Europadebat
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 279-298

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-12-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 8, pagina 279-298

25-11-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: het wetsvoorstel Regels inzake de verstrekking van subsidies door de Minister van Binnenlandse Zaken (Wet overige BiZa-subsidies) (25299).Pagina 279-279
Behandeling van de wetsvoorstellen: Wijziging van de Wet op de telecommunicatievoorzieningen in verband met de invoering van het veilen van schaarse frequenties voor systemen van digitale mobiele telecommunicatie (veilen frequenties mobiele telecommunicatie) (25171); Wijziging van de Wet, houdende wijziging van de Wet op de telecommunicatievoorzieningen in verband met de invoering van het veilen van schaarse frequenties voor systemen van digitale mobiele telecommunicatie (veilen frequenties mobiele telecommunicatie) (25722)Pagina 344-359
Voortzetting van het EuropadebatPagina 312-335
EuropadebatPagina 279-298
Presentie en opening (dinsdag 25 november 1997)Pagina 279-279
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 25 november 1997)Pagina 360-362
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de artikelen 29, 31 en 108 van de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (25340).Pagina 298-301
Behandeling van: het wetsvoorstel Regeling voor de totstandkoming van een gemeentelijk werkfonds voor voorzieningen ter bevordering van de toetreding tot het arbeidsproces van langdurig werklozen en jongeren (Wet inschakeling werkzoekenden) (25122).Pagina 301-312
Lijst van besluiten (dinsdag 25 november 1997)Pagina 359-360
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Regeling voor de totstandkoming van een gemeentelijk werkfonds voor voorzieningen ter bevordering van de toetreding tot het arbeidsproces van langdurig werklozen en jongeren (Wet inschakeling werkzoekenden) (25122).Pagina 335-344

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 101 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het Europadebat.De heer Eversdijk (CDA):Mijnheer de voorzitter! De beroemde minister van Buitenlandse Zaken Joseph
Luns werd eens gevraagd waarom hij toch zo vaak op reis was. Toen zei hij:
dat komt omdat wij zo'n groot buitenland hebben. Wat dat betreft, zou ik er
begrip voor kunnen hebben dat de minister van Buitenlandse Zaken vandaag niet
aanwezig is. Ik betreur dat echter wel, gezien zijn grote rol – zowel
inhoudelijk als publicitair – bij de totstandkoming van het Verdrag
van Amsterdam dat vandaag mede ter discussie staat. Natuurlijk is de staatssecretaris
goed op de hoogte van de materie, maar in ons Nederlandse bestel kennen wij
nu eenmaal geen vice-minister; de staatssecretaris is geen onderminister,
al kan dat in de toekomst nog veranderen. Ik betreur het dus dat de minister
niet aanwezig is, maar ik heb mij erbij neer te leggen.Het Verdrag van Amsterdam moest het Europees succes van paars worden.
Onze fractievoorzitter zei bij de algemene politieke beschouwingen: "Het Europees
ideaal is vervaagd." Kenmerkend is de typering die de Britse minister van
Buitenlandse Zaken, Robin Cook, gaf in het lagerhuis: "The
high tide of integration was reached at Maastricht and that high tide is at
an ebb." Welnu, eb is een periode van rust, een periode waarin je niet waakzaam
hoeft te zijn; kortom, een periode waarin je niet zo hard hoeft te werken.
Europese eb, is dat het succes van Amsterdam of had minister Cook deze uitspraak
alleen maar nodig voor de binnenlandse politiek? De huidige Luxemburgse raadsvoorzitter
zei, over Amsterdam sprekend, het verdrag "ondanks zijn vele kronkelredeneringen"
toch "niet slecht" te vinden! "Niet slecht", dat zeggen ze bij ons in Zeeland
soms ook, maar dat is niet goed.Het zou natuurlijk te ver gaan om het niet bereiken van de gestelde doelen
van Amsterdam geheel te wijten aan de Nederlandse regering. Het is vanzelfsprekend
een hels karwei om 15 kikkers in de kruiwagen te houden en daar ook nog zaken
mee te doen. Maar feit is dat het kabinet-Kok ondanks keihard werken –
dat constateer ik graag – er ook niet in geslaagd is, de onderlinge
Europese verschillen te overbruggen, waardoor niemand minder dan Jacques Delors,
die morgen op het paleis op de Dam de Erasmusprijs krijgt en zich vandaag
in de krant nog uitspreekt als supporter van Duisenberg, van een "flop" kon
spreken. Want, mijnheer de voorzitter, bij "Europa" moet het blijven gaan
om "het Europees ideaal". Dat ideaal was niet primair materialistisch, maar
juist idealistisch gericht op partnerschap in plaats van op conflict. Misschien
vergeet men vandaag de dag wel eens dat er in de eerste helft van deze eeuw
twee wereldoorlogen zijn geweest. Dat was ten diepste de oorzaak van het Europese
ideaal. Maastricht liep nog in de pas met dit ideaal, maar Amsterdam niet.
Amsterdam was eigenlijk alleen: "wat is mogelijk om niet van een totale mislukking
te spreken". Daarom kon Cook spreken over "eb". Maar de fundamentele discussie,
de principiële keuze voor het ideaal, mag niet overschaduwd worden door
de praktische, actuele politieke problemen van alledag. De solidariteit, het
samen leven en werken, blijft wenselijk en is menselijk.Voorzitter! De toetredingsonderhandelingen voor de nieuwe lidstaten staan
volop in de belangstelling. Duidelijkheid is nodig over het principe daarvan.
Gaat het zoals bij de NATO-uitbreiding om twee of meer groepen of gaat het
om de doelstelling, de gehele familie ten slotte te laten toetreden? Uiteraard
is het tijdstip van toetreding afhankelijk van het voldoen aan realistische
voorwaarden. Maar een politieke twee- of driedeling in Oost- en Centraal-Europa
leidt tot politieke schade, niet alleen voor Europa als geheel, maar ook en
met name voor de nieuwe democratieën. Per kandidaat-lidstaat moet gewerkt
worden volgens een uitgebreide analyse van mogelijkheden en onmogelijkheden.
Er mag naar onze mening geen sprake zijn van eerste-, tweede- en derderangskandidaten,
maar er mag ook geen sprake zijn van "soepelheid" om een bepaald land maar
zo snel mogelijk toe te laten. Het is toch te gek voor woorden om onderscheid
te maken tussen bijvoorbeeld Estland, Letland en Litouwen bij het starten
van de onderhandelingen. Die landen werden op scholen altijd in één
adem genoemd. Ik wijs ook op hun strijd voor de democratie en op hun machtige
buurman. Wij kunnen vanuit Europa dan toch geen scheiding aanbrengen tussen
deze drie democratieën. Naar mijn indruk zijn de monniken gelijk en dan
moeten de kappen ook gelijk zijn. Dat is in het belang van de leden en in
het belang van de nieuwe leden, die overigens nog wel eens willen vergeten
dat het "lid" zijn niet altijd geld oplevert, maar soms ook geld kost. De
beste manier om samen te werken tussen West-Europa en Midden- en Centraal-Europa
is nog steeds het zaken doen, met een voordeel aan beide zijden. Ik heb mij
overigens laten vertellen dat Nederland nu al verantwoordelijk is voor 16.000
arbeidsplaatsen in Oost- en Centraal-Europa. Tegelijkertijd wordt er daar
al geconstateerd dat goedkope arbeid zich aan het verplaatsen is, via onder
andere Tsjechië en Polen naar Zuid-Oost-Azië. Overigens moeten kandidaat-leden
ook de kans krijgen om naar de Europese Unie toe te groeien.Voorzitter! Mijn conclusie is dat het onderhandelingsproces gestart moet
worden met alle serieuze kandidaten. Ik noem in dit verband Roemenië,
dat nu snel in de goede richting koerst. Ik zeg nogmaals dat het starten van
de onderhandelingen uiteraard niet betekent dat alle staten op hetzelfde moment
lid moeten worden.Voorzitter! Dit brengt mij automatisch bij de kosten van de Europese Unie.
En zie, wie heeft de kat de bel aangebonden? Dat is de collega van minister
Van Mierlo, de heer Zalm, die wellicht een beetje plompverloren aan zijn Europese
collega's meedeelde dat Nederland, nummer 8 in welvaart, het zat is om relatief
de grootste financier te zijn. Hij oogstte een storm van kritiek. De Luxemburgse
voorzitter sprak zelfs over "manipulatie van cijfers". Maar minister Zalm
hanteerde toch dezelfde rekenmethode als de Europese Rekenkamer? Nederland
betaalt 6,2% aan de Europese begroting en krijgt 3% van de Europese subsidie.
De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het ook wel eens anders is geweest.Hoe ziet Nederland kans om te komen tot "een evenredig" aandeel, mede
met het oog op de Agenda 2000? Immers, volgens de huidige voorstellen zou
de financiële positie van Nederland nog verder verslechteren, mede omdat
de Commissie in de Agenda 2000 ook voorstelt om het landbouwbeleid en het
regionale ontwikkelingsbeleid – oftewel de structuurfondsen –
te hervormen. Ik wijs er overigens wel op dat het Nederlandse standpunt inzake
de door Margaret Thatcher bedongen "money back" indertijd is afgewezen. En
wij moeten nu natuurlijk niet begeren wat wij bij een ander afwezen. "Gij
zult niet begeren" is trouwens toch een goed gebod.Voorzitter! Vanmorgen kregen wij in het bakje de conclusies van het voorzitterschap
over de Europese Raad inzake de werkgelegenheid. Ik kom daar straks nog met
een enkel woord op terug, want ik heb dat nog niet in mijn tekst kunnen verwerken.
Ik las overigens hedenmorgen in mijn ochtendblad dat de heer Van Mierlo nieuwe
voorstellen heeft gedaan over de financiering. Eerlijk gezegd, heb ik dat
niet goed begrepen, maar dat kan te wijten zijn aan het vroege tijdstip waarop
de krant wordt bezorgd. Wat bedoelde de heer Van Mierlo nu eigenlijk met zijn
nieuwe voorstellen ten aanzien van de financiering?Voorzitter Santer maakte onlangs nog eens duidelijk dat er een nieuwe
hervorming van het landbouwbeleid komt. Nederland zal dus ongetwijfeld meer
moeten betalen. Voorts gaat het structuurfondsbeleid op de helling, wat ongetwijfeld
tot gevolg heeft dat Nederland minder zal krijgen. Ik wijs
daarbij op de Flevopolders. De Nederlandse regering zal nu duidelijk, en als
het kan zonder kronkelredeneringen, moeten aangeven hoe met deze plannen wordt
omgegaan. Als bijvoorbeeld de Europese Commissie initiatieven wil nemen die
erin resulteren dat de lidstaten de komende jaren 12 miljoen banen scheppen,
dan zijn daarbij, naast de betaalbaarheid en het sociale aspect uiteraard,
toch ook de vragen aan de orde: waar, hoe en in welke sector? Is daar ook
in Luxemburg over gesproken? Nogmaals, het kan zijn dat het in dat stuk staat,
maar dat heb ik nog niet kunnen lezen.Voorzitter! Ik ga terug naar het landbouwbeleid. De hervorming van het
Europese landbouwbeleid door voormalig Europees commissaris MacSharry is nog
niet verwerkt of de Europese Commissie laat weten dat de zaak op de helling
gaat. Dat is niet onlogisch – daar kom ik straks op terug – maar
toch! Kan de regering zich voorstellen dat de Nederlandse agrariërs zich
bezorgd afvragen wat hun nu weer boven het hoofd hangt? Het zal overigens
voor eenieder duidelijk zijn dat er in het landbouwbeleid veranderingen moeten
komen. Aanpassing zal nodig zijn. Bij de nieuwe toetreders zit immers een
enorm potentieel. Ook zullen de internationale handelsafspraken, de GATT-afspraken,
moeten doorwerken.Ook hier geldt echter dat de oorspronkelijke doelstelling van het landbouwbeleid
niet mag vervagen. De doelstelling was, is en moet blijven: economische zekerheid
voor allen die in de landbouwsectoren werkzaam zijn door middel van een Europees
landbouwbeleid dat rust op drie pijlers: 1. ook vrij verkeer van
landbouwproducten op basis van eenheidsprijzen;2. communautaire preferentie;3. financiële solidariteit uit de landbouwfondsen.Ik zeg dat zo nadrukkelijk, omdat er meer en meer renationalisatietendensen
opdoemen, die zeer bedreigend zijn voor de belangrijke verworvenheden van
de Europese integratie op – in dit geval – landbouwgebied. Dat
heeft ook weer te maken met het vervagen van het Europese ideaal, waarover
mijn fractievoorzitter heeft gesproken.Voorzitter! Een van de grote uitdagingen waarvoor de nieuwe toetreders
staan, is hun "overgang" naar het West-Europese maatschappijmodel en het West-Europese
economische model. De klacht die ik in landen in Oost- en Centraal-Europa
nogal eens hoor, is dat wij – West-Europa – hen als het ware een
Amerikaans, hard kapitalistisch model voorschotelen. Wij zien in ieder geval
in een aantal van die landen dat de tweedeling daar zeer manifest is. Vooral
een economisch sterke toplaag manifesteert zich soms arrogant en is in ieder
geval buitengewoon duidelijk zichtbaar. Vanuit de CDA-gedachte "Samen leven
doe je niet alleen" hebben wij in dit verband twee twijfels die wij graag
aan de regering voorleggen. Ten eerste: is er in Europees verband wel voldoende
bewustzijn dat het model van de sociale marktorde afwijkt van het harde kapitalistische
model dat dikwijls wordt gehanteerd, bijvoorbeeld door grote internationale
financieringsinstellingen? Ten tweede: is er wel een echt geconcentreerde
inzet om burgerinitiatieven, maatschappelijke organisaties, belangenverenigingen,
non-profitorganisaties als woningbouwcorporaties, landbouworganisaties enz.
van de grond te helpen, omdat juist dat in ons maatschappijmodel zo belangrijk
is? Worden ook niet dikwijls vanuit Europa quasi-NGO's gefinancierd? Hoe staat
de regering tegenover de recente ingrijpende reorganisaties van bijvoorbeeld
het PHARE-programma en de andere hulpprogramma's van de EU? Juist ons Nederlandse
consensusmodel en onze eigen sociaal-economische geschiedenis zijn het waard
om getest en getoetst te worden op hun bruikbaarheid voor deze overgangsprocessen,
maar conform bijvoorbeeld het medefinancieringsprogram willen wij vooral het
echte non-profit particuliere initiatief steunen. Wil de regering dat bevorderen
en hoe kan zij dat doen?Met nogal wat verbazing hebben wij kennis kunnen nemen van de perikelen
rond de benoeming van de president van de Europese bank. Wij hebben vanmorgen
in de pers steun gekregen van Jacques Delors. Ik weet niet of dat iets te
maken heeft met de prijs die hij morgen krijgt. Jacques Delors staat nu eenmaal
bekend om zijn duidelijke en eerlijke uitspraken. Wat dat betreft, kunnen
wij daar dus enige hoop uit putten, maar wij moeten er wel rekening mee houden
dat Jacques Delors niet meer "in office" is. Wij hebben hier zorgen over.
Wordt de benoeming van de president van de Europese bank de volgende tik op
de "polderkop" van Nederland? Net als mijn fractievoorzitter verwijs ik in
dit verband naar de uitspraken van Karel van Miert, een oude rot in het Brusselse
die ten aanzien van Nederland in deze zaak spreekt van "een schoolmeesterige
en krenterige opstelling". Heeft de regering enig idee wat hij daarmee bedoelt?
Is minister Zalm "de krent" en minister Van Mierlo de "schoolmeester"? Schoolmeester
is overigens een heel fatsoenlijk beroep en een heel mooi vak. Of is juist
minister Zalm de schoolmeester met z'n – overigens gevaarlijke –
uitspraken, bijvoorbeeld over Italië? De minister-president maakte zich
vorige week terecht boos over de uitspraken van Van Miert, maar Van Miert
is niet de eerste de beste en als hij het algemeen gevoelen weergeeft, is
dat niet best. Ik voeg daar overigens met overtuiging aan toe dat men in Brussel
niet moet denken dat je zo'n post kunt "kopen" door maar gul te zijn –
en dus geen krent te zijn – en door veel door de vingers te zien en
dus geen schoolmeester te zijn. Ik krijg echter een beetje het gevoel dat
de Nederlandse regering nu al in is voor een compromis. Dat zou ik gevaarlijk
vinden en dat zou ik zeer betreuren. Wij hebben zonder enige twijfel een goede
kandidaat en eerlijk gezegd vind ik dat wij zo zachtjes aan wel eens een paar
"rechten" hebben. "Rechten" zet ik tussen aanhalingstekens, want rechten gaan
altijd samen met plichten."Met het verdwijnen van de grenscontroles binnen de Unie komen er Europese
regels voor immigratie, het verstrekken van visa en het asielbeleid." Zo staat
het in de folder die in de postkantoren voor het Nederlandse publiek ter inzage
ligt en die ook kan worden meegenomen. Welke lidstaten kennen thans nog een
visumbeleid of visumplicht ten aanzien van landen die vragen toegelaten te
worden? Heb ik goed begrepen dat Groot-Brittannië en Ierland ook nu weer
buiten die samenwerking blijven? Hoe gaat dat precies? Hoe denkt de regering
om te gaan met de grote groepen mensen uit sommige Oost- en Midden-Europese
landen die als het ware in de startblokken staan om Nederland binnen te trekken
zodra het vrije verkeer van mensen en goederen een feit is?
In dit verband heb ik nog twee nadere vragen.Moet er niet ook harmonisatie zijn met betrekking tot de feitelijke opvang
van asielzoekers, mensen die om welke reden dan ook hier naar toe komen? Vormt
niet het vereiste van een gezamenlijk visumbeleid in de Schengensituatie een
beletsel voor versoepeling ten aanzien van landen waar nieuwe ontwikkelingen
daartoe aanleiding geven? Is dat niet te star?Europol, in 1994 opgericht, werkt in feite nog niet goed. Heeft het Verdrag
van Amsterdam wat dit betreft tot een positieve ontwikkeling geleid? Is de
zeer geringe budgetuitbreiding tijdens het Nederlandse voorzitterschap geen
spettertje op een gloeiende plaat?Met trots wordt in de folder vermeld dat met betrekking tot het Europees
Parlement weer een stap vooruit is gezet, maar wat is er nu écht in
positieve zin veranderd, ook met het oog op de agenda 2000? Wat is er veranderd
in de parlementaire situatie? Ik constateer met verdriet dat het aanzien van
het Europees Parlement in Nederland niet hoog is. Ik verwijs naar het rapport
van de Algemene Rekenkamer over de verspilling in het Europees Parlement en
naar de discussie over de declaraties en de pensioenen. Dergelijke zaken zijn
slecht voor het imago van Europa en voor het parlementaire imago in het algemeen.
Ik weet best dat het niet eenvoudig is om vanuit Den Haag hierin concrete
veranderingen aan te brengen. Het is slechts mogelijk om wat dit betreft druk
op de ketel te houden. Ik vraag de regering om dat te doen, waar dat maar
mogelijk is. Politici leven nu eenmaal in een glazen huis, óók
Europese politici. Als je voor die werkzaamheden kiest – bijna had ik
het woord "vak" gebruikt maar dat kan ik in dit huis moeilijk doen –
heb je daar rekening mee te houden. Je wordt niet alleen op je politieke daden
maar ook op andere daden beoordeeld; daar hoort het declaratiegedrag bij.
Een voorbeeldfunctie is zo gek nog niet; daar moeten politici maar aan wennen.
Nogmaals, ik vraag hiervoor van de regering geen oplossing, maar ik verneem
wel graag hoe zij hiertegenaan kijkt.Ook publicaties van de Europese Rekenkamer hebben geleid tot veelzeggende
krantenkoppen, zoals "Rekenkamer doet een onthutsend boekje open over declaratiegedrag
in Brussel", "Europese Unie biedt volop kans op fraude" en "Europees gesjoemel",
waarbij er wordt gewezen op het feit dat in 1996 169 mld. werd uitgegeven
waarvan de bestemming niet meer kan worden achterhaald. Ik citeer de krant;
dat lezen de mensen.Staatssecretaris Patijn:Dat bedrag is even groot als de hele EU-begroting. Ik neem aan dat dit
niet helemaal correct is, met een factor tien of honderd...De heer Eversdijk (CDA):Ik ben de Rekenkamer niet. Ik zal de staatssecretaris het krantenartikel
geven dat ik citeer. De burger leest dergelijke artikelen; de burger leest
de rapporten van de Rekenkamer niet, is helaas ook niet bij debatten als dit
aanwezig en leest ook de Handelingen niet. Die leest dergelijke artikelen
en zegt: tjeetje, dat is wat; zoveel miljard gulden zoek; dat kán toch
niet? Voorzitter! Het gaat mij niet om het bedrag. Of het nou 169 mld. of
69 mld. of 1 mld. of 1 mln. is – met het laatste zou ik ook al goed
geholpen zijn – daar gaat het niet om. Het gaat om het beeld dat in
de samenleving ontstaat, in de zin van: ze doen maar wat, daar in Brussel
en Straatsburg. Dat is voor een gedeelte onjuist omdat er natuurlijk heel
veel zeer serieuze politici, ambtenaren enz. zijn. Het beroerde is dat die
niet in de schijnwerpers komen. Wij weten ook in de Nederlandse politiek dat
niet wat goed is naar buiten komt, maar wat niet goed is. Dat is nu eenmaal
nieuws. Het vertrouwen van de burger in de politiek neemt daardoor niet toe,
maar juist af. Dat vertrouwen zou toch moeten toenemen met de euro voor de
deur, gelukkig met Koningin Beatrix en "God zij met ons" erop. Met beide dingen
zijn wij buitengewoon gelukkig.Met enige aarzeling zeg ik een paar zinnen over de West-Europese Unie,
de WEU. Ik heb die aarzeling omdat wij hier in huis de voorlaatste, buitengewoon
voortreffelijke secretaris-generaal van de WEU hebben en ook om andere redenen.
Ik heb de indruk, dat het na zijn tijd daar buitengewoon laag water is geworden.Op het gebied van de Europese defensie is naar mijn idee in Amsterdam
geen enkele vooruitgang geboekt. Minister Robin Cook kon dan ook triomfantelijk
spreken over – ik vertaal het maar – de gefnuikte integratie van
de Westeuropese Unie in de Europese Unie, van de WEU in de EU.Hoe moet dat nu verder? Moet de WEU zich verder ontwikkelen tot een papieren
tijger? Dat zou toch buitengewoon jammer zijn voor die organisatie en voor
het vele werk dat een van onze collega's daar jarenlang in gestoken heeft.
Hoe kijkt de regering bijvoorbeeld aan tegen een verdere samenwerking, misschien
zelfs integratie, in de NAVO?In het Verdrag van Amsterdam is een passage opgenomen over de positie
van de kerken. Het spreekt vanzelf dat de christendemocratische fractie daar
buitengewoon blij mee is. Maar wij hebben begrepen dat het Nederlandse voorzitterschap
zich uiteindelijk niet tegen deze – vooral op Duits initiatief tot stand
gekomen – passage heeft verzet. Jammer, wij hadden vanuit de christendemocratie
graag een wat positievere steunactie van de Nederlandse regering gezien. Maar
goed, het staat er. Wil de regering aangeven, liefst zo concreet mogelijk,
hoe zij deze bepaling interpreteert en wat voor consequenties voor Nederland
deze passage heeft?In het verdrag van Maastricht is een artikel opgenomen (137a) dat de positie
van de politieke partijen in Europa moet onderstrepen. Politieke partijen
kunnen volgens die tekst een belangrijke intermediaire rol spelen tussen de
burgers en "Europa", al moet het dan wel een positieve intermediaire rol zijn.
Daar sprak ik zojuist al over. Die rol is meer dan ooit nodig gezien de geringe
interesse van de burger voor het Europese gebeuren. Maar heeft die bepaling
wel eens ooit inhoud gekregen? Kan de regering aangeven waardoor de invulling
van dit artikel zo stagneert en wat zij tijdens haar voorzitterschap heeft
ondernomen of thans onderneemt om dit instrument echt te laten functioneren?Ik maak nog twee korte opmerkingen, de eerste over de Raad van Europa.
Door de val van de Berlijnse muur kreeg de wat in slaap gesukkelde Raad van
Europa een nieuwe impuls. Immers de nieuwe leden, geen lid van NATO, Europese
Unie, Benelux, enz. enz., zagen hun oude organisaties (Comecon en Warschaupact)
instorten. Zij gebruikten en gebruiken de Raad van Europa als
hun invalspoort naar Europa. Een sterke opleving van de Raad was het gevolg.
Maar is het juist nu niet het goede moment om na te denken over de verdere
"werkverdeling" tussen de Raad van Europa en de Europese Unie? Die twee gaan
elkaar ook in ledental steeds meer naderen, al is er natuurlijk nog een groot
gat. Is bijvoorbeeld het vraagstuk van "de armoede in Europa" typisch een
zaak voor de Raad van Europa of voor de EU of voor beide? Iedereen weet dat
die armoede er is, soms veel schrijnender dan zij ook in Nederland hier en
daar is. Het is duidelijk dat de Raad van Europa geen financiële middelen
heeft om daadwerkelijk iets aan een vraagstuk als dit te doen. Maar hoe wil
je mensenrechten – hoofdpunt van de Raad van Europa –, cultuur,
onderwijs, milieu, allemaal topics, echt aanpakken zonder middelen?In Elseviers Magazine van 13 november jongstleden wordt staatssecretaris
Patijn geciteerd, over de positie van de minister-president. Ik citeer letterlijk,
nu uit een magazine.Staatssecretaris Patijn:Het is geen letterlijk citaat van de staatssecretaris.De heer Eversdijk (CDA):Het staat daar wel tussen aanhalingstekens. Ook dat is weer zoiets. Ik
hoor straks wel hoe het precies zit. Maar mensen lezen de krant en ik heb
de indruk dat Elsevier een veel gelezen blad is. En er staat letterlijk: "Ik
heb zeer dringend gepleit voor een beter coördinatiemechanisme." Dat
kan natuurlijk geen kwaad, maar dan komt het: "De positie van de premier vind
ik nu zwak. Die moet versterkt worden." Nogmaals, ik citeer letterlijk wat
in dit blad staat. Wil staatssecretaris Patijn uitleggen hoe dat in de praktijk
zou moeten? Moet deze Euro-staatssecretaris – ik chargeer een beetje –
volgens hem voortaan zetelen op Algemene Zaken? Gelet op de bijbehorende stoet
ambtenaren zal dan ook dat laatste ministerie van het Binnenhof verdwijnen,
wat ik niet hoop. Wat zou dat betekenen voor de positie van de minister van
Buitenlandse Zaken? En ik had willen vragen of minister Van Mierlo hierop
wilde ingaan, maar de staatssecretaris zal straks zijn eigen pet wel willen
afzetten en de hoed van de minister opzetten. Zo zijn de verhoudingen toch
wel een beetje, de hoed en de pet. Graag dus een reactie van de staatssecretaris,
met name op de vraag of de positie van de premier in Nederland eigenlijk wel
zo zwak is.De heer Van Eekelen (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik geloof dat de staatssecretaris vandaag geschiedenis
maakt doordat hij, voorzover mij bekend is, voor het eerst als enige bewindsman
het debat over Europa met een van beide Kamers der Staten-Generaal aangaat.
Ik wens hem daarbij sterkte en succes.Tijdens de algemene beschouwingen heeft de fractievoorzitter van de VVD
al gesteld dat wij het Verdrag van Amsterdam niet zo'n geweldig verdrag vinden,
maar dat er gewoon niet meer in zat. Toch is de afsluiting een gelukwens waard,
want na de regeringswisselingen in Engeland en Frankrijk was er heel wat aan
de hand. Het belangrijkste van het Verdrag is dat het er is en dat daarmee
een veel te lang durende intergouvernementele conferentie tot een einde kwam.Bij die algemene beschouwingen zei de fractievoorzitter van D66 dat de
regering hoog had ingezet. Dat geloof ik niet. De regering heeft ingezet op
hetgeen uiteindelijk is bereikt. Dat bleek een redelijk goede inschatting
en dat was voor een voorzittend land ook zeker te verdedigen, maar het Nederlandse
standpunt als zodanig was toch wel wat bescheiden, wat mij betreft te bescheiden.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Voorzitter! Zou de heer Van Eekelen mij kunnen zeggen, welke fractievoorzitter
van D66 dat gezegd zou hebben? Ik kan het mij niet herinneren, ik weet alleen
dat wij steeds gezegd hebben dat er realistisch was ingezet.De heer Van Eekelen (VVD):U moet de Handelingen er maar op naslaan; het was hier, verleden week,
bij de algemene beschouwingen.Voorzitter! Het Europees Parlement is er eigenlijk bij het Verdrag van
Amsterdam nog het beste uitgekomen, met meer co-decisie en een veel betere,
kortere procedure. Dit kan effect hebben op de Europese verkiezingen van 1999,
want nu behoeven de Europar- lementariërs niet meer te zeggen dat we
op hen moeten stemmen omdat ze zo weinig bevoegdheden hebben. Dat was eigenlijk
altijd een zwaktebod, maar intussen zijn die bevoegdheden reëel geworden
en dat rechtvaardigt dus ook een reële verkiezingsstrijd. Hopelijk ontstaat
er dan ook een grotere participatie van de burgers bij de verkiezingen.Voor het overige zal er veel afhangen van de toepassing van het verdrag,
met name voor het gemeenschappelijke buitenlandse en veiligheidsbeleid. De
gedachte van het bepalen van strategieën met unanimiteit en vervolgens
een gemeenschappelijk optreden of een gemeenschappelijke positie bepalen met
gekwalificeerde meerderheid is niet slecht, maar het zal lang duren voordat
wij daar in de praktijk wat van merken. Eerst moeten dan immers die strategieën
worden ontwikkeld; daar gaan ook weer jaren mee heen. Bovendien is mijn fractie
niet gelukkig met de introductie van "het vitale nationale belang" in de tweede
en de derde pijler. In dit verband heb ik een vraag: zou men a contrario kunnen
redeneren dat, nu dit vitale belang in die twee pijlers is opgenomen, het
beruchte "Compromis van Luxemburg", voor de eerste pijler destijds, dood en
begraven is? Als dat zo is, is misschien iets gewonnen.Voorzitter! De doelstellingen van de Intergouvernementele Conferentie
waren: de witte plekken van Maastricht in te vullen, de politieke unie een
stap verder te brengen en de Europese Unie als geheel gereed te maken voor
de uitbreiding. Eigenlijk is geen van die doelstellingen gerealiseerd. Dat
vinden wij het ernstigste voor de uitbreiding, want die gaat wel door –
de onderhandelingen zullen althans over enkele maanden beginnen.Bij het vorige Europadebat heb ik de regering gevraagd wat nu eigenlijk
het minimum aan hervormingen is, dat nodig is voor die uitbreiding. Ik heb
daarop toen geen duidelijk antwoord gekregen, zodat ik nu die vraag maar herhaal,
want deze lijkt mij toch bepalend voor de toekomst. In de eerste plaats kwamen
substantiële punten, zoals de aanpassing van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
en de structuurfondsen, nog niet aan de orde. Daar hebben wij nu een aanzet
voor in de Agenda 2000. Maar in de agenda van de IGC vond ik
het institutionele punt niet zo relevant terug, want de omvang van de Europese
Commissie en de herweging van de stemmen in de Raad zijn toch als onderwerpen
op zichzelf marginaal in dat opzicht. Misschien zijn zij op zichzelf wenselijk
of te verdedigen, maar er is veel meer nodig om besluitvaardig te worden.Bovendien was de koppeling van die twee onderwerpen, omvang van de Commissie
aan de ene kant en herweging van de stemmen aan de andere kant, voor mij een
appels-en-peren-vergelijking. Ik vind ook dat de kleinere landen geen prijs
hoeven te betalen voor een kleinere Commissie, met ieder land één
commissaris. Dat moet toch eigenlijk vanzelf spreken in een Unie met meer
dan vijftien leden? Ik zie dus ook geen relatie met de stemmenweging. Het
heeft dan geen zin meer voor de grote landen om twee commissarissen te claimen,
als zij tenminste ernst maken met hun wens de Commissie een effectief orgaan
te laten blijven.De herweging van de stemmen is te veel in de prestigesfeer terechtgekomen.
Ik geloof dat wij daar vooral ten aanzien van Spanje last van hebben gehad.
Nederland had op zichzelf best een punt, toen het probeerde wat losser te
komen van de groep van kleine landen. Wij zijn inderdaad met 15 miljoen inwoners
wat groot in de groep van kleine landen. Maar als ik in Brussel mijn oor te
luisteren leg, ook bij andere delegaties, is dat toch het enige punt geworden
waarop het Nederlandse voorzitterschap vrij ernstig is bekritiseerd, met name
ook door onze Benelux-partners. Was hier sprake van een gebrek aan coördinatie?
Was het eigenlijk niet veel eenvoudiger geweest om te stellen dat een besluit
dat met gekwalificeerde meerderheid wordt genomen, tevens de meerderheid van
de bevolking van de Unie moet vertegenwoordigen? Dat is dan op zichzelf een
voldoende concessie aan de grote landen en tegelijkertijd een eenvoudige oplossing
zonder dat men tot een gecompliceerde herweging van stemmen, die overal verzet
ontmoet, behoeft te komen.Maar hoe gaat het nu verder, zo zou ik de staatssecretaris willen vragen.
De afspraak van Amsterdam dat men er opnieuw over gaat praten bij het twintigste
lid, lijkt mij geheel onwerkbaar en niet realistisch. Bovendien moet bij ieder
nieuw lid opnieuw de gekwalificeerde meerderheid worden vastgesteld of, belangrijker
nog in al deze zaken, de blokkerende minderheid. Ook de nieuwe leden zullen
willen weten waar zij aan toe zijn. Interessant vind ik in dit verband de
band die België, Frankrijk en Italië gelegd hebben met meer stemmingen
met gekwalificeerde meerderheid. Dat zal immers vooral nodig zijn in een grotere
Unie. Zal Nederland zich hierbij aansluiten en zo nee, waarom niet? Ik heb
er begrip voor wanneer de regering enige terughoudendheid betracht ten aanzien
van wijzigingen in het Verdrag van Amsterdam, dat zij zelf tot stand heeft
helpen brengen. Toch lijkt mij dat eigenlijk al vóór de afsluiting
van de eerste onderhande- lingsronde over de uitbreiding er duidelijkheid
moet komen op dit punt. Dat zou dan een IGC met een beperkte opgave moeten
zijn, specifiek gericht op dat aspect. Die kan dan ook snel worden afgerond.
Wij hebben geen behoefte meer aan een conferentie, zoals wij nu drie keer
gezien hebben, waarin het gehele verdragsterrein overhoop gehaald wordt, nog
helemaal los van andere aspecten zoals de inschakeling van het Europees Parlement
in een dergelijk overleg.Voorzitter! Op 3 november heeft de regering commentaar geleverd op Agenda
2000 en in beginsel instemming betuigd met het voorstel van de Commissie om
wat de uitbreiding betreft te beginnen met de vijf Centraal-Europese landen
plus Cyprus. Voor Cyprus geldt voor ons dat het alleen tot de Unie kan toetreden
wanneer de Turks-Griekse verhoudingen verbeterd zijn. De VVD is eveneens van
oordeel, dat de Europese Unie geen nieuwe problemen moet importeren. Wat met
succes heeft plaatsgevonden tussen Hongarije en Roemenië, verwachten
wij ook in dit opzicht.Ook horen wij gaarne meer over het idee, oorspronkelijk uit Franse koker,
om met de kandidaten voor toetreding een soort permanente Europese Conferentie
te beleggen. Wij voelen daar wel voor omdat het een kader schept waarbij alle
betrokken landen zijn betrokken. Het lijkt ons van belang dat het proces van
toetreding, hoewel dat voor sommige landen heel lang zal duren, toch in gang
wordt gezet. Daarbij blijft ook het perspectief op toetreding bestaan voor
alle landen die daartoe een belofte hebben gekregen via de associatieakkoorden.Zou daartoe, zoals voorgesteld door Engeland, dan ook Turkije moeten behoren?
Turkije komt zeker in de voorzienbare toekomst niet in aanmerking voor toetreding
tot de Europese Unie, zowel om economische als om politieke redenen, maar
de relatie met dat land vraagt wel bijzondere aandacht.Voorzitter! Naar de mening van de VVD praat de regering wat makkelijk
over het vermijden van nieuwe scheidslijnen. Dat is een beetje een slogan
geworden, zowel bij uitbreiding van de NAVO als bij uitbreiding van de Europese
Unie. Maar zowel voor de NAVO als voor de Unie geldt dat als men volledig
lid wordt, er een scheidslijn ontstaat met de landen die dat niet, of nog
niet zijn. Wat de Unie betreft, geldt dat met name voor de Baltische landen
als Estland wel en Letland en Litouwen nog niet worden opgenomen. Op mijn
schriftelijke vraag aan de minister, of zijn brief aan de collega's van de
EU over zijn bezoek aan de Baltische landen ook aan het parlement zou kunnen
worden overgelegd, heb ik, voorzover mij bekend, nog geen antwoord ontvangen.
Dat vind ik slordig. Volgens de pers hadden alle collegae van de minister
er een warm gevoel aan overgehouden. In die gemoedstoestand worden wij ook
gaarne betrokken.Staatssecretaris Patijn:Voorzitter! Ik zou onmiddellijk dit warme gevoel met u willen delen. Mijn
excuses als de regering achterstallig is gebleven ten aanzien van het verschaffen
van die brief. Hij is op 30 oktober 1997 aan de Tweede Kamer aangeboden, volgens
mijn informatie met afschrift aan de Eerste Kamer. Ik heb de brief hier en
wil hem u graag voor verdere verspreiding aanbevelen.De heer Van Eekelen (VVD):Ik stel dit buitengewoon op prijs.Voorzitter! Ik kom op de financiële aspecten. Wij steunen de regering
op dit punt geheel. Nederland mag ook wat ons betreft nettobetaler blijven,
maar er zijn wel grenzen. Als er compensatiesystemen zijn, zoals voor het
Verenigd Koninkrijk, moeten die op den duur voor alle landen in vergelijkbare
positie gelden. Wij zijn minister Zalm erkentelijk dat hij dit probleem tijdig
aan de orde heeft gesteld. Als je het niet tijdig doet, lukt
het niet om er verandering in aan te brengen. In ieder geval heeft hij bereikt
dat de Europese Commissie voor het eerst duidelijk cijfers over inkomsten
en uitgaven van de lidstaten op tafel heeft gelegd. Uiteraard is dat niet
het hele verhaal van lusten en lasten, maar het blijft een belangrijk element.
Het is goed wanneer wij daar duidelijkheid over hebben.Een algemeen geldend aftoppingsmechanisme lijkt ons de enige oplossing
en het is goed wanneer men daarover tijdig vóór 1999 begint
te denken. Om af te komen van de exclusieve compensatie voor het Verenigd
Koninkrijk is herziening van het eigenmiddelenbesluit noodzakelijk.Op zichzelf lijkt het geruststellend dat de Commissie verwacht dat ook
na de uitbreiding het plafond van 1,27% voor de eigen middelen voldoende zal
zijn. Dat is geen bestedingsdoelstelling, want in volume genomen wordt het
bedrag, zeker met nieuwe lidstaten, aanmerkelijk hoger dan vandaag. Wat ons
het meest verontrust, is dat de landbouwbegroting ongeveer de helft van het
gehele budget blijft opslokken, alle gepraat ten spijt over toenadering tot
wereldmarktprijzen. Wij wijzen een systeem waar inkomenssubsidies deel van
uitmaken niet principieel af, maar dan moet het op termijn wel uitzicht bieden
op gezondere verhoudingen, zowel binnen als buiten de begroting. De notitie
van 3 november besteedt hier naar ons inzicht te weinig aandacht aan.De Monetaire Unie zal de nieuwe impuls voor integratie moeten geven, die
het Verdrag van Amsterdam onvoldoende heeft geboden. Monetaire integratie
zal onvermijdelijk ook tot meer harmonisatie op andere gebieden leiden, zowel
formeel overeengekomen als, belangrijker nog, via de werking van de markt.
Als men niet meedoet aan die harmonisatie, prijst men zich in een open Europese
economie vanzelf buiten die markt. Het was opvallend hoe alle lidstaten hun
uiterste best hebben gedaan om de criteria van Maastricht te halen, ook de
landen die zeggen buiten de EMU te willen blijven. Daarmede is een harmonisatie
van beleid totstandgekomen en een discipline getoond, die in Europa zonder
precedent is en bovendien door regeringen van zowel linkse als rechtse signatuur
wordt gesteund. Soms wat pruttelend, maar toch. Zal die discipline standhouden?
Met de EMU wordt monetair beleid geobjectiveerd en buiten de politiek gezet.
Toch zullen politici proberen er hun vingers tussen te krijgen.Dat zien wij al met de centrale bank. Duisenberg zou te Duits zijn en
een te strak beleid voorstaan. Voor ons is beleid belangrijker dan personen,
maar de Franse tegenkandidatuur maakt ons wel bezorgd, niet zozeer vanwege
de persoon, als wel vanwege het feit dat zij gesteld wordt. Allereerst maakt
het ons bezorgd over onderonsjes die misschien toch in het verleden hebben
plaatsgevonden, maar nog meer over de komende besluitvorming over de landen
die bij de eerste groep van EMU-leden zullen behoren. De Franse houding maakt
het nog meer nodig om strak vast te houden aan hantering van de criteria van
Maastricht en met name het plafond van 3% voor het begrotingstekort. En dan
doet het wat paradoxaal aan dat juist de heer Trichet in Frankrijk wordt bekritiseerd
als voorstander van de Duitse lijn. Het lijkt ons dus eigenlijk om alle redenen
beter om de heer Trichet in Parijs te laten en hem niet weg te promoveren
naar Frankfurt. Dat zou in ieder geval ons vertrouwen verhogen in het respecteren
door Frankrijk van het stabiliteitspact.Wat de hardheid van de EMU-criteria betreft, heeft de minister-president
de Nederlandse positie tijdens de algemene beschouwingen hier duidelijk bevestigd.
Ook over het tijdpad tot waarschijnlijk het eerste weekend van mei en de samenspraak
met de Staten-Generaal zijn wij tevredengesteld. Maar hoe schat de regering
de situatie thans in? Aanvankelijk leek het een kleine EMU te zullen worden;
daarna een grote, met Griekenland buiten de criteria en Denemarken, Engeland
en Zweden uit vrije wil buiten de deur. Brengt recente rapportage, bijvoorbeeld
het Duitse rapport van vijf wijzen, verandering in het draagvlak voor die
grotere EMU? De staatsschuld van Italië groeit en maakt dus geen beweging
in de goede richting. Een begrotingstekort van 3% lijkt voor dat land alleen
in 1997 haalbaar en staat voor de jaren daarna meteen op losse schroeven.
Op zichzelf zou een grote EMU beter zijn voor het behoud van eerlijke concurrentieverhoudingen
binnen de Unie en het tegengaan van speculatie tegen de zwakke valuta. Aan
een zwakke euro hebben wij echter ook niets. Overigens verwachten wij dat
de euro, mits goed begonnen, een krachtige euro zal worden, omdat het Europese
bedrijfsleven in euro's zal willen handelen, ook met landen buiten Europa.
Pas dan verdwijnt het valutarisico uit de Europese context. Dat betekent dus
ook dat contracten voor grondstoffen en andere toeleveringen in euro's zullen
worden afgesloten. En daarmede krijgt de euro een wereldwijde rol. Hopelijk
wordt het niet al te snel een reservevaluta, maar op den duur zal het wel
die kant opgaan.Mijnheer de voorzitter! Vrijdag hebben wij het 40-jarig bestaan van de
interparlementaire Beneluxraad gevierd. U was daar ook bij aanwezig. In die
zitting en met name in het daarop volgende overleg van de raad als zodanig
kwam ook Schengen aan de orde. Minister VandeLanotte heeft toen een indrukwekkend
betoog gehouden en onder andere gesteld dat wij de schijnwerper niet te veel
op Griekenland moeten richten, maar de tekortkomingen die nog in alle tot
Schengen behorende landen bestaan, beter moeten behandelen.Tijdens die zitting heb ik een heel ander punt aan de orde gesteld, dat
ik graag in deze Kamer wil herhalen. Dit heeft betrekking op het personeel
van het Schengen-secretariaat. Het Benelux-secretariaat heeft jarenlang met
succes de administratieve werkzaamheden van Schengen verzorgd. Het lijkt dus
normaal dat dat deel van het Benelux-secretariaat dat hiermee belast is, als
geheel overgaat naar het Unie-secretariaat. Voor een goed personeelsbeleid
vind ik het van belang dat ook de Nederlandse regering zich daarvoor inzet.
Ik wil dan ook graag van de staatssecretaris vernemen of hij daartoe bereid
is.Voorts heb ik begrepen dat er in het licht van de overgang van Schengen
naar de Unie een aantal werkgroepen is ingesteld. De werkgroep die mij het
meest interesseert, is de werkgroep die bepaalt welk deel van het zogenaamd
acquis overgaat naar de eerste pijler en welk deel naar de derde pijler. Wat
is daarbij de Nederlandse inzet?Aanvankelijk had ik geen behoefte om een opmerking te maken over de Westeuropese
Unie, maar nu de heer Eversdijk, overigens in mijn richting
zeer lovende, opmerkingen terzake heeft gemaakt – ik zeg hem daarvoor
dank – wil ik dat toch kort doen. Ik trek uit Amsterdam de conclusie
dat er geen nieuwe intergouverne- mentele conferentie meer nodig is, wanneer
er eenstemmigheid zou bestaan over de wenselijkheid de WEU volledig in de
EU te laten opgaan. De mogelijkheid van die overgang is genoemd. Dit kan dus
via een "normaal" besluit in de Europese Raad worden geregeld. In feite is
de WEU in belangrijke mate al opgegaan in de Europese Unie, doordat de Petersbergtaken
op het gebied van de evacuatie, de humanitaire missies, de peacekeeping en
de peace-enforcement nu ook in het verdrag zijn opgenomen. Die kwesties kunnen
dus door de Vijftien worden uitgevoerd. In mijn optiek zou dat betekenen dat
de WEU de uitvoering daarvan overneemt, maar dat de politieke besluitvorming
plaatsvindt via het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Op
zichzelf is dat goed, want daarmee wordt een frictie tussen de tien "volledige"
landen van de WEU en de vijftien leden van de EU weggenomen. In theorie bestaat
de mogelijkheid dat de WEU het autonoom doet als er tussen de Vijftien geen
consensus bestaat, maar dat lijkt mij eerlijk gezegd een weinig voor de hand
liggende optie, die men niet gemakkelijk zal hanteren.De heer Eversdijk (CDA):Voorzitter! Ik heb geen moeite met de opmerkingen van de heer Van Eekelen.
Ik wil hem wel een vraag stellen. Hoe kijkt hij aan tegen de opmerkingen van
de Engelse minister van Buitenlandse Zaken, de heer Cook? Ik heb die letterlijk
geciteerd. De heer Cook zegt eigenlijk met een zekere triomf: Ziezo, dat hebben
wij ook gehad.De heer Van Eekelen (VVD):Voorzitter! Dat betreur ik op zichzelf, maar de Engelsen hebben wel een
concessie gedaan. Die heb ik in het eerste deel van mijn betoog op dit punt
al genoemd. Onder Prime minister Major waren ze aanvankelijk helemaal tegen
het opgaan van de WEU in de EU. Nu hebben ze de mogelijkheid genoemd. Als
de situatie verandert, dan zou dit dus zonder intergouvernementele conferentie
kunnen. Wat mij een beetje heeft verbaasd, is dat de Engelsen geen enkel begrip
hadden, ook de huidige regering niet, althans ten tijde van Amsterdam, voor
de wenselijkheid van een zekere Europese veiligheids- en defensie-identiteit.
Zij hebben gezegd dat zij de NAVO niet willen verzwakken – dat wil Nederland
zeker niet; ook de VVD niet – maar het is de vraag wat Europa doet in
die gevallen, waarin Amerika niet bereid is om aan een bepaalde operatie mee
te doen. Dan heb je een of ander Europees middel nodig om de Europese politieke
bereidheid tot uiting te brengen en om vervolgens een operatie te organiseren.
Dat kan zijn in het kader van de NAVO. Het kan zijn met de middelen van de
NAVO in Europees verband. Het kan ook helemaal apart zijn. Dat hebben wij
in Albanië gezien. Daar zal men in ieder geval over moeten nadenken.
Wat dat betreft is er nog veel werk te doen. De kwestie van de collectieve
defensie, waar de heer Cook ook over heeft gesproken, spreekt mij weinig aan.
Ik denk namelijk dat Frankrijk, Spanje en alle landen van de WEU nu van mening
zijn dat de collectieve defensie via de NAVO plaatsvindt. Dat hoort ook zo.
Daar gaat het niet om. Het gaat om die operaties waar Amerikanen misschien
niet aan mee zullen doen. Vandaar dat de overheveling van de Petersbergtaken
naar het Unieverdrag zo belangrijk is.De VVD had geen hoge verwachtingen van de extra zitting van de Europese
Raad in Luxemburg over de werkgelegenheid; de Nederlandse regering ook niet,
geloof ik. Onze zorg was vooral dat Europa verwachtingen zou wekken die men
dan later niet zou kunnen nakomen in Europees verband. Dan zouden teleurstellingen
terugslaan op het draagvlak voor de Europese integratie, die toch al aan enige
erosie onderhevig is. Uiteraard erkennen wij ook dat werkloosheid het grootste
probleem van dit moment is, maar werkgelegenheid is toch vooral een nationale
zaak en Europa moet zich beperken tot de randvoorwaarden, waarbij voor ons
de voltooiing van de interne markt en de criteria van Maastricht vooropstaan,
naast het succes van ons poldermodel van gematigde loonontwikkeling. Het spoort
ook volledig met de criteria van Maastricht: gematigde loonontwikkeling en
lastenverlichting.Gelukkig heeft de banentop zich niet laten verleiden tot te veel onhaalbare
doelstellingen, al zetten wij wel vraagtekens achter de 17 richtsnoeren die
toch wel wat veel van het goede lijken te zijn. In ieder geval wachten wij
de ontwerprichtlijn van de Commissie af, die blijkbaar binnen afzienbare tijd
zal komen. Wij vonden de gedachte van een jaarlijks examen van de lidstaten
op dit gebied wel een goede vondst, want dan kan men inderdaad toelichten
waar men succes heeft gehad en komt men voor het front met de onderdelen waar
het minder goed mee is gegaan.Tot slot vraag ik in dit laatste Europadebat voor de verkiezingen aan
de staatssecretaris – ik had het eigenlijk de bewindslieden willen vragen –
wat zijn visie is op de toekomst van de Europese Unie. Afgezien van de eerste
pijler is men toch niet veel verder gekomen dan wat ik zou willen noemen het
optimaliseren van een consultatiemachinerie. Maar het blijft een systeem zonder
leiding. Het Nederlandse ideaal was een vorm van een zekere collectieve leiding
met een evenwicht tussen Duitsland, Engeland en Frankrijk. Maar van Engeland
was helaas jarenlang niets te verwachten. Het Engelse pragmatisme was zo groot
dat men altijd de kat uit de boom keek en men die nooit de bel aanbond. Men
gaf die hoogstens een klap met de handtas van mevrouw Thatcher. Nu lijkt de
atmosfeer wel verbeterd, maar is dat genoeg om voortgang te maken met onderwerpen
die op ons afkomen? Ik noem de uitbreiding, de hervorming van het landbouwbeleid,
de structuurfondsen en de financiële perspectieven.De Monetaire Unie zal een nieuw elan kunnen geven en met name invulling
kunnen geven aan de E van de Economische en Monetaire Unie. Wat dat betreft
kan er dus wel sprake zijn van verdieping naast de verbreding, maar dan wel
een verdieping die gepaard gaat met flexibiliteit en die daarmee dus ook niet
alle lidstaten omvat. Is dat het beeld van de toekomst?De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede, dat de brief van de minister van Buitenlandse
Zaken van 30 oktober jongstleden over het informele overleg van de ministers
van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie in Mondorf-les-Bains, niet
aan de Eerste Kamer is toegezonden, althans niet door de Eerste Kamer is ontvangen.Ik zal het afschrift van die brief dat de staatssecretaris mij ter hand
heeft doen stellen, laten opnemen als noot bij de Handelingen.(Gebleken is dat de brief als Kamerstuk is gedrukt onder nr. 21501-02,
nr. 217.)Staatssecretaris Patijn:Voorzitter! Ik haast mij om mijn excuses voor dat verzuim aan te bieden.De voorzitter:Die excuses worden aanvaard.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Tederheid. Voorzitter! Nooit gedacht dat ik met dat woord hier een speech
zou beginnen. Maar tot mijn verrassing houdt Europa zich tegenwoordig bezig
met het bevorderen van de tederheid. Roel van Duijn, die de liefde van staatswege
wil laten onderwijzen, heeft kennelijk gehoor gevonden in Brussel. Op een
tramhalte zag ik laatst een affiche hangen met het woord "tederheid" in grote
letters. Onderaan het affiche stond de blauwe vlag met de twaalf sterren en
de tekst "campagne gefinancierd met een bijdrage van de Europese Gemeenschap".
Op het affiche stond een bloem met de tekst "met bloemen geef je meer". Inderdaad,
wie een bloemetje geeft, doet ook een vuistvol pesticiden cadeau.Die overpeinzing bracht mij bij het gemeenschappelijk landbouwbeleid,
want daar lag de verklaring voor het Europese tederheidsoffensief. Ik herinnerde
mij weer hoe minister Van Aartsen vorig jaar in de Landbouwraad gevochten
heeft voor een Europees promotiefonds voor de sierteelt. De EU had een associatieakkoord
met Marokko gesloten. Daarbij was niet alleen met tomaten, vis en illegalen
gepokerd, maar ook met bloemen. Marokkaanse snijbloemen kregen ruimere toegang
tot de interne markt. Het nadeel voor de vaderlandse bloementeelt moest gecompenseerd
worden, vond Van Aartsen. Dus bedong hij een miljoenencampagne om onze kleurige
gifstokjes te promoten.Tederheid, vergeet het maar. Zelfs achter de meest verheven woorden schuilt
tegenwoordig een ordinair gevecht om de centen. Met name de Nederlandse regering
wekt de laatste tijd de indruk dat de Europese samenwerking niet meer is dan
een winst- en verliesrekening. Voor minister Zalm lijkt de Nederlandse nettopositie
het grootste Europese probleem te zijn. Zijn gedram in de Ecofin-raad leidde
tot een ongebruikelijke persconferentie van het Luxemburgse voorzitterschap,
dat zich niet graag als profiteur zag weggezet. Dan was er nog de aanvaring
met Dehaene tijdens de top van Amsterdam en het verband dat Karel van Miert,
behalve Eurocommissaris toch ook Belg, meende te zien tussen de Nederlandse
"krenterigheid" en de Franse verrassingsaanval op Duisenberg.Dat brengt mij bij mijn eerste vragen. Hoe zit het met de Benelux-samenwerking
op ministerieel niveau? Is die samenwerking op sterven na dood? Zo niet, is
het dan mogelijk dat minister Zalm voorafgaande aan de Ecofin-raden overleg
pleegt met zijn Benelux-collega's, zodat ze elkaar in ieder geval niet meer
publiekelijk bestoken met hun rekenexercities?Nederland is een forse nettobetaler in de Unie. Dat ontkent niemand. Tegelijk
is Nederland een forse nettoprofiteur van de interne markt. Het succes van
het poldermodel leunt zwaar op de Europese markt. Toen in Nederland loonmatiging
"in" was, bleven de lonen in de buurlanden stijgen. Het achterblijven van
de binnenlandse vraag werd gecompenseerd door groeiende vraag uit het buitenland.
De export steeg meer naarmate de loonmatiging onze concurrentiepositie verbeterde.Denkt de regering dat het mogelijk is, de Nederlandse nettopositie te
veranderen, zonder de grote uitdagingen waar de Unie voor staat, met name
de uitbreiding, in het honderd te sturen? Acht zij een herziening van het
eigenmiddelenbesluit voor de periode 2000-2006 haalbaar en wenselijk? Als
dat niet zo is, dan kan de systematiek van de afdrachten niet herzien worden
en blijft de uitgavenkant over.In de NRC van 8 november jongstleden staat dat de inzet van Nederlandse
diplomaten in Brussel is dat Nederland tussen 2000 en 2006 evenveel ontvangt
uit de structuurfondsen als nu. Klopt dat? De Commissie wil, volgens Agenda
2000, de structuurgelden minder verspreid gaan inzetten. Dat maakt de geldstromen
ook beter controleerbaar. Ondersteunt de regering dit voorstel? Zo ja, welke
Nederlandse gebieden blijven dan nog steun verdienen? Het is toch volstrekt
belachelijk indien Flevoland een "doelstelling-1-gebied" blijft?Voorzitter: PostmaMevrouw Zwerver (GroenLinks):Volgens Agenda 2000 moeten uit de structuurfondsen ook de kandidaat-lidstaten
geholpen gaan worden. Terecht, het geld is daar hard nodig. Voor de armste
zuidelijke lidstaten en voor nieuwe lidstaten blijft, als het aan de Commissie
ligt, het Cohesiefonds bestaan. Het argument dat Spanje en Portugal zich straks
voor de EMU kwalificeren en daarom geen cohesiesteun meer nodig hebben, is
niet overtuigend. De Spaanse werkloosheid van 20% geeft wel aan dat van reële
convergentie nog geen sprake is. Al met al zullen de structuur- en cohesiefondsen
niet fors krimpen. Wat is de verwachting van de regering in dezen?Dan de landbouw, die andere grote uitgavenpost van de EU. Volgens Agenda
2000 stijgt het landbouwbudget van 38 miljard nu naar 50 miljard ecu in 2006.
De voortzetting van de MacSharry-lijn, verschuiving van prijssteun naar inkomenssteun,
betekent lagere prijzen voor de consument, maar kost de Unie meer geld. Het
is zeer teleurstellend dat de Commissie het grotendeels aan de lidstaten overlaat
of zij inkomenssteun afhankelijk maken van milieuvoorwaarden. De lidstaten
zullen uit vrees voor concurrentienadeel hier waarschijnlijk niet veel werk
van maken. Gaat de regering zich inzetten voor versterking van de "cross-compliance"
in het toekomstige GLB? De enorme subsidies voor de landbouw zijn niet te
rechtvaardigen, als een groot deel van deze landbouw natuur en milieu blijft
aantasten; ook niet als Nederland ervan profiteert met de bijna 2 mld. steun
aan de varkensboeren voor het opkopen van varkens vanwege de varkenspest;
een gevolg van een milieu- en diervijandige varkensteelt. Graag een reactie
van de staatssecretaris.In Agenda 2000 wordt de integratie van nieuwe lidstaten in het gemeenschappelijk
landbouwbeleid uitgesteld tot 2006 of later. Tot die tijd is
van een interne markt geen sprake. De Commissie schuift hier problemen voor
zich uit. Aan de "massieve investeringen" in het milieu die nodig zijn, kan
de EU volgens Agenda 2000 "slechts een gedeeltelijke bijdrage" leveren. Voor
vervoersinfrastructuur is daarentegen "substantiële steun" van de EU
nodig. Vindt de regering dit niet onevenwichtig, vergeleken met bijvoorbeeld
het Cohesiefonds, waarbij een fifty/fiftyverhouding tussen milieu- en infrastructuurinvesteringen
wordt nagestreefd?Wil de regering deze onevenwichtigheid rechtzetten? Want als de nieuwe
lidstaten straks te zeer achterliggen op milieugebied, zal nieuwe communautaire
milieuwetgeving hen op hoge kosten jagen. Dan dreigen ze een blok aan het
been van het EU-milieubeleid te worden, net zoals de zuidelijke lidstaten
dat nu zijn. Dat is des te beroerder nu de regering er niet in geslaagd is
om in het Verdrag van Amsterdam voor alle milieumaatregelen, zoals de ecotax,
besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid in te voeren.Minister Van Mierlo ontdekte tijdens zijn reis door de Baltische staten
dat de EU meer geld moest uittrekken voor de kandidaat-lidstaten. Dit zou
dan toch betekenen dat de structuursteun voor de rijke lidstaten, waaronder
Nederland, als eerste in aanmerking moet komen voor overheveling naar Midden-
en Oost-Europa? Als dit zo is, dan moet Nederland zich in Brussel voor twee
nogal tegenstrijdige doelen sterk gaan maken: ten eerste meer geld terug naar
Nederland en ten tweede meer geld naar Midden- en Oost-Europa. Er zal gekozen
moeten worden. Mijn vraag aan de regering is: wat heeft uiteindelijk uw prioriteit?GroenLinks heeft geen bezwaar tegen de positie van nettobetaler in de
EU, mits het geld goed besteed wordt. De Europese Rekenkamer spreekt van gesjoemel
met subsidiegelden – ook de heer Eversdijk refereerde aan een artikel
hierover – fraude, laksheid en onregelmatigheden. Dat is toch wel erg
droevig.In Agenda 2000 is geen reservering opgenomen voor de kandidaat-lidstaten
om de ingrijpende aanpassingen, nodig om toe te kunnen treden, op sociaal
gebied ook maar enigszins te verzachten. Vooral voor vrouwen is de situatie
in veel van deze landen bar en boos. Het is voorstelbaar dat op het moment
dat een kandidaat klaar is voor toetreding, de bevolking de bezuinigings-
en privatiseringsdictaten van de EU zo beu is dat men het toetredingsverdrag
wegstemt in een referendum. Dat zou pas echt een triest resultaat zijn.Wil de regering bevorderen dat artikel 119 en de gelijke behande- lingsrichtlijnen
van de EU gaan behoren tot dat deel van het acquis communautaire dat de kandidaat-lidstaten
al bij toetreding moeten hebben overgenomen? Gezien de achterstand in beloning
en toegang tot betaalde arbeid die vrouwen in Midden- en Oost-Europa hebben
opgelopen, moet de EU niet te makkelijk overgangstermijnen toestaan voor dit
deel van het acquis.De Commissie heeft voorgesteld om alleen met Polen, Hongarije, Tsjechië,
Slovenië en Estland, en daarnaast Cyprus, toetredingsgesprekken te starten
in 1998. Het Europees Parlement heeft inmiddels de consequenties doordacht
en neigt naar de regattaoptie. Onderhandelen met alle lidstaten schept zo
gelijk mogelijke kansen en drukt beide partijen met de neus op de feiten:
de kandidaten op de aanpassingen die zij nog dienen te plegen; de EU op de
noodzaak van ondersteuning van dit pijnlijke proces. Het zet ook de meeste
druk op de ketel om tot een nieuwe verdragsherziening te komen. Daarover zal
ik straks overigens meer zeggen.Ik wil eerst vragen of de regering bereid is, zich alsnog voor de regattaoptie
in te zetten, samen met de regeringen van Denemarken, Zweden en Italië.
Zo niet, deelt de regering dan toch mijn opvatting dat bij de financiële,
administratieve en andere ondersteuning van de kandidaat-lidstaten op z'n
minst van gelijke behandeling sprake moet zijn? Wellicht moet er zelfs van
positieve discriminatie sprake zijn. Immers, ik citeer minister Van Mierlo
in het Algemeen Dagblad: "Als je logisch nadenkt, moet je dus de achterblijvers
relatief meer geld geven." Hoe vertaalt deze intellectuele logica zich in
de concrete Nederlandse opstelling?Als de Europese Raad in december zou kiezen voor de regattaoptie, wordt
de moeizame constructie van een permanente Europese conferentie wellicht overbodig.
Wat is eigenlijk de meerwaarde van zo'n conferentie, vergeleken met de huidige
gestructureerde dialoog met de kandidaat-lidstaten? Welke onderwerpen worden
in zo'n conferentie behandeld. Zijn dat alle onderwerpen van gezamenlijk belang,
zoals Kohl heeft voorgesteld, of vooral tweede- en derdepijleronderwerpen?
Ik onderschrijf het belang van een signaal aan Slowakije en Turkije dat Europa
hen niet definitief gediskwalificeerd heeft. Maar willen wij echt afspraken
maken over zaken als criminaliteitsbestrijding en asielbeleid met de huidige
regeringen van die landen? Dan lijken onderwerpen als milieu en nucleaire
veiligheid geschikter.Het Verdrag van Amsterdam is in de ogen van GroenLinks een verdrag van
gemiste kansen, van uitstel en opschorting geworden. Het is een povere verdragsherziening.
De geloofwaardigheidscrisis waarin de EU verkeert, de komst van de EMU en
de toetreding van nieuwe lidstaten maakten een ingrijpende verdragsherziening
noodzakelijk. Het Verdrag moest de EU in staat stellen op democratische en
doortastende wijze te bouwen aan een politieke, sociale en ecologische unie.
Dat is niet gelukt. Het belangrijkste doel van de verdragsherziening, de unie
voorbereiden op de uitbreiding, is evenmin bereikt.De Adviesraad internationale vraagstukken is er in haar advies "Europa
Inclusief" ook bijzonder kritisch over. Het Europees Parlement heeft vorige
week de ratificatie aanbevolen, maar met bijzonder weinig enthousiasme. Alom
wordt "Amsterdam" beschouwd als een mislukking. Het is denkbaar dat landen
als België, Frankrijk en Italië op de top over de uitbreiding afspraken
zullen proberen te maken over een nieuwe verdragsherziening, die voor 2002
zou moeten zijn afgerond. Mag ik ervan uitgaan dat de Nederlandse regering
een dergelijk voorstel niet zal tegenwerken, bijvoorbeeld uit misplaatste
prestigeoverwegingen?Voorzitter! Mijn fractie hecht grote waarde aan een wapenexportcode. Een
van de speerpunten van het komende Britse EU-voorzitterschap, een wettelijk
bindende wapenexportcode, lijkt al voor aanvang van het Britse voorzitterschap
weer van tafel te zijn. Dit las ik in The European Voice van vorige week.
Klopt dit bericht? Het is diep triest dat de lidstaten nog
steeds in meer of mindere mate wedijveren om de wapens te mogen leveren, waarmee
elders in de wereld oorlogen, genociden en andere mensenrech- tenschendingen
worden gepleegd. Dat plaatst vervolgens diezelfde lidstaten voor het dilemma
om hun eigen soldaten aan deze wapens bloot te stellen of toe te blijven kijken
bij de slachtingen. Het is trouwens steeds vaker meer van dat laatste.Klopt het dat vooral Parijs de wapenexportwetgeving tegenhoudt, ondanks
de steun die Jospin eerder publiekelijk betuigd heeft? Wat gaat de regering
ondernemen om dit voorstel weer op tafel te krijgen? Kan zij desgevraagd een
lijst leveren van Franse defensiebedrijven die ook consumentenproducten maken?
Dan kunnen de NGO's alvast nieuwe boycotacties gaan voorbereiden.Voorzitter! Ik rond af. Het Europa van mens en milieu blijft structureel
op afstand ten opzichte van het Europa van markt en munt. Sommigen, zoals
de Nederlandse regering, verkopen "Amsterdam" als een overwinning voor het
Europees Parlement. Het Europees Parlement krijgt inderdaad meer macht in
de eerste pijler, maar bij landbouw en buitenlandse handel blijft een gapend
democratisch gat bestaan. Het buitenlands beleid wordt door "Amsterdam" een
beetje meer "gebrusseliseerd", maar bepaald niet gedemocratiseerd. Het idee
van parlementaire controle op de buitenlandse politiek is misschien wel voorgoed
begraven. Erger nog is dat de democratische controle op het asiel- en migratiebeleid
door "Amsterdam" verder wordt uitgehold, terwijl juist op dit terrein letterlijk
levens afhangen van een zorgvuldig beleid met checks and balances.Premier Kok zei vorige week in deze Kamer dat de Nederlandse ambities
bij het verdrag van Amsterdam hoger lagen, maar dat je compromissen moet sluiten
als je tot elkaar wilt komen. Het is de vraag of dat strategisch gezien wel
zo juist is geweest. Deze compromissen vormen misschien wel een goede paraplu,
maar een armzalig dak boven huizen waar je niet warm van wordt.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter! Evenals collega Van Eekelen begroet ik het "alleen zijn" van
staatssecretaris Patijn. Eerlijk gezegd wil ik die ontwikkeling ook bevorderen.
Als wij spreken over Europa, spreken wij immers grotendeels over het taakgebied
van de staatssecretaris. Ik begrijp daarom de uitlating van de staatssecretaris
in Elsevier over het mogelijk bij Algemene Zaken in plaats van bij Buitenlandse
Zaken onderbrengen van het staatssecretariaat voor Europese Zaken. De discussie
daarover duurt overigens al jaren. Om een simpele reden verdient die ontwikkeling
steun. Het buitenlands beleid van Nederland is grotendeels buitenlands beleid
van de Europese Unie; dat is duidelijk een taakgebied van de minister van
Buitenlandse Zaken. Het allergrootste deel van wat wij met "Europees beleid"
aanduiden, is echter Nederlands, binnenlands beleid en betreft dagelijkse
zaken die zich in Nederland afspelen. Wij noemen dat "Europees beleid" –
mevrouw Zwerver heeft al een paar voorbeelden genoemd – maar in feite
zijn het beslissingen die weliswaar in Brussel en Straatsburg worden genomen,
maar die ons binnenlands beleid direct raken. Het onderbrengen van een staatssecretaris
bij Buitenlandse Zaken is dus nooit geheel vanzelfsprekend geweest. Ik wil
die discussie nu niet aangaan, maar het is op zich een goed teken dat de heer
Patijn als staatssecretaris vandaag het volle gewicht van het debat moet dragen.
Ik begrijp overigens niet waarom de minister op grond van berichten uit deze
Kamer van mening was dat er geen onderwerpen zouden zijn die hem zouden raken.
Het lijstje is twee weken geleden verstuurd. Als de minister meent dat deze
onderwerpen hem niet raken, is dat inderdaad een "voorafschaduwing" van de
gedachte dat wij de discussie voortaan met een staatssecretaris van Algemene
Zaken moeten voeren.Staatssecretaris Patijn:Ik spreek tegen dat de minister van Buitenlandse Zaken denkt dat die onderwerpen
hem niet raken.De heer Jurgens (PvdA):Ik prijs de staatssecretaris voor zijn loyaliteit.Voorzitter! Vorige week heeft de rechter in hoger beroep een uitspraak
gedaan om een uitspraak van een lagere rechter te corrigeren. Dat betrof de
vraag of Nederland al dan niet een bepaalde beslissing in de Europese ministerraad
mocht nemen. Ik heb het over de toegang van bepaalde goederen uit de Nederlandse
Antillen tot de Europese markt. De eerste beslissing van de rechter was inderdaad
merkwaardig. Ik heb zojuist gezegd dat de consequenties van de besluitvorming
in Brussel in belangrijke mate binnenlands beleid zijn; de beslissingen van
de ministerraad te Brussel zijn echter geen binnenlands beleid, maar hebben
volkenrechtelijke betekenis. Het feit dat de rechtbank van mening kon zijn
dat de Nederlandse rechter de Nederlandse regering kon dwingen bij het nemen
van die beslissing, heeft mij verbaasd. Het is goed dat dit in hoger beroep
is gecorrigeerd. Iets anders is natuurlijk dat over de gevolgen van die beslissing –
dat zijn dus eventuele binnenlandse gevolgen – een rechtsstrijd zou
kunnen ontstaan met de regering; dat is een tweede kwestie.Al met al is de vraag waarover deze Kamer debatteert als zij een Europadebat
houdt, niet gemakkelijk te beantwoorden. De vorige sprekers hebben het gehad
over het Verdrag van Amsterdam. Ik denk dat dit onderwerp terugkomt als wij
de goedkeuring van dat verdrag hier aan de orde hebben. Een belangrijk gedeelte
van het Europadebat zou zich voorts moeten afspelen bij de behandeling van
onderdelen van de begroting en wetsvoorstellen die het gevolg zijn van Europees
beleid. Ook dat behoeven wij nu niet te bespreken. Bovendien voeren wij vaak
discussies over de derde pijler en Schengen met de ministers van Justitie
en Binnenlandse Zaken. Waar het gaat om de uitvoeringsovereenkomst Schengen
hebben wij nog onlangs een groot debat gehad met deze staatssecretaris over
de toetreding.Nogmaals, het is bij dit debat niet eenvoudig om te bepalen wat onze gespreksstof
is. Soms zie ik de staatssecretaris vertwijfeld kijken, naar aanleiding van
de zaken ten aanzien waarvan hij geacht wordt, een reactie te geven. Hij moet
wel een zéér brede politieke en beleidsmatige kennis hebben.
Ik denk dat wij dit debat in elk geval aandacht moeten geven aan het functioneren
van de instellingen die binnen Europa tot besluitvorming komen. De twee belangrijkste
punten die binnen de EU aan de orde zijn, zijn het ingaan van
de derde fase van de EMU over een halfjaar en de uitbreiding van de EU, vermeld
op de ministerraadagenda voor 12 en 13 december, de agenda 2000.Voorzitter! Daarnaast moet worden bedacht dat Europa méér
is dan de EU. De heer Eversdijk sprak al over de integratie van de WEU in
de EU, maar er zijn nog andere organisaties in Europa actief, waaronder de
Raad van Europa en de OVSE. Dat zijn ook elementen van Europa en ze zijn minstens
zo belangrijk als de economische en sociale aspecten.Het idee van de EMU is al oud; de EMU werd al in 1971 bedacht. Terecht
wees de heer Eversdijk erop dat het jaar 1991 in dit verband een keerpunt
was. Maastricht was wat dit betreft een hoogtepunt; ik hoop niet dat het het
laatste hoogtepunt was. Na 20 jaar werd op dat moment verdragsmatig tot de
EMU besloten. Nu het beslissende moment nadert, kunnen wij de EMU beschouwen
als de belangrijkste motor voor de Europese integratie in de komende jaren.
De totstandkoming ervan wordt niet meer in twijfel getrokken, hetgeen van
belang is voor het vertrouwen in de nieuwe munt en voor het streven naar economische
convergentie.Wat de laatste twee jaren laten zien, is opmerkelijk. Omdat in verband
met de EMU duidelijke doelstellingen zijn geformuleerd, is er in alle lidstaten
gestreefd naar stabiliteit, lagere inflatie, lagere begrotingstekorten en
lagere staatsschulden. Gelukkig is dit proces gepaard gegaan met een economische
opleving, zodat het voor regeringen van allerlei snit gemakkelijker was om
zich aan de normen te houden. In elk geval is duidelijk dat het bestaan van
deze normen zijn schaduw vooruit heeft geworpen. Sneller dan wij drie of vier
jaar geleden verwachtten, komen wij bij een moment waarop bijna alle lidstaten
die lid willen zijn van de EMU, dat ook lijken te kunnen worden. Overigens
zijn er kunstgrepen toegepast om de indruk te wekken dat men voor toetreding
geschikt is. Ik neem aan dat die zullen worden doorzien wanneer in mei de
beslissing valt. Verder rijst de vraag of het economische hoogtij –
hierdoor is de economische convergentie sterk toegenomen – niet als
gevolg van de Aziatische deconfitures van de laatste weken zal verminderen.
Het streven naar stabiliteit heeft echter al in een belangrijke mate geholpen.Een vraagstuk blijft misschien de neiging om de politieke greep op de
EMU in stand te houden. Ik las een verklaring van de Engelse minister van
Buitenlandse Zaken, Cook, die de Ecofin zou willen versterken, juist met het
oog op het toezicht op de Europese centrale bank. Vindt de staatssecretaris
een dergelijke versterking van de Ecofin een goede gedachte, gezien de eerdere
uitspraken van de regering? Ik neem aan dat het standpunt van de regering
nog steeds is, dat de centrale bank een grote mate van onafhankelijkheid moet
hebben.Ik zal mij niet begeven in de discussie wie er president van de bank moet
worden. Er is altijd discussie over de "poppen". Natuurlijk willen wij graag
dat een zo bekwaam iemand als Wim Duisenberg het wordt, maar dat lijkt mij
een zaak van subtiele diplomatie en niet van openbare duellen.De Staten-Generaal hebben vanwege het goedkeuringsrecht op het EU-verdrag
medezeggenschap over de stem van de Nederlandse regering bij de beoordeling
in de Europese Raad, op grond van artikel 109j van het Verdrag van de Europese
Unie, of een land voldoet aan de voorwaarden voor de ene munt. De minister-president
heeft tijdens de algemene beschouwingen hier iets geschetst van de wijze waarop
hij dat aan de orde wil stellen. Ik denk dat tussen regering en Kamers een
subtiele orde overeengekomen moet worden om dit onderwerp te behandelen. Het
is dermate delicaat, dat het zich waarschijnlijk niet leent voor een discussie
zoals wij gewoonlijk voeren. Immers, wij zullen bij het uitbrengen van een
stem in de Raad van ministers in mei 1998 oordelen uitspreken over andere
lidstaten van de Europese Unie en over hun geschiktheid om toe te treden tot
de EMU.Op zeer korte termijn beslist de Europese top over de Agenda 2000. De
fractie van de PvdA vindt dat het zeer lijvige stuk dat de Europese Commissie
op tafel heeft gelegd de indruk maakt van een vitale unie, die nieuwe uitdagingen
durft te aanvaarden. Afgezien van de impulsen die de EMU zal geven, zal ook
hetgeen is opgenomen in de Agenda 2000, zowel over de interne structuur van
de unie als over de toetreding van nieuwe leden, een nieuwe uitdaging blijken
te zijn voor de integratie in Europa.Jammer is overigens dat de aandacht voor verdieping daarbij opnieuw zeer
gering is. Wenst de regering een IGC voorafgaand aan uitbreiding, om de gebrekkige
wijze van besluitvorming en het democratisch tekort te verbeteren? Waarom
heeft de regering zich niet aangesloten bij de verklaring terzake, aangehecht
aan het Verdrag van Amsterdam, van Frankrijk, Italië en België?
Zij eisen uitdrukkelijk een nadere beschouwing van die verdieping. Ik lees
wel in een protocol bij het Verdrag van Amsterdam, dat er pas een IGC bijeengeroepen
behoeft te worden een jaar voordat de Europese Unie twintig leden telt. Dat
zou best eens pas over tien jaar kunnen zijn. Intussen zitten wij zonder verdieping.
Hoe denkt de staatssecretaris dat op te lossen?Door het nieuwe artikel 151 wijst het Verdrag van Amsterdam op enige vooruitgang
inzake transparantie en openbaarheid van de gang van zaken in de Raad van
ministers, zodat de nationale parlementen en het Europees Parlement het beleid
kunnen controleren. Er is enige vooruitgang, maar geen echte openheid. Kunnen
wij niet een lijn naar Zweden aanleggen? De Zweden hebben een uitstekende
wet op de openbaarheid, op grond waarvan zij moediger zijn dan wij zijn. Alman
Metten, lid van het Europees Parlement, heeft tot de Raad van State toe geprocedeerd
om stukken van de Europese Raad van ministers te pakken te krijgen. Dat is
afgewezen, omdat de Wet openbaarheid van bestuur daarop niet van toepassing
zou zijn. De Zweedse wet is blijkbaar ruimhartiger. Misschien moet ik de voorzitter
van de Kamer erop aanspreken, of het niet mogelijk is dat beide parlementen
hun informatie voortaan in Zweden gaan halen, omdat onze eigen minister ons
die niet wil geven. Is het niet pijnlijk als die ontwikkeling zich zou moeten
voordoen, gezien het voortdurende pleidooi van Nederland binnen de EU voor
meer openbaarheid? Kortom, waarom onderneemt de regering geen stappen om dezelfde
openbaarheid te betrachten als in Zweden?Binnen de Agenda 2000 is het plafond van de eigen middelen aangehouden;
de heren Eversdijk en Van Eekelen hebben daarover reeds gesproken.
Het valt mij op dat men tot 2006 dat plafond wil aanhouden – 1,27% van
het bruto binnenlands product – maar dat binnen dat geheel de structuurfondsen
ongeveer 35% van het totaal zullen uitmaken. En van die 35% gaat drie kwart
naar de bestaande lidstaten en een kwart naar de nieuwe. Je kunt je afvragen
of dat wel een juiste verdeling is. Zien de bestaande leden ongaarne dat een
belangrijk deel van de structuurfondsen naar de nieuwe leden gaat? Wat zal
de Nederlandse regering doen om te proberen, dit te veranderen? Tenslotte
willen wij het grote verschil tussen het BBP van de nieuwe leden en dat van
de huidige leden verkleinen.Verder valt het op dat er tussen de verschillende structuurfondsen zodanige
schotten bestaan, geadministreerd door de verschillende DG's, dat het de vraag
is of daar wel efficiënt mee wordt omgegaan. Ik vraag de staatssecretaris
naar de mogelijkheden tot herziening van de structuurfondsen, die in de Agenda
2000 wel in het vooruitzicht wordt gesteld, maar niet als het gaat om de effectievere
toepassing daarvan.Voorzitter! Uitbreiding zonder herziening van het proces van besluitvorming
kan tot gevolg hebben dat Europa niet méér zal zijn dan een
losse associatie van staten en dat de Europese integratie daarvan dus te lijden
zal hebben. Nogmaals, het lijkt jammer dat de Nederlandse regering zich niet
heeft aangesloten bij het Frans-Italiaans-Belgisch initiatief. En wat vindt
de regering van het Franse initiatief voor een duurzame conferentie van alle
kandidaat-leden, inclusief Turkije, waarbij met name de vraagstukken van verbetering
van de interne besluitvorming bij uitbreiding aan de orde kan komen? Er is
ook een voorstel van de Franse socialist Duhamel in het Europees Parlement
om een soort achtstappenplan op te zetten waarbij het Europees Parlement een
wezenlijke rol bij de verdieping en de democratisering van de Europese Unie
zou spelen. Heeft de regering al een opvatting over een dergelijk plan? En
zou het niet op de weg van de Nederlandse regering liggen om zo'n plan samen
met de Benelux-partners ten minste te ondersteunen of een alternatief op tafel
te leggen?Kortom, in de komende jaren lijken twee zaken de Agenda 2000 en de ontwikkeling
van de Economische en Monetaire Unie te bepalen. Het oorspronkelijke enthousiasme
van vooral minister Van Mierlo voor Europese integratie blijkt nu een erg
pragmatische instelling te zijn geworden. De regering lijkt zich aan te sluiten
bij deze ontwikkelingen; heeft zij ook nog een visie op Europese integratie?
Ik stel deze vraag nu aan de staatssecretaris, omdat de minister er niet is.Dan de andere aspecten van Europese samenwerking. Eigenlijk heeft de Eerste
Kamer, afgezien van dit ene beleidsdebat per jaar en straks de behandeling
van de goedkeuring van het Verdrag van Amsterdam, weinig kansen om over Europa
te debatteren. Welke invloed heeft de Eerste Kamer op dit hele onderwerp?
Die is gering: goedkeuring van het Verdrag van Amsterdam en goedkeuring van
verdragen in het kader van de Europese Unie, zoals Dublin en Schengen. De
toetreding tot die verdragsgebieden geeft wel telkens aanleiding tot discussie
in dit huis, maar invloed vooraf op besluitvorming van de Europese organisaties,
vooral de organisaties die een rechtstreeks bindende werking hebben voor ons
land, is er niet. De Tweede Kamer zou dat moeten doen in het donderdagoverleg,
maar ook daar gebeurt het niet met grote toewijding.De uitzondering is het instemmingsrecht bij de Nederland bindende besluiten
uit de derde pijler en bij Schengen en Dublin. Daar heeft de Staten-Generaal
een instemmingsrecht bedongen bij de besluitvorming. Het is natuurlijk op
zich merkwaardig dat we voor de derde pijler, voor zaken van Justitie en Binnenlandse
Zaken, in dit huis een mogelijkheid hebben om richtinggevende beslissingen
te nemen, waar de regering zich wat van moet aantrekken, terwijl op de hele
rest, met name de eerste pijler, de Europese Gemeenschap, deze Kamer geen
enkele invloed pleegt te hebben. Het is dus een beetje brokstuksgewijze dat
deze Kamer zich bemoeit met Europees beleid. Het zou eigenlijk tot gevolg
moeten hebben dat wij ons constitutioneel een beeld vormen hoe we eigenlijk
dat Europees beleid willen controleren, wat de rol van de Tweede Kamer daarin
is, de rol van de Eerste Kamer en de rol van het Europees Parlement. Een dergelijk
idee, een dergelijke constitutionele visie, die er eigenlijk zou moeten zijn,
ontbreekt. Ook de Eerste Kamer is wat onzeker in hoe zij deze zaken wil aanpakken
en welke invloed zij daarop kan uitoefenen.Er is een bescheiden weg waarop het kan, te weten via de COSAC, de organisatie
van de Europese-Zakencommissies van de nationale parlementen van de vijftien
lidstaten, die halfjaarlijks bijeenkomt in het land waar het voorzitterschap
wordt uitgeoefend. Van deze vereniging is steeds door de voorzitters van de
beide Kamers, op instigatie van de beide Kamers, gezegd: nee, deze mag alleen
maar een plek zijn van onderlinge gedachtewisseling. Wij zullen dat opnieuw
moeten bekijken, nu in het Verdrag van Amsterdam een meer specifieke rol voor
deze organisatie wordt aangewezen, met de bedoeling dat de onderlinge samenwerking
van de vijftien nationale parlementen en het Europees Parlement, bij de controle
van de macht van de Europese ministers, wordt versterkt. Immers, door de samenwerking
van nationale parlementen en Europees Parlement kan die controle wezenlijk
beter worden.Het naast elkaar opereren van Europees Parlement en nationale parlementen
werd vroeger principieel onderbouwd met de bewering dat, als de nationale
parlementen daar te veel aan zouden gaan doen, zij het Europees Parlement
onderuit zouden halen. Nu, dat zou ik bepaald niet willen. Maar nationale
parlementen hebben de mogelijkheid om een minister rechtstreeks aan te spreken.
Ik zou het optreden van de nationale parlementen willen combineren met de
mogelijkheid die het Europees Parlement heeft om de Commissie aan te spreken.
Voorts denk ik aan medewetgevende arbeid van het Europees Parlement, een mogelijkheid
die, zoals de heer Van Eekelen terecht zei, in het nieuwe Verdrag van Amsterdam
nog wordt uitgebreid.In het kader van een rol voor de Eerste Kamer in het Europees beleid noem
ik verder de mogelijkheid van leden van deze Kamer om op te treden in de Assemblee
van de Raad van Europa, van de Westeuropese Unie en de OVSE. Ik denk dat dit
een zaak is die door de Kamers wordt onderschat, mede doordat wij geen systematische
rapportage ontvangen van de leden die dat plegen te doen. Dat
zou eigenlijk moeten worden bevorderd om de simpele reden dat daar in een
voorbereidend stadium wordt gewerkt, bijvoorbeeld aan verdragen die later
weer in deze Kamer komen, zodat de kans aanwezig is om daarop in een vroeg
stadium invloed uit te oefenen. De discussie over de integratie van de Europese
Unie en van de Westeuropese Unie vindt in belangrijke mate ook in de Assemblee
van de Westeuropese Unie plaats; het zijn discussies die eigenlijk ook in
deze Kamer zouden moeten plaatsvinden. Daar hebben leden van deze Kamer invloed
en ik denk dat het goed zou zijn, dat de Kamers daartoe voor zichzelf een
betere wijze van behandeling zouden hebben, teneinde daarop meer invloed te
hebben. Ik doel op het feit dat de leden vanuit deze Kamer aldaar kans hebben
om invloed uit te oefenen.Van groot belang is in dat kader het toezicht houden op democratie, mensenrechten
en rechtsstaat, hetgeen met name in de Raad van Europa en de OVSE gebeurt.
Nu is het zo dat het begrip "rule of law" in de stukken door de regering niet
vertaald wordt, maar als "rule of law" gehandhaafd wordt. Het zou misschien
goed zijn om de tekst die de Europese Conventie daarvoor gebruikt in de Nederlandse
vertaling, te weten "de heerschappij van het recht", daarvoor te gebruiken,
want "rule of law" is geen Nederlandse juridische term. Leden van het parlement
hebben overigens een grotere vrijheid bij het toezicht houden op de ontwikkeling
van democratie en mensenrechten in de verschillende lidstaten. De leden van
beide Kamers hebben in dezen een wezenlijke kans. Regeringen moeten zich in
bilaterale betrekkingen vaak terughoudend opstellen, terwijl een parlementariër
met grotere vrijheid van spreken die kritiek wel kan uiten en druk kan uitoefenen.Hierbij is van belang de op verzoek van mijn geestverwant Woltjer door
de regering uitgebrachte nota van 15 augustus 1997 over de raakvlakken van
Europese Unie, Raad van Europa en OVSE inzake de menselijke dimensie (Kamerstuk
25472). De nota is wat optimistisch over het gebrek aan overlapping op dat
punt. In de nota wordt het woord "forum shopping" gebruikt. Dat is geen goed
Nederlands woord. Het zou goed zijn daarnaar te zoeken. Vooral de Midden-Europese
landen proberen geld en activiteiten aan te trekken uit allerlei verschillende
projecten van de Europese Unie, de Raad van Europa en de OVSE die elkaar op
grootscheepse wijze overlappen. Het vluchtelingenwerk in Bosnië zou bijvoorbeeld
moeten gebeuren onder leiding van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties.
Er zijn ongeveer 200 organisaties hiermee bezig in Bosnië. Dat is natuurlijk
prima, maar de coördinatie lijkt nergens op.Terecht hebben de Monetaire Unie en Agenda 2000 voorrang in het denken
van de regering. Ik heb echter de indruk dat de zaken van mensenrechten en
democratie, die minstens zo belangrijk zijn qua inhoud, nauwelijks aandacht
krijgen ook vanwege de organisatie binnen het ministerie sinds de herijking.
In de stukken is het voor en na Europese Unie, terwijl de werkzaamheden in
de Raad van Europa, de OVSE en de WEU een beetje op de achtergrond geraken.
Met onderkenning van het feit dat eerst "das Fressen kommt und dann die Moral"
zou ik de regering willen vragen, of die Moral een hogere aandachtsfactor
kan worden in de organisatie en in de uitingen van de regering ten aanzien
van het Europese beleid.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Voorzitter! Ik wil het vandaag nauwelijks hebben over het Verdrag van
Amsterdam. Wanneer dit verdrag in de Tweede Kamer besproken en aangenomen
is – de overkant heeft nu eenmaal de eerste rechten – zullen wij
op dit bepaald niet makkelijk leesbare stuk uitgebreid commentaar leveren.Over het ideaal, de eenwording van Europa, bestond jarenlang vrijwel geen
twijfel. Het gesprek speelde zich af tussen Europaspecialisten, tussen de
zeer betrokkenen. Toen in 1989 de Berlijnse muur ten val kwam, brak de discussie
over de grens van Europa pas goed los. Ook die vraag ligt inmiddels achter
ons. Nu verdieping op onoverbrugbare meningsverschillen lijkt te stuiten,
gaat de discussie in Brussel hoofdzakelijk over de verbreding ofwel de uitbreiding.
Alle veertig landen die inmiddels lid zijn van de Raad van Europa, plus de
drie Kaukasische republieken Armenië, Georgië en Abchazië en
Bosnië-Herzegovina, thans aspirant-lid van de Raad van Europa, dromen
ervan, spreken ook uit en hopen vurig binnen afzienbare tijd lid te kunnen
worden van de Europese Unie.De Agenda 2000 concentreert zich op dit moment dan ook vooral op de vraag
of er een kopgroep komt en, zo ja, wie daarin komt te zitten. Wat betekent
dat voor de landen die er niet toe behoren? En wie gaat de uitbreiding betalen?
De eerste besprekingen liepen uit op "l'art de grouper les chiffres". Alle
ministers van financiën liepen rond met zelfgemaakte cijferstaatjes die
moesten aantonen hoe buitenproportioneel hun bijdrage aan de uitbreiding is,
dan wel hoezeer de anderen overdreven. Ik geef een paar cijfers. Van de nettobetalers
staat vast dat Duitsland 22 mld. bijdraagt. Omgerekend is dat ƒ 285
per burger. Voor Nederland is het 7 mld. of ƒ 330 per burger. Gelukkig
kunnen wij vaststellen dat bij de overige nettobetalers als Oostenrijk en
Zweden begrip groeit voor het feit dat deze bijdragen niet onbeperkt kunnen
blijven groeien en dat de uitbreiding dus voor een deel zou moeten komen uit
beperking van de ontvangsten uit de structuurfondsen van de huidige vijftien.
Die beperking geldt dan met name voor Griekenland, Italië, Portugal en
Spanje.Het gaat D66 uitdrukkelijk niet om de vraag wel of geen nettobetaler zijn.
Wij zijn tenslotte jarenlang netto-ontvanger geweest. De suggestie van EU-ambassadeur
Bot aan alle commissarissen van de koningin en burgemeesters om toch maar
vooral projecten in te dienen, zodat Nederland zoveel mogelijk geld uit de
structuurfondsen kan slepen, lijkt ons niet juist. Voor de stabiliteit van
Europa mogen financiële offers gevraagd worden, maar het kan niet zo
zijn dat de noordelijke staten daarvoor alleen opdraaien en de zuidelijke
niet bijdraaien.Zolang de ministers elkaar met onvergelijkbare staatjes blijven bestoken,
wordt de noodzakelijke voortgang van de Agenda 2000 geblokkeerd. Wij gaan
ervan uit dat de staatssecretaris het met ons eens is, dat voortgang op het
uitbreidingsdossier noodzakelijk is en veel belangrijker dan het gekissebis
rond de kunst van het cijfers groeperen. De vraag is aan de
orde of de Europese Commissie wel politiek onafhankelijk genoeg is om onpartijdige
en goed vergelijkbare berekeningen te maken. De uitval van Van Miert richting
Nederland scherpt die vraag nog eens extra aan. Nu heb ik gelezen dat de suggestie
is gedaan om de Europese Rekenkamer te belasten met die onpartijdige en derhalve
goed vergelijkbare berekeningen. Dat vinden wij een uitstekend idee. Wij willen
graag weten wat de bewindspersoon van deze suggestie vindt, of hij deze wil
meenemen naar de Raad in Luxemburg op 15 en 16 december en of hij denkt dat
voor een dergelijke suggestie een meerderheid te vinden is.Staatssecretaris Patijn:Voorzitter! Ik wil graag meteen op dit punt ingaan, omdat het anders zo
blijft hangen. De cijfergroeperingen – l'art de grouper les chiffres –
zijn gebaseerd op methodieken aangegeven door de Europese Rekenkamer. Er kan
verwarring ontstaan zijn, omdat de Europese Rekenkamer haar methodieken van
het jaar 1995 op het jaar 1996 zelf heeft veranderd. Er konden verschillen
ontstaan, afhankelijk van de vraag of je je op de methodiek van 1995 of die
van 1996 baseerde. Het enige grote verschil is gelegen in de toerekening van
de administratieve uitgaven, dus uitgaven voor gebouwen en personeel in Luxemburg
en België, via de nettostromen. In 1995 mocht dat wel, maar in 1996 niet
meer. Toen wij ons op de oude methodiek van de Europese Rekenkamer baseerden,
reageerden de Belgen en de Luxemburgers een beetje gestoken, omdat juist wij
die administratieve uitgaven meerekenden. Welke methodiek je ook gebruikt
en welke benaderingswijze je ook volgt, de nettopositie van Nederland verslechtert
zodanig dat wij volgens het criterium, namelijk per hoofd van de bevolking,
in 1999 in relatieve termen nog steeds een te grote nettocontribuant zijn.
De voorstellen van Agenda 2000 verslechteren dat proces alleen maar. Er is
dus geen sprake van grote verwarring of van un art de grouper des chiffres.
Een bepaalde methodiek is veranderd en dat heeft wellicht tot enige misverstanden
geleid.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Voorzitter! Dan sluit ik mij aan bij de woorden van collega Eversdijk.
Hij zei: dat weet u zeker en wij weten dat misschien, maar de burgers weten
dat zeker niet. De misverstanden hierover zijn groot, hetgeen slecht is als
je pro Europa bent. Maar goed, de Europese Rekenkamer behoeft hier dus niet
opnieuw naar te kijken. Die suggestie is al verwerkt.La France is er met haar onovertroffen gevoel voor grandeur opnieuw in
geslaagd om Nederland onaangenaam te verrassen. Dat wij verrast waren, is
eigenlijk verbazingwekkend. Wij weten toch dat Frankrijk Europa vooral interessant
vindt, wanneer het de Franse belangen dient. Er is hier meer aan de hand dan
de semantiek van dat woord. In Nederland kennen wij twee begrippen, namelijk
"belang hebben bij" en "belangstelling hebben voor". Frankrijk daarentegen
kent daarvoor slechts één begrip, namelijk "les intérêts".
En dat dekt zowel "belang hebben bij" en "belangstelling hebben voor". In
het Engels is trouwens hetzelfde aan de hand. In beide landen heeft het begrip
vooral de sfeer van "belang hebben bij". Vanaf de start van de Europese centrale
bank heeft Chirac gesteld dat de benoeming van Duisenberg als eerste kandidaat
niet vaststond. Ik vraag mij af waarom de kandidaatstelling van Trichet hier
dan toch weer als een bom insloeg.Ik heb hier een drietal mogelijke verklaringen voor. De eerste is dat
het voor Frankrijk doodgewoon is om er bij iedere hoge post van uit te gaan,
dat de kandidaat potentieel een Fransman is. De tweede verklaring is dat Frankrijk
via een eigen kandidaat alsnog de politieke controle over het beleid van de
Europese bank zeker wil stellen, terwijl dat in eerste instantie voor Frankrijk
een verloren zaak was. Nederland en Duitsland zijn hier terecht tegen, omdat
alleen een onafhankelijke bank de euro tot een sterke munt maakt. Chirac verloor
dit gevecht in eerste instantie, maar probeert het nu via Trichet opnieuw.
Politieke inmenging in het beleid van de euro, wanneer deze eenmaal ingevoerd
is, moet volgens Frankrijk mogelijk zijn. En daarvoor zal Frankrijk wel steun
krijgen van landen met een nog minder harde munt, zoals Spanje en Italië.
Een derde mogelijke verklaring is volgens ons dat Chirac Trichet een hak wil
zetten. De man is voor Franse begrippen namelijk redelijk onafhankelijk en
was het lang niet altijd met Chirac eens. En nu neemt Chirac op subtiele wijze
wraak door Trichet een bij voorbaat verloren wedstrijd in te sturen. Nederland
heeft bij monde van minister Zalm laten weten een veto tegen Trichet niet
te schuwen. Dat was een eerste opwelling voor het geval Frankrijk een veto
zou uitspreken tegen de kandidatuur van Duisenberg. Wij vinden dat een sterke
en stabiele euro – dat kan niet genoeg worden gezegd – een voorzitter
van een Europese bank vergt die niet wijkt voor politieke druk en die heeft
bewezen in zijn functie als bankdirecteur daartegen weerstand te kunnen bieden.
Daarom vindt D66 dat Nederland best duidelijk mag maken achter de kandidatuur
van Duisenberg te blijven staan. Dat is inmiddels gebeurd. Nu moeten wij via
stille diplomatie en gestaafd met goede argumenten – die hebben wij –
ervoor zorgen dat Duisenberg gewoon wordt benoemd.Dan iets over het vrij vervoer in Europa. De blokkade van de Franse autowegen
ligt gelukkig al weer twee weken achter ons. De blokkade heeft korter geduurd
dan in november 1996 het geval was. Voor alle duidelijkheid: wij wensen op
geen enkele wijze te tornen aan het recht om het stakingsmiddel te gebruiken.
In de Nederlandse verhoudingen wordt van dit recht spaarzaam gebruik gemaakt,
meestal pas als de zaak na weken van onderhandelen muurvast zit. In de meeste
andere landen van de Europese Unie, waaronder Frankrijk, leeft men nog bij
wat ik het oud-socialistische conflictmodel noem. Organisaties van werkgevers
in de vervoerssector komen hun beloften niet na. Werknemersorganisaties grijpen
vervolgens naar het stakingsmiddel na één mislukte onderhandelingspoging
of, nog erger, voordat de onderhandelingen goed en wel zijn begonnen. In de
Europese Unie bestaat het recht op vrij verkeer en vervoer, maar wat deed
de Franse regering een paar weken geleden? Alleen in Straatsburg, op de zogenaamde
Europabrug, op de grens met Duitsland, greep de politie in. Voorts is er nog
een enkele poging in het zuiden gedaan. Daarna heeft men geen enkele moeite
meer gedaan om althans één rijbaan beschikbaar te houden voor
 buitenlandse vrachtwagens, c.q. deze te assisteren, met politiebegeleiding,
om hun vracht te bestemder plekke te krijgen via andere rijwegen. Hoezo recht
op vrij verkeer en vervoer in de Europese Unie?Omdat wij er helemaal niet van overtuigd zijn dat de problemen met de
Franse truckers nu voorgoed zijn opgelost, zijn wij van mening dat de ministers
van verkeer in EU-verband moeten overleggen over hoe dit recht op vrij verkeer
en vervoer kan worden gewaarborgd en wie er verantwoordelijk moet worden gesteld
voor de schade die ook deze keer is ontstaan. Als de Nederlandse consensusgedachte
model zou staan voor een Europese stakingscode, dan zouden wij onmiddellijk
tegen de regering zeggen: ga daaraan werken. Zo lang het conflictmodel in
de meerderheid van de EU-staten echter nog de overhand heeft, vrezen wij dat
wij daar voorlopig maar niet voor moeten pleiten.De Sociale Top van het afgelopen weekend ging over werkgelegenheid. Dat
onderwerp stond terecht op de agenda, want per slot van rekening zijn er 18
miljoen werklozen in de EU. EU-realisten zien voortgang in dit dossier: geen
loze beloften, ook geen te ideologisch geladen aanpak, maar leren van elkaars
werkgelegenheidsplannen. Het is alleen jammer dat de Nederlandse aanpak, die
blijkt te werken, nog niet zo erg is overgenomen. Er is bijvoorbeeld geen
sprake van flexibiliteit in Europa, maar van rigide 35-uurscontracten. Ook
het gebruik maken van het BTW-instrument ten behoeve van de arbeidsintensieve
kleinhandel, zoals schoen- en fietsenmakers, verdient steun. Dus zeggen wij
tegen de regering: niet laten varen dit idee, ook al is het deze keer nog
niet geaccepteerd.Dan de derde pijler. De asielproblematiek verdient een werkelijk Europese
aanpak. Duitsland vangt naar verhouding een veel groter aantal asielzoekers
op dan andere grote EU-landen. De grenscontrole aan de Schengenbuitengrenzen
op personen die ten onrechte asiel zoeken, moet ook beter kunnen dan nu het
geval is. Samenwerking van politie-eenheden begint vaste vormen aan te nemen.
Wat de derde pijler betreft verdient onze minister van Justitie lof voor haar
niet aflatende pogingen om het Nederlandse drugsbeleid uit te leggen. Haar
Franse collega is nu zelfs bereid om te luisteren. Zij is nu van oordeel dat
wij zowaar een beleid voeren dat het waard is om bestudeerd te worden.Mijnheer de voorzitter! De Agenda 2000 gaat natuurlijk niet alleen over
de financiële consequenties van de uitbreiding, maar vooral over de vraag
hoe die gestalte gaat krijgen. De Commissie heeft voorgesteld de onderhandelingen
te beginnen met een beperkte kopgroep van 5 landen, te weten Hongarije, Polen,
Tsjechië, Slovenië en Estland. Met mijn collega's hier in dit huis
betwijfel ik of dat een goed voorstel is. Roemenië bijvoorbeeld krijgt
nu twee keer het gevoel dat het ondanks alle geleverde inspanningen weer niet
mee mag doen. Eerst niet met de NAVO-kopgroep en nu ook niet met de EU-kopgroep.
Ten aanzien van de NAVO is nog begrip op te brengen voor een kopgroep, dat
wil zeggen voor het beperken van toelatingsbesprekingen tot een kleine groep.
De Russische angsten en bezwaren tegen uitbreiding van de NAVO moeten tenslotte
enigszins tegemoetgetreden worden. Dat bezwaar geldt echter niet voor de EU,
waar noch Rusland, noch de Verenigde Staten een beslissende stem hebben. Vanuit
de 15 die reeds lid zijn van de EU is een benadering waarbij alleen maar gekeken
wordt hoe ver de voormalige Oost-Europese landen hun markteconomie reeds aan
onze vrije markt hebben aangepast, wel begrijpelijk maar niet voldoende. De
psychologische schok, 45 jaar na Jalta, van opnieuw scheidslijnen in Europa
wordt dan veel te groot. Bovendien zien wij nu reeds de verkeerde effecten,
bijvoorbeeld in de manier waarop Hongarije zich ten opzichte van buurland
Roemenië gedraagt. Wanneer twee weken geleden het goede initiatief wordt
gedaan op Kreta, alle voormalige Joegoslavische republieken om de tafel te
nodigen, meldt het etnisch zuivere Slovenië geen behoefte te hebben om
deel te nemen. Argument: het heeft geen minderhedenproblematiek en –
dat is het cruciale – het is reeds uitgenodigd voor de kopgroep, dus
het is al klaar voor Europa. Waarom zou het nog meedoen met die oude partners?Voorzitter! De D66-fractie in dit huis voelt met de ELDR-Eurofractie dan
ook meer voor het regattamodel ofwel de roeibotenrace, waarbij in principe
alle 40 landen die nu lid van de Raad van Europa zijn en lid zouden willen
worden van de Europese Unie, aan de startlijn kunnen verschijnen. Natuurlijk
zijn er verschillen en zal de toetreding met verschillende snelheden gepaard
gaan, maar er zijn betere mogelijkheden om die verschillen weg te werken.
Ik denk dan bijvoorbeeld aan de Phare-programma's. Die zouden onder meer moeten
worden toegesneden op heel basale trainingen bijvoorbeeld ten aanzien van
lokale politieagenten. Als je daar op bezoek bent – collega Jurgens
die daar ook komt, kan erover meepraten – blijken het keer op keer oud-militairen
te zijn die slechts van uniform gewisseld zijn maar die de meest elementaire
politievaardig- heden nooit zijn bijgebracht.In het voorstel van de Commissie om het uitbreidingsproces te begeleiden
door een jaarlijkse conferentie van staats- en regeringsleiders mist de D66-fractie
de parlementaire component. Dat is onzes inziens een ernstige omissie.De OVSE, de Raad van Europa, de WEU en het Europees Parlement houden zich
met Europa bezig. Op verzoek van de heer Woltjer is er een stuk geproduceerd
dat de raakvlakken en de eventuele overlap van activiteiten binnen de EU,
de OVSE en de Raad van Europa beschrijft. D66 vindt dit stuk mager. De duidelijke
verschillen in werkwijze en samenstelling tussen de verschillende organisaties
worden niet aangegeven. Het concluderende pleidooi voor samenwerking wordt
niet geconcretiseerd. Ook op de Top van de Raad van Europa in Straatsburg
heeft onze minister-president voor meer samenwerking gepleit, maar heeft hij
ook daar niet aangegeven hoe dat vorm zou moeten krijgen. Bij de bespreking
in de Tweede Kamer van dat stuk is gepleit voor het samensmelten van OVSE
en Raad van Europa. Ik moet zeggen dat wij betwijfelen of dat een werkbaar
voorstel is. Organisaties opheffen of ineen laten vloeien, is waarschijnlijk
onhaalbaar en vergelijkbaar met het moeizame proces van de oecumene. Concrete
afspraken maken over samenwerking lijkt ons veel vruchtbaarder. Daartoe is
territoriumverkenning en afbakening werkbaarder dan territoriumstrijd. De
kracht van de OVSE ligt in de beschikbaarheid van een aantal topdiplomaten.
Eén van de bekendste is de Nederlander Max van der Stoel, de hoge commissaris
 voor de minderheden. Hij is in geheel Europa bekend en wordt
terecht geprezen voor zijn werk. Ten aanzien van spanningshaarden binnen Europa
is via de OVSE binding met de Amerikanen gegarandeerd. Dat voordeel kan echter
ook omslaan in een nadeel omdat de Amerikaanse binnenlandse politiek de besluitvorming
beïnvloedt, zoals de verkiezingen in Bosnië duidelijk hebben aangetoond.
Daarnaast is het de vraag of voormalig Oost-Europa nu wel het meest gebaat
is bij een stroom van jonge Amerikaanse advocaten en sociologen. Voor hun
carrière is het misschien wel aardig maar het is de vraag of Europa
daarop zit te wachten.Voorzitter! De Raad van Europa heeft een grote kennis opgebouwd op de
terreinen van mensenrechten en wetgeving. De parlementaire assemblee –
dit staat niet in het stuk dat op verzoek van de heer Woltjer is geproduceerd –
bestaat uit vertegenwoordigers van veertig landen die alle permanent betrokken
zijn bij wetgeving in het eigen land. Zij zien elkaar minstens eenmaal per
maand en komen viermaal per jaar een week plenair bijeen. De OVSE-assemblee
komt slechts eenmaal per jaar plenair bijeen. Ook de staf van de Raad van
Europa heeft een uitstekende reputatie bij alle andere organisaties. De Raad
functioneert daardoor steeds meer als een hogeschool voor parlementair werk.
Oud-leden van de Raad van Europa functioneren inmiddels in verschillende landen
als minister van Buitenlandse Zaken. Ik noem opnieuw Roemenië.De hogeschool voor parlementair werk is nuttig en noodzakelijk omdat in
dat soort landen het oude idee nog gemeengoed is dat men klaar is voor Europa
wanneer alles maar in wetten is gegoten. Dat is zeker het geval bij het overgrote
deel van de plaatselijke autoriteiten in die landen. Dat het implementeren,
het werkelijk toepassen van deze wetten de bedoeling is, is nog niet doorgedrongen.
In zeer veel landen zijn er Helsinki-comités actief en die zijn bijna
altijd de beste bron van informatie over de "rule of law", de handelwijze
van de politie, de milieuproblematiek etc.; kortom mensenrechten in de brede
betekenis van het woord. De zin "Europa zal democratisch zijn of het zal niet
zijn" krijgt pas werkelijk betekenis wanneer het mensenrechtenbeleid in de
brede betekenis wordt toegepast, maar dit zal nog heel veel inspanning vragen.De nieuwe monitorprocedure die de Raad van Europa onlangs heeft ingesteld,
is bedoeld om via een open dialoog met collega-parlementariërs van het
desbetreffende land aan die werkelijke uitvoering en toepassing van wetten
te werken. Zo wordt voorkomen dat het blijft bij beloften die zijn gedaan
bij toetreding. Terzijde vraag ik de staatssecretaris of hij zich realiseert
hoe teleurstellend het voor ministers van nieuwe landen is wanneer de ministers
van Buitenlandse Zaken van de EU geen tijd vrijmaken voor het ministerscomité
van de Raad van Europa. Ik heb er geen bezwaar tegen als dit een vast agendapunt
van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken wordt. Wat is trouwens de zin
van de zogenaamde monitorprocedure die de ministers heten uit te voeren, wanneer
die ook nog geheim is?Rapporteurs van de Raad hebben een ruime hoeveel specifieke kennis opgedaan
van een bepaald land en bovendien een goede relatie opgebouwd door het frequente
contact met hun collega-parlementariërs. Daardoor zijn de laatstgenoemden
in staat, de noodzaak van een politiek moeilijk wetsvoorstel te verdedigen.
Zij kunnen dan zeggen dat het van Europa moet. De Europarlementariërs
en de EU zouden van de kennis die tijdens de monitorprocedure van de Raad
is opgedaan, gebruik moeten kunnen maken bij de toelatingsprocedure voor de
EU. Wederzijdse uitwisseling van documenten kan het begin daarvan zijn, maar
wij sluiten ook de mogelijkheid van gezamenlijke missies niet uit. Wij willen
graag dat de staatssecretaris dit in Brussel bepleit. Wij menen dat op deze
wijze wordt voorzien in de nu nog ontbrekende parlementaire component in Agenda
2000. Wij zien daarin overigens meer heil en meer concrete mogelijkheden dan
in een uitbreiding van de bijeenkomsten van de zogenaamde "COSAC-commissie".Voorzitter! Ik herhaal dan ook de vraag van vorig jaar of op het ministerie
van Buitenlandse Zaken een dergelijke vorm van kennisnemen en gebruikmaken
van documenten van de verschillende Europese gremia bestaat of dat er, ook
na de herijking, nog steeds ambtenaren zijn die zich specifiek alleen met
de OVSE, specifiek alleen met de EU en specifiek alleen met de Raad van Europa
bezighouden. Ik vrees, de stukken lezend, het laatste.Voorzitter! Ten slotte. In veel landen in Europa bestaat een vorm van
toetsing van wetten aan de Grondwet. Meestal doet men dat in de vorm van een
constitutioneel hof. Het verbaast mijn Europese collega's dat wij zo'n instituut
in Nederland niet kennen. Vindt de regering dat dit zo moet blijven? Heeft
de regering een opvatting daarover?Voorzitter! Ik heb nog een opmerking over de afwezigheid van minister
Van Mierlo vandaag. Ik heb twee weken geleden duidelijk kenbaar gemaakt dat
ik erop rekende dat hij hier zou zijn. Ik wil graag weten wanneer hij precies
is uitgenodigd.De heer Veling (GPV):Mijnheer de voorzitter! Ik voer mede namens de fracties van de SGP en
de RPF het woord over de sociale dimensie van Europa. Een Europese Unie die
een Europa van en voor de burgers wil zijn, moet een sociaal Europa zijn.
Zo geformuleerd, kan niemand het met die stelling oneens zijn. Het is begrijpelijk
dat vakbonden acties voerden in Amsterdam en in Luxemburg en dat prominenten
een "verklaring van Amsterdam" aflegden over de sociale kwaliteit van Europa.
Het is begrijpelijk dat min of meer tevreden werd gereageerd op de aanvulling
van het Unieverdrag met een werkgelegen- heidsparagraaf, nu naast de al eerder
opgenomen sociale bepalingen in Amsterdam werd uitgesproken dat de lidstaten
van de Europese Unie het bevorderen van de werkgelegenheid als een aangelegenheid
van gemeenschappelijke zorg beschouwen. En de beperkte resultaten van de werkgelegenheidstop
in Luxemburg werden begrijpelijkerwijs als ten minste een hoopvol signaal
gezien.Maar wat wordt er nu eigenlijk bedoeld met een "sociaal Europa"? In welk
opzicht moet en kan Europa een sociaal beleid voeren? En hoe moet zo'n beleid
er dan wel uitzien? Naar onze opvatting ontbreekt er veel aan een consistent
idee over een sociaal Europa. De discussie over de sociale
doelstellingen van Europa worden daardoor versmald, bijvoorbeeld tot een wat
meer overzichtelijke discussie over federalisme en nationalisme. Dat is fnuikend,
want de vraag hoe Europa sociaal kan zijn, is een andere dan de vraag hoever
Europese integratie moet gaan.De discussies voor en tijdens de top van Luxemburg waren beperkt. In het
algemeen ging het meer over wenselijkheden dan over Europese instrumenten
om die wenselijkheden te realiseren. Het ging bijvoorbeeld over de vraag of
percentages moeten worden vastgelegd in de werkgelegenheidsdoelstellingen
van de Unie. De vraag of Europa over instrumenten beschikt om deze vervolgens
waar te maken, ging schuil achter de vraag naar de politieke wenselijkheid.
Door sommigen die het vaststellen van percentages bepleitten, werd een vergelijking
gemaakt met de convergentiecriteria voor de deelname aan de EMU. Dat wordt
overigens ook gedaan in het zojuist verschenen document van het voorzitterschap
van Luxemburg. Het lukte veel lidstaten toch ook, deze percentages te realiseren,
zo werd gezegd. Ja, maar wij weten in Nederland toch ook dat financieringstekort
en staatsschuld dichter onder het bereik van regeringen liggen dan werkloos-
heidscijfers.En de discussie ging over eventuele verplichtingen om jonge mensen binnen
een halfjaar en volwassenen binnen een jaar een nieuwe start te bieden, doelstellingen
die zelfs binnen het Nederland met z'n succesvolle poldermodel hoofdbrekens
genoeg kosten. De vraag naar de instrumenten om voldoende werkgelegenheid
te creëren om mensen daadwerkelijk kansen te geven, kwam niet aan de
orde.Misschien was het meest substantiële onderwerp wel de verschuiving
in de belastingheffing van arbeid naar kapitaal en waardetoevoeging in algemene
zin. Maar op dit punt werden geen besluiten genomen, evenmin als op de andere
genoemde punten trouwens. Het was opvallend dat de discussies over een Europees
werkgelegenheidsbeleid zoveel weg hadden van de discussies die nationaal aan
de orde zijn. De discussies gingen over het sociale gehalte van het beleid
van Europese staten, maar zij gingen niet of nauwelijks over de specifieke
Europese dimensie van dit sociale beleid. Er zijn heel wat onderwerpen die
mijns inziens bij uitstek voorwerp van Europees debat zouden moeten zijn en
die in de politieke discussies rondom Amsterdam en Luxemburg buiten beeld
bleven. Ik zal er een aantal noemen.Een nog steeds actuele vraag is, welke gevolgen de convergentiecriteria
voor toetreding tot de EMU hebben voor het sociale beleid van lidstaten. Dat
is een belangrijke vraag in verband met het sociale klimaat van Europa. Ik
ken natuurlijk het adagium dat een solide staatshuishouding voor de sociale
zekerheid op termijn het beste is. Dat is ook waar. Maar intussen zet de EMU
het sociale beleid in sommige lidstaten van de Unie wel degelijk onder druk.
Volgens rapporteur Willock van het Europees Parlement is dat vooral het geval
in lidstaten waar de sociale bescherming toch al het minst ontwikkeld is.
Dat staat in een verslag van 3 september 1997.Trouwens, niet alleen in de zuidelijke landen kunnen de EMU-criteria sociale
beleidsdoelstellingen onder druk zetten. Waren begrotingsproblemen in eigen
land voor kanselier Kohl niet een reden om zich in Luxemburg te keren tegen
de verlaging van de BTW op arbeidsintensieve diensten? Daar heb je een heel
concreet voorbeeld heel dichtbij huis. Een belangrijke vraag is of Europa
kans ziet, de druk op het sociale gehalte van het beleid van lidstaten te
compenseren. Hier gaat het over de Europese dimensie van sociaal beleid.Voorzitter! Ik geef een tweede voorbeeld. De Europese Unie, straks nog
versterkt door de ene munt, vergemakkelijkt internationale bedrijvigheid.
Kapitaal zal nog makkelijker grenzen overschrijden. De concurrentie tussen
lidstaten met betrekking tot de vestiging van bedrijven en dus werkgelegenheid
wordt nog versterkt. Natuurlijk! Je zou, gezien de werkgelegenheidsdoelstelling
van de Europese Unie, zeggen dat lidstaten met een grote werkloosheid daarbij
geholpen zouden moeten worden. Maar laten nationale overheden op hun tellen
passen! De Europese Commissie zal onder aanvoering van commissaris Van Miert
een stokje steken voor bevoordeling van bedrijven door regeringen. Deze, wat
hij noemt, nationale druk moet bestreden worden. Ongelijke belastingregimes
in buurlanden, waardoor de concurrentiepositie van het ene land sterker is
dan die van het andere land, geeft natuurlijk wrijving. Ook dat zien wij.Een belangrijke vraag met betrekking tot de sociale dimensie van Europa
is of vestigingsvoorwaarden voor bedrijven en ook belastingheffing nog sterker
geharmoniseerd zouden moeten worden. Dat lijkt noodzakelijk om te voorkomen
dat binnen de Unie waarden zoals die van de sociale zekerheid onder voortdurende
druk blijven staan. Als dat zo is, hoe moeten wij dan aankijken tegen de prijs
die daarvoor betaald moet worden in termen van nationale beleidsvrijheid?
In het document van het Luxemburgse voorzitterschap wordt gemeld dat de Europese
Raad bevestigt dat de trend van een toenemende belastingdruk moet worden omgebogen.
Dat wordt in het document over het sociale beleid van Europa gezegd. En dat
is begrijpelijk, maar het biedt natuurlijk weinig perspectief op een op peil
houden laat staan het op een hoger peil brengen van de sociale bescherming
in lidstaten. Is het mogelijk, internationaal opererende bedrijven effectief
te verplichten, rekening te houden met werkgele- genheidseffecten van beslissingen
om activiteiten in een bepaald land te beëindigen? Dat gebeurt soms ten
bate van een nieuwe start van een activiteit in een andere lidstaat van de
Europese Unie. Ook dat is een Europese dimensie van sociaal beleid.Voorzitter! Ik ben toe aan een derde voorbeeld. De flexibiliteit van het
internationale bedrijfsleven die door de gemeenschappelijke markt en straks
door de gemeenschappelijke munt wordt bevorderd, vraagt een flexibele arbeidsmarkt.
Volgens de recent verschenen "World Economic Outlook" van het IMF vraagt een
effectieve bestrijding van de werkloosheid in Europa om drastische aanpassing
van het functioneren van de arbeidsmarkt. Migratie zal bijvoorbeeld een gewoon
verschijnsel moeten worden. Vraag en aanbod van arbeid kunnen immers niet
anders worden gestuurd.In Nederland herinneren wij ons de verwijten aan mensen zonder werk
die het liefst maar bij tante Truus thuis bleven en voor een baan niet van
hun plaats te branden waren. Europa zal aan de flexibiliteit van werknemers
nog hogere eisen stellen dan welk nationaal activeringsbeleid dan ook. Hoe
moet die consequentie van de ene economische en monetaire Europese ruimte
vanuit sociaal oogpunt worden beoordeeld?Een vierde punt: een sociale Europese muntunie zal niet zonder onderlinge
solidariteit kunnen bestaan. De vraag moet dus gesteld worden of zo'n solidariteit
te organiseren is. Als in ons land een serieus pleidooi wordt gevoerd voor
een gedeeltelijke autonomie van Noord-Nederland omdat de aardgasbaten te veel
wegvloeien naar de Randstad en de werkgelegenheid in de noordelijke provincies
daardoor achterblijft, is het dan realistisch om te verwachten dat binnen
Europa voldoende solidariteit zal worden opgebracht om de zuidelijke lidstaten
en straks wellicht de nieuwe lidstaten in Midden- en Oost-Europa ontwikkelingskansen
te bieden?Voorzitter: Korthals AltesDe heer Veling (GPV):De directeur van de Amerikaanse federale bank heeft wel eens gewaarschuwd
voor een muntunie zonder compenserende mechanismen die de divergentie in economische
ontwikkeling van verschillende regio's matigen. De Verenigde Staten kennen
in de federale belastingen zo'n compenserend mechanisme. Stagnatie in de economische
ontwikkeling van een regio heeft daar tot gevolg dat de afdracht van belastingen
automatisch vermindert. In een Europese Unie zal elke solidariteitsactie het
gevolg moeten zijn van politieke besluitvorming. De bereidheid daartoe behoort
niet tot de convergentiecriteria voor toetreding tot de EMU. Je kunt je afvragen
of Nederland, nettobetaler tegen wil en dank, op basis van zo'n criterium
wel voor zo'n toelatingsexamen zou slagen.Ook de vraag – dit in de vijfde plaats – of werkgelegenheid
zich makkelijk met geld laat sturen, is niet zomaar een, twee, drie beantwoord.
De discussies daarover op de Nederlandse schaal geven grond voor twijfel.
Zijn bedrijven te motiveren tot investeringen in gebieden die vanuit sociaal
oogpunt wel wat meer werkgelegenheid zouden kunnen gebruiken? Het voorbeeld
van de Eemshaven maakt duidelijk dat succes beslist niet gewaarborgd is. Wat
te denken van de geprivatiseerde PTT, die de eerder doorgevoerde verhuizing
naar Groningen ongedaan wil maken? Het middel om werkgelegenheid, voorzover
mogelijk, ruimtelijk te sturen, is de ontwikkeling van infrastructuur. Daarvoor
kent de Europese Unie fondsen. Er is gesuggereerd dat Europa naast de bestaande
structuurfondsen ook een sociaal fonds zou moeten instellen, bijvoorbeeld
voor scholing en misschien wel voor banenplannen, maar de praktijk van de
structuurfondsen geeft niet vanzelfsprekend vertrouwen in de effectiviteit
van dat instrument. Ik las dat de uit structuurfondsen beschikbare middelen
voor het zuiden van Italië slechts voor 10% worden gebruikt, omdat de
Italiaanse centrale regering haar verplichte aandeel in de financiering van
projecten niet levert.De genoemde voorbeelden maken duidelijk dat over sociaal beleid in Europa
niet moet worden gesproken als een wenselijk extra. Dat is eigenlijk mijn
kritiek op wat er de laatste tijd in Amsterdam en Luxemburg gebeurd is. De
Europese integratie heeft, hoe je het ook wendt of keert, verstrekkende sociale
implicaties. Dat hoeft niet te worden toegevoegd aan de beleidsdoelstellingen,
maar die implicaties zijn en waren er. Zij zijn beslist niet allemaal even
geruststellend. In een Europese monetaire unie zal in versterkte mate gelden
wat ook in het huidige Europa geldt: de nationale staten worden aangemoedigd
om werkgelegenheid te bevorderen, terwijl economische beleidsconcurrentie
aan strikte regels gebonden is en te sterke sociale beleidsconcurrentie uit
het oogpunt van sociale rechtvaardigheid onwenselijk is. Vergroting van de
budgettaire beleidsruimte van de Europese instituties ter bevordering van
het sociale gehalte van Europa vergt een politieke eensgezindheid die beslist
niet is verzekerd. Al met al is het beeld helemaal niet zo opwekkend. Naar
mijn idee moet over de Europese kant van het sociale beleid meer worden gezegd
dan een aantal extra impulsen en goede voornemens door de gezamenlijke Europese
lidstaten.Mijnheer de voorzitter! Waarom wordt er niet meer gesproken over de sociale
aspecten van de Europese integratie en met name van de EMU? Waarom blijft
de discussie in feite beperkt tot algemene wenselijkheden en aan de nationale
discussies ontleende noties over in te zetten instrumenten? Ik vrees dat hier
niet alleen sprake is van tekortschietende analyses, maar ook van een strategie.
Er is een benadering van de Europese integratie waarbij elke verdere verstrengeling
van de samenwerkende naties wordt begroet als een stap in de goede richting.
Dat wordt de functionalistische benadering genoemd. In die benadering wordt
geredeneerd dat Europa een politieke eenheid moet worden en dat dit het beste
wordt bereikt door de integratie te beginnen op het politiek minder gevoelige
terrein van de economische en monetaire samenwerking; hoe sterker de onderlinge
vervlechting dan wordt, hoe minder de partners zich zullen kunnen onttrekken
aan onderlinge samenwerking. Dat is een aloude gedachtegang.Leon de Winter schreef in de NRC van afgelopen zaterdag dat op de rand
van de euro zou moeten staan: "Nooit meer Auschwitz". Dat is ook de opvatting
van de functionalisten in de Europese samenwerkingsdiscussie. Vanouds is dat
de drijfveer. Via de economische en monetaire samenwerking zouden vrede en
veiligheid kunnen worden gegarandeerd. De Winter bedoelde echter niet helemaal
hetzelfde. Hij vond dat de discussie nú zou moeten worden verbreed
tot de politieke en morele dimensie. Ja, zo zullen de functionalisten zeggen,
maar die gezamenlijke moraal is niet zo gemakkelijk te bereiken en dus kunnen
wij er beter naar streven om de belangenverstrengeling tussen de lidstaten
zo groot te maken dat zij op termijn geen andere keuze hebben, dit tot gezamenlijke
politiek beleid te maken.Paul Scheffer beschreef in de NRC van afgelopen vrijdag de functionalistische
benadering van Europa als de strategie van de voldongen feiten; je laat het
erop aankomen. Hij heeft bewondering voor de vasthoudendheid van Europese
idealisten als Monnet en Delors, maar hij voegt hieraan toe dat er ook grote
risico's zijn verbonden aan die functionalistische strategie. Regionale herverde ling zal in een sociaal Europa noodzakelijk zijn, maar is de politieke
wil daarvoor wel aanwezig? Is het verantwoord, te mikken op de noodzaak die
de samenwerkende partners wel zullen ervaren om, gelet op de muntunie, er
ook in sociaal opzicht wat van te maken? Wordt de beantwoording van de sociale
vraag voor Europa straks geforceerd door de economische en monetaire samenwerking?
Voorzitter! Ik ben er niet zo gerust op. Is niet een ander scenario denkbaar?
De gangbare discussies over de sociale dimensie van Europa schieten mijns
inziens tekort. Zeker de discussies in en rondom de top van Luxemburg hebben
mijns inziens niet veel méér diepgang dan een hovercraft.Bezien door een functionalistische bril is dat niet eens zo erg. Zolang
de Europese integratie maar vordert en de Europese instituties aan functionaliteit
winnen, zal de ideële doelstelling beter worden gewaarborgd. Echter,
de door mij gestelde vragen maken mijns inziens duidelijk dat er geen reden
is om te verwachten dat politieke eensgezindheid en effectiviteit in Europa
automatisch voortvloeien uit economische en monetaire integratie. Al vaker
heb ik betoogd dat het Europese beleid van de Nederlandse overheid niet uitblinkt
door rationaliteit. Vertrouwen in de uitkomsten van verdergaande integratie
schiet als beleidsmotief tekort.Voorzitter! Sprekend over de sociale dimensie van Europa, herhaal ik wat
ik bij het begin van mijn bijdrage zei: economische en monetaire samenwerking
maakt sociaal beleid urgent. Echter, zo'n sociaal beleid moet worden ontwikkeld
met open ogen, kansen analyserend, maar ook risico's calculerend. Naar ons
oordeel schiet de Nederlandse regering in haar Europese beleid op dit punt
tekort. Met veel belangstelling wacht ik op het antwoord van de regering.De voorzitter:Ik schors de beraadslaging tot na de afhandeling van de eerste termijn
van de zijde van de Kamer inzake wetsvoorstel 25122 (Wet inschakeling werkzoekenden).De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-279-298.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl