Algemene politieke beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleid
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 136-162

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-12-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 5, pagina 136-162

16-11-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 16 november 2004)Pagina 135-135
Lijst van besluiten (dinsdag 16 november 2004)Pagina 194-195
Algemene politieke beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleidPagina 136-162
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 16 november 2004)Pagina 195-196
Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleid (2)Pagina 181-194
Noot 1 (zie blz. 163): Schriftelijke antwoorden van de minister-president op vragen gesteld in de eerste termijn van de algemene politieke beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleidPagina 197-205
Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleid (1)Pagina 162-181
Stemming over een motie, ingediend bij de interpellatie-Van der Lans/Meindertsma over een mogelijke meevaller in de uitgaven voor de huursubsidie in relatie tot de plenaire behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Huursubsidiewet, te weten de motie-Van der Lans c.s. inzake het onttrekken van financiële middelen aan de toekomstige uitgaven voor de huursubsidie voordat het parlement zich daar over heeft uitgesproken (EK, XVIII-A)Pagina 162-162

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 143 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn:de algemene politieke beschouwingen
inzake het in 2005 te voeren beleid.De voorzitter:Ik heet de minister-president, de aanwezige ministers en staatssecretarissen
van harte welkom in dit huis.De beraadslaging wordt geopend.De heer Noten (PvdA):Mevrouw de Voorzitter. We leven in een prachtig land. Met deze zin had
ik mijn betoog op 26 oktober willen openen en niet zonder reden, want
we zijn een rijk land, met goed opgeleide en mondige mensen. Dat is niet vanzelfsprekend
en zeker niet altijd zo geweest. Nog in de 19de eeuw behoorde Nederland met
Portugal en Ierland tot de achterlijkste landen in Europa met een belabberde
hygiëne, een zeer hoge kindersterfte, analfabetisme alom en een onvoorstelbare
armoede. Maar de bewoners wisten het heft in eigen handen te nemen, organiseerden
zich in maatschappelijke verbanden en wisten binnen enkele generaties te emanciperen
tot volwaardige burgers. Er ontstond een samenleving die gebaseerd is op zelforganisatie
en solidariteit, te vaak te badinerend "Polder" genoemd.In een land dat van oudsher een land van minderheden is, werd een uniek
politiek en maatschappelijk compromis gesloten met als resultaat dat wat nu
de verzorgingsstaat heet. Dus vond mijn fractie drie weken geleden dat het
op zijn plaats was om te wijzen op de kracht van dit land en zijn burgers
en op zijn vermogen om maatschappelijke veranderingen aan te gaan. Wij wilden
erop wijzen dat onze polder geen model is dat je naar believen aan en uit
kunt zetten, maar dat het een erfenis is uit een krachtige geschiedenis die
een maatje groter is dan wij in het hier en nu vormen. Dus vond mijn fractie
het gepast om de regering te vragen of niet juist dat geloof in onze eigen
kracht het fundament zou moeten zijn onder haar beleid. Er moet gezocht worden
naar kansen in plaats van gehamerd wordt op alles wat fout dreigt te gaan.
Mensen moeten worden gemobiliseerd met het uitgangspunt op hoop, zij moeten
niet verlamd worden door vrees. Coalities moeten worden gesloten in plaats
van conflicten worden aangegaan.De algemene beschouwingen werden echter in de Eerste Kamer drie weken
uitgesteld en nu twijfel ik. Is het wel gepast, een dergelijke openingszin?
Er is een afschuwelijke moord gepleegd, scholen en moskeeën staan in
brand en ruiten van kerken worden ingegooid. Kun je dan nog steeds zeggen
dat we in een prachtig land leven? Is het niet domweg naïef om dat te
beweren? Volgens mijn fractie zijn twee redeneringen mogelijk.Of we zaten er drie weken geleden naast en leven we helemaal niet in een
prachtland, zijn we eerder kinderen van de inquisitie dan van de verlichting
en zijn we niet tolerant, maar eigenlijk gewoon ongeïnteresseerd. Zeker
zolang het ons goed gaat. Zodra we ons bedreigd voelen, verdwijnt het laklaagje
beschaving, nemen we woorden als "oorlog" in de mond en gaan we het gevecht
met rechte rug aan.Of, en dat is de andere mogelijkheid, is wat drie weken geleden waar was,
dat nu nog steeds. Ook op 16 november leven we nog steeds in een prachtig
land en wordt dit, hoe paradoxaal dat ook klinken mag, misschien een moment
in onze geschiedenis waarop we iets gaan leren. Als de verwarring zo groot
is als nu, word je stil. Dat zijn de momenten waarop je pas echt op zoek kunt
naar wat ons verbindt. Wat het is in onze samenleving dat haar zo de moeite
waard maakt? Wij gaan op zoek naar kansen, naar nieuwe mogelijkheden om mensen
te mobiliseren en om nieuwe coalities sluiten.Volgens mijn fractie is dat een politieke keuze. De vraag is wie er gaat
winnen: wordt dat Ali B. of wordt dat Mohammed B? Aan wie denken we als we
onze wetten maken en als we onze begrotingen opstellen? Wie hebben we voor
ogen als we als we ons onderwijs inrichten en de discussie over arbeidsparticipatie
voeren? Mevrouw de voorzitter, ik heb drie witte zoons van 13, 11 en 8. Mohammed
B. zal nooit hun voorbeeld worden. Ali B. is het al. En ja, mevrouw de voorzitter,
we leven in een prachtig land, maar dat wil niet zeggen dat de leden van mijn
fractie de ogen sluiten voor de problemen waar we voor staan. Er is nogal wat te doen de komende jaren: Het Sociaal en Cultureel Planbureau
wijst ons op een grote kloof tussen verwachting en werkelijkheid. Mensen hebben
het gevoel dat ze op weg zijn naar een samenleving die ze niet willen. Onze
welvaart staat onder druk. De productiviteitsontwikkeling blijft achter, het
innovatieve vermogen is onvoldoende ontwikkeld en de participatie in het arbeidsproces
van ouderen, vrouwen en groepen jongeren baart zorgen. Onze verzorgingstaat
staat onder druk. Ik wijs op de betaalbaarheid en de kwaliteit van een toenemende
vraag naar zorg, op de kwaliteit van het beroepsonderwijs en op een toenemende
onzekerheid over de toekomst van de sociale zekerheid. Verder bestaat het
vraagstuk van de solidariteit met jongeren. De doorsneepremie maakt de pensioenen
betaalbaar en dat is een groot goed, maar hoe zit dat als het aantal 65-plussers
stijgt en het draagvlak voor de financiering smaller wordt?Gelijktijdig leren we uit het rapport Sociale Uitsluiting in Nederland
van het SCP dat één op de tien volwassen Nederlanders te maken
heeft met één of meer vormen van sociale uitsluiting. De belangrijkste
risicogroepen zijn alleenstaande ouders, uitkeringsontvangers, mensen die
werkloos zijn geweest, niet Westerse allochtonen en mensen met een slechte
beheersing van de Nederlandse taal. Tot slot noem ik de spanningen in de samenleving
rondom het vraagstuk van integratie. Bij velen bestaat steeds meer het gevoel
dat we op een vulkaan leven. We worden geconfronteerd met grenzeloze agressie
door religieuze criminelen en extremisten. Het gevolg van dat alles is een
toenemende onzekerheid in de samenleving. Het gaat goed, maar het wordt slechter.
Mensen worden bang, voelen zich machteloos, een speelbal van anderen, slachtoffer
van het grote boze systeem en onmachtig om daarin hun eigen werkelijkheid
te creëren. Nu zijn er mensen, bestuurders, managers, die denken dat
angst een goede voedingsbodem is voor veranderingen: zolang mensen zich zeker en
veilig voelen, hechten ze aan het oude. Onzekerheid is in deze visie een voorwaarde
voor verandering. De leden van mijn fractie geloven dat niet. In tegendeel:
angst verlamt, zeker als die gepaard gaat met een gevoel van
machteloosheid. Het leidt tot frustratie en frustratie leidt tot ofwel agressie
ofwel een zelfgekozen uitsluiting. Voordat we het weten, hebben we een samenleving
die bestaat uit ofwel boze, ofwel ongeïnteresseerde burgers.Het is de overtuiging van mijn fractie dat als we onze samenleving willen
mobiliseren, dat dan niet angst en onzekerheid, maar vertrouwen en perspectief
de sleutelwoorden moeten zijn, hoewel we gelijktijdig met het woord vertrouwen
graag zuinig omgaan. Vertrouwen laat zich niet afdwingen. Zelfs erom vragen
lijkt ons onzinnig. Je kunt het hebben, je kunt het geven en je mag er op
hopen. Dat zijn zo ongeveer de werkwoorden die erbij horen. Zelfs het werkwoord
"verdienen" is in relatie tot het begrip "vertrouwen" misplaatst. Het reduceert
vertrouwen tot een zakelijke transactie die het niet is. Met perspectief daarentegen
kun je naar de mening van mijn fractie niet royaal genoeg zijn.Als het onze ambitie is om de samenleving te mobiliseren, de bedreigingen
weg te nemen en in te ruilen voor een nieuw maatschappelijk elan, is dan het
afnemend vertrouwen in het gezag van politiek en overheid, zie het rapport
van het SCP, en de toenemende kloof tussen beleid en uitvoering, zie het verslag
van de Algemene Rekenkamer, niet ons grootste probleem? Moeten we dan niet,
voordat we beginnen aan een sanering van onze sociale zekerheid, het activeren
van onze arbeidsmarkt, het dynamiseren van ons lokaal bestuur en het ter discussie
stellen van het stroperige poldermodel, eerst eens goed nadenken over de rol
en verantwoordelijkheid van politiek en overheid zelf? Begint ook hier niet
de verandering bij jezelf?Als we terugkijken op het afgelopen jaar en als we proberen de conflicten
en spanningen waarin we nu zitten, of die we misschien net achter de rug hebben,
te analyseren, wat leren we dan? Ik geef enkele voorbeelden. Het kabinet wil
nieuwe wetgeving doorvoeren, nog voordat de evaluatie van de huidige is voltooid.
Wij zien dat in de discussie over dualisering en het wetsvoorstel van meer
mensen in een cel. Het kabinet delegeert wel verantwoordelijkheden naar het
lokale niveau delegeert, maar het haalt gelijktijdig de middelen die daarvoor
nodig zijn weg en het verkleint de ruimte voor een eigen financieel beleid.
Denk aan discussies over de bestuurlijke boete, de WAZ en de Wet maatschappelijke
ondersteuning. Het kabinet grossiert in "niet"-wetten. Wellicht bestaat dit
begrip helemaal niet, maar laat ik het hier introduceren. Wat zijn niet-wetten?
Dat zijn wetten die dingen verbieden. Ze sluiten wegen af en openen geen nieuwe
paden. Bij de discussies over VUT en prepensioen hebben wij dit goed kunnen
merken. Wel een verbod en afschaffen, maar nauwelijks een nieuw perspectief.
Het kabinet drukt het dogma van de gekozen burgemeester als democratisch fenomeen
er doorheen. Gelijktijdig verkleint het de bevoegdheden van die te kiezen
bestuurder. Denk hierbij aan de rol van de burgemeester bij de lokale veiligheid.
Het dogma van de marktwerking wordt doorgezet, bijvoorbeeld in de zorg, zonder
dat daadwerkelijk rekening wordt gehouden met de afhankelijke positie van
de zorggebruiker en met het feit dat 80% van de zorgkosten na het 65ste levensjaar
worden gemaakt en 20% zelfs in de laatste twee levensjaren. Een klein illustratief
voorbeeld van dat dogma is de wet die we binnenkort in de Senaat zullen behandelen:
de invoering van de no-claimteruggaaf. De vraag is hier heel eenvoudig: waarop
baseert de regering de veronderstelling dat een no claim van EURO 255
zal leiden tot minder zorgconsumptie? Dat het tot een administratief gedrocht
zal leiden, is duidelijk en dat dit een "voorlopig" administratief gedrocht
wordt, is ook duidelijk: de regering heeft al aangekondigd dat er in 2007
weer een nieuwe regeling komt. Dat is toch raar gedoe? Het kabinet stimuleert
scholen tot risicomijdend gedrag. Alleen leerlingen van wie scholen menen
te weten dat er VWO in zit, krijgen na de brugklas een VWO-advies. Het oordeel
wordt gebaseerd op het aantal zittenblijvers en geslaagden. Bovendien krijgen
de scholen financiering voor een beperkt aantal jaren. Bij overschrijding
draaien ze er zelf voor op, terwijl je toch zou willen dat scholen uit leerlingen
proberen te halen wat erin zit. Verder zien wij een kabinet dat meerdere malen
op zijn minst dreigt om de polisvoorwaarden van verzekeringen met terugwerkende
kracht te wijzigen.Kortom, wij zien een kabinet dat in de greep is van een maakbaarheidsconservatisme.
Het is een ideologisch gedreven kabinet dat op centralistische wijze probeert
te decentraliseren. Het dringt de samenleving op een dirigistische manier
ondoordachte vormen van marktwerking. Door in te spelen op gevoelens van angst
en onzekerheid denkt het dat het een nieuw vertrouwen in economie, samenleving
en cultuur creëert. Daarmee heeft dit kabinet een ongekende haast. De
bestuursstijl is bruusk en dit najaar, zie het conflict rond VUT en prepensioen,
is het in conflict met iedereen, inclusief zichzelf.Naar onze opvatting is dit niet de manier om de samenleving te mobiliseren,
het is hooguit een manier om haar in het gareel te laten lopen. Het kabinet
grossiert in paradoxen en werkt volgens principes de principes van management
by law: een poging om de samenleving te veranderen door wetten te veranderen.
Volgens ons geen erg kansrijke veranderingsstrategie. Zo mogen wij aanschouwen
dat de gemeentelijke bestuurlijke elite elkaar ontmoet in een circustent op
het Malieveld. Bedreigend voor het kabinet zal deze bijeenkomst niet zijn
geweest, hopelijk wel verontrustend.De leden van mijn fractie weten dat de samenleving niet maakbaar is. Zoveel
verstand hebben we. Desondanks hebben ook wij de ambitie om de samenleving
te veranderen. Ook wij willen dat onderwijs en zorg toegankelijk en betaalbaar
blijven, dat we op weg gaan naar een innovatieve en krachtige economie met
een hoge arbeidsparticipatie en dat we naar een sociaal zekerheidstelsel groeien
dat niet alleen rechtvaardig maar ook activerend werkt. Ook wij willen het
vraagstuk van de solidariteit met jongeren aanpakken en oplossen, maar onze
ambitie reikt verder. Wij willen ook een samenleving waarin mensen geïnteresseerd
zijn in elkaars verschillen en geen samenleving waarin mensen bang zijn voor
alles wat anders is. We willen de samenleving dichterbij brengen waarin buren
elkaar helpen als het kan, waarin geluk iets anders is dan geld en waarin
soms wel eens een beetje tijd over is. Kortom: niet alleen vriendelijker en
veiliger, maar misschien eerlijker en rustiger. Met de gebruikelijke mix van
wetten en geld komen we hier niet ver. Vriendelijkheid laat zich niet afdwingen door algemene maatregelen van bestuur en angst laat zich
niet wegnemen door kaderwetten.Ik ben nu halverwege mijn betoog en ik ben niet voor niets begonnen met
de stelling dat we in een prachtig land wonen. Misschien was het voorgaande
af en toe wat chagrijnig en zuur. Ik probeer een breuk in mijn verhaal te
maken en schenk aandacht aan het feit dat het onze taak is om ervoor te zorgen
dat ons prachtige land nog mooier wordt. Waar zou een succesvolle veranderstrategie,
en dus een succesvol kabinetsbeleid, aan moeten voldoen? Ik mag niet om een
perspectief mag vragen zonder er zelf een te schetsen. Ik noem wat uitgangspunten.
Misschien moet meer dan nu worden geanticipeerd op de grote maatschappelijke
beweging. Die beweging is er een van steeds hoger en beter opgeleide mensen
die gebruik kunnen maken van steeds betere en snellere informatie waardoor
ze, door allerlei vormen van zelforganisatie, goed in staat zijn om een grotere
autonomie op verantwoorde wijze zelf inhoud te geven. Dat is iets anders dan
een ongebreidelde politieke keuze voor het individuele belang. Het is veel
eerder het doorzetten van de democratiserings- en medezeggenschapsideeën
uit de jaren zeventig, maar dan niet democratisering en medezeggenschap als
doel op zichzelf, maar als onderdeel van een effectieve strategie om problemen
die zich decentraal voordoen ook decentraal op te lossen.Een succesvolle veranderstrategie moet volgens ons gebaseerd zijn op continuïteit
in wet- en regelgeving. Wij moeten ervoor waken dat innovatie en vernieuwing
niet iedere keer weer gefrustreerd worden door een nieuwe politieke context.
Wij moeten het idee laten verdwijnen dat de samenleving zich laat veranderen
door wetten te veranderen. Er moet een beleid worden ontwikkeld dat zich kenmerkt
door minder groots en meer meeslepend. Dat betekent dat successen worden vergroot,
hoe klein ze ook zijn. Incidenten mogen niet terzijde worden geschoven, maar
ze mogen ook niet tot de belangrijkste aanjager van vernieuwing worden gebombardeerd.
De overheid moet het voorbeeld geven. Zij moet rust en vertrouwen uitstralen
in plaats van dat ze erom vraagt. Zij moet bereid zijn om te leren van opgedane
ervaringen. Zij moet niet bang zijn voor argumenten van anderen. Zij moet
erin slagen om op basis van gedeelde beelden over de maatschappelijke problemen
een coalitie te sluiten met sociale partners, brancheorganisaties en lokale
bestuurders, niet omdat draagvlak zo fijn is, maar omdat het nodig is om gemotiveerd
en met overtuiging aan de slag te gaan.Kortom: het kabinet zal de illusie moeten opgeven dat de samenleving verandert
als we de wetten en regels veranderen. Een bedachtzamer en behoedzamer optreden
is nodig. Wetten en regels moeten ons helpen om het leven te leven. Dat moet
het criterium zijn waaraan wij ze toetsen in plaats van aan al die steeds
technischer wordende handhavingtoetsen. Plaats de ideeën voor de techniek,
maak het beleid minder groots, minder totaal maar wel meeslepend en wervend.
Reageer minder op incidenten, propageer de successen, ga de discussie aan
met uitvoerders en met burgers. Durf te experimenteren, leer te leren. Cultiveer
de kunst van het luisteren.Laat ik proberen concreter te worden door een aantal voorbeelden te noemen.
Overigens zijn het slechts voorbeelden. Ik ruil ze graag in voor andere. Wat
zou er gebeuren als we onze energie nu eens niet richten op het verlengen
van het arbeidscontract van alle witte mannen van middelbare leeftijd die
nu fulltime – lees 36 uur – werken, maar op alle veelal jonge
vrouwen die nu 20 uur werken? Wat gebeurt er met de participatie, de betaalbaarheid
van de sociale zekerheid en oudedagsvoorziening als we die contracten naar
gemiddeld 28 uur weten te brengen? Wat is daarvoor nodig en klopt de veronderstelling
dat dit met erg lage transactiekosten gerealiseerd kan worden? Welk beleid
hebben we dat daarop gericht is? Wat doet onze grootste werkgever, de overheid
zelf, op dit terrein?Ik geef nog een voorbeeld. Als we meer flexibiliteit op de arbeidsmarkt
willen, waarom beginnen we dan onmiddellijk te sleutelen aan het ontslagrecht?
Ook hier lijkt weer de werknemer van middelbare leeftijd met een langdurig
dienstverband in een grotere onderneming de norm. Waarom proberen we niet
juist dat geweldige flexibele potentieel van de zelfstandigen zonder personeel
en de kleinere ondernemingen te versterken? Het kabinet doet hier iets aan,
maar er is veel meer mogelijk. Heeft de overheid als werkgever wel eens gedacht
aan terugkeergaranties voor mensen die de stap wagen? Heeft het kabinet eraan
gedacht, de sociale zekerheid als vangnet enige tijd overeind te houden voor
mensen die de stap wagen? Wordt de levensloopregeling toegankelijk gemaakt?
Kijken wij opnieuw naar de eisen die het UWV aan het zelfstandig ondernemerschap
stelt?Ik wijs op het vraagstuk van de starters op de woningmarkt. Het moet toch
mogelijk zijn om hen perspectief te bieden door samen met corporaties, marktpartijen
en financiële instellingen beschikbaarheid en betaalbaarheid centraal
te stellen en uit te zoeken wat daar de meest geëigende instrumenten
voor zijn? Beschikbaarheid van voldoende bouwlocaties en grondprijzen is hierbij
cruciaal. Waar blijft de huurbrief waaruit het woonakkoord valt lezen? Dit
akkoord is in overleg tussen overheid, woonbond, woningcorporaties en marktpartijen
tot stand gekomen. Er zijn of komen allerlei voorstellen om marktprikkels
in de zorg te introduceren, maar welke initiatieven zijn er eigenlijk om de
"arbeidslust" in de zorg te verhogen? Wordt er nagedacht over hoe het werk
voor het verplegend personeel zo georganiseerd kan worden dat er loopbaanpaden
gaan ontstaan? In de zorg werken meer dan 1 miljoen mensen. Is men hiermee
bezig of is zorg niet veel meer dan verzekeren? Het thema arbeidslust komt
ook terug in de innovatieagenda die door de AWVN en FNV-Bondgenoten is opgesteld.
Er is sprake van tal van voorstellen die slimmer en leuker werken met elkaar
combineren. Ieder voorstel op zichzelf is allesbehalve groots, maar allemaal
bij elkaar zijn ze absoluut meeslepend. Vind het kabinet dat het in een dergelijke
discussie, of zelfs ontwikkeling, een rol kan spelen? Doet het dat ook? Probeert
het deze ideeën over te nemen voor de eigen bedrijfstak? Met veel enthousiasme
is de commissie-De Boer op zoek naar banen voor jongeren met minder mogelijkheden
op de arbeidsmarkt. Het gaat moeizaam, maar het ligt niet aan het enthousiasme
van de heer De Boer. Men kan een steuntje in de rug gebruiken. Het Innovatieplatform
heeft een nota gepresenteerd over het belang van het vmbo-onderwijs voor het
innovatieve vermogen van onze economie. Waarom vinden wij deze onderwerpen
niet terug in het onlangs gesloten sociaal akkoord? Wel loonmatiging, sociale
zekerheid en oudedagsvoorzieningen, maar geen investeringen in jongeren, participatie
van vrouwen en versterking van de positie van het vmbo-onderwijs.Als laatste voorbeeld noem ik de toenemende groep daklozen. De Britse
regering formuleerde in 1998 een doel: het aantal "buitenslapers" moest in
2002 met 2/3 zijn gedaald en dat is gelukt door een nauwe samenwerking tussen
verschillende overheden, corporaties, opvanginstellingen, justitie en politie.
Er is opvang gerealiseerd en drang en dwang zijn toegepast met als sluitstuk
strafrechterlijke sancties. Dat alles vond plaats onder de bezielende leiding
van een minister-president die voor de uitvoering van die ambitie een aparte
organisatie in het leven riep. Als Engeland dat kan, dan moeten wij dat ook
toch kunnen?Het zijn voorbeelden, maar ik kan me voorstellen dat het kabinet zegt
dat het hiervoor geld nodig heeft. Ik durf de stelling aan dat dit niet waar
is. Het gaat niet om meer of minder geld. Het gaat om een andere inhoud van
beleid, een andere manier van werken. Als ik u daar niet van kan overtuigen,
dan wil ik een paar suggesties doen. Waarom bent u absoluut niet bereid om
na te denken over het vraagstuk van de hypotheekrente? Langzaam maar zeker
is de regering de enige die op dit punt geen enkele stap wil zetten. Waarom
wilt u niet nadenken over het maximeren van pensioenopbouw? Dit komt toch
alleen ten gunste van de buitengewoon hoge inkomens op het moment waarop dit
soort discussies buiten beeld blijft? Waarom is het onbespreekbaar om topinkomens
extra te belasten?Tot slot wil ik apart aandacht schenken aan het integratiedebat, voor
zover het die naam nog verdient. Naar de mening van mijn fractie zijn er drie
verschillende invalshoeken die ieder een eigen benadering vragen en die absoluut
niet met elkaar verward mogen worden. Ten eerste gaat het om het vraagstuk
van de veiligheid. Ook mijn fractie is hier de naïviteit voorbij. Het
is absoluut nodig dat er hard wordt ingezet op het bestrijden van extremisme
en terrorisme. Hier past: regering regeer! Mijn fractie wil u ook laten regeren,
maar ik heb wel drie vrijblijvende adviezen. Regeer in ieder geval "kleurenblind".
Laat zien dat achtergrond en motieven voor extremisme voor deze regering niet
relevant zijn. Of het nu Marokkaanse jongeren zijn of Hells Angels, of het
nu een haringkar of shoarmatent gaat. Mijn tweede advies is om daarbij de
hulp van anderen in te roepen. De oproep van de Amsterdamse wethouder Aboutaleb
in de moskee om het publiek gezag te helpen bij het opsporen van risicohaarden
is daar een voorbeeld van. Laat geen ruimte voor misplaatste loyaliteit. Mevrouw
de voorzitter, is het mogelijk om in de Tweede Kamer, juist op dit punt wat
rust in de tent te brengen? Moet u niet een keer in overleg treden met de
fractievoorzitters aan de overzijde en proberen om het politieke opportunisme
wat aan banden te leggen? Kan worden onderzocht of er een Kamerbreed gedragen
beleid tot stand kan worden gebracht? Juist nu en op dit onderwerp is iedere
vorm van eensgezindheid zo gewenst.De heer Schuyer (D66):De heer Noten spreekt de voorzitter aan. Meent hij werkelijk dat het een
taak van de voorzitter is om met de fractievoorzitters aan de overkant een
gesprek te voeren over dit onderwerp?De heer Noten (PvdA):Ja, dat is mijn mening.De heer Schuyer (D66):Waarvan akte!De heer Noten (PvdA):U hebt het goed begrepen en dat is fijn.Ik kom bij mijn derde advies. Probeer ons in deze tijden zo weinig mogelijk
lastig te vallen met Haags gedoe. Sikkeneurige discussies tussen ministers
over competenties brengen ons nergens. Het zijn genante vertoningen en ze
dragen niet bij aan een groter vertrouwen in een krachtdadige overheid.De tweede lijn is die van de dialoog. Ik spreek dus over dialoog en niet
over retoriek. In tijden als deze helpt retoriek even niet. Wel helpt het
besef dat door de moord op Theo van Gogh ook de Marokkaanse gemeenschap zelf
hard getroffen is. Ook helpt het besef dat maatschappelijke uitsluiting misschien
geen reden, maar wel een voedingsbodem is voor extreem gedrag. In die zin
verdient de minister president een compliment omdat hij zijn best doet. Hij
gaat naar Uden en praat daar met moeders en kinderen en laat zien dat hij
ook hun minister-president is. Hij bezoekt een Haagse wijk en hij viert het
einde van de ramadan in een moskee. De vragen die hem daar worden gesteld
zijn niet eenvoudig te beantwoorden, maar hij probeert het en dat is goed
want het zijn de vragen die ertoe doen. Ik hoop alleen maar dat het geen oprisping
is. Dat het meer is dan een onderdeel van crisismanagement, dat het door gaat
als straks de gemoederen weer wat bedaard zijn en dat het uiteindelijk ook
tot uitdrukking komt in een meer programmatische aanpak. Een dialoog is namelijk
echt iets anders dan een inburgeringsexamen. Overigens past bij een dialoog
het besef dat we maar één soort Nederlandse staatsburgers hebben
en dat zijn alle burgers met de Nederlandse nationaliteit. Dezen worden allemaal
hetzelfde behandeld, ongeacht afkomst, ras en geloof. Dit alles zou ons bijna
doen geloven dat we te maken hebben met een Nederlands vraagstuk dat opgelost
kan worden als we maar voldoende repressief zijn en gelijktijdig oprecht de
dialoog aangaan, maar dat is natuurlijk niet waar. Dit zou de geopolitieke
aspecten ontkennen evenals het feit dat er in Turkije, Marokko en Egypte nog
altijd vele malen meer aanslagen door fundamentalisten worden gepleegd dan
in ons land. Er is niet alleen sprake van een botsing tussen beschavingen,
maar veel eerder van een botsing binnen beschavingen. In die zin is er inderdaad
een grote behoefte aan vrede, maar niet zozeer hier als wel in het Midden-Oosten.
Minister Bot heeft in de zomer de initiatiefnemers van Genève, Jossie
Beilin en Jasser Rabbo ontvangen en alle support toegezegd. Zijn dat alleen
mooie woorden geweest, hoe belangrijk ook, of is daar verder nog inhoud aan
gegeven? Naar onze mening is de Roadmap to Peace een kans op vrede, hoe klein
ook, en verdient zij het om krachtig te worden opgepakt. Nederland is voorzitter
van de Europese Unie. Zou een initiatief niet op zijn plaats zijn? Laten wij
een keer niet wachten op de Verenigde Staten. Zeker nu, bij het overlijden
van Arafat, lijkt ons een dergelijke poging de moeite waard. In dit verband kan ik het niet nalaten om het ook te hebben over de toetreding
van Turkije tot de Europese Unie. Ik zal het kort houden. De oorsprong van
de Europese Unie ligt in ons verlangen naar vrede en politieke stabiliteit.
Het is nog maar een generatie geleden dat Europa in brand stond en ons eigen
land op een afschuwelijke wijze werd getroffen. Met een pijnlijke precisie
vond een holocaust plaats. Het lijkt wel of we het zijn vergeten en de vrede
hebben aanvaard als een vanzelfsprekendheid, maar dat is ze niet. Als we nog
steeds die vrede willen en die politieke stabiliteit, zullen we moeten doen
wat onze voorgangers deden: grenzen opheffen, samenwerken, anderen toelaten
en niet buitensluiten. Kortom, alles moet in het werk worden gesteld om Turkije
volwaardig en netjes binnen de EU te verwelkomen.Samenvattend kom ik tot een afronding: sturen we op angst of sturen we
op perspectief? Is de insteek daarbij verandering door conflict of door het
sluiten van coalities? Deze centrale vragen stelt mijn fractie aan het kabinet.
Het gaat erom dat wij met de goede dingen bezig zijn. Ik heb al enige tijd
visioenen van een kabinet-Balkenende II dat in het voorjaar van 2005 valt
en wel in de Eerste Kamer en bovendien over de gekozen burgemeester. Dat is
schrikken, niet zozeer dat het kabinet valt en ook niet dat dit in de Eerste
Kamer gebeurt, maar wel dat het over de gekozen burgemeester valt. Terwijl
er zoveel behoefte is aan een regering die daadwerkelijk regeert, struikelt
het over plannetjes voor bestuurlijke vernieuwing die de problemen van een
halve eeuw geleden moeten oplossen. Het zijn ongenuanceerde en onvoldragen
plannetjes waar nauwelijks iemand om gevraagd heeft en die zich eerder kenmerken
door een ideologische gedrevenheid dan door praktisch inzicht.Mevrouw de voorzitter, misschien wil het kabinet me een plezier doen:
als het dan toch valt, mag het dan vallen over iets zijn wat de moeite waard
is?De heer Schuyer (D66):Meent de heer Noten dat de gekozen burgemeester een zaak is van de vorige
eeuw? Mag ik hem erop wijzen dat Nederland het enige land in Europa is die
nog geen gekozen burgemeester kent? Zijn we daarmee progressief? Hoe moet
ik de heer Noten verstaan?De heer Noten (PvdA):Ik sprak over de problemen van de vorige eeuw, zoals een niet transparant
lokaal bestuur. Het huidige lokale bestuur is volgens mij zeer adequaat en
transparant. Ik heb mij niet principieel tegen de gekozen burgemeester uitgesproken.
Ik kan me heel goed voorstellen dat de gekozen burgemeester de uitkomst van
een goed debat over de inrichting van lokaal bestuur kan zijn, maar het is
niet het begin en daar lijkt het nu wel op.De heer Kox (SP):De heer Noten zei dat de kans bestaat dat het kabinet in de Eerste Kamer
over de gekozen burgemeester gaat vallen. Ook sprak hij de hoop uit dat het
kabinet over iets anders valt. Mij is het om het even: hoe eerder, hoe beter!
Betekent dit echter dat de PvdA over de deconstitutionalisering van de burgemeestersbenoeming
in deze Kamer een ander standpunt zal innemen dan in de Tweede Kamer? Voor
een val van het kabinet hebben wij dat wel nodig!De heer Noten (PvdA):Wij hebben de discussie in dit huis over de deconstitutionalisering nog
niet afgerond. Zoals u weet, zit er nog een fase voor. Wij hebben er een principieel
punt bij omdat wij ons afvragen of dit punt na twee verkiezingen überhaupt
nog aan de orde moet zijn. Het debat daarover moet eerst zijn afgerond. Verder
beoordelen wij het wetsvoorstel op zijn eigen merites. Deconstitutionalisering
is deconstitutionalisering; gekozen burgemeesterschap is gekozen burgemeesterschap.
Het zijn twee verschillende wetsvoorstellen.De heer Kox (SP):Uw oproep is geen losse flodder.De heer Noten (PvdA):Neen, mijn oproep is geen losse flodder.De heer Kox (SP):Wij mogen dus zwaar geschut van de PvdA tijdens dat debat verwachten.De heer Noten (PvdA):U mag in alle debatten, zoals uit het verleden ook blijkt, van de PvdA
zwaar geschut verwachten.De heer Kox (SP):Dat was mij nog niet opgevallen, maar daarvoor dank!De heer Werner (CDA):Mevrouw de voorzitter. De afschuwelijke moord op Theo van Gogh, een weerzinwekkende
misdaad, heeft duidelijk gemaakt dat ook Nederland niet vrij is van extremistische
en terroristische netwerken en organisaties die de democratie, de rechtsstaat
en de menselijke waardigheid ernstig bedreigen. Dit kwaad moet ook naar de
mening van mijn fractie met kracht bestreden worden. Dat zal waarschijnlijk
niet kunnen zonder in te leveren op de beleving van onze burgerlijke grondwettelijke
rechten en vrijheden. Tot hoever onze fractie bereid is daarin te gaan, zal
zij aan de hand van de concrete voorstellen hier in deze Kamer uitdiscussiëren.Met alle kritiek die ongetwijfeld te geven is op de instanties die bij
de bestrijding betrokken zijn, wil ik ook waardering uitspreken voor de medewerkers
van deze instanties en instellingen die zich soms met gevaar voor eigen leven
inzetten voor de veiligheid van onze samenleving.Naast repressieve maatregelen blijft het onverkort noodzakelijk ook preventief
te blijven investeren in het waarden- en normendebat. Er is in de toekomst
geen andere weg dan een weg in gezamenlijkheid, hoe moeilijk die ook zal zijn.
Het kunnen beleven van eigen religies, al dan niet in combinatie met eigen
levensovertuigingen en levensstijlen, vraagt ook om waarden die wij allen
met elkaar delen; waarden die juist garant staan voor de veiligheid, de menselijke
waardigheid, het respect voor elkaars leven, voor elkaars eigendommen, voor
de schepping en voor non-discriminatie. Kortom, waarden die de burgers zich
eigen gemaakt hebben en die in hen geworteld zijn en die ten grondslag liggen
aan internationale verdragen zoals het Verdrag inzake de fundamentele rechten
van de mens en in onze Grondwet zijn verankerd. Daaraan werken in scholen,
bedrijven en kerken dat is de opgave. Dat geldt ook voor maatschappelijke
organisaties, de media en de overheden. Een diepgaand debat over de vraag
naar de identiteit van onze samenleving en die van Europa is noodzakelijk.
Wij vragen het kabinet, dit debat met kracht voort te zetten
en aan te moedigen. Langs die weg kunnen degenen die dreigen af te haken en
te ontsporen wellicht nog op tijd van het dwaalspoor afgehouden worden en
kan erger worden voorkomen.Deze preventieve aanpak is al eerder door ons bepleit. Mijn voorgangster,
mevrouw Timmerman-Buck, hield daarover in haar bijdrage aan de algemene politieke
beschouwingen van 2001 een indringend betoog. Zij sprak ook over een niet
vrijblijvend inburgeringsprogramma om het Nederlanderschap inhoud te geven.Ik wil ook niet voorbijgaan aan de vaak heftige discussies in de afgelopen
weken over de vrijheid van meningsuiting. Vrijheid van meningsuiting is niet
zo absoluut dat je zomaar alles kunt roepen; niet in de stadions, niet in
de moskeeën en niet in de media. Kwetsen, oproepen tot haat en geweld
en beledigende discriminerende taal mogen niet bij wet, maar daarnaast is
er ook nog gewoon burgermansfatsoen. Je kunt bij het uitdragen van je mening
ook een beetje rekening houden met hoe dit bij de ander zal overkomen. Op
die verantwoordelijkheid heeft de minister-president dit weekend dan ook terecht
gewezen.Regeren is vooruitzien. Hoe vaak is de politiek niet verweten niet over
de grenzen van de eigen regeerperiode heen te kunnen kijken en de aandacht
te veel te richten op de dingen van de dag; kortzichtigheid dus. Dit kabinet
doet het anders en pakt op daadkrachtige wijze een groot aantal zaken aan
die met het oog op de toekomst geboden zijn en betrekt nadrukkelijk de langere
termijn in zijn beleid. Dat is nieuw en voor velen even wennen. De sense of
urgency dat het roer om moet wordt echter lang niet door iedereen in de samenleving
gedeeld of op dezelfde wijze beleefd.Laten we de feiten eens op een rijtje zetten. Niemand kan er omheen dat
de vergrijzing de komende decennia diep ingrijpende gevolgen heeft voor de
jongeren, voor de werkgelegenheid, de woningbouw en voor de kosten voor de
gezondheidszorg. De trend van steeds langer studeren, steeds eerder ophouden
met werken en dus in doorgaans goede gezondheid een steeds langere periode
genieten van het pensioen is op de langere termijn niet vol te houden en zal
doorbroken moeten worden. Over 25 jaar zal een kwart van de bevolking ouder
dan 65 jaar zijn. Dat betekent dat waar nu tien werkenden tegenover drie gepensioneerden
staan, dit de komende decennia zal verdubbelen naar zes gepensioneerden. De
gevolgen daarvan zijn groot. Ik wijs er overigens op dat wij de vergrijzing
niet uitsluitend als een bedreiging. In een generatiebewust beleid liggen
ook even zovele kansen.Niemand kan er omheen dat de kaart van Europa ingrijpend gewijzigd is.
De EU is uitgebreid met tien nieuwe lidstaten en de globalisering heeft ervoor
gezorgd dat grote delen van de wereld die wij nog kennen als ontwikkelingslanden
thans onze grootste concurrenten aan het worden zijn, zo het al niet zijn.
India, China en delen van Zuid-Amerika zullen Europa de komende decennia voorbijstreven.
Ook dit heeft grote gevolgen voor ons land. Veel economische bedrijvigheid
zal in ons land niet meer rendabel zijn en verplaatst worden naar andere werelddelen
met groot verlies aan werkgelegenheid.Deze fundamentele veranderingen zijn allemaal wel eerder onderkend maar
de gevolgen ervan zijn te lang genegeerd in het beleid of danig onderschat.
Het ging toch zo goed in de vette jaren negentig waar veel problemen nog konden
worden afgekocht met geld? Het ging toch zo goed met het financieringstekort
van de overheid dat omsloeg van een tekort in een overschot waardoor wij optimistisch
dachten de staatsschuld af te kunnen lossen in één generatie?
Het ging toch zo goed met de koersen van de aandelen? Nog nooit werd door
particulieren zo massaal naar de beurs getrokken. We waren toch zo mooi –
al dan niet collectief – verzekerd voor vrijwel alles wat ons kon overkomen?De eeuwwisseling is dan ook meer dan een verspringen van de jaartelling.
Het markeert ook een keerpunt in onze geschiedenis en een ruw ontwaken uit
de in de jaren negentig ook politiek gevoede droom. Het blijkt namelijk niet
allemaal zo mooi te zijn we dachten en de gouden bergen zijn als sneeuw voor
de zon verdwenen. De onzekerheid en onvrede daarover zijn groot en velen vragen
zich af hoe dit allemaal in zo'n korte tijd heeft kunnen veranderen. Daarbij
komt nog dat we de ergste economische inzinking meemaken sedert de jaren tachtig.
Die is overigens minder conjunctureel maar vooral structureel van aard is.
De onzekerheid wordt nog vergroot omdat tal van instrumenten die zekerheid
moeten bieden – zoals de sociale zekerheid – zelf ook hervormd
worden.Dit kabinet pakt de nieuwe uitdagingen van nu en van de toekomst krachtdadig
aan door middel van een forse hervormingsagenda. De WW, WAO en de bijstand
worden of zijn reeds hervormd en meer gericht op arbeidsparticipatie. Dat
is op zichzelf juist, maar in een tijd van toenemende werkloosheid roept dat
extra spanningen op die om zorgvuldig maatwerk vragen. De VUT wordt in versneld
tempo afgebouwd om te worden vervangen door een moderne levensloopregeling.
De economische bedrijvigheid wordt meer gericht op diensten, kennis en innovatie,
op datgene waar onze kansen liggen: de kenniseconomie, waarbij ook de innovatieve
kracht van de Nederlandse industrie wordt onderkend. De gezondheidszorg moet
hervormd worden om de sterke groei in de vraag flexibel op te kunnen vangen.
Het onderwijs wordt gedereguleerd opdat de professionals in het onderwijs
meer ruimte krijgen voor maatwerk en de nieuwe economie zal forse investeringen
in het onderwijs vragen, gericht op het levenslang leren. Het financieringstekort
wordt binnen de 3% EMU-norm gehouden: Het goed om te zien dat ook hier de
rekening niet doorgeschoven wordt naar onze kinderen en kleinkinderen. Die
bezuinigingen doen natuurlijk extra pijn. De CDA-fractie is tevreden dat binnen
deze budgettaire beperkingen de prioritaire gebieden zoals de veiligheid,
de zorg en het onderwijs zijn ontzien, alhoewel de Tweede Kamer daaraan wel
heeft moeten bijdragen!De koers en daadkracht van het kabinet wordt door de CDA-fractie op hoofdlijnen
gesteund. Tegelijkertijd moet geconstateerd worden dat het draagvlak in de
samenleving verbetering behoeft. Dat vraagt intensieve communicatie, maar
ook een adequate informatievoorziening. Je kunt wel gelijk hebben, maar je
moet het ook nog krijgen!Het moet gezegd worden, de presentatie van het beleid was verbrokkeld
en daardoor was de samenhang niet altijd even duidelijk. Dit telt des te meer
omdat er altijd al een natuurlijke weerstand is tegen veranderingen
en de pijn van bezuinigingen nooit op een enthousiast onthaal zullen kunnen
rekenen. De hervormingsagenda is niet gering en het overgrote deel van de
bevolking was er ook niet op voorbereid. Als je een jaar geleden op een verjaardagspartijtje
aan mensen had gevraagd wie er graag in plaats van VUT of prepensioen een
levensloopregeling wilde hebben, was de kans groot dat slechts een enkeling
wist waar je het over had. Er moet dus in ieder geval hard, nog harder gewerkt
worden aan het scheppen van draagvlak.Onze fractie is dan ook buitengewoon verheugd over het feit dat het kabinet
en de sociale partners elkaar weer hebben gevonden in een nieuw sociaal akkoord.
De christen-democratie heeft de gespreide verantwoordelijkheid altijd hoog
in het vaandel staan en hecht zeer aan een respectvolle omgang met maatschappelijke
organisaties. Even leek het erop dat het kabinet bezig was de positie van
de werknemersorganisaties te ondermijnen en voorgoed wilde afrekenen met het
poldermodel. Gelukkig is dit een misvatting gebleken. Maar er is meer om blij
mee te zijn. Het akkoord met de sociale partners heeft ook de problemen die
onze fractie had met bijvoorbeeld de levensloopregeling en de hervormingen
van de WAO weggenomen. Het allerbelangrijkste is toch wel dat het draagvlak
voor de hervormingen aanzienlijk is vergoot en de sociale partners volop hun
eigen maatschappelijke verantwoordelijkheid en betrokkenheid in de uitvoering
van een houdbaar systeem van sociale zekerheid blijven behouden. Daarmee wordt
ook recht gedaan aan de sociaalchristen-democratische opvatting over de inrichting
van de samenleving en de rol van maatschappelijke organisaties. Ik wil het
kabinet en de sociale partners van harte complimenteren met het bereikte resultaat.Ook dit jaar kan ik niet voorbijgaan aan dat belangrijke punt, het herstel
van het vertrouwen in de overheid. De overheid is goed in beleid maken maar
presteert matig in het uitvoeren van beleid. Het kabinet heeft het bevorderen
van een slagvaardige overheid terecht hoog op de agenda geplaatst want de
kritiek en het ongenoegen in de samenleving is nog steeds groot. In september
jl. heeft ook deze Kamer uitvoerig gedebatteerd over de kloof tussen beleid
en uitvoering. Toen zijn Kamerbreed een tweetal moties aangenomen. De bewindslieden
minister Remkes en minister De Graaf hebben in hun reactie van 21 september
hun sympathie voor de moties uitgesproken en aangegeven nader overleg te willen
plegen met de minister van Justitie inzake de motie-Van Thijn en met andere
meest betrokken bewindslieden over de motie van mevrouw Bemelmans. Wanneer
mogen wij het standpunt van de regering over deze moties tegemoet zien? Onze
fractie gaat er vanuit dat de regering beide Kamerbreed gesteunde moties zal
uitvoeren.Het verleden leert dat op vrijwel alle beleidsterreinen heel wat grote
operaties geheel of gedeeltelijk zijn mislukt als gevolg van problemen in
de uitvoering. Ik noem de vele hervormingen in het onderwijs, de sociale zekerheid
en de vele voorgenomen stelselwijzigingen in de gezondheidszorg, die niet
of slechts gedeeltelijk ten uitvoer zijn gebracht. Wie de beleidsvoornemens
van het kabinet op zich laat inwerken, mag zich terecht de vraag stellen of
alles wat thans op 1 januari 2006 moet ingaan ook echt operationeel uitvoerbaar
zal zijn, los van de politiek of van draagvlak. Het lijstje is indrukwekkend:
een nieuw WAO-regime, afschaffing van de fiscale facilitering van VUT en prepensioen,
een zeer veelomvattende wijziging van de ziektekostenverzekeringen, invoering
van de wet maatschappelijke ondersteuning, een zorgtoeslag, liberalisering
van de huren, een gekozen burgemeester, een nieuw kiesstelsel, afschaffing
van de OZB, om maar een aantal grote punten te noemen. Met de aanneming van
een wet is de uitvoering echter nog niet geregeld. Wij vragen de regering,
teneinde te voorkomen dat de grote hervormingen zouden stranden in de uitvoering,
om bij de wetgeving terzake uitvoerig te rapporteren over wat zij heeft ondernomen
om een efficiënte en doeltreffende uitvoering te waarborgen.Een goed functioneren van de overheid begint met kwalitatief goede wetgeving
en het afschaffen van overbodige en onzinnige regelgeving. Gelukkig kan geconstateerd
worden dat vrijwel alle departementen daar veel werk van maken. De CDA-fractie
wacht de verdere ontwikkeling op dit terrein dan ook met vertrouwen af. Wil
het groeiend beroep op de rechter teruggedrongen worden en de cultuur van
gedogen beëindigd worden, dan zal allereerst de kwaliteit van de wetgeving
verbeterd moeten worden. Het afgelopen jaar bewerkstelligde deze Kamer 20
novelles, meer dan er doorgaans in een hele regeerperiode totstandkomen. Met
name het overgangsrecht vraagt de volle aandacht, zeker nu zulke fundamentele
veranderingen worden voorgestaan en gebroken wordt met het verleden. Juist
op dat punt heeft de regering echter wat steekjes laten vallen.In een beschouwing over het functioneren van de overheid kan niet voorbijgegaan
worden aan de positie van de lokale overheden. Het CDA is vanuit zijn traditie
een voorstander van decentralisatie en van krachtige gemeenten en provincies
die ook een adequate politieke armslag bezitten. Decentralisatie wordt alom
beleden, maar de gevolgtrekking dat het zo kan zijn dat de ene gemeente zus
handelt en de andere zo en dat burgers dus verschillend behandeld zouden kunnen
worden, afhankelijk van de plaats waar zij wonen, lijkt voor menigeen veel
moeilijker te verteren. Toch is dat onherroepelijk tot op zekere hoogte het
gevolg van echte decentralisatie die ook maatwerk, op de individuele burger
toegesneden ondersteuning, mogelijk maakt. Burgers en hun organisaties die
een andere opstelling van de gemeenten op een bepaald punt wensen, zullen
zich ook allereerst tot hun eigen lokale overheid dienen te wenden. Actief
burgerschap, een ideaal van de christen-democratische beweging, begint met
een lokale democratie die er echt toe doet en die niet slechts uitvoeringsinstantie
is van nationaal vastgelegd beleid.Zo moet onze zorg ook verstaan worden. Decentrale overheden ondergaan
in korte tijd een bombardement van zware veranderingen. Er is sprake van decentralisatie,
een gekozen burgemeester, afschaffing van de OZB en veel nieuwe taken, bijvoorbeeld
ingevolge de WMO, terwijl de recent ingevoerde dualisering in de praktijk
nog voor veel problemen zorgt. De CDA-fractie neemt twee tegengestelde bewegingen
in het beleid waar. Enerzijds wil men de lokale democratie nieuw leven inblazen.
Dit vraagt om vergroting van de politiseerbare marges voor gemeenten
en provincies, de "ware vrijheid" dus. Anderzijds worden deze marges uitgehold
door bijvoorbeeld het eigen belastinggebied in te perken en de centrale regie
op grond van het gelijkheidsbeginsel te versterken. Ik nodig de minister-president
uit te verhelderen waar het kabinet nu staat in dit spanningsveld.Het regeerakkoord voorziet ook in een aantal staatkundige hervormingen
om de band tussen kiezer en gekozene te verstevigen. Twee daarvan noemde ik
reeds: de gekozen burgemeester en de wijziging van het kiesstelsel. Bij de
algemene politieke beschouwingen van vorig jaar heb ik namens de CDA-fractie
gezegd dat de fractie, net zoals in het CDA-verkiezingsprogramma staat, hecht
aan de benoemde burgemeester, maar dat zij, gelet op het regeerakkoord, bereid
is om andersluidende voorstellen niet op voorhand al zonder meer te verwerpen.
We zijn nu een jaar verder en binnenkort is het zo ver. Bij de behandeling
van het deconstitutionaliseringsvoorstel in deze Kamer wil onze fractie een
stevig debat met de regering over haar opvattingen over de positie van decentrale
overheden in de Grondwet. Het is niet voor niets dat onze fractie in het verleden
meerdere malen tegen gelijksoortige voorstellen tot grondwetsherziening heeft
gestemd. Inzet van onze zijde is daarbij de opvatting dat decentrale overheden,
voor wat betreft de hoofdelementen van hun inrichting, in de Grondwet verankerd
behoren te zijn.Na de eventuele aanneming van het deconstitutionaliseringsvoorstel hier,
het ophalen van de grondwettelijke slagboom dus, gaat het vervolgens om een
wijzigingsvoorstel van de Gemeentewet waarin de nieuwe gekozen burgmeester
vorm krijgt. Onze fractie zal die voorstellen onderzoeken in het licht van
het advies van de Raad van State, dat zeer kritisch is en uitmondt in het
zware dictum het voorstel zo niet aan de Tweede Kamer te zenden, en in het
licht van het vorig jaar bij de algemene politieke beschouwingen en ook nu
weer herhaalde uitgangspunt van het hoofdschap van de raad. Onze fractie gaat
er overigens vanuit dat de behandeling van deze voorstellen in de Tweede Kamer
pas zal plaatsvinden nadat deze Kamer heeft ingestemd met de deconstitutionalisering.Ook over het voornemen om het kiesstelsel te wijzigen staat de CDA-fractie
niet te juichen. Wij hebben begrepen dat het debat over wijziging van het
Nederlandse kiesstelsel met betrekking tot de Tweede Kamer op en achter het
toneel volop woedt. De Eerste Kamer past uiteraard terughoudendheid op dit
moment. Wel moet het mij van het hart dat de CDA-fractie niet onverdeeld gelukkig
is met sommige ontwikkelingen. Zij hoopt dat de zoektocht van de regering
en de Tweede Kamer naar een stelsel dat Kamerleden oplevert met meer regionale
binding in een slagvaardig parlement, succes kent en tot een nieuwe goede
balans leidt. Het gevaar daarbij te verzanden in een moeras van compromissen
waarin de aanvankelijke bedoeling wegzakt, is echter niet denkbeeldig. Het
kiesrecht mag niet zo gemuteerd raken dat het huidige stelsel wordt afgelost
door een ingewikkeld systeem dat eerdere niet in elkaars verlengde liggende
idealen wil verenigen en dat ons daarom juist verder van huis brengt. Wij
zullen de voorstellen verder wachten.Sprekend over staatkundige hervormingen is onze fractie in het jaar waarin
wij herdenken dat het Statuut van ons Koninkrijk 50 jaar bestaat, benieuwd
naar de reactie van de regering op de voorstellen van de commissie-Jessurun
over de bestuurlijke financiële toekomst van de Nederlandse Antillen.
Onderschrijft het kabinet de noodzaak dat in gezamenlijkheid belangrijke stappen
moeten worden gezet en wanneer is het standpunt van het kabinet te verwachten?De regering doet in haar beleid een groter beroep op maatschappelijke
krachten en de eigen verantwoordelijkheid van burgers. De CDA-fractie kan
zich in algemene zin goed vinden in dat streven, maar heeft toch een paar
vragen over de concrete uitwerking. Ook de CDA-fractie is ervan overtuigd
dat velen te gemakkelijk zijn gaan leunen op de collectieve verzorgingsarrangementen,
hetgeen het draagvlak voor de ver doorgeschoten verzorgingsstaat heeft ondermijnd
en deze schier onbetaalbaar heeft gemaakt. Een omvorming van de verzorgingsstaat
naar een sociale rechtsstaat, waarin de overheid de sociale grondrechten respecteert
en ook de opdracht nakomt om een schild te zijn voor de zwakken, is hierbij
uitgangspunt. In haar ijver te hervormen heeft de CDA-fractie wel eens de
indruk dat te gemakkelijk naar de eigen verantwoordelijkheid wordt verwezen,
zonder dat voldoende is nagegaan of degenen wie het betreft, zelf in de positie
verkeren die eigen verantwoordelijkheid ook werkelijk te kunnen dragen. Daar
ligt de grens van de eigen verantwoordelijkheid en het begin van de solidariteit.
Die solidariteit kan zich in vele vormen voordoen tussen gezonden en zieken,
tussen ouderen en jongeren, tussen rijk en arm en, nu zeer actueel, tussen
en binnen de generaties. Wij vragen nadrukkelijk aan het kabinet om, wanneer
een beroep op de eigen verantwoordelijkheid wordt gedaan, dan ook duidelijk
aan te geven dat deze door de betrokkene ook in redelijkheid gedragen kan
worden. Wij hebben dat wel eens een beetje gemist.Veel mensen zijn geschrokken, toen zij hoorden dat door de liberalisering
van de huren de huur tot 2010 wel met 25% zou kunnen toenemen. Hoe zit het
hier met de bescherming van de woonlasten voor de lagere inkomens? Het CDA
pleit voor een plafond, een bepaald percentage van het inkomen, voor de lasten
van burgers voor onder meer het wonen. Vorig jaar hebben wij het daar bij
de algemene politieke beschouwingen ook al uitvoerig over gehad. Wordt nu
echt aan dat systeem van maximalisatie van de woonlasten gewerkt? Waarom is
daar in de berichtgeving niet nadrukkelijk naar verwezen?De CDA-fractie wil dat de zorgtoeslagen die gekoppeld zijn aan de nieuwe
basisverzekering tegen ziektekosten, duurzaam voldoende compensatie bieden
voor de lagere inkomensgroepen. Onze fractie is er nog niet van overtuigd
dat het voorstel dat thans bij de Tweede Kamer is ingediend, dat al in voldoende
mate doet.Er is een tweede aspect in de rol van de overheid, zoals de regering deze
ziet, waarvoor onze fractie aandacht vraagt, namelijk de privatisering. Ook
in het christen-democratisch gedachtegoed moet zo veel mogelijk aan de samenleving
zelf worden overgelaten: subsidiariteit dus. De overheid moet niet doen wat
mensen het beste zelf kunnen regelen. Maar schieten wij soms niet te
ver door met de marktwerking en het privatiseringsstreven? Zo zet de CDA-fractie
nog steeds vraagtekens bij de voorgenomen privatisering van Schiphol. De mainport
Schiphol vormt een uitzonderlijk groot strategisch en economisch belang voor
Nederland met uitzonderlijke risico's met betrekking tot gezondheid, milieu,
veiligheid en overlast voor de omgeving. Vormt de luchthaven Schiphol niet
een zodanig uniek belang voor Nederland dat wij eigenlijk niet moeten willen
dat het toezicht en het bestuur in handen komen van mensen die wellicht minder
oog hebben voor het publieke belang en die niet gauw een lager rendement voor
lief zullen nemen als het publieke belang dat vraagt? Bovendien lopen wij
dan het risico dat de aandeelhouders het behoud van Schiphol als mainport
helemaal niet als nastrevenswaardig zien.En wat te denken van een andere mainport: de haven van Rotterdam? Zou
de regering er voorstander van zijn dat de gemeente Rotterdam, naar analogie
van Schiphol, het Havenbedrijf zou privatiseren met het risico dat de aandelen
bijvoorbeeld in handen komen van de reders? Rijk en gemeente kunnen straks
een overheids-NV neerzetten waarin de rijksoverheid weer voor een derde gaat
participeren. Met andere woorden: de richting die het kabinet met gedeeltelijke
privatisering van Schiphol inslaat, staat haaks op de lijn ten aanzien van
mainport Rotterdam.De liberalisering van de energiesector is Europees afgedwongen. Privatisering
en overname van de Nederlandse energiemaatschappijen, inclusief de elektriciteitscentrales,
door buitenlandse bedrijven lijken onontkoombaar nu de NMA een fusie van de
Nederlandse energiebedrijven afwijst. Dat gevaar wordt nog groter, als de
distributienetten worden afgesplitst. Wat betekent dit voor de leveringszekerheid,
de werkgelegenheid en de investeringen in de centrales? Dreigt op termijn
dan niet een verlies aan werkgelegenheid, kennis en innovatie in de energievoorziening
en dreigt deze sector dan niet verloren te gaan voor Nederland met alle consequenties
van dien? Het financiële gewin op korte termijn uit de verkoop van de
aandelen zou ons op langere termijn wel eens duur te staan kunnen komen. Voorzichtigheid
lijkt hier geboden, zoals ook de Energieraad heeft geadviseerd.Verder missen wij in het beleid een verdere uitwerking van "de maatschappelijke
onderneming". In onze kring wordt hiermee gedoeld op een private, niet op
winstuitkering gerichte onderneming die specifiek is toegesneden voor het
op private basis uitvoeren van geheel of gedeeltelijk publieke taken. Scholen,
woningbouwcorporaties en ziekenhuizen behoren daartoe. Met name in de hervormingsplannen
voor de gezondheidszorg lijkt regelrecht afgekoerst te worden op pure vrije
marktwerking met daarbij behorende op winstuitkering gerichte instellingen.
In zijn recente brief van 20 oktober 2004 over de liberalisering van
de zorgsector heeft de minister van VWS het ook letterlijk over het toestaan
van uitkeerbare winst aan ziekenhuizen, zelfstandige behandelcentra en instellingen
voor de geestelijke gezondheidszorg. De CDA-fractie is er nog even niet aan
toe dat de winst die gemaakt wordt op de behandeling van psychiatrische patiënten,
wordt uitgekeerd in de vorm van dividend aan de aandeelhouders. De directie
die dergelijke voorstellen zal moeten voorleggen aan de cliëntenraad,
zal het waarschijnlijk niet overleven. Ik beveel de heer Hoogervorst dan ook
aan om kennis te nemen van het artikel in Onderneming en Maatschappij van
de hand van J.P. Balkenende, getiteld De maatschappelijke onderneming. Er
is meer dan alleen maar markt of overheid.Het kabinet wil de concurrentiepositie van Nederland in de wereld verbeteren
en werken aan een duurzame en sterke economie. Loonmatiging is geboden, maar
nog belangrijker is het beleid gericht op het versterken van de kenniseconomie.
Dit vergt forse investeringen in het onderwijs, het wetenschappelijk onderzoek
en het onderwijsachterstandenbeleid. Van de 1,5 miljoen kinderen in het basisonderwijs
behoren thans ongeveer 400.000 leerlingen tot de doelgroep van het onderwijsachterstandenbeleid,
van wie de helft van autochtone afkomst en de helft van allochtone afkomst.
Hier zal dus fors in geïnvesteerd moeten worden opdat ook zij in de toekomst
kunnen meekomen. De CDA-fractie is verheugd dat de bezuinigingen op deze post
door de Tweede Kamer ongedaan zijn gemaakt. Bij- en nascholing zullen met
de verdere ontwikkeling van de kenniseconomie en langer doorwerken steeds
belangrijker worden. Natuurlijk ligt er een belangrijke taak voor het postinitiële
onderwijs bij de werkgevers en sociale partners. Maar zou het niet passen
in het kader van de doelstellingen van de levensloopregeling om de mogelijkheid
om boven de dertig op lifetime basis door te studeren, te verruimen en daarvoor
studiekostenvergoeding te verkrijgen?Vorig jaar hebben wij een indringende gedachtewisseling met de regering
gehad over het principe van de rechtvaardige oorlog. Wanneer is een zogenaamde
preëmptieve aanval verantwoord, in welke situatie en met welk mandaat?
Het Adviescollege Internationale Vraagstukken heeft een boeiend rapport uitgebracht
over dit onderwerp. De regering heeft recentelijk haar standpunt aan de Kamer
doen toekomen, waarvoor wij erkentelijk zijn. Wij komen daar bij de behandeling
van de begroting van Buitenlandse Zaken zeker op terug. Intussen gaat die
discussie door: mag soevereiniteit van de staat dekmantel zijn voor terroristen,
mogen onder die protectie massavernietigingswapens ontwikkeld of verhandeld
worden, en vooral kunnen we, mogen we regeringen die hun eigen volk uitmoorden
ongestraft hun gang laten gaan? Internationaal begint er daarom ook een discussie
op gang te komen over het recht van humanitaire interventie. Geen nieuwe Rwanda's,
en hoe lang nog mag de tragedie in Darfur voortduren? Kan de regering zeggen
wat zij vindt van die discussie en kan zij zeggen wat volgens haar de condities
zullen zijn op basis waarvan een humanitaire interventie gerechtvaardigd is?
We vragen dit ook met het oog op de wenselijkheid dat na de verkiezingen in
de Verenigde Staten een opening komt, om het transatlantische partnerschap
een nieuwe invulling te geven. Zullen de VS hun koers nog sterker verleggen
naar het unilateralisme en meer toegeven aan de neiging om de zaken zelf ter
hand te nemen, of zullen zij, nu gebleken is dat men wel met een overmacht
van wapens een oorlog kan winnen, maar daarmee nog niet de vrede gevestigd
is, noch in Irak noch in Afghanistan, mogelijk een grotere bereidheid tonen
om meer samen te werken met de volkerengemeenschap? De bereidheid
daartoe is mede afhankelijk van de eensgezindheid in Europa om bereidheid
te tonen echte medeverantwoordelijkheid te nemen voor de aanpak van mondiale
problemen. Europa en de VS hebben elkaar hard nodig voor die mondiale agenda.
De Verenigde Staten ons om haar te ontlasten bij vredesmissies en humanitaire
interventies en wij de VS voor een effectieve bestrijding en bescherming tegen
terrorisme. Uit een transatlantische peiling blijkt dat Europa en de VS verder
uiteen drijven als het gaat om diplomatieke en veiligheidskwesties, maar economisch
steeds meer verstrengeld raken. Welnu, Nederland heeft goede relaties met
Washington en wij hopen daarom van harte dat de regering met het EU-voorzitterschap
alles in het werk zal stellen om te proberen een nieuwe invulling te geven
aan het Atlantisch partnerschap.Het kabinet toont moed door een groot aantal problemen die zijn blijven
liggen en uitdagingen voor de toekomst grondig aan te pakken. De CDA-fractie
heeft veel waardering voor de inzet van het kabinet. Er wordt waar nodig gebroken
met het verleden en gebouwd aan de toekomst. Ook worden de eerste positieve
resultaten waarneembaar. De eerste tekenen van teruglopende criminaliteit
zijn er, in weerwil van alles wat er gebeurt. De wachtlijsten in de zorg nemen
af, de export groeit weer, economisch herstel dient zich aan. Op het gevaar
af te veel hooi op de vork te willen nemen, zal het onze fractie niet verbazen
als in het ambitieuze programma uiteindelijk toch enige temporisering noodzakelijk
zal blijken te zijn. Maar over de hele linie kan de regering rekenen op de
volle steun van onze fractie. Ik wacht het antwoord van de regering dan ook
in vertrouwen af.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. Nederland heeft op 2 november zwaar verlies geleden.
Een afschuwelijke moord werd gevolgd door een ketenreactie van aanslagen en
pogingen daartoe op moskeeën, scholen en kerken. Mensen voelen zich kwetsbaar,
onveilig. Zijn soms in verwarring. Twee collega-parlementsleden kunnen niet
meer normaal functioneren. De uitoefening van wezenlijke grondrechten: de
vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van onderwijs en godsdienst en het
recht gevrijwaard te worden van discriminatie staan onder druk. Scheidslijnen
ontstaan tussen bevolkingsgroepen. Xenofobie dreigt. Wat GroenLinks betreft,
is maar één scheidslijn gerechtvaardigd en noodzakelijk: die
tussen het overgrote deel van de bevolking enerzijds en individuen die geweld
toepassen of prediken anderzijds. Het komt er meer dan ooit op aan die grens
met zoveel mogelijk mensen en organisaties te onderstrepen en degenen die
zich aan de verkeerde kant van de lijn bevinden te isoleren en, waar mogelijk,
te vervolgen.Maar daarmee zijn we er niet. Met name op het terrein van het minderheden-
en integratiebeleid rijst de vraag: hoe verder? De integratie is grotendeels
geslaagd, zei de commissie-Blok afgelopen jaar nog. Maar in de maatschappelijke
situatie van dit moment lijken successen uit het verleden geen garantie meer
te bieden voor de toekomst. Er zal forser dan ooit geïnvesteerd moeten
worden in een vreedzaam en respectvol samenleven van bevolkingsgroepen uit
verschillende culturen en in eerbiediging door iedereen van de fundamenten
van onze democratische rechtsstaat. We moeten bezien hoe fundamentalisme voet
aan de grond krijgt, nota bene bij mensen die op papier goed geïntegreerd
lijken te zijn. Wat zijn daarvan in een verhardende samenleving als de Nederlandse
en in de internationale context sinds met name 2001 de voedingsbodems? Ik
neem aan dat de regering naast haar inzet op het gebied van veiligheid ook
haar inzet ter bevordering van duurzame integratie en bestrijding van segregatie
en xenofobie nog uiteen zal zetten. Een plan van aanpak is toegezegd, maar
misschien kan de regering in dit debat al de hoofdpunten van dat beleid uiteenzetten.
Ik neem aan dat dat geen restauratie betreft van het artikel over godslastering.
Daaraan heeft mijn fractie in het geheel geen behoefte. Het artikel heeft
zijn nut bewezen in de tijd dat Reve werd vervolgd, en daaraan hebben wij
overgehouden dat wij allemaal de tekst over de ezel met de omzwachtelde hoefjes,
die wellicht gaat spartelen, op ons netvlies hebben staan. Sindsdien is dat
artikel terecht in de vergetelheid geraakt, waar het volgens ons ook hoort.
Dat neemt niet weg dat het recht op vrijheid van meningsuiting ook wat onze
fractie betreft niet absoluut is. Ik denk dat het goed is dat de minister-president
uiteen zet dat waar de vrijheid van meningsuiting grenst aan xenofobie, de
regering een forse inzet zal kiezen om tot bestrijding daarvan over te gaan.De troonrede begon dit jaar met haast een smeekbede om vertrouwen. Een
kabinet dat om vertrouwen vraagt, moet volgens de fractie van GroenLinks eerder
beginnen met nadenken over de vraag wat er nodig is om vertrouwen waard te
zijn. Dat geldt zeker als je het minst populaire kabinet sinds 60 jaar bent.
Het is dan niet genoeg om te roepen dat de last van de vergrijzing bij ongewijzigd
beleid niet te dragen zal zijn. Daar is iedereen het over eens. Het is onvoldoende
om de mantra van de eigen verantwoordelijkheid te blijven herhalen. Dat vergt
argumenten. Vertrouwen win je alleen maar door responsief optreden en door
het respecteren van democratische waarden. Door aan te tonen dat wat je wilt
rechtvaardig is. En dat wat je doet doeltreffend is. Een regering die vertrouwen
verlangt, treedt en blijft in overleg met de samenleving. Stelt niet hautain
dat er geen alternatief is: serieuze, ja zelfs betere alternatieven zijn er
genoeg. Ze vlogen het kabinet de afgelopen maanden om de oren, en beslist
niet alleen van de drie linkse oppositiepartijen. Aan het kwart miljoen betogers
van 2 oktober hoefde echt niet uitgelegd te worden dat de Nederlandse
economie versterkt moet worden en dat een modernisering van de sociale zekerheid
noodzakelijk is. Zij, en velen met hen, kwamen in actie tegen de arrogantie
van de macht die koste wat het kost zijn eigen sociaal onrechtvaardige agenda
wilde uitvoeren. Zij verzetten zich tegen een premier die van de normen en
waarden zegt te zijn, maar de waarden van rechtvaardigheid en solidariteit
alleen maar met de mond belijdt. Tegen een kabinet dat steeds maar weer het
ranglijstje laat zien waaruit moet blijken dat we teveel vrije dagen hebben
maar de ranglijstjes negeert waaruit blijkt hoe de inkomensongelijkheid toeneemt
en het onderwijs zienderogen verschraalt. Dan heb ik het nog niet eens over
het ranglijstje waar wij de toppositie op innemen, namelijk over de uitstoot
van broeikasgassen. Mag de economische ontwikkeling ook een
beetje duurzaam zijn?Welke lering heeft het kabinet zelf getrokken uit de afgelopen maanden?
Betreurt het kabinet zijn top-downbenadering, die leidde tot de sociale onrust
van afgelopen herfst? Begrijpt het kabinet de maatschappelijke weerzin tegen
het prevaleren van zogenaamde daadkracht boven draagvlak? En had het resultaat
dat eervorige week in de vorm van een najaarsakkoord werd bereikt niet veel
sneller en met minder gezichtsverlies bereikt kunnen worden? Zou dat voor
het consumentenvertrouwen niet beter zijn geweest, zoals het CPB in de macro-economische
verkenning van dit jaar aangaf?Balkenende II ontziet de hogere inkomens en legt de pijn bij de kwetsbaren
en de middeninkomens. Waarom verdwijnen volgend jaar de ID-banen, wordt er
opnieuw in de huursubsidie gesneden en kiest het kabinet voor nominaal gelijke
premies in de ziektekostenverzekering? Waar zijn de vergelijkbare ingrepen
in de bovenkant van het inkomensgebouw? Waarom gaat het belastingtarief in
de tweede schijf omhoog en dat in de hoogste schijf niet? Waarom haakt het
kabinet niet aan bij de groeiende maatschappelijke roep om een discussie over
de nog steeds ongebreidelde hypotheekrenteaftrek, die de schatkist nu 9 mld
euro per jaar kost en in 2007 maar liefst 11 mld euro? Gisteren viel dan eindelijk
het H-woord, maar de illusie dat dat werkelijk tot een ander beleid zal leiden,
heeft slechts enkele uren geduurd. Klopt het dat het kabinet tot aan 2007
geen enkele maatregel zal voorstellen om deze kostenpost te gaan beperken?Waarom weigert het kabinet vermogende ouderen aan te spreken op hun bijdrage
aan de kosten van de vergrijzing? Waarom wordt de aftrekbaarheid van pensioenpremies
niet afgetopt? Waarom geldt het appel van het kabinet op de eigen verantwoordelijkheid
eigenlijk zo selectief voor de mensen die de minste kansen hebben hun eigen
lot te beïnvloeden? Dat zijn de vragen waar het kabinet maar geen antwoord
op geeft. En dat is precies waarom het het kabinet aan populariteit ontbreekt.
Het gaat niet om beter uitleggen, om beter communiceren, zoals de heer Werner
zei. Dit kabinet heeft, een andere conclusie is niet mogelijk, geen kaas gegeten
van sociale rechtvaardigheid.Het kabinetsbeleid is niet alleen niet rechtvaardig, maar op veel onderdelen
evenmin doelmatig. Neem kennis en innovatie, de sleutel voor economische groei
en dankzij D66 een speerpunt van dit kabinet, althans, dat zou het moeten
zijn. Maar na de oprichting met veel bombarie van het innovatieplatform werd
het akelig stil. Hoe staat het daar eigenlijk mee? Hoe kan D66 over twee jaar
zijn deelname aan dit kabinet verdedigen? Dan moet er wel wat meer te melden
zijn dan de snellere afgifte van verblijfsvergunningen aan kenniswerkers van
buiten de EU. Vergeet het kabinet ondertussen niet dat we het niet alleen
moeten hebben van hoogopgeleiden en superspecialisten, maar dat een goed opgeleid
middenkader even belangrijk is? Dat je dus op het leerachterstandenbeleid
van kansarme kinderen niet moet korten. Dat je doorstroommogelijkheden van
leerlingen niet moet verkleinen, maar vergroten. Wat brengt dit kabinet concreet
in het zicht in de strijd tegen schooluitval en verbetering van het vmbo?Het buikpijndossier van de WAO is een ander voorbeeld van ineffectief
beleid. Zijn vriend en vijand van de WAO het er net over eens dat het beleid
van Paars – PEMBA, Poortwachter – zijn vruchten afwerpt, wil het
kabinet voor 10 mld euro een kostbaar privatiseringsavontuur aangaan. Waarom
eigenlijk? Om het beeld te bevestigen dat Paars niets zou hebben gedaan? De
verzekeraars staan er intussen watertandend bij. De dupe zijn kleine werkgevers
zonder reïntegratiemogelijkheden, en vooral de gedeeltelijk arbeidsongeschikten,
die met een uitkering ver onder het sociaal minimum het slachtoffer worden
van een verhardende prestatiemaatschappij waarin het reïntegratiebeleid
verder wordt afgebroken. Het najaarsakkoord bevat op het punt van de WAO slechts
heel marginale verschuivingen en geen antwoord op deze kritiek. Graag krijg
ik hierop een reactie van het kabinet.Nederland draagt bij aan de democratische en economische opbouw van Irak,
aldus de troonrede. Met de regering zegt mijn fractie dat de militairen die
Nederland naar Irak heeft uitgezonden groot respect verdienen. Maar de fractie
van GroenLinks voegt daaraan toe dat zij met het verkeerde doel naar de verkeerde
oorlog zijn gezonden. Een oorlog die, naar zelfs Kofi Annan onlangs durfde
toe te geven, in strijd was met de internationale rechtsorde. De massavernietigingswapens:
het kabinet was ervan overtuigd dat ze er waren en dat ze de aanval legitimeerden.
Een kardinale misvatting. De steun van de bevolking: het kabinet was ervan
overtuigd dat het Iraakse volk de coalitie als bevrijders zou binnenhalen.
Een tweede misvatting, de coalitie wordt eerder als een bezetter dan als een
bevrijder gezien. Een snelle aanval om Saddam uit te schakelen en dan zou
Irak niet meer hoeven te lijden, ook Nederland geloofde erin. Een derde misvatting.
Water, elektra, werk en andere eerste levensbehoeften, ze zijn er na anderhalf
jaar nog steeds niet. 18 mld dollar Amerikaans wederopbouwgeld blijft onuitgegeven.Een regime change om te voorkomen dat Saddam een onzalig verbond met Al-Qa'ida
zou aangaan. Terroristische groeperingen hebben inmiddels hun kans schoon
gezien en Bin Laden is in Irak een goedlopend filiaal begonnen. In de moslimwereld
nemen de antiwesterse gevoelens toe; helaas weer een misvatting.Hoe is het mogelijk dat Nederland zich zo ernstig heeft verkeken op de
inzet van de aanval op Irak en op hetgeen zou volgen? Hoe is het mogelijk
dat de regering met haar misvattingen wegkomt in de Tweede Kamer en dat de
Eerste Kamer op geen enkel moment in de afgelopen anderhalf jaar zelfs maar
één beleidsdebat heeft gewijd aan de kwestie-Irak? Wij bespraken
Irak wel in de marge van debatten over andere onderwerpen, maar de vraag of
het mogelijk is dat wij in de toekomst nogmaals op basis van dergelijke misvattingen
coalitiepartij worden in een oorlog als die welke nu in Irak woedt, hebben
wij onszelf niet gesteld. Zeker waar de Tweede Kamer afziet van eigen onderzoek
naar de oorzaak van de verkeerde taxaties van dit kabinet, zou het op onze
weg liggen om diepgaand te onderzoeken hoe in de toekomst kan worden voorkomen
dat Nederland nog eens op basis van zulke ernstige misvattingen steun verleent
aan een oorlog. Ik zou het op prijs stellen om niet alleen van het kabinet,
maar ook van de collega's een reactie te vernemen.De minister-president is, door een verontrustende ziekte geveld, meer
dan een maand uit de running geweest. Wij hopen dat hij zijn taken inmiddels
weer in goede gezondheid kan uitvoeren en dat zijn blessure hem geen parten
meer speelt. Ondanks onze fundamentele kritiek op zijn beleid wensen wij hem
persoonlijk alle goeds. Wij zien de verdediging van zijn kabinetsbeleid met
kritische belangstelling tegemoet.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Mevrouw de voorzitter. De VVD-fractie is verheugd, dat de minister-president
hersteld is en vandaag zelf de discussie met de Eerste Kamer over het beleid
voor volgend jaar kan en wil voeren."Vrijheid is leven zonder angst", dat was de beginzin van mijn algemene
beschouwing drie jaar geleden. Vele sprekers hebben toen uitvoerig stil gestaan
bij 9-11, zoals het later is gaan heten. Terrorisme en extreem moslimfundamentalisme
werden krachtig veroordeeld, maar alles gebeurde ver weg. Nu is het dichtbij.
In een democratie is de overheid verantwoordelijk voor de veiligheid van haar
inwoners, waarbij moet worden aangegeven dat zij die verantwoordelijkheid
niet kan waarmaken zonder steun van de inwoners zelf. Wij ondersteunen van
harte de lijn die dit kabinet vorige week heeft ingezet. Keihard moeten wij
optreden tegen terroristen en terreurgroepen die door middel van geweld, moord
en doodslag hun normen en waarden aan onze samenleving trachten op te dringen.
Het is terecht dat het kabinet hier tegenover een compromisloos standpunt
heeft ingenomen. Ook de reacties, brandstichting en bommen, die op de gruwelijke
moord van Van Gogh volgden zijn onacceptabel. Ik vraag de minister-president
vandaag zijn visie over de onheilspellende situatie in Nederland te geven.
Er is vorige week al uitgebreid over gediscussieerd aan de overzijde van het
Binnenhof.De moord op de heer Van Gogh heeft velen een relatie doen leggen met de
vrijheid van meningsuiting. Die vrijheid is een groot goed, maar heeft haar
grenzen. "De ware vrijheid luistert naar de wetten" zei Jacques Perk. Het
is de rechter die uitmaakt waar en wanneer de wettelijke grenzen zijn overschreden.
Dat is gemakkelijk gezegd, maar ook de rechters zijn kinderen van hun tijd,
en de tijd die achter ons ligt was lankmoedig in zijn uitleg van wat kon en
niet kon. Ik verneem graag van het kabinet of dit het noodzakelijk acht, wettelijke
criteria omtrent de vrijheid van meningsuiting aan te passen. Onze minister-president
wil een dialoog aangaan. Kan hij wat explicieter aangeven wat hem hierbij
voor ogen staat? Een dialoog met wie, waarover en met welk doel? Meer wil
ik hier vandaag niet over zeggen.Wij zijn verheugd dat het kabinet een akkoord heeft bereikt met de vakbonden
en de werkgevers. De consequente lijn van het kabinet is uiterst noodzakelijk.
Onze samenleving vergrijst en economisch gesproken zitten wij in een dal.
Dat vraagt om ingrijpende maatregelen die door de samenleving niet zonder
slag of stoot worden aanvaard. De VVD-fractie deelt de visie van het kabinet
als het gaat over de consequenties van de demografische situatie van ons land
in de eerstkomende dertig jaar. De eens zo kenmerkende piramide van de bevolkingsopbouw
waarbij er altijd meer jongeren dan ouderen waren, is veranderd in een grillige
kerstboom die topzwaar dreigt te worden. Die kerstboom kan omvallen, tenzij
hij tijdig wordt gestut. Wellicht moet er zelfs even een boomchirurg aan te
pas komen om ervoor te zorgen dat die kerstboom zonder al te veel schade overeind
blijft staan. Hoe stutten wij deze boom?Wij leven in een land waar solidariteit een groot goed is. Het gaat dan
meestal om horizontale solidariteit tussen mensen, dat wil zeggen dat mensen
in vergelijkbare omstandigheden premies of belasting opbrengen om met elkaar
bepaalde risico's te dekken of voorzieningen mogelijk te maken. Wij kennen
ook de verticale solidariteit: de werkende generatie die de premies opbrengt
voor de AOW-uitkeringen. Het gaat dan om solidariteit tussen generaties. En
zolang er maar meer jongeren dan ouderen zijn, is het geen probleem en dat
was tot nu toe het geval. Maar nu is dat tijd om de andere kant te bezien.
Het gaat nu om de vraag in hoeverre ouderen solidair zijn met de jongeren.
Ouderen moeten nu bereid zijn, voor jongeren een klein stapje terug te doen.
Is het kabinet van oordeel dat het zo juist gesloten sociaal akkoord ook die
solidariteit omvat?Oudedagsvoorzieningen aanpassen is een kwestie van lange adem. Burgers
moeten de tijd hebben om zich hieraan aan te passen en waar nodig hun eigen
maatregelen te nemen. Hoewel regeren vooruitzien is, gaat het nu niet over
de komende vier of tien jaar, maar over een periode van twintig tot dertig
jaar. Dat vereist een zeer consistent volgehouden overheidsbeleid over vele
jaren. Dat betekent ook dat de maatregelen die nu worden genomen "waterproof"
moeten zijn. Ze moeten bijvoorbeeld passen in Europese regelgeving. Burgers
moeten erop kunnen vertrouwen dat, als de overheid van hen inspanningen vraagt,
de aard ervan niet telkens wordt veranderd. Gaarne een reactie van het kabinet
op deze bespiegelingen.Hoe houden wij die kerstboom voor de langere termijn overeind? Het antwoord
op die vraag is verhoogde arbeidsparticipatie. Niet alleen moeten meer mensen
aan het werk, met name vrouwen, zoals de 20-jarigen die de heer Noten noemde,
allochtonen en ouderen, maar ook zullen mensen weer langer moeten doorwerken.
Gelukkig beginnen eerder genomen maatregelen succes af te werpen. In dit verband
is het goed, op te merken dat de maatregel die het kabinet neemt om meer allochtonen
Nederlands te leren spreken belangrijk is. Op die manier kunnen wellicht grote
groepen allochtonen (weer) aan het werk. De gemiddelde eindleeftijd voor arbeidsparticipatie
is gestegen van 60 naar 62 jaar en daarmee zitten wij in de Europese middenmoot.
Maar dit kan en moet nog verder omhoog. Wij willen mensen ook graag meer keuzevrijheid
geven, om tijdelijk even uit de arbeidsmarkt te stappen of zelfs eerder met
werken te stoppen, maar dan wel op eigen kosten: men moet er dan zelf voor
sparen. De afspraken daarover in het sociaal akkoord spreken ons aan. Kan
het kabinet nog aangeven wat de consequenties van het akkoord zijn voor de
kleine ondernemers? Gaan zij niet kapot aan een levensloopregeling die de
structuur van een klein bedrijf kan ontregelen? Samenvattend, de VVD-fractie van mening dat de koers van het kabinet een
juiste is. Het verhaal lijkt hard, maar is sociaal. Hard nu, om sociaal te
blijven morgen. Want als wij nu niets doen, dan gaat het gewoon mis. Mis met
de gezondheidszorg, mis met het onderwijs, mis met de sociale zekerheid, mis
met de verticale solidariteit. En daar wordt iedereen in dit land de dupe
van.Dat gezegd hebbend, moeten wij ophouden in onze eigen somberte te blijven
steken. Mijn partij heeft groot vertrouwen in de kracht en het aanpassingsvermogen
van de Nederlandse burgers. Onze samenleving is sterk, open en creatief. Wij
hebben in principe in huis wat wij nodig hebben. Maar soms denk ik: wij zouden
wel eens wat meer ambitie mogen hebben. Daarover wil ik de volgende tien minuten
spreken. Ik wil spreken over ondernemerschap, onderwijs en innovatie, en over
een overheid die daarvoor de voorwaarden schept.Eerst moeten onze economische plaats bepalen. Het gaat – nu word
ik weer een beetje somber – al jaren niet goed met de Nederlandse economie.
Binnen Europa maakt Nederland deel uit van de groep van minst presterende
landen. En dat terwijl Europa het al slechter doet dan Amerika en Azië,
waar China en India onstuimig groeien. Nederland is in enkele jaren tijd geduikeld
van de kopgroep naar de staartgroep. Wie denkt dat het vanzelf goed komt met
de groei, komt bedrogen uit. Uit de conjunctuurindicator van de OESO blijkt
dat het herstel van de economie deze herfst al zijn hoogtepunt bereikt. Wachten
op betere tijden is dus geen optie. Als wij niets doen, zijn die betere tijden
al voorbij nog voordat ze zijn begonnen!Hoe zijn wij in die staart beland? Wij hebben concurrentiekracht verloren.
Door de jarenlange bovenmatige loonstijgingen en verbeteringen van de overige
arbeidsvoorwaarden heeft Nederland zich uit de markt geprijsd. De Nederlander
heeft veel vrije tijd en werkt weinig uren. Waar ligt de sleutel tot herstel
en tot hogere welvaart? Volgens mijn fractie moet die worden gezocht in ondernemerschap;
ondernemerschap gericht op groei van de omzet en van het aantal banen. In
de ondernemingen moet het geld worden verdiend dat essentieel is om de kwaliteit
van ons voorzieningenniveau in stand te houden. Juist op het gebied van ondernemerschap
staat Nederland er niet goed voor. Dat verklaart voor een deel onze teleurstellende
economische prestaties. Ik noem een aantal onthullende cijfers. In 2003 zakte
Nederland op de index van nieuw ondernemerschap ver weg. Wij staan nu in de
achterhoede van de twintig onderzochte OESO-landen! Slechts 3,6% van de mensen
tussen de 18 en 64 jaar houdt zich met nieuw ondernemerschap bezig, tegen
4,6% in 2002. In Nederland geeft 68% van de bevolking de voorkeur aan veilige
loondienst boven ondernemerschap. Dit gegeven is redelijk dramatisch. Is het
kabinet het met deze conclusie eens? Naar onze mening vereist het belang van
ondernemerschap daarom het commitment van het gehele kabinet. En die boodschap
moet tot in de haarvaten van alle betrokken departementen doordringen.De heer Kox (SP):De fractievoorzitter van de VVD schetst in haar eigen woorden een dramatisch
beeld en geeft aan waar het allemaal fout is in dit land, niet alleen nu,
maar in een proces van jaren en jaren.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Nee.De heer Kox (SP):U zei daarstraks: het gaat al jarenlang fout.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Nee.De heer Kox (SP):Ik heb twee grote oren, maar goed. In ieder geval hebt u gezegd dat het
niet goed gaat in dit land. Als u dat zo zegt, denkt u dan: verdorie, wij
hadden de liberalen de afgelopen 25 jaar nooit in de regering moeten laten?
Immers, uw politieke richting is in die tijd de meest constante factor in
de politiek geweest. Krijgen wij na deze schets van dit dramatische beeld
ook nog zelfkritiek te horen?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Wat wilt u daarna horen?De heer Kox (SP):Als het al jaren fout is gegaan en wij in zo'n dramatische positie zitten,
wil ik graag horen hoe dat komt en wie daarvoor verantwoordelijk is. Uw partij
is de meest constante politieke factor.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Ik heb gezegd dat het naar onze mening de laatste paar jaar – dus
niet al jaren en jaren – ontzettend snel naar beneden is gegaan. Het
is juist dat ook de VVD in al die kabinetten heeft gezeten, maar niet alleen
en er waren soms compromissen nodig die wij wel moesten sluiten.De heer Kox (SP):U zat wel in de regering, ook de laatste jaren, maar de andere partijen
deden het verkeerd, zoals het CDA, de PvdA en D66?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Dat hebt u mij niet horen zeggen. Ik heb alleen maar gezegd dat je in
dit soort kabinetten wel compromissen moet sluiten!De heer Kox (SP):Met uw eigen rol daarin is nooit iets mis geweest? Het is niet mogelijk
dat er iets verkeerds is gegaan vanwege een liberale visie?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Ik heb aangegeven dat met name in het kabinet-Kok stevige compromissen
moesten worden gesloten waar de VVD ook verantwoordelijk voor was. Natuurlijk,
stel je voor!Mevrouw de voorzitter. Ik zei dat het belang van ondernemerschap naar
onze mening het commitment van het gehele kabinet verdient. Niet alleen de
minister van Economische Zaken, maar ook die van Financiën, Sociale Zaken,
Verkeer en Waterstaat en Onderwijs zouden het belang van ondernemerschap veel
nadrukkelijker in hun beleid moeten betrekken. Een goed voorbeeld is in dit
verband de nota Ruimte van het kabinet en de keuzes die daarin worden gemaakt.
Dat wij moeten kiezen voor gerichte economische ontwikkeling en daarbij niet
iedereen te vriend kunnen houden, is evident. Wel vragen wij hoe het kabinet
ervoor denkt te zorgen dat alle goede voornemens in die nota ook in daden
worden omgezet en hoe het daarover regie wil voeren. Gaarne een reactie van
de minister-president.De heer Noten (PvdA):Ik vind het begrip ondernemerschap wel erg breed. Moet ik mij daar de
grote ondernemers bij voorstellen, die van de Shell, ING, of juist die 4,6
die gedaald was naar 3,6 waar u net over sprak, startende ondernemers,
met name in het midden- en kleinbedrijf? Is het laatste het geval, hebben
die misschien dan niet andere behoeften en belangen dan de Shell's en de ING's
van deze wereld?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Als ik over ondernemerschap spreek, doel ik op alle ondernemingen, maar
ik ben het van harte met u eens dat het niet eenzelfde beleid kan zijn en
dat er voor kleinere ondernemers ander beleid zou moeten worden gevoerd dan
voor grote. Ik heb dat overigens zojuist ook nog nadrukkelijk gesteld toen
ik vroeg hoe de levensloopregeling voor juist de kleinere ondernemers zou
uitpakken.Mevrouw de voorzitter. Waarom wagen niet meer mensen de sprong naar ondernemerschap?
Ik heb het ook nu dus met name over de kleine ondernemers. Waarom vinden Nederlanders
het ondernemerschap geen aantrekkelijk alternatief voor een baan in loondienst?
Ik wil vier clusters van mogelijke oorzaken noemen. Daarbij richt ik mij uiteraard
alleen op zaken waar wij politiek iets mee kunnen doen en wil ik mij niet
wagen aan bespiegelingen over de risicomijdende volksaard!Ten eerste de conjunctuur. Daarover zal ik kort zijn. Over het inkomen
van veel ondernemers – ik heb het weer over de kleinere – zijn
de laatste tijd alarmerende berichten gekomen. De inkomenspositie van zelfstandigen
en starters is de afgelopen jaren aanzienlijk verslechterd. Cijfers geven
zelfs een teruggang van 25% aan en dat is zorgelijk. Uit onderzoek blijkt
dat in landen waar het ondernemerschap wél een aantrekkelijke optie
is, de economische terugloop van de afgelopen jaren nauwelijks gevolgen had
voor het aantal ondernemers en starters. In de Verenigde Staten, Canada en
Australië blijft men het avontuur gewoon aangaan. Wat zijn de verwachtingen
van het kabinet over de conjunctuur op middellange termijn?De tweede cluster is die van de administratieve lastendruk. Dat blijft
een belangrijk punt. De administratieve lasten voor bedrijven veroorzaakt
door de overheid bedroegen 17,1 mld euro, waarvan 8,5 mld door Europese en
8,6 mld door Nederlandse regelgeving. Wij prijzen de plannen van minister
De Geus voor deregulering van de Arbo, een uitstekend initiatief. Het gaat
hier vaak om Europese wetgeving waar wij in Nederland nog "een kop bovenop"
bovenop doen. Die kop kan dus direct weg. Maar ondanks zulke goede bedoelingen
en de intensieve aanpak is het nog absoluut niet gelukt om de administratieve
lasten met een kwart verminderen. Ook dit jaar moesten wij weer tot ons groot
verdriet in de miljoenennota lezen dat de lastendruk is gestegen. Onlangs
waarschuwden belastingadviseurs en anderen dat de administratielast voor bedrijven
maar liefst met 760 mln stijgt. Waar is het kabinet nu eigenlijk mee bezig?
De minister van Economische Zaken heeft eerder dit jaar in dit Huis met verve
verkondigd dat de doelstelling zal worden gehaald. Denkt het kabinet dat nog
steeds? En gaat het dan ook om regels waar ondernemers echt iets van merken?
Ik zag onlangs in de Staatscourant bladzijden vol met afgeschafte regels.
Prachtig, dacht ik toen, maar toen bleken dat sommige al vanaf 1961 ergens
op een plank lagen te stoffen.In het kader van de deregulering vindt mijn fractie dat het moment is
gekomen om de publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties ter discussie te stellen.
Het is niet meer van deze tijd ondernemers direct of indirect te verplichten
mee te betalen aan de instandhouding van product- en bedrijfsschappen. Die
zijn verantwoordelijk voor extra regeldruk richting ondernemers. Zij hebben
publiekrechtelijke bevoegdheden zonder dat zij onder democratische controle
vallen. Dat stuit ons liberalen tegen de borst. Bij een "andere overheid"
hoort dat de medebewindstaken die nu door de PBO's worden uitgevoerd, worden
overgeheveld naar de departementen die wél onder directe ministeriële
verantwoordelijkheid staan, en dat de overige regels die PBO's maken wellicht
moeten worden afgeschaft. Kan het kabinet onderzoeken in welke gevallen dat
mogelijk is? De vermindering van het aantal organen met regelgevende en verordenende
bevoegdheden levert onherroepelijk een vermindering van het aantal regels
en verordeningen op en verbetert naar onze overtuiging het ondernemersklimaat.Ik merk overigens wel op dat ook in het geval van de administratieve lastendruk
de liefde van twee kanten moet komen. Nu komt het nog wel eens voor dat de
overheid een regel wil afschaffen en het bedrijfsleven hem wil handhaven.
Recentelijk nog was er verzet van het beroepsgoederenvervoer tegen het voorstel
van minister Peijs om de vrachtbrief af te schaffen. Dat schiet het natuurlijk
niet op. Wat doet het kabinet om dit goed te managen?De derde cluster is onderwijs en innovatie. Helaas is ondernemerschap
nog steeds een bijna witte vlek in de curricula van het onderwijs. In het
vmbo zal meer aandacht moeten worden besteed aan selectie en opleiding van
leerlingen die aanleg hebben voor het ondernemerschap. Het is prima dat de
Tweede Kamer op 4 oktober Kamerbreed heeft gevraagd om de basisvorming
voor het vmbo af te schaffen. Ook in deze Kamer is in mei aangedrongen op
minder theorie en meer praktijkgericht onderwijs. Wij zijn van mening dat
dit inderdaad de leerlingen van het vmbo zal helpen om gemotiveerd te blijven
en niet vroegtijdig af te haken. Ook bij allochtone leerlingen ligt een ondernemerspotentieel
dat absoluut dient te worden aangeboord.Van basisschool tot universiteit moet nadrukkelijk meer aandacht komen
voor het ondernemerschap. Essentieel is dat al vanaf een jonge leeftijd meer
competitieve elementen in het onderwijs worden ingebracht. Jonge mensen moeten
niet tevreden zijn met een 6-, de school moet uitdagen tot topprestaties.
De VVD-fractie is het van harte eens met het voorstel van het kabinet dat
universiteiten en hoge scholen meer beleidsruimte wil geven, bijvoorbeeld
door selectie aan de poort, differentiatie bij collegegelden, top-mastersopleidingen.
Wanneer gaan de experimenten die deze voorstellen mogelijk maken nu van start?
Het duurt allemaal zo lang. Het kabinet moet ook wat dit betreft enorme haast
maken.Dan kom ik bij de innovatie. De VVD-fractie is verheugd over het systeem
van vouchers, dat onlangs van start is gegaan. Met deze vouchers ter waarde
van EURO 7500 kunnen bedrijven bij universiteiten en hogescholen kennis
inkopen, een prima idee dat zowel de bedrijven als de kennisinstituten voordeel
oplevert. Wij hebben begrepen dat de minister van EZ hiervoor 30 mln euro
heeft uitgetrokken. Kennelijk is dit een van de resultaten van het Innovatieplatform.
Kan de minister-president nog andere concrete uitkomsten tot nu toe van het
Innovatieplatform noemen? Het schiet naar de mening van de VVD-fractie nog
niet erg op met dit platform. Er zijn sleutelgebieden aangewezen. Dat klinkt
prima, maar wat gebeurt daar nu verder mee?De vierde cluster van factoren die ondernemers beter van dienst zouden
kunnen zijn, betreft de overheid zelf. Dan heb ik het niet over de regels,
maar over de overheidsorganisatie. Een grote ergernis bij ondernemers, maar
ook bij burgers, is dat de overheid zich vaak niet houdt aan de wettelijk
opgelegde termijnen van besluitvorming rond verzoeken van burgers of bedrijven.
Hetzelfde geldt voor onder overheidstoezicht staande organen, zoals het UWV.
Als bedrijven of een burger een dag te laat beroep of bezwaar aantekenen tegen
een besluit van de overheid worden zij niet ontvankelijk verklaard. Als de
overheid haar termijnen overtreedt met vaak vele maanden gebeurt er niets.
De burger is machteloos. Daarmee verspeelt de overheid het in haar gestelde
vertrouwen. Nu kunnen burgers onderling, als iemand in gebreke blijft, schadevergoeding
vragen of de wettelijke rente claimen. Dat is een uitstekende prikkel om je
aan de regels te houden. Ook prima is het systeem dat de Belastingdienst hanteert:
rente betalen als je te laat je aanslag betaalt en rente krijgen als je teveel
hebt betaald. Vandaar dat onze fractie sympathie heeft voor het PvdA-voorstel
aan de overkant om de overheid een boete te laten betalen voor iedere dag
dat zij te laat is met een besluit. Gaarne hierover de visie van het kabinet.Mevrouw de voorzitter. Dan een woord over de overheid als werkgever. De
sollicitatieplicht voor 57-jarigen wordt ingevoerd. Ruim een kwart van de
medewerkers bij de rijksoverheid behoort tot de 50+-groep. Bij gemeenten,
provincies, in het onderwijs en de gezondheidszorg zien wij dezelfde trend.
Al deze organisaties moeten op een fundamenteel andere manier met deze groep
medewerkers omgaan. Uitzitten tot de VUT-gerechtigde leeftijd is er binnenkort
niet meer bij. Recentelijk heeft de Arbeidsinspectie vastgesteld dat bedrijven
nauwelijks aandacht besteden aan hun oudere medewerkers. Wij hebben geen reden
te veronderstellen dat dat anders is bij de overheid. Veel ambtenaren hebben
rond hun 45e levensjaar wel zo ongeveer het voor hen bedoelde opleidings-
en trainingspakketten doorlopen. Als wij willen dat deze medewerkers tenminste
tot hun 65ste een productieve bijdrage leveren aan de organisatie, moeten
wij in hen investeren.Leeftijdsbewust personeelsbeleid staat nog in de kinderschoenen. De regering
als groot werkgever zou zich hier als gangmaker kunnen manifesteren. Een aantal
50-plussers begint voor zichzelf en start een eigen bedrijfje. Dat is, zie
mijn betoog, prima, maar de andere vele 50-plussers mogen niet uitgeblust
en vastgelopen op hun verantwoorde Arbo-stoel blijven zitten. Graag verneem
ik van de regering welke initiatieven op rijksniveau genomen worden met leeftijdsbewust
personeelsbeleid en op welke schaal dat gebeurt. Ik wil graag weten welk deel
van het budget voor vorming en scholing aan deze groep wordt besteed. Ook
zou ik het kabinet willen aansporen dit echt belangrijke personeelspunt met
IPO en VNG te bespreken.Mevrouw de voorzitter. Na dit toch wat sombere verhaal over alle obstakels
die een ondernemer op zijn weg vindt, prijst de VVD-fractie zich gelukkig
dat er in ons land nog steeds mensen zijn die voor eigen rekening en risico
blijven ondernemen, die de uitdaging aangaan, de zorg voor personeel aandurven,
die de bureaucratie de baas proberen te blijven en daarnaast ook nog een bedrijf
leiden. Daar hebben wij grote bewondering voor en zouden graag zien dat meer
mensen dit pad opgingen. Dat is in het belang van het land als geheel. Daarom
moeten ondernemers naar onze mening centraal worden gesteld in het beleid.
Het uitgangspunt zou moeten zijn dat ondernemers van de overheid, op rijks-,
provinciaal én op gemeentelijk niveau op hun vragen en verzoeken een
oprecht "ja" te horen krijgen in plaats van het nu gebruikelijke "nee, daar
moeten wij nog over denken", of "over een jaar bent u aan de beurt als het
bestemmingsplan wordt gewijzigd". We moeten streven naar een ondernemende
overheid die trots is op zijn ondernemers en die hun weg plaveit in plaats
van er voetangels en klemmen op te leggen. Ik wil graag mijn beschouwing besluiten, maar niet alvorens een aantal
opmerkingen te maken over een paar uiteenlopende onderwerpen.Wij spreken vandaag niet over Europees beleid. De conventie is getekend,
het Europees parlement heeft zijn tanden laten zien en het referendum komt
eraan. Aan deze onderwerpen werd vorige week een apart debat gewijd. Er is
één punt dat mijn fractie hier op dit moment naar voren wil
brengen: de Europese regelgeving en de uitleg daarvan door de diverse ministers.
Ondanks het feit dat in het regeerakkoord nadrukkelijk staat dat Nederland
niet verder zal gaan in haar regelgeving dan Europa van ons vraagt, constateren
wij keer op keer dat dit wel gebeurt. Ik noem hier de Telecommunicatiewet,
de Tabakswet, de Wet medisch wetenschappelijk onderzoek, de Wet financiële
zekerheidsovereenkomsten en zo zijn er nog meer.Wij vragen met nadruk of het kabinet inderdaad voornemens is de Europese
regels niet te verzwaren? Handelt het kabinet dan ook naar?De VVD fractie ondersteunt het beleid van minister Verdonk. Zij heeft
een buitengewoon lastige portefeuille. Het is belangrijk dat het aantal asielzoekers
in Nederland terugloopt. De asielzoekers die hier komen omdat zij in hun land
vervolgd worden, zijn welkom. Wij zijn verheugd dat per 1 november de
AMvB's in werking zijn getreden die de leeftijdsgrens voor huwelijksmigratie
verhogen naar 21 jaar en een inkomenseis stellen van 120% van het minimumloon.
Verwacht het kabinet dat daarmee het aantal van 20.000 "migratiebruiden" per
jaar aanzienlijk zal dalen?Tot slot en vraag op het terrein van de minister van BZK. Wat doet het
kabinet nu eigenlijk aan het verminderen van de bestuurlijke drukte in dit
land? Het kabinet komt met een wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen
om zogenaamde WGR-plus regio's in te stellen. Dit wetsontwerp dat thans aan
de overkant aan de orde, zet in op een rücksichtsloze voortzetting van
de zeven kaderwetgebieden in WGR-plus regio's. Het zijn gebieden waar belangrijke
ontwikkelingen moeten plaatsvinden, ook voor onze economie en werkgelegenheid.
Zij zijn dus belangrijk voor ondernemers. De Raad van State en vele anderen
zijn zeer kritisch over dit voorstel. Dreigt er niet opnieuw een periode van
onduidelijkheid, dubbel werk, ambtelijke en bestuurlijke drukte, competentiediscussies
en lange procedures? Kan het kabinet aangeven welk doel hiermee wordt nagestreefd?Het Kabinet wacht in de nabije toekomst moeilijke beslissingen. Eenheid
van beleid en samen ervoor gaan is essentieel. Het geeft geen pas dat overheden
elkaar onderling in het openbaar verwijten maken, zoals onlangs nog uitgebreid
gebeurde. Ook kibbelende bewindslieden dragen niet bij aan het beeld van een
krachtdadige overheid. Ik wil hierop gaarne een reactie hierop van de minister-president.Wij vragen van dit kabinet ook om op elk beleidsterrein steeds scherp
aan te geven wat de bevoegdheden en mogelijkheden van het Rijk zijn, wat de
taak is van andere overheden en waar géén overheidstaak ligt.
Nog veel te vaak reageert de regering op zaken die haar absoluut niet aangaan.
De VVD-fractie zal de activiteiten van het Kabinet met veel belangstelling
volgen en waar mogelijk en nodig met kracht ondersteunen.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. Ik ben blij dat de minister-president weer bij
ons is om onze algemene politieke beschouwingen aan te horen.Toen ik vanochtend over het Plein naar het Binnenhof liep, stond Willem
van Oranje er nog even zwijgzaam bij als altijd, onaangedaan door de uitslag
van gisteren. En hier om de hoek stond Willem Drees ook nog steeds met een
stalen gezicht de wereld in te kijken. De twee heren gedroegen zich als Erasmus
over wie ik vannacht droomde. Erasmus zei mij: maak je geen zorgen, ik ken
de mensen, leest u mijn boeken maar. Hij toonde mij zijn Lof der zotheid.
Zie het van de positieve kant, zei de Rotterdamse filosoof tegen mij. Het
is gelukkig een Rotterdammer geworden. Als jullie die koudegrond filosoof
uit betondorp gekozen hadden, was een Amsterdammer de grootste Nederlander
aller tijden geworden; dat was pas echt een probleem geweest. Met andere woorden,
mevrouw de voorzitter, voor optimisme is altijd wel enige grond. Het is ook
wetenschappelijk vastgesteld: optimisten leven langer, als wij althans de
krant mogen geloven. Een optimist durft dat nog wel aan, zelfs in deze tijden.
Dat is goed nieuws, voor optimisten althans. Pessimisten zullen zeggen: zie
je wel, wij zijn altijd de pineut. Als optimisten langer leven, zal de wereld
statistisch gezien stap voor stap steeds optimistischer worden. Dat is geen
geruststellende gedachte in een periode waarin er zoveel is om ons zorgen
over te maken en waarin pessimisten zoiets hebben van: zie je wel, wij hebben
het altijd wel gezegd!Ik hoor al erg lang tot de klasse der optimisten. Volgens sommigen is
het bij ons al bij de geboorte fout gegaan. Daarvoor hoefde ik het laatste
boek van Jan Marijnissen uit 2003 niet te lezen. Wat niet wegneemt dat ik
dat boek "Nieuw optimisme" aan eenieder als volledig legaal stimulerend middel
kan aanbevelen. Ook dat kan helpen om de dag van vandaag in een meer positief
perspectief te bezien. Dat doet mij overigens vragen wanneer de nieuwe Balkenende
uitkomt.Als je binnen enkele weken tijd geconfronteerd wordt met het afslachten
van een man door een andere man die meent dat je iemand om zijn mening van
het leven mag beroven, als je in de dagen daarna opgeschrikt wordt door de
ene na de andere schanddaad van mensen die menen dat zij andere mensen mogen
bedreigen omdat zij vinden dat die iets vinden dat zij niet zouden mogen vinden,
als je krantenfoto's ziet van bekladde en verbrande moskeeën, in brand
gestoken en gebombardeerde scholen, als je leest over de groeiende angst onder
onze bevolking dat dingen akelig uit de hand gaan lopen, als je dat allemaal
meemaakt dan moet zelfs een optimist alle zeilen bijzetten om er nog iets
van te maken.Gelukkig word ik weer gevoed in mijn optimisme als ik zie hoe massaal
Nederland protesteerde tegen de laffe moord op Theo van Gogh. Toen ik op de
2de november 's avonds op de Dam stond met een heleboel andere mensen en met
hen riep dat dit zo niet kon, gaf mij dat, ondanks alles, een goed gevoel.
Toen ik in de dagen daarna allerlei mensen, individueel of namens een of andere
organisatie, migranten, autochtonen, vaders, moeders, jongeren, bisschoppen,
dominees en imams hoorde zeggen dat dit zo niet kon, dat zij dit niet accepteerden,
gaf mij dat, ondanks alles een goed gevoel.Toen ik de schoolkinderen van de verbrande en gebombardeerde Brabantse
islamitische scholen hoorde zeggen in een tongval die van geboorte ook de
mijne is, dat zij er geen snars van begrepen dat er in hún land zoiets
kon gebeuren, gaf mij dat, ondanks alles, een goed gevoel, want hún
land is míjn land!In moeilijke tijden vind je op onverwachte manieren inspiratie. Ik bijvoorbeeld
bij een meisje dat Sabine heet, Sabine Dardenne. Zij is een van de slachtoffers
van Marc Dutroux. Zij was 12 toen zij op weg naar school van haar fiets werd
gerukt, ontvoerd, opgesloten, verkracht en bijna vermoord. Zij is nu net 21,
zij heeft een boek geschreven en zegt daarmee een streep te zetten onder dat
deel van haar verleden. Zij was slachtoffer maar voelde zich nadien in de
rechtszaal sterker dan de dader. Zij wenst niet haar hele leven slachtoffer
te blijven, getraumatiseerd en daardoor niet in staat tot een normaal leven.
Zij wil leven, trouwen, kinderen krijgen en gelukkig zijn. Dat is heel moeilijk,
maar zij hoopt dat het haar gaat lukken omdat zij het wil. Wat zo'n jong meisje
in haar eentje aandurft, mag je ook vragen van een volwassen samenleving,
als die zich op haar manier verkracht, vernederd en een stukje vermoord voelt.
Veel mensen zijn bang geworden door deze moord en de vele aanslagen die erop
gevolgd zijn. Er is zeker reden om bezorgd te zijn, maar wij moeten ook verder.
Wij mogen niet in onze slachtofferrol berusten, wij moeten net als Sabine
iets gaan doen.Volgens mij deugen de meeste mensen in dit land. Dat maakt het met alle
mitsen en maren ook zo'n fijn land om in te leven. Maar ook hier geldt dat
in het verleden behaalde resultaten geen garantie bieden voor de toekomst.
Om te blijven deugen, moeten wij beginnen met af te spreken of te herbevestigen
dat wij ons niet tegen elkaar laten uitspelen. Onze maatschappij is verdeeld,
zeker. Er is sprake van gekozen onderscheid en ook van opgelegd onderscheid.
Het eerste is in orde, een pluriform Nederland is onze karaktertrek. Het tweede
is slecht. Een maatschappij waarin de tegenstellingen groter
worden, is precies wat wij niet willen. De strijd tegen de tweedeling is een
al lang geleden verklaard doel van mijn partij en van vele anderen. Op dit
moment dient de echte waterscheiding in onze samenleving echter niet te lopen
tussen autochtoon en allochtoon, tussen jong en oud, tussen rijk en arm, tussen
links en rechts, tussen progressief en conservatief, tussen christen en moslim.
Naar mijn mening ligt de echte waterscheiding op dit moment tussen democraat
en extremist. Iedereen moet kiezen aan welke kant hij of zij staat.Wie aan het fundament van onze samenleving, aan onze democratie, geen
boodschap heeft en zich er met geweld tegen verzet, heeft hier weinig te zoeken,
ongeacht zijn afkomst, ongeacht zijn motivatie. In Nederland kan en mag veel,
mits iedereen afblijft van het wezen van de democratie en het recht op vrijheid
en veiligheid. Het maakt mij niet uit of iemand zegt zich bij zijn schanddaad
te laten leiden door een fundamentalistisch islamitisch geloof of een racistisch
westers geloof in white power. Tegen zulke mensen moeten wij onszelf beter
beschermen. Een democratie heeft het onvervreemdbare recht, de plicht zelfs,
om zich te beschermen tegen dat wat haar bedreigt. Wie de democratie bedreigt,
hoeft niet om genade te vragen. Die moet maar eerder nadenken.Tot de bescherming van de democratie hoort ook waakzaamheid tegen maatregelen
die, wellicht met de beste bedoelingen bedacht, feitelijk ons democratisch
bestel en besef ondermijnen. Ik pleit dus ook tegen een "lange halen snel
thuis"-politiek als reactie op het extremisme. Ik zeg dit met name tegen de
ministers van Justitie, van BZK en voor Integratie. In moeilijke tijden zijn
mondige mensen onmisbaar, maar vrijheid van meningsuiting betekent ook verantwoordelijkheid
voor wat je zegt. Wij hebben niet voor niets vastgelegd dat mensen met wat
zij zeggen, anderen niet mogen discrimineren of anderszins beledigen.Het allerbelangrijkste is dat wij de samenhang in de samenleving herstellen.
Dat moeten wij naar onze mening altijd al doen, maar nu is het extra dringend.
Als dat niet gebeurt, kunnen overal broedbedjes ontstaan waarop extremisten
van allerlei soort hun zaad kunnen strooien. Dat betekent, naast allerlei
andere zaken: weg met de getto's, zowel de zwarte als de witte, weg met witte
en zwarte scholen, weg met elke discriminatie, weg met de groeiende ongelijkheid
en vooral weg met wij en zij. Laten wij ervoor zorgen dat wij samen wonen
en leven in plaats van apart, dan kunnen wij van elkaar leren en van elkaar
profiteren. Dan kunnen wij ons ook samen verweren tegen extremisme van welke
kant ook. Ik neem aan dat de regering die opvatting deelt. Het is in ieder
geval iets wat de meeste mensen in Nederland willen. Dat is ook precies wat
de SP al jaren bepleit. Het parlement heeft dat na lang aarzelen inmiddels
ook vastgesteld. Nu is het tijd om te handelen. Wie hier woont, hoort er hier
ook bij, met alle rechten en met alle plichten. Daarover gaan wij met niemand
onderhandelen. Ik neem aan dat dit ook de visie van de regering is.Zoals gezegd, ook zonder alle ellende van de afgelopen weken vinden wij
dat het herstellen van de samenhang in de samenleving uitgangspunt van het
beleid moet zijn. Dat willen wij dus ook in de begroting voor 2005 zien. Wij
zien dat echter niet. Hoe verzekeren wij iedereen ervan dat 'ie erbij hoort,
mee mag doen en ook mee moet doen? Het kabinet had er bij zijn aantreden plannen
voor. Vorig jaar heb ik al kritische vragen gesteld over het realiteitsgehalte
ervan. Ik heb er zelfs tien gevulde koeken in geïnvesteerd in de hoop
dat het kabinet zou presteren wat het beloofde. Dat is geen onverdeeld succes
gebleken. De koeken die mijn partij uitdeelde aan de mensen die op 2 oktober
uit alle delen van het land naar Amsterdam kwamen, hadden een hoger rendement.
De demonstranten in Amsterdam zijn er immers in geslaagd om de regering tot
het Museumplein-akkoord te dwingen. Volk dat deugde, blokkeerde daarmee ten
minste voor een deel een aantal plannen van een kabinet dat niet deugde. Ik
ben daar erg blij mee. Geldt die vreugde inmiddels ook voor het kabinet of
denkt de premier daar nog anders over? Ziet hij het akkoord van de straat
als een akkoord dat hem in de weg staat, dat hij liever niet had gezien, of
vindt hij het alleszins okay? Beoordeelt hij de aangebrachte wijzigingen als
van ondergeschikt belang en, zo ja, hadden die concessies dan niet beter vóór
de zomer gedaan kunnen worden? Heeft het kabinet met zijn houding de verhoudingen
in de samenleving niet nodeloos onder spanning gezet?Ik vind dat deze regering de samenleving helaas te vaak en te veel onder
spanning zet, op tal van terreinen. Daarmee worden mensen eerder verdeeld
dan verenigd. - Neem de voorgenomen no-claimkorting. Hoe je het
ook wendt of keert, daarmee worden gezonde mensen tegenover zieke mensen gezet,
zo zeg ik tegen minister Hoogervorst. Waarom wordt niet het hele plan geschrapt
in plaats van nu onder druk van alle protest voor een halve-bakoplossing te
kiezen?- Met het achterblijvende vmbo-onderwijs wordt het ene kind
op achterstand gezet ten opzichte van het andere, zo zeg ik tegen de minister
van OCW. Indien deze minister behoort tot de inner circle van de premier en
van de machtigste partij van dit land, dan luidt mijn advies aan haar: zorg
dat je dan ook gehoord wordt en sla eens op tafel in die club; zorg dat er
werkelijk een hoopgevend perspectief komt voor het schooltype waar het grootste
deel van onze kinderen naar toe gaat.- Door het weghalen van de solidariteit
in de regels rondom het pensioen worden jonge en oudere mensen tegenover elkaar
gezet. Dat zeg ik met name tegen de ministers van SZW en van Economische Zaken,
die in de afgelopen maanden met hun uitspraken vaker olie op het vuur dan
op de golven hebben gegooid, terwijl de een met zijn vakbondsverleden en de
ander met zijn eruditie en ervaring toch beter hadden kunnen weten.Wij twijfelen er niet aan dat de regering met ons allen het beste voor
heeft, maar zij kiest een wel erg merkwaardige variant op de Schumpeteriaanse
theorie van de creatieve destructie. Iets soortgelijks zien wij terug in de
Lissabon-strategie die Europa sociaal wil houden door het steeds liberaler
te maken. Daarvan is inmiddels vastgesteld dat het een flop geworden is. Dat
zou de regering moeten leren. Voor zover wij het kunnen bekijken, probeert
de regering de samenhang in de samenleving te beschermen door
haar af te breken. Dat is geen goede weg.Ik wil ervoor pleiten dat wij in deze dagen niet de solidariteit met de
rest van de wereld naar achteren drukken. Mijn fractie bedankt, naar ik aanneem
namens de hele Kamer, minister Van Ardenne dat zij tegen haar aanvankelijke
voornemen in toch heeft besloten om dit jaar de letterlijk broodnodige noodhulp
te geven aan de mensen in Gaza. Nog beter zou het zijn om die hulp ook de
komende jaren voort te zetten. Voor relatief weinig geld geven wij dan het
grote signaal dat wij de Palestijnen niet vergeten.Hetzelfde geldt voor de ontwikkelingen in Irak. Met de verkiezingen in
zicht staat dat land in brand. Op Nederland rust een zware verplichting. Immers,
wie tegen de wil van de Verenigde Naties een oorlog politiek steunt, wie daarna
deelneemt aan een omstreden bezettingsmacht, die dient zich meer nog dan anderen
in te zetten voor de vrede en de wederopbouw. Het is goed dat wij onze militairen
terughalen, het zou nog beter zijn als wij onze civiele middelen sturen. Hoe
gaan wij dat doen?Het jaar 2005 wordt ook het jaar van het eerste en voorlopig het laatste
nationale referendum. Dat is een extra reden om daarbij geen scheve schaats
te rijden, als onze bevolking ja of nee mag zeggen tegen die grondwet. Hoe
gaat de regering ervoor zorgen dat het referendum werkelijk free and fair
zal zijn?Over veel andere zaken hebben wij het wel bij de behandeling van de afzonderlijke
begrotingen met de leden van het kabinet. Volgende week komt de minister van
Financiën al hier om met ons te praten over de manier waarop hij onze
centen wil gaan uitgeven. Onze positie daarover is in twee woorden: tjonge
jonge...Ik heb mijn algemene verhaal zo wel gedaan en zie de reactie van de minister-president
met buitengewone belangstelling tegemoet. Ik hoor graag waaraan hij zich in
deze tijden vasthoudt, wat hem inspireert en wat hij leert van wat er nu gebeurt.
Ook hoor ik graag of hij mogelijkheden ziet om onze bevolking een perspectief
te bieden voor een optimistischer toekomst. Uit het feit dat het goed gaat
met de voet van de premier, leid ik af dat er geen reden is om ons te verzetten
tegen de gedachte dat het ook beter zou moeten kunnen met het beleid.De heer Schuyer (D66):Voorzitter. Het is fijn dat de minister-president weer in ons midden is.
Zo te zien, is hij ook echt gezond in ons midden.Bij een eeuwwisseling ontstaat vaak de behoefte om te filosoferen over
de vraag of er echt iets meer verandert dan bij een gewone jaarwisseling.
Terugkijkend op de twintigste eeuw, is wel gezegd dat deze maar van korte
duur was. De val van de Berlijnse muur in 1989 zou een fundamenteel nieuw
tijdperk inluiden. Niet alleen verdween de dreiging uit het oosten; maar er
kwam ook een ander economisch perspectief. De introductie van de euro is daarvan
het meest tastbare voorbeeld. Voor Europa zijn die gebeurtenissen ook heel
moeilijk te overschatten, maar de catastrofes van 11 september 2001 en
van enkele data daarna zijn voor lange tijd mondiaal wellicht van grotere
invloed. Het is onmiskenbaar dat vanaf die datum veel politieke aandacht gaat
naar de beveiliging van de samenleving en dat dit veel mensen rechtstreeks
raakt. Nederland heeft misschien met de illusie geleefd dat de storm aan ons
land voorbij zou gaan, maar die is na de gewelddadige moorden wreed verstoord.Het ontstaan van de multiculturele samenleving, de trots van de tweede
helft van de twintigste eeuw, wordt aan het begin van de eenentwintigste eeuw
met heel wat minder onbevangenheid bezien. Hoe er mee om te gaan, is een politieke
aangelegenheid geworden. En de overheid heeft onder ogen te zien dat tegen
de gewelddadigheid zoals wij die nu beleven, nog geen antwoord is gevonden.
Terecht lijkt de constatering dat de overheid alleen het antwoord niet kan
vinden, maar dat de samenleving als geheel een verantwoordelijkheid dient
te voelen voor de ontstane situatie. Daarnaast zijn er sociologische ontwikkelingen
die Europa een ander aanzien geven. De bevolkingspiramide is aan forse wijziging
onderhevig: veel ouderen en minder jongeren. Dat heeft ingrijpende consequenties
voor de duur van het werkzame leven en de houdbaarheid van de pensioenen.
Zekerheden die overigens nog maar heel kort bestaan, komen ter discussie.
Een herijking van het begrip solidariteit vindt plaats. Waar deze eigenlijk
nooit diachronisch, dus dwars door de tijd werd gezien, wordt nu de interpretatie
van solidariteit ook bezien vanuit het perspectief dat deze generatie geen
roofbouw mag plegen op de komende.Het gevolg is een kritische houding tegenover collectieve regelingen.
Dat heeft zeker te maken met individualisering, waar D66 achter staat, maar
niet alleen. Collectieve regelingen die tot nu toe vanzelfsprekend een algemene
geldigheid hebben, veroorzaken gevoelens van onbehagen, omdat ze een verdelingsmechanisme
van de financiële middelen tot gevolg hebben waarbij aantoonbaar overheidsgeld
terechtkomt bij personen en instanties die dat niet of minder nodig hebben.
De voorbeelden daarvan zijn talrijk. Kinderbijslag is een belangrijke verworvenheid
die voor veel mensen de gelegenheid schept de kinderen net dat beetje extra
te geven dat een kinderleven rijker maakt, maar lang niet eenieder heeft dat
extraatje nodig. Voor de komende generatie gepensioneerden is de AOW veelal
een aanvulling op het pensioen. Dat kan de discussie oproepen of het mogelijk
is om gepensioneerden met grote pensioenen niet mee te laten betalen aan het
AOW-pensioen. De hypotheekrente mag zich de laatste tijd in veel aandacht
verheugen. De stimulering van eigenwoningbezit dient onverminderd te worden
voortgezet, maar harmonisatie van de aftrekmogelijkheid tegen een voor ieder
gelijk percentage wordt niet meer bij voorbaat in de taboesfeer geplaatst.
Studiefinanciering is een voorbeeld waarbij in de laatste jaren meer dan honderd
wijzigingen in de regels zijn gemaakt. Ook hierbij geldt dat geld terechtkomt
op plaatsen die nauwelijks bedoeld kunnen zijn, als wij tenminste de verplichting
van ouders om de scholing van hun kinderen mee te bekostigen, als een normale
verplichting wensen te blijven beschouwen.Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Het antwoord daarop wordt ook binnen
mijn partij bepaald niet eenduidig gegeven. Over één aspect
bestaat binnen D66 echter geen verschil van inzicht: over dit type problemen
dient discussie te worden gevoerd en ook tot besluitvorming te worden gebracht.
Alleen wanneer datgene ter discussie wordt gesteld dat voor
velen met overvloed in relatie wordt gebracht, is er een maatschappelijk brede
acceptatie te verwerven om ook de noodzakelijke hervorming van de sociale
zekerheid, de vut en de pensioenproblematiek, de arbeidsduur in uren en in
jaren aan de orde te stellen. De noodzaak daartoe is voor D66 aan geen enkele
twijfel onderhevig. Het is mede een motief geweest om aan dit kabinet deel
te nemen.De bezinning op de positie van de overheid; het onrustige partijpolitieke
beeld waar schommelingen van tien tot twintig zetels gewoon zijn geworden,
de aanmerkelijke groei van de invloed van de visuele media ten koste van de
schrijvende media, de herbezinning op onze democratische structuren en op
de rechtstaat, zijn naast de reeds genoemde ontwikkelingen voorbeelden van
een gistende wereld. Dat leidt tot één onontkoombare conclusie:
we leven, meer dan ooit in het verleden aanwijsbaar, in een snel wijzigende
wereld die op tal van terreinen – economisch, politiek, en cultureel
in de meest brede betekenis van het woord – op zoek is naar een nieuw
evenwicht. Hoe daarmee om te gaan, en welke structuren daarbij het beste passen,
zijn vragen die bepaald niet eenduidig worden beantwoord. Sterker, niemand,
de politieke partijen niet uitgezonderd, is in staat daar op dit moment een
consequent en richtinggevend antwoord op te geven. Natuurlijk wordt dat wel
geprobeerd en juist omdat de richting niet eenduidig is, ontstaan tegenstellingen.Hoewel... als je scherp analyseert, is er veel meer overeenstemming over
een te volgen richting dan het lijkt. Het is het tempo waarin en de mate waarmee
men overgangssituaties accepteert, die als conflicten worden vergroot. Geen
van de aan de onderhandelingstafel aanwezige partijen ontkent dat er op termijn
een langere werkweek dient te komen, geen van de partijen ontkent dat langer
doorwerken bij een voortgaande levensverlenging onontkoombaar is, geen van
de partijen ook ontkent dat herziening van ons sociale zekerheidsstelsel en
herziening van onze gezondheidszorg geboden is. En zelfs de partijen die niet
aan tafel zitten, de oppositie, is niet doof voor de argumenten. Allen zijn
het er ook over eens dat hetgeen ik nu gemakshalve maar samenvat met het begrip
graaicultuur, maar dat veel meer omvat dan alleen de beloningsaspecten, dient
te worden bestreden om de andere ingrepen te kunnen legitimeren.Als het kabinet één ding te verwijten valt, is dat het volledig
falen om het noodzakelijk te voeren beleid adequaat te communiceren. Drie
hoofdrolspelers hebben los van elkaar ieder een eigen lied gezongen en de
dirigent was onzichtbaar. Natuurlijk is het waar dat alle partijen verwijten
te maken zijn, maar wij spreken vandaag het kabinet toe. Gelukkig is op het
laatste moment een overeenstemming met de overlegpartners bereikt. Op dit
moment vinden we dat belangrijk, ook al achten we de gekozen oplossingen niet
op alle punten verbeteringen. Gelukkig is het idee van individuele deelname
aan regelingen min of meer behouden; maar onder kritiek bij de fractie staat
wel het gebrek aan solidariteit met de jonge generatie die naar het lijkt
de rekening betaalt. In de nu verschijnende studies over de voorstellen van
het kabinet wordt duidelijk dat het doel van het kabinet, te weten langer
deelnemen aan het arbeidsproces – hetgeen voor D66 niet ter discussie
staat – ook met andere middelen kan worden bereikt. Het uitgangspunt
dat maatregelen niet meer collectief maar individueel worden aangegaan (hetgeen
zoals gesteld voor D66 ook niet ter discussie staat) behoeft niet ten koste
te gaan van solidariteit. Het is immers wel zeker dat bij cao-onderhandelingen
stortingen in pensioenkassen kunnen worden afgesproken die de solidariteit
als uitgangspunt hebben en die dan uiteraard alleen bestemd zijn voor de deelnemers
aan die regeling. Toen de werkweek 48 en 40 uur was en de pensioenleeftijd
ook werkelijk 65 jaar was zonder VUT, bestond er voor de zogenoemde slijtende
beroepen het functioneel leeftijdsontslag, bijvoorbeeld voor verpleegkundigen,
politie en in de bouw. Door veel effectievere scholingsmogelijkheden is het
wellicht mogelijk om die groepen wellicht ander werk te laten doen bij het
bereiken van een bepaalde leeftijd, maar dat geldt niet voor allen. Het is
met een kijk op het recente verleden derhalve echt niet nodig nu weer uitvoerige
studie te verrichten welke beroepen precies als slijtend worden ervaren. Daar
is ervaring mee. De Telegraaf van 9 oktober opende met het nieuws dat medici verwachten
dat het nog maar een ruime generatie duurt of het bereiken van de leeftijd
van 100 jaar is redelijk algemeen geworden. Dat staat dus voor de deur en
met dat perspectief voor ogen is het nodig dat er wijzigingen ontstaan in
ons sociaal stelsel, de zorg en de duur van het werkzame leven. Dat mag het
kabinet niet veronachtzamen, de richting van de voorgestelde maatregelen is
juist, en de minister die stelt dat dit het begin van een verdergaande ontwikkeling
zal zijn die in heel Europa gestalte krijgt, heeft het gelijk aan zijn zijde,
maar er zijn meer wegen die naar Rome leiden en daarvoor dient het kabinet
een open oor te hebben. Dat ontbreekt nu vaak. Als het bericht uit de Telegraaf
op waarheid berust en er is geen aanleiding daaraan te twijfelen, dan is het
duidelijk dat ook het beleid bij de gezondheidszorg intensieve aandacht behoeft.
De minister van Volksgezondheid verdient waardering voor de pogingen die hij
onderneemt om daar niet alleen aandacht voor te vragen, maar ook vanwege het
begin van nieuw beleid dat hij aan het parlement voorlegt. Het is curieus
te ervaren dat zelfs een bescheiden voorstel als de no-claimteruggaaf al tot
veel rumoer leidt. Behalve dat het onontkoombaar is dat mensen de eigen bijdrage
meer in overeenstemming brengen met hetgeen in Europa algemeen is, is het
ook noodzakelijk het speelveld van de gezondheidszorg preciezer af te bakenen.
Daar wordt een begin mee gemaakt en dat steunen we.Er is tenminste één minister die geneigd zal zijn het falen
van het kabinet inzake communicatie te verwijten aan de media. Ik doel op
de minister van justitie. Sinds het kortstondig optreden van minister Nawijn
kennen we het fenomeen van de minister die spreekt als mens en de minister
die spreekt als minister. Anders dan wellicht uit deze formulering blijkt,
heb ik begrip voor ministers die een persoonlijke verzuchting slaken en kamerleden
doen er verstandig aan daar niet direct op in te springen. Bij Nawijn was
daar echter alle reden voor en hetzelfde geldt voor hetgeen de minister van
justitie heeft beweerd over de pers. Een paar citaten: "De persvrijheid wordt
niet bedreigd door een gebrek aan vrijheid, maar door een teveel aan vrijheid,
waar u dames en heren van de pers zo'n onverantwoord misbruik
van maakt." "Uw berichtgeving schept een eigen wereld die de echte wereld
verdringt. U breekt reputaties. U maakt levens kapot. U bent een bron voor
onrust en oorlog." "Bij iedere andere tak van bedrijvigheid zou de wetgever
allang hebben ingegrepen."De heer Werner (CDA):Eenieder heeft de vrijheid om te zeggen wat men vindt over wat bewindslieden
zeggen. Maar als u citaten aanhaalt, zou het prettig zijn als deze ook juist
zijn. Ik weet niet waar u ze vandaan heeft gehaald, maar ik heb deze citaten
niet teruggevonden in de redevoering van minister Donner. Hij heeft op geen
enkele wijze in beschuldigende zin over de pers gesproken, hij heeft slecht
gesproken in termen van kan-bepalingen.De heer Schuyer (D66):Ik heb de citaten uit het weekmagazine M van de NRC. Daarin werden al
deze citaten letterlijk zo benoemd. Ik laat er overigens nog een aantal weg.De heer Werner (CDA):Dat is precies wat de heer Donner heeft bedoeld: wat je in de krant leest,
is niet altijd wat mensen hebben gezegd.De heer Schuyer (D66):Bij deze aantallen wens ik niet zonder meer voor waar aan te nemen, maar
ik hoor het graag van de minister-president.De minister van Justitie heeft onlangs ook de vrijheid van meningsuiting
inzake godslasterlijke aspecten genoemd. Daar zijn andere ministers overheen
gegaan. Ik hoor graag van de minister-president wat het standpunt van het
kabinet op dit onderwerp wordt. Ik wil niet nalaten de minister van Justitie
te complimenteren voor soms radicale standpunten ten aanzien van de bewaking
van een fatsoenlijke rechtsstaat. Daarbij vindt hij ons aan zijn zijde. Wij
hebben met de minister van Justitie te maken in de vorm van een kameleon.Burgemeester Wallage van Groningen maakt zich overigens ook zo'n zorgen
over de pers en stelt dat de overheid zijn eigen communicatie moet verbeteren
door rechtstreeks met de burger te communiceren. Dat gaat nog uit van de naïeve
vooronderstelling dat de overheid vertrouwd wordt in hetgeen ze zegt. Het
kabinet kent hoge ambities met het formuleren van een hervormingsagenda. Maar
als we de voorstellen die nu langzamerhand op ons af komen aan de ambities
relateren, dan is er op diverse beleidsterreinen een gevoel van teleurstelling.
Een consequente visie op het openbaar vervoer in de Randstad is in de Nota
mobiliteit niet terug te vinden. Op het terrein van het mediabeleid dient
volgend jaar het oogstjaar te worden. Maar wat mogen we op dat terrein nu
precies verwachten, zo vraag ik de minister-president? Wij verwachten dat
het voorstel om de burgemeester te kiezen dit parlementaire jaar deze Kamer
bereikt. Wij verheugen ons net als de heer Werner op een grondig debat, en
verwachten dat wij dat kunnen doen in het perspectief van de afspraken in
het regeerakkoord. Ook wij willen de hoofdelementen van de inrichting van
de lokale overheid in de Grondwet verankeren. De discussie zal gaan over wat
die hoofdelementen zijn.De minister-president heeft een persoonlijke inzet op het dossier van
normen en waarden. Wat hem daarbij in ieder geval is gelukt, is het gegeven
dat velen er over praten en dat het daarmee op de agenda staat; zelfs geldt
dat ook in Europa. D66 gunt hem dat succes, ook al is het wel zeker dat de
invulling van die begrippen door ons anders wordt gepercipieerd. Eigenlijk
is het zo dat praten erover niet bij D66 past, het gedrag is doorslaggevend.
Leiderschap zonder autoritair gedrag bijvoorbeeld. Een kritische houding tegenover
hypes, respect voor de vrije meningsuiting en de erkenning van het belang
van de vrije pers. Aandacht voor het behoud van de verworvenheden van onze
rechtstaat, een asielbeleid dat helaas streng moet zijn, maar dat de ruimte
laat om echte vluchtelingen bij twijfel hier te laten verblijven. De minister-president
verdient waardering voor zijn optreden bij de calamiteiten die ons land teisteren.
Ik weet dat ook daar kritiek op is, te laat, te weinig dominant en met te
weinig uitstraling van gezag. Die kritiek wordt onzerzijds niet gedeeld. Maar
zorg er voor dat de prioriteit om in Nederland aanwezig te zijn doordringt
bij alle kabinetsleden. Daar spreken wij U wel op aan: ook op dit dossier
leiderschap.Tot slot willen we gezegd hebben, dat wij de minister-president graag
een rustiger vaarwater hadden gegund bij het herstel van zijn ziekte. Ik begon
deze beschouwing met de constatering dat we leven in een gistende wereld die
op zoek is naar nieuw evenwicht. Het kabinet heeft op een aantal beleidsterreinen
de consequentie genomen om Nederland binnen de Europese gemeenschap stevig
te verankeren in de 21ste eeuw. Maar daarvoor is wel een breed draagvlak nodig
en het verwerven van dat draagvlak is een uitermate zwak punt in het regeringsbeleid.
Misschien komt men er een paar jaar mee weg, maar als bij een wisseling van
de wacht alles weer anders gaat, dan is het ingezette beleid uiteindelijk
niet vruchtbaar. Het kabinet doet er verstandig aan dat goed voor ogen te
houden.De heer Schuurman (ChristenUnie):Voorzitter. Bijzonder verheugd en dankbaar is de CU-fractie dat de minister-president
na toch wel een ernstige ziekte hier in deze Kamer aanwezig kan zijn. Alhoewel
het hem nauwelijks mogelijk zal zijn in deze roerige tijden nog eens af en
toe rust te nemen, willen we hem dat wel toewensen!Ik begin met een veelgehoorde vraag: Hoe is mogelijk dat velen, met het
CDA als grootste regeringspartij, het huidige kabinet als een liberaal kabinet
zien? Door de confrontatie tussen het kabinet en de sociale partners is er
weinig kritische aandacht geweest voor andere ontwikkelingen die het kabinet
voorstaat. Vanwege de bezuinigingspolitiek en de beoogde hervormingen wil
het kabinet de burgers meer verantwoordelijkheid laten dragen. Met het oog
op de overdracht van waarden en normen wordt veel aandacht gevraagd voor gemeenschappen,
waaronder het gezin. Maar lukt dat wel als het kabinet geen eind maakt aan
het onkritisch volgen of zelfs bevorderen van het individualiseringsproces
in onze samenleving? Van die trend gaat een averechts effect uit op herstel
van verantwoordelijkheden en op de overdracht van waarden en normen. Ook blijven
de gevolgen van de individualisering als een loden last op de publieke financiën
drukken. Dat is een paradox die blijkbaar velen ontgaat. En toch zal daarover
gediscussieerd moeten worden.Wat is er dan mis met dat individualiseringsproces en daarmee met
de verantwoordelijkheid die het kabinet van de burger eist? In de individualisering
gaat men uit van het individu als kleinste bouwsteen van de maatschappij.
Voor de verdedigers van het individualiseringsproces zijn bijvoorbeeld huwelijk
en gezin alternatieven voor andere meer of minder permanente relaties. Daarom
verdwijnt in onze maatschappij meer en meer het huwelijk als rechtsinstituut.
Men neemt de rechtsgevolgen van het verbreken van huwelijken minder ernstig.
De bekostiging van het levensonderhoud van vele gescheiden partners en van
de kinderen betekent inmiddels een enorme belasting van de publieke kas. De
ontbinding van vele gezinnen zorgt ook voor een groot jeugdprobleem in de
vorm van verslaving, terreur en criminaliteit. De financiële lasten daarvan
komen eveneens voor een groot deel op de schouders van de overheid terecht.
Is deze analyse juist? Wat doet het kabinet aan de problemen?Ook andere maatschappelijke ontwikkelingen vormen een bedreiging van de
gemeenschapszin, zoals flexibilisering van de arbeidsverhoudingen en de scheiding
van wonen en werken. Vooral markt, media en informatietechnologie leveren
aan deze atomisering van de maatschappij hun bijdrage. In dit klimaat individuen
verantwoordelijkheden toekennen, betekent dat die steeds beter voor zichzelf
gaan zorgen en steeds minder aandacht hebben voor de gemeenschap. Duidelijke
illustraties daarvan zijn aan de ene kant de sociale uitsluiting van 10% van
de Nederlanders en aan de andere kant de wantoestanden en fraudezaken die
de laatste jaren bij multinationals en overheids- en onderwijsinstellingen
aan het licht zijn getreden.Als de overheid meer sociale verantwoordelijkheid van de burgers vraagt,
moet zij de voorwaarden daartoe ook bieden. Het gezin is de grondvoorwaarde
voor gemeenschapsvorming en opvoeding tot gemeenschappelijke verantwoordelijkheid.
En opvoeden kost veel tijd. Als daar weer meer aandacht voor komt, wordt ook
de verantwoordelijkheid waarop het kabinet steeds een beroep doet, niet langer
alleen gezien als zelfredzaamheid, maar meer als verantwoordelijkheid voor
elkaar. Dan wordt een begin gemaakt met versterking van solidariteit en met
vermindering van groeiende kille eenzaamheid en alle nare gevolgen van dien.
Versterking en bescherming van het gezin zijn temeer nodig, omdat het gezin
veel kleiner is dan vroeger. Naast de problematiek van de vergrijzing hebben
wij ook met een verjongingsproblematiek te maken. Er zouden vanwege de scheve
demografische opbouw van de bevolking binnen jonge gezinnen eerder en zelfs
meer kinderen geboren moeten worden. Jonge gezinnen moeten daarom –
ook financieel – in plaats van extra te worden belast, extra worden
gesteund. Terecht mag dan ook van de oudere generatie worden gevraagd langer
te werken. En daarom mogen ook in een tijd van financiële schaarste –
of publieke armoede – allereerst van de hogere inkomens – als
vertegenwoordigers van private rijkdom – financiële offers worden
gevraagd. Waarom gebeurt dat niet, zo vraag ik de minister-president.Er is nog een ander zorgwekkend gevolg van de individualisering in de
zin van zelfredzaamheid: de zorgcapaciteit in de samenleving wordt vernietigd.
Vele zwakkeren kunnen vanwege de individualisering in de maatschappij niet
meer terugvallen op voldoende zorg van vrijwilligers en zijn daarom op professionele
zorgverleners aangewezen. Omdat de overheid op thuiszorg bezuinigt of marktwerking
op de zorg wil loslaten, die alleen goed is indien er alleen maar sterke partijen
zijn, kunnen de kwetsbaren zich steeds minder staande houden. Ook hier is
een andere benadering nodig. Eenzamen en kwetsbaren moeten zich niet bedreigd
voelen, maar juist meer beschermd.De noodzaak om meer aandacht aan gemeenschapszin te geven wordt ook duidelijk
in de eenzijdige inrichting van onderwijs en zorg. Deze zijn grootschalig
georganiseerd aan de hand van uitwendige criteria als input, output, winst,
effectiviteit en efficiëntie. Leerlingen en patiënten delen vaak
in hetzelfde lot: zij zijn nummers, die gemakkelijk kunnen worden weggecijferd.
Deze geest heeft, om de boel draaiende te houden, het bureaucratisch managerdom
sterk bevorderd. Reorganisatie op reorganisatie bevestigt deze trend. Steeds
minder aandacht krijgen de gemeenschap en de vorming daartoe. Inhoud van onderwijs
en zorg verschralen op ontstellende wijze. Ontwikkelingen naar kleinschaligheid
en gemeenschap moeten onzes inziens sterk worden bevorderd.De door mij tot nu toe gegeven analyse wordt bevestigd in het recentelijk
verschenen rapport 2004 van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Door individualisering
en informalisering van de maatschappij is de individuele burger in meerderheid
tevreden met het eigen leven en ontevreden met de samenleving. Ook daarbij
doet zich dezelfde paradox voor als in het regeringsbeleid: men wil individualisering
en krijgt die, maar ten koste van gemeenschapszin die men ook hoog schat.
Onzes inziens is er alle reden om bij het kabinetsbeleid meer in te zetten
op versterking van de maatschappelijke gemeenschappen en verbanden. Deelt
de minister-president deze visie?Op dit punt aangekomen lijkt het mij gewenst te onderstrepen dat velen
teleurgesteld zijn in de inbreng van het CDA in het kabinetsbeleid. Waarom
horen we het CDA zo weinig positie kiezen tegen het liberale klimaat van het
huidige kabinet? Dat is temeer bevreemdend, omdat het CDA in zijn visie op
de verhouding overheid en maatschappij wel een goed verhaal in zijn principiële
bagage heeft. Terecht moeten verantwoordelijkheden volgens het CDA aan maatschappelijke
gemeenschappen en verbanden worden toegekend. Het spreken over de verantwoordelijkheid
van de burger in het huidige beleid is daar echter niet op gericht. Het zou
overduidelijk moeten worden dat op allerlei beleidsterreinen de invloed van
de individualisering wordt teruggedrongen en de gezonde grondslagen van de
samenleving worden versterkt.Op grond van de voorgaande beschouwing willen wij graag van de minister-president
een beschouwing horen over de verhouding van individu en gemeenschap in het
kabinetsbeleid en over de consequenties daarvan voor onder andere gezin, onderwijs
en zorg. En is hij het ermee eens dat ten gunste van de kwaliteit van onderwijs
en zorg en om de reorganisatiedrift bij beide sectoren terug te dringen het
aantal managers sterk moet worden verminderd?Een van de zwaarste vraagstukken waarmee ons land al jaren tobt, is het
zogenaamde integratiebeleid. De kabinetsreactie op het rapport
van commissie-Blok markeert een waterscheiding in beleidsdenken en aanpak.
Allereerst door het afstand nemen van het multiculturalisme als normatief
ideaal en het stellen van een grens aan het cultuurrelativisme. Minister Verdonk
heeft in feite– en dat moet eerlijk onder ogen worden gezien –
welbewust een halt toegeroepen aan de doorwerking van islamitische praktijken
in onze samenleving en rechtsorde. Dat was nodig, maar het moet wel gepaard
gaan met een gelijktijdig respecteren van de religieuze en cultische betekenis
die de islam voor de moslims heeft. Wie iemand respecteert in dat wat hem
het dichtst aan het hart ligt, die levert een bijdrage aan het vertrouwen
dat de basis is van goed burgerschap. Minister Verdonk overschrijdt daarom
een grens, die zij niet mag overschrijden, wanneer zij imams wil testen op
hun kennis van de koran en oordeelt het niet wenselijk te achten dat er zoveel
verschillende interpretaties van de koran in Nederland bestaan. Zij is terzake
niet bevoegd en levert met deze benadering een bijdrage aan de vervreemding
van allochtonen, die wij nu juist aan onze samenleving willen binden. Wil
de minister-president hiervan afstand nemen?Om misverstanden te voorkomen: vanzelfsprekend moet de overheid optreden
indien in moskeeën dingen gebeuren die tegen de rechtsstaat indruisen
of deze trachten te ondermijnen. Vanwege het groeiende wantrouwen tussen bevolkingsgroepen
zal het kabinet naar wegen moeten zoekt om moslimleiders als sleutelfiguren
een meer proactieve en openbare rol te laten spelen in het integratiedebat.
Dat loopt dan van een openlijke afwijzing van bepaalde fundamentalistische
praktijken, geweldgebruik met een religieuze rechtvaardiging, tot een reflectie
op de scheiding van moskee en staat in onze westerse samenleving. Men legt
dan de geestelijke verantwoordelijkheid daar waar die hoort te liggen namelijk
bij de moslims zelf en juist daarmee betuigen wij respect voor het voor hen
wezenlijke.Naar aanleiding van de recente moord hebben vele moslims gelukkig van
de redenen daartoe afstand gedaan. Gelukkig hebben ook veel moslims ertegen
geprotesteerd. Toch willen wij een suggestie doen die mogelijk van blijvende
waarde kan zijn. Kan het overlegplatform tussen moslims of moslimgroeperingen
én de overheid niet meer aanzetten geven om duidelijk te maken waarin
deze groeperingen en de overheid gezamenlijk overeenstemmen inzake publiek
gedrag? Ziet het kabinet hier mogelijkheden voor een vredestichtende en activerende
rol?Overigens is het goed te bedenken dat wij het jihadisme moeten onderscheiden
van de integratieproblematiek van moslims in onze cultuur. De leider van de
aanslagen van 11 september 2001 en de moordenaar van Van Gogh waren geïntegreerde
moslims. Het gevaar van het jihadisme heeft andere oorsprongen dan de integratieproblematiek.
Mijn vraag is of dit wel voldoende wordt onderscheiden en of wij wel voldoende
zien dat het gevaar van het jihadisme internationaal is en blijkbaar ook gevaarlijke
nationale vertakkingen kent. Hoe staat het met de analyse van het jihadisme
en de oorzaken ervan en met de opsporing van jihadisten binnen het kader van
internationale samenwerking? Het jihadisme is op het wereldtoneel momenteel
onzes inziens een zeer groot, zo niet het grootste gevaar. Klopt dat?Maar er is nog meer aan de hand. Het jihadisme is duidelijk antisemitisch.
Maar ook anderen zijn het. Wij vergeten gemakkelijk dat het antisemitisme
weer opleeft. Wie beseft dat het antisemitisme diepe sporen heeft getrokken
in de Westerse cultuur en nu weer groeit – wat blijkt uit de toename
van het aantal antisemitische gewelddadigheden in Europa – zal niets
nalaten om zeer alert te blijven in de strijd tegen het antisemitisme. Ook
zal er alles aan moeten worden gedaan om het Midden-Oostenconflict niet naar
Europa te exporteren om daarmee het antisemitisme te rechtvaardigen. Wat doet
het kabinet – ook als voorzitter van de EU – in dit verband?De heer Kox (SP):De zorgen over het oplevend antisemitisme delen wij, denk ik, allemaal,
maar in de afgelopen weken hebben wij vooral een opleving gezien van het anti-islamisme
om het zomaar te noemen. Er zijn gelukkig geen synagogen in brand gegaan,
maar moskeeën en islamitische scholen wel. Zou het niet goed zijn om
in deze context vast te stellen dat gewelddadigheden en dergelijke niet zijn
gericht tegen één religieuze groep, tegen meerdere groepen?
Ik kan mij voorstellen dat aanhangers van de andere religie anders denken:
wij komen er bekaaid af in het verhaal van mijnheer Schuurman.De heer Schuurman (ChristenUnie):Ik verbaas mij hooglijk over deze opmerking. Ik heb inzake het integratiedebat
de conclusie getrokken dat wij respect moeten hebben voor de moslims, en dat
in toenemende mate. Ik heb geen bezwaar tegen wat u in uw interventie stelt.
Integendeel, ik ben ermee begonnen.De heer Kox (SP):U hebt het nu over antisemitisme. Ik stel voor om het in één
adem te noemen met het anti-islamisme, want daarvan hebben wij de afgelopen
dagen in Nederland voorbeelden gezien.De heer Schuurman (ChristenUnie):U kunt dat in mijn verhaal beslist niet vinden, mijnheer Kox. De gedachte
aan anti-islamisme werp ik verre van mij.De heer Kox (SP):Ik beschuldig u nergens van. Ik zeg alleen dat het in deze tijd voor een
parlement zaak is om op zijn woorden te passen. Als wij waarschuwen tegen
het een, moeten wij ook waarschuwen tegen het ander. Als wij het daarover
eens zijn, dan is het prima.De heer Schuurman (ChristenUnie):Ik ben het daarmee helemaal eens, maar ik zie dat er op het ogenblik eenzijdig
wordt gewaarschuwd voor de moslims en dat wij veel te weinig aandacht hebben
voor een veel dieper probleem: het antisemitisme. Ik benadruk dat in het bijzonder.
Ik kan er wel voorbeelden van geven, maar vind die zo pijnlijk dat ik u deze
liever onder vier ogen geef dan hier.Mevrouw de voorzitter. Een laatste onderwerp. De viering van het 50-jarige
bestaan van het Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden kan, gezien de
ontwikkelingen in de Nederlandse Antillen, een keerpunt worden. Het land de
Nederlandse Antillen is stuk. Er zijn voorstellen gedaan om te komen tot nieuwe
staatkundige verhoudingen. Wij verzoeken de regering om met duidelijke, concrete,
maar ook voorzichtige voorstellen te komen, op tijd, niet te
vroeg. Wij verzoeken de regering ook duidelijk te maken welk kostenplaatje
aan die plannen vastzit, zodat iedereen die zich over een nieuw statuut moet
uitspreken dat op een verantwoorde en voor de toekomst hoopvolle wijze kan
doen.Tot slot. Voor het komende jaar wensen wij de regering als geheel en elk
lid afzonderlijk Gods zegen en wijsheid toe.De heer Holdijk (SGP):Mevrouw de voorzitter. Ook onze fractie waardeert het ten zeerste dat
deze algemene politieke beschouwingen kunnen plaatshebben in het bijzijn van
de minister-president. Het past daarbij, op te merken dat vice-premier Zalm,
die wij helaas missen, hem bij de algemene beschouwingen over de miljoenennota
in de Tweede Kamer op onzes inziens adequate wijze heeft vervangen. De vervanging
verliep soepel en zonder dat voor een paleisrevolutie behoefde te worden gevreesd.Voorzitter. Vandaag twee weken geleden werd ons land opgeschrikt door
een geslaagde moordaanslag op een van onze burgers. De religieus-ideologische
motieven die daaraan ten grondslag bleken te liggen, maakten duidelijk dat
ook Nederland niet ontkomt aan verschijnselen van moslimradicalisme en -extremisme.
Het waren juist die motieven die een golf van tegengeweld in de vorm van brandstichtingen
in kerken en islamitische gebouwen teweegbrachten. Het gevaar van escalatie
dreigde, waarbij twee bevolkingsgroepen tegenover elkaar zouden komen te staan.
Het is zaak dat iedereen het hoofd koel houdt, emoties beheerst en zich een
zekere zelfcensuur oplegt in zijn reacties. Wat de overheid betreft, mag deze
houding niet in de weg staan aan alert, hard en consequent optreden tegen
dergelijke uitingen van extremisme, niet met de botte bijl, maar met precisie,
intelligentie en veel wijsheid, gericht op resultaten, een scherp onderscheid
makend tussen wettige uitingen van religie en criminele uitwassen. Voorkomen
moet worden dat zich tegenover een islamitische jihad een soort seculier-liberale
jihad ontwikkelt. Wij wensen het kabinet en de betrokken overheidsdiensten
doortastendheid bij hun inzet toe. Ook deze problematiek onderstreept het belang van de praktisering van
waarden en normen. Wij waarderen het dat het kabinet deze zaak op de politieke
agenda heeft gezet. Het wil ons echter voorkomen dat er een zekere steriliteit
in de discussie is opgetreden. Het lijkt er toch wel snel op dat wij gewoon
fatsoenlijk moeten zijn en beleefd in de omgang met anderen. Wil de discussie
blijvend resultaat opleveren, dan is een integrale benadering van het mens
zijn nodig. Dan is er meer aan de orde dan alleen de publieke handelingssfeer,
waar de overheid zich uiteraard op richt. Wij kunnen er niet aan voorbij zien
dat het niet om individuele en incidentele daden gaat, maar om totale levensstijlen.
En voor zover het om een collectiviteit gaat, is een culturele context van
beslissend belang. Cultuur en religie zijn volgens ons niet van elkaar te
scheiden, althans niet binnen het bijbels christendom.Vrijheid die het individuele subject tot grondslag van de sociale orde
maakt zonder een normatieve, bovenmenselijke gemeenschappelijke context, ontspoort
vroeg of laat. Normatieve vrijheid, die uitsluitend een negatieve grens kent
dat niet goed is wat de ander schaadt, ontbeert een positieve gerichtheid.
Altijd zullen twee zijden van vrijheid in aanmerking moeten worden genomen:
vrijheid ván en vrijheid tót. Dát bewustzijn zou een
vruchtbare impuls aan het waarden- en normendebat kunnen geven.Voorzitter. Overgaand naar de bespreking van enkele aspecten met betrekking
tot de rijksbegroting en de miljoenennota, zijn wij er ons van bewust dat,
niettegenstaande het budgetrecht van de Eerste Kamer, zij niets aan de begroting
kan veranderen. Zij kan alleen de begroting in zijn geheel verwerpen en dat
is nooit gebeurd. Zelfs bij referendum kan de begroting niet gewijzigd worden.
Ook door de Tweede Kamer aangenomen amendementen op de begroting zijn zeer,
zeer schaars. Enige becijfering leert dat op het totaal van de ingediende
begrotingen het aantal aangenomen amendementen in geld vertaald kleiner is
dan 1%, om precies te zijn 0,14 tot 0,18% in de achterliggende jaren.Het regeerakkoord en budgetdisciplineregels verschaffen Financiën
een stevige positie ten opzichte van het parlement. Dat bindt zich vrijwillig
aan de financiële kaders van het regeerakkoord en zelfs aan de budgetdisciplineregels,
ook al zijn dit slechts interne kabinetsafspraken. Parlementariërs sabelen
ieder voorstel tot verhoging van een begroting door een collega neer met de
dooddoener "en waar is uw dekking?" Vergaande en vrijwillige politieke zelfbinding
kunnen gezien worden als teken van de smalle marges en invloed van ons parlement
in de begrotingsallocatie. Een grote voorstelling van de invloed van onze
beschouwingen op het gebeuren rond de begroting behoeven wij ons dan ook niet
te maken.Aanzienlijk groter lijkt daarentegen de invloed van werkgevers- en werknemersorganisaties,
getuige het sociaal akkoord dat in de nacht van 5 op 6 november jl. tot
stand kwam. Voordat wij op dit akkoord terugkomen, willen wij echter even
stil blijven staan bij wat eraan voorafging.De formele uitkomst van de algemene beschouwingen in de Tweede Kamer eind
september was dat de Tweede Kamer, zij het met nipte meerderheid, het kabinet
steunde bij het doorzetten van de ambitieuze hervormingsagenda, die moet leiden
tot een grootscheepse en noodzakelijke ombouw van veel arrangementen van de
verzorgingsstaat. Daaraan was voorafgegaan een periode van een ijzige verhouding
tussen het kabinet en de werknemersorganisaties. Acties, demonstraties en
stakingen volgden. Dat verzet zou rijzen vanuit verworven rechten en gevestigde
belangen tegen hervorming van de verzorgingsstaat behoefde niet te verwonderen.
Wij erkennen volstrekt de eigen verantwoordelijkheid van sociale partners
voor aangelegenheden die de eigen relatie betreffen. Het kabinet draagt echter
een even volstrekt eigen verantwoordelijkheid voor het algemeen belang. Want
er zijn in ons land ook nog andere categorieën dan werkgevers en werknemers,
bijvoorbeeld zelfstandigen, studenten en scholieren en anderen die door welke
oorzaak ook, niet of niet meer in staat zijn om aan het arbeidsproces deel
te nemen. Bovendien moet de vrijheid van de individuele werknemer bewaakt
worden. Ook dat is een overheidstaak!Acties en politieke demonstraties moeten kunnen. Weliswaar is het beeld opgeroepen alsof de acties in naam van héél de
samenleving plaatsvonden, maar dat beeld klopt natuurlijk niet. Veel moeilijker
te accepteren vinden wij echter de stakingen die hebben plaatsgevonden en
die voor een deel – namelijk die in het openbaar vervoer – wél
de samenleving in volle breedte troffen. Natuurlijk weten wij dat het stakingsrecht
in een arrest uit 1986 door de Hoge Raad als grondrecht is aangemerkt en dat
artikel 6 van het Europees Sociaal Handvest het recht op het voeren van collectieve
actie is erkend, zij het onder de voorwaarden dat deze de spelregel- en de
misbruiktoets kunnen doorstaan. Niettemin vinden wij dat stakingen door werknemers
tegen (voorgenomen) overheidsbeleid niet kunnen, hoewel dat standpunt geen
gemeengoed is. Zij doen te veel denken aan politieke stakingen die wij volgens
mij allen verwerpen, althans in normale omstandigheden. Wat is het oordeel
van de regering op dit punt?Terugkerend naar het sociaal akkoord, valt op dat alle betrokkenen opgelucht
en tevreden lijken. Men spreekt van een win-win-akkoord. Het akkoord tussen
kabinet, werkgevers en werknemers kent geen verliezers, maar drie winnaars,
zegt men. De vakbeweging claimt het resultaat van haar massale acties, de
werkgevers oogsten rust in de bedrijven en matiging van de loonkosten en het
kabinet heeft aan draagvlak en zo aan gezag gewonnen. De polarisatie, waarbij
termen vielen als asociaal en rotkabinet, is ten einde en het poldermodel
is weer springlevend. Toch blijven er vragen. Dat de onzekerheid bij de vakbeweging
na de succesvolle demonstratie is omgeslagen in zelfverzekerdheid, is te verstaan.
Daar is ook reden toe als het waar is dat men voor het uiteindelijk succes
een uiterst geringe prijs heeft hoeven te betalen en men op vrijwel alle punten
zijn zin heeft gekregen. Of is dit retoriek? En wat het kabinet betreft, heeft
men in feite laten zien dat het in de afgelopen maanden gevolgde spoor niet
juist was en is het kabinet tot inkeer gekomen? Ik denk vooral aan het punt
dat de heer Werner aan de orde stelde, namelijk overgangsmaatregelen en overgangsrecht.
Heeft men te ver willen ingrijpen op een terrein waar niet de eerste verantwoordelijkheid
lag? Graag zouden wij horen wat de prijs is die voor het draagvlak en het
herstel van de vrede wordt betaald in termen van consequenties voor de rijksbegroting
in de komende jaren.Verder is en blijft voor ons een vraag of de rekening voor dit sociaal
akkoord voor de jongere generaties niet te hoog is. Gaan wij inderdaad langer
door werken? Gaat het aantal mensen in de WAO duurzaam omlaag? Zal de WW niet
worden misbruikt om van ouderen af te komen? Verbetert de concurrentiepositie
van Nederland daadwerkelijk? Het zal allemaal nog moeten blijken. Consensus
en pacificatie zijn waardevol als de hervorming van het sociale zekerheids-
en zorgstelsel er uiteindelijk maar niet (teveel) bij inschiet.Voorzitter. Voortbordurend op het sociaal-economische thema en het sociaal
akkoord, willen wij nog stilstaan bij één van de centrale doelstellingen
van de hervormingsagenda van het kabinet, te weten verruiming van de arbeidsmarkt
door langer, dat wil zeggen tot op hogere leeftijd dan thans gebruikelijk
is, te blijven werken. Ten principale heeft deze doelstelling onze steun.
Het lijkt soms als een straf gezien te worden dat men bij een goede gezondheid,
tot zijn 65ste aan het werk blijft. Het blijkt echter uit het Sociaal en Cultureel
Rapport 2004 opnieuw dat mensen liever eerder dan later met pensioen gaan.
De noodzaak om bij handhaving van het pensioenniveau langer te werken, is
overduidelijk. De Nederlander werkt gemiddeld 35 jaar, terwijl de resterende
levensverwachting bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd op dit ogenblik
op 15 tot 20 jaar ligt. Iedereen kan zien dat in die omstandigheden een effectieve
pensioenleeftijd van 62 jaar of eerder onhoudbaar is, tenzij men bereid zou
zijn tijdens zijn werkzame leven een kwart van zijn inkomen voor pensioen
opzij te leggen. Tegelijkertijd is bekend hoe moeilijk het voor een 50-jarige
of oudere is om, als hij hoe dan ook zijn baan is kwijtgeraakt, een nieuwe
arbeidsplaats te vinden. Daarnaast speelt een rol dat sinds 2000 de jeugdwerkloosheid
oploopt. Het kabinet heeft dit voorjaar een taskforce Jeugdwerkloosheid ingesteld
en het beleid lijkt vruchten af te werpen. Stond de teller bij het Centrum
voor Werk en Inkomen begin dit jaar nog op 60.000, nu zijn dat er 7000 minder,
maar nog altijd meer dan 50.000. Er is een groot belang mee gemoeid dat het
allemaal niet te lang duurt, zodat er geen verloren generatie ontstaat. Over
een jaar of tien is de generatie babyboomers met pensioen en dan zijn goed
ingewerkte jonge arbeidskrachten hard nodig.Nog één ander aspect willen wij ter sprake brengen. In de
zgn. Industriebrief schrijft het kabinet "te onderzoeken hoe het aanpassen
van het ontslagrecht kan bijdragen aan verbeterde flexibiliteit van de arbeidsmarkt".
Er is het voorstel gelanceerd om de ontslagvergoeding af te trekken van de
WW-uitkering. Dat lijkt ons een onzalig idee. Het is de beroemde smeerolie,
die veel procedures voorkomt, althans tot minder pro forma procedures leidt.
Het voorstel zal daarentegen tot meer inhoudelijk verweer aanleiding geven,
al was het alleen maar om het ontslag uit te stellen. Advocaten zullen koortsachtig
op zoek gaan naar mogelijkheden om de kortingsregeling te omzeilen. Bij dreigende
collectieve ontslagen zal in het kader van een sociaal plan, waarbij het onder
andere gaat om een suppletie op de werkloosheidsuitkering, langer over die
plannen onderhandeld worden en zal een reorganisatiebesluit vaker worden aangevochten
door ondernemingsraden in een procedure bij de Ondernemingskamer. Wie wordt
er beter van en is de flexibiliteit ermee gediend, of wordt daarmee alleen
maar de juridisering bevorderd? Als de regering werkelijk iets wil doen aan
de flexibiliteit in het Nederlands ontslagrecht, waarom begint zij dan eindelijk
niet eerst met de uitvoering van het advies van de commissie-Rood, namelijk
de afschaffing van de preventieve ontslagtoets, waarover nu al zo'n 50 jaar
wordt gediscussieerd?Voorzitter. De afspraak van een jaar geleden dat de looneisen twee jaar
lang 0% zouden bedragen, is in het sociaal akkoord vervallen. Loonmatiging
was en is alleszins te verdedigen, mits daar een beheersing van de lastendruk
tegenover staat. De lokale lastendruk blijft echter continu stijgen, zonder
dat de burger er iets of iets extra's voor terugkrijgt. Hoe gaat het met die
lokale lastendruk, nu het afschaffen van het gebruikersdeel van de ozb op
de lange baan is geschoven, de maximalisering van de ozb-stijging is teruggedraaid,
de Zalmsnip wordt afgeschaft en van de nieuwe waardebepaling
van de WOZ een gemiddelde waardestijging van 50% valt te verwachten? Terugkomend –
en eindigend tegelijkertijd – op het begin van mijn bijdrage, zou ik
willen zeggen dat vice-premier Zalm méér gelijk had dan hij
zelf misschien besefte toen hij enkele dagen geleden zei dat ons land in oorlog
is tegen het terrorisme, wat hem door sommigen kwalijk is genomen. Er is inderdaad
een strijd der geesten gaande. Christenen hebben daar weet van. Duivelse machten
in velerlei gedaanten hebben het gemunt op het rijk van Christus. Gewapende
strijd is geboden, echter niet met geweld maar met de geestelijke wapens van
Efeze 6: een strijd voor vrede, gerechtigheid en onderlinge verdraagzaamheid.
Dat einddoel zal in deze aardse bedeling nooit en zeker niet ten volle worden
bereikt. Maar de overwinning staat vast, dankzij Christus, die naar het woord
van de Heidelbergse catechismus (ik verwijs naar zondag 18) "alleding regeert,
die ons met zijn macht tegen alle vijanden beschermt en bewaart, die al zijn
en mijn vijanden in de eeuwige verdoemenis werpen zal en als redder en rechter
zal triomferen." Dat perspectief wens ik ons allen toe. In dat perspectief
worden veel maatschappelijke strijdvragen en zorgen – hoe serieus op
zichzelf ook– in het juiste licht geplaatst.Ik moge besluiten met een variatie op de laatste zin van de troonrede
maar dan nu richting het kabinet: Bij uw verantwoordelijke en zware taak,
mag u zich gesteund weten door het besef dat velen u wijsheid toewensen en
met ons om kracht en Gods zegen voor u bidden.De heer Ten Hoeve (OSF):Mevrouw de voorzitter. Van de regering wordt daadkracht, bezonnenheid
en wijsheid vereist. Dat is niet gemakkelijk in deze dagen maar de regering
handelt op een wijze die mijn respect heeft. Dat geldt ook voor de minister-president.
En bij de regering hoort dan volgens het grondwettelijke systeem, en zo nu
en dan ook duidelijk zichtbaar, de Koningin.Daadkracht is vereist, want in dit land hebben wij rechters en geen moordenaars
om te bepalen waar de grens ligt van de vrijheid van meningsuiting. Bezonnenheid
en wijsheid zijn echter even hard nodig om dit land te leiden in de maatregelen
en vooral in de houding die nodig zijn. Dat moet er voor zorgen dat de waarden
waarop onze rechtsorde gebaseerd is door iedereen hier gerespecteerd en zo
mogelijk ook mee gedragen worden.Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen zonder
discriminatie gelijk behandeld. Dat is niet alleen een uitgangspunt voor het
handelen van de overheid maar moet het uitgangspunt zijn voor het handelen
van ieder op ons grondgebied tegenover alle anderen op ons grondgebied. Dat
uitgangspunt impliceert altijd wederzijds respect en kan nooit leiden tot
assimilatiedwang, tot het uitoefenen van dwang op anderen, om te worden zoals
ik ben. Helaas heeft de politiek meer dan éénmaal de indruk
gegeven dat wél te willen, anderen alleen te willen accepteren als
zij geen andere loyaliteiten meer hebben dan alleen die aan Nederland en geen
andere waarden dan alleen die van de mainstream in het huidige Nederland.
Dat lost het probleem niet op, het verergert het. Ik stel met waardering vast
dat vooral de minister van Justitie daar tegenwicht tegen probeert te bieden.
Er kan gediscussieerd worden over de vraag of hij daarvoor de juiste middelen
zoekt.Het lijkt na de laatste ervaringen al bijna een onschuldige ruzie, maar
enkele weken geleden was het land in rep en roer om heel andere zaken. Een
kabinet kan ook te daadkrachtig zijn en te snel willen. Dat uiteindelijk de
polder toch nog levend blijkt te zijn, is wat mij betreft een geruststellende
gedachte, juist ook in onze huidige situatie. Het eindresultaat van dat polderoverleg
is mij in een aantal opzichten naar de zin. Wij komen daarop uiteraard bij
gelegenheid nog wel terug. Ondanks het feit dat de vakbeweging geapaiseerd
is, houd ik echter wel het gevoel dat de regering nu of binnenkort, duidelijker
dan tot nu toe gebeurd is, moet aantonen dat zij niet schroomt om ook de bovenkant
van de maatschappij aan te pakken. En daarvoor lenen zich bij uitstek enkele
maatregelen die door de oppositiepartijen naar voren worden geschoven. Pak
de renteaftrek van de eigen woning aan, zoals door de Raad van State uitdrukkelijk
wordt geadviseerd en kort geleden zelfs door een minister is genoemd. En begrens
de pensioenopbouw tot 100% van een op bijvoorbeeld EURO 50.000 gemaximeerd
eindloon.Het eerste wordt in de toekomst zonder enige twijfel onvermijdelijk, zowel
omdat wij de budgettaire opbrengsten daarvan nodig zullen hebben, als omdat
onze regeling zó uitzonderlijk is dat zij in Europees verband geen
eeuwigheidswaarde kan hebben. Hoe sneller een begin wordt gemaakt, hoe geleidelijker
het doorvoeren van maatregelen kan plaatsvinden en dus hoe geleidelijker het
effect op vraag en aanbod en prijzen kan doorwerken. Het tweede, het begrenzen
van de pensioenopbouw, zou de mogelijkheid die nu aan mensen die jong beginnen
met werken, wordt geboden om eerder uit te treden, minder cynisch kunnen maken.
Wie jaarlijks 2% pensioenopbouw mag plegen van een heel hoog salaris, heeft
immers ook, maar dan al lang voor hij veertig dienstjaren heeft, voldoende
opgebouwd om zichzelf ver vóór zijn 65ste een rustige oude dag
te gunnen. Waarom benut de regering deze twee mogelijkheden niet om een alleszins
aannemelijk ethisch en sociaal acceptabel resultaat te bewerkstelligen en
duidelijk aan te tonen dat niet alleen de onderkant van de samenleving wordt
gepakt? Waarom?In het Noorden speelt van alles: Langman, waddengas, zweeftrein. Ik begin
met het laatste. De schaal waarop wij in Nederland moeten denken, is zodanig
dat echt snelle en dus zeer dure verbindingen, die eigenlijk alleen voor de
grotere afstanden lonen, in feite alleen voor verbindingen met het buitenland
in aanmerking komen. De afstanden op de binnenlandse lijnen zijn altijd zo
klein dat de tijdwinst beperkt blijft gezet tegenover de gigantische investeringen.
Van Amsterdam naar Groningen per zweeftrein – dat is de snelste mogelijkheid –
neemt 43 minuten in beslag, maar de kosten bedragen 6,94 mld. Per Hanzelijn-plus –
dat is de goedkoopste oplossing – neemt dezelfde reis 96 minuten in
beslag, maar zijn de kosten ook maar 1,47 mld. De reistijd nu is 135 minuten,
dus ook met de goedkoopste oplossing is nog bijna 30% winst te boeken. Met
de magneetzweeftrein is dat weliswaar 68%, maar met nog steeds een zeer beperkt
effect op het aantal arbeidsplaatsen en met een aanzuiging van zo'n 15.000
inwoners waarvan je je moet afvragen of het Noorden daar nou
blij mee moet zijn.Daar tussenin ligt het alternatief van de intercity op het Zuiderzeelijn-tracé.
Dit kost ruim 1 mld meer dan de Hanzelijn-plus, maar daarvoor wordt dan wel
een uitbreiding aan het spoorwegnet gerealiseerd waarmee nieuwe gebieden worden
ontsloten, waarmee plaatsen als Emmeloord en Drachten worden aangesloten en
waarmee Groningen toch nog een kwartier dichter bij Amsterdam wordt gebracht
dan met de Hanzelijn-plus. Als wij een goed openbaar vervoer niet alleen in
de Randstad, maar ook in en naar het achterland nastreven, dan lijkt de keuze
niet moeilijk: een Zuiderzeelijn, maar dan als intercity. Dat heeft bovendien
het voordeel dat er niet alleen voor passagiers, maar ook voor goederenvervoer
extra mogelijkheden komen die er bij een HSL of een zweeftrein niet zijn.
Telt dat voor de regering ook mee in de beslissing? Wij zitten toch niet te
wachten op een nieuwe Betuwelijn waar maar op één manier gebruik
van kan worden gemaakt?Op het winnen van Waddengas wordt in het Noorden tot op heden enigszins
verdeeld, maar overwegend negatief gereageerd: Naar mijn overtuiging zijn
in principe echter wel de juiste beslissingen genomen door de regering. De
kokkelvisserij is ongetwijfeld zeer veel schadelijker voor het Waddengebied
dan gaswinning met de moderne technieken ooit zal zijn. Bodemdaling is op
het vasteland veel verwoestender dan in het Waddengebied, waar door de natuur
zelf waarschijnlijk voldoende aanvulling met nieuw zand plaatsvindt. Dat daarover
in het Noorden echter een wat negatieve stemming heerst, is niet verwonderlijk
als van al de aardgasbaten, dus ook van deze nieuwe baten, vrijwel niets naar
de provincies gaat waar het gas vandaan gehaald wordt en als dan bovendien
wel tegelijk de Langman-gelden worden afgebouwd. Natuurlijk zijn er wel enkele
secundaire effecten van de gaswinning waar het Noorden van profiteert. Energy-valley
is daar een sterk voorbeeld van. En van het Waddengas mag straks wel 500 mln
naar een Waddenfonds. De Staat zal er zelf echter miljarden – 20 mld? –
aan verdienen, waardoor het gevoel toch ook recht te hebben op een deel van
de opbrengsten, dus niet bevredigd wordt. Principieel: van wie is het gas
eigenlijk? Nederland heeft niet lang geleden nog eens binnen Europa benadrukt
dat aan de nationale soevereiniteit over de bodemschatten niet getornd mag
worden. Is dat niet egoïstisch? Net zo egoïstisch als wanneer Groningen
zou zeggen: het gas is van ons en iedereen blijft er af? Of het gas van Nederland
is, of van Europa of van Groningen of van de boer onder wiens land het ligt,
ligt natuurlijk wel vast in wetgeving, maar een antwoord dat het rechtvaardigheidsgevoel
bevredigt is moeilijker te geven. Is de regering niet met mij van mening dat
de verhoudingen scheef zijn als het noorden het gas onder zich vandaan moet
laten halen, daardoor schade oploopt aan gebouwen en kwetsbaarder wordt voor
de stijgende zeespiegel, en niets terugkrijgt dan, nu, een waddenfonds van
500 mln euro waarover dan ook nog de minister de baas wil blijven? Zou de
regering zich eens willen beraden op een onderhandelingsinzet waarbij, niet
alles, maar een fair deel van de aardgasbaten rechtstreeks ten goede kan komen
aan de leverende regio, zodat er dan verder ook niet meer over Langman-gelden
gepraat hoeft te worden en mogelijk ook tegelijk de loden last van de zweeftreinbeloftes
kan worden afgeworpen! Overigens stel ik mij voor dat bij een dergelijke regeling
in de noordelijke besluitvorming, die dan overigens wel goed geregeld moet
zijn, de zogenaamde Waddenacademie niet de allerhoogste prioriteit zou krijgen.
Vindt de regering dat gasopbrengsten alleen aan de staat toekomen of kan het
ook anders?Vorig jaar bij de algemene beschouwingen heb ik gepleit voor opheffing
van het land Nederlandse Antillen, omdat niemand zich daarmee kan identificeren,
maar de Nederlandse regering was daar toen nog beslist niet aan toe. De commissie-Jessurun
komt nu tot een zelfde oordeel: hef het land Antillen op en bepaal voor elk
eiland apart welke positie daarvoor binnen het Koninkrijk de meest geschikte
is. Hoe de staatsrechtelijke, economische en monetaire verhoudingen precies
zullen moeten worden is nog lang niet volledig ingevuld, maar de vraag mag
wel gesteld worden of de Nederlandse regering nu, een jaar later, wel bereid
is om met de eilanden in principe afzonderlijke relaties aan te gaan. Die
uitspraak is nog niet gedaan Is de regering bereid tot zo'n principiële
uitspraak?Overigens lijkt mij dat de Antilliaanse premier een heel sterk punt heeft
als hij, uitgaande van de huidige, maar wat mij betreft ook de toekomstige
staatkundige verhoudingen, concludeert dat het wel van de gekke zou zijn als
wij burgers uit alle landen van de Europese Unie zonder problemen toelaten
en daar geen eisen bij kunnen stellen, maar barrières opwerpen tegen
en eisen stellen aan burgers van ons Koninkrijk met hetzelfde paspoort als
wij. Als er problemen zijn, moeten daar oplossingen voor gezocht worden, maar
de oplossing die Nederland nu blijkbaar wil is toch onredelijk en discriminerend?
Wie de wet overtreedt wordt beboet of opgesloten of heropgevoed, maar wie
dat nog niet gedaan heeft, heeft er recht op als volwaardig burger behandeld
te worden. Het Nederlanderschap is volgens het statuut een koninkrijksaangelegenheid
en geen intern Nederlandse zaak. Kan de regering dan discriminerende oplossingen
verdedigen?Ten slotte een laatste vraag, aansluitend aan mijn eerste punt. In de
Tweede Kamer werd bij een schriftelijk overleg over de "sluitende aanpak van
taalbeleid" vanuit de CDA fractie de opmerking gemaakt "dat taalkennis ..
thuis begint..en dat sommige kinderen een grote taalachterstand oplopen doordat
de ouders thuis geen Nederlands spreken. Deelt de minister de mening .. dat
de eerste verantwoordelijkheid voor de taalontwikkeling bij de ouders ligt
en dat daar dus in eerste instantie Nederlands gesproken dient te worden?
Hoe denkt de minister de eigen verantwoordelijkheid van ouders op dit punt
beter te stimuleren?".Het antwoord van de minister van OCW op de gestelde vraag was niet zeer
helder en daarom stel ik de vraag hier nog eens, maar dan wel andersom. Is
de regering het met mij eens dat de noodzaak van actieve bevordering van integratie,
dus ook van taalbevordering, er nooit toe mag leiden dat er op welke wijze
dan ook druk wordt uitgeoefend om tot assimilatie te komen, ofte wel tot het
opgeven van je eigen identiteit. Is de regering het met mij eens dat de eigen
taal, één van de meest sprekende kenmerken is van de eigen identiteit
en dat een voor ons vreemde taal natuurlijk niet door de Nederlandse
regering bevorderd hoeft te worden, maar dat de drang tot integratie doorschiet
als wij ons willen bemoeien met zo iets persoonlijks als de taal die je met
je vrouw en je kinderen spreekt? Ik ben ik en jij bent jij! En trouwens, is
de regering het ook niet met mij eens dat de aanwezigheid van tweetalige burgers
voor dit land heel nuttig kan zijn?De beraadslaging wordt geschorst.De heer Kox (SP):Voorzitter. Ik weet niet hoe het aan het begin van deze vergadering is
gegaan, maar hebben wij bericht van verhindering ontvangen van de fractievoorzitter
van de LPF? Of heeft hij afgezien van deelneming aan deze algemene politieke
beschouwingen?De voorzitter:De fractievoorzitter van de LPF heeft vanmorgen de presentielijst getekend
en was bij de aanvang van de vergadering hier aanwezig. Hij heeft mij meegedeeld
in de namiddag verplichtingen te hebben in Parijs.De heer Kox (SP):Hij is nu weg?De voorzitter:Ik weet het op dit moment niet precies, mijnheer Kox. Als u het per se
wilt weten, kunt u het aan een bode vragen.Ik attendeer erop dat wij ongeveer een kwartier minder spreektijd hebben
gebruikt dan was voorzien. In overleg met de minister-president heb ik besloten
dat wij daarom niet om kwart over drie, maar al om drie uur verder gaan met
de plenaire vergadering. Ik wijs erop dat de reactie van de regering op de
algemene politieke beschouwingen waarschijnlijk om vijf over drie zal beginnen.
Ik verwacht eenieder evenwel voor de herdenking om drie uur hier.De vergadering van het College van senioren vangt om half drie aan.De vergadering wordt van 13.36 uur tot 15.00 uur geschorst.De voorzitter:Met leedwezen heeft de Eerste Kamer kennisgenomen van het bericht van
overlijden van de heer J.W. Verbeek op 10 november jongstleden. Hij maakte
deel uit van deze Kamer van 13 september 1983 tot 8 juni 1999 voor
de VVD. Hij was woordvoerder Buitenlandse Zaken en voorzitter van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken van juni 1991 tot juni 1995. De heer Verbeek
speelde een prominente rol in de provincie Zuid-Holland. Zo was hij van 1971
tot 1988 lid van de Provinciale Staten, waarvan de laatste tien jaar als fractievoorzitter.
Hij maakte ook gedurende vier jaar deel uit van de Rijnmondraad. Voor de VVD
was hij actief als voorzitter van de afdeling en de kamercentrale Rotterdam
en als lid van het hoofdbestuur. Niet onvermeld mag blijven dat hij zeventien
jaar voorzitter was van de directie van het facilitair bedrijf NOS, later
de NOB. Voorts was hij hoofdingeland van het Hoogheemraadschap Schieland en
voorzitter van de Stichting Humanitas Huisvesting Rotterdam.In zijn maidenspeech in deze Kamer in 1984, maar ook vele malen nadien,
bepleitte hij de herinvoering van drie moderne talen als verplicht eindexamenvak
in het middelbaar onderwijs. Zijn buitenlandinteresse in deze Kamer bleek
uit zijn lidmaatschap van de Assemblee van de West-Europese Unie, de raadgevende
vergadering van de Raad van Europa alsmede van de Beneluxraad. Zijn collega's
in dit huis herinneren hem als een open en opgewekt persoon, recht door zee
en duidelijk. Hij was zeer betrokken en idealistisch bij zijn inzet voor zijn
partij en het werk in de senaat.Bij het overlijdensbericht stond een gedicht van Rawie, dat luidde: Ik hoef mij niets meer af te vragenLangzaam vervaagt het onderscheidtussen de nachten en de dagenIk ben ontzonken aan de tijd.Hij is niet ontzonken en zal niet ontzinken aan onze herinnering. De Eerste
Kamer gedenkt de heer Verbeek met dankbaarheid en respect. Zijn familie wensen
wij kracht toe dit verlies te dragen. Ik verzoek eenieder een ogenblik stilte
in acht te nemen.(De vergadering neemt korte tijd stilte in acht.) 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-136-162.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl