Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet in verband met gebleken onbillijkheden (25900)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 1667-1680

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-06-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 33, pagina 1667-1680

16-06-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25900Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire beginselenwet) (24263)Pagina 1704-1717
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Remkes, Zijlstra en Scheltema-de Nie tot wijziging van de Wet incompatibiliteiten Staten-Generaal en Europees Parlement, alsmede de Ambtenarenwet in verband met de intrekking van de non-activiteitsbepalingen (24701)Pagina 1717-1726
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire beginselenwet) (24263)Pagina 1680-1691
Presentie en opening (dinsdag 16 juni 1998)Pagina 1667-1667
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet in verband met gebleken onbillijkheden (25900)Pagina 1667-1680
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet in verband met gebleken onbillijkheden (25900)Pagina 1691-1704
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur (25456)Pagina 1726-1731
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van een aantal onderwijswetten in verband met onder meer de invoering van het schoolplan, de schoolgids en het klachtrecht (25459); - Samenvoeging van de gemeenten Buren, Lienden en Maurik (25656); - Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en van enige andere belastingwetten in verband met de fiscale begeleiding van de overgang van vermogen onder algemene titel bij rechtspersonen op de voet van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek (25709)Pagina 1667-1667
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 16 juni 1998)Pagina 1732-1733
Lijst van besluiten (dinsdag 16 juni 1998)Pagina 1731-1732

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Algemene nabestaandenwet in verband met gebleken onbillijkheden (25900).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Eerst op 9 juni jongstleden ontvingen wij een
brief van de staatssecretaris, waaruit bleek dat de behandeling van de wijziging
van de Algemene nabestaandenwet in verband met gebleken onbillijkheden uiterlijk
heden moest plaatsvinden. Deze brief wekte terecht ongenoegen bij de commissie
Sociale Zaken. In het belang van de betrokkenen moest echter met deze datum
worden ingestemd, alhoewel de plenaire inbreng hierdoor enigszins schade kan
leiden. Met vereende krachten zullen echter alle belangrijke zaken ongetwijfeld
aan de orde kunnen komen. Voor de CDA-fractie is dat in ieder geval de principiële
discussie over de versoepeling, die in het kader van het overgangsrecht zeker
nog de nodige vragen oproept. Immers, deze reparatie betreft opnieuw
bijna uitsluitend de overgangsregeling van nabestaanden die vóór
1 juli 1996 een uitkering ontvingen op grond van de toenmalige AWW. De afstand
tot de nieuwe gevallen is hierdoor nog groter geworden, het gelijkheidsbeginsel
nog meer uitgehold, het vertrouwensbeginsel verder aangetast. In het voorlopig
verslag heeft de CDA-fractie daarom gevraagd nog eens principieel in te gaan
op de uitspraken van de staatssecretaris over het overgangsrecht tijdens de
plenaire behandeling in de Tweede Kamer. Afgedacht van de wel zeer summiere
beantwoording vallen daarbij twee zaken in het antwoord in het bijzonder op.
De staatssecretaris stelt op pagina 2 van de memorie van antwoord, dat de
rechtszekerheid nog meer nadruk heeft gekregen, echter niet in die mate dat
de rechtsgelijkheid te zeer wordt geschaad. Onomwonden wordt derhalve toegegeven –
en dat is ook onze mening – dat de rechtsgelijkheid wel terdege is geschaad,
en dat zonder dat dit tot enige reparatie heeft geleid en dan ook nog met
een afwijzing op grond van argumenten die niet toereikend zijn. Het verzekeringskarakter
is wel terdege in het geding. In de tweede plaats valt op, dat de staatssecretaris
blijft volharden in het indertijd door het voorgaande kabinet ingenomen maar
door de Eerste Kamer bestreden standpunt dat het alle ruimte wilde hebben
om in iedere overgangssituatie opnieuw de eigen afweging te maken. Beide standpunten
geven de CDA-fractie aanleiding dieper op deze materie in te gaan, waarbij
op voorhand al duidelijk moet zijn, dat de CDA-fractie overeenkomstig het
verkiezingsprogram "Samenleven doe je niet alleen" verdergaande aanpassingen
voor ogen staat. Zij voelt zich hierbij gesteund door zowel de vakbeweging
als de actiegroepen en de ouderenbonden. Wij gaan er dan ook niet van uit
dat, zoals in de Tweede Kamer is gesteld, het finale debat nu wordt gevoerd.
Schrijnende zaken blijven immers het ontbreken van elke basisuitkering voor
bepaalde groeperingen nieuwe nabestaanden, de samenloop van de ANW met de
WAO, waarbij de WAO-uitkering voor nieuwe nabestaanden dan geheel wordt afgetrokken
in tegenstelling tot de regeling voor de oude gevallen en het ontbreken van
een overbruggingsregeling.Mijnheer de voorzitter! De keuze van de juiste inrichting van overgangsrecht
bij wijziging van socialezekerheidswetten is de afgelopen decennia niet gemakkelijk
gebleken, omdat vaak met elkaar tegenstrijdige factoren een rol speelden.
Al te zeer is ook gebleken dat opeenvolgende kabinetten wel een zeer royale
speelruimte namen om bij elke wijziging in de socialeverzekeringswetgeving
een eigen afweging te maken.Ook ten aanzien van de Algemene nabestaandenwet is hierdoor duidelijk
sprake van het beschamen van het op grond van de AWW bestaande vertrouwen.
Hiermede is een wezenlijke functie van het recht ondermijnd: de toepassing
van het rechtszekerheidsbeginsel ofwel het vertrouwensbeginsel. De verzekerden
hadden moeten worden beschermd. Er waren verwachtingen gewekt. Op goede gronden
mochten de verzekerden anders verwachten. Uit de nog steeds binnenstromende
brieven blijkt dat op grond van de AWW – de indertijd bestaande wetgeving –
bepaald wel handelingen door verzekerden zijn verricht of nagelaten die anders
zouden zijn uitgevallen wanneer de komst van de ANW voorzienbaar was geweest.
En dat betreft niet alleen bestaande gevallen, maar ook (toekomstige) nieuwe
gevallen die dit zeker niet allen nu nog kunnen repareren.Door de na invoering aangebrachte verbeteringen wordt ook het gelijkheidsbeginsel
naar onze mening geweld aangedaan. In de publicatie van de Stichting Centrum
voor Onderzoek van het Sociaal Zekerheidsrecht over het socialezekerheidsrecht
en overgangsrecht wordt aan de hand van een groot aantal voorbeelden eveneens
aangegeven op welke wijze de wetgever in de loop van de tijd met bestaande
gevallen is omgegaan op het moment dat een socialezekerheidsregeling werd
gewijzigd. Hieruit blijkt, dat de motivering voor een bepaalde keuze –
bijvoorbeeld de hoofdregel van onmiddellijke werking – in voorkomende
gevallen zeer beperkt is geweest, soms zelfs helemaal heeft ontbroken. Uiteindelijk
is deze hoofdregel voor overgangsrecht, mede onder druk van buiten en de parlementaire
behandeling, slechts bij uitzondering toegepast. Vaker is gekozen voor beperkt
eerbiedigende werking, zij het wel met voortdurende wisselingen met betrekking
tot de te eerbiedigen groep.De uitgestelde werking, waarbij ook de nieuwe gevallen in beeld kunnen
komen, is eveneens niet gepaard gegaan met een duidelijke onderbouwing van
de gehanteerde criteria. Niet voor niets heeft enkele jaren geleden deze Kamer –
de naam van collega Van de Zandschulp mag hierbij met ere worden genoemd –
dan ook getracht het toenmalige kabinet te dwingen tot het hanteren van duidelijke
criteria. Dat is weliswaar na een uitermate zorgvuldige en intensieve discussie
niet volledig gelukt, maar de Eerste Kamer heeft er geen misverstand over
laten bestaan welke uitgangspunten zij gehanteerd wilde zien.In het eerder genoemde rapport wordt in paragraaf 8.4, "Het overgangsrecht
in de sociale zekerheid", aandacht gegeven aan die normwisselingen waar het
gemis aan heldere criteria voor overgangsrecht zich vooral doet en heeft doen
voelen. Deze normwisselingen hebben met twee kenmerken van doen. Allereerst
betekenen zij, vanuit de uitkeringsgerechtigden bezien, veelal een verslechtering.
In de tweede plaats gaat het bij de uitkeringsrechten, waarin een wijziging
wordt aangebracht, in beginsel om langlopende uitkeringsrechten. In een periode
niet van opbouw van het socialezekerheidsstelsel maar van – om het mild
te zeggen – een ombouw naar een houdbaar stelsel, ook in tijden van
economische recessie, ligt het eerste kenmerk voor de hand: er zal altijd
sprake zijn van een verslechtering, in welke mate of omvang ook. Bij het tweede
kenmerk – in beginsel langlopende uitkeringen – lopen de emoties
begrijpelijkerwijze hoog op en is ook de roep om overgangscriteria het sterkst.Bij deze normwisselingen zijn enkele rechtsbeginselen van groot belang,
te weten het gelijkheidsbeginsel en het rechtszekerheidsbeginsel ofwel het
vertrouwensbeginsel. Terecht wordt in de vakliteratuur, ook in de aangehaalde
studie, gesteld dat het beginsel van de rechtsgelijkheid de wetgever in twee
opzichten een norm stelt. De eerste is het kunnen differentiëren tussen
lopende en nieuwe gevallen al naar gelang van het tussen beide bestaande verschil.
Anderzijds gaat het erom, deze differentiatie niet langer te laten voortduren
dan in verband hiermede strikt noodzakelijk is. Hierbij wordt
er over het algemeen van uitgegaan, dat het onderscheid op den duur meer vergelijkbaar
zal worden. Dit in tegenstelling tot de gang van zaken tot dusverre in het
kader van de nieuwe Algemene nabestaandenwet, waarbij nabestaanden ook anders
worden behandeld, beperkt afhankelijk van hun leeftijd, maar vooral van het
moment waarop zij nabestaande zijn geworden of zullen worden en nu met een
steeds grotere afstand tussen oude en nieuwe gevallen.Mijnheer de voorzitter! Ook de Raad van State acht het van belang om bij
het ontwerpen van overgangsrecht op een maatschappelijk zo gevoelig beleidsterrein
als dat van de sociale zekerheid, te kunnen uitgaan van een aantal duidelijke
gemeenschappelijke uitgangspunten, waartoe naar het oordeel van de Raad van
State het SCOSZ-rapport een bruikbare basis biedt. En, zo stelt de Raad van
State, de gang van zaken bij de ANW vormt een illustratie van het belang van
het formuleren van deze gemeenschappelijke uitgangspunten. In dit licht en
in de wetenschap dat de door de Raad van State gevraagde notitie er zal komen,
verbaast mijn fractie zich over de stellingname van de staatssecretaris in
de gewisselde stukken. Zo stelt de staatssecretaris onder meer: "Het is niet
de bedoeling dat in de notitie over het overgangsrecht nog nadere wijzigingen
met betrekking tot de behandeling van voormalige AWW'ers worden voorgesteld."
Voorzitter! Oók niet als de gemeenschappelijke uitgangspunten daartoe
leiden en óók niet voor nabestaanden van na 1 juli 1996? Even
eerder had de staatssecretaris al uitgesproken dat er geen sprake was van
onbillijkheden in de door ons gesignaleerde situaties. Kortom, de notitie
waar de Raad van State om heeft gevraagd en die nu is aangekondigd, mag kennelijk
al op voorhand tot niets leiden.Opvallend is het verzet van de Raad van State in zijn advies tegen de
voorgestelde wijziging van artikel 67 ANW. Hierop wordt door het kabinet in
een reactie gesteld dat deze wijziging slechts beoogt, een wettelijke status
te geven aan hetgeen reeds bij ministeriële regeling was vastgelegd en
in reeds getroffen beschikkingen een uitwerking had gekregen. Dit doet niets
af aan de opmerkingen van de Raad van State als zodanig, waarvan in ieder
geval het gesignaleerde ongerijmde verschil met anderen die bij de herziening
van andere socialezekerheidswetten hun inkomen zagen dalen en die veelal in
een ongunstiger positie verkeren dan de categorie waar het hier om gaat, in
positieve zin nu bijzondere aandacht vergt en ook metterdaad dient te krijgen.
De aangekondigde notitie over het overgangsrecht moet ook ten aanzien hiervan
duidelijkheid bieden. In het kader van de ANW wordt evenwel gesteld dat voor
een categorie belanghebbenden waarvan de behoeftigheid allerminst vaststaat
een veel gunstiger ANW-regime zal gelden dan voor degenen die overigens in
gelijke omstandigheden verkeren, maar die slechts enkele jaren jonger zijn.
Ik voeg hieraan toe: of ongelukkigerwijze wat later weduwnaar of weduwe zijn
geworden of zullen worden. Ook dit signaal dient in positieve zin te worden
opgepakt.Het kabinet geeft er blijk van, moeite te hebben met het ontzenuwen van
de kritiek van de Raad van State. In zekere zin wordt de kritiek zelfs toegegeven;
er zal ook sprake zijn van toekenning van een uitkering aan gevallen waarin
niet per definitie van behoeftigheid kan worden gesproken. Deze regeling,
zo wordt geconcludeerd, moet echter worden gezien als een onderdeel van het
overgangsrecht. In de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer wordt echter
gesteld dat de AWW niet meer paste in deze tijd, omdat enerzijds de AWW uitkeringsrechten
gaf aan mensen die het niet nodig hadden, namelijk de nabestaanden met een
hoger eigen inkomen, en anderzijds geen uitkeringsrechten bestonden voor bijvoorbeeld
nabestaanden van ongehuwd samenwonenden of verzorgers van halfwezen. Op z'n
minst is hierbij sprake van tegenstrijdige uitingen: aanpassing van de AWW
nodig in verband met nabestaanden met een hoog inkomen en nu wel onderdeel
van het overgangsrecht? Dat laat zich uiteraard niet rijmen met de door mij
geciteerde uitspraak uit de memorie van antwoord.Het is bekend dat de CDA-fractie overigens van mening is dat er in het
kader van een volksverzekering op z'n minst een basisuitkering voor iedereen
noodzakelijk is. Oude en nieuwe gevallen zijn in dit opzicht principieel wel
vergelijkbaar. Het ging en gaat nu echter om de tweeërlei redenering
van de staatssecretaris over dezelfde zaak. Trouwens, uit de gehele behandeling,
ook nu weer in de Tweede Kamer, blijkt hoezeer er sprake is van een subjectieve
beoordeling en hoe noodzakelijk het dan ook is te komen tot meer objectieve
regels.Drie keer is nu door het kabinet een andere vrijlatingsregeling aanvaard.
Trouwens, de staatssecretaris geeft thans een uitleg aan de term onbillijkheid,
hetgeen naar Van Dale betekent "in strijd zijnde met de billijkheid, onredelijk",
die werkelijk al te zot is. Deze: de term "onbillijkheid" kun je ook vertalen
in de zin van "gebleken op onvoldoende draagvlak en steun in de samenleving
te kunnen rekenen, als gebleken in het verkeer met de Kamer". Dat is dus voortaan
onbillijk. Het zou de staatssecretaris sieren te erkennen dat de samenleving
onder grote druk van de betrokkenen wijzigingen heeft afgedwongen op grond
van wezenlijke onbillijkheden, van een onredelijk overgangsrecht, dat eerbiedigende
en uitgestelde werking onrecht aandeed.De Raad van State verwijst ook naar de zes regels van overgangsrecht,
waarmede de publicatie van SCOSZ wordt afgesloten. Hoe beoordeelt de staatssecretaris
deze in het licht van de nu aangebrachte verbeteringen en ten opzichte van
de nabestaanden van na 1 juli 1996? Tot zover onze opmerkingen rond het overgangsrecht,
waar in feite alles om draait.Uiteraard zal de CDA-fractie het voorliggende wetsvoorstel steunen (elke
verbetering is ons welkom), maar daarmede is bepaald niet het laatste woord
gezegd. De aangebrachte verbeteringen tasten in toenemende mate het gelijkheidsbeginsel
aan; voor het rechtszekerheidsbeginsel geldt in wezen hetzelfde. Verdergaande
reparatie, met name voor de nabestaanden van na 1 juli 1996, is dan ook noodzakelijk,
ongeacht de meerdere uitvoeringslasten.Uiteraard heerst er bij de direct betrokkenen tevredenheid over deze bereikte,
beter gezegd, afgedwongen verbeteringen. De emoties van hen die in gelijke
omstandigheden verkeren, maar op geen enkele verbetering mogen rekenen, laaien
daarentegen in alle hevigheid weer op. De politiek mag bovendien
de ogen niet sluiten voor de reeds aangerichte schade bij de bestaande gevallen.
Er hebben zich talloze onomkeerbare situaties voltrokken in de gezinnen van
de nabestaanden: verhuizingen, het afbreken van studies van de kinderen, perikelen
rond het samenwonen, etc. De verantwoordelijkheid hiervoor zal een blijvende
last zijn. Wat nu rest, is een Algemene nabestaandenwet die dermate ingewikkeld
is dat de gemiddelde nabestaande deze nauwelijks kan bevatten. Alleen door
de geweldige krachtsinspanning van de uitkeringsorganisatie, maar zeker ook
van actiegroepen, waaronder Weduwen in de kou, krijgen zij enig zicht op de
materie.De ANW brengt ook vele uitvoeringsperikelen met zich, zodat ook de uitvoeringsorganisatie
bepaald niet te benijden is. Bovendien is dit reeds de derde, na de amendementen
de vierde wijziging, waarvan één voor de inwerkingtreding van
de wet, in krap anderhalf jaar tijd. Daarom heeft de CDA-fractie zich enigermate
verwonderd over de diverse vragen over de uitvoering. Het is naar haar mening
bewonderenswaardig hoe de uitvoeringsorganisatie er telkenmale in slaagt toch
nog de meest ingewikkelde klus te klaren. Maar fouten zijn hierbij welhaast
onvermijdelijk. Gelet ook op de aanvullende budgetten die voor de uitvoering
nu noodzakelijk zijn, vraagt de CDA-fractie de staatssecretaris bij benadering
aan te geven wat al deze wijzigingen aan extra kosten met zich hebben meegebracht
en nog zullen meebrengen en te bevorderen dat deze gelden voor de nu voorliggende
wijzigingen snel beschikbaar komen. Met belangstelling hebben wij ook kennisgenomen
van de voornemens met betrekking tot de voorlichting. Hoe belangrijk wij ook
al deze vormen van schriftelijke voorlichting vinden, toch menen wij dat er
ook sprake zal moeten zijn van permanente, mondelinge voorlichting. Is de
staatssecretaris bereid ook hiervoor middelen vrij te maken, onder meer door
subsidieverlening aan de belangenbehartigers van de verzekerden?Voorzitter! Wij komen thans aan de bespreking van enkele punten, waarop
in het voorlopig verslag is gedoeld. Na de bij amendement door de Tweede Kamer
aangebrachte wijzigingen in het kabinetsvoorstel behoeven nog slechts enkele
opmerkingen te worden gemaakt. In de memorie van toelichting wordt met betrekking
tot de als hulpbehoevende in de zin van de wet aan te merken persoon aan de
Sociale verzekeringsbank de vrijheid gelaten een eigen uitvoeringsbeleid te
voeren. Het is de CDA-fractie gebleken dat hieromtrent toch nogal wat vragen
leven, temeer daar in de memorie van toelichting wordt gesteld, dat deze beleidsvrijheid
noodzakelijk is, omdat het niet mogelijk blijkt een eenduidige definitie van
hulpbehoevende te treffen. Het vaststellen van deze hulpbehoevendheid moet
echter naar onze mening elke schijn van willekeur vermijden. Is het juist
dat de Sociale verzekeringsbank het vaststellen van de indicatie – intensieve
hulpbehoevendheid – heeft uitbesteed aan ZVN-Advies, waarmede reeds
een relatie bestond in het kader van de gehandicapte kinderen? Dat is meer
en anders dan door de staatssecretaris wordt gesteld. Hoezeer deze uitbesteding
de CDA-fractie op zich een goede zaak lijkt, een andere oplossing mogelijkerwijze
had meer voor de hand gelegen. Het gaat immers overwegend om ouderen. Aansluiting
bij de indicatiestelling voor verzorgingshuizen en verpleeghuizen in het kader
van de AWBZ was ook een mogelijkheid geweest, temeer omdat per regio de situatie
rond wachtlijsten en dergelijke verschilt. Is aan deze oplossing ook gedacht?
In de meeste gevallen zal immers voor deze groep al een medisch dossier bestaan.
De CDA-fractie gaat er niet van uit, dat er veelvuldig sprake zal zijn van
beëindiging van de situatie van hulpbehoevendheid, waardoor de positie
van de verzorger verandert en er uit dien hoofde moet worden overgegaan tot
de beëindiging van de zorguitkering. Zal er sprake zijn van een overgangstermijn
in dit onverhoopte geval? De uitkering ter hoogte van 50% van het wettelijk
minimumloon voor samenwonen in verband met de hulpbehoevendheid van een van
de partners vinden wij aan de karige kant, als het daar anderszins bij blijft,
mede gelet op de extra kosten die veelal moeten worden gemaakt en de niet
onaanzienlijke besparing voor de Nederlandse schatkist. Overigens zou deze
zaak ook naar onze overtuiging in een breder verband – wij delen de
visie van de staatssecretaris – en niet binnen de systematiek van de
sociale zekerheid moeten worden aangepakt. Ten slotte merk ik op, dat juist
voor nabestaanden huisbezoeken vaak uitermate pijnlijk zijn. Is de staatssecretaris
bereid eraan mee te werken, dat deze tot een uiterste worden beperkt?Mijnheer de voorzitter! De overgangsregeling voor onverzekerbare risico's,
zoals nu opgenomen in de ANW, is weliswaar een verbetering maar slechts een
uiterst minimale. Er zullen nog brandende huizen blijven, afhankelijk van
de individuele situatie. Kan de staatssecretaris zijn energie nu eens niet
steken in een regeling, die werkelijk de onverzekerbare risico's dekt door
uit te gaan van de gezondheidstoestand en andere objectiveerbare criteria,
zoals leeftijdsverschillen? Er zijn nogal wat jongere vrouwen, wier partner
veel ouder is en die overal nul op het rekest hebben gekregen. Uit de vele,
ongetwijfeld ook door de staatssecretaris ontvangen brieven springen de voorbeelden
van onverzekerbaarheid er zo maar uit. Los hiervan zou onderzoek ook kunnen
uitwijzen of de toepassing van de factor 2,5 werkelijk een voor mensen met
een inkomen op het minimumniveau betaalbare standaardpremie oplevert. Naar
ons gevoel niet. Hiervoor moet dus een oplossing komen.Mijnheer de voorzitter! De formulering van het gewijzigde artikel 25I,
lid 2, roept de vraag op, of bij het niet voldoen door een overlevende ouder
aan zijn onderhoudsplicht die hem bij rechterlijke uitspraak is opgelegd,
de SVB dan niet moet beginnen met toch aan de verzorgers een ongekorte –
dus zonder verrekening van de onderhoudsbijdrage – uitkering uit te
betalen. Het instellen van een onderzoek waartoe de SVB dan uiteraard verplicht
is, kan juist in dit soort gevallen de nodige tijd vergen. De verzorgers mogen
hiervan niet de dupe worden. De toelichting wekt de indruk dat dit wel het
geval zal zijn omdat de verplichte bijdrage eerst in mindering wordt gebracht.Mijnheer de voorzitter! De beoordeling of er al dan niet een gezamenlijke
huishouding gevoerd wordt, zal altijd moeilijk blijven. Een uitvoeringsorganisatie
kan hierbij zeker wel eens taxatie- of beoordelingsfouten maken. Hiernaast
zullen alle handelingen toetsbaar moeten zijn in het kader van het handhavingsbeleid,
zoals de wetgever dat heeft beoogd. Een niet benijdenswaardige situatie, die
zowel van betrokkenen als vanuit de samenleving kritiek kan opleveren, terwijl
op deze handhaving de uitvoeringsorganisatie wel zal worden afgerekend. Als
er kritiek blijft komen, moet de oorzaak niet bij de uitvoeringsorganisatie
gezocht worden maar moeten wij nog eens uitgebreid discussiëren over
het handhaafbaarheidsbeleid als zodanig en over de vraag, welke wetten en
maatregelen in dezen nodig zijn. Wij gaan er overigens van uit dat ook met
de herlevingsperiode zeer zorgvuldig zal worden omgegaan.In de Tweede Kamer stelde de staatssecretaris dat de notitie over de stapeling
van uitkeringen, vrijlating, etc. zo tijdig gereed zou zijn, dat deze notitie
een rol zou kunnen spelen in de kabinetsformatie. Betekent dit dat deze notitie
nu beschikbaar is en waarom beschikt deze Kamer dan niet hierover bij deze
behandeling?Het zal de staatssecretaris overigens duidelijk zijn, dat de fractie van
het CDA op het standpunt staat dat de vrijlatingsregeling voor inkomsten uit
een arbeidsongeschiktheidsuitkering ook moet gelden voor personen die na 1
juli 1996 nabestaande zijn geworden. Er is geen enkele aanleiding in dit opzicht
te differentiëren tussen oude en nieuwe gevallen. Het gaat om een feitelijke
situatie onder gelijke omstandigheden. Er kan ook geen sprake zijn van een
ontmoedigingsbeleid. Integendeel, er was sprake van getoond besef van verantwoordelijkheid
door het verrichten van betaalde arbeid, waaraan noodgedwongen een einde is
gekomen. Bovendien is er ook een categorie die bij het nabestaande worden
al een WAO-uitkering had.In dit verband zou ik de staatssecretaris ook willen vragen, wanneer de
overgangsregeling terminale patiënten eindelijk beschikbaar komt.Mijnheer de voorzitter! Het valt niet mee om een wet waarin gemarchandeerd
is met de beginselen van het socialezekerheidsrecht achteraf zodanig te repareren,
dat er sprake is van een rechtvaardige wet die de toets van de kritiek kan
doorstaan. De fractie van het CDA heeft deze wet dan ook op een viertal argumenten,
die ik niet zal herhalen, principieel afgewezen, zij heeft echter wel alle
verbeteringen gesteund om onbillijkheden weg te nemen en dat zal zij nu ook
doen.Het blijkt gemakkelijker miljarden te reserveren voor de toekomst van
de AOW dan recht te doen aan een kleine groep van nabestaanden. Die is echter
nog altijd ettelijke tienduizenden groot en elke nabestaande telt voor mijn
fractie!Voor een deel is de uitkering volledig weggetoetst, voor een andere deel
gedeeltelijk, terwijl het merendeel – gelukkig ook van de nieuwe nabestaanden –
een ongekorte uitkering krijgt. Waar de macht van het getal minder speelt,
is het juist extra noodzakelijk het opgewekte vertrouwen niet te beschamen
en oplossingen te creëren die aansluiten bij het rechtsgevoel. In de
hiervoor benodigde bedragen kan het toch niet zitten? De CDA-fractie zal zich
hiervoor blijven inspannen. Zij zal wel dit wetsvoorstel steunen.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Voorzitter! Op 19 december 1995 was in de Eerste Kamer de behandeling
aan de orde van wat inmiddels in de wandeling de beruchte ANW is gaan heten.
Wij stelden toen vast, dat er een slordige en overhaaste afhandeling in de
Tweede Kamer was geweest, die maakte dat wij hier voor de schier onmogelijke
taak stonden, te trachten ten behoeve van degenen die al nabestaanden waren
de allerergste gaten te dichten. D66 verweet de toenmalige staatssecretaris,
een snoeiharde bezuiniging ijskoud en ongevoelig voor de ontstane onbillijkheden
door te voeren. Alleen door achter de schermen met een kabinetscrisis te dreigen,
werd ook D66 gedwongen afstemmen te voorkomen.Bij de huidige staatssecretaris was van meet af aan duidelijk meer begrip
voor de gebleken onbillijkheden, maar hij was bij zijn aantreden gebonden
aan de inmiddels aangenomen wet. Het in de laatste week voor de verkiezingen
van 6 mei in de Tweede Kamer behandelde voorstel tot wijziging draagt daarvan
de positieve sporen. Aan de slimheid van GroenLinks, dat het verkiezingsprogramma
van D66 ten aanzien van de ANW omzette in amendementen die vervolgens ook
door de regeringspartijen werden omarmd, is mede te danken dat de voorgenomen
verbeteringen nog ruimer zijn uitgepakt. Voorzitter! Het zal duidelijk zijn
dat D66 niet kan tegenstemmen. Wie haalt het immers in zijn hoofd, tegen wijzigingen
in verband met gebleken onbillijkheden, die duidelijke partiële verbeteringen
betekenen, te stemmen?Maar daarmee is niet alles gezegd. De vraag moet gesteld worden of de
wet die 3,5 jaar later weer voor ons ligt, aan de oorspronkelijke uitgangspunten
voldoet. Over bijvoorbeeld verlaging van de premie en daarmee van de lastendruk
wordt weinig meer vernomen. Dat kan ook moeilijk: de premie was toen 1,8 en
is inmiddels 1,4, ofte wel een daling in 3,5 jaar van 0,4, wat niet echt spectaculair
is. Zijn alle onbillijkheden nu verdwenen? Helaas moet die vraag negatief
worden beantwoord. Ik wil daarom vandaag een vijftal punten noemen, die nog
duidelijk verbetering behoevenHet eerste punt is de overgang naar het Ziekenfonds bij inkomensachteruitgang.
In maart, zo hebben wij in antwoorden aan de Tweede Kamer gelezen, is aan
de Ziekenfondsraad gevraagd, daarover met een oordeel te komen. Het gaat over
een termijn, waarbinnen je bij dalend inkomen over kan gaan van particulier
naar het ziekenfonds. De staatssecretaris antwoordt dat er mensen zijn die
daarvan voordelen hebben, maar die groep is verwaarloosbaar in vergelijking
met degenen die juist omdat de ANW wordt weggetoetst, in inkomen achteruitgaan.
Hoelang gaat dat nog duren? Vindt de staatssecretaris het niet noodzakelijk,
er bij zijn collega van VWS op aan te dringen dat dit advies met spoed wordt
uitgebracht? Inmiddels is het probleem namelijk bij de individuele huursubsidie
en bij de studiefinanciering, waar vergelijkbare problemen speelden, wel opgelost.
Alleen de Ziekenfondsraad heeft waarschijnlijk geen prioriteit gelegd bij
het uitbrengen van dat advies. Waarom duurt dat zo lang? Vindt de staatssecretaris
dit aanvaardbaar?Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ligt het dan niet aan de minister van VWS? Die
heeft blijkbaar geen datum in de adviesaanvrage genoemd, waarop de raad zou
moeten reageren, zoals het kabinet wel heeft gedaan bij een SER-advies in
het kader van de kabinetsformatie. De minister van VWS had
een spoedadvies kunnen vragen als die zaak zo aangelegen is, en dat is zij.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Ik ben het wat dat betreft met u eens. Maar de minister van VWS heeft
natuurlijk andere zaken aan het hoofd. Bovendien praten wij vandaag niet met
haar, maar met de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ik
wil hem dan ook verzoeken zijn collega, de minister van Volksgezondheid, eraan
te herinneren dat die vraag is gesteld. Is hij het met mij eens dat op spoed
moet worden aangedrongen? Dat betekent dat hij zijn collega in het kabinet
moet vragen hoe lang dat advies nog op zich laat wachten.Het tweede punt betreft de bejegening van de zijde van de SVB. Wij weten
natuurlijk dat er in de loop van de tijden behoorlijk gefraudeerd is met betrekking
tot het begrip "gezamenlijke huishouding". Dat daar streng naar gekeken wordt,
is terecht, maar ik denk dat het niet terecht is – helaas horen wij
op dit punt veel geluiden uit de actiegroep Weduwen in de kou – dat
de SVB iedereen die recht op een uitkering heeft min of meer bekijkt als een
potentiële fraudeur. Ik weet natuurlijk wel dat nabestaanden uitermate
gevoelig zijn en het wegtoetsen van een uitkering als een groot onrecht ervaren
en dus degene die wat streng kijkt, beschuldigen, maar de SVB heeft dermate
capabele mensen in dienst dat zij met een dergelijke emotionele houding rekening
moet houden. Ik vraag dus aan de staatssecretaris of hij eens met de SVB zou
willen praten, zodat hun houding niet is: wij moeten helaas wegtoetsen, maar:
als je overweegt een gezamenlijk huishouding te gaan voeren, weet dan dat
je het verliest; als je een kamer zou willen verhuren om niet uit je huis
te hoeven, kijk dan vooral uit dat je met goede nota's werkt. Kortom, een
positief beleid, waarbij nabestaanden geholpen worden, in plaats van een controleachtig
beleid, waarbij wordt gezegd: hier kunnen wij vaststellen dat sprake is van
samenwonen en dus kan het worden weggetoetst. Misschien is het wat overtrokken,
maar zo komt het wel over bij de nabestaanden. Ik zou zo graag willen dat
de SVB meer de bank is die de uitkering verstrekt, waarop men recht heeft,
en adviseert hoe men kan voorkomen dat die weggetoetst wordt. Ik vind het
naar dat ik dit zo moet zeggen, maar ik kan niet anders, gezien de vele brieven,
dan dit probleem op deze manier aan de orde stellen.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Mevrouw Gelderblom heeft gelijk dat dit uit vele
brieven zo op ons over komt. Maar uiteraard heb ik mij ook uitvoerig in deze
materie verdiept. Je kunt de SVB niet afrekenen op iets dat wij in allerhande
wetten hebben vastgelegd. Wij hebben dat soort dingen vaker aan de hand gehad,
zoals in de Wet boeten en maatregelen en bij de behandeling van het handhaafbaarheidsbeleid.
Je kunt niet zo maar aan een uitvoeringsorganisatie allerlei extra eisen gaan
opleggen. Ten eerste heeft dat financiële consequenties en ten tweede
moeten wij goed kijken naar de desbetreffende wetgeving. Ik ben ook geschrokken
van het aantal gevallen dat hierover klaagt en ik ben dan ook best bereid
om hier naar te kijken, maar het is mij wat te gemakkelijk om het dan te hebben
over de bejegening van een uitvoeringsorganisatie alleen. Dan zijn wij mede
schuldig.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Daarom praten wij hier ook over onbillijkheden en de gevolgen daarvan.
Ik had gehoopt in het verhaal van mevrouw Van Leeuwen een steun te vinden...Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Op een andere manier.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Ieder vogeltje zingt, zoals het gebekt is. Waar ik naartoe wil, is die
omslag in het beleid van de SVB. Als dat geld moet kosten, moeten wij daarover
kunnen spreken. Mevrouw Van Leeuwen heeft zelf de kwestie aangehaald van de
huisbezoeken bij hulpbehoevendheid. Dat is ook een zaak, waarbij wij ons afvragen
of het echt zo moet. Als iemand hulpbehoevend is, zijn er toch al allerlei
doktersverklaringen, of is er bijvoorbeeld een persoonsgebonden budget toegekend?
Is het dan echt nodig dat de SVB daar overheen een redelijk vernederend huisbezoek
doet om vast te stellen of er werkelijk sprake is van hulpbehoevendheid? Dat
kost ook geld. De vraag is of dat geld niet beter besteed zou kunnen worden.
Ik zou daarvoor graag de aandacht van de staatssecretaris willen vragen.Het derde punt betreft de voorlichting en de inzet daarbij van de werkgroep
Weduwen in de kou. Deze actiegroep heeft vrijwel geen financiële steun
gehad, terwijl zij een belangrijke voorlichtende taak op zich heeft genomen.
Kan de SVB niet samen met de actiegroep Weduwen in kou het voorlichtingsbeleid
over deze inmiddels verschillende malen aangepaste en redelijk ingewikkelde
wet ter hand nemen? Daartoe dient deze actiegroep een kleine financiële
ondersteuning te krijgen. Weliswaar was zij vanaf het begin tegen de wet,
maar zij heeft een belangrijke rol gespeeld in de voorlichting. Wat is het
oordeel van de staatssecretaris hierover?Het vierde punt is de samenloop van de ANW en de WAO. Voor nieuwe gevallen
geldt dat de ANW-uitkering wordt "weggetoetst" bij inkomen als gevolg van
arbeid. De staatssecretaris wijst er steeds op dat dit nu eenmaal de systematiek
van deze wet is. Voorzitter! Je krijgt niet zo maar een WAO-uitkering. Als
je recht hebt op een WAO-uitkering betekent dit dat je niet kunt werken. Voor
WAO'ers is er slechts een theoretische mogelijkheid om het inkomen te verbeteren
door het aanvaarden van werk. Zij zijn immers arbeidsongeschikt verklaard.De nog steeds gehanteerde motivering van de staatssecretaris dat het in
zijn algemeenheid ongewenst is wanneer uitkeringen worden gestapeld, berust
naar de mening van D66 nog steeds op een denkfout. Dat is alleen het geval
bij opeenvolgende risico's met dezelfde oorzaak, zoals bij de Ziektewet of,
wanneer de ziekte langer dan een jaar duurt, de WAO. Bij de ANW en de WAO
gaat het echter om twee volstrekt onafhankelijke risico's waarvoor verzekeringspremie
is betaald.Ik kom terug op mijn vergelijking van 3,5 jaar geleden. De ene week kom
je in het ziekenhuis terecht, waarvoor je keurig verzekerd bent. De volgende
week waaien de pannen van het dak; een schade waarvoor je bij dezelfde maatschappij
verzekerd bent. Jammer, zegt de verzekeraar dan, u heeft wel twee premies
betaald, maar u ligt al in het ziekenhuis en kunt geen verzekeringen stapelen.De redenering van de staatssecretaris gaat toch ook niet op bij een AWBZ-voorziening? In dat geval kan er wel gestapeld worden. Is de
staatssecretaris, evenals zijn voorganger, van mening dat keihard moet worden
vastgehouden aan het niet-stapelen of moet er een oplossing gevonden voor
de situatie waarin er twee verzekeringen lopen tegen risico's die niets met
elkaar te maken hebben? De staatssecretaris heeft voor het eind van het jaar
een notitie toegezegd. Mevrouw Van Leeuwen meent te weten dat deze notitie
al bij de kabinetsformatie betrokken wordt. De staatssecretaris moet hier
een opvatting over hebben. Het zou mij zeer plezieren als wij vandaag daar
iets meer over mogen vernemen.Voorzitter! Dan kom ik bij het vijfde punt: de premie voor het ANW-gat.
Vanmorgen vond ik in mijn postvakje de algemene maatregel van bestuur over
artikel 66a. Het enige criterium dat ik daarin kon vinden betrof de gezondheidstoestand.
Nu komt het nogal eens voor dat iemand die ouder is dan 65 jaar gehuwd is
met een veel jongere partner. Dan is het verzekeren van het ANW-gat onmogelijk.
Is dat een gewenste situatie? Het argument dat het vroeger ook zo was, gaat
niet op, want er is sinds die tijd het een en ander gewijzigd. Juist daarom
is deze mogelijkheid bij de Sociale verzekeringsbank gecreëerd. Is het
nu werkelijk de bedoeling om alleen het criterium van de gezondheidstoestand
in artikel 66a op te nemen. Ik kan mij voorstellen dat de leeftijd als criterium
gehanteerd wordt. Nu zie ik de staatssecretaris "nee" schudden. Hij moet mij
dan maar uitleggen waarom dat niet kan. Bovendien vind ik dat de SVB een behoorlijk
hoge premie berekent, namelijk 2,5 maal de normale premie. Overigens vraag
ik mij af of het voor mensen op het minimumniveau verstandig is om het ANW-gat
te verzekeren. Het probleem ligt bij de bekende middengroepen, maar daar is
2,5 maal de premie een behoorlijk bedrag. Ik vraag mij ook af of dat rechtvaardig
is ten opzichte van mensen die zich kennelijk niet zo gemakkelijk op de particuliere
markt kunnen verzekeren. Werkgevers en werknemers kunnen goede afspraken maken
over prémies, en kortingen bedingen, maar zelfstandigen komen daar
niet aan en moeten dus een hogere premie betalen. Ik vraag de staatssecretaris
dan ook waar dat bedrag van 2,5 maal de normale premie voor staat. Wordt dat
afgezet tegen de premie met korting die werkgevers en werknemers met elkaar
afspreken voor het verzekeren van het ANW-gat – de reële premie –
of tegen de premie die zelfstandigen moeten betalen? Wat is het ijkpunt daarbij?De heer Van de Zandschulp (PvdA):Voorzitter! Er zijn niet veel wetten die mensen zo diep beroerd hebben
als de nieuwe Algemene nabestaandenwet. De noodzakelijke versobering van de
oude AWW kwam heel laat tot stand en was mede daarom te bruusk. De oude AWW
berustte op de veronderstellingen dat duurzame tweerelaties slechts bestaan
in een huwelijk en dat de man kostwinner is en de vrouw kostbereidster. Die
veronderstellingen waren sinds eind jaren zestig aan erosie onderhevig, zowel
door de opmars van wat toen nog alternatieve samenlevingsvormen heette als
door de kanteling van kostwinnersdenken naar een streven naar individuele
economische zelfstandigheid. Een modernisering en tevens een versobering van
de AWW lag allang voor de hand. Het bleef te lang uit en daarna schoot de
wetgever te ver door naar een ander uiterste en liet zich te eenzijdig leiden
door budgettaire overwegingen. Vooral de bruuske ingreep in lopende uitkeringsrechten
heeft het vertrouwen in de overheid ondermijnd.De verzekeringsgedachte is diep in de Nederlandse bevolking verankerd.
Ook de begeleiding door de overheid van de overgang van een publieke verzekering
naar voornamelijk privaatrechtelijke arrangementen schoot zeer te kort. Zo'n
overgang vergt overleg met CAO-partijen, pensioenfondsen en verzekeraars om
na te gaan welke termijnen nodig zijn voor een herijking van verantwoordelijkheden
en om na te gaan welke knelpunten zich voordoen. Denk in het kader van verzekeringen
aan de problematiek van de brandende en smeulende huizen. Het is de vraag
of aan die knelpunten op enigerlei wijze het hoofd geboden kan worden. Een
zeer uitvoerige voorlichtingscampagne maakt eveneens deel uit van een goede
overgang. Als het om voorbereiding, communicatie en voorlichting gaat, zal
de overheid nog iets kunnen leren van de wijze waarop Philips de overgang
van een eindloonregeling naar een flexibel middenloon heeft georganiseerd.Het voorliggende wetsvoorstel behelst de ineengeschoven tweede en derde
reparatiepoging, nadat de tweede reparatiefase, vooruitlopend op wetgeving,
al bij ministeriële regeling was gerealiseerd. Deze Kamer staat de facto
voor een voldongen feit wat de tweede reparatiefase betreft. In dit geval
accepteer ik dat graag. Gelet op de eerdere opstelling van deze Kamer kon
het kabinet daarop ook vertrouwen.In de nu voorliggende gecombineerde tweede en derde reparatieregeling
wordt aan een aantal belangrijke knelpunten tegemoetgekomen, vooral wat betreft
het overgangsrecht. Alle oud-AWW-gerechtigden behouden in elk geval een inkomensonafhankelijke
bodemuitkering ter hoogte van 30% van het brutominimumloon en de vrijlatingsgrens
van inkomen uit of in verband met arbeid wordt voor hen verhoogd, met terugwerkende
kracht tot 1 januari 1998. Vooral voor de lagere en lage middeninkomens onder
de oud-AWW-gerechtigden zijn dit zeer substantiële verbeteringen. Het
kabinet weet hoezeer deze Kamer hecht aan een fatsoenlijk overgangsrecht,
dat gerechtvaardigde verwachtingen niet plotseling frustreert.Hoewel het nu met horten en stoten bijeengesprokkelde overgangsrecht wellicht
niet ideaal is, komt het daar wel in de buurt. De staatssecretaris verdient
waardering voor de open wijze waarop hij het voortgezet debat met de Tweede
Kamer heeft gevoerd. Met de staatssecretaris zeg ik: dit moet het dan maar
zijn, wat het overgangsrecht voor oud-AWW-gerechtigden betreft. Het nog langer
laten voortduren van onzekerheid over het overgangsrecht is niet goed. Hierbij
heb ik één kanttekening: het kabinet moet wel een uiterste inspanning
doen om de kwestie van de peildatumverlegging voor ziekenfonds en studiefinanciering
alsnog bevredigend te regelen.Tot mijn verrassing kondigt het kabinet nu een nieuwe notitie over overgangsrecht
bij wijziging van socialeverzekeringswetten aan, dit keer op instigatie van
de Raad van State. Bespeur ik hierbij de meesterhand van onze vroegere Kamervoorzitter?
De Eerste Kamer had al eerder om een dergelijke notitie gevraagd,
en heeft daarna ook een notitie gekregen. Die notitie bevatte een nuttige
inventarisatie van veel overwegingen en invalshoeken die eventueel een rol
kunnen spelen bij de vormgeving van het overgangsrecht, maar een goed beredeneerde
rangschikking naar gewicht bleef achterwege. Het leek erop dat het kabinet
de handen zoveel mogelijk vrij wilde houden.De Eerste Kamer heeft over die notitie plenair gedebatteerd. De gemeenschappelijke
noemer daarbij was dat zij het rechtszekerheidsbeginsel meer reliëf wilde
geven en dat het verzekeringskarakter van de sociale wetgeving extra aandacht
behoeft. Een nieuwe notitie zou acht kunnen slaan op deze nog onuitgewerkte
contouren van consensus in de Senaat. Ik verwacht geenszins dat de nieuwe
notitie overgangsrecht een handleiding ontwikkelt met pasklare antwoorden
voor elke denkbare situatie, maar ik verwacht wel de formulering van basisnormen
waaraan overgangsrecht kan worden getoetst. Wellicht is het goed als het kabinet
bij de opstelling van deze notitie ook onafhankelijk rechtsgeleerd advies
inwint. Dat kan zeer behulpzaam zijn om over de eigen schaduwen heen te springen.Naast een aanzienlijk verbeterd overgangsrecht voor oud-AWW-gerechtigden
bevat dit wetsvoorstel ook een regeling voor een beperkte categorie smeulende
huizen, om in verzekeringstaal te spreken: personen die om gezondheidsredenen
op de particuliere markt niet of slechts tegen een extreem hoge premie te
verzekeren zijn. Voor de bepaling van onverzekerbaarheid gaat het om een vergelijking
van de premie voor een bepaald verzekeringsproduct tussen personen die vergelijkbaar
zijn qua leeftijd en geslacht, maar die verschillen in gezondheidstoestand,
aldus de memorie van toelichting.Over die vergelijkbaarheid van leeftijd heb ik nog wel een vraag. In de
ANW verzeker ik niet mijzelf, maar mijn partner. En naast de gezondheidssituatie
is het vooral het leeftijdsverschil tussen de partners dat de premiehoogte
bepaalt. Komt iemand die door de combinatie van een slechte gezondheid en
een groot leeftijdsverschil de factor 2,5 bereikt of overschrijdt, in aanmerking
voor de waarborgconstructie bij de SVB? Ik zou daarvoor wel willen pleiten,
maar in de stukken ben ik het niet tegengekomen.De kwestie van onverzekerbare risico's bij privatisering roept in deze
Kamer een déjà vu-gevoel op. In 1993, toen het WAO-gat geslagen
werd, was dit in deze Kamer een zeer aangelegen thema. Het was ook een ingewikkelde
zaak. Een acceptatieplicht zou ook overheidsbemoeienis met premiestelling
en risicoverevening vergen. Een publiekelijk waarborgfonds zou betekenen dat
de winst wordt geprivatiseerd en het verlies gesocialiseerd. Op het laatste
moment werd er gekozen voor een waarborgfonds waarbij alle aanbieders van
WAO-gatverzekeringen – pensioenfondsen en particuliere verzekeraars –
via een minuscule premieopslag bijdroegen aan de tekorten van het waarborgfonds.
Nu bij de ANW kiest het kabinet voor een waarborgconstructie waarbij de tekorten
geheel voor rekening van het publieke fonds komen. Een echt bevredigende oplossing
vind ik dat niet. Het maakt het voor particuliere verzekeraars wel gemakkelijk
om moeilijke gevallen door te schuiven naar de waarborgconstructie van de
SVB. Ik vermoed dat het aantal aanmeldingen bij de SVB gering zal zijn door
de gestelde voorwaarden en door de beperking tot enkele leeftijdscohorten.
Ik accepteer de nu voorgestelde oplossing, al vind ik deze niet echt bevredigend.Over de omvang van de problematiek tasten wij overigens in het duister.
Dat geldt eigenlijk voor de hele operatie van overgang van AWW naar ANW, waarbij
de collectieve regeling voor het overlijdensrisico is teruggebracht tot minieme
proporties en veel wordt overgelaten aan CAO-partijen of individueel initiatief.
Wie wil weten in welke mate er arbeidsvoorwaardelijk of particulier iets is
geregeld, krijgt van de bewindslieden te horen dat zij daar geen zicht op
hebben. Het thans gangbare begrip "monitoring" blijft achterwege.Dat geldt overigens kennelijk globaal voor alles wat onder de noemer "privatisering
sociale zekerheid" valt. Het Financieele Dagblad kwam vorige week uit met
een interessant themakatern daarover. Ik heb daaruit de volgende citaten.
"Geen enkel openbaar orgaan houdt bij hoe de premies en lasten zich ontwikkelen
op deze geprivatiseerde markten: het ministerie van SoZaWe niet, het LISV
niet, het CPB niet en het CBS niet." Oud-staatssecretaris Linschoten zegt
in dit katern: "Als zo'n statistiek nog niet bestaat, dan moeten ze dat zo
snel mogelijk gaan doen. De wetgeving is veranderd op basis van prognoses
en daarbij ging het onder andere om de publieke premiedruk. Het is natuurlijk
interessant om bij te houden wat de publieke plus private premiedruk doet.
Een ding is duidelijk: als de totale kosten omhooggaan, is de hele operatie
mislukt." Een laatste citaat luidt: "Volgens drs. R.P.G. Reinoud, onderzoekshoofd
CTSV, is de onvolledigheid van feitelijke gegevens een knelpunt bij het onderzoek
naar de gevolgen van hervormingen in de sociale zekerheid. Of de maatregelen
succes hebben, weet eigenlijk niemand."Voorzitter! Ter voorkoming van een misverstand wil ik nog zeggen dat deze
citaten niet specifiek slaan op de overgang van AWW naar ANW, maar op de privatisering
van de sociale zekerheid in het algemeen, dus mede op het WAO-gat-, de WULBZ-
en de PEMBA-verzekeringen. Wij onderschrijven de pleidooien om hierbij systematisch
gegevens te verzamelen en statistieken aan te leggen.Ik ga terug naar de tijdelijke overgangsregeling voor onverzekerbare risico's.
Wij verwelkomen deze als een onderdeel van het overgangsrecht van AWW naar
ANW. De problematiek van onverzekerbaarheid op de particuliere markt is echter
geen overgangs- maar een structurele problematiek. Het kabinet heeft eind
verleden jaar een adviesaanvrage naar de SER gestuurd over de verantwoordelijkheid
van de overheid indien burgers zich niet of nauwelijks kunnen verzekeren tegen
bepaalde sociale risico's. Hoewel erg laat, komt deze problematiek via het
SER-advies in brede zin op de politieke agenda. Aan zich zelf overgelaten
lost de markt dit probleem niet op. Via overheids- of zelfregulering met behulp
van acceptatieverplichtingen en enige vorm van risicoverevening is het in
theorie in de markt op te lossen, maar dat leidt al snel tot marktverstoring,
de geur van kartelvorming of problemen met Brussel. Ik denk dat risico's waarbij
de toegang tot of de premiehoogte van een verzekering sterk afhankelijk zijn
van gezondheid, sekse of leeftijd een vorm van publieke regeling
zullen blijven vergen.Bij een verzekering van het nabestaandenrisico stuit ik daarbij wel op
dilemma's. De behoefte van burgers lopen zo sterk uiteen dat een zeer uitgebreide
wettelijke verzekering thans niet aan de orde is. Een wettelijke regeling
zonder toets naar inkomen of de mogelijkheid van inkomensverwerving creëert
een basisinkomen zonder verplichtingen naar de gemeenschap. Een strikte terugwenteling
van het nabestaandenrisico naar de individuele burger daarentegen negeert
het probleem van de risicoselectie.Voorzitter! Op één onderdeel van de toegankelijkheid van
ANW-hiaatverzekeringen heb ik nog een vraag. Valt een ANW-hiaatverzekering
die via de werkgever loopt altijd onder de reikwijdte van de Wet medische
keuringen of is dat mede afhankelijk van de vraag of het om een collectieve
bedrijfs- of bedrijfstakregeling gaat dan wel of daarbij sprake kan zijn van
een individuele keus van de werknemer?Voorzitter! Ik opteer voor een maatschappelijk compromis dat een mixture
is van een sobere wettelijke basisregeling en mogelijkheden van semi-collectieve
of individuele aanvullingen waarbij burgers wel in staat gesteld moeten worden
om tot reële afwegingen te komen. Naar mijn mening vertoont de nieuwe
ANW nog ten minste twee lacunes die in de Tweede Kamer wel zijn aangeroerd,
maar niet voldoende besproken, laat staan opgevuld. Het gaat om de vraag naar
de wenselijkheid van een zekere vrijlating van inkomen in verband met arbeid
en een eventuele overbruggingsuitkering voor iedere nabestaande. De inkomenstoets
van de ANW kent een zekere vrijlating van inkomen uit arbeid, maar geen enkele
vrijlating van bijvoorbeeld een WAO-uitkering. De memorie van antwoord aan
deze Kamer stelt: "Het kabinet is van mening dat het in beginsel ongewenst
is dat een combinatie van twee volledige socialeverzekeringsuitkeringen plaatsvindt."
In de Tweede Kamer gebruikte de staatssecretaris de term "stapelen van uitkeringen".
Het combineren of stapelen van twee volledige socialeverzekeringsuitkeringen
is echter niet het punt van debat. De inkomenstoets van de ANW verhindert
of beperkt dat. Discussiepunt is dus: moet de bescheiden, maar voor betrokkene
substantiële vrijlating van inkomen uit arbeid doorgetrokken worden naar
inkomen in verband met arbeid? Ik zeg ja, het kabinet geeft een dubbel antwoord.
Het kabinet zegt nee als het gaat om een wettelijke sociale verzekering –
WAO of WW – en ja als het gaat om een zogenaamde arbeidsvoorwaardelijke
of bovenwettelijke uitkering, bijvoorbeeld de ontbindingsvergoeding volgens
de kantonrechtersformule of een collectieve WAO-gatverzekering of een VUT-uitkering.
Ik vind dat een raar onderscheid. De wettelijke WAO wordt geheel gekort, de
WAO-gatuitkering wordt gelijkgesteld met inkomen uit arbeid en gedeeltelijk
buiten beschouwing gelaten. Waarom acht het kabinet de eigen wettelijke regelingen
in verband met arbeid van een andere en vanuit de ANW-optiek bezien lagere
orde dan semi-collectieve arbeidsvoorwaardelijke regelingen? Ik pleit ervoor,
de vrijlatingszone van inkomen uit arbeid door te trekken naar inkomen in
verband met arbeid, los van de vraag of het laatste wettelijk of arbeidsvoorwaardelijk
is geregeld.Ik illustreer mijn principiële en praktische bedenkingen tegen het
kabinetsstandpunt aan de hand van drie alledaagse voorbeelden uit de Piet
Heinstraat in X. In deze straat wonen twee weduwen, Marie (57 jaar) en Ans
(43 jaar). Marie heeft gedurende haar hele volwassen leeftijd aan het betaalde
arbeidsproces deelgenomen en is nu volledig arbeidsongeschikt verklaard. Haar
ANW-recht wordt volledig weggetoetst tegen haar WAO-recht. Ans heeft sinds
haar huwelijk niet deelgenomen aan het betaalde arbeidsproces en is sinds
kort herintreedster. Van haar loon blijft een bedrag van 50% van het minimumloon
en 1/3 van het meerdere buiten de ANW-inkomenstoets. Hoe rechtvaardig ik nu
tegenover Marie dat er voor haar geen enkele vrijlating van inkomen in verband
met arbeid is, ondanks een arbeidsverleden van 35 jaar en dat er voor Ans,
met een zeer gering arbeidsverleden, wel een vrijlating geldt voor de inkomenstoets
van de ANW?In dezelfde Piet Heinstraat woont het echtpaar Frank en Sophie. Frank
verdient modaal en Sophie het minimumloon. Frank en Sophie dubben over de
vraag of het gewenst is ten behoeve van Sophie een particuliere nabestaandenverzekering
af te sluiten. Op het eerste gezicht lijkt dat niet nodig. Marie verdient
het minimumloon en van haar potentieel ANW-recht blijft 50% van het minimumloon
en 1/3 van het meerdere buiten beschouwing. Marie zou na het overlijden van
haar partner aan loon en ANW uitkomen op 1 2/3 van het minimumloon (bijna ƒ
3800 bruto per maand), hetgeen dit echtpaar gegeven de vaste lasten en langlopende
verplichtingen toereikend acht. Zou Marie echter kort daarna volledig arbeidsongeschikt
raken dan daalt haar inkomen terstond tot 70% van het minimumloon (bijna ƒ
1600 bruto per maand), zijnde de WAO-uitkering, terwijl de ANW-uitkering geheel
vervalt. Dat is gegeven lopende verplichtingen als zeer ontoereikend te beschouwen.
De vraag of een particuliere nabestaandenverzekering voor dit echtpaar nodig
is, valt niet goed te beantwoorden. Het kabinet stelt wel dat de mondige burger
het beste zelf kan bepalen of een particuliere nabestaandenverzekering nodig
is, maar door loon en WAO-uitkering zo sterk uiteenlopend te behandelen in
de ANW-inkomenstoets weten Frank en Sophie niet goed waaraan zij toe zijn.
Over- en onderverzekering zullen beide voorkomen. Om redenen van rechtvaardigheid
en voorspelbaarheid pleit ik ervoor, de vrijlatingsgrens van inkomen uit arbeid
door te trekken naar inkomen in verband met arbeid.Het laatste punt dat ik aan de orde stel, is de vraag of de ANW nog wel
als een volksverzekering beschouwd kan worden. Het kabinet stelt van wel,
maar maakt die bewering niet waar. Kenmerk van een volksverzekering is –
naast enkele formele kenmerken als een wettelijke omschrijving van de kring
van verzekerden en financiering door premies – vooral dat het een verzekering
is die voor alle ingezetenen relevant kan zijn als het verzekerd risico hen
treft. Een volksverzekering is een wettelijke op solidariteit gestoelde verzekering
die voor de hele bevolking potentieel van belang is. De mate waarin kan verschillen.
Verschillende fracties hebben dit in december 1995 aan de orde gesteld. Recent,
tijdens het debat in de Tweede Kamer over deze reparatiewet, heeft mevrouw
Bijleveld dit ingebracht. Voorzover ik uit de Handelingen van de Tweede Kamer kan opmaken, houdt het CDA in zijn verkiezingsprogram deze
notie terecht overeind, maar werkt men dit mallotig uit in de vorm van een
doorlopende inkomensonafhankelijke basisuitkering van 30% voor elke nabestaande.
Zo'n uitkering is in de aanvangsfase veelal te laag en later veelal overbodig.Vanuit de volksverzekeringsgedachte en rekening houdend met de maatschappelijke
realiteit, pleit ik voor een inkomensonafhankelijke uitkering ter hoogte van
het sociale minimum voor iedere nabestaande voor een beperkte periode van
recuperatie en heroriëntatie. Na die beperkte periode kan de inkomenstoets
in werking treden. De dood van de levenspartner is een zeer ingrijpende gebeurtenis
en mag in de tijd niet samenvallen met financiële sores.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Voorzitter! Om te voorkomen dat de heer Van de Zandschulp nog langer met
de door hem veronderstelde mallotigheid rondloopt, wijs ik hem erop dat in
het CDA-program óók over een overbruggingsregeling wordt gesproken.
Die 30% is daarnaast dezelfde vrijlating als voor de oude gevallen is aangebracht.
Met andere woorden: eerst de overbruggingsregeling en dan dat, of liever tegelijkertijd.
Overigens was er in de Tweede Kamer geen ruimte om ook over die overbruggingsregeling
te spreken.De heer Van de Zandschulp (PvdA):Dat laatste betwijfel ik als ik zie wat die Kamer allemaal overhoop heeft
gehaald in dat debat. Overigens, voorzitter, accepteer ik de correctie van
mevrouw Van Leeuwen. Het CDA-program ken ik op dit punt slechts via de Handelingen
van de Tweede Kamer. Vroeger gaf de SDU bij verkiezingen een dik boek uit
waarin alle verkiezingsprogramma's waren opgenomen. Dit jaar heb ik dat boek
niet in de boekhandel kunnen vinden. Ik tast op een aantal punten dan ook
in het duister. Ik vind dit een ernstige tekortkoming van de SDU. Misschien
heeft het met de privatisering te maken.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Voorzitter! Ook wat dit betreft kan ik de heer Van de Zandschulp uit de
droom helpen. Ook geprivatiseerde bedrijven kunnen goed werken. Ik heb het
bedoelde boek gekocht bij de SDU, naar ik meen voor ƒ 45.De heer Van de Zandschulp (PvdA):Ik heb er in Utrecht bij twee academische boekhandels naar gevraagd, maar
men had er nooit van gehoord! Den Haag is dus kennelijk beter van boekhandels
voorzien dan Utrecht.Voorzitter! In vrijwel alle gevallen heeft de dood van de partner financiële
gevolgen. De alleenverdiener moet wellicht kinderopvang regelen; de parttime
werkende moet misschien haar of zijn baan uitbreiden; de duur behuisde moet
wellicht naar een goedkopere woonruimte omzien; anderen moeten misschien voor
het eerst een beroep doen op inkomensafhankelijke regelingen, zoals studiefinanciering
en huursubsidie, die elk hun eigenwijze peildatum kennen.Zo'n inkomensonafhankelijke overbruggingsuitkering voor herstel en heroriëntatie
is temeer van belang nu de wetgever de zogenaamde overlijdensuitkering heeft
gereduceerd tot precies één maand en de vanzelfsprekende medeverzekering
van nabestaandenpensioen in de aanvullende pensioenvoorzieningen onder grote
druk staat. Ik verwijs naar artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet.Voorzitter! Ik heb geen opinieonderzoek of referendum nodig om te weten
dat een wettelijke overbruggingsuitkering voor elke nabestaande op steun zou
kunnen rekenen van een brede meerderheid van de bevolking. Zo'n uitkering
zou ook de problematiek van onverzekerbare risico's althans enigszins verlichten.
Gelijkstelling van inkomen in verband met arbeid aan inkomen uit arbeid bij
de inkomenstoets maakt een individuele afweging van de vraag naar een particuliere
nabestaandenverzekering meer reëel en hanteerbaar. Met deze twee toevoegingen
zou er sprake zijn van een, zij het zeer sobere, toch alleszins verdedigbare
volksverzekering. Waarom doen wij het dan niet?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Mijnheer de voorzitter! Hoe goed kunnen wij ons de discussie herinneren
die in deze Kamer op 18 en 19 december 1995 is gevoerd? Ook anderen hebben
daar al over gesproken. Het was een intense en op bepaalde momenten zeer emotionele
discussie. Dat zijn wij in dit huis niet zo erg gewend. Mijn fractie was toen
weliswaar overtuigd van de noodzaak de Algemene weduwen- en wezenwet structureel
en ingrijpend te veranderen, maar wij hadden toen ook fundamentele bezwaren,
met name ten aanzien van het overgangsrecht. De heer Heijmans heeft met nadruk
het onrechtvaardige van het overgangsrecht, zoals het in de wet stond, aan
de orde gesteld. Ik citeer hem: Is de staatssecretaris nog steeds niet overtuigd
van het argument dat bestaande gevallen op grond van een ander systeem hun
uitkering hebben gekregen dan nieuwe gevallen en dat dit onderscheid een objectieve
rechtvaardigheidsgrond is voor het handhaven van twee systemen? De toenmalige
staatssecretaris was zeer beducht voor die twee systemen naast elkaar. Hij
stelde dat het moeilijk was voor de uitvoering.Eenieder in deze Kamer was er toen van overtuigd dat de wet, zoals die
voorlag, gewijzigd moest worden. De staatssecretaris deed ook een aantal toezeggingen.
Nu, tweeënhalf jaar later, repareren wij voor de tweede of misschien
zelfs derde keer de Algemene nabestaandenwet (ANW). In juli 1996 zijn een
aantal zeer pijnlijke knelpunten weggenomen en vandaag liggen er een aantal
wijzigingen voor die naar de mening van mijn fractie weer een aantal onrechtvaardigheden
die in de wet zitten voor de bestaande gevallen, wegnemen. Nog niet alles
is hiermee opgelost. Het zal voor sommige belanghebbenden niet meer zijn "zoals
vroeger", maar de versoepeling is significant.Natuurlijk is het voor uitvoerders lastig om een heel lange tijd twee
systemen naast elkaar te onderhouden, maar dat kan en mag geen argument zijn
om de voorliggende wijzigingen niet door te voeren. Het kan ook leiden tot
het gevoel dat er nieuwe onrechtvaardigheden ontstaan, omdat nieuwe gevallen
anders behandeld worden dan de oude gevallen, maar de meesten hebben de mogelijkheid
zich te verzekeren.Natuurlijk kost deze versoepeling aanzienlijk meer geld. In 1999 is dat
224 mln. extra, aflopend tot 6 mln. in 2002. De staatssecretaris heeft voorgesteld
de kosten te dekken uit de opbrengst van het wetsvoorstel
tot beperking van de export van uitkeringen naar het buitenland. Kan de staatssecretaris
aangeven wanneer dat wetsvoorstel deze Kamer zal bereiken? Volgens een van
de lijstjes van het ministerie van SoZaWe hadden wij dat wetsvoorstel ook
nog deze periode moeten afwerken. En overigens willen wij hier al het signaal
afgeven, dat wij ten zeerste betwijfelen of dat wetsvoorstel deze extra uitgaven
zal kunnen compenseren. Hoe denkt de staatssecretaris aan die 224 mln. te
komen?Buitengewoon belangrijk – anderen hebben het ook al genoemd –
is de voorlichting over de veranderingen die in dit wetsvoorstel zitten. Het
is noodzakelijk dat belanghebbenden weten waar zij nu aan toe zijn. In een
aantal personeelsbladen heb ik gelezen, dat de uitvoering van dit wetsvoorstel
zeer gecompliceerd is en erg afhankelijk van individuele factoren. Iedereen
moet dus geïnformeerd worden. Maar ook degenen die nu vrolijk en onbezorgd
leven en werken moeten zich ervan bewust zijn dat zij zelf de verantwoordelijkheid
dragen voor de toekomst en dat het wellicht wenselijk is een verzekering af
te sluiten, waardoor nabestaanden niet in te grote financiële problemen
komen. Kan de staatssecretaris in deze Kamer nog eens aangeven hoe hij de
voorlichting denkt te gaan voeren?Tot slot nog een opmerking. Sinds de discussie over de ANW hebben zeer
veel actieve vrouwen, met name de groep Weduwen in de kou, met buitengewoon
veel verve de belangen van de weduwen onder onze aandacht gebracht. Ik heb
dat met veel respect gevolgd. Ook de staatssecretaris was ongetwijfeld op
de hoogte van de pijnlijke en verdrietige consequenties van de ANW. Ware het
nu niet verstandiger en eleganter geweest, als het kabinet zelf met de wijzigingsvoorstellen
was gekomen? De wijzigingen in 1996 zijn er gekomen naar aanleiding van de
toezeggingen, gedaan in deze Kamer. Het kabinet was mijns inziens in dezen
veel te volgend. In september 1997 past het kabinet de wet aan naar aanleiding
van "een meerderheid in de Tweede Kamer" en dan verschijnt opnieuw een ingrijpende
nota van wijziging van 9 april 1998 naar aanleiding van de discussie aan de
overzijde over het wetsvoorstel. Maar goed, eind goed, redelijk al goed. Althans
ik mag hopen, dat dit wetsvoorstel nu niet meer jaarlijks gewijzigd hoeft
te worden.Voorzitter! Ik wacht de beantwoording door de staatssecretaris met belangstelling
af.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter! Dit is de derde keer in 2,5 jaar tijd dat deze Kamer over
de nabestaandenwet spreekt, een nabestaandenwet die veel beroering gebracht
heeft. Er zijn ontzettend veel brieven binnen gekomen over de gevolgen van
de ANW en ik geef enkele citaten. "Door uitsluitend aandacht te hebben voor
forse bezuinigingen van de nabestaandenwet zijn het leed, het verdriet en
de zware gevolgen van de ANW gemakshalve over het hoofd gezien en heeft het
geleid tot een wetgeving waarbij normen, waarden en fatsoensregels overboord
zijn gezet. Ik sta met mijn rug tegen de muur met deze abrupte en onrechtvaardige
wetswijziging." "Dank u voor het verpesten van mijn leven." "Weduwen en wezen
zijn opgezadeld met nog meer zorgen en onzekerheid, alsof ze nog niet genoeg
zorgen hadden."De ANW, zoals die in december 1995 in deze Kamer is aangenomen, deugde
niet; een wet om je voor te schamen. Hierover was de gehele oppositie het
eens. Onder grote druk van maatschappelijke organisaties, met complimenten
voor de actiegroep Weduwen in de kou, heeft zelfs de regering ingezien dat
de ANW erg hard kon uitpakken en vandaar de wijzigingsvoorstellen.Het is natuurlijk altijd goed dat inzichten veranderen, maar ik vraag
me werkelijk af of dat niet eerder mogelijk was. Veel mensen hebben van de
ANW slapeloze nachten gehad en het heeft ontzettend veel onnodig verdriet
gebracht. De ANW van 1995 heeft plaats gemaakt voor een wat betere wet. Een
goede wet is het nog steeds niet en zal het ook wel nooit worden, maar bij
paars moet je kennelijk blij zijn met alle kleine verbeteringen die voorgesteld
worden.GroenLinks is het eens met de voorliggende wijzigingen, voorgesteld door
de regering en aangevuld met goede verbeteringen vanuit de Tweede Kamer. Onder
aanvoering van Paul Rosenmöller heeft de overzijde een goed potje resultaatvoetbal
gespeeld.GroenLinks heeft in alle debatten over dit onderwerp aangegeven, dat de
oude AWW vervangen moest worden. Die was niet meer van deze tijd. De AWW werd
onbetaalbaar toen door de afgedwongen gelijke behandeling van weduwnaars de
kosten van de AWW de pan uit rezen. Wijziging van de AWW was bovendien mogelijk
door de toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen op de arbeidsmarkt. Hoe
meer partners allebei een eigen inkomen hebben, hoe minder compensatie nodig
is als een van de twee partners wegvalt.Dit neemt niet weg dat zowel bij oude als nieuwe nabestaanden de positie
van weduwen over het algemeen zwakker is dan die van weduwnaars en dat de
positie van betaald werkenden sterker is dan die van niet-betaald werkenden.
Emancipatie en economische zelfstandigheid zijn uitgangspunt van het beleid
van de regering, maar het is nog steeds, jammer genoeg, geen gangbare realiteit.
De cijfers onderstrepen dat, ook voor de nieuwe nabestaanden. Van de nieuwe
nabestaanden met een ongekorte uitkering is 96% vrouw en met een door de inkomenstoets
gekorte uitkering is 83% vrouw. WAO-weduwen en -weduwnaars hebben en houden
het moeilijk. Dit geldt zeker voor de toekomstige WAO-weduwen/weduwnaars.
Voor hen geldt geen vrijlatingsregeling. Ik citeer uit de memorie van antwoord:
"Iemand die volledig arbeidsongeschikt is, kan geen inkomen uit arbeid verwerven
en kan niet profiteren van de vrijlating." Wat is hier rechtvaardig aan? Je
kunt niet werken, je wilt wel, maar je bent volledig arbeidsongeschikt en
als straf mag je lekker niet profiteren? Ik snap hier niets van. Het woord
"profiteren" in dit verband vind ik trouwens behoorlijk ongepast. De memorie
van antwoord vervolgt met: "Iemand echter die gedeeltelijk arbeidsongeschikt
is, kan voor het resterende gedeelte werken en zodoende voor het inkomen uit
arbeid de vrijlating gebruiken. Ditzelfde geldt voor een voormalig WAO'er
die weer arbeidsgeschikt wordt" en "de arbeidsparticipatie wordt (op deze
manier) gestimuleerd." Hiervoor is gekozen omdat het kabinet stapeling van
uitkeringen een ongewenste zaak vindt. Als beginsel is hiervoor
misschien wel wat voor te zeggen.Het onderscheid tussen inkomsten uit arbeid en inkomsten in verband met
arbeid is kennelijk gekozen om de deelname aan betaalde arbeid niet te ontmoedigen
en om de arbeidsparticipatie te bevorderen. Geen arbeidsparticipatie = geen
vrijlatingsregeling. De WAO en de WW zijn echter loongerelateerde uitkeringen
en dat is wat anders dan een volksverzekering. Stapeling van uitkeringen is
niet echt aan de orde want het zijn verschillende typen uitkeringen.Daarbij komt dat een combinatie ANW-WAO toch echt wat anders is dan een
combinatie ANW-WW als er alleen naar arbeidsparticipatie gekeken wordt. Als
je werkloos bent, kun je in principe werken; als je volledig arbeidsongeschikt
bent, dan kun je dat niet. Waarom wordt deze laatste groep op zo'n onrechtvaardige
manier gestraft?In de eerste ANW was er ook geen inkomensvrijlating voor vutters, ook
om de arbeidsparticipatie te bevorderen. Gelukkig heeft de regering ingezien
dat dit een kulregeling was, er valt weinig arbeidsparticipatie te bevorderen
als je in een VUT-situatie zit.In de aan de orde zijnde reparatievoorstellen beschouwt de regering arbeidsvoorwaardelijke
regelingen als inkomen uit arbeid. Dat is in ieder geval iets, nu de WAO en
daarna de WW nog!Bij de behandeling van de ANW heeft GroenLinks zowel in de Tweede als
in de Eerste Kamer keer op keer bepleit de vrijlating voor inkomsten in verband
met arbeid te verbeteren, niet alleen in de overgangssituatie, maar ook daarna.
Het blijft vreemd en onlogisch dat er niet gekozen wordt voor eenzelfde vrijlatingsregeling
bij inkomsten uit arbeid en inkomsten in verband met arbeid. Als ik iedereen
in deze Kamer beluister, bestaat daarvoor een ruime politieke meerderheid.Doordat de gewenningsuitkering is afgeschaft, voorkomt ook deze wetswijziging
niet dat er in de toekomst nabestaanden zullen zijn die plotseling met een
grote terugval in inkomsten te maken krijgen. Een nabestaande met een bescheiden
inkomen die naast de ANW een bedrag mag vrijhouden, zal bij werkloosheid of
arbeidsongeschiktheid het neveninkomen kwijtraken. Maar er moet wel premie
voor dit soort verzekeringen betaald worden. Dat blijft cru. Wat is het argument
waarom de huidige nabestaanden wat dat betreft beter af zouden moeten zijn
dan de toekomstige?De noodzaak van een overbruggings- c.q. gewenningsperiode voor iedere
nabestaande blijft bestaan. Dit zou kunnen gebeuren in de vorm van een tijdelijke
overlijdensuitkering om de eerste klappen mee op te vangen.Voorzitter! Het is een goede zaak dat de Tweede Kamer de deelname aan
het waarborgfonds verruimd heeft. Dit is echter nog niet voldoende. De geboortedatum
1 juli 1956 zou uit de wet moeten verdwijnen. Iedereen die verantwoordelijkheid
wil dragen voor zijn of haar partner, moet zich kunnen verzekeren, hetzij
via een commerciële verzekeraar, hetzij via de SVB. Er zijn diverse situaties
waarin dat nu niet kan, ook al wil iemand dat graag. Ik wijs bijvoorbeeld
op jonge mensen onder de 41 jaar die zich onmogelijk kunnen verzekeren omdat
ze ziek zijn. De deelname zou ook uitgebreid moeten worden tot mensen die
door een groot leeftijdsverschil met hoge premies worden geconfronteerd. Tot
het 65ste jaar van de "oudste" partner is de premie nog wel op te brengen,
maar na het 65ste levensjaar wordt de premie erg hoog. De kosten kunnen oplopen
tot ongeveer ƒ 600 per maand. Het waarborgfonds biedt geen soelaas
omdat men wel verzekerbaar is. Er is alleen sprake van een groot leeftijdsverschil
tussen beide partners. Welk advies zou de staatssecretaris deze mensen willen
geven?Door het wegvallen van de overgangsregeling hebben veel weduwen sinds
januari een inkomen onder de ziekenfondsgrens. Het voorbeeld in de brief van
de ombudsman spreekt voor zich: een verschil van ongeveer ƒ 260 per
maand tussen de particuliere ziektekostenverzekering en de ziekenfondspremie.
Het is fijn dat de staatssecretaris in de memorie van antwoord de GroenLinks-fractie
erop wijst dat het ook kan voorkomen, dat een particuliere verzekering goedkoper
is dan een ziektekostenverzekering. Dat geloof ik graag, maar niet in het
genoemde voorbeeld. Vanwege de peildatum van 1 november 1997 kunnen veel weduwen
pas in januari 1999 in het ziekenfonds. Dit betekent in een aantal gevallen,
dat bovenop de inkomensachteruitgang die ze kregen per 1 januari 1998 nog
de dure particuliere premie komt. Ik zou de staatssecretaris toch nog een
keer willen vragen, ervoor te zorgen dat de weduwen alsnog per januari 1998
in het ziekenfonds kunnen.De uitvoerbaarheid van de wet is er niet eenvoudiger op geworden. Ik heb
dan ook grote bewondering voor de SVB, die al deze wijzigingen in goede banen
moet leiden. Dat is niet altijd even gemakkelijk, ook omdat het gemakkelijk
tot fouten leidt. Al deze reparatiemaatregelen kosten qua uitvoering extra
geld. Ik ga er maar van uit dat de staatssecretaris de SVB op ruimhartige
wijze in staat stelt, alle reparatiemaatregelen op korte termijn uit te voeren
en dat hij er bij het CTSV op aandringt, het verzoek van de SVB om extra budget
positief te waarderen. Mocht het anders zijn, dan hoor ik dat graag.Voorzitter! Zoals gezegd ziet GroenLinks de reparatievoorstellen als verbeteringen.
Maar intussen is de ANW een ongelooflijke ingewikkelde wet geworden, een lappendeken
en uitvoeringstechnisch een ramp. Kortom, een moeilijk uit te leggen wet met
nog steeds veel pijnpunten en bij lange na moeders mooiste niet.De heer Veling (GPV):Voorzitter! Ik spreek mede namens de fracties van SGP en RPF.Ongelijk erkennen is niet eenvoudig. Dat is overal in het leven zo, maar
zeker in de politiek. Mijn eerste ervaring in dit huis was de discussie over
het huurwaardeforfait van zeven jaar geleden. In de berekeningen zat toen
domweg een rekenfout. Ik weet nog hoe verbaasd ik was over het feit dat het
nog zo lastig was om dat simpelweg erkend te krijgen. Dat is ook niet gebeurd:
het ging uiteindelijk om het welzijn van het volk, zodat een rekenfout moest
worden geaccepteerd.Als er dan al ongelijk moet worden erkend, gaat dat mondjesmaat en blijkbaar
in trappen. Als het moet, kun je nog het beste zeggen dat je het niet wist.
Als je dat niet kunt zeggen, zeg je dat er onvoldoende draagvlak in de samenleving
blijkt te zijn. Zeggen dat je het bij het verkeerde eind had, blijkt toch
wel erg lastig te zijn. Dat constateer ik aan de hand van de bij dit wetsvoor stel horende stukken. De wet heet een reparatie van gebleken onbillijkheden
te zijn. Met dat "gebleken" wordt gezegd, dat dit pas naderhand aan het licht
kwam. In de memorie van toelichting staat dat het gaat om reparatie van onbedoelde
en ongewenste effecten. In de Tweede Kamer is daarover gesproken, waarbij
onder andere een curieuze uitleg aan de orde kwam van wat onbillijk moet zijn.
Dat is klaarblijkelijk niet zozeer iets dat het oordeel van het kabinet weergeeft,
maar het gaat om effecten waarvan in het verkeer met de Kamer is gebleken
dat daarvoor onvoldoende steun bestaat in de samenleving. Er is dus opnieuw
iets gebleken wat voorheen niet duidelijk was: onvoldoende steun. "Wij wisten
het niet allemaal." In reactie op mijn vragen in dit huis wordt dan een aantal
voorbeelden genoemd van dingen die inderdaad destijds niet helemaal helder
waren: halfwezenuitkeringen voor kinderen die door grootouders worden verzorgd
en een paar andere dingen.Toch is het onmiskenbaar zo dat de substantie van het voorstel dat nu
voorligt, betrekking heeft op reparatie van wel degelijk bedoelde effecten.
Ik vind het heel zuinigjes en eigenlijk ook een beetje misplaatst om daarvoor
weg te lopen. De hele reparatie op het gebied van het overgangsrecht is de
reparatie van effecten die wel terdege beoogd waren en die ook uitvoerig zijn
besproken. Wat vindt het kabinet zelf? Wat is dit voor reparatie? Is dat onder
druk gebeurd of komt men nu terug op een verkeerde beslissing? Ik ben erg
nieuwsgierig naar de notitie over het overgangsrecht, want mogelijkerwijze
kan die op dit punt meer licht werpen.Wat bij de behandeling van de ANW destijds voor onze fracties buitengewoon
pijnlijk was, was de benadering van het huwelijk. Ik zie nu maar even af van
de discussie die je daarover kunt voeren en over de gelijkstelling van het
huwelijk met minder verplichtende vormen van samenwonen en -leven. Het kabinet
koos heel duidelijk voor een individualistische benadering. Dat vonden wij
een miskenning van wat de verbinding van twee levens kan betekenen. Het gaat
om levensverbintenissen en die zijn meer dan gelegenheidscoalities die je
als de omstandigheden zich wijzigen, weer kunt veranderen. De suggestie wordt
eigenlijk gewekt dat wanneer een partner wegvalt, er een vervolg moet zijn.
Wij hebben deze benadering aangevoeld als een miskenning van het unieke, belangrijke
van een levensverbintenis, het huwelijk of andere levensverbintenissen die
daarmee veel gelijkenis hebben. Zo'n verbintenis is in beginsel onomkeerbaar.
Ook al wil dat je niet bewust, er is toch sprake van een samengroeien van
twee levens. Dan is het wegvallen van een partner een ramp, hoe je het ook
wendt of keert. Er wordt een wederzijdse afhankelijkheid aangegaan, in heel
veel opzichten. Natuurlijk heeft die wederzijdse afhankelijkheid ook een financiële
kant.Dat de AWW moest worden aangepast, is onmiskenbaar. Dat het behoeftebeginsel
een duidelijke rol moest gaan krijgen, was ook voor ons duidelijk, maar het
ontmantelen van de AWW, zoals is gebeurd, was beslist onjuist. Naar onze opvatting
behoort de overheid die wederzijdse afhankelijkheid te erkennen en te koesteren.
Wanneer mensen in financiële problemen geraken door het buiten hun wil
verbroken worden van zo'n wederzijdse afhankelijkheid, moet de overheid zich
niet terugtrekken. Dat geldt zeker voor de "bestaande gevallen". Wanneer mensen
zijn getroffen door de dood van hun partner in een situatie waarin zij niet
anders konden dan rekenen op een zekere financiële regeling, behoort
de overheid daar niet voor weg te lopen. Wij zijn gewend om wat meer op de
zelfstandigheid van partners in een huwelijk of een andere vorm van samenwonen
en -leven te letten. Maar ook in de huidige omstandigheden betekent het verlies
van een partner een ramp. Daarom zou er ook voor nieuwe gevallen een voorziening
moeten zijn, al was het maar een voorziening in de sfeer van een overbrugging,
want het gaat om mensen die in omstandigheden van rouw wel wat anders aan
hun hoofd hebben dan de financiële sores.De coalitie heeft onder druk vanuit de samenleving en door inbreng van
de Tweede Kamer een voorstel tot reparatie gemaakt en dat ligt nu voor. Ik
moet constateren dat het allemaal tamelijk moeizaam ging en dat een aantal
wijzigingsvoorstellen zijn afgewezen, doordat de coalitie, maar dan ook alleen
de coalitie, deze heeft geblokkeerd. Het ging daarbij om een wat royalere
verzorgingsuitkering en een vrijlatingsregeling in verband met arbeidsongeschiktheid.
Ik constateer dat eigenlijk opnieuw de coalitie, tegen een belangrijk deel
van de Tweede Kamer in, een beleid steunt dat ik individualistisch en marktgericht
noem.Dat is opvallend omdat in de oppositie tegen het paarse kabinet op dit
punt twee gedachtegangen samenkomen. In de eerste plaats is dit de socialistische
gedachtegang die solidariteit voorop stelt en die de overheid een belangrijke
taak toekent in het bewaken daarvan. In de tweede plaats is er de christelijke
benadering die stelt dat wij zuinig moeten zijn op een samenleving waarin
mensen structureel verantwoordelijk voor elkaar zijn en dat de overheid moet
optreden als beschermer van degenen die dat nodig hebben. Deze beide gedachtegangen
zijn door het paarse kabinet niet gevolgd. Dat geeft te denken. Daaruit maak
ik op dat in ieder geval de PvdA niet in dat klimaat thuishoort. Een kabinet
dat zich op deze manier laat kennen, is niet goed voor onze samenleving. Dat
doet mij ook met enige zorg kijken naar het mogelijke ontstaan van een tweede
paars kabinet.Voorzitter! Wij zullen de voorstellen steunen, maar zonder veel enthousiasme
over het resultaat.De heer Batenburg:Mijnheer de voorzitter! Zoals reeds in december 1995 in deze Kamer werd
opgemerkt, is de ANW van een dermate slechte kwaliteit, dat de wet in deze
vorm nooit door de Eerste Kamer had mogen worden aangenomen. Voorzover ik
mij kan herinneren, stond er een kabinetsbelang op het spel. Het wetsvoorstel
inzake de ANW zoals het er lag, moest door de Eerste Kamer worden aangenomen,
ondanks het feit dat in die dagen bij de afdeling voorlichting van het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid massa's telefoontjes binnenkwamen van
huilende en wanhopige mensen die het niet meer zagen zitten. Overigens verscheen
in het verslag van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid
mijn opmerking dat wij bij inwerkingtreding van deze wet schrijnende gevallen
kunnen tegenkomen waaraan niemand gedacht heeft.Voorzitter! Inmiddels zijn wij 3,5 jaar verder en gebleken is dat de uitvoering van deze wet voor grote groepen van vooral oudere mensen
tot grote problemen heeft geleid, omdat zij een groot deel van hun inkomen
zijn kwijtgeraakt en de vaste lasten zijn gebleven zoals ze waren.Ondanks de voorgenomen reparatiemaatregelen naar aanleiding van de gebleken
onbillijkheden blijven er problemen. Zo zullen vooral ouderen met een partner
van beneden de 65 jaar geen profijt hebben van deze reparatiemaatregelen en
daardoor in de kou blijven staan.Ik noem een voorbeeld. Partners jonger dan 65 jaar van wie de overleden
echtgenoot ouder is dan 65 jaar, verliezen hun AOW-uitkering. Zij komen ten
gevolge van de kortingen op de AOW in de bijstand terecht. Deze generatie
is over het algemeen onverzekerbaar, gezien de te hoge premies voor deze groep
van ouderen. Veelal hebben deze ouderen na een lang arbeidzaam leven een groot
bedrag aan AWW- en AOW-premies betaald. Zij worden nu onterecht slachtoffer
van de ANW, zoals deze nu voorligt. In schril contrast hiermede staat een
jong persoon van bijvoorbeeld 23 jaar met een kind, niet werkend, die nog
maar weinig premie heeft betaald maar wel een volledig ANW-recht heeft. De
wetgever heeft dergelijke onbillijkheden niet onderkend en heeft derhalve
de verantwoordelijkheid voor deze onrechtmatigheden oplossingen aan te dragen.
Kan de bewindsman mij aangeven hoe hij deze onrechtmatigheden denkt op te
lossen? Overigens schaar ik mij geheel achter het betoog dat de woordvoerster
van het CDA heeft gehouden.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-1667-1680.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl