de colleges van bestuur. Je zou ook kunnen zeggen: dat is
eigenlijk niet het geval; u mag kiezen en u heeft slechts twee mogelijkheden.
En vervolgens is het zo dat u ook niet kúnt regelen, want voor de toedeling
van advies en instellingsbevoegdheid heeft u de instemming van bepaalde organen
nodig. Met andere woorden, uw bevoegdheid is zeer gebonden. In dit verband
zou je kunnen wijzen op het voorbeeld dat al eerder aan de orde geweest is,
namelijk de Wet medezeggenschap onderwijs waarbij ook aan bevoegde gezagen
van schoolbesturen de bevoegdheid is gegeven om aan te geven of men kiest
voor advies of instemmingsbevoegdheid.Mijn conclusie is dus dat hier eigenlijk van delegatie van regelgeving
in de zin van artikel 109 van de Grondwet geen sprake is. Verder zou ik willen
zeggen dat er een precedent is, zodat de wetgever eigenlijk op dit punt al
gesproken heeft.Mijnheer de voorzitter! Een vraag over artikel VII, met name het vierde
lid. Zie ik het goed dat, zolang het college van bestuur nog geen toepassing
heeft gegeven aan de wet die op de eerste dag na publicatie in het Staatsblad
in werking treedt, de oude bepalingen van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderwijs volledig van toepassing blijven?Voorzitter! Een vraag over artikel XII, tweede lid. Daar staat: Artikel
I, onderdeel N, derde lid, treedt in werking met ingang van 1 juli 1998. Zelfs
na naarstig speuren heb ik in onderdeel N geen derde lid kunnen aantreffen.
Ik zou de minister willen vragen of ik dat juist zie en of dat derde lid inderdaad
ontbreekt.Voorzitter! Een vraag over artikel 9.50a: Afwijking van een of meer onderdelen
van titel 1 of titel 2. Dat is een interessant artikel. Daar staat het volgende:
Op verzoek van de raad van toezicht kan Onze minister toestaan dat afgeweken
wordt van een of meer onderdelen van titel 1 of titel 2. "Het college van
bestuur toont aan in geval van afwijking van de titel 1 dat is voorzien in
een doelmatige bestuursorganisatie, dan wel toont aan in geval van afwijken
van titel 2" – die gaat over de medezeggenschap – "dat is voorzien
in een doelmatige vorm van medezeggenschap voor personeel en studenten.""Een doelmatige vorm" is een nieuwe uitdrukking. Het is interessant om
die te vergelijken met de uitdrukking in artikel 9.30, derde lid, dat wanneer
gekozen wordt voor het ondernemingsraadmodel, voor de studenten binnen de
universiteit een medezeggenschapsregeling gekozen moet worden die ten minste
gelijkwaardig is. Kan de minister uitleggen waarom in artikel 9.30 over "gelijkwaardig"
gesproken wordt en in artikel 9.50a over "een doelmatige vorm van medezeggenschap"?
Wordt daarmee aangegeven dat er niet van de gelijkwaardigheid sprake hoeft
te zijn die in artikel 9.30 is opgenomen?Voorzitter! Pagina 7 van de nadere memorie van antwoord bevat een zin
die aanleiding geeft voor aan vraag aan de minister. Over de academische vrijheid
wordt in deze nadere memorie van antwoord op een prachtige wijze geschreven.
De zin die onze aandacht getrokken heeft, luidt als volgt: "voorts dient de
onderzoeker ook te voldoen aan maatschappelijke en ethische normen en wetenschappelijke
maatstaven". Wat wordt bedoeld met "maatschappelijke normen"? Is dat een norm
die door de meerderheid van de samenleving gedragen wordt? Zo ja, waar is
dan nog de wetenschappelijke vrijheid voor de onderzoekers die tot een maatschappelijke
minderheid behoren? Is er dan nog wel academische vrijheid?Voorzitter! Ik kom tot het meer algemene gedeelte. Dat begint met een
beschouwing over het wezen der – de universiteit is vrouwelijk –
universiteit: "Beschaving, dat is het woord dat ik spreken wou. Het is in
het licht der volksbeschaving dat wij het wezen der universiteiten moeten
leren kennen. Niet het laboratorium en niet de kamer van den praktizijn, maar
het katheder was en blijft het ware zinnebeeld der hogeschool. Den godsdienst
buiten beschouwing gelaten, is de universiteit in den eigenlijke zin het opperste
leerambt in de natie, het hoofdorgaan, de bronader van het zedelijk volksbestaan."
Men hoort wel dat ik niet citeer uit het program van uitgangspunten van mijn
politieke partij, want daarvoor zijn de formuleringen veel te fraai!Voorzitter! "Deze opvatting sluit niet uit dat de universiteiten tevens
worden ingericht als opleidingsschool voor de praktijk der vrije beroepen,
noch dat in haren schoot het werk der wetenschappelijke ontdekkingen en de
dienst der zelfstandige gedachte vlijtige beoefenaars zouden vinden. Maar
als het alleen daarbij blijft, dus wanneer de universiteit een beroepsschool
is of tot een beroepsschool verwordt, dan wordt het wezen der universiteit
miskend."Hoe zou je de universiteit kunnen kwalificeren? De universiteit is een
maatschappelijke instelling. Haar doel is de dienst der gedachte, maar in
een organische samenhang met het volksleven. Als wij naar het volksleven kijken,
moeten wij ons erop beraden of er in dit wetsvoorstel nog een relatie bestaat
tussen het wezen der universiteit en het wezen der samenleving. Het betreft
hier universiteiten in Nederland, hetgeen betekent dat wij oog moeten hebben
voor de wijze waarop de Nederlandse samenleving op dit moment in elkaar zit.Een van de kenmerkende elementen van de huidige Nederlandse samenleving
is de toenemende democratisering. Dat uitte zich bijvoorbeeld in de afgelopen
decennia door de invoering van het algemeen kiesrecht, door de emancipatie
van allerlei groeperingen, bijvoorbeeld de arbeidende klasse en de vrouwen,
en door nieuwe elementen van directe democratie die wellicht geïntroduceerd
zullen worden. Met andere woorden: een wezenskenmerk van onze huidige samenleving
in een toenemende horizontalisering en een afnemende verticalisering. De vraag
is nu of in dit wetsvoorstel het wezen van de Nederlandse samenleving in de
bestuurlijke structuur van de universiteit tot uiting komt, met behoud van
het wezen van die universiteit.Mijnheer de voorzitter! In het wetsvoorstel zijn de volgende hoofdlijnen
te vinden. In de eerste plaats is er naar mijn mening sprake van een zeer
sterke juridisering. Bij de gesplitste medezeggenschap is er een
aparte rechtsgang in de richting van de gewone rechter voor de ondernemingsraad,
en in de richting van de geschillencommissie voor de studentenraad, met daarna
een beroepsmogelijkheid op de bestuursrechter en uiteindelijk – dat
zal u interesseren – op de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State. De toekenning van de advies- of instemmingsbevoegdheid leidt ook,
met het voorbeeld van WMO en HBO als bewijs voor deze stelling, tot een aantal
procedures voor de geschillencommissie. Zelfs bij het verlenen van adviesbevoegdheid
moeten wij constateren dat hier een juridisering optreedt.Ik zal een voorbeeld geven van hoe ver het kan gaan. De geplande overheveling
van het Van Hall-instituut van Groningen naar Leeuwarden op grond van het
herenakkoord tussen de heren Wiegel en Vonhoff, heeft ertoe geleid dat door
de medezeggenschapsraad van het Van Hall-instituut een procedure gevoerd is
die zes jaar heeft geduurd. Dit betekent dat het besturen door het college
van bestuur al die tijd lam heeft gelegen. De stelling, die in het wetsvoorstel
natuurlijk sous-entendu is, dat dit zou leiden tot een slagvaardiger bestuur,
kan naar mijn oordeel door de gekozen constructie op goede gronden bestreden
worden. Het zou wel eens tot precies het tegenovergestelde kunnen leiden.De tweede hoofdlijn in het wetsvoorstel, is de toenemende hiërarchisering.
De minister benoemt een raad van toezicht en wij constateren dat die raad
een dubbele bevoegdheid krijgt. Dat is allereerst het houden van toezicht
op het door de raad te benoemen college van bestuur en in de tweede plaats
het geven van advies aan het college van bestuur. Ik weet dat het vaker voorkomt:
de raden van commissarissen hebben ook dergelijke bevoegdheden. Het hoeft
elkaar ook niet te bijten, maar het moet er wel toe leiden dat van de adviserende
bevoegdheid een prudent gebruik gemaakt wordt, teneinde te voorkomen dat het
toezichthoudende orgaan straks in de problemen komt.Terzake van de raden van toezicht op de openbare universiteiten vraag
ik aan de minister of hij de openbare universiteiten ziet als universiteiten
voor het gehele volk. Als dat zo is – het antwoord kan alleen maar bevestigend
zijn – dient dit dan geen indicatie te zijn voor de samenstelling van
de raden van toezicht? De raden van toezicht benoemen de leden van het college
van bestuur en bij die benoeming is ingevolge artikel 9.13, derde lid, inspraak
volledig uitgesloten. Inspraak is dus welbewust uitgesloten. Voorts is bij
de benoeming van de decaan door het college van bestuur, ingevolge artikel
9.13, tweede lid, inspraak door de facultaire gemeenschap ook volledig uitgesloten.
De vraag is waarom dit zo is. Waarom is hier niet het model van de Vlaamse
universiteiten genomen, waar de rector magnificus door de leden van de universitaire
gemeenschap gekozen wordt met direct kiesrecht? Hieruit zijn voortreffelijke
rectores magnifici voortgekomen.De derde hoofdlijn is dat het basisniveau niet meer verplicht is in de
vorm van vakgroepen.Mijnheer de voorzitter! Als ik deze lijnen van het wezen van dit wetsvoorstel
aanleg tegen het wezen van de Nederlandse samenleving zoals ik dat nu heb
geanalyseerd, dan zie ik dat de relatie, voorzover die al bestaat, in elk
geval gespannen is. Ik denk dat het onverstandig is om dit model te hanteren
en dat het wezen van de Nederlandse universiteit dit model niet met zich brengt.
Het past bovendien niet bij dat wezen, want het gaat daarbij om een uitwisseling
van gedachten en een overtuiging op basis van argumenten.De vraag is nu of met dit wetsvoorstel het beoogde doel zal worden bereikt.
Het is natuurlijk een poging die wordt gedaan en ik denk dat die poging te
uniformerend is. Universiteiten worden nog steeds in een model gezet, hetzij
in het ene, hetzij in het andere medezeggenschapsmodel. Kan de minister zeggen
waarom in het wetsvoorstel niet is gekozen voor de gedachte die een aantal
jaren geleden op sommige conferenties over dit vraagstuk wel eens aan de orde
is geweest, namelijk voor het charter, zoals bij Engelse universiteiten het
geval is? Waarom wordt niet elke universiteit in de gelegenheid gesteld om
binnen randvoorwaarden en met goedkeuring van de minister voor een eigen bestuurlijk
model te kiezen? Zou dat niet veel meer recht doen aan het wezen van de verschillende
universiteiten die wij in Nederland hebben? Nu zien wij immers dat de universiteiten
onder de werking van de WWO verschillend zijn geworden. Is het dan niet verstandig
om dat in de wet te actualiseren? Of heeft de minister dat chartermodel via
een omweg toch mogelijk willen maken, namelijk voorzover dit de door mij aangegeven
formulering betreft in artikel 9.50, onder a? Hij knikt "ja". Dat verheugt
mij. Dat betekent dat ik het wetsvoorstel op dat punt in elk geval heb begrepen.Met belangstelling wacht ik de antwoorden van de minister op de door mij
ingebrachte opmerkingen af.De heer Ginjaar (VVD):Voorzitter! In de afgelopen jaren is veel in gang gezet dat het aanzien
van de positie van het hoger onderwijs drastisch heeft veranderd. Een bonte
aaneenschakeling van beleidsplannen en wetten heeft ervoor gezorgd, dat een
continu veranderingsproces is bewerkstelligd dat voorlopig nog niet aan zijn
eind is gekomen – en waarbij HBO en WO welhaast ongemerkt als twee afzonderlijke
onderdelen van het hoger onderwijs worden geaccepteerd; gelukkig. Een eind
is nog niet in zicht. Behalve het voorliggende wetsvoorstel komen er nog voorstellen
over differentiatie in studieduur en bekostigingsstructuur en de opzet van
de studiefinanciering en de al of niet publiekrechtelijke status van de instellingen
worden bestudeerd. Dat gebeurt allemaal zonder dat ons een totaalbeeld voor
ogen staat waar al die onderwerpen harmonisch in passen. Dat geldt ook voor
het onderhavige wetsontwerp.Dit veranderingsproces is bedoeld om het wetenschappelijk onderwijs en
het wetenschappelijk onderzoek meer in overeenstemming te doen zijn met maatschappelijke
ontwikkelingen. Op zichzelf is dat een nastrevenswaardige doelstelling. Toch
vervullen deze ontwikkelingen de fractie van de VVD met zorg. Het gaat dan
om de consequenties voor de kwaliteit, niet van het onderwijs geven zelf,
maar wel van de breedte en diepte benodigd voor een waarlijk wetenschappelijke
opleiding waarvan de kenmerken zijn – ik sprak daar vroeger al een keer
over – het aankweken van een academisch denk- en werkniveau en het voorbereiden
op de beroepsuitoefening en de wetenschapsbeoefening. Dit klemt temeer omdat
 over de taak en functie van de universiteit niet altijd en
overal hetzelfde wordt gedacht. De bewindslieden stellen op vragen van de
leden van GroenLinks in de memorie van antwoord dat de universiteit –
om met Leertouwer te spreken – meer is dan een doctorandussenfabriek.
Toch laat zich de vraag stellen of de feitelijke situatie van de instellingen
van wetenschappelijk onderwijs en onderzoek het bestaan van echte universiteiten
wel mogelijk maakt en of een dergelijke echte universiteit niet een omstreden
grootheid is. Op deze vragen vind ik in de verschillende beleidsstukken geen
antwoord, in feite ook niet in het jongste HOOP van 1996. Daarin wordt eerder
over structuur en regelgeving gesproken dan over de inhoud. Ik wil de minister
namens mijn fractie de suggestie doen om in het komende HOOP daarop toch nog
eens uitvoerig in te gaan, opdat daar bij het nakend einde van deze kabinetsperiode
nog eens op een integrale wijze over gediscussieerd kan worden.De zorg van de VVD-fractie wordt vooral ingegeven door het feit dat de
financiële overwegingen veelal bepalend waren of zijn voor de doorgevoerde
veranderingen. In de knipselkrant van OCW kwam ik een interview tegen met
de minister waarin hij zegt "de laatste jaren is er, geldelijk gesproken,
wat gedempt". Deze benadering geeft aanstonds aanleiding tot een metafoor:
het beeld van het dempen van grachten in fraaie binnensteden, met als uiteindelijk
gevolg kaalslag en verpaupering. Wij willen niet deze metafoor in absolute
zin van toepassing verklaren op het beleid van deze minister, nochtans wel
duidelijk maken, dat deze metafoor onze bezorgdheid treffend illustreert.
De taken waarvoor de universiteit staat vergen een krachtig bestuur.Sinds de invoering van de WUB is deze omstreden geweest en bewierookt.
Sommigen achten de geïntroduceerde bestuursstructuur de meest geavanceerde
democratische besluitvormingsstructuur, anderen daarentegen waren van mening
dat deze structuur slechts ten nadele werkte van een adequate besluitvorming.
Wat daar ook van zij, maatschappelijke ontwikkelingen in de vijftiger en zestiger
jaren maakten duidelijk dat positie en functioneren van de instellingen dringend
aan herziening toe waren. Dit leidde tot de WUB en WWO. Het kenmerk van deze
wetgeving was tweeledig: interne democratisering bij de instellingen en vergaande
centralisatie in de richting van de verantwoordelijke minister. De nadelen
van met name het laatste traden alras aan het licht en hebben geleid tot het
pleidooi voor deregulering, minder bureaucratie en een andere rolopvatting
van de overheid. Deze pleidooien werden gehonoreerd in de vigerende WHW, echter
met uitzondering van de bestuursstructuur. Daar was de tijd nog niet rijp
voor.Intussen gingen de discussies over deze structuur wel door, veelal in
de vorm van rapporten en conferenties. Het zou te ver gaan hier uitvoerig
op in te gaan, wel moet worden geconstateerd dat op grond van de gevoerde
discussie een goede analyse aanwezig was van de problematiek, maar dat consensus
over de te nemen maatregelen ontbrak. Toch wil ik enkele van de vele geluiden
laten horen. Zo stelde de ARHO reeds in 1988 dat de beleidsruimte van instellingen
moet worden vergroot, dat integratie van bestuur en beheer moet plaatsvinden
en dat scheiding tussen overleg- en beslisfuncties tot stand moet komen. Drenth,
president van de KNAW verwoordde dit laatste op andere wijze: "Er wordt te
veel accent gelegd op mede beslissen, te weinig wordt erkend dat de verschillende
categorieën binnen de universitaire gemeenschap verschillende behoeften,
deskundigheden en belangen hebben, die ten onrechte over een kam worden geschoren."
Algemeen wordt erkend dat de mix van medebestuur en medezeggenschap tot een
dubbelzinnige positie van de faculteitsraden leidt en dat de positie van de
vakgroepen met hun zeer uiteenlopende belangen – zeker in de beheersmatige
aspecten – verstorend werkte.In het voorliggende wetsontwerp tracht de regering aan alle bezwaren tegemoet
te komen door toepassing van een aantal principiële uitgangspunten. Ten
eerste plaatst de overheid zich conform huidige inzichten op afstand van de
instelling door de instelling van de raad van toezicht. Ik kom daar nog over
te spreken. In de tweede plaats wordt een regeling op hoofdlijnen aangebracht
in plaats van de bestaande regelgeving. Er wordt integraal management ingevoerd.
En ten laatste: de zeggenschap of het medebestuur wordt vervangen door inspraak,
door medezeggenschap. In algemene zin wordt een situatie geschapen waarin
differentiatie tussen en profilering van universiteiten mogelijk worden.Het voornaamste bezwaar dat door velen naar voren wordt gebracht is dat
de vigerende democratische besluitvormingsstructuur wordt teruggedraaid, of
erger dat de vroegere autocratische structuur weer wordt ingevoerd. Ongetwijfeld
kan onder omstandigheden daartoe het gevaar bestaan. Wij menen echter dat
de bestuurders verstandig genoeg zijn om dat gevaar te voorkomen. In algemene
zin kan over de huidige structuur als democratisch forum twijfel worden uitgesproken.
De LSVB geeft in "MUB of Monnet" een interessante beschouwing over deze structuur,
waarbij zich aanstonds de vraag laat stellen of alle genoemde kenmerken wel
onderling verenigbaar zijn. In feite hebben we nog steeds te maken met een
structuur waarin bestuur en beheer naast elkaar staan, overkoepeld door het
model van een gemeenteraad.Voorzitter! Als gevolg van dit wetsvoorstel verdwijnt het medebestuur
van medewerkers en studenten; instemming en advies komen ervoor terug. De
fractie van de VVD vindt dit een belangrijke verbetering; de zompige besluitvormingsstructuur
wordt vervangen door één waarin de verantwoordelijkheden duidelijk
gepositioneerd zijn. Wil dit zeggen dat de inbreng van medewerkers en studenten
niet van waarde was? Integendeel, voorzitter, zij hadden vaak een belangrijke
inbreng bij de discussies. Door studentenorganisaties wordt vaak gesteld,
dat de studenten buitenspel worden gezet. Los van het feit dat de betrokkenheid
van studenten bij het bestuur niet bijster groot is – integendeel, de
opkomst bij verkiezingen is bedroevend laag – komt het mij voor dat
in de nieuwe structuur hun deelname even goed kan zijn. Bovendien is hun invloed
duidelijker en beter gemarkeerd. Ik denk dat het studentenstatuut hun positie
aanmerkelijk kan versterken, zeker als dat gaat in de vorm van een opleidingsstatuut,
voor de instelling als geheel en voor elke opleiding afzonderlijk, zoals in
de universiteit van Utrecht het geval is. Overigens zijn ook
wij van mening dat de bestuurders er alles aan moeten doen om een voldoende
draagvlak voor hun besluitvorming te creëren door openheid van bestuur
ten opzichte van alle geledingen.Bij de vele kritische reacties gaat het vooral om de nadere invulling
van de wet op instellingsniveau, een invulling die per instelling kan verschillen;
de minister wil dertien bloemen laten bloeien. Men kan stellen dat de omslag
van het huidige hoofdstuk 9 naar het nieuwe hoofdstuk 9 voor velen wellicht
te groot is. In feite wordt vaak gevraagd naar een invulling die in belangrijke
mate weer naar de huidige situatie terug zou voeren. Ook mijn fractie heeft
dergelijke vragen, maar wij zijn van oordeel dat die vragen alleen door de
instellingen zelf, per instelling, beantwoord kunnen worden, en niet door
de minister. Wij zullen die antwoorden pas weten als die dertien bloeiwijzen
ontwikkeld zijn. Nochtans leven er bij ons enkele vragen, die ik aan de orde
kan stellen. Zij betreffen namelijk de eigen verantwoordelijkheid van de minister
voor de opzet van deze wet.Daar is in de eerste plaats de raad van toezicht. Wij stelden daar enkele
vragen over. De beschouwingen over de raad van toezicht zijn ons echter niet
glashelder. De raad van toezicht is een eigen orgaan van de instelling, maar
oefent wel een aantal taken uit die nu aan de minister toebehoren. De raad
is ook verantwoording schuldig aan de minister. Is hier nu wel of niet sprake
van delegatie van bevoegdheden? Het antwoord dat de minister op vragen hierover
heeft gegeven, is niet duidelijk. De heer Postma heeft dit onderwerp aangesneden
in relatie met de Grondwet.Bilateraal overleg tussen minister en instelling blijft bestaan. Wat nu
als de raad van toezicht zich niet kan vinden in de conclusies van dat overleg?
Moet de raad toezicht houden op de uitvoering van besluiten, bij de totstandkoming
waarvan hij zelf niet betrokken is geweest?Wat de samenstelling van de raad van toezicht betreft wijs ik erop dat
in het wetsvoorstel wordt gesteld dat van het lidmaatschap zijn uitgesloten
leden van Tweede en Eerste Kamer. Er is nu ook een wetsvoorstel inzake incompatibiliteiten
aanhangig waarin een dergelijke bepaling ook wordt aangebracht met betrekking
tot adviesorganen. Kan er wellicht een ratio bestaan om een dergelijke bepaling
aan te brengen voor leden van de Tweede Kamer, ons inziens ligt het anders
waar het gaat om leden van de Eerste Kamer. Als leden van de Eerste Kamer
geen lid kunnen zijn van de raad van toezicht – wij zetten daar grote
vraagtekens bij – hoe is het dan gesteld met andere universitaire bestuurders
die tevens lid zijn van Tweede of Eerste Kamer?De verhouding tussen decaan en hoogleraar. De laatste is verantwoordelijk
voor het onderwijs binnen het kader dat het bestuur van de opleiding geeft.
Duidelijk anders ligt het voor het wetenschapsgebied; immers, de hoogleraar
is verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het wetenschapsgebied, de decaan
onder andere voor het onderzoeksprogramma voor de faculteit. Ik zou graag
vernemen hoe de minister deze relaties ziet, zeker als we daarbij het onderzoek
betrekken dat in de onderzoeksscholen wordt verricht. En een analoge vraag
doet zich voor als het gaat om de nu bestaande overeenstemmingsrelatie tussen
hoogleraar en wetenschappelijk personeel, verankerd in de huidige wetgeving,
die niet meer in het wetsvoorstel voorkomt. In het kader van zijn verantwoordelijkheid
zal de decaan voortaan bepalen hoe deze relatie is. Laat dertien bloemen bloeien,
of meer! Het college van bestuur kan richtlijnen geven, maar binnen de beperking
van de academische vrijheid, vastgelegd in de WHW. Hoe is de verhouding tot
de rechtspositie van het wetenschappelijk personeel? Ik heb de neiging om
te menen dat het in hoge mate aan de betrokkenen overlaten van de invulling
toch te ver gaat. Overigens, hoe zit het met de benoeming van de hoogleraren,
in vergelijking met de huidige procedure? We zijn langzamerhand wel erg ver
weg gedwaald van benoeming door de Kroon.Het wetsvoorstel kent twee met name genoemde bestuurders: de decaan en
de rector. Van de eerste zijn taken en verantwoordelijkheden duidelijk omschreven,
bij de tweede is hiervan niets vermeld. In pre-WUB'se tijden was er het college
van curatoren met de president-curator, en de senaat met de rector magnificus.
Beiden hadden een eigen taak, het onderscheid was duidelijk en het paste bij
de autonome positie van de hoogleraar. In feite de positie van de huisbaas
en de leraar, zoals die bij het ontstaan van de universiteiten bestond. Beide
functionarissen kenden hun eigen landelijke overleggremia, namelijk de algemene
presidentenvergadering en het rectorencollege. Met de invoering van de WUB
maakten deze instituties plaats voor het college van bestuur met een voorzitter
en het college van decanen onder voorzitterschap van de rector. Dit laatste
had mede tot taak, het college van bestuur van advies te dienen inzake onderwijs-
en onderzoeksaangelegenheden. En in een zwakke poging tot integraal management
ging de rector deel uitmaken van het college van bestuur. Dit gaf en geeft
nogal eens spanningen, temeer omdat beide vaak onafhankelijk van elkaar door
externe instanties geraadpleegd worden. En zo kan het inderdaad voorkomen
dat ook in de openbaarheid de voorzitter van het college van bestuur een andere
mening over bepaalde beleidsvoorstellen van de minister geeft dan de rector,
die dat ook in het openbaar doet. De algemene presidentenvergadering en het
rectorencollege bleven bestaan. De eenheid en de homogeniteit van het centrale
bestuur werd daardoor vaak onder druk gezet. In het wetsvoorstel is het college
van decanen verdwenen. Het voorstel van een college van hoogleraren met adviesbevoegdheid,
onder voorzitterschap van de rector, waardoor de bestaande dichotomie gehandhaafd
bleef, haalde de eindstreep niet. Een college voor de promoties kwam, terwijl
er over de rector niets meer gezegd wordt, behalve dat zijn benoeming bij
bestuursreglement wordt geregeld.Voorzitter! Wij kunnen ons hierover ernstig zorgen maken, want de rector
mag toch niet slechts een naam zijn? Tenslotte is de rector – althans,
zo zien wij het – de hoeder van de academia. Dit geheel leidt dan ook
tot een vraag: hoe ziet de minister de positie van de rector en welke specifieke
taken en verantwoordelijkheden heeft hij, binnen het kader dat de voorzitter
van het college van bestuur de instelling in en buiten rechte vertegenwoordigt
en tegen de achtergrond dat het college van bestuur bestuurlijk overleg voert
met de decanen, individueel en collectief? En wil de minister daarbij ook
ingaan op de samenhang van de leden 1, 4 en 5 van artikel 9.3,
waaruit afgeleid zou kunnen worden dat er sprake is van een opmaat naar de
benoeming van de rector als voorzitter van het college? Die gedachte is al
eens door de voorganger van de huidige bewindsman naar voren gebracht, een
gedachte die mij niet zonder meer (let wel, niet zonder meer) aanspreekt.
Het is bekend dat soms bij een instelling, met name een kleine, met die gedachte
wordt gespeeld. Tenslotte laat de wet daartoe de mogelijkheid. De wet zegt
namelijk dat het college van bestuur hooguit drie leden telt en dat de rector
lid is van het college van bestuur. In aansluiting overigens op het verdwijnen
van het college van hoogleraren houd ik het erop dat het iedere instelling
vrij staat om alsnog een college van hoogleraren als adviesinstantie in het
leven te roepen, niet bestaande uit decanen en niet onder leiding van de rector.De artikelen over de medezeggenschapsstructuur zijn onderwerp van vele
discussies. Hierbij zijn twee aspecten aan de orde: het bestaan van de keuzemogelijkheid
en de vraag welke mogelijkheid het meest geschikt is voor universitaire instellingen,
en wel die van ondernemingsraad en studentenraad of die van de ongedeelde
medezeggenschapsraad. Overigens begrijpen wij artikel 9.30 zo dat de gedane
keuze van het instellingsniveau ook geldt voor de faculteiten.Het blijft mijn fractie verbazen dat de minister niet kiest. Wij willen
daar geen kwalificatie aan verbinden, maar wij hadden van deze bewindsman
toch iets anders verwacht. Daarbij komt dat de argumentatie in de schriftelijke
voorbereiding van de zijde van de bewindsman over de ratio van deze keuzemogelijkheid
ons in genen dele overtuigd heeft, integendeel. Het ontgaat mijn fractie ook
in het geheel waarom het bij amendement aangenomen artikel 9.30a inzake de
instemmingsbevoegdheid van de gezamenlijke vergadering van personeel en studenten
de minister niet aanstonds heeft doen begrijpen dat hij zijn noviteit, te
weten die keuzemogelijkheid, beter uit het wetsvoorstel kon verwijderen en
zelf een keuze kon maken. Daarbij komt dat het bestaan van de keuzemogelijkheid
en de discretionaire keuzebevoegdheid van de instellingen het in feite onmogelijk
maken om onzerzijds bij voorbaat een oordeel uit te spreken over een van de
mogelijkheden, anders dan te constateren dat de ongedeelde medezeggenschapsstructuur
de meest doorzichtige van de twee is.Het is daarbij boeiend om te zien dat analyses van die twee mogelijkheden
bij alle instellingen vrijwel dezelfde zijn, maar dat de conclusie over de
in te voeren medezeggenschapsstructuur vaak volkomen verschilt.Ik heb nog wel een enkele vraag. In beide medezeggenschapssystemen is
de rol van de raad op het gebied van de arbeidsvoorwaarden uitdrukkelijk beperkt
tot die onderwerpen die niet onder de overlegplicht van hoofdstuk 4 van de
WHW vallen. Alles wat na overleg met de vakorganisaties in een rechtspositieregeling
wordt vastgelegd of met vakorganisaties wordt overeengekomen, valt buiten
de competentie van het medezeggenschapsorgaan. Waarom heeft de minister er
niet voor gekozen om de overblijvende onderwerpen deel uit te laten maken
van het plaatselijk overlegorgaan? Zulks geldt temeer omdat de medezeggenschap
zich dan inderdaad kan concentreren op de hoofdlijnen van universitair en
facultair bestuur, te weten de ontwikkeling van onderwijs en wetenschapsbeoefening.
Dit zou ook de posities van de vakorganisaties duidelijker markeren.Een ander aspect wordt gevormd door de geschillenregeling. Die is nodeloos
ingewikkeld en vertragend, los nog van de situatie die ontstaat indien een
instelling kiest voor een ondernemingsraad, waarbij ook een studentenraad
in het leven moet worden geroepen, elk met eigen geschillenprocedures. Wij
hebben ons afgevraagd of die geschillenregeling nu echt niet eenvoudiger had
gekund. Wil de minister nog eens de ratio van deze regeling toelichten? Zou
het niet eenvoudiger zijn geweest om bij facultaire geschillen het college
van bestuur en bij geschillen op centraal niveau de raad van toezicht arbiter
te laten zijn?Er wordt bij de medezeggenschap terecht onderscheid gemaakt tussen adviesrecht
en instemmingsrecht. Zou het ook hierbij niet eenvoudiger zijn geweest dit
onderscheid ook in de geschillenregeling door te voeren?Artikel 9.40, lid 1, schrijft voor welke gevallen binnen het aandachtsgebied
van de commissie voor de geschillen vallen. De commissie kan echter besluiten
ook andere geschillen tot haar aandachtsgebied te rekenen. Dat is een zelfstandige
bevoegdheid van de commissie voor de geschillen. Een en ander is merkwaardig.Wat betreft de overgangsperiode constateer ik dat de heer Postma al sprak
over artikel VII. Ik zal mijn vraag nu niet stellen, maar mij graag bij zijn
vraag aansluiten.Tot slot. De voorliggende wet is een opmerkelijke wet, komende van een
situatie waarin bij wet heel veel – te veel – op instellings-
en faculteitsniveau is vastgelegd, gaande naar één waarin wel
op instellingsniveau een en ander is vastgelegd, maar op faculteitsniveau
vrijwel niets. Voorwaar, een omslag in het denken. Instellingen krijgen de
kans tot de gewenste differentiatie en profilering te komen door de grotere
autonomie. Voorwaarde is dat zij een draagvlak creëren en luisteren naar
medewerkers en studenten. Alleen dan zullen de intenties waarmede deze wet
is opgezet, gerealiseerd kunnen worden.De heer Schuurman (RPF):Mijnheer de voorzitter! Het wetsvoorstel dat we vandaag bespreken, moet
de WUB van 1970 vervangen. Zelden zal vervanging van een verouderd wetsvoorstel
zo radicaal gaan. Van een radendemocratie gaan we straks naar een verticale
bestuursstructuur. Bovendien is de radicale verandering vooral zo opvallend,
omdat de verdedigers van de WUB van 1970 nu de verdedigers van de MUB zijn.
De minister behoort daar in elk geval toe.Wij willen er geen misverstand over laten bestaan – ik spreek mede
namens de fracties van SGP en GPV – dat wij met de invoering van de
WUB toentertijd grote moeite hadden. Met dat "wij" bedoel ik dan in politieke
zin vooral de fracties van SGP en GPV; de RPF-fractie bestond toen nog niet.
Wel heb ik zelf kort na de aanvaarding van de WUB deel uitgemaakt van een
faculteitsbestuur. Uit ervaring weet ik hoeveel rompslomp die wet met zich
bracht. Taken en verantwoordelijkheden binnen de universitaire gemeenschap
werden door elkaar geklutst. Ineens leek iedereen zich aan de universiteit
 met van alles en nog wat bezig te moeten houden. Een enorme
bestuurslast en de vele conflicten als gevolg van belangentegenstellingen
hebben de onderlinge samenwerking lange tijd gefrustreerd. Er ontstond een
vergadercultus, waar met name het wetenschappelijk onderzoek onder heeft geleden.Alhoewel ondertussen heel wat correcties zijn aangebracht, bleef toch
de radicaliteit van 1970 een stempel zetten op de gang van zaken aan de universiteit:
op bestuur en daarom ook op onderwijs en onderzoek. Je zou kunnen zeggen:
op "vorm" en "inhoud" van de universiteit. Wat ons betreft zou er daarom ook
best reden zijn voor "modernisering", een duidelijker toedeling van gedifferentieerde
taken en verantwoordelijkheden.De les van radicale veranderingen zou moeten zijn, dat we ons zouden moeten
beperken tot aanpassingen en correcties van de bestaande wetgeving. Dan zouden
we ook de winst van de afgelopen jaren, namelijk het inzicht dat de universiteit
een studiegeméénschap is, niet verloren laten gaan. De betrokkenheid
van studenten en personeel bij het bestuur van de universiteit heeft tot het
inzicht geleid dat allen die tot de universiteit behoren, voor een gemeenschappelijke
taak staan. Daarmee wordt ook het oorspronkelijke universitaire samenwerkingsverband
tussen docenten en studenten recht gedaan. Die betrokkenheid ligt in het vormende
aspect van het universitaire onderwijs en onderzoek. Studenten zijn niet alleen
bevoegd tot het beoordelen van de vorm waarin en de manier waarop het onderwijs
wordt gegeven, maar hebben vooral in de latere jaren van de studie ook een
grotere betrokkenheid op de inhoud van onderwijs en onderzoek. Daarin komt
als het ware de taak van de universitaire gemeenschap naar voren. Iedereen
behoort bij die universitaire taak betrokken te worden en daaraan zijn creatieve
en verantwoorde bijdrage te leveren.In de MUB zien wij duidelijk een verticaal dirigisme werkzaam dat de schade
van het verleden wil herstellen, maar dat aan de eigen aard van de universiteit
geen recht meer doet. In onze bespreking willen we ons tot het hoofdraamwerk
van het wetsvoorstel beperken, omdat we daarmee de grootste moeite hebben.Mijnheer de voorzitter! U merkt het al, zoals we kritisch tegenover de
radicale opzet van de WUB stonden, zo hebben we nu ook onze bedenkingen tegen
de radicaliteit van de MUB. Behoorde het tot de tijdgeest van 1970 om met
velen te streven naar radicale democratisering van de universiteit, zo behoort
het tot onze tijd om zich door marktdenken en daarbij passende bestuursstructuren
te laten leiden. Om eerlijk te zijn verontrust het ons dat afscheid genomen
wordt van een bestuursstructuur die nauwelijks op voor- en nadelen voor de
universiteit is geëvalueerd. Aan het wetsvoorstel ligt geen gedegen analyse
van de knelpunten in de bestuursstructuur van de universiteit ten grondslag.
Leed de WUB aan een enorme eenzijdigheid, ook met de MUB lijkt dat het geval
te zijn. Het lijkt erop dat wij te maken hebben met twee uitersten van een
slingerbeweging, een pendelbeweging. Wij zijn met zo'n reactiehouding niet
gelukkig, om niet te zeggen dat wij daar verontrust over zijn. De grote vraag
is namelijk of de bestuursstructuur van de MUB wel dienstbaar zal zijn aan
de universitaire gemeenschap en aan goed onderwijs en onderzoek, wel dienstbaar
zal zijn aan het wezen van de universiteit om met de woorden van de heer Postma
te spreken. Wij hebben grote twijfels.De overheid heeft een duidelijke verantwoordelijkheid voor het wetenschappelijk
onderwijs en onderzoek. De publieke betekenis van wetenschappelijk onderwijs
en onderzoek in de vorming van wetenschappers als cultuurdragers staat bij
ons buiten kijf. Daarom moeten studenten tot zelfstandige en kritische denkers
worden opgeleid, die na hun studie complexe maatschappelijke verantwoordelijkheden
te dragen krijgen. De overheid schept zodanige voorwaarden en stelt zodanige
eisen dat de kwaliteit en de vrijheid van wetenschappelijk onderwijs en onderzoek
als een gemeenschappelijke taak van allen die daarbij betrokken zijn, gegarandeerd
zijn. De inrichting van het bestuur moet daaraan dienstbaar zijn. En binnen
het kader van die dienstbaarheid zouden wij ook best naar integraal management
en bestuur willen streven. Maar dat mag niet hetzelfde zijn als een sterke
hiërarchie die betrokkenheid en creativiteit gemakkelijk doodt.Wat er echter in de MUB gebeurt, is dat de horizontale bestuursstructuur
van de WUB ingeruild wordt voor een verticale bestuursstructuur. De minister
benoemt de raad van toezicht, die het college van bestuur benoemt, dat op
zijn beurt weer de decaan benoemt, die een sleutelpositie heeft op faculteitsniveau.
Daarnaast is er sprake van al of niet gedeelde medezeggenschap en inspraak
op universitair en faculteitsniveau. Onzes inziens is daarmee een al te strakke
bestuursorganisatie ontstaan, die voor de verantwoordelijken voor onderwijs
en onderzoek als een keurslijf kan gaan functioneren.Om eerlijk te zijn, hebben wij met de huidige situatie aan de universiteit
vanwege de toenemende eenzijdigheid van onderwijs en onderzoek in de gerichtheid
op maatschappelijke doelen of op bedrijfsnut zo al onze kritiek. De minister
kent die inmiddels van ons wel voldoende; meer dan eens heb ik daarop gewezen
bij de beleidsdebatten. De bestuursstructuur die nu gekozen gaat worden, lijkt
die trend te bevestigen en te versterken. Universiteiten worden zo langzamerhand
tot kennisfabrieken. Doctorandussen moeten zo effectief en efficiënt
mogelijk in vier jaar bedrijfsmatig worden opgeleid. Daarom gaan de universiteiten
ook steeds meer lijken op HBO-opleidingen. Studenten krijgen steeds minder
mogelijkheden zich breed in de wetenschappen te oriënteren – denk
maar aan het kwijnende bestaan van de geesteswetenschappen – en zij
zijn vanwege de financiële druk ook nogal eens gedwongen een deel van
hun tijd niet aan de studie maar aan inkomstenverwervende bijbaantjes te besteden.
De Nijmeegse universiteit meldde gisteren dat 80% van de studenten inmiddels
naast de studie een bijbaantje heeft. De voorgestelde bestuursstructuur past
bij die ontwikkeling. En het is deze ontwikkeling die wij voor de toekomst
van de universiteit zeer schadelijk achten.Voorzitter! In twee schriftelijke ronden hebben wij inmiddels onze kritische
vragen gesteld. Vooral de nadere memorie van toelichting is uitvoerig op onze
vragen met betrekking tot de problematiek van gedeelde of ongedeelde medezeggenschap
ingegaan. Voor die uitvoerige beantwoording zeg ik de minister
hartelijk dank. Maar overtuigd heeft hij ons niet. Omdat wij uitgaan van de
universiteit als studiegemeenschap achten wij de variant van gedeelde medezeggenschap
onjuist en aanleiding geven tot belangentegenstellingen en als zodanig aanleiding
geven tot deling van de universitaire gemeenschap. De variant van het model
van de WOR voor gedeelde medezeggenschap is ons voorts te bedrijfsmatig voor
de universiteit en zij gaat ten koste van een algemeen instellingsbelang.
De onderscheiden verantwoordelijkheden die docenten en studenten voor onderwijs
en onderzoek hebben, eisen dat ze gezamenlijk worden aangesproken. Het wetsvoorstel
opent de deur naar verlies aan saamhorigheid en gemeenschapszin, terwijl naar
onderscheiden taak en plaats maximale participatie zou moeten worden nagestreefd.Het is overigens ook merkwaardig dat bij de keuze voor het medezeggenschapsregime
geen enkele instemming nodig is van personeel en studenten. Is de minister
misschien bevreesd dat er binnen de universiteiten te weinig instemming zal
zijn voor een regime naar het model van de WOR? Wie zijn oor nu te luisteren
legt, merkt dat zonder instemmingsrecht gekozen gaat worden voor het model
van de WOR. Bestuurders van de universiteiten laten zich de kans niet ontnemen
te kiezen voor een verticalisering van de bestuursstructuur. Bovendien blijkt
dat vakbonden nu reeds de kans aangrijpen om via het model van de WOR zich
met de universitaire aangelegenheden te gaan bemoeien. Daarmee ligt de strijd
om de verschillende belangen van de verschillende geledingen voor de deur.
Opnieuw lijkt ons deze ontwikkeling in strijd met de taak of het wezen van
de universiteit.Een minder belangrijk maar toch ook zwaarwegend bezwaar is, dat naast
de ongedeelde medezeggenschap de wet de variant van de gedeelde medezeggenschap
aanbiedt. Terecht zegt de nadere memorie van antwoord, dat dit een noviteit
in de wetgeving is. Er is al wel gezegd dat dit hybridische of tweeslachtige
karakter van de wet in strijd is met artikel 19, lid 2, en artikel 109 van
de Grondwet. De minister ontkent dit. Wij zouden zeggen dat je, juist omdat
het hier om een noviteit gaat en wel gezegd wordt dat dit strijdig is met
de Grondwet, wel heel goede argumenten moet hebben om het toch door te zetten.
Die goede argumenten zien wij niet. Integendeel, uit het oogpunt van wetgevingssystematiek
hebben wij tegen de keuzemodellen onze bezwaren. De wetgeving dient eenduidig
te zijn en de universitaire gemeenschap te dienen en te versterken en niet
te delen. De MUB maakt voor één categorie werknemers, namelijk
degenen die bij de rijksuniversiteiten werken, een keuze uit twee concurrerende
regelingen mogelijk. Daarvoor kiezen ze niet zelf, maar wordt voor hen een
keuze gemaakt. Bovendien worden daarmee verschillen in rechtszekerheid en
verschillen in rechtsgang bij conflicten gecreëerd, die wij in strijd
achten met inzichtelijkheid en billijkheid en vooral in strijd met de rechtseenheid.
Een casus: het college van bestuur van een universiteit die gekozen heeft
voor een OR-model neemt een bepaalde beslissing. Deze beslissing betreft zowel
de OR als de studentenraad. Beide geledingen hebben inhoudelijke bezwaren
en gaan procederen. Uiteindelijk komt de OR na vele jaren bij de Hoge Raad
uit en de studentenraad bij de Raad van State. Dit kan tot gevolg hebben dat
de universiteit in een situatie terecht komt waarbij de twee hoogste rechtscolleges
twee verschillende, bindende uitspraken doen. Zo'n consequentie maakt duidelijk
dat het keuzemodel als noviteit onvoldoende op de uiteindelijke gevolgen is
beoordeeld. In elk geval is daadkrachtig bestuur bij gedeelde medezeggenschap
daarom uitermate moeilijk, terwijl juist die daadkracht met het wetsvoorstel
wordt beoogd. Wanneer de minister hiertegen als bezwaar zou inbrengen dat
het conflict tussen de Hoge Raad en de Raad van State zich feitelijk ook elders
voordoet, antwoord ik hem dat wij daarmee allesbehalve gelukkig zijn en dat
dit wetsvoorstel de mogelijkheid van dit conflict ook blijkt te creëren.Onze bezwaren reiken nog verder: de onderlinge verschillen in medezeggenschap
doen zich niet alleen voor tussen de universiteiten, maar zijn ook mogelijk
tussen faculteiten van één en dezelfde universiteit. De decaan
heeft de keuzevrijheid inzake regelingen voor medezeggenschap. Mag er zo met
grondrechten worden omgegaan? En indien er gekozen wordt voor ongedeelde medezeggenschap,
zal het college van bestuur daarvoor de regels vaststellen; dat college is
een belanghebbende partij. Met andere woorden: een eenduidig wettelijk kader
inzake medezeggenschap ontbreekt. Over de positie van de decaan als beroepsdecaan
is inmiddels terecht veel zorg geuit. Bestuur en beheer in één
hand; dus moet hij daarvan veel weten. Hij moet ook een excellent wetenschapper
zijn, want overeenkomstig artikel 9.15 heeft hij veel te zeggen over onderwijs
en onderzoek, zonder dat er sprake is van instemmingsbevoegdheid van de faculteitsraad.
Een dergelijk schaap met vijf poten komt zelden voor. Dus zal hij wel alle
aandacht geven aan bestuur en beheer.Komt daarmee de vrijheid van onderwijs en onderzoek niet enorm onder druk
te staan? In elk geval is de gekozen constructie een weg waarlangs veel invloed
uitgeoefend kan worden op de richting die onderwijs en onderzoek moeten gaan.
Dat dirigisme, of de mogelijkheid daartoe, staat de vrijheid en verantwoordelijkheid
van de wetenschap in de weg; een vrijheid en verantwoordelijkheid die gezien
reeds de bestaande tendens steeds meer onder druk zullen komen en de universiteit
zal degraderen tot een veredelde beroepsopleiding.Wij zijn naar onze overtuiging met de inrichting van onze universiteiten
al lang niet meer op de juiste weg. De voorgestelde bestuursstructuur vormt
een afspiegeling van het beleid inzake wetenschappelijk onderwijs en onderzoek.
In zekere zin leiden de koers zoals die tot op heden is gevolgd op basis van
het principe "hoger onderwijs voor velen" en de toenemende financiële
druk tot een beleid dat wordt gekenmerkt door een steeds grotere doelmatigheid,
waarbij kwaliteit in diepte en in breedte van wetenschappelijk onderwijs en
onderzoek gemakkelijk onder druk komt te staan.De nu voorgestelde bestuursstructuur biedt weinig mogelijkheden daartegen
weerstand te beiden. Integendeel, deze structuur heeft alles in zich om de
universiteit nog meer te stroomlijnen naar het model van bedrijfsleven en
volgens doelen die de maatschappij op zeer eenzijdige wijze aan de universiteit
 stelt. Het bedrijfsmatige karakter van de universitaire bestuursstructuur
zal nog meer gericht worden op efficiencywinst en rendementsverhoging. En
daarmee wordt de eigen aard en taak van de universiteit miskend.Voorzitter! Met aandacht zullen we naar de reactie van de minister luisteren.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Deze wet komt voort uit een grote onvrede met het functioneren
van ons universitaire bestel. Er is ook van alles mis, organisatorisch en
onderwijsinhoudelijk.Ik ga allereerst in op het organisatorische aspect. De gekozen bestuursorganen
zijn uitgehold. Er wordt veel buiten de raden om beslist. Verantwoordelijke
personen worden niet persoonlijk verantwoordelijk gesteld. Verantwoordelijkheden
en bevoegdheden binnen de universitaire organisatie zijn slecht op elkaar
afgestemd. Het wringt tussen beleids- en beheersverantwoordelijkheden. Bestaande
wetgeving wordt niet toegepast.Vervolgens het onderwijsinhoudelijke aspect. Er schort veel aan de begeleiding
van studenten. Vooral de begeleiding van eerstejaars schiet schromelijk tekort.
De studie is slecht georganiseerd. Onderzoek heeft een hogere status dan onderwijs.
Wetten worden gemaakt om studenten te dwingen binnen kortere tijd af te studeren.
Via studiefinanciering – en daaraan gekoppeld de hoogte van het collegegeld –
wordt de studie in een keurslijf gedwongen. Maar aan noodzakelijke voorwaarden
om de studie in kortere tijd af te kunnen ronden, wordt niet voldaan.De wet Kwaliteit en studeerbaarheid probeert daarin te voorzien. Van het
ideaal van een universitaire opleiding waarin je, naast het verwerven van
kennis, ook gevormd wordt tot een kritisch en zelfstandig denkend mens, blijft
weinig over.Over de oorzaak van de huidige situatie op de universiteiten wordt verschillend
gedacht. De een wijt het aan de medebestuursstructuur; die zou verlammend
werken. De ander wijt het aan het niet duidelijk zijn van de verantwoordingslijnen;
wie is waarvoor verantwoordelijk? Maar waar iedereen het wel over eens is,
is dat de situatie moet veranderen. De vraag of dit wetsvoorstel daarvoor
de aangewezen weg is: daarover gaat de bijdrage van GroenLinks.Het ligt voor de hand dat duidelijk moet zijn waar de oorzaken liggen
als je denkt aan wetgeving om de situatie te veranderen. Het moet duidelijk
zijn waar de knelpunten liggen. Een analyse van de huidige problemen is dan
op haar plaats. Als het probleem inderdaad ligt bij de structuur van medebestuur,
moet dat duidelijk boven tafel komen. Echter, op een vraag van onze fractie
om een overzicht te verschaffen van de ervaringen met de medebestuursstructuur
van zowel colleges van bestuur als van universiteitsraden, positief of negatief,
wordt in de nadere memorie van antwoord gesteld, dat het doen uitvoeren van
een uitputtend onderzoek naar de gevraagde ervaringen aanleiding zou zijn
tot een herhaling van het debat dat reeds vele jaren wordt gevoerd. De suggestie
wordt gewekt dat het antwoord op de vraag van GroenLinks allang bekend is,
maar wat zou nu eenvoudiger zijn geweest dan te verwijzen naar een al bestaand
stuk waarin deze gegevens zijn vermeld? Dat gebeurt niet. Wij beschikken niet
over die gegevens en het blijkt dat wij niet de enigen zijn. Mijn fractie
trekt daaruit de conclusie dat die gegevens er niet zijn en dat deze wetswijziging
op slappe grond is gebouwd. Als er iets moet worden gewijzigd, moet ook op
het gebied van de bestuursstructuur helder zijn waar de fout zit.Uit een vergelijkend onderzoek dat de WRR enkele jaren geleden heeft uitgevoerd,
blijkt dat Nederland de minste tijd besteedt aan bestuurszaken. Daaruit kun
je afleiden dat Nederland bestuurders heeft die de kantjes eraf lopen of dat
in Nederland de bestuurszaken kennelijk niet zoveel tijd vergen als elders.
Het eerste wil ik niet aannemen; de conclusie zou dus kunnen zijn, dat de
huidige bestuursstructuur zo slecht nog niet is.Voorzitter! De Eerste Kamer behoort een wetsvoorstel op hoofdlijnen te
beoordelen. De moeilijkheid met het voor ons liggende voorstel is, dat er
onvolkomenheden in de wettekst zelf zitten. Anderen hebben daar ook al op
gewezen. Over duidelijke uitspraken kan een politiek oordeel worden geveld,
maar over onduidelijkheden in de tekst kun je niet op hoofdlijnen praten.
Toch mogen deze niet ongemerkt de Eerste Kamer passeren. Tijdens het debat
in de Tweede Kamer werd sommigen verweten – daarbij werd in ieder geval
gedacht aan GroenLinks en ook aan delen van de PvdA-fractie – dat zij
indertijd te veel betrokken waren bij de Maagdenhuisbezetting. Hoewel ik inderdaad
denk dat met dit wetsvoorstel geschiedenis wordt geschreven, naar mijn mening
wel verkeerde geschiedenis, wil ik niet alleen wijzen op het terugdraaien
van de klok, maar ook zakelijk kijken naar de talloze onvolkomenheden die
aan de MUB kleven, zowel wat de tekst als de uitvoering betreft.De MUB schaft het medebestuur af en verandert de organisatie. Ik zal eerst
het medebestuur onder de loep nemen. "Als er op scholen en universiteiten
geen democratie is, waar moeten de jongeren dat spelletje dan leren?" Deze
spreuk van Loesje staat in de decemberuitgave van de LSVB-krant, De andere
krant voor studerend Nederland. Ik zou zo gauw geen antwoord weten op die
vraag, voorzitter.De schuld voor het niet functioneren van de universitaire organisatie
leggen bij het medebestuur, is mijn fractie te gemakkelijk. Bewijs dat het
medebestuur schuldig is, is niet voorhanden. Een van de positieve kanten van
medebestuur is, dat medeverantwoordelijkheid dragen – zelf ergens verantwoordelijk
voor zijn, en niet jezelf buiten schot houden – een onderdeel is van
de academische vorming die studenten op de universiteit krijgen. Zowel voor
studenten als personeel geldt dat medebestuur ervoor zorgt, dat altijd, vanaf
het begin, naar consensus gestreefd wordt. Uiteindelijk zal dit een effectievere
route blijken dan die welke deze MUB voorstelt. Studenten en personeel zullen
immers maximaal van de mogelijkheden gebruik maken om bij de besluitvorming
betrokken te worden.In een interview in Vrij Nederland las ik de motivering van de minister
om dit medebestuur af te schaffen. De minister komt met een buitengewoon curieuze
argumentatie, die ik heel kort samenvat. Het is namelijk een lang interview.
De argumentatie ligt in de lijn die Marcuse volgt: medebestuur is een vorm
van repressieve tolerantie, dat leidt tot inkapseling van kritische studenten.
 Marcuse zou dit gebruik van zijn theorie niet op prijs hebben
gesteld. Zijn radicale kritiek wordt nu misbruikt voor een restauratieve,
regenteske politiek. Je moet maar durven! En de minister durft.Omdat de meerderheid van deze Kamer toch voor dit wetsvoorstel zal stemmen
en medebestuur dus wordt afgeschaft, geef ik nu de mening van mijn fractie
over de voorgestelde medezeggenschap.De keuze voor de vorm van medezeggenschap wordt overgelaten aan de instellingen
zelf. Na de inwerkingtreding van deze wet kiest het college van bestuur binnen
zes maanden welke vorm van medezeggenschap zal gelden voor de eigen universiteit.
Die beslissing behoeft de goedkeuring van de raad van toezicht.Er zijn twee mogelijkheden. Deze zijn door iedereen al genoemd. Een ondernemingsraad
in het kader van de WOR met als pendant een studentenraad óf een universiteitsraad
nieuwe stijl, waarin personeel en studenten evenredig zijn vertegenwoordigd.Voor die eerste keuze is alleen het college van bestuur verantwoordelijk.
Pas na twee jaar wordt opnieuw gekozen en dan is voorafgaande instemming nodig
van de in de wet genoemde organen.Het is voor mijn fractie onverteerbaar dat alleen het college van bestuur
hier de eerste keer over beslist. Een zo belangrijke beslissing over de vorm
van medezeggenschap mag niet alleen door de top van de universitaire organisatie
worden genomen. Dat na twee jaar opnieuw moet worden gekozen, doet hier niets
aan af. Er moet heel wat aan de hand zijn, wil een instelling na twee jaar
een eenmaal gekozen structuur veranderen. Waarom is er niet voor gekozen,
de universiteitsraad oude stijl hierin een stem te geven? Daarvoor zou het
mandaat van de universiteitsraad kunnen worden verlengd. En dat is om een
andere reden toch nodig, zoals ik verderop in mijn betoog zal duidelijk maken.Wat medezeggenschap betreft, is mijn fractie voorstander van een universiteitsraad
nieuwe stijl. Alleen al de verschillende rechtsgang die er is bij verschil
van mening tussen ondernemingsraad en studentenraad, uiteindelijk de Hoge
Raad en de Raad van State, zou een reden moeten zijn om die structuur niet
te kiezen. Wat moet er gebeuren als de Hoge Raad en de Raad van State ieder
afzonderlijk via de verschillende rechtsgangen over hetzelfde geschil tot
een andere conclusie komen en tot een bindend advies? Voorgaande sprekers
hebben hier ook al op gewezen. Graag hoor ik de mening van de minister hierover.Voorzitter! Ik stap af van het onderwerp medebestuur/medezeggenschap en
ga over op de organisatie. Een nieuwe figuur in de organisatie is de raad
van toezicht waarvan de leden worden benoemd door de minister. Wil de minister
hier uitspreken dat hij in die raden van toezicht mensen zal benoemen met
voor universiteiten relevante deskundigheden en dat daarbij het oogmerk om
voor uitgerangeerde politici een nieuwe bezigheid te zoeken, niet voorop zal
staan?Vorige week is in de Eerste Kamer het wetsvoorstel inzake evenredige vertegenwoordiging
van vrouwen in leidinggevende functies in het onderwijs aangenomen. Een unieke
kans voor de minister om bij het benoemen van de leden van de raden van toezicht
deze wet in praktijk te brengen.Hoe denkt de minister die evenredigheid te interpreteren? Wat is daarbij
zijn referentiekader?De MUB beoogt een professionalisering van het bestuur. Volgens de woordvoerder
van de PvdA in de Tweede Kamer worden universiteiten nu nog te veel bestuurd
door goedwillende amateurs. Lijkt het de minister een goede suggestie om bij
het ingaan van deze wet bestuurders van universiteiten instrumenten aan te
reiken om ze in staat te stellen professioneel en op een nieuwe manier te
besturen? Of dat via cursussen moet gebeuren of anderszins, is een kwestie
van uitwerking. Graag hoor ik hierop een reactie van de minister.In dit wetsvoorstel is integraal management een sleutelbegrip. Integraal
management is een begrip waar je niet tegen kunt zijn. En voor het college
van bestuur lijkt het mij een goed instrument. Toegepast echter op het hoofd
van de faculteit, de decaan, heb ik zo mijn twijfels.In de wet is voorkeur uitgesproken voor een eenhoofdige leiding van de
faculteit. Dat wil dus zeggen: beheer en beleid in één hand.
Mij lijkt nu juist dat voor beheerstaken geheel andere vaardigheden nodig
zijn dan voor het uitstippelen en uitvoeren van het beleid van een faculteit,
ook op het gebied van onderwijs en onderzoek. Dat kan dus niet verenigd zijn
in één persoon. De heer Schuurman had het al over een niet bestaand
schaap met vijf poten.Zal de constructie in de praktijk niet worden dat de decaan het beleid
van de faculteit op zich neemt, met alle bevoegdheden die in de wet zijn vastgelegd
en dat deze decaan zich bij laat staan door een deskundige op het gebied van
beheer? Dat zou inhouden dat een faculteit altijd een meerhoofdig bestuur
zou hebben. Wordt zo'n gang van zaken niet tegengewerkt door de wet?De decaan wordt het hoofd van de faculteit en de vakgroepen zijn niet
meer verplicht. De vakgroepstructuur wordt afgeschaft. Velen zijn van mening
dat het afschaffen van de vakgroepstructuur goed is. Sommigen zeggen zelfs
dat dit het enige goede aan dit wetsvoorstel is. Voorzitter! Maar hoe moet
dat nu in Wageningen, waar maar één faculteit is, de faculteit
der landbouwwetenschappen? Die ene faculteit richt zich echter feitelijk wel
op vier thema's: landbouw, milieu, natuur en voeding. Die ene faculteit bestrijkt
een groot gebied.In artikel 9.12, derde lid, zijn regels opgenomen voor het geval een universiteit
slechts één faculteit omvat. In dat geval is de rector magnificus
tevens decaan, staat er aan het hoofd van de faculteit een bestuur en worden
de taken en bevoegdheden van het bestuur van de faculteit uitgeoefend door
het college van bestuur. Dat wil dus zeggen dat de universiteit van Wageningen
bestuurd gaat worden door het college van bestuur en de rector! Dat is je
reinste centralisme! Dat moet anders kunnen. Daarvoor moet ook een gedecentraliseerde
constructie mogelijk zijn. Ik hoor graag een suggestie van de minister.Voorzitter! Met dit wetsvoorstel wordt beoogd, duidelijkheid te verschaffen.
Er zijn echter minstens drie punten in de wet ten aanzien waarvan die duidelijkheid
er niet is. Zij doen zich allemaal voor op faculteitsniveau. Onduidelijkheden
zijn er over de bevoegdheden van de decaan en de daarbij behorende medezeggenschap,
over de positie van de hoogleraar en over de geschillencommissie.De eerste onduidelijkheid is de verhouding tussen de bevoegdheden van
de decaan en de medezeggenschap van het personeel en de studenten.
De bevoegdheden van het college van bestuur en als tegenhanger de bevoegdheden
van de universiteitsraad zijn vastgelegd. De bevoegdheden van de faculteitsraad
zijn afgeleid van de bevoegdheden van de universiteitsraad. Ik verwijs naar
artikel 9.38a. De bevoegdheden van de decaan, als hoofd van de faculteit,
zijn niet overgedragen door het college van bestuur, maar worden apart benoemd
in de wet.De algemene taken en bevoegdheden van de decaan en het faculteitsreglement
worden geregeld in artikel 9.14. In artikel 9.15 worden de overige taken en
bevoegdheden van de decaan geregeld. Dat zijn er negen. Tegenover die taken
en bevoegdheden van de decaan worden in artikel 9.38 alleen de instemmingsbevoegdheden
van de faculteitsraad genoemd, te weten onderwijs- en examenregeling, uitgezonderd
a t/m d, en de instemmingsbevoegdheid inzake het faculteitsreglement. Dat
zijn er maar twee, tegenover negen van de decaan. Er zijn dus geen instemmings-
of adviesbevoegdheden van de faculteitsraad – behalve die twee –
als pendant van de bevoegdheden van de decaan.Wouter Pors, onderwijsjurist, stelt in het januarinummer van Thema in
zijn artikel "MUB bezorgt universiteit veel werk, maar is geen verbetering"
dat de oorzaak van dit probleem ligt in het feit dat deze delen van de MUB
een kopie zijn van de HBO-wet. Bij de HBO-instellingen zijn deze bevoegdheden
in een jarenlang proces uitonderhandeld. Dat is niet het geval bij de universiteiten.
Het HBO kent ook geen hoogleraren en onderzoek.De tweede onduidelijkheid is de positie van de hoogleraar. Dat probleem
is drieledig. In de eerste plaats de benoeming. De hoogleraar wordt benoemd
door het college van bestuur. In de huidige situatie heeft de vakgroep de
belangrijkste stem in de benoeming van een hoogleraar. Is de vakgroep tegen,
dan wordt de hoogleraar niet benoemd. Maar de vakgroep wordt opgeheven. Op
basis van de MUB worden de faculteit en de zusterfaculteiten niet geraadpleegd.
De benoemingsprocedure is dus niet in de MUB geregeld. Het is dan ook een
slechte procedure.In de tweede plaats de bevoegdheden. In de wet is er een tegenstrijdigheid
tussen de geformuleerde bevoegdheden van de decaan en die van de hoogleraar.
De taken en de bevoegdheden van de decaan worden geregeld in de artikelen
9.14.1 en 9.15.1. In artikel 9.14.1 staat dat de decaan is belast met de algemene
leiding van de faculteit. De decaan is voorts belast met het bestuur en de
inrichting van de faculteit voor het onderwijs en de wetenschapsbeoefening.De besluiten van de decaan zijn niet aan goedkeuring onderhevig. De decaan
is wel verantwoording schuldig aan het college van bestuur, maar dat kan alleen
richtlijnen geven met het oog op de coördinatie en de organisatie van
onderwijs en onderzoek. Ik verwijs naar artikel 9.5. Het is een beetje saai,
maar ik kan het niet helpen.De verantwoordelijkheden en rechten van de hoogleraren staan vermeld in
artikel 9.19.2. De hoogleraren zijn bij uitstek verantwoordelijk voor de ontwikkeling
van het hun toegewezen wetenschapsgebied en voor de inhoud van het te geven
onderwijs op dat gebied, onverminderd de bevoegdheid van het bestuur van de
opleiding. Wie is nu verantwoordelijk voor dat wetenschapsgebied? De hoogleraar
of de decaan? En welke inbreng hebben hoogleraren bij bijvoorbeeld onderwijs-
en examenregeling en bij het vaststellen van het jaarlijkse onderzoeksprogramma
van de faculteit?Voorts is de relatie tussen decaan en hoogleraar niet duidelijk: is de
decaan de baas van de hoogleraar?Het derde probleem betreft de geschillencommissie, die in artikel 9.39
wordt geregeld. In artikel 9.30, lid 3, worden bij de keuze voor een WOR-structuur
de paragrafen 1 tot en met 6 van Titel 2 buiten werking gesteld. Artikel 9.39
over de geschillencommissie valt onder paragraaf 3 van die titel. Ik kan mij
niet voorstellen dat er bij een WOR-structuur geen geschillencommissie bestaat.
Heb ik het juist dat de verantwoordelijkheid voor het vaststellen van een
gelijkwaardige medezeggenschapsregeling, inclusief de geschillencommissie,
door het college van bestuur moet worden genomen? Als dat zo is, kan de minister
dan uitleggen waarom voor die constructie is gekozen en waarom dat niet gewoon
in de wet is geregeld? Nu wordt namelijk gekozen voor weer een apart reglement
dat opgesteld dient te worden door het college van bestuur.Voorzitter! Als er van alle kanten zoveel kritiek wordt geuit op de tekst
van een wet, dus op de consistentie van een wetsvoorstel – niet alleen
voorgaande sprekers deden dat: er kwam ook kritiek van buiten deze Kamer –
dan is het toch zacht uitgedrukt dat die wet niet uitblinkt in helderheid.
Hoe denkt de minister deze problemen op te lossen?Er zal een aantal maanden verlopen tussen het aflopen van de bestuurstermijn
van de huidige universiteitsraad en de inwerkingtreding van de nieuwe medezeggenschapsregeling.
Vanmorgen hebben wij een brief gekregen die daarop ingaat: binnen de nieuwe
structuur moet nog een oude universiteitsraad worden gekozen, hetgeen duur
en vervelend is. Ik denk niet dat er nog een universiteitsraad oude stijl
zal worden gekozen, maar het lijkt mijn fractie bijzonder ongewenst dat een
universiteit een aantal maanden moet functioneren zonder enige vorm van medezeggenschap
van studenten en personeel. Een oplossing is dat het mandaat van de huidige
universiteitsraad wordt verlengd tot de inwerkingtreding van de nieuwe medezeggenschapsregeling.
Daarvoor is echter de goedkeuring van de minister nodig. Wil de minister meewerken
aan zo'n oplossing?Mijn fractie betreurt het dat in dit wetsvoorstel het "bedrijfsongeval"
dat heeft plaatsgevonden bij de behandeling van de Wet medezeggenschap hogescholen,
niet ongedaan is gemaakt. Ik doel hiermee op het instemmingsrecht op de delen
a tot en met d van de onderwijs- en examenregeling. Ik wijs hierop, juist
omdat de minister bij de behandeling van deze wet in de Tweede Kamer een amendement
over instemmingsrecht over de gehele onderwijs- en examenregeling had overgenomen.
Dat amendement werd later door de indiener helaas weer geamendeerd, waardoor
de minister toen niet verantwoordelijk was voor dat "bedrijfsongeval". Helaas,
want in het tweede amendement werd het instemmingsrecht over de onderdelen
a tot en met d ingetrokken omdat die onderdelen uniform en landelijk geregeld
zouden worden. Bij de behandeling in de Eerste Kamer bleek die uniforme en
landelijke regeling niet te bestaan en toen werd door de andere fracties in
deze Kamer de indruk gewekt dat de zaak rechtgetrokken zou
worden bij het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen. Maar dat is niet gebeurd
en dat is onbegrijpelijk.Voorzitter! Voor het verbeteren van het universitaire onderwijs en onderzoek
zijn nodig: een inspirerend participatief management, geïnspireerd en
betrokken wetenschappelijk en ondersteunend personeel en zich betrokken voelende
studenten. Wetgeving zou daarvoor de noodzakelijke voorwaarden moeten leveren.
Mijn fractie is van mening dat dit wetsvoorstel die functie niet vervult.De heer De Wit (SP):Mijnheer de voorzitter! Een debat over de modernisering van de bestuursorganisatie
van de universiteit moet naar mijn mening in de eerste plaats gaan over de
inhoud en de kwaliteit van het hoger onderwijs. In de tijd dat de minister
zelf nog studeerde werd de universiteit de "alma mater" genoemd, de alvoedende
moeder, die studenten moest opleiden tot mensen die in staat zouden zijn later
belangrijke functies in de maatschappij te bekleden. Een van de kritiekpunten
van de studenten eind jaren zestig was dat het hoger onderwijs in die tijd
te eenzijdig gericht was op hun toekomstige positie en functie in het bedrijfsleven
en dat er in het hoger onderwijs nauwelijks of geen aandacht was voor de politieke
en maatschappelijke ontwikkelingen buiten de universiteit en de plaats van
de wetenschap daarin. Kortom: het debat over de vraag of wetenschap al dan
niet waardevrij zou moeten zijn. Een ander punt van kritiek betrof toen de
structuur van de organisatie van de universiteit. Onder invloed van de democratiseringsbeweging
in een aantal landen in Europa werden ook aan de universiteiten in ons land
acties gevoerd voor een meer democratische bestuursstructuur en wel onder
de bekende eis "medebeslissingsrecht voor alle geledingen op alle niveaus".
Uiteindelijk resulteerde dat in een wettelijk vastgelegd medebeslissingsrecht
van de studenten in het bestuur van de universiteit en binnen de faculteiten.
Mede daaraan is het te danken dat er binnen de universiteiten ruimte kwam
voor meer politiek getinte takken van wetenschap, zoals bijvoorbeeld de politieke
economie.Het hoger onderwijs vervult naar mijn mening nog steeds een belangrijke
functie in onze maatschappij. Het dient de studenten natuurlijk kennis bij
te brengen. Het dient hun te leren hoe zij wetenschappelijk onderzoek moeten
doen, maar het moet er ook op gericht zijn de studenten te leren zelfstandig
te denken, onafhankelijk te denken, te analyseren en de samenhang der dingen
te zien. Het dient studenten ook inzicht te geven in de maatschappelijke relevantie
van hun vak.Op dit moment is het de vraag of dat nu nog allemaal gebeurt. Om te beginnen
laten bijvoorbeeld de tempobeurs en de prestatiebeurs de studenten hoe langer
hoe minder ruimte om buiten de strikte studiestof te werken aan de verdieping
van hun kennis en hun persoonlijke ontwikkeling. Vooral onder druk van het
studiefinancieringssysteem en de hoge collegegelden wordt de studie steeds
meer teruggebracht tot hetgeen strikt noodzakelijk is. Studenten komen, zo
blijkt uit onderzoek, aan niets anders meer toe.Maar er is meer. Het bedrijfsleven heeft in de loop der jaren steeds meer
greep gekregen op de universiteiten, met name op de onderzoeken die er worden
gedaan. Het bedrijfsleven is ondertussen een welkome medefinancier van de
universiteit geworden. De bevlogenheid van de radicale studenten van weleer
is vervaagd. De actievoerders van destijds zijn nu professor geworden of bestuurder
van een universiteit en beweren nu dat de organisatiestructuur dringend gewijzigd
moet worden. Zij blijken overigens veelal geestverwanten van deze minister
te zijn en zijn het van harte met hem eens dat de organisatie van de universiteit
aan de "eisen van de tijd", zoals de minister dat noemt, moet worden aangepast.Op vragen van deze Kamer heeft de minister geantwoord dat hij de universiteit
niet ziet als een bedrijf of als een leerfabriek. De minister vindt dat persoonlijke
en intellectuele ontwikkeling centraal moeten staan naast het verwerven en
overdragen van kennis. Het is echter de vraag of de ontwikkelingen die de
minister zelf binnen het hoger onderwijs in gang heeft gezet, een dergelijke
ontwikkeling niet in de weg staan.De universiteiten moeten, aldus de minister, op een eigentijdse wijze
worden bestuurd. De minister heeft het in dit verband over integraal management.
Dat doet mij het ergste vrezen. In elk geval betekent dit het einde van het
medebesturen door de studenten. De studenten krijgen op het niveau van de
universiteit en de faculteit voortaan slechts medezeggenschap. De organisatie
van de universiteit krijgt, hoe men het ook wendt of keert, in de nieuwe opzet
steeds meer het karakter van een onderneming. De minister wil niet voor niets
als een van de vormen van medezeggenschap de WOR, de Wet op de ondernemingsraden –
met de nadruk op "onderneming" – openstellen voor de universiteit. De
student participeert op dit moment nog als medebestuurder in wat oud-minister
Veringa de universitaire gemeenschap noemde. Als dit wetsvoorstel wordt aanvaard,
is het afgelopen met de participatie van de studenten en wordt, zo zeg ik
de LSVB na, de student nog slechts een ontvanger van onderwijs met inspraak
of adviesrecht.Door een aantal sprekers is al gewezen op de verwachting dat door de universiteiten
op dit moment klakkeloos zal worden gekozen voor toepassing van de WOR, als
het gaat om het medezeggenschapsmodel. Wat dat betreft zijn wij op onze wenken
bediend. Collega Schoondergang heeft al de brief genoemd van de gezamenlijke
studentenfracties van de universiteit van Amsterdam. Daaruit blijkt, dat het
college van bestuur zonder enige advisering van de universiteitsraad heeft
gekozen voor de WOR. Ik verwacht dat het zo in veel gevallen zal gaan.De nieuwe wet brengt een sterke hiërarchie aan in de bestuursstructuur.
De student staat in die structuur op een zijspoor. Vanuit de universitaire
wereld hoor ik in hoofdzaak instemmende geluiden met de nieuwe opzet. Over
de rol van het bedrijfsleven op universitair niveau zijn steeds minder kritische
opmerkingen te vernemen. Het wetsvoorstel zet naar mijn idee de deur naar
een nog verdere vercommercialisering van de universiteit wijd open. Wat is
er dan nog over van de zo geprezen vrijheid van onderwijs en onderzoek? De
vraag is of de minister mijn vrees op dit punt deelt en wat hij van deze ontwikkeling
vindt.Afschaffing van het medebestuursrecht van de student heeft naar mijn mening
nog meer gevolgen. Zeker wanneer het college van bestuur kiest voor toepassing
van de WOR, dreigen de studenten en het personeel tegenover elkaar te komen
staan vanwege hun gescheiden medezeggenschapsorganen. Verder zal de betrokkenheid
van de studenten bij de gang van zaken op de universiteit ongetwijfeld afnemen.
De animo voor de medezeggenschapsraden in het HBO is een somber vooruitzicht.
Hoe denkt de minister over het risico van de afnemende betrokkenheid?Voorzitter! Ik heb nog een vraag over de mogelijke strijd van dit wetsvoorstel –
de keuze voor de medezeggenschapsvormen – met artikel 109 van de Grondwet.
Wij zijn daarop geattendeerd door een recente brief van de bekende schrijvers
Rijlaarsdam en Voets. In hun brief van 3 februari wordt commentaar gegeven
op de nadere memorie van de minister. Wat vindt de minister van hun argument,
dat het in strijd is met de Grondwet, wanneer je de keuze laat tussen twee
vormen van medezeggenschap die elkaars concurrent zijn? Volgens de schrijvers
hoeft er geen sprake te zijn van uniformiteit op dit punt binnen de universiteit
zelf.Een andere vraag sluit aan bij de genoemde brief van de universiteit van
Amsterdam. Het gaat om de invoeringstermijn. Kan de minister aanduiden hoe
hij de invoering van de wet ziet? Moet er al dan niet een overgangsregeling
komen in de geest zoals mevrouw Schoondergang heeft gesuggereerd?Voorzitter! Ik vat samen. De organisatie van de universiteit dreigt ingrijpend
te worden gewijzigd. De studenten dreigen hun lang geleden veroverde plaats
binnen het bestuur van de universiteit te verliezen. De eisen van de tijd
waaraan de nieuwe organisatiestructuur moet voldoen, roepen bij mij de vrees
op dat wij hoe langer hoe meer gaan in de richting van onderwijs dat alleen
nog afgestemd is op de eisen van het bedrijfsleven. Het is de vraag of daarmee
niet de klok 30 jaar teruggezet wordt. Ik heb ernstige bezwaren tegen dit
wetsvoorstel.Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie is de regering zeer erkentelijk voor
de precieze en veelal duidelijke beantwoording van de gestelde vragen. Overigens
nemen de memorie van antwoord en ook de nadere memorie van antwoord niet alle
gevoelens van ambivalentie weg die mijn fractie ten opzichte van dit wetsvoorstel
koestert.Waarom die ambivalentie, voorzitter? Al eerder heeft mijn fractie haar
waardering uitgesproken voor het feit dat er nu, na 26 jaar WUB, een wetsvoorstel
ligt dat veel gedetailleerde regelgeving, met name op facultair niveau, laat
vervallen. Dit biedt de universiteit de mogelijkheid om in de faculteiten
tot organisatorisch maatwerk te komen. Dit geeft op zijn beurt de noodzakelijke
ruimte voor differentiatie en profilering. Met deze kaderwet worden de universiteiten
in staat gesteld om veel sterker dan voorheen een eigen inkleuring te geven
aan de bestuurscultuur.Inderdaad, sommige universiteiten zullen binnen het regime van de voorliggende
wet heel goed in staat zijn, inhoud te geven aan de universiteit als gemeenschap
van wetenschappers, waar academische vrijheid hoog genoteerd staat. Voor de
studenten en het personeel van deze universiteiten zal er weinig veranderen
als medebestuur wordt vervangen door medezeggenschap. De aandacht zal gericht
zijn op kwalitatief hoogwaardig onderwijs en onderzoek, waarvan de inhoud
in onderling overleg wordt bepaald.Ambivalentie ontstaat, voorzitter, wanneer ons signalen bereiken dat in
sommige instellingen intenties zichtbaar worden die duiden op een veel hiërarchischer,
top-down, invulling van deze kaderwet. Ook daar biedt deze wet alle ruimte
voor: alle ruimte voor een slechte bestuurlijke invulling. Met andere woorden:
mijn fractie vraagt zich af of deze wet niet een te hoog gehalte aan geloof
in de goede, op participatie ingestelde bestuurder bevat. De regering zal
tegenwerpen dat dit nu juist de eigen verantwoordelijkheid van de instelling
betreft en dat een dergelijke aanpak op den duur wel wordt afgestraft. Mijn
fractie vraagt zich echter af hoeveel leed er dan al is geschied. Om die reden
bepleit mijn fractie een grondige evaluatie van de gevolgen van de invoering
van deze wet, met name op het punt van de participatie van studenten en wetenschappelijk
personeel in het geven van vorm en inhoud aan onderwijs en onderzoek.Het zijn in het bijzonder de bevoegdheden die de decaan van een faculteit
ten deel vallen, welke reden tot zorg geven. Na alles wat er aan de overkant
is gezegd en hier schriftelijk is uitgewisseld – en in aanmerking nemend
dat, na amendering, een faculteit geleid kan worden door een meerhoofdig bestuur
waarvan een student als adviserend lid deel kan uitmaken – blijft het
feit dat de decaan vérgaande bevoegdheden krijgt met betrekking tot
de inhoud van onderwijs en onderzoek. De besluiten die hij op dit terrein
neemt, behoeven niet de instemming van de faculteitsraad. De decaan zal dus
zelf moeten zorgen dat hij de legitimatie en het draagvlak verwerft die voor
een goed functioneren van een faculteit noodzakelijk zijn. Echter, daarmee
wordt de wetenschappelijke staf wel érg afhankelijk van de bestuursopvattingen
van een door het college van bestuur benoemde decaan. Speciaal op dit niveau
krijgt een slechte bestuurder volop de ruimte. Evaluatie op dit punt is dan
ook zeer wenselijk.Een volgend punt, de raad van toezicht. De minister refereert in zijn
antwoord op vragen over deze raad herhaaldelijk aan deze raad als het eigen
orgaan van de universiteit. Dit is geen erg goed passende terminologie, want
de minister benoemt, ontslaat en schorst de leden van deze raad. Ik zou dus
graag van de minister vernemen, waarom hij zich van deze terminologie bedient.
Wat is zo "eigen" aan deze raad van toezicht? En welke legitimatie heeft deze
raad, die heel invloedrijk kan zijn, vis-à-vis de universitaire gemeenschap?
En hoe denkt de minister de raad een draagvlak te kunnen geven als de universitaire
gemeenschap niet in de gelegenheid wordt gesteld, een voordracht tot benoeming
van de leden te doen? Ik sluit met deze vraag aan bij opmerkingen van andere
leden over dit onderwerp.Mijn fractie heeft er al eerder op gewezen dat er in het wetsvoorstel
veel ruimte in beslag wordt genomen door de regelgeving met betrekking tot
geschillen. Gelet op de aard van het wetsvoorstel is dit heel verstandig,
maar enkele lastige problemen zijn niet geregeld. Er is in verschillende commentaren
en ook in deze Kamer gewezen op de juridische complicaties,
die gemakkelijk tot moeilijk oplosbare geschillen kunnen leiden. Dit geldt
met name indien er gekozen wordt voor gedeelde medezeggenschap, want dan zal
bijvoorbeeld de rechtsgang voor de studentenraad en voor de gezamenlijke vergadering
van studentenraad en ondernemingsraad in laatste instantie bij de afdeling
Bestuursrechtspraak van de Raad van State eindigen, terwijl instemmingsgeschillen
met de ondernemingsraad in laatste instantie bij de Hoge Raad terechtkomen.
Wat gebeurt er als eenzelfde kwestie, de twee rechtsgangen volgend, tot verschillende
uitspraken van de Raad van State en de Hoge Raad leidt? Hoe zou dit opgelost
worden?Dit brengt mij bij de bevoegdheden van de gemeenschappelijke vergadering
van studentenraad en ondernemingsraad bij gedeelde medezeggenschap, in relatie
tot de bevoegdheden van de nieuwe universiteitsraad ingeval een instelling
kiest voor ongedeelde medezeggenschap. In artikel 9.30a worden de instemmingsbevoegdheden
van de gezamenlijke vergadering van studenten en personeel geregeld, een drietal:
het instellingsplan, de kwaliteitszorg en het bestuurs- en beheersreglement.
In artikel 9.33 wordt aan de universiteitsraad een instemmingsbevoegdheid
gegeven die voor een zevental onderwerpen geldt. Waarom is deze ongelijkheid
geschapen? En vervolgens rijst de vraag, hoe deze gemeenschappelijke vergadering
gaat functioneren. Immers, de studentenraad is het medezeggenschapsorgaan,
dat minstens gelijkwaardig moet zijn aan de universiteitsraad, die daardoor
een breder mandaat heeft dan de ondernemingsraad. Hoe gaat dit werken? In
wezen zijn het ongelijksoortige raden. Behalve bij deze onduidelijkheid over
de instemmingsbevoegdheid van de gezamenlijke vergadering tast de lezer van
het wetsvoorstel totaal in het duister als het om de adviesbevoegdheid van
deze vergadering gaat. Hoe moeten wij ons voorstellen dat de adviesbevoegdheid
van deze gemeenschappelijke vergadering van deze twee naar hun aard zeer verschillende
raden wordt geregeld? En hoe gaat dit op facultair niveau? Zullen er ook op
dat niveau twee raden komen en zal er dan sprake zijn van een gezamenlijke
vergadering, eveneens op dat niveau? Wat zijn dan de bevoegdheden van die
vergadering? Kan de regering uitleggen hoe dit geregeld zal worden? Ik denk
hierbij met name aan de problemen die kunnen ontstaan ingeval een faculteit
slechts één opleiding omvat en de faculteitsraad, zoals in het
vierde lid van artikel 9.18 wordt geregeld, de taken en bevoegdheden van de
opleidingscommissie kan uitoefenen.Alles overwegende aangaande de specifieke problemen die gedeelde medezeggenschap
met zich brengt, vraag ik de minister of hij in zijn verantwoordelijkheid
voor het hoger onderwijs, de instellingen niet ten sterkste moet aanraden,
te kiezen voor ongedeelde medezeggenschap. Misschien kan de minister een kleine
virtuele oefening doen door zich fantasievol in te denken dat hij juridisch
adviseur is, onderscheidenlijk van een studentenvakbond, van de Vereniging
van academici bij het wetenschappelijk onderwijs en van een college van bestuur.
Wat zou voor ieder van deze groepen zijn advies zijn over de keus voor gedeelde
of ongedeelde medezeggenschap?De heer Schuurman (RPF):Is het eigenlijk geen ongeoorloofde vraag aan de minister als wetgever
om hem een advies te laten uitbrengen over een van de artikelen die geen recht
meer doet aan de andere kant, namelijk het keuzemodel?Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Het gaat hierbij om een virtuele oefening en misschien is de minister
creatief genoeg om een goed antwoord te geven.De heer Schuurman (RPF):Hieraan wil ik graag de volgende vraag aan de minister koppelen. Heeft
hij het keuzemodel misschien geïntroduceerd in de verwachting dat de
bestuurders kiezen voor het ondernemingsraadmodel?Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Voorzitter! Ik kom te spreken over een ander onderwerp. In studentenkringen
heerst bezorgdheid over de ruimte voor scholing. Artikel 9.48 regelt dat de
leden van de universiteitsraad in een door het college van bestuur en de raad
gezamenlijk vast te stellen hoeveelheid tijd de scholing ontvangen die de
leden van de raad voor het vervullen van hun taak nodig hebben. In het geval
een instelling kiest voor gedeelde medezeggenschap zwijgt de wet over de mogelijkheid
voor scholing voor de leden van de studentenraad. Mijn fractie gaat ervan
uit dat scholing is verscholen in de regeling dat ingeval de Wet op de ondernemingsraden
wordt toegepast, er sprake dient te zijn van vaststelling door het college
van bestuur van een medezeggenschapsregeling ten behoeve van studenten binnen
de universiteit en haar faculteiten die ten minste gelijkwaardig is aan de
medezeggenschap, zoals geregeld voor de nieuwe universiteitsraad en faculteitsraad.
Kan de minister dat bevestigen?Ik heb nog een opmerking over artikel 9.34 inzake het reglement van de
universiteitsraad. In lid 3, aanhef en sub j, wordt verwezen naar artikel
14, tweede lid, aanhef en onderdeel d, van de Wet gelijke behandeling van
mannen en vrouwen. De leden van mijn fractie hebben daarover enige zorg. Weet
de minister namelijk wel zeker dat dit artikel bestaat?Tot slot nog iets over de invoering van de wetswijziging. Dit vraagt om
subtiel opereren en een participatieve houding van met name de colleges van
bestuur. Het wetsvoorstel omvat in overgangsartikel VIII een regeling voor
de verkiezing van de universiteitsraad. Voor verkiezingen van faculteitsraden
ontbreekt evenwel een overgangsrechtelijke bepaling. Hoe wordt op dit niveau
de overgang naar de nieuwe wet geregeld? Kan de minister ook aangeven welke
middelen hem ter beschikking staan om ervoor te zorgen dat invoering van dit
wetsvoorstel in nauw overleg met studenten en personeel gebeurt? Ook ik heb
de desbetreffende brief namelijk ontvangen. Is de minister tevens bereid tot
een extra inspanning voor een zo soepel mogelijk invoeringsproces? Met name
het tijdpad van de verkiezingen van de nieuwe organen vraagt grote aandacht.
Andere collega's hebben dat overigens ook al opgemerkt.Een laatste opmerking betreft het proces van wetgeving zoals dat de laatste
jaren met betrekking tot het hoger onderwijs plaatsvindt. Ik sluit hier eigenlijk
af met het onderwerp waarmee de heer Ginjaar begon. Mijn fractie kan zich
niet aan de indruk onttrekken dat er via allerlei deelwetgeving –
zoals ten aanzien van bestuursstructuur, studiefinanciering, studeerbaarheid,
kwaliteit, enz. – ingrijpende veranderingen plaatsvinden in dit type
onderwijs. Wat evenwel ontbreekt, is een duidelijke visie op het totaalbeeld
van het hoger onderwijs en op de plaats en taak van dit onderwijs in de samenleving
naar de volgende eeuw toe, terwijl de maatregelen die genomen worden, wel
uiterst belangrijke gevolgen hebben voor de toekomst van het hoger onderwijs.
Gaarne een reactie van de minister.De heer Glastra van Loon (D66):Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie heeft met gemengde gevoelens kennisgenomen
van het voor ons liggende wetsvoorstel. Alleen al het feit dat binnen vijf
jaar opnieuw een reorganisatie van de universiteiten wordt voorgesteld, stemt
ons niet vrolijk. Dit doorkruist in ernstige mate de eigenlijke werkzaamheden
van het wetenschappelijk personeel en schept onrust in alle gelederen met
alle gevolgen van dien voor de kwaliteit van het werk en van de tussenmenselijke
verhoudingen binnen de universiteiten. Vrolijker zijn wij over het feit dat
het wetsvoorstel de universiteiten op een behoorlijke afstand plaatst van
Zoetermeer, zodat zij mogen verwachten in de toekomst van daaruit meer met
rust te zullen worden gelaten. Ik voeg hier meteen aan toe dat ik mij niet
kan voorstellen, dat de gevoelens van de minister met betrekking tot dit werkstuk
geheel onvermengd zijn: de voornaamste in en door het universitaire onderwijs
te behartigen belangen staan zozeer op een gespannen voet met elkaar, dat
een in alle opzichten probleemloze regeling van het bestuur van dat onderwijs
niet wel mogelijk is.Helaas kan niet worden gezegd dat die spanning tussen de verschillende
te behartigen belangen in de discussie over dit wetsvoorstel goed tot haar
recht is gekomen. Bijna steeds werd kritiek geformuleerd die uitging van één
van die belangen, bijvoorbeeld dat van de studenten om de gang van zaken binnen
de universiteiten te kunnen beïnvloeden, met voorbijgaan van de andere
belangen. Niet zelden richtte de kritiek zich dan bovendien op een karikatuur
van wat met het wetsvoorstel wordt beoogd (bijvoorbeeld dat de universiteit
in het wetsvoorstel wordt behandeld alsof het een bedrijf zou zijn en dat
de studenten zouden worden behandeld alsof zij haar consumenten zouden worden)
en werd die karikatuur gesteld tegenover een geïdealiseerde voorstelling
van de huidige stand van zaken. Ook het verwijt aan de minister dat zijn hervormingsvoorstellen
niet zouden berusten op een analyse van de problemen in het huidige bestel
en dat het aan een heldere doelstelling zou ontbreken, is karikaturaal te
noemen. De een zegt het, een ander herhaalt het, een derde zegt het na en
zo krijgt het een eigen leven als een onweerlegbaar feit. Ik laat het nu bij
deze voorbeelden. Het is niet verwonderlijk dat het op die manier gevoerde
debat de zaak waarom het gaat, niet steeds heeft verhelderd. Het is daarom
misschien nuttig, voordat de wetstekst zelf aan de orde komt, nog eens te
kijken naar zijn hoofddoelstellingen.Doelstelling 1 is ongetwijfeld het opzetten van een bestuur dat niet alleen
in staat is lopende zaken draaiende te houden, maar dat ook over de bevoegdheid
en de middelen beschikt daarin veranderingen aan te brengen, wanneer ontwikkelingen
in de wetenschap enerzijds en in de maatschappij anderzijds dit eisen.Doelstelling 2 is het bestuur zo in te richten dat het niet alleen besluitvaardig
is, maar ook op zo'n manier wordt beïnvloed door de meningen en wensen
van docenten, studenten en ondersteunend personeel, dat de uitvoering van
zijn beleid kan rekenen op een voldoende draagvlak.Doelstelling 3 is de verzelfstandiging van de universitaire instellingen
om hen in staat te stellen onderwijs en onderzoek zoveel mogelijk naar eigen
inzichten te ontwikkelen.Doelstelling 4 is het beheer van de gemeenschapsgelden door de universiteiten
zo te organiseren, dat duidelijk is wie onder welke voorwaarden bevoegd is
tot welke beslissing en dat van die beslissingen op een heldere manier verantwoording
kan worden afgelegd, zowel aan de medezeggenschapsorganen als aan de overheid.Op de achtergrond speelt dan meer de eis, dat het onderwijs op een brede
voet toegankelijk en tegelijkertijd financieel draagbaar moet zijn.Mijnheer de voorzitter! Deze hoofddoelstellingen overziende, meen ik dat
de minister erin is geslaagd voor de universiteiten een organisatiestructuur
te ontwerpen die de gestelde doelen op een redelijk evenwichtige manier behartigt.
Een organisatiestructuur ook – dat ligt daarin besloten – die
geen van die belangen volledig en onbeperkt kan dienen. De vervanging van
het bestaande duale stelsel met al zijn onduidelijkheden van bevoegdheden
en verantwoordelijkheden en zijn ingebakken tendentie tot het, veel meer dan
nodig is, laten groeien van de bureaucratie door een stelsel van integraal
management, is een eerste en ook door vrijwel iedereen als zodanig erkende
noodzaak om aan de hoofddoelstellingen te kunnen voldoen.De verzelfstandiging van de universitaire instellingen is noodzakelijk
om hen in staat te stellen op een adequate, flexibele en creatieve manier
in te spelen op zich, op een veelheid van zeer uiteenlopende terreinen voordoende
ontwikkelingen. De centrale overheid is, zacht gezegd, weinig geschikt om
daaraan sturing te geven. Zij moet voor die processen de middelen verschaffen
maar ook de ruimte laten door zich op een afstand ten opzichte van hen te
plaatsen. Dat levert een spanningsverhouding op tussen twee voor dezelfde
instellingen geldende eisen: enerzijds scherp afgebakende bevoegdheden ten
aanzien van de beheerstaken, anderzijds grote vrijheid ten aanzien van de
onderwijs- en onderzoekstaken.De minister heeft dit dilemma aangepakt, zo is althans mijn indruk, door
enerzijds een strikt hiërarchisch opgebouwde beheersstructuur voor te
schrijven en anderzijds voor het bestuur van de onderwijs- en onderzoekstaken
een basisstructuur te geven met veel ruimte voor nadere uitwerking door de
instellingen zelf. In de kritiek op het wetsvoorstel is deze opzet vaak uitgelegd
als een achterstelling en onderschikking van onderwijs en onderzoek aan het
beheer van de universiteit. Die kritiek werd extra gevoed door het feit dat
de bestuursbevoegdheden van de universiteits- en faculteitsraden uit de geldende
wet in het wetsvoorstel worden omgezet in medezeggenschapsbevoegdheden. Die omzetting is een direct uitvloeisel van het invoeren van integraal
management en is dringend geboden om de universiteiten in staat te stellen,
niet alleen de lopende zaken gaande te houden, maar ook vernieuwingen en hervormingen
in het bijzonder in onderwijs en onderzoek in te voeren die door wetenschappelijke
en maatschappelijke ontwikkelingen worden verlangd.Mijnheer de voorzitter! Met dat al blijft één punt van kritiek
overeind. Niet ontkend kan worden, dat het gevaar van een zich autocratisch
gedragend universiteitsbestuur op de loer ligt. Het wetsvoorstel schept daarvoor
bepaalde mogelijkheden. Dat gevaar moet onder ogen worden gezien. Maar tegelijkertijd
moet ook worden ingezien, dat de kansen van succes van een zich zo gedragend
bestuur beperkt zo niet uiterst beperkt zijn omdat universiteiten gemeenschappen
zijn van docenten en studenten wier activiteiten niet zonder hun medewerking
gestuurd kunnen worden. Hoe die universiteiten onder het regime van het wetsvoorstel
zullen gaan functioneren, zal dus in hoge mate afhangen van de mentaliteit
en een goed inzicht in deze afhankelijkheidsverhouding van hun bestuurders.
Hier komt nog iets bij. Docenten en studenten beschikken tegenover het bestuur
niet alleen over een pressiemiddel, doordat zij hun medewerking aan de uitvoering
van bestuursbesluiten kunnen onthouden. Aan hun adviesbevoegdheden zitten
bovendien nog enkele meer directe actiemogelijkheden vast. Om te beginnen
rust op de bestuurders de plicht afwijkingen van hun door de raden gegeven
adviezen zorgvuldig te motiveren. Ongeacht de uitvoering van die plicht kunnen
geschillen tussen bestuur en docenten of studenten worden onderworpen aan
de beoordeling van een geschillencommissie en uiteindelijk zelfs aan die van
de administratieve of burgerlijke rechter. Een bestuur dat zich onvoldoende
van de instemming van de universitaire gemeenschap verzekert, kan dus een
koude en vooral ook een langdurige kermis tegemoet zien.Mijnheer de voorzitter! Een universiteit is een gemeenschap met drie op
verschillende manieren bij haar taken betrokken bevolkingsgroepen, drie verschillende
financieringsbronnen en een bestuursorganisatie die als geheel gericht is
op het verrichten van onderwijs en onderzoek. Op zijn zachtst gezegd een complex
geheel dat is onderworpen aan hoge kwaliteitseisen, zowel wat het onderwijs
en onderzoek als wat hun bestuur en hun administratieve ondersteuning betreft.De drie verschillende bevolkingsgroepen bestaan uit respectievelijk het
wetenschappelijke en het ondersteunende personeel en de studenten. Over de
rol van de studenten in dit geheel bestaat niet in de laatste plaats onder
henzelf onduidelijkheid. De studenten hebben tegen het wetsvoorstel protest
aangetekend, omdat zij daarin te veel zouden worden beschouwd en behandeld
als louter consumenten. Dat bezwaar sluit aan bij de bezwaren van hen die
menen, dat de voorgestelde organisatiestructuur te veel die zou zijn van een
bedrijf. Ik begin met een opmerking over het laatste en sluit af met enkele
opmerkingen over de rol van studenten in de universiteiten.Het is duidelijk, dat de werkzaamheden van de universiteiten, zoals die
van iedere organisatie waarin geld omgaat, bedrijfsmatige aspecten hebben,
Gezien de omvang van de bedragen waarom het gaat, mogen die aspecten ook zeker
niet en bagatelle worden behandeld. Maar dat maakt de universiteiten natuurlijk
op geen stukken na gelijk aan bedrijven waarin het maken van winst een hoofddoel
is. Het hart en de kern van de universiteiten worden gevormd door onderwijs
en onderzoek. Alle andere activiteiten van de universiteiten moeten daaraan
ten dienste staan. Dit is zo evident, dat het verwondering baart dat men het
aan de minister heeft voorgehouden alsof hij op dit punt met blindheid zou
zijn geslagen. En toch is er in deze kwestie reden voor ongerustheid, maar
dan niet zozeer vanwege de inzichten van de minister als persoon. Ik verklaar
mij nader.Hoe belangrijk en onmisbaar onderzoek ook is voor de universiteiten, zonder
hun onderwijstaken zouden zij niet bestaan. Alle overige werkzaamheden worden
hierdoor bijeengehouden. Ik concentreer mijn aandacht daarom daarop.Onderwijs is een uit tenminste twee hoofdactiviteiten samengestelde bezigheid,
namelijk opleiding en vorming. Helaas wordt het belang van de vorming steeds
meer onderschat. De taak van het onderwijs wordt steeds meer uitsluitend gezien
als het geschikt maken van jonge mensen voor specifieke maatschappelijke functies.
De bijdrage die door het vervullen van zo'n functie geleverd wordt aan de
maatschappij wordt steeds meer beschouwd als de rechtvaardiging voor het aan
het onderwijs besteden van gemeenschapsgelden. In die visie worden economische
motieven en overwegingen beslissend voor de overheidsbijdrage aan het universitaire
bedrijf. "Zoveel mogelijk specialistische deskundigen tegen zo min mogelijk
kosten" wordt dan het devies.Opleiding voor specifieke maatschappelijke functies behoort zeker mede
tot de opdracht van de universiteit, maar als zij zich daartoe beperkt, verkoopt
zij zowel de maatschappij als de studenten knollen voor citroenen. Juist in
een tijd waarin kennis sneller veroudert dan ooit en waarin specialisatie
steeds verder voortschrijdt, zijn wetenschapsbeoefenaars die hun vak niet
alleen op een bruikbare manier beheersen, maar ook kritisch op zijn ontwikkeling
en zijn grondslagen kunnen reflecteren van het grootste belang. Ik werk dit
nu niet verder uit. Deze kwestie is door verschillende woordvoerders, waaronder
ikzelf, uitvoerig aan de orde gesteld bij de begrotingsbehandeling in deze
Kamer. Ik memoreer haar op dit moment alleen om erop te wijzen, dat zij al
volop speelt onder het bestaande bestuursregime. Zij kan dus niet op rekening
worden gesteld van de nu voorgestelde bestuurlijke reorganisatie. Zij kan
bovendien – en dat is van nog groter belang – door geen enkele
bestuurlijke reorganisatie van de universiteiten worden ondervangen of opgelost.Haar oorzaak ligt elders. Het meest direct is die gelegen in de onderfinanciering
van het wetenschappelijk onderwijs en daarachter in de onderschatting van
het fundamentele belang van wetenschappelijke vorming in dat onderwijs. Wij
komen daarop bij de volgende begrotingsbehandeling ongetwijfeld terug. Op
dit moment moet het als voor dit wetsvoorstel niet relevant tussen haakjes
worden gezet.Dan, voorzitter, nog iets over de rol van de studenten in de universiteiten.
Dat zij daarin zeker niet gelijkgesteld kunnen worden met consumenten,
betekent niet dat zij daarin op dezelfde voet werkzaam zijn als de overige
leden van de universitaire gemeenschap. De organisatie van die gemeenschap
kan dan ook niet, zoals is gesuggereerd, gelijkgesteld worden met die van
een gemeente, de universiteitsraad niet met een gemeenteraad, het bestuur
niet met het college van B en W en studenten niet met kiesgerechtigde burgers
van een gemeente.Anders dan de overige leden van de universitaire gemeenschap hebben studenten
geen dienstverband met de universiteit. Anders dan die overige leden staan
zij ook niet ten dienste van die anderen, zoals die anderen ten dienste staan
van de studenten. En anders dan die anderen komen zij ook niet om de universiteit
iets te leveren maar om iets te verwerven. Op grond van dit alles is het voor
de studenten vooral van belang, dat zij invloed kunnen uitoefenen op de kwaliteit
en de organisatie van het onderwijs. Die invloed wordt in dit wetsvoorstel
vergroot ten opzichte van de invloed die zij daarop nú hebben. Wat
dat aangaat, zijn zij erop vooruitgegaan en zijn wij dus positief gestemd.Voorzitter! Ik rond af. Het voorstel in zijn geheel beziende, heeft mijn
fractie geen reden het haar stem te onthouden. Dat betekent intussen niet,
dat wij gerust zijn over wat er in de praktijk van de universitaire reorganisatie
terecht zal komen. Het kan goed gaan, maar het kan ook flink misgaan. Op grond
van deze onzekerheid bepleiten wij een evaluatie van de stand van zaken op
de universiteiten binnen, zeg, vier jaar na het inwerking treden van de wet.
Bovendien bepleit mijn fractie een latere inwerkingtreding van de wet dan
in het wetsvoorstel is voorzien, met het oog op een zorgvuldige invoering
daarvan.Ten slotte wil ik mij aansluiten bij de vragen die verschillende woordvoerders
hebben gesteld over de procedure voor de benoeming van hoogleraren en –
zo zou ik eraan willen toevoegen – andere docenten.Met belangstelling wachten wij de reactie van de minister af.De voorzitter:Ik schors de beraadslaging tot na de eerste termijn van de kant van de
Kamer inzake de begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, onderdeel Cultuur.Ik neem aan, dat het antwoord van de minister kan beginnen om ongeveer
17.00 uur.De vergadering wordt van 15.45 uur tot 15.55 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-659-676.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl