Behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het vervallen van de bepaling over het uitsluiten van wilsonbekwamen van het kiesrecht (30471)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 284-290

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-12-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 7, pagina 284-290

14-11-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30471Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven (30164)Pagina 274-275
Behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het vervallen van de bepaling over het uitsluiten van wilsonbekwamen van het kiesrecht (30471)Pagina 284-290
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet in verband met nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheer (30212)Pagina 257-274
Lijst van besluiten (dinsdag 14 november 2006)Pagina 309-310
Behandeling van de planologische kernbeslissing Ruimte voor de rivier (30080)Pagina 275-284
Ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 14 november 2006)Pagina 310-310
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet in verband met nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheer (30212)Pagina 300-309
Presentie en opening (dinsdag 14 november 2006)Pagina 257-257
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het vervallen van de bepaling over het uitsluiten van wilsonbekwamen van het kiesrecht (30471)Pagina 295-300
Voortzetting van de behandeling van de planologische kernbeslissing Ruimte voor de rivier (30080)Pagina 290-294
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 24 april 1986 te Straatsburg totstandgekomen Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van internationale niet-gouvernementele organisaties, alsmede invoering van enige regels met betrekking tot in een terrorismelijst vermelde organisaties en andere organisaties waarvan het doel of de werkzaamheid in strijd is met de openbare orde (28764), en over de motie-Franken c.s. over een transparante en verantwoorde procedure inzake plaatsing op en verwijdering van de lijsten van de Verenigde Naties en de Europese Unie met betrekking tot terroristische organisaties (28764, E)Pagina 274-274

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Verklaring
dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in
de Grondwet, strekkende tot het vervallen van de bepaling over het uitsluiten
van wilsonbekwamen van het kiesrecht (30471).De beraadslaging wordt geopend.De heer Witteveen (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Met deze grondwetswijziging vervalt de uitsluiting
van het kiesrecht voor de categorie van wilsonbekwamen, dus van mensen die
onder curatele zijn gesteld. Ondercuratelestelling vindt plaats als mensen
worden geacht, niet zelf in staat te zijn om hun eigen belangen te behartigen.
Iemand anders moet die verantwoordelijkheid dan van hen overnemen. Dat is
allemaal voor hun eigen bestwil. Iemand die alleen niet in staat is om op
een verstandige manier zijn eigen vermogen te beheren, kan toch wel politieke
opvattingen hebben, ideeën over het algemeen belang? Zo iemand kan toch
bijvoorbeeld de wens hebben om premier Balkenende te steunen, juist om vertrouwen
uit te spreken in een van de politici die zich tegen het kabinetsbeleid keren
of om een partij in het parlement te brengen die zich de rechten van dieren
aantrekt? Dat is allemaal heel goed denkbaar. In de aanloop naar deze zeer
breed gedragen grondwetswijziging is ook gebleken dat er mensen zijn die onder
curatele staan en heel graag hun rechten als burger en kiezer
willen uitoefenen. Mijn fractie is er een voorstander van, deze grondwettelijke
beperking aan het kiesrecht te schrappen. Daarmee bereiken wij dan een voorlopig
einde aan een beweging van emancipatie van de burger als kiezer. Die beweging
is in de 19e eeuw begonnen. Eerst waren er vele beperkingen aan het algemeen
kiesrecht. Je moest tot een bepaalde stand of klasse behoren, over een bepaald
inkomen beschikken, je moest op sommige momenten aantonen, te kunnen lezen
en schrijven, kortom: er waren allerlei materiële criteria voor het burgerschap.
Interessant was bijvoorbeeld het huismanskiesrecht dat in gereformeerde kring
werd aangehangen en dat erop neerkwam dat de heer des huizes voldoende verantwoordelijk
werd geacht om hem het kiesrecht toe te kennen, maar dat zijn vrouw geen kiesrecht
kreeg. Dat is allemaal al lang geleden.Aan het algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen zullen na aanneming
van deze grondwetswijziging nog maar twee grenzen gesteld zijn: de leeftijdsgrens
van achttien jaar en de mogelijkheid dat de rechter iemand de straf oplegt
van ontzetting uit het kiesrecht, als een bijkomende straf overigens. De overheid
hanteert dan een zuiver formeel concept van burgerschap. Iedereen die de leeftijdsgrens
heeft overschreden, is automatisch kiezer. Dat heeft consequenties. Er zullen
dan namelijk mensen zijn die feitelijk niet in staat zijn, het kiesrecht uit
te oefenen, bijvoorbeeld door een storing van hun geestelijke vermogens. Zij
zullen het kiesrecht dan ook wel niet willen uitoefenen. Iedereen die dat
alleen wil, kan het kiesrecht gebruiken om hem of haar moverende redenen.
Bij de optelling van alle stemmen tot een verkiezingsuitslag vallen immers
alle redenen en motieven die mensen hebben om te stemmen weg; de wet van de
grote getallen doet zijn werk, voor de uitslag doet het er niet toe om wat
voor redenen of met wat voor motieven iemand zijn of haar stem heeft uitgebracht.
Dit uiterst formele model brengt op een mooie manier het ideaal van gelijkheid
tussen burgers tot uitdrukking. Het gaat kortom om een bij uitstek liberale
benadering van de politieke werkelijkheid.De aarzelingen die de CDA-fractie bij de schriftelijke voorbereiding naar
voren heeft gebracht, begrijpen wij heel goed. Die fractie zorgde tot voor
kort voor de heersende leer. Wij delen die alleen niet. In de redenering van
de minister konden wij ons volledig vinden. Ik heb alleen een aanvullende
vraag. Is de leeftijdsgrens van achttien jaar inderdaad onvermijdelijk, gerechtvaardigd
en geobjectiveerd? Het is een willekeurige grens, de streep is ergens getrokken.
Er zijn vele vijftienjarigen die heel goed zouden kunnen stemmen en dat graag
zouden willen en vele vijfentwintigjarigen die er geen enkele interesse in
hebben. In de toekomst zou de grens van achttien jaar best kunnen veranderen
als wij over de hele linie zouden gaan vinden dat volwassenwording op een
eerdere leeftijd moet worden erkend, bij zeventien of zestien jaar bijvoorbeeld.
Zolang dat niet zo is, vindt de grens van achttien jaar zijn rechtvaardiging
in de omstandigheid dat het nodig is, ergens een leeftijdsgrens te trekken
en dat die grens weliswaar willekeurig is, maar gelijk voor iedereen en de
heersende mening over volwassenheid in onze cultuur weerspiegelt. De regering
heeft gelijk dat het bij deze uitsluitingsgrond op leeftijd om een grond van
volstrekt andere aard gaat dan bij het uitsluiten van wilsonbekwamen.De heer Van Heukelum (VVD):Mevrouw de voorzitter. Bij de behandeling van de grondwetsherziening van
1983 is het aantal uitsluitingsgronden voor het kiesrecht voor de zoveelste
keer belangrijk beperkt. Van de zijde van de Tweede Kamer werden toen al vraagtekens
geplaatst bij het handhaven van een tweetal uitsluitingscategorieën,
zoals vermeld in artikel 54, lid 2 van de Grondwet. De vraag werd daar gesteld
of ook niet deze twee voorgestelde uitsluitingsgronden zouden kunnen vervallen.
Op het totaal der stemmen kan het toch geen noemenswaardig verschil maken
en waarom dan zo streng zijn, aldus de Tweede Kamer.Met betrekking tot de uitsluiting van curandi werd echter van de zijde
van de regering gesteld dat het wel bizar zou wezen om degenen die wegens
geestesstoornissen niet meer tot het beheer van eigen zaken in staat zijn,
wel tot meespreken in de nationale zaak op te roepen. In het huidige wetsvoorstel
is er sprake van voortschrijdend inzicht, in ieder geval van veranderde opvattingen.De regering geeft in de memorie van toelichting op het voorliggende wetsvoorstel
aan dat het belangrijkste argument voor handhaving van de kiesrechtuitsluiting
van curandi in 1983 was dat de grondwetgever het kiesrecht als een dermate
fundamenteel recht beschouwde, dat hij vond dat men van degenen die het uitoefenen,
verwacht mag kunnen worden dat zij tot een verantwoorde uitvoering van het
kiesrecht in staat zijn. Daarmee ging de regering in 1983 dus voorbij aan
wat in de huidige memorie van toelichting op het wetsvoorstel bestempeld wordt
als "de paradox van het kiesstelsel". Namelijk dat een vrij kleine
groep burgers met een minder zware geestelijke stoornis vanwege hun ondercuratelestelling
uitgesloten wordt van het kiesrecht, terwijl een vele malen grotere groep –
vaak zwaarder gestoorde – personen wel het kiesrecht toekomt.Voorzitter, mijn fractie vindt het een goede zaak dat de regering thans
deze paradox door middel van de voorgestelde grondwetswijziging wenst op te
heffen. Wij onderschrijven van harte het standpunt van de regering dat het
kiesrecht een grondrecht is dat aan iedere Nederlander boven de achttien jaar
toekomt.Natuurlijk realiseert ook mijn fractie zich dat een deel van de curandi
niet in staat zal zijn dit kiesrecht de facto uit te oefenen, maar dat geldt
evenzeer voor andere categorieën kiesgerechtigden en is derhalve naar
de mening van mijn fractie geen reden om alleen deze groep curandi uit te
sluiten van het kiesrecht. Mijn fractie acht het geen taak van de overheid
te bepalen of iemand wel of niet in staat is het kiesrecht metterdaad uit
te oefenen, hetzij in persoon, hetzij via volmachtverlening. Mijn fractie
acht het echter wel de taak van de overheid erop toe te zien dat er geen misbruik
wordt gemaakt van het recht om te kiezen. Met de regering acht mijn fractie
het risico van misbruik bij het verlenen van volmacht door geestelijk gehandicapten
een reële mogelijkheid.De regering geeft echter aan dat zij geen aanwijzingen heeft dat structureel
misbruik gemaakt wordt van volmachtverlening door wilsonbekwamen en evenmin
dat er momenteel sprake is van ronselpraktijken, gericht op personen met een
verstandelijke beperking.Mijn fractie acht het desalniettemin een goede zaak dat de minister van
zins is of was, verzorgingstehuizen en verpleeginrichtingen te benaderen in
verband met de uitoefening van het kiesrecht door aldaar verblijvende
personen. Mijn fractie zou graag van de minister vernemen of dit inmiddels
daadwerkelijk is geschied met het oog op de komende verkiezingen van 22 november
aanstaande. Dat was namelijk door de minister in de Tweede Kamer toegezegd.Het moge duidelijk zijn dat mijn fractie graag instemt met het voorliggende
wetsvoorstel. Het is het einde van een proces, dat het algemeen kiesrecht
daadwerkelijk aan alle Nederlanders boven de achttien jaar doet toekomen.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Het verhaal achter dit wetsvoorstel bewijst opnieuw de enorme
invloed van de media en vooral van de beeldcultuur. De curandus kreeg in Martijn
een gezicht: een jongeman die erg belangstellend was in politiek, dat goed
kon verwoorden en ook goed in staat bleek daarnaar te handelen. Een lichte
golf van verontwaardiging over zijn uitsluiting van het actieve en passieve
kiesrecht rolde door Nederland. Er volgde een theevisite bij de minister,
en nu ligt er een voorstel tot grondwetsherziening. De jurisprudentie van
de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State leverde het beslissende
duwtje. Eerdere grondwetgevers hebben zich uitgebreid beziggehouden met de
uitsluiting van wilsonbekwamen, voor de laatste keer bij de voorbereiding
van de algehele grondwetsherziening van 1983. Waar men tot nu toe, zij het
niet zonder debat, de uitsluiting van curandi handhaafde, hangt nu de vlag
er heel anders bij. De Tweede Kamer nam dit voorstel met vrijwel algemene
stemmen aan, maar het voorstel beoogt het omgekeerde, namelijk de onvoorwaardelijke
toekenning van het stemrecht aan de wilsonbekwame medeburgers, in casu de
ongeveer 20.000 curandi. Destijds werd dit plan door de regering nog bizar
genoemd.De redenering van de regering lijkt, als onze fractie het goed heeft gezien,
te berusten op de volgende drie pijlers: - het kiesrecht is een
fundamenteel grondrecht van de burgers, en toetsing of zij dat recht kunnen
uitoefenen, hoort daar niet bij;- het is subsidiair dat een en ander
in de praktijk toch niet echt doortikt, omdat niet verwacht kan worden dat
curandi massaal naar de stemlokalen zuIlen gaan; wat dat betreft geldt de
wet van de grote getallen;- de paradox is dat curandi niet, maar
grote aantallen mensen die vaak ernstig dementeren en/of onder mentoraat of
bewind staan, wel kunnen stemmen.Hoewel onze fractie de gedachtegang van de regering wel begrijpt, hield
zij toch enkele vragen over, die zij voor het grootste deel in het voorlopig
verslag inbracht, maar die niet volledig zijn beantwoord in de snel uitgebrachte
memorie van antwoord.De regering onderscheidt niet tussen het hebben van grondrechten en de
uitoefening daarvan, althans niet in dit geval. Zij lijkt de stelling te betrekken
dat uitoefening van dat grondrecht op zichzelf een bijna absoluut grondrecht
is. Men moet anders dan bij wijze van bijkomende straf in heel specifieke
gevallen niet aan de uitoefening van het kiesrecht willen komen, zo vertaal
ik wat populair de opvatting van de regering.Er zijn geen objectieve criteria die uitsluiting kunnen rechtvaardigen,
zegt de regering in de memorie van antwoord. Elders, ook onder niet-curandi,
komen mensen voor die niet in staat zijn daadwerkelijk te kiezen. Het laatste
is vanzelfsprekend waar, maar daar gaat het ons niet om. Het recht beperkt
op meerdere plaatsen de handelingsvrijheid van mensen. Curandi vormen daarvan
inderdaad een voorbeeld, omdat de wetgever meent dat zij niet in staat zijn
bepaalde keuzes te maken. Hun bescherming en die van derden staat daarbij
voorop. Het is duidelijk dat die laatste motieven, zelfbescherming en in iets
mindere mate bescherming van derden, in het publieke recht zó niet
gelden. Maar ook daar bestaan oordelen over iemands vermogen keuzes te maken.
In dit verband spreekt de uitsluiting van bijvoorbeeld jongeren tot 18 jaar
door de Grondwet. Dat is niet zo maar een beperking van een grondrecht. Daarachter
zit het geobjectiveerde oordeel van de grondwetgever dat dat deel van de burgerij
nog niet goed in staat wordt geacht dat recht uit te oefenen. Vroeger legde
men de grens bijvoorbeeld bij 21 of 23 jaar en in bepaalde gevallen voor het
passieve kiesrecht nog wel hoger. Ook in alle andere landen komen die leeftijdgrenzen
voor. Dat is terecht, naar het ons en de regering voorkomt. Ook de opvatting
van de regering dat onder niet-EU onderdanen ter zake van gemeenteraadsverkiezingen
wilsonbekwamen desgewenst wel zouden kunnen worden uitgesloten, laat zien
dat uiteindelijk de opvatting dat het kiesrecht een grondrecht is beperkingen
in de uitoefening daarvan gedoogt.Ten slotte heb ik nog enkele andere vragen. Heeft de benadering van de
uitoefening van het kiesrecht als een absoluut recht, want die schijn wekt
de regering, niet het risico in zich dat dat kiesrecht te veel wordt gezien
als een wat minder serieus recht dan bijvoorbeeld de civiele rechten? Ook
wilsonbekwamen van wie voor ieder duidelijk, dus onbetwistbaar vaststaat dat
zij niet in staat zijn, te beseffen wat de portee is van wat zij doen, kunnen
wel van de eenvoudigste rechtshandeling in civilibus, maar zullen nooit meer
van de uitoefening van het kiesrecht kunnen worden uitgesloten. Dat die in
de praktijk niet of nauwelijks zal voorkomen dat deze burgers naar het stemlokaal
gaan, lijkt juist, maar dit gegeven is in dit verband niet direct relevant.Onderschat de regering misschien ook niet te veel de volmachtproblematiek,
die overigens ver uitgaat boven die van de volmachtverlening aan curandi?
Men mag er van uitgaan dat het aantal feitelijk wilsonbekwame mensen nog zal
toenemen. Het recht om het kiesrecht uit te oefenen – wij gingen hier
bij de schriftelijke voorbereiding op in en de regering ontkent dit in de
memorie van antwoord ook niet – impliceert ook het recht om een volmacht
te verlenen aan familieleden, andere bekenden of hulpverleners, ook als die
erom vragen. De regering voelt wel dat er iets wringt en zij is het dan ook
met de Kiesraad eens dat hieraan voor de verpleeghuizen een circulaire zou
moeten worden gewijd. Moeten niet nog verdere stappen worden overwogen? Zou
een studie door of vanwege de regering naar volmachtgeving door curandi en
anderen, bijvoorbeeld – inderdaad – in verpleeghuizen, niet moeten
worden overwogen? Als je ervan uitgaat dat een curandus kan kiezen, dan moet
je er ook van uitgaan dat hij in staat is, te beslissen aan wie hij een volmacht
wil geven, ook als iemand erom vraagt.Vindt de regering het niet ten minste theoretisch merkwaardig dat de formele
wetgever na aanvaarding van dit wetsvoorstel in tweede lezing wilsonbekwamen
niet langer kan uitsluiten, maar gemeenteraden voor gemeentelijke
referenda dat wel kunnen? Het is staatsrechtelijk misschien nog wel te verdedigen
indien men de autonomie van de gemeente ruim uitlegt en benadrukt dat er geen "recht
op referendum" bestaat, maar het komt niet echt sterk over, al beseffen
wij ten volle dat een en ander in de praktijk niet gauw of misschien wel nooit
zal voorkomen.Het misverstand mag niet rijzen dat de CDA-fractie geen oog zou hebben
voor de angels en voetklemmen waarop de regering ter verdediging van haar
initiatief wijst. Wij weten daarnaast ook van de Kamerbrede wens van de Tweede
Kamer en van het advies van een deel van de Kiesraad. Even terzijde, in het
advies van het andere deel van de Kiesraad, zeg maar de nee-tenzij-optie,
waarbij de rechter de mogelijkheid krijgt om uitzonderingen op uitsluitingen
toe te staan, herkent onze fractie zich overigens beter. Het is ook waar dat
er een enorme paradox is, zoals geschetst door het kabinet en door vorige
sprekers aangehaald: geen kiesrecht voor twintigduizend curandi, maar wel
voor een veelvoud van dat aantal als het gaat om mensen die onder mentoraat
en/of bewind in onder andere verpleeghuizen verblijven. Maar alvorens definitief
te kunnen instemmen met dit wetsvoorstel willen wij toch nog beter toegelicht
zien waarom de regering de optie "nee, tenzij", waarvan ook de regering
toegeeft dat die de rechterlijke macht niet echt zwaar belast en die bijvoorbeeld
in Portugal en Duitsland wordt gebruikt, zo beslist afwijst. Het is in zekere
zin immers wel een radicale stap die in dit wetsvoorstel besloten ligt: het
categorisch uitsluiten van iedere beperking van de uitoefening van het kiesrecht
voor welke wilsonbekwamen dan ook. Zo ver gaan slechts heel weinig landen;
de regering noemt Zweden als enige, al zijn er wellicht meer.Ten slotte de grondwetsherziening en de betekenis van het derde lid van
artikel 137. Hierover is twee weken geleden vrij uitgebreid gesproken en hierop
is vanuit de staatsrechtelijke hoek door mensen als Dragtstra nogal afwijzend
gereageerd. De regering zou fout zitten omdat zij in strijd zou handelen met
het constitutionele recht. Dit is hun stelling, al vinden zij het wel een
praktisch begrijpelijke stap. Toch zou de regering volgens hen in strijd met
het constitutionele recht handelen? De twee grootste stenen des aanstoots
waren de volgende. Ten eerste zouden mensen die zich juist met het oog op
de voorgestelde wijziging, toentertijd op het punt van de burgemeester en
nu op het punt van de wilsonbekwamen, in de politieke arena willen storten
door zich kandidaat te stellen voor de verkiezingen die nodig zijn na eerste
lezing, dat volgens artikel F 2 van de Kieswet niet meer kunnen doen, want
de kandidaatstelling is vanwege een eerdere ontbinding al lang gesloten. Ten
tweede zegt men dat de Kamer al ontbonden is, ook al gaat die ontbinding pas
in op de dag dat de nieuwe Kamer samenkomt op 30 november. De Kamer wordt
dus niet ontbonden op 30 november. Wij begrijpen het betoog op dit punt
zo dat je een ontbonden Kamer niet nog eens kunt ontbinden. Het is goed wanneer
in deze eerste termijn de regering op deze twee punten, die een grotere reikwijdte
bezitten dan het voorstel dat nu voorligt, reageert omdat zoals onze fractie
ook op 31 oktober heeft benadrukt, de betekenis van de uitleg van artikel
137, lid 3, en van artikel 64 van de Grondwet uitgaat boven dit concrete wetsvoorstel.
Wij wachten de antwoorden met belangstelling af.De heer Holdijk (SGP):Mevrouw de voorzitter. De uitsluiting van het kiesrecht van degenen die
krachtens onherroepelijke rechterlijke uitspraak wegens een geestelijke stoornis
onbekwaam zijn rechtshandelingen te verrichten, zoals verwoord in artikel
54, tweede lid, onderdeel b van de Grondwet, heeft ook in het verleden, met
name ook bij gelegenheid van de grondwetsherziening van 1983, ter discussie
gestaan of, beter gezegd, is niet buiten discussie gebleven. De grondwetgever
van 1983 heeft zeer weloverwogen de kiesrechtuitsluiting van curandi gehandhaafd.
Deze wetgever vond dat men van degenen die het kiesrecht uitoefenen, moet
kunnen verwachten dat zij tot een verantwoorde uitoefening van het kiesrecht
in staat zijn. Het argument om de categorische uitsluiting van geestelijk
gestoorden te handhaven was per saldo van praktische aard. Ik citeer uit de
memorie van toelichting bij wetsvoorstel 14223, pagina 12: "En wat de
geestelijk gestoorden betreft, onder degenen, die thans uitgesloten zijn,
zullen er wel niet velen gevonden worden die bij opheffing van de uitsluiting
van het kiesrecht gebruik zouden maken." Aantallen werden toentertijd
niet genoemd. Aldus, in deze twee hoofdmomenten, valt de huidige visie van
de Grondwet samen te vatten.Thans is de inzet van de regering van andere aard, veel fundamenteler
en radicaler. De regering beroept zich op veranderende opvattingen over het
kiesrecht als zodanig en de maatschappelijk positie van curandi. De regering
kiest voor deze radicale optie "omdat naar zijn opvatting het kiesrecht
als grondrecht toekomt aan iedere Nederlander van 18 jaar en ouder".
Aldus de memorie van toelichting, pagina 4. Die blijkbaar veranderde opvattingen
vinden hun oorsprong in gedachten als emancipatie, behoud van autonomie, respect
voor de menselijke waardigheid en de principes van proportionaliteit en subsidiariteit.
Vanuit deze principiële benadering huldigt de regering het standpunt
dat een curandus niet per definitie buiten staat geacht moet worden zijn kiesrecht
uit te oefenen. Daarom is er reden, zo meent zij, de regering, om curandi
niet per definitie van het kiesrecht uit te sluiten, noch van het actieve
noch van het passieve kiesrecht. Als het voorliggende voorstel kracht van
wet krijgt, zullen ook mensen met een geestelijke stoornis niet bij wet van
het kiesrecht uitgesloten kunnen worden. Zou men deze laatste consequentie
niet wensen, dan had een delegatiebepaling opgenomen moeten worden en daar
heeft men bewust van afgezien.Gegeven deze principiële, blijkbaar door de tijdgeest geïnspireerde
benadering – de heer Van Heukelum sprak van voortschrijdend inzicht –
van het vraagstuk hier aan de orde, moet eenieder die vraagtekens plaatst
bij het voorstel wel de indruk krijgen dat hij een achterlijk, althans een
achtergebleven standpunt erop nahoudt. Toch zou ik menen dat de fundamentele
inzet van de regering ook fundamentele vragen oproept, met name wat betreft
de verantwoordelijkheid van de samenleving voor het democratisch stelsel en
het omgaan met het kiesrecht. Men doet mijns inziens tekort aan deze eis door
nog slechts, zoals de stukken doen, te wijzen op de verantwoordelijkheid van
de curator, de bewindvoerder, de mentor of de verzorgende. Principieel wordt
het initiatief om al dan niet aan verkiezingen deel te nemen of zich kandidaat
te stellen aan de kiezer, ook de geestelijk gestoorde, overgelaten.
Hetzelfde geldt wat betreft het passief kiesrecht. Ook hier wordt aan de kiezer
zelf overgelaten welke kandidaten hij geschikt vindt om hem te vertegenwoordigen
in algemeen vertegenwoordigende lichamen.Dit alles wekt de indruk dat men de feiten, als dit wetsvoorstel ook in
tweede lezing wordt aanvaard, op zijn beloop laat, de verschafte voorlichting
ten spijt. Staat heel deze benadering niet wat ver af van de aangehaalde opvatting
van de grondwetgever van 1983, namelijk dat men moet kunnen verwachten dat
degene die het kiesrecht uitoefent tot een verantwoorde uitoefening in staat
is? Uitoefening van het kiesrecht veronderstelt immers dat iemand in staat
is zijn wil op dit punt te bepalen, evenzeer wanneer hij op eigen initiatief
besluit een volmacht te verlenen.Nu valt terecht op te merken dat vanuit historisch perspectief bezien –
de heer Witteveen refereerde er ook aan – de groep kiesgerechtigden
steeds groter is geworden en de uitsluitingsgronden steeds verder zijn beperkt.
Ook moet erkend worden dat er een niet in alle opzichten verklaarbaar onderscheid
bestaat tussen de geestelijk gestoorden die krachtens rechterlijke uitspraak
onder curatele staan en die geestelijk gestoorden bij wie dat niet het geval
is en die de eerste groep in aantal verre overtreffen. Dat zou een reden kunnen
zijn om binnen de categorie van geestelijk gestoorden een onderscheid te maken
tussen degenen die wel en degenen die niet in staat geacht mogen worden verantwoord
van hun kiesrecht gebruik te maken, maar dan op basis van een ander onderscheid
dan al of niet ondercuratelestelling, bijvoorbeeld de nee-tenzijbena­dering.
Deze variant is door de regering echter verworpen.Wij sluiten ons graag aan bij de vragen die door de heer Dölle zijn
verwoord omtrent de zorgvuldigheid bij de volmachtverlening.Tot slot van mijn bijdrage wil ik nog twee punten naar voren brengen.
De regering beredeneert haar standpunt vanuit het kiesrecht als grondrecht.
Dat grondrechtelijke karakter van het kiesrecht staat er echter niet aan in
de weg om algemene voorwaarden te stellen voor de uitoefening van het kiesrecht.
Zo wordt de leeftijdsgrens van 18 jaar beschouwd als een gerechtvaardigde,
geobjectiveerde uitsluitingsgrond voor het kiesrecht die niet als leeftijdsdiscriminatie
wordt beschouwd. Waarop is deze uitsluiting eigenlijk gebaseerd? De regering
stelt zich nadrukkelijk op het standpunt dat een curandus niet per definitie
buiten staat geacht moet worden zijn kiesrecht uit te oefenen. Een categorische
uitsluiting van geestelijk gestoorden wijst men af. Zijn er onder de categorie
van personen onder de achttien jaar, als hun het kiesrecht wordt toegekend –
hetgeen wij niet bepleiten – geen individuen die op een minstens even
verantwoorde wijze hun kiesrecht zouden kunnen uitoefenen als sommige van
de curandi?Het tweede vraagpunt houdt verband met het eerder aangehaalde standpunt
van de regering dat bewust is afgezien van een delegatiebepaling. Volgens
het voorstel blijft het huidige onderdeel b van het tweede lid van artikel
54 in stand: uitsluiting van hem die wegens een onherroepelijke rechterlijke
uitspraak veroordeeld is tot een vrijheidsstraf van ten minste een jaar en
daarbij tevens is ontzet van het kiesrecht. Het desbetreffende delict moet
bij wet aangewezen zijn. Zou de Grondwet niet dienen te voorzien in een delegatiebepaling
als men met de regering het kiesrecht als een grondrecht, misschien wel als
een absoluut grondrecht beschouwt?Wij zien met grote belangstelling naar de reactie van de regering uit.De heer Engels (D66):Voorzitter. Met bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting en het recht
tot vereniging en vergadering behoort het kiesrecht tot de zogeheten rechten
op politieke vrijheid. Het kiesrecht is het recht van burgers om de leden
van de algemeen vertegenwoordigende organen, waaronder dus niet de Eerste
Kamer, te kiezen. Op grond van artikel 4 van de Grondwet wordt dit recht gelijkelijk
toegekend aan alle Nederlanders, hoewel de wet het kiesrecht ook aan vreemdelingen
kan toekennen en dat voor de lokale volksvertegenwoordiging ook heeft gedaan.
Daarmee is het kiesrecht een individueel grondrecht als alle andere klassieke
rechten en vrijheden, al maakt de gegroeide partijendemocratie de oorspronkelijke
gedachte van door kiezers gestelde kandidaten overwegend fictief.Het opnemen in de Grondwet van het kiesrecht als grondrecht, direct aansluitend
bij de gelijkheidsrechten, illustreert de ontwikkeling van dit recht als uitdrukking
van modern staatsburgerschap. Het geeft inhoud aan de aanspraak om zich in
het openbaar bestuur te laten vertegenwoordigen en deel uit te maken van een
volk dat zijn vertegenwoordigers uitkiest. Waar in het verleden het kiesrecht
werd gebonden aan kentekenen van geschiktheid en maatschappelijke welstand,
is het aantal gronden waarop men van het kiesrecht kan worden uitgesloten
tegenwoordig zeer beperkt. Dat bevestigt de huidige rechtsopvatting dat het
kiesrecht, afgezien van nationaliteit en leeftijd, aan iedere burger toekomt,
ongeacht zijn waardigheid of geschiktheid.Toch is de grondwetgever in 1983 uiteindelijk niet overgegaan tot het
schrappen van alle uitsluitingsgronden. Dat geldt derhalve ook voor de in
Grondwet en Kieswet vastgelegde uitsluiting van curandi, dat wil zeggen personen
die wegens een geestelijke stoornis onder curatele zijn gesteld. Met de regering
is de fractie van D66 van mening dat er geen redelijke gronden meer zijn voor
deze beperking. De in de stukken genoemde uitspraak van Afdeling Bestuursrechtspraak
van de Raad van State uit 2003 weerspiegelt de inmiddels veranderde opvattingen
over het kiesrecht en de maatschappelijke positie van curandi.Het lijkt mijn fractie moeilijk vol te houden dat curandi van het kiesrecht
uitgesloten moeten blijven op grond van de veronderstelling dat zij als enige
groep niet tot een verantwoorde uitoefening van dit recht in staat zou zijn.
Wij vinden dat ook aan curandi in redelijkheid zoveel mogelijk zelfbeschikkingsrecht
toekomt. Zij moeten niet per definitie buiten staat worden geacht hun kiesrecht
uit te oefenen. Bovendien is niet langer verdedigbaar de paradoxale situatie
dat de veel grotere groep van personen met zwaardere geestelijke stoornissen
die zijn opgenomen in een instelling of anderszins onder feitelijk toezicht
staan, wel over het kiesrecht beschikt. Dat zij niet onder curatele zijn gesteld
hangt samen met het ontbreken van de noodzaak daartoe, aangezien zij niet
meer aan het maatschappelijk verkeer deelnemen. Curandi blijken echter nog
wel in staat op redelijke wijze hun belangen te behartigen en rechtshandelingen
te verrichten. In die zin is er een wezenlijk verschil tussen
bescherming van personen en beperking van rechten.Voorzitter. Deze overwegingen leiden ertoe dat de fractie van D66 van
harte met dit voorstel kan instemmen.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Dit voorstel tot grondwetswijziging in eerste lezing laat
zien dat ook de Grondwet levend recht is. Het is goed dat de regering naar
aanleiding van een uitspraak van de Raad van State, weliswaar al wel drie
jaar geleden gedaan, met dit voorstel komt en dat zij uit de drie varianten
die mogelijk zijn om tegemoet te komen aan die uitspraak van de Raad van State,
de meest principiële heeft gekozen. Anderen hebben hier al veel woorden
aan gewijd; ik zal die niet herhalen.Ik wil aandacht besteden aan twee zaken die met de onderhavige wijziging
samenhangen. Velen hebben gezegd – ik deel dat – dat het stemrecht
een individueel recht is en dat de drager van dat recht centraal behoort te
staan. Dit recht geldt voor iedereen, behalve voor degenen die in artikel
54 worden genoemd, in casu delinquenten met een straf van minimaal een jaar
die door een apart rechterlijk vonnis met onthouding van dit recht zijn opgezadeld.
Ook deze bepaling behoort volgens mij te verdwijnen. Ik vind het namelijk
niet redelijk dat deze extra strafmaat bestaat in ons rechtsbestel. Ook delinquenten,
ongeacht het misdrijf waarvoor zij veroordeeld zijn, zouden hun stemrecht
moeten kunnen uitoefenen. Daarom vraag ik de minister waarom het principe
dat zo sterk wordt aangehangen in het wetsvoorstel, niet wordt uitgebreid
tot deze, naar ik aanneem, kleine groep.De tweede zaak waarvoor ik aandacht wil vragen, is het stemmen bij volmacht.
Anderen hebben hier ook al over gesproken. Ik geef nog een aantal argumenten
waarom ik vind dat er veel voor te zeggen is om het stemmen bij volmacht af
te schaffen in Nederland. De Raad van Europa heeft er in de richting van jonge
democratieën herhaaldelijk op aangedrongen dat er niet bij volmacht moet
worden gestemd vanwege de fraude die daarbij kan plaatsvinden. In de richtlijnen
die je krijgt als verkiezingswaarnemer namens de Raad van Europa, staat ook
altijd nadrukkelijk dat je daar goed op moet letten. En ook in Nederland duiken
nog steeds berichten op – de laatste keer bij de gemeenteraadsverkiezingen
in het Amsterdamse stadsdeel Bos en Lommer – over misbruik van het stemmen
bij volmacht.Een andere reden om nog eens kritisch te kijken naar het stemmen bij volmacht,
is gelegen in de experimenten die in het kader van nieuwe technologische ontwikkelingen
zijn gehouden om het stemmen te vergemakkelijken. Enerzijds is het stemmen
vergemakkelijkt doordat mensen nu niet meer alleen in hun eigen stembureau,
maar overal kunnen stemmen. Verder zijn er experimenten met stemmen per telefoon
of computer. Het stemgeheim moet uiteraard bewaard blijven, maar het zijn
wel goede ontwikkelingen. Als er wordt doorgegaan met het vergemakkelijken
van het uitoefenen van het stemrecht, kan dat volgens mij gepaard gaan met
het opheffen van het stemmen bij volmacht. Immers, het bezwaar dat mensen
niet op de betreffende dag kunnen stemmen, is dan niet meer reëel omdat
zij ook op een andere manier kunnen stemmen. Bovendien is het stemmen bij
volmacht nog steeds fraudegevoelig, ook in Nederland. Verder kan de onderhavige
uitbreiding van het aantal kiesgerechtigden met 20.000 mensen die geconcentreerd
in inrichtingen wonen – de heer Dölle noemde dat aantal –
een bron van fraude zijn. Mijn vraag aan de minister is dan ook of hij bereid
is om in het licht van de jongste ontwikkelingen nog eens te kijken naar nut
en noodzaak van het continueren van de mogelijkheid om te stemmen bij volmacht
en hierover een notitie te schrijven.In 1971 of 1972 is de stemgerechtigde leeftijd veranderd, als ik mij goed
herinner. Ik mocht stemmen toen ik 21 was, maar meteen daarna werd de leeftijd
verlaagd naar 18 jaar. Je kunt erover discussiëren of 18 jaar eeuwig
de grens moet blijven. Ik denk van niet, omdat er een aantal aanwijzingen
zijn dat mensen op een lagere leeftijd volwassen worden. Ik zal deze discussie
hier niet verder voeren, maar zonder een profeet te willen zijn denk ik dat
ook die grens ooit verlaagd zal worden naar 16 jaar.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Als het gaat om het kiezen van onze vertegenwoordigers, zijn
wij eigenlijk allemaal onbekwaam. Er zijn geen objectieve criteria om te beoordelen
of iemand in staat is een politieke keuze te maken, zo stelt de minister in
de memorie van antwoord aan deze Kamer, en dat is terecht. De keuze voor een
bepaalde politicus of partij is in hoge mate een zaak van intuïtie. Waarom
vertrouw ik het die partij toe om mij de komende vier jaar te vertegenwoordigen?
Waarom denkt die mijnheer of mevrouw ongeveer hetzelfde als ik? Zal hij of
zij bij toekomstige problemen, waarvan wij nu nog geen weet kunnen hebben,
ongeveer hetzelfde doen als ik? De keuze voor een bepaalde politicus of partij
valt niet te beredeneren. Democratie draait niet om logica. Verkiezingen zijn
een votum van vertrouwen.De schrijver Multatuli noemde ooit de Tweede Kamer een pronkkamer van
Nederlandse middelmatigheden, en hij bedoelde dat niet positief. Ook vond
hij de volksvertegenwoordiging een "muzeum van misdadige nietigheden".
Dat was niet aardig van hem, maar wel te begrijpen. Multatuli, die zichzelf
terecht de beste Nederlandse schrijver ooit vond, was in de negentiende eeuw
uitgesloten van het kiesrecht. Sinds 1848 had Nederland een rechtstreeks kiesrecht
voor de Tweede Kamer, maar dit gold alleen voor mannen die voldoende personele
belasting betaalden, zoals dat zo mooi heette. In 1848 mocht 11% van
de Nederlanders stemmen, en daar behoorde deze berooide schrijver helaas niet
bij.Sinds 1848 is het deel van de bevolking dat kiesgerechtigd is, periodiek
toegenomen. Geleidelijk verdwenen de financiële eisen en vanaf 1919 verdween
ook de geslachtelijke eis. Wat overbleef, was de leeftijdseis, die weliswaar
daalde van 23 naar 18 jaar, maar nog steeds is opgenomen in het huidige artikel
54 van de Grondwet. Een plannetje van de vorige minister voor Bestuurlijke
Vernieuwing, waarin hij werd gesteund door Wouter Bos en ook door Leo Platvoet,
zoals ik net hoorde, om de leeftijd verder te verlagen naar 16 jaar vond weinig
gehoor, niet in de laatste plaats bij de betroffen jongeren zelf.Volgens datzelfde artikel bleef uitsluiting mogelijk wegens het begaan
van een delict en vanwege een geestelijke stoornis. De minister stelt nu voor
om die laatste grond voor uitsluiting te schrappen. In navolging
van de heren Dölle en Holdijk wil ik weten wat het wezenlijke verschil
is tussen deze uitsluitingsgronden, omdat wij er nu een gaan schrappen, maar
de leeftijdsgrens nog niet. Ik ben het eens met die leeftijdsgrens, maar wat
is het wezenlijke verschil dat rechtvaardigt dat die andere uitsluitingsgrond
wel wordt geschrapt?Ik heb ook een vraag over de fraudegevoeligheid van dit voorstel, waar
de meeste woordvoerders al aan hebben gerefereerd. In de memorie van antwoord
aan deze Kamer deelt de minister de veronderstelling dat de betreffende kiezers
in staat zijn, op een verantwoorde wijze een volmacht te geven. Is de minister
het met ons eens dat deze kiezers ook een wel erg gemakkelijk object zijn
voor het ronselen van volmachten? Hoe denkt de minister dit te voorkomen?
De minister heeft al gezegd dat er geen aanwijzingen zijn dat hier structureel
misbruik van wordt gemaakt, maar het hoeft niet structureel te zijn om toch
heel erg te zijn. Een prachtige circulaire naar de verpleeghuizen is natuurlijk
altijd goed, maar misschien wat weinig.Of Multatuli, als hij nu had geleefd, de volksvertegenwoordiging nog steeds
een "pronkkamer van Nederlandse middelmatigheden" had gevonden,
dat weten wij natuurlijk niet. Of de uitbreiding van het kiesrecht die wij
vandaag mogelijk maken, kan voorkomen dat de Tweede Kamer "een muzeum
van misdadige nietigheden" is, dat weten wij evenmin. Maar met dit voorstel
laten wij wel zien dat wij niet bepalen welke mensen bekwaam zijn om ons te
kiezen, en dat zou voor Multatuli toch een hele geruststelling moeten zijn
geweest.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20062007-284-290.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl