Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van enige bepalingen van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met de problematiek van vermissing van personen (27117)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 540-550

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 11, pagina 540-550

10-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27117Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2001 (28000, nr. 1), en de behandeling van: - de begroting van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2001 (28000 IXB); - begroting van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2001 (28000 IXA)Pagina 517-528
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 10 oktober 2001)Pagina 550-551
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van enige bepalingen van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met de problematiek van vermissing van personen (27117)Pagina 540-550
Algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2002 (28000, nr. 1), en de behandeling van: - de begroting van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2002; - de begroting van de Nationale Schuld voor het jaar 2002Pagina 485-515
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 3 oktober 2001 over regionale luchthavensPagina 528-531
Regeling van werkzaamheden (woensdag 10 oktober 2001)Pagina 515-517
Presentie en opening (woensdag 10 oktober 2001)Pagina 485-485
Behandeling van het wetsvoorstel Uitvoering van de verordening (EG) Nr. 1348/2000 van de Raad van de Europese Unie van 29 mei 2000 inzake de betekening en de kennisgeving in de lidstaten van gerechtelijke en buitengerechtelijke stukken in burgerlijke of in handelszaken (PbEG L 160/37) (Uitvoeringswet EG-betekeningsverordening) (27748)Pagina 535-540
Debat naar aanleiding van het algemeen overleg op 3 oktober 2001 over de evaluatie taxiwetgevingPagina 531-535

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van enige bepalingen van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering in verband met de problematiek van vermissing van personen
(27117).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik kondig maar meteen aan dat ik afzie van een tweede termijn.
Dat zal ook uit mijn eerste termijn blijken.Jaarlijks worden bij de politie in Nederland ongeveer 16.000 meldingen
van vermissing gedaan, maar de meeste mensen zijn al binnen 24 uur terecht.
Toch blijkt het dat 10 à 15 mensen langer dan een jaar vermist blijven.
Soms worden ook die zaken opgehelderd. Vermissing roept bij de achterblijvers
veel emoties op. Het vertrek van een vermiste is meestal onaangekondigd, wat
een martelende onzekerheid voor de achterblijvers met zich kan brengen. Die
worden geconfronteerd met de vraag of de vermiste is omgekomen, vermoord of
tegen zijn zin gevangengenomen. Verder kan ook de vraag worden gesteld of
de vermiste misschien wel geen contact meer wil met het thuisfront. Dat alles
roept de vraag op wat je als achterblijver moet doen. Moet je wachten tot
er een teken van leven wordt gegeven of moet je de vermiste juist actief proberen
op te sporen? Als je tot dat laatste besluit, moet je dat dan zelf doen of
moet je de politie inschakelen?Een van de hoofdregels in de huidige wet is dat na vijf jaar een verklaring
van rechtsvermoeden van overlijden kan worden afgegeven. Die regel voldoet
niet helemaal, bijvoorbeeld omdat een levensverzekering pas wordt uitgekeerd
als vaststaat dat iemand is overleden. Pas op dat moment kan een hypothecaire
aflossing worden verricht. Als de vermiste de kostwinner is, kan het zelfs
gebeuren dat het inkomen voor de achterblijvers wegvalt en men terugvalt op
bijstandsniveau.De regering heeft een wetsvoorstel ingediend dat deze regel verandert.
Is het bestaan van een persoon onzeker, dan kan het rechtsvermoeden van overlijden
worden gevraagd, ook door het openbaar ministerie. De fractie van D66 vindt
dat een pluspunt. De termijn wordt ook aangepast. De hoofdregel voor deze
termijn is vijf jaar na het vertrek van de vermiste of na de laatste boodschap
dat hij in leven is. Deze termijn kan worden verkort tot een jaar als de betrokkene
gedurende dat jaar wordt vermist en de omstandigheden zijn dood waarschijnlijk
maken.De vragen die de D66-fractie in de schriftelijke ronde heeft gesteld,
zijn door de minister afdoende beantwoord. Ik kan daarom nu al melden dat
door de gevolgen van de verklaring van het vermoeden van overlijden een levensverzekering
kan worden uitgekeerd en een nieuw huwelijk of partnerschap kan worden aangegaan.
Dat is allemaal goed geregeld.De term "rechtsvermoeden van overlijden" duidt precies aan wat ermee wordt
bedoeld. In de stukken hebben wij hierover vragen gesteld. Door het antwoord
van de minister zijn wij overtuigd en dat betekent dat het eerder geopperde
begrip "verklaring van vermissing" wat ons betreft niet in het wetboek ingevoerd
hoeft te worden. Verder kunnen wij ons ook vinden in de voorkeur
van minister Korthals om geen aparte status van vermissing in de wet op te
nemen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Vindt de heer Dittrich dat de verklaring van vermissing niet als een nieuwe
rechtsfiguur moet worden opgenomen of heeft hij bezwaren tegen de aanduiding
"verklaring van vermissing" omdat hij wil vermijden dat er wordt gesproken
over een vermoeden van overlijden?De heer Dittrich (D66):"Bezwaren" is in dit verband een groot woord. Ik geef de voorkeur aan
het door de minister in de stukken voorgestelde systeem, te weten een verklaring
van vermoeden van overlijden in plaats van een verklaring van vermissing.
Die term heeft mijn voorkeur, omdat die precies aanduidt wat eronder moet
worden verstaan. De gevolgen die mensen willen regelen, hebben verder ook
betrekking op het vermoeden van overlijden.In een amendement is het punt van de exclusieve bevoegdheid van de Haagse
rechtbank aan de orde gesteld. De minister heeft argumenten voor deze bevoegdheid
naar voren gebracht die mijn fractie aanspreken. Zo wijst hij erop dat het
om weinig zaken gaat, een grote mate van specialisme is vereist en de rechtseenheid
hierdoor wordt bevorderd. Verder geeft hij terecht aan dat de Haagse rechtbank
exclusief bevoegd is bij het afgeven van een verklaring van overlijden, dus
niet van het rechtsvermoeden van overlijden maar van de verklaring van overlijden.
Ook de Nederlandse vereniging voor rechtsspraak heeft daarvoor gepleit. De
argumenten voor dit amendement begrijp ik. Ik vind echter dat de regering
in de afweging van de belangen een goede keuze heeft gemaakt. De fractie van
D66 steunt dan ook de minister en zijn wetsvoorstel.Mijn fractie is blij dat de minister de toezegging heeft gedaan dat er
een DNA-databank voor vermisten en een website voor vermiste meerderjarigen
in het leven zullen worden geroepen. Wanneer worden die echter gerealiseerd?Kan de minister aangeven wanneer er een reden is om na een jaar een verklaring
van rechtsvermoeden van overlijden te vragen? In de stukken staat: als er
tenminste feiten en omstandigheden aannemelijk worden gemaakt waaruit kan
blijken dat de dood waarschijnlijk is. De minister geeft in dit verband een
voorbeeld van iemand die psychisch in de war is, medicijnen gebruikt, naar
Amerika gaat en vervolgens nooit meer van zich laat horen. De vraag is in
dat geval of uit de reden die de achterblijvers opgeven afgeleid kan worden,
dat er aannemelijke feiten en omstandigheden zijn waaruit blijkt dat de dood
waarschijnlijk is. Voor de wetsgeschiedenis is het goed als de minister van
Justitie in zijn antwoord een nadere invulling van dit punt geeft.De fractie van D66 kan zich voor het overige vinden in het wetsvoorstel.Mevrouw Ross-Van Dorp (CDA):Voorzitter. Ook ik kan melden dat ik afzie van een tweede termijn.Vermissing van een geliefde is voor de achterblijvende naaste en de naasten
een van de meest erge gebeurtenissen die hem of hen kan overkomen. De laatste
tijd zijn wij daarmee geconfronteerd door de beelden van de ramp in New York.
Veruit de meeste vermissingen in ons land hebben een positieve afloop. Soms
lopen de zaken echter niet goed af en dan is er sprake van een slopende onzekerheid
bij de achterblijvers. Naast de vraag of de vermiste nog in leven dan wel
dood is, zijn er materiële zaken aan de orde. Het kan daarbij gaan om
huur, hypotheek of verzekeringen die door blijven lopen, omdat de vermiste
geliefde niet officieel dood is.De CDA-fractie steunt de motieven en intenties die ten grondslag liggen
aan het voorliggend wetsvoorstel. Zij is van mening dat de achterblijvende
naaste of de naasten zo min mogelijk in het bestaan moeten worden geraakt
door de onzekere status, die de vermissing van een geliefde in zowel materiële
als juridische zin met zich brengt. Het komt mijn fractie niet billijk voor
dat achterblijvers aangewezen raken op bijvoorbeeld een bijstandsuitkering
omdat zij niet kunnen of mogen beschikken over het vermogen, het pensioen
of de levensverzekering van de vermiste. Verder moet een einde komen aan het
jarenlange wachten op het aangaan van een huwelijk of geregistreerd partnerschap,
terwijl de vermiste vrijwel zeker dood is. Mijn fractie kan zich derhalve
in grote lijnen vinden in de voorgestelde wetswijzigingen. Mijn vragen en
opmerkingen zijn dan ook meer van wetstechnische aard.Tijdens het algemeen overleg in juni 1999 is gesproken over het verbeteren
van de methoden van opsporing van vermiste personen. Ik wil de minister oproepen
om ervoor te zorgen dat bij alle opsporingsdiensten de opsporing van vermiste
personen voldoende aandacht krijgt. Uit de brief van de minister in mei blijkt
namelijk dat het onderwerp vermiste personen onvoldoende in de gezagslijn
van de politie is verankerd. Heeft de minister maatregelen genomen om alsnog
op dit punt toe te zien?De CDA-fractie is voorstander van het aanleggen van een DNA-databank en
het ontwikkelen van een website over vermiste personen. Zij is ervan overtuigd
dat het opsporingsdiensten en gewone burgers zo aanzienlijk gemakkelijker
wordt gemaakt om gevallen van vermissing op te lossen. Over dit onderwerp
wordt echter al een aantal jaren gepraat. Klopt het dat met het opzetten van
de database en de website nog maar mondjesmaat is begonnen? Uit de brief van
de minister van mei komt namelijk juist naar voren dat er geen onoverkomelijke
problemen van praktische of juridische aard zijn.De minister weet hoezeer mijn fractie hecht aan de band tussen kinderen
en hun natuurlijke ouders. Heb ik goed begrepen dat het voor een voorheen
vermiste natuurlijke ouder in principe slechts door een gang naar de rechter
mogelijk is om het gezag over het kind te doen herleven, als de andere partner
tijdens de vermissing in het huwelijk is getreden of een geregistreerd partnerschap
is aangegaan, waardoor gezamenlijk gezag met een ander over het kind is ontstaan?
Op zich is het goed dat de gang naar de rechter mogelijk is, maar het is vreemd
dat dit de enige manier is om als biologische ouder het juridisch gezag te
verkrijgen. Het kind zou op dit punt rechten moeten kunnen doen gelden.Mijn volgende vraag is van juridisch-technische aard; in de wet staat
dat binnen het huwelijk het vaderschap van de echtgenoot wordt aangenomen.
Wat is de gang van zaken in juridische zin als een echtgenoot
meer dan negen maanden wordt vermist, er officieel nog sprake is van een huwelijk,
er een kind wordt geboren en de echte vader niet als vader wordt opgegeven?
Wordt de vermiste in dat geval als vader van het kind beschouwd? Ik kan mij
voorstellen dat dit gevolgen zou kunnen hebben in erfrechtelijke zin. Het
zullen uitzonderingsgevallen zijn, maar het komt mij voor dat hieruit geen
vervelende gevolgen zouden moeten voortkomen voor het kind. Ik hoop dat de
minister hierop een toelichting kan geven.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Ik vind het een goede zaak dat wij over deze materie
spreken aan de hand van een wetsvoorstel. Eerder hebben wij twee algemene
overleggen gehad en ook schriftelijk is het een en ander gewisseld maar nu
is er dan eindelijk een debat over een wetsvoorstel waarin concrete maatregelen
zijn opgenomen. Ik zeg daarmee niet dat er intussen niets is gedaan. Er zijn
veel maatregelen genomen, maar er zijn ook wettelijke maatregelen nodig.Het heeft mij wat te lang geduurd, voorzitter. Het eerste AO hadden wij
in april 1997. In de brief die een jaar later volgde, in juli 1998, had de
minister al een voorlopig standpunt ingenomen over de status van vermiste
personen en over aspecten die samenhingen met eventuele wijzigingen van het
BW, inclusief de mogelijkheid van een verkorting van de maximale termijn voor
de aanvrage van een verklaring van vermoedelijk overlijden. In juni 1999 hadden
wij opnieuw een overleg, waarin de minister meedeelde dat het wetsvoorstel
al gereed was. Hij had het eigenlijk al willen indienen, maar uit hoffelijkheid
tegenover de Kamer had hij eerst het AO afgewacht. Alle adviezen waren al
binnen en positief van aard; alleen de Raad van State moest er nog naar kijken.
De minister verwachtte, het wetsvoorstel na het zomerreces te kunnen indienen.
Hij heeft woord gehouden, voorzitter. Het is inderdaad na het zomerreces van
1999 ingediend, namelijk in mei 2000. Dat is wel heel ruim "na het zomerreces",
maar het ís na het zomerreces. De inhoud was overigens in grote lijnen
conform het besprokene in 1998. De Kamer liet er geen gras over groeien en
diende al na één maand een verslag in. Vervolgens moesten wij
ruim een jaar, 14 maanden, wachten op de nota naar aanleiding van het verslag.Voorzitter. De conclusie moet dus zijn dat deze voor mij belangrijke kwestie
op het departement niet de hoogste prioriteit lijkt te hebben gekregen; ik
formuleer het voorzichtig. Dat betreur ik, maar ik hecht eraan ook te zeggen
dat dit niet het énige is dat er moest gebeuren op het vlak van de
vermiste personen. Er zijn ook veel ontwikkelingen geweest op het terrein
van de opsporing. Dat zijn goede acties geweest. Collega's hebben al voorbeelden
gegeven: website, DNA-bank, registers enz. Dat die zaken zijn gebeurd, juich
ik toe, maar wat mij betreft had men met deze wetgeving wel wat harder mogen
lopen.Wij spreken over de problematiek van de vermiste personen. Zonder ook
maar iets aan die problematiek te willen afdoen, constateer ik dat het in
de praktijk toch vooral gaat om de problematiek van de achterblijvers. Hoe
moeten zij hiermee omgaan? Hoe kan tegemoet worden gekomen aan de moeilijkheden
die achterblijvers ondervinden wanneer iemand in hun omgeving langere tijd
vermist is? Op deze plaats maak ik een compliment in de richting van de Vereniging
van achterblijvers na vermissingen, die op dit punt terecht grote vasthoudendheid
aan de dag heeft gelegd. Men heeft niet nagelaten ons wat dit betreft scherp
te houden. Als volksvertegenwoordiger waardeer ik het altijd wanneer maatschappelijke
organisaties ons scherp houden, zeker wanneer het gaat om een zo belangrijk
onderwerp.Nogmaals, wat de vermisten zelf betreft zijn veel acties ondernomen op
het gebied van opsporing en registratie. In algemene zin vraag ik de minister
of er, na de AO's die wij hebben gehad, nog iets naders te melden valt over
het succes van die acties, inclusief de Europese samenwerking. Zijn nieuwe
standen van zaken te melden die de Kamer van belang zou kunnen vinden?Voor de achterblijvers zijn er naast het verdriet, naast de vragen, naast
de vrees en de onderzekerheid praktische problemen. Het heeft mij steeds verheugd
dat er in de Kamer brede consensus over is, en overigens ook tussen Kamer
en minister, dat er naar oplossingen gezocht moet worden. Verschil van mening
is er wel altijd geweest, in ieder geval tussen belanghebbenden en de minister
en een deel van de Kamer, over wat dan de beste oplossing zou zijn en wat
een echte oplossing is. Daar gaat dit debat natuurlijk ook weer over. Met
name de vereniging die de belangen van achterblijvers behartigt, heeft steeds
aangedrongen op het opnemen van een aparte status voor vermiste personen in
het Burgerlijk Wetboek. De minister heeft van meet af aan gezegd, daarin voorzichtig –
er was toen nog geen wetsvoorstel – gesteund door een belangrijk deel
van de Kamer, dat dit toch minder gewenst zou zijn, en ook niet nodig, omdat
er eenvoudiger wegen zouden zijn om aan praktische problemen tegemoet te komen
en die te ondervangen. Daarbij is met name gewezen op de mogelijkheid van
zaakwaarneming, geregeld in artikel 698, en op het vermistenbewind in artikel
409 van Boek 1 BW. Daarnaast is er nog de mogelijkheid van verkorting van
de maximale termijn voor het aanvragen van een verklaring van vermoedelijk
overlijden; daarbij gaat het om artikel 413, eveneens van Boek 1 BW.Het stemt mij tevreden dat de minister keer op keer erkent dat met name
dit laatste voor veel achterblijvers geen oplossing biedt, gelet op hun moeite
met het aanvragen van zo'n verklaring. Zij hebben er emotionele bezwaren tegen
en sommigen weigeren dit gewoon. In de marge zeg ik erbij dat de mogelijkheid
waarop de minister in de stukken wijst, namelijk om zo'n verklaring niet zelf
aan te vragen, maar dit door een ander te laten doen, natuurlijk geen echte
oplossing voor het probleem vormt. Het gaat erom dat achterblijvers met zo'n
stap het idee hebben dat zij de vermiste in de steek laten door een verklaring
van vermoedelijk overlijden aan te vragen. Zij willen er juist niet aan omdat
dit nog niet vaststaat. Dit emotionele probleem los je dan ook niet op door
zo'n verklaring door iemand anders te laten aanvragen. Het is een zwaar woord,
maar het komt voor veel achterblijvers toch neer op het plegen van verraad.
De minister heeft wel steeds erkend dat dit voor deze achterblijvers geen
oplossing biedt. Tegelijkertijd hebben de rechtsvoorgangers van de fractie van de ChristenUnie aangegeven dat zij geen bezwaar hebben tegen
deze route, omdat die voor een aantal mensen die wel deze stap kunnen, willen
en durven zetten, wel degelijk een oplossing kan bieden. En dus kan het een
bijdrage zijn aan de oplossing van het probleem van de achterblijvers in algemene
zin, maar het is niet voor iedereen de aangewezen weg.Met enige klem verzoek ik de minister, nog eens goed uiteen te zetten
wat er zich nu precies verzet tegen het gebruik van de term "verklaring van
vermissing" als daaraan dezelfde rechtsgevolgen verbonden zouden zijn als
aan de term "verklaring van vermoedelijk overlijden". Ik zoek naar een tussenweg
om aan de bezwaren van achterblijvers tegemoet te komen met behoud van die
rechtsgevolgen, maar waarbij wij bij de naamgeving van de rechtsfiguur rekening
houden met die bezwaren. Ik zoek dus niet naar een verkapte manier om een
aparte status te introduceren, maar naar een mogelijkheid om aan de bezwaren
tegemoet te komen door de term "verklaring van vermissing" te gebruiken. Ik
vraag de minister met klem om hierop in te gaan, omdat ik op zichzelf zijn
redenering wel kan volgen dat het niet zo eenvoudig is om maar even een aparte
status in het Burgerlijk Wetboek in te voeren. Natuurlijk denk je ook bij
een wetsvoorstel als dit na over de mogelijkheid van amendering, maar ik voel
er eerlijk gezegd niet zoveel voor om even een amendement in elkaar te zetten
om een aparte status het BW in te fietsen, omdat ik niet kan overzien wat
ik daarmee zou aanrichten.Ik wil hierbij op twee bezwaren wijzen die ons vaak zijn aangereikt uit
de kring van bijvoorbeeld de VAV. Los van de emotionele argumenten wordt erop
gewezen dat bij een versnelde aanvraag tot afgifte van een verklaring van
vermoedelijk overlijden de tendens kan ontstaan dat uitkerende instanties
achterblijvers onder druk zullen zetten om een dergelijke verklaring aan te
vragen alvorens tot uitkering over te gaan. Op deze manier kan op de achterblijvers
druk worden uitgeoefend om iets te doen wat zij niet willen. Ik zeg niet dat
zich dit zal voordoen, maar de achterblijvers zijn hier bang voor.Een tweede bezwaar uit deze kring is dat het aanvragen van een dergelijke
verklaring op zijn zachtst gezegd geen stimulans voor de politie is om voortvarend
de opsporingsactiviteiten voort te zetten. De betrokkenen zelf gaan er in
deze redenering van uit dat de vermiste is overleden. Ik vraag de minister
of wij deze argumenten niet serieus moeten nemen. Kan dit leiden tot de door
mij aangegeven route? Overigens moet zo'n verklaring van vermissing wel degelijk
op dezelfde voet als die andere verklaring door de rechtbank worden afgegeven,
zodat de rechtsgevolgen dezelfde zijn.Onder verwijzing naar wat in de nota naar aanleiding van het verslag staat
over artikel 80c, onderdeel b, en artikel 149b merk ik op dat mijn fractie –
hoewel zij daarover een aantal vragen geformuleerd had – zich daarin
kan vinden. Ik wil nog een vraag stellen over het vervallen van artikel 424
van boek I BW, het vereiste van verlof. De memorie van toelichting is op dat
punt buitengewoon mager. In het verslag zijn hierover geen vragen gesteld,
zodat de minister daarop in de nota niet hoefde in te gaan. De zaak nog eens
teruglezend, vraag ik de minister aan te geven wat de argumenten waren, zoals
zij zijn aangevoerd in de adviezen van de Nederlandse vereniging voor burgerzaken
en de Nederlandse vereniging voor rechtspraak, om dat voorschrift te laten
vervallen.De heer Santi (PvdA):Voorzitter. Mijn fractie heeft in het verslag aangegeven dat zij zich
kan vinden in het wetsvoorstel als het erom gaat dat rekening wordt gehouden
met de belangen van de achterblijvers door het binnen een jaar al mogelijk
te maken dat een verklaring wordt afgegeven door de rechtbank. Het blijft
echter de vraag of hierdoor achterblijvers meer druk zullen voelen, ook van
uitkerende instanties, verzekeraars of banken, om eerder zaken te regelen
waar men emotioneel nog niet aan toe is. Vanmiddag is een algemeen overleg
gevoerd over slachtoffers. Ik kan dit niet helemaal vergelijken, maar daar
is gesproken over slachtofferzorg. In dit geval is het van groot belang dat
de achterblijvers op een goede manier bijgestaan worden. In formele zin hoeven
zij niet zelf een aanvraag te doen als zij daar niet aan toe zijn. Dit kan
ook worden gedaan door het OM, maar desondanks zullen er genoeg gevallen zijn
waarbij de achterblijver zo'n gang naar de rechter moet maken.Wij hebben overleg gevoerd met de Vereniging van achterblijvers en met
het meldpunt vermisten die op dit punt goed werk verrichten. Ik maak van de
gelegenheid gebruik, op te merken dat ik het jammer vind te horen van bijvoorbeeld
het meldpunt vermisten dat het weinig steun ondervindt als men bij een ministerie
aanklopt voor subsidie of financiële ondersteuning. Wil de minister hierop
reageren?Ik kom nu op de regeling zelf. Als je een verklaring van vermoedelijk
overlijden hebt, kun je een ander huwelijk of een geregistreerd partnerschap
aangaan. De wettelijke bepalingen terzake zien erop dat er een zorgvuldige
procedure wordt gevolgd, alvorens daartoe overgegaan kan worden. Voor de vermogensrechtelijke
gevolgen wordt vervolgens verwezen naar een artikel dat bepaalt dat derden
te goeder trouw worden beschermd in hun belangen. Ik vraag mij echter af wat
er, als de vermiste terugkeert, gebeurt met schulden, hetzij aangegaan door
de vermiste, hetzij aangegaan door de achterblijver. Ik heb daarover niet
veel gevonden in het verslag. Je kunt je evenwel voorstellen dat er in de
tussentijd van beide kanten heel wat verplichtingen aangegaan zijn. De vraag
is dus hoe daarmee omgegaan moet worden. Wanneer de achterblijver inmiddels
een nieuw huwelijk of een geregistreerd partnerschap is aangegaan, dan is
het wel duidelijk. Wanneer dat echter niet het geval is, stuit je bijvoorbeeld
op de vraag of dit nu wel of niet valt onder de noemer "huwelijkse schulden",
waarvoor beiden aansprakelijk zijn.In de nota van wijziging wordt aandacht besteed aan kinderen. Als er bij
vermissing een verklaring is afgegeven, heeft dat natuurlijk consequenties.
Uit de nota van wijziging blijkt dat, als er geen sprake is van een andere
partner, een vermiste die terugkeert, kan vragen om weer belast te worden
met het gezag. De gronden waarop dit verzoek beoordeeld wordt, als het tezamen
met de achterblijver wordt gedaan, zijn duidelijk. Als degene die terugkeert,
echter alleen vraagt om weer belast te worden met het gezag, is de toetsingsgrond
gelegen in de vraag of dat wenselijk is voor het kind. Hoe verhoudt
dat zich tot de formule "belang van het kind" die ook vaak gehanteerd wordt?
Verder is het de vraag of, als er sprake is van een nieuwe partner en die
partner belast is met gezag op grond van artikel 253t, het dan altijd wenselijk
is dat degene die terugkeert, niet wordt belast met het gezag. Het lijkt mij
dat dit niet de bedoeling kan zijn. In het familierecht is het uitgangspunt
immers dat de biologische ouder of ouder bij voorkeur belast moet zijn met
het gezag.Mijn laatste punt betreft de competentievraag. De heer Weekers en ik hebben
een amendement ingediend dat de bevoegdheid van de rechtbank Den Haag betreft.
De heer Weekers zal hier nader op ingaan. Ik wil nu echter al in het algemeen
stellen dat de schriftelijke antwoorden van de minister op dit punt mij niet
overtuigd hebben. Ik zie nog steeds niet in waarom een gewone familierechter
in den lande niet belast zou kunnen zijn met dergelijke verzoeken. Ik zou
ook niet weten wat daar specialistisch aan is. Collega Dittrich heeft opgemerkt
dat de verklaringen van vermoedelijk overlijden bij de rechtbank Den Haag
moeten worden ingediend en dat die rechtbank dus een exclusieve bevoegdheid
heeft. In dit licht wil ik van de minister weten of, als het amendement van
de heer Weekers en mij wordt aangenomen, de consequentie daarvan moet zijn
dat die exclusieve bevoegdheid daar dan weggehaald wordt.De heer Van der Staaij (SGP):Met dit amendement creëert u een discrepantie met bijvoorbeeld de
verklaringen ex artikel 326, waarvoor wel die exclusieve bevoegdheid van de
rechtbank Den Haag blijft bestaan.De heer Santi (PvdA):1. Het gaat hier om een verklaring van vermoedelijk overlijden. 2. Afhankelijk
van het antwoord van de minister overweeg ik of het gewenst is de bevoegdheid
inzake de verklaring van overlijden te wijzigen.De heer Van der Staaij (SGP):U bent dus ook nu niet gelukkig met de discrepantie die ontstaat door
het amendement. Je zou in alle gevallen één lijn moeten trekken.De heer Santi (PvdA):Nee, dat zeg ik niet. Ik zeg dit in reactie op de opmerkingen van collega
Dittrich. Ik heb niet gezegd dat dit per se een discrepantie is. Ik zeg alleen
dat je daar afhankelijk van het antwoord van de minister aan kunt denken.De heer Van der Staaij (SGP):Horen de verschillende gevallen die wij net hebben genoemd, exclusief
bij de rechtbank in Den Haag thuis of moet alles door de onderscheiden rechtbanken
kunnen worden gedaan? Vindt u het wenselijk dat verschillen optreden?De heer Santi (PvdA):Ik vind verschillen niet wenselijk. Dan zou je één lijn
moeten trekken.De heer Weekers (VVD):Voorzitter. De VVD-fractie stelt het zeer op prijs dat de regels omtrent
vermissing van personen worden vereenvoudigd. Vooral de verkorting van de
termijn waarna een verklaring van vermoedelijk overlijden kan worden gevraagd
komt tegemoet aan de juridische onzekerheid en de daarmee samenhangende praktische
en financiële problemen waarmee achterblijvers kampen. De situatie van
achterblijvers wordt met dit wetsvoorstel verbeterd en dat verdient steun.
Ik heb die steun overigens al namens mijn fractie uitgesproken tijdens een
algemeen overleg dat wij ruim twee jaar geleden over dit onderwerp voerden.Iemand als vermoedelijk overleden beschouwen heeft naast juridische voordelen
ook sterke emotionele nadelen. Daarom heb ik in het verslag gevraagd uiteen
te zetten wat de voor- en nadelen zijn van het creëren van een aparte
status van vermissing. Mijn fractie stond sympathiek tegenover deze suggestie
van de Vereniging van achterblijvers na vermissing, maar de regering heeft
overtuigend aangegeven dat daarmee geen oplossing wordt geboden voor de problemen
waarmee achterblijvers thans worden geconfronteerd.De emotionele kant, het persoonlijke verdriet en de kwellende onzekerheid
omtrent iemands bestaan, is een zaak die niet met wetgeving valt te regelen.
Een vermiste komt niet terug door het rechtsvermoeden van overlijden uit te
stellen. Dat neemt niet weg dat de overheid alles op alles moet zetten om
te achterhalen of de vermiste personen nog leven dan wel het leven hebben
moeten laten. Voorzover mogelijk moet onzekerheid worden weggenomen, want
juist tegen onzekerheid kan niemand zich wapenen.Achterblijvers mogen op hun zoektocht naar de vermiste dan ook niet stuiten
op allerlei bureaucratische problemen. Er is een geval bekend waarin een DNA-onderzoek
werd gevraagd omdat een schedel was gevonden. Een DNA-onderzoek werd echter
alleen verricht, zo was het antwoord, als er sprake was van een misdrijf,
maar dat wist men juist niet. Na veel getouwtrek met uiteenlopende instanties
is het de achterblijvers heel veel tijd later toch gelukt om een stukje schedel
in Nederland te laten onderzoeken. Dit bleek van de vermiste te zijn.In het afgelopen jaar is het nodige gedaan, maar toch heb ik kritiek op
de stroperigheid waarmee goede plannen in praktijk worden gebracht. Ik constateer
een enorme vertraging rond de realisatie van een DNA-databank en een website
voor vermiste meerderjarigen. De minister heeft deze initiatieven in juni
1999 aangekondigd. In zijn brief van 30 november 1999 schrijft hij: het voorstel
voor een DNA-databank zal binnenkort in consultatie worden gebracht. In dezelfde
brief schrijft hij: de Werkgroep vermiste personen ontwikkelt momenteel een
voorstel voor de te stellen zorgvuldigheidseisen en de procedures bij de ontwikkeling
van een website voor vermiste meerderjarigen. In de nota naar aanleiding van
het verslag van 20 augustus jl., twee jaar later, wordt geschreven dat de
regering spoedig een voorstel ter consultatie zal voorleggen aan registratiekamers,
VNG en korpsbeheerdersberaad. En dat terwijl wetswijziging voor deze voorstellen
niet is vereist. Ik juich deze initiatieven van harte toe, laat daar geen
misverstand over bestaan, maar waarom moet het allemaal zo lang duren? Waarom
gaat het in dit dossier toch zo stroperig?Met het particulier initiatief gaat het wat dit betreft veel voortvarender.
Ik hoef maar te verwijzen naar het Meldpunt vermisten, dat door het Rode Kruis
is opgezet en dat ook een website heeft gemaakt. Vindt er afstemming met dit
initiatief plaats?Het wetsvoorstel is onnodig lang blijven liggen. Collega Rouvoet is daar
zo-even al uitvoerig op ingegaan. De regering heeft nota bene
14 maanden uitgetrokken om te antwoorden op de vragen en opmerkingen uit het
verslag van de Kamer. Als het wetsvoorstel uitermate ingewikkeld was geweest
of als er tijd nodig was voor de realisatie van een breed draagvlak, dan had
ik daar begrip voor gehad, maar zo moeilijk was het allemaal niet. Het enige
excuus is, zoals in de nota naar aanleiding van het verslag staat, dat er
nog andere werkzaamheden waren. Mij lijkt het dan een kwestie van goede organisatie.Het vereenvoudigde stelsel dat na deze wetswijziging resulteert, krijgt
onze steun behalve op één punt. Ik heb dat al aangekondigd tijdens
het algemeen overleg in 1999. Ik zie namelijk niet in dat dit soort zaken
een dermate specialisme vereist dat één rechtbank in het land
exclusief bevoegd verklaard moet worden. Naast andere bezwaren rondom dit
thema ben ik van mening dat de drempel om een verklaring van vermoedelijk
overlijden aan te vragen al heel groot is voor de achterblijvers en dat de
wetgever die drempel niet nog hoger moet maken door alleen de rechtbank in
Den Haag aan te wijzen. Dit soort zaken wordt, in tegenstelling tot de bewering
in het advies van de Nederlandse vereniging voor de rechtspraak, zelden buiten
zitting afgehandeld. In de nota naar aanleiding van het verslag heeft de minister
dat overigens op vragen van collega Santi bevestigd. Wij vinden het dan ook
wenselijk dat achterblijvers terecht moeten blijven kunnen bij rechtbanken
in de buurt.Ofschoon ik in het verslag heb gevraagd om een goede motivatie, heb ik
die niet gekregen. Ik heb dan ook met steun van de heer Santi een amendement
voorbereid om de exclusieve Haagse bevoegdheid uit het voorstel te amenderen.
Die bevoegdheid die elke rechtbank thans heeft, blijft bestaan. Tegen de heer
Van der Staaij die op dit punt de heer Santi heeft geïnterrumpeerd, zeg
ik dat wij geen nieuwe discrepantie scheppen. Die discrepantie bestond al.
Het zou goed als de exclusieve bevoegdheid van de Haagse rechtbank voor artikel
426 in lijn met de huidige praktijk en ons amendement werd aangepast, zodat
weer gewoon alle rechtbanken in het land van deze zaken kunnen kennis nemen.De heer Van der Staaij (SGP):Gaat het bij artikel 426 en op dit punt volgens u niet om specialistische
kennis? Kunt u dat toelichten? Volgens mij is er specialistische kennis nodig
als je onderzoek moet doen bij vermissing waarbij lichamen onvindbaar zijn.De heer Weekers (VVD):Wij scheppen geen nieuwe discrepantie. Wij voelen er niets voor om af
te wijken van ons traditionele stelsel waarbij de rechtbank in principe voor
alle zaken bevoegd is. Je kunt erover redetwisten of hierbij sprake is van
een grote mate van specialistische kennis. De regering heeft ons onvoldoende
duidelijk kunnen maken dat dergelijke specialistische kennis noodzakelijk
is. Op heel veel rechtsgebieden kom je zaken tegen waarvoor specialistische
kennis wellicht vereist is. Dan duik je wat dieper in de boeken of de rechtbank
haalt er specialisten bij.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Waarom heeft u dan eerst nog het antwoord van de minister nodig voordat
u weet of u ook nog een amendement op artikel 426 indient om ook die discrepantie
uit het wetsvoorstel te halen? Was u dat vergeten?De heer Weekers (VVD):Wij praten in wezen niet over artikel 426, maar over het wetsvoorstel
zoals het thans voorligt. Het zou goed zijn daarin consequent te zijn. Vandaar
dat wij deze vraag aan de minister voorleggen. Wanneer de regering het traditionele
stelsel wil doorbreken waarin elke rechtbank in principe voor alle zaken bevoegd
is, moet dat goed gefundeerd en weloverwogen geschieden en binnen het kader
waarin de discussie erover thuishoort. Gedacht zou kunnen worden aan de fundamentele
discussie over de herziening van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
die de minister heeft aangekondigd voor volgend jaar. Daarbij zou ook op andere
terreinen kunnen worden nagegaan of daarop een dermate specialistische kennis
vereist is dat concentratie nodig is dan wel dat het gegeven de voortgang
van met name de informatietechniek en de expertisecentra in het land mogelijk
is om zaken die op zeker moment bij één rechtbank zijn terechtgekomen,
terug te brengen naar alle rechtbanken in het land.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter. In allerlei bijdragen heeft vandaag al doorgeklonken
dat vermissing van personen buitengewoon ingrijpend is. De knagende onzekerheid
over het lot van de vermiste betekent een enorme emotionele belasting voor
de achterblijvers. Het leven van die achterblijvers kan er vaak nog jaren
na het moment van vermissing door worden beheerst. Juist het ontbreken van
onzekerheid over het al dan niet in leven zijn van de vermiste persoon en
de diep gekoesterde hoop op terugkeer van betrokkene maakt de verwerking van
het verdwijnen vaak zo moeilijk. Ook de overheid heeft een taak om de achterblijvers
zoveel als mogelijk is de helpende hand te bieden. In eerste instantie gaat
het dan natuurlijk om een daadkrachtige en doordachte aanpak om vermiste personen
op te sporen. In de achterliggende jaren zijn de nodige initiatieven ondernomen
om in dit proces verbeteringen aan te brengen: goede afhandeling van meldingen,
uitwisseling van informatie met het buitenland etc. In het kader van het wetsvoorstel
waarover wij vandaag spreken heeft de minister de wenselijkheid uitgesproken
van het opzetten van een DNA-databank met betrekking tot vermiste personen
en het realiseren van een website betreffende vermisten. Kan de minister aangeven
wanneer hierover naar verwachting definitieve besluitvorming zal volgen?Hoe goed de inzet voor opsporing van vermisten ook kan zijn, in een aantal
gevallen kan de vermissing niet worden opgehelderd. Intussen worden de achterblijvers
ook met allerlei praktische gevolgen van de vermissing geconfronteerd, bijvoorbeeld
door het wegvallen van inkomsten van de vermiste persoon. Het is zaak dat
de juridische positie van de achterblijvers adequaat is geregeld. Intussen
is gebleken dat de huidige regeling in het Burgerlijk Wetboek nogal wat problemen
geeft, onder meer doordat de belangrijke verklaring van vermoedelijk overlijden
pas na verloop van enkele jaren kan worden verstrekt. De SGP-fractie waardeert
het dan ook positief dat de regering met dit wetsvoorstel een vereenvoudiging
beoogt van regels in het Burgerlijk Wetboek over vermissing van personen waardoor
onnodige problemen voor achterblijvers worden weggenomen. De
termijn voor afgifte van een verklaring van vermoedelijk overlijden wordt
verkort tot een jaar, zodat betrokkenen niet langer behoeven te wachten dan
nodig is. Dat is een aanzienlijke verkorting en maakt nieuwsgierig naar de
reden waarom in het verleden voor de termijn van vijf jaar is gekozen. Kan
de minister daarover opheldering geven?De SGP-fractie kan zich overigens op zichzelf vinden in een verkorting
van de termijn. Daarbij is in de eerste plaats voor ons van belang dat niet
het enkele tijdsverloop sinds de vermissing de grond kan bieden voor zo'n
verklaring. De rechtvaardiging voor het intreden van allerlei verreikende
rechtsgevolgen ligt juist in de vaststelling op grond van concrete omstandigheden
van de vermissing, dat het intreden van de dood waarschijnlijk is te achten.
Wil de minister in dit verband uitdrukkelijk bevestigen dat het hier gaat
om een expliciet rechterlijke toetsing? Bij lezing van artikel 413, eerste
lid, lijkt het er namelijk op dat alleen het feitelijk tijdsverloop beslissend
is. Ik weet dat de formulering van het tweede lid een andere kant uitgaat
dan die waarover wij het nu hebben, maar gelet op de context wil ik dit punt
graag expliciet bevestigd hebben. In de tweede plaats is voor ons van belang
om te kunnen instemmen met verkorting van de termijn, dat met de wetswijziging
slechts de mogelijkheid wordt geschapen om de verklaring van vermoedelijk
overlijden eerder uit te lokken dan nu mogelijk is en niet de verplichting
daartoe wordt opgelegd.Tegen deze achtergrond plaatsen wij ook vraagtekens bij de wenselijkheid
en de noodzakelijkheid van een aparte status van vermissing, zoals wel is
geopperd als alternatief voor het huidige stelsel. Wij hebben zeker begrip
voor de emotionele bezwaren die bij achterblijvers kunnen leven tegen het
uitlokken van een verklaring van vermoedelijk overlijden, maar wetsystematisch
bezien, zien wij eerlijk gezegd geen overtuigende plaats voor een specifieke
persoonsrechtelijke status tussen leven en dood met een zelfstandig complex
van rechtsgevolgen. Als die rechtsgevolgen namelijk minder vergaand zijn dan
nu aan een verklaring van vermoedelijk overlijden zijn verbonden, zullen de
achterblijvers daarmee weinig geholpen zijn, komen ze vrijwel of geheel overeen
met die van de verklaring van vermoedelijk overlijden, is het de vraag of
zulke vergaande rechtsgevolgen gerechtvaardigd zijn op grond van het enkele
feit van de vermissing. Wij geven dan ook de voorkeur aan het huidige wettelijke
stelsel en ik zeg daarbij dat niets in de weg staat als in informatie, bijvoorbeeld
van de Vereniging van achterblijvers, zo'n verklaring met een andere term
wordt aangeduid, bijvoorbeeld een verklaring wegens vermissing of iets dergelijks.
Het spraakgebruik is daar natuurlijk vrij in, maar wij zijn er geen voorstander
van om op dit punt in de wet zelf verandering aan te brengen.Mevrouw de voorzitter. In het kader van de vereenvoudiging van de regelgeving
rond de vermissing van personen heeft de minister voorgesteld het speciale
verlof voor een nieuw huwelijk dat de achtergebleven echtgenoot of echtgenote
moet vragen bij de rechtbank te laten vervallen. Hij acht de verklaring van
vermoedelijk overlijden voldoende basis om te bewerkstelligen dat een nieuw
huwelijk of geregistreerd partnerschap mag worden aangegaan. Dat roept bij
ons toch wel enkele vragen op. Inderdaad wordt ook in de nieuwe systematiek
bigamie voorkomen, maar is hier niet meer aan de orde? Gaat het er ook niet
om dat de vermogensrechtelijke gevolgen toch minder ingrijpend zijn dan waar
de familierechtelijke positie aan de orde is, met inbegrip van het gezag over
eventuele kinderen? Naar onze mening is het vanwege dit verschil in ingrijpendheid
van de rechtsgevolgen ook gerechtvaardigd om hier nog een extra waarborg in
te bouwen. Is de vereenvoudiging op dit punt niet te ver doorgeschoten? Wordt
de huidige regeling als een probleem ervaren?In overeenstemming met het advies van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
is voorgesteld om de rechtbank Den Haag exclusief bevoegd te maken inzake
verzoek en vorderingen met betrekking tot de verklaring van vermoedelijk overlijden.
Het amendement van de collega's Weekers en Santi wil daar echter een stokje
voor steken. Volgens hen ontbreekt voldoende motivering voor deze exclusieve
rechtsmacht. De SGP-fractie deelt het uitgangspunt dat de rechtsmacht van
de onderscheiden rechtbanken zoveel mogelijk een integraal karakter moet dragen
en dat daarop niet te gemakkelijk uitzonderingen moeten worden gemaakt. Toch
zijn er naar de mening van mijn fractie wel degelijk steekhoudende argumenten
aangevoerd voor deze concentratie bij de rechtbank Den Haag. Het gaat hier
om een zeer ingrijpende bijzondere bevoegdheid waarvoor specialistische kennis
vereist is en bovendien heb ik nog een ander argument, namelijk dat het om
een betrekkelijk gering aantal zaken gaat. Aan de twee gebruikelijke criteria
voor een uitsluitende bevoegdheidstoekenning, specialisme en een klein aantal
zaken, lijkt dan ook te zijn voldaan. Vooralsnog staan wij dan ook niet positief
tegenover dit amendement van de geachte afgevaardigden uit Weert en Waalwijk
die ook het belang van de reisafstand naar Den Haag beklemtoonden. Zeker hebben
zij een punt als zij zeggen dat die voor burgers een behoorlijke belemmering
kan zijn, maar ook hiervoor geldt toch dat het gaat om een bijzonder klein
aantal zaken en om een heel bijzondere en je mag toch aannemen ook een eenmalig
in het leven voorkomende situatie. Naar onze mening kan dit argument dan ook
niet de doorslag geven in de richting die zij beogen.Voorzitter. Ten slotte vraag ik de minister nog aan te geven in welke
in meer of minder verwante zaken de exclusieve bevoegdheid bij de rechtbank
Den Haag ligt en welke argumenten de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
in haar advies naar voren heeft gebracht.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Voorzitter: RehwinkelMinister Korthals:Voorzitter. Ik stel het op prijs dat wij vandaag het wetsvoorstel inzake
de problematiek van vermissing van personen kunnen behandelen. Graag vat ik
nog eens samen wat het wetsvoorstel beoogt, maar ik wil eerst ingaan op het
enigszins terechte verwijt dat het hele proces nogal lang heeft geduurd. Dit
kan ik niet ontkennen, anders dan bij het vorige wetsvoorstel. Het spijt mij.
Ik heb dit ook al in de nota naar aanleiding van het verslag
aangegeven. Andere aangelegenheden waren evenwel nog dringender. Ik noem in
het bijzonder de Wet op de jeugdzorg en de Embryowet. Zoals u weet, zijn wij
erin geslaagd om in deze periode veel wetgeving aan de Kamer te sturen. Helaas
kan niet alles tegelijk, maar ik moet niettemin toegeven dat dit sneller had
gekund.Het wetsvoorstel bevat een aantal wijzigingen van bepalingen van titel
1.18 van het Burgerlijk Wetboek die in de praktijk de achterblijvers van vermiste
personen op problemen doen stuiten. Daarbij gaat het vooral om artikel 413
volgens welke in de regel eerst na verloop van vijf jaren de verklaring van
vermoedelijk overlijden aan de rechtbank kan worden gevraagd. Het belang van
het op een eerder tijdstip kunnen beschikken over de verklaring is in de stukken
uitvoerig aangegeven. Daarbij is erop gewezen dat vele, maar zeker niet alle
aangelegenheden door een op de voet van artikel 409 benoemde bewindvoerder
of door zaakwaarneming of door waarneming van het bestuur van goederen behorende
tot de huwelijkse goederengemeenschap ingevolge artikel 91 kunnen worden opgelost.Voor het tot uitkering doen komen van een levensverzekering bijvoorbeeld,
moet ingevolge de wet en de polisvoorwaarden nu eenmaal sprake zijn van overlijden
van diegene wiens leven ten behoeve van de derde verzekerd is geweest. Overlijden
of een daarmee gelijk te stellen rechtsfeit moet dus kunnen worden vastgesteld.
Voor een nieuw huwelijk of geregistreerd partnerschap is het ook nodig dat
het eerdere huwelijk of het eerdere geregistreerd partnerschap door de dood
is geëindigd.In een aantal gevallen is de termijn van vijf jaar eenvoudig te lang,
zo is mede op grond van overleg met vertegenwoordigers van de Vereniging van
achterblijvers na vermissing gebleken. Deze wachttijd brengt hen volstrekt
onnodig in problemen. Voor die gevallen waarin de dood niet zeker, maar wel
waarschijnlijk is te achten, ligt het niet voor de hand de achterblijvers
zonder meer te verplichten vijf jaar te wachten alvorens zij de verklaring
van vermoedelijk overlijden kunnen uitlokken die voor hun problemen een werkelijke
oplossing biedt, zodat zij bijvoorbeeld de woonhuisfinanciering verder kunnen
betalen met het geld dat de levensverzekering uitkeert.Voorzitter. Ik ben mij ervan bewust dat vrijwel alle leden der Kamer met
de strekking van het wetsvoorstel kunnen instemmen. Ik zal mij daarom beperken
tot de punten die nog enig verschil van mening oproepen en het antwoord op
concrete vragen.Een belangrijk punt dat hier naar voren is gekomen, is de exclusieve bevoegdheid
van de Haagse rechtbank terzake van de verklaring van vermoedelijk overlijden.
Deze exclusieve bevoegdheid wordt voorgesteld, omdat aan de criteria voor
zodanige competentieverdeling is voldaan: een beperkt aantal zaken dat specialistische
kennis vereist, in Den Haag in 1997 en 1998 in totaal 19 verzoeken. Daar komt
nog bij dat hiermee een uniforme toepassing van de nieuwe grond van artikel
413, lid 2 onder b – de dood is waarschijnlijk te achten – kan
worden bewerkstelligd.Ik wil benadrukken dat ik hierbij het advies heb gevolgd van een bij uitstek
deskundige instantie, de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak. Het gaat
er dus niet om dat de familierechtkamers van andere rechtbanken in ons land
dit werk niet zouden aankunnen: stellig is dit wel het geval. Het gaat er
wél om dat uniforme jurisprudentie tot stand kan komen en dat partijen
niet onnodig in hoger beroep moeten gaan omdat een andere rechtbank in hetzelfde
ressort wellicht anders over de kwestie zou denken. Ook moet worden bedacht –
de heer Van der Staaij wees hier terecht op – dat niet zelden het verzoek
aan de Haagse rechtbank wordt gedaan als een verzoek op basis van artikel
426: de dood is zeker. Vervolgens kan blijken dat de dood niet zo zeker is.
Het ligt voor de hand en is ook wel zo praktisch dat de Haagse rechtbank haar
bevoegdheid om ook in deze situatie het verzoek te kunnen blijven behandelen,
ook behoudt, mits natuurlijk aan de wachttermijn van één jaar
is voldaan. Ik zie geen extra drempel voor achterblijvers, wel een drempel
voor sommigen die verder weg wonen. Ik vind mijn argumenten voor de Haagse
rechtbank overtuigend. Ik kan niet zeggen of het allemaal vreselijk nadelig
is als het amendement wordt aangenomen, maar ik geef duidelijk de voorkeur
aan de eigen redactie.De heer Santi (PvdA):Voorzitter. Het advies van de NVVR en ook de nota geven niet duidelijk
aan wat die specialistische kennis behelst. Kan de minister uitleggen wat
die specialistische kennis inhoudt?Minister Korthals:Ik zal eerst nog een ander argument geven. Artikel 426 duidt op de rechtbank
mede omdat het Verdrag van Athene spreekt over één aangewezen
autoriteit. Dit verdrag noemde ik al in de nota naar aanleiding van het verslag.
De zaken van artikel 426, dus de dood is zeker, kunnen wel vloeiend verlopen
in die van artikel 413, de dood is waarschijnlijk. Het is dan wel zo praktisch
als één rechtbank die zaken behandelt. Het feit dat de Haagse
rechtbank ook die andere zaken behandelt, betekent in ieder geval dat ze hierover
meer deskundigheid bezit dan een rechtbank in den lande waar zich misschien
één of twee van dergelijke zaken per jaar voordoen. Dit was
het argument met betrekking tot specialisme. Het andere argument behelst dat
het niet goed is dat verschillende rechtbanken verschillende uitspraken in
gelijksoortige zaken doen, zodat men vervolgens in hoger beroep moet gaan.Over het voorstel van de werkgroep vermiste personen inzake de inrichting
van een DNA-databank is de registratiekamer inmiddels informeel geconsulteerd.
De opmerkingen van de registratiekamer worden verwerkt. Tevens heeft een bespreking
met het NFI plaatsgevonden over de praktische realisatie van de databank.
Binnenkort zullen ook de VNG en het korpsbeheerdersberaad over het voorstel
worden geconsulteerd.Vele Kamerleden spraken over de website. Over het voorstel van de werkgroep
vermiste personen met betrekking tot het opzetten van een website voor vermiste
meerderjarigen is de registratiekamer inmiddels informeel geconsulteerd. Tevens
is een besluit genomen over de praktische realisatie van de website: de website
zal worden ontwikkeld door het KLPD en daarmee zal dit jaar nog een begin
worden gemaakt.De heer Weekers (VVD):Voorzitter. Hoe is het toch mogelijk dat de minister twee jaar geleden
al aangaf dat de voorstellen in consultatie gingen, dat daar pas zeer recentelijk
een start mee is gemaakt en dat organisaties als de VNG nog
geconsulteerd moeten worden?Minister Korthals:Dat gaat over de inrichting van een databank van vermiste personen. Dit
heeft natuurlijk veel te maken met privacy en daarvoor is een heel goede vraagstelling
nodig. Het NFI is daarover al geconsulteerd en op basis daarvan kan daarna
een advies worden gevraagd aan de VNG.Voorzitter. Mevrouw Ross vroeg of hiervoor voldoende aandacht is bij de
opsporingsdiensten. De heer Weekers vroeg hier eigenlijk ook naar toen hij
vroeg of er voldoende gevoel van urgentie is bij deze kwesties. Ik heb al
gezegd dat de KLPD hier hard aan werkt. Het moet natuurlijk ook tussen de
oren van de gewone politieman terechtkomen, voorzover dat overigens nu al
niet het geval is. Een vermissing is immers een ernstige zaak die men zich
over het algemeen behoorlijk aantrekt. Ik geloof dan ook dat men hiervoor
de nodige belangstelling heeft.Ik kan mevrouw Ross verder antwoorden dat het Nederlands recherche instituut
reeds over een coördinator voor vermiste personen beschikt. Het handelt
daarbij wel om personen die in het buitenland vermist zijn. De aandacht voor
deze ingewikkelde problematiek is overigens de laatste jaren sterk gegroeid,
onder meer als gevolg van de resultaten die men in de VS heeft bereikt door
gebruik te maken van de mogelijkheden van websites op internet.Verschillende sprekers, de heer Santi, mevrouw Ross en de heer Weekers,
hebben gesproken over de mogelijkheid dat men wederom het gezag over zijn
kinderen krijgt als de vermoedelijk overleden verklaarde terugkeert. Men vroeg
meer in het bijzonder of in zo'n geval altijd een gezamenlijk verzoek van
de achtergeblevene en de teruggekeerde vermiste vereist is. Met name de heer
Santi vroeg om opheldering op dit punt. Ik ben op bladzijde 11 en 12 van de
nota naar aanleiding van het verslag tamelijk uitvoerig ingegaan op deze problematiek.
Daarbij zijn twee situaties onderscheiden, te weten de achtergebleven ouder
is niet of hij is wel hertrouwd, nadat de verklaring van vermoedelijk overlijden
was verkregen. In beide situaties kan het voorkomen dat de teruggekeerde geen enkele
rechtsingang heeft om weer het gezag over zijn kind te verkrijgen. Ik benadruk
wel dat dit onder het huidige recht op dezelfde manier is geregeld. Vastgesteld
werd dat het gezag dat de teruggekeerde vermiste als ouder over zijn of haar
minderjarige kinderen voor de vermissing uitoefende, niet altijd bij de terugkeer
herleeft. Het bij de eerste nota van wijziging voorgestelde tweede lid van
artikel 425 beoogt in deze lacune te voorzien. Het ligt voor de hand om daarbij
twee toetsingsgronden aan te houden. Een van die toetsingsgronden maakt het
verzoek in beginsel toewijsbaar en wel in de volgende situaties. De teruggekeerde
vermiste vraagt niet alleen, maar de teruggekeerde en de andere ouder verzoeken
tezamen met het gezamenlijk gezag te worden belast. Men doet dat dan ondanks
het inmiddels, op grond van artikel 253, voor de achtergebleven ouder ontstane
nieuwe gezag met de nieuwe partner. De andere situaties zijn: het gezag staat
open of een voogd is met het gezag belast. De achtergebleven ouder was tevoren
inmiddels ontheven of ontzet van het gezag of daartoe onbevoegd geworden.Voorts is er een toetsingsgrond die met de overig denkbare gevallen rekening
houdt. Daarbij valt te denken aan de situatie dat de achtergebleven ouder
het gezag niet of niet meer wenst te delen met de wellicht eerst vele jaren
later teruggekeerde partner, omdat hij of zij inmiddels met een ander is gehuwd
of een geregistreerd partnerschap is aangegaan en/of tezamen met de nieuwe
partner, zoals bedoeld in artikel 253t, met het gezamenlijk gezag is belast.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik kan mij voorstellen dat een kind op enig moment zelf verzoekt, de teruggekeerde
ouder wederom met het gezag te belasten. Is dat mogelijk en, zo ja, op welke
leeftijd kan een kind daar dan om verzoeken? Zijn er verder gronden die daarvoor
aangegeven kunnen worden?Minister Korthals:Een kind kan een dergelijk verzoek niet doen. Dat is niet het geval als
het kind achttien jaar of ouder is, maar dan hoeft er ook geen gezag meer
te worden ingesteld.Voorzitter. Het is dus niet zo dat in alle gevallen het verzoek uitsluitend
met de ouder/achterblijver gezamenlijk moet worden ingediend. De eerste volzin
van lid twee bepaalt namelijk dat de hoofdregel is dat alleen de teruggekeerde
vermiste de rechtbank kan verzoeken, hem met het gezag te belasten. In het
nieuwe lid 2 van artikel 425 worden slechts twee toetsingsgronden gehanteerd:
een voor een gezamenlijk verzoek en voor de situatie waarin niet in het gezag
is voorzien of een voogd is benoemd. Als het verzoek samen met de achtergebleven
ouder wordt gedaan, geldt de eerste toetsingsgrond en is het verzoek in beginsel
voor toewijzing vatbaar. De eerste toetsingsgrond, die bijvoorbeeld geldt
als een voogd met het gezag is belast, wijst erop dat de teruggekeerde ook
alleen om het gezag kan vragen. De tweede toetsingsgrond is bedoeld voor de
overige gevallen. Het gaat vooral om de situatie waarin de achtergebleven
ouder het gezag niet meer wenst te delen met de wellicht eerst vele jaren
later teruggekeerde andere ouder. In dat geval zal het verzoek worden getoetst
op de tweede toetsingsgrond. In alle gevallen zal bij toetsing wel rekening
worden gehouden met de belangen van de eventuele nieuwe partner, die inmiddels
met de achtergebleven ouder gezamenlijk, artikel 253t, gezag uitoefent.De heer Santi (PvdA):Als een nieuwe partner gezag heeft over het kind, wordt een verzoek op
dit punt niet per se afgewezen op basis van de tweede toetsingsgrond.Minister Korthals:Daarin heeft de heer Santi gelijk.Waarom is aan de verklaring van vermoedelijk overlijden vastgehouden?
Volgens het wetsvoorstel kan de verklaring van vermoedelijk overlijden aanzienlijk
eerder dan thans het geval is, worden uitgelokt, namelijk na één
jaar. In dat geval moeten feiten en omstandigheden waaruit kan worden afgeleid
dat de dood van de vermiste waarschijnlijk is te achten, aannemelijk worden
gemaakt. Het komt mij voor dat als dit punt aan de orde is, de aanduiding
"vermoedelijk overlijden" alleszins adequaat is. Ook indien de dood niet waarschijnlijk
is, maar het bestaan van iemand wel onzeker is, lijkt mij de
aanduiding "verklaring van vermoedelijk overlijden" passend. Ik neem daarbij
in aanmerking dat de rechtbank moet worden verzocht, de vermiste te mogen
oproepen opdat deze van zijn "in leven zijn" doet blijken. Pas als er niemand
van het "in leven zijn" doet blijken, wordt de verklaring afgegeven, juist
omdat in dat geval met de dood ten minste ernstig rekening gehouden moet worden.
Hierbij zij bedacht dat een geruime tijd, ten minste vijf jaar, moet zijn
verstreken voor een verzoek aan de rechtbank kan worden gedaan. Als er gedurende
die lange tijd geen enkel teken van leven is geweest, ligt de verklaring van
vermoedelijk overlijden evenzeer voor de hand.De kern van het probleem, namelijk dat veel achterblijvers niet wensen
een verklaring van vermoedelijk overlijden aan te vragen, is het gevolg van
de hoop die achterblijvers houden dat hun dierbare nog leeft. Om die reden
zijn zij er niet aan toe om deze verklaring uit te lokken en ik heb daarvoor
alle begrip. Ik stel echter ook vast dat de rechtsgevolgen die zij willen
bewerkstelligen en accepteren door een aparte status van vermissing of een
rechterlijke verklaring die niet een vermoedelijk overlijden maar een vermissing
vaststelt, in de regel dezelfde zijn als die welke binnen het stelsel der
wet aan overlijden zijn verbonden. Het lijkt mij duidelijk dat wij van een
verklaring van vermoedelijk overlijden moeten blijven uitgaan.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dit is natuurlijk juist het punt: als de rechtsgevolgen hetzelfde konden
zijn, dan behoefde voor de terminologische aanduiding slechts een andere gezocht
te worden dan die kennelijk op bezwaren stuit in de formulering van rechtsvermoeden
van overlijden. Het verbaast mij dat de minister onder meer het argument gebruikt,
dat er maar liefst vijf jaar moet verlopen voordat überhaupt een verzoek
mag worden gedaan. De strekking van het wetsvoorstel draait juist om de bekorting
tot één jaar. Dat argument kan de minister eigenlijk niet meer
goed gebruiken, want daarmee is de kracht van het vermoeden van overlijden
beduidend minder, althans minder dan in het geval waarin de termijn van vijf
jaar geldt.Minister Korthals:Pleit de heer Rouvoet ervoor om terug te keren naar de andere formulering?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik wil nu geen pleidooi houden voor een aparte status. Dat is echt een
andere discussie. De vraag is echter of in de terminologische aanduiding van
de verklaring waar wij naar toe willen – anders vraag je niet aan; dat
ben ik met u eens – het punt kan worden meegenomen van het gevoelen
van vermoeden van overlijden, terwijl mensen die rechtsgevolgen willen inroepen.
Hebben wij daar echt dat vermoedelijk overlijden voor nodig of kan het ook
een verklaring van vermissing zijn, afgegeven door de rechtbank, met dezelfde
rechtsgevolgen?Minister Korthals:Op een gegeven moment moet men kiezen voor een bepaalde formulering. In
wezen wordt met datgene wat je doet, dicht aangesloten bij wat het in werkelijkheid
vermoedelijk zal zijn. Het lijkt mij niet verstandig om wat dat betreft in
de wettekst kiekeboe te spelen, maar het blijft een afweging.Voorzitter. Zullen de achterblijvers nu als het ware worden gedwongen,
bijvoorbeeld door de maatschappij waarbij een levensverzekering was afgesloten,
om reeds na één jaar de verklaring van vermoedelijk overlijden
uit te lokken? Het is en blijft geheel aan de achterblijvers om te bepalen
of en wanneer zij de verklaring van vermoedelijk overlijden zullen uitlokken.
Wel is het zo dat de verklaring van vermoedelijk overlijden daadwerkelijk
ten minste moet zijn aangevraagd, wil een voorschot op de uitkering uit levensverzekering
worden gegeven of bijvoorbeeld uitstel van betaling van hypotheekrente worden
verleend. Echter, dat is nu ook al het geval. Het verschil is dat de verklaring
van vermoedelijk overlijden straks aanzienlijk eerder dan thans kan worden
verzocht, maar dan moet de dood wel waarschijnlijk te achten zijn. Of dat
zo is, beoordeelt niet de verzekeraar. Ik heb overigens bepaald niet de indruk
dat verzekeraars of banken met deze tere materie niet prudent zouden omgaan.Voorzitter. De heer Santi stelt voorts een vraag over een subsidieaanvrage
voor het meldpunt. Ik kan deze vraag nu niet beantwoorden; ik zal het laten
nagaan. Verschillende woordvoerders vragen aandacht voor de situatie waarin er
sprake is van een nieuw huwelijk en de vermiste in leven blijkt te zijn. Deze
vraag is gesteld in de relatie tot rechten van derden. Hoe worden de rechten
van derden beschermd in het geval de vermiste terugkeert of in het geval dat
blijkt dat de dag van overlijden in de akte van overlijden onjuist is vermeld?
Dat wil zeggen: de betrokkene blijkt op een later tijdstip te zijn overleden.
Voorzitter. Daarvoor is het al bestaande artikel 422, boek 1 BW, van kracht.
Daarin wordt bepaald dat rechten, door derden te goeder trouw verkregen, worden
geëerbiedigd. Hoofdregel is dat eenieder die enige goederen van de vermiste
onder zich heeft, deze aan de vermiste moet afgeven. Degenen die op grond
van erfopvolging, ontbinding van de huwelijks- of partnersgemeenschap of beëindiging
van een deelgenootschap goederen van de vermiste in bezit hebben, blijken
bij de terugkeer immers achteraf beschikkingsonbevoegd te zijn geweest. Vandaar
die teruggaveplicht en de verplichting tot het afleggen van rekening en verantwoording.Bedacht moet echter worden dat artikel 423 aan de omvang van de teruggaveplicht
beperkingen stelt, waarbij termijnen van vijf, tien en twintig jaar worden
gehanteerd. Na twintig jaar bestaat er geen enkele teruggaveplicht meer. De
rechten, door derden te goeder trouw verkregen, worden echter steeds geëerbiedigd.
Juridisch gezegd: de beschikkingsonbevoegdheid van degenen die tot teruggave
verplicht zijn, kan niet worden tegengeworpen aan de derde die te goeder trouw
goederen heeft verkregen, bijvoorbeeld van de achterblijver met wie die derde
een transactie is aangegaan. Heeft, echter, zo'n derde goederen om niet verkregen,
dan kan de rechter desverzocht aan de vermiste een naar billijkheid te bepalen
vergoeding toekennen.De heer Van der Staaij heeft nog gevraagd, waarom men op een gegeven moment
een termijn van vijf jaar heeft gekozen. Het was aanvankelijk tien jaar, het
is in 1970 veranderd. Ik denk dat dit gewoon het gevolg was van maatschappelijke
ontwikkelingen en dat men vond dat men steeds kortere termijnen moest hanteren.
Dit heeft natuurlijk ook te maken met de rechtsgevolgen. En bovendien
is de kennis over vermisten en het aantal mogelijkheden om zekerheid, waarschijnlijkheid
of een vermoeden te verkrijgen van hoe het ermee staat, natuurlijk ook wel
enigszins toegenomen.Ik kan bevestigen dat het om een echte rechterlijke toetsing gaat. De
rechter zal ook moeten vaststellen dat er van een vermissing sprake is en
dat het bestaan van de vermiste daadwerkelijk onzeker is.Dan is er nog een vraag gesteld over het laten vervallen van een speciaal
verzoek om toestemming voor het aangaan van een nieuw huwelijk, artikel 424.
De heer Van der Staaij erkent dat bigamie hiermee wordt voorkomen, maar hij
vraagt zich af of er geen extra waarborg nodig is. De wijziging, het vervallen
van de toestemming, is conform de adviezen van de Nederlandse vereniging voor
rechtspraak en van de Vereniging voor burgerzaken. Deze vinden dat het extra
verzoek na een verklaring van vermoedelijk overlijden niets toevoegt. Dat
is dus de werkelijke reden.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. De minister zegt dat het niets toevoegt, maar is het nu zo'n
vreemde gedachte dat familierechtelijke veranderingen dieper ingrijpen dan
vermogensrechtelijke veranderingen, zodat er toch nog een nieuw toetsingsmoment
zou moeten worden ingebouwd op het moment waarop een nieuw huwelijk wordt
overwogen, zodat alsnog wordt bekeken of er geen veranderingen zijn opgetreden?Minister Korthals:Als je dat doet, creëer je toch altijd een extra periode van onzekerheid.
Ik denk dat je dat niet moet doen, dat je op een gegeven moment moet uitgaan
van bepaalde feiten, omdat het hele probleem de mensen blijft achtervolgen.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, op een nader te bepalen tijdstip te stemmen over de amendementen
en het wetsvoorstel.Daartoe wordt besloten.Sluiting 18.43 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-540-550.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl