Behandeling wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken (VII) voor het jaar 1996 (24400 VII); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Gemeentefonds voor het jaar 1996 (24400 C); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds voor het jaar 1996 (24400 D); en wetsvoorstellen tot wijziging van deze begrotingen voor 1994 (24301, 24314 en 24315)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 696-709

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-01-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 17, pagina 696-709

16-01-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24400 VIIToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24400 CToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24400 DToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24301Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24314Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24315Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling wetsvoorstel Goedkeuring van de op 26 april 1994 te Charleville-Mézières tot stand gekomen Verdragen inzake de bescherming van de Maas respectievelijk de Schelde (Trb. 1994, 149 en 150) (24041)Pagina 722-726
Behandeling wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken (VII) voor het jaar 1996 (24400 VII); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Gemeentefonds voor het jaar 1996 (24400 C); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds voor het jaar 1996 (24400 D); en wetsvoorstellen tot wijziging van deze begrotingen voor 1994 (24301, 24314 en 24315)Pagina 696-709
Voortzetting behandeling wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1996 (24400 XIV); Wijziging van hoofdstuk XIV (Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24309); Vaststelling begroting van de uitgaven en de ontvangsten Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling A, voor 1994 (24313)Pagina 677-688
Behandeling wetsvoorstel De kwaliteit van zorginstellingen (Kwaliteitswet zorginstellingen) (23633)Pagina 688-696
Lijst van besluiten (dinsdag 16 januari 1996)Pagina 759-760
Behandeling Planologische kernbeslissing: partiële herziening tweede Structuurschema verkeer en vervoer (23661, nrs. 4 en 5)Pagina 709-722
17de vergadering; 16 januari 1996Pagina 677-677
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en de Gratiewet (herziene gratieregeling en regeling inzake schadevergoeding voor voorlopige hechtenis) (23960)Pagina 726-731
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 16 januari 1996)Pagina 760-761
Voortzetting behandeling wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken (VII) voor het jaar 1996 (24400 VII); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Gemeentefonds voor het jaar 1996 (24400 C); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds voor het jaar 1996 (24400 D); en wetsvoorstellen tot wijziging van deze begrotingshoofdstukken voor 1994 (24301, 24314 en 24315)Pagina 731-759

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 78 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van de wetsvoorstellen: 
 
 Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken (VII) voor het jaar 1996 (24400 VII);
 
 
 Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Gemeentefonds voor het jaar 1996 (24400 C);
 
 
 Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds
voor het jaar 1996 (24400 D);
 
 
 Wijziging van hoofdstuk
VII (Ministerie van Binnenlandse Zaken) van de begroting van de uitgaven en
de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24301);
 
 
 Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Gemeentefonds voor het jaar 1994 (Slotwet/rekening) (24314);
 
 
 Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Provinciefonds voor het jaar 1994 (Slotwet/rekening) (24315).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijk (CDA):
 
 Voorzitter! De zeer beperkte spreektijd noopt tot het maken van een keuze,
tot het doen van een greep uit de vele onderwerpen die om behandeling vragen.
Dat is jammer, zeker als het gaat om de begroting van een zo veelzijdig departement
als dat van Binnenlandse Zaken. Maar het is niet anders: we zullen in stilte
lijdend ook vandaag met deze onvolkomenheid in ons politieke functioneren
moeten leven en overigens de ons toegemeten tijd zo vruchtbaar mogelijk moeten
besteden.
 
 Ik begin met een onderwerp dat mij de laatste tijd steeds meer zorgen
is gaan baren, dat van de bestuurlijke reorganisatie. Er is door voorgaande
kabinetten een proces in gang gezet dat een eigen momentum heeft gekregen
en daarmee een zekere onvoorspelbaarheid en onbeheersbaarheid, zoals ook de
verrassingen van het afgelopen jaar hebben geleerd. Toch zal de minister van
Binnenlandse Zaken, en niemand anders, straks aangesproken worden op de uitkomsten
van dit proces. Waar liggen de grenzen voor deze minister? Voor welke structuur
is hij nog bereid verantwoordelijkheid te dragen? De slagzin "raamwerk voor
maatwerk" is een aardige vondst, maar hij zegt niet zoveel. Is dat raamwerk
slechts een procedureel kader waarbinnen van alles mogelijk is, of bevat het
ook inhoudelijke randvoorwaarden en zo ja, welke zijn dat dan?
 
 Een opvallend zwakke plek in het proces die ons grote zorgen baart, is
de geringe betrokkenheid, zo niet de onverschilligheid, zo niet de forse tegenzin
bij hen om wier belangen het allemaal gaat: de burgers. De referenda in Amsterdam
en Rotterdam van verleden jaar maakten een angstwekkende kloof tussen bestuurder
en burger zichtbaar. Wie getracht heeft, het bestuurlijke debat over de reorganisatie
te volgen, kon dat niet verbazen. Natuurlijk beginnen we plichtmatig elke
uiteenzetting met de verzekering dat bestuurlijke reorganisatie geen doel
op zichzelf is, maar een middel om door krachtdadiger bestuur de burger beter
te kunnen dienen. Maar vervolgens verdwijnt in de openbare discussie die relatie
tussen doel en middel geheel buiten het gezichtsveld, het abstractieniveau
wordt te hoog en de hele discussie gaat meer lijken op een spelletje lego
dan op een aantal stappen naar beter bestuur. Bovendien heeft de kritische
burger natuurlijk ook wel in de gaten dat bestuurlijk onvermogen nog andere
oorzaken heeft dan het niet meer bij de tijd zijn van de bestuurlijke organisatie.
Ik denk dat er nog heel wat achterstallig zendingswerk te verrichten is, allereerst
door de betrokken lokale bestuurders, maar ook door de minister, om te verzekeren
dat het maatschappelijk draagvlak in stand blijft.
 
 In de tweede plaats wijst de Wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid
er in zijn nogal kritisch getoonzette rapport "Orde in het binnenlands bestuur"
op dat het bij de bestuursorganisatie niet alleen dient te gaan om een aanpassing
aan de aard en schaalgrootte van maatschappelijke problemen. Naast de doelmatigheid
is ook de responsiviteit van het bestuur van belang. Bovendien is een aantal
fundamentele waarden van constitutionele, democratische en rechtstatelijke
aard in het geding.
 
 Ook is een zekere stabiliteit vereist, want nieuwe bestuursstructuren
moeten ingeburgerd raken en als instituties worden (h)erkend om de te kunnen
functioneren. De aard en de schaalgrootte van de maatschappelijke problemen
veranderen bovendien voortdurend. Aanpassing van de bestuurlijke organisatie
daaraan dreigt dan een permanent proces te worden, een proces bovendien dat
zeer veel bestuurlijke energie vereist, energie die misschien beter aan iets
anders had kunnen worden besteed.
 
 Ik zou het op prijs stellen wanneer de minister in zijn antwoord in zou
willen gaan op de kritiek van de WRR. Ik zou hem ook de vraag willen voorleggen:
ziet hij ergens een eindpunt, desnoods een voorlopig eindpunt, van het huidige
proces en zo ja, waar zou dat ergens liggen?
 
 Ervan uitgaande dat het een illusie is, een bestuurlijke structuur te
willen ontwerpen die overal en in alle opzichten naadloos aansluit bij de
aard en de schaalgrootte van de maatschappelijke problemen, zou het misschien
verstandig zijn de intussen gegroeide vermaledijde hulpstructuren, zoals intergemeentelijke
samenwerkingsverbanden en functionele regio's, achter de hand te houden. Wij
zijn – dat moet ik onmiddellijk zeggen – evenmin als de minister,
erg gecharmeerd van die hulpstructuren en steunen zijn voornemens om hun bevoegdheden
waar mogelijk weer terug te leggen bij provincies en gemeenten. Maar ze zouden
hier en daar nog enige tijd nodig kunnen zijn als aanvulling op de onvolkomenheden
van de hoofdstructuur. Tussen twee haakjes: met hoeveel van de vakdepartementen
heeft de minister al overeenstemming bereikt over de opheffing van de functionele
regio's?
 
 De minister werd afgelopen zomer, na de referenda in Amsterdam en Rotterdam,
geconfronteerd met een dreigende impasse. Hij heeft vervolgens getracht die
dreiging te keren door een aantal knopen door te hakken en de besluitvorming
over de zeven kaderwetgebieden te versnellen. Gezien de uitkomst van die referenda
verdient niet alles een schoonheidsprijs, zeker niet op een moment dat de
regering de invoering van een correctief wetgevingsreferendum
aankondigt, maar we zijn geneigd de minister te steunen in zijn poging het
schip weer vlot te trekken. Of hij daarin ook geslaagd is, valt nog te bezien.
 
 De onzekerheid over de bestuurlijke toekomst van de zeven kaderwetgebieden
is groter dan voorheen. Het lijkt erop dat de minister en zijn staatssecretaris
de lokale bestuurders een (vrije) keuze laten tussen het model van de stadsprovincie
en dat van de gemeentelijke herindeling. Maar wie hakt, zodra de evaluatie
medio dit jaar voltooid zal zijn, de knopen door? Is dat de minister, desnoods
in afwijking van de plaatselijke voorkeuren? Is voor hem als oplossing van
de bestuurlijke problematiek van de kaderwetgebieden, het model van de stadsprovincie
equivalent aan het in zoveel opzichten diametraal verschillende model van
de gemeentelijke herindeling?
 
 Hoe zal de bestuurlijke kaart van Nederland er uiteindelijk uit gaan zien?
Hoeveel uniformiteit zal de structuur nog kennen? Het lijkt erop dat de minister
meer uniformiteit in het vooruitzicht stelt dan hij op de nu bewandelde weg
zal kunnen waar maken. We voegen hier overigens onmiddellijk de vraag aan
toe of een zeker verlies aan uniformiteit wel zo erg zou zijn. Er bestaan
grote en wezenlijke verschillen in aard en omvang van de bestuurlijke problematiek
in ons land. En als we daar langs de weg van de bestuurlijke reorganisatie
een passend antwoord op zoeken, zal die organisatiestructuur de neiging hebben
uiteen te gaan lopen. Iets anders te willen, is het zoeken naar de kwadratuur
van de cirkel.
 
 De minister zegt ergens in de stukken dat er in ieder geval een voor iedereen
transparante hoofdstructuur van Rijk-provincie-gemeente met vergelijkbare
bevoegdheden op elk niveau overblijft. Ik waag dat te betwijfelen. O ja, er
blijven Rijk, provincie en gemeenten als enige elementen van de hoofdstructuur,
maar dat is omdat we ze zo blijven noemen. Onder een zelfde naam gaan wezenlijk
verschillende soorten schuil... En of die verschillende soorten grosso modo
dezelfde taken en bevoegdheden zullen kunnen hebben, is zeer de vraag. Nogmaals:
is dat zo erg? Randvoorwaarde blijft wel dat de bestuurlijke structuur helder,
doorzichtig en begrijpelijk is voor de burger, maar dat betekent niet noodzakelijk
dat de structuur in Rotterdam helder moet zijn voor een inwoner van Sneek.
 
 Op het terrein van het binnenlands bestuur is aanzienlijk meer gaande
dan wat wij bestuurlijke reorganisatie plegen te noemen; afzonderlijke sporen
die dikwijls rechtstreeks te maken hebben met het centrale thema van de kwaliteit,
de daadkracht en de doelmatigheid van het openbaar bestuur. Die gescheidenheid
van de sporen ontneemt ons wel het zicht op de richting en de eindbestemming
van het beleid als geheel. Ik noem hier de decentralisatie-operatie, waarvan
we dit jaar een voortgangsverslag bij de begrotingsstukken hebben gemist.
Ik noem het grote-stedenbeleid met z'n convenanten en extra financiële
impulsen. Ik noem ten slotte de voorgenomen herverdeling van de middelen van
het Gemeente- en Provinciefonds.
 
 De voorgenomen herverdeling van het Gemeentefonds is zeer ingrijpend en
heeft tot een storm van kritiek geleid van honderden gemeenten die hun financiële
armslag ernstig zien beperkt. Wij nemen deze kritiek niet zonder meer over,
want ook wij zijn van mening dat een herverdeling noodzakelijk is om ervoor
te zorgen dat de middelen daar terecht komen waar de nood het hoogst is. Wel
mag van een nieuwe verdeelsystematiek worden geëist dat die kwalitatief
onberispelijk is, dat wil zeggen berust op goed gekozen, ter zake doende en
objectiveerbare verdeelmaatstaven en gewichten die daaraan worden toegekend.
Dit nu blijkt volgens een wetenschappelijk onderzoek, uitgevoerd door een
viertal hoogleraren van naam, niet het geval te zijn. Zij constateren ernstige
gebreken in de verdeelsystematiek die de op zichzelf goede beleidsvoornemens
van de minister ernstig zouden kunnen schaden. Ik nodig de minister uit, in
te gaan op deze kritiek. Hij weet om welk onderzoek het gaat, want ik heb
hem verleden week doen weten dat ik het onderzoek ter sprake zou brengen.
 
 Ik voeg er zelf nog enkele vragen aan toe. Kan het ooit de bedoeling zijn
geweest, toen we de gemeenten de vrijheid gaven hun tarieven voor de onroerend-zaakbelasting
vast te stellen, gemeenten met lage tarieven nu te gaan straffen door lagere
uitkeringen uit het Gemeentefonds? Is het wellicht de bedoeling om kleine,
relatief welvarende gemeenten, door middel van een proces van financiële
"verelendung", de weg naar de gemeentelijke herindeling op te drijven?
 
 Ik ga over naar een ander zorgenkind: de politie. Het is nu bijna twee
jaar geleden dat een Stuurgroep regionaal politiebudget moest constateren
dat het beleids- en beheersinstrumentarium van de korpsen zo ontoereikend
was dat de kostenontwikkeling onvoorspelbaar en onbeheersbaar was en dat het
te enen male onmogelijk was een verband te leggen tussen die kosten en de
taakuitvoering van de politie. Gevreesd moest worden dat zowel de korpsbeheerders
als de minister over onvoldoende betrouwbare financiële en bedrijfsinformatie
beschikten om hun sturende en toezichthoudende verantwoordelijkheden te kunnen
uitoefenen. Op grond van toezeggingen en in gang gezette plannen mocht overigens
verwacht worden dat de toestand op korte termijn aanmerkelijk zou verbeteren.
 
 De brief van de Algemene Rekenkamer over het "Beheer in het nieuwe politiebestel",
die ons enkele weken geleden bereikte, heeft ons aan dit laatste doen twijfelen.
Er is in de afgelopen jaren zeker enige verbetering opgetreden. Ik wil dat
niet bagatelliseren. Niettemin constateert de Algemene Rekenkamer dat "er
nog veel obstakels zijn die het goed functioneren van de politieregio's in
de weg staan". De voornaamste daarvan zijn: 
 
 
 onduidelijkheid over
de invulling van het begrip "beheer op afstand";
 
 
 onvoldoende invulling
van de regionale en ministeriële "verantwoordelijkheid op vitale onderdelen
van het financiële beheer, het personeelsbeleid en (...) de informatievoorziening";
 
 
 "het (...) ontbreken van voldoende bruikbare en betrouwbare informatie
voor toezicht en sturing door beide politieministers".
 
 
 
 Wij achten dit ernstige tekortkomingen. Het nieuwe geregionaliseerde politiebestel
bood en biedt substantiële kansen voor een doelmatiger aanpak van de
politietaken, zowel in de personele als in de materiële en de financiële
sfeer. In de personele door minder mensen achter het bureau en meer in uitvoerende
functies. In de materiële sfeer door een betere benutting
van kostbare voorzieningen. In de financiële sfeer door een verlaging
van de overheadkosten. Het valt te vrezen dat die mogelijkheden door een onvoldoende
strak beheer, vooral op personeels- en financieel gebied, gaan weglekken,
waarschijnlijk reeds deels weggelekt zijn in de sfeer van beloningen, promoties
e.d. Een voorspelbaar gevolg zal zijn dat de druk om steeds weer nieuwe middelen
toe te voegen aan de politiebegroting zal voortduren. Maar zonder betere beheers-
en beleidsinstrumenten zal ook van die nieuwe middelen moeilijk zijn vast
te stellen op welke wijze ze zullen worden aangewend en nog minder welk effect
ze zullen hebben op de taakuitoefening van de politie. Wij vernemen gaarne
van de minister hoe hij denkt om te gaan met het advies van de Algemene Rekenkamer
om "het tempo van de gewenste verbeteringen op te voeren", daartoe "een plan
van aanpak op te stellen" en "daarbij voorrang te geven aan de verbetering
van de informatievoorziening en het financieel beheer bij de regio's". Wij
vernemen tevens graag wanneer wij de evaluatie van de nieuwe Politiewet tegemoet
kunnen zien.
 
 Nog een enkele vraag over een onderwerp dat wat lijkt weg te zakken in
de politieke belangstelling, namelijk dat van de integriteit van het bestuur.
Het is nog niet zo lang geleden dat de minister van Binnenlandse Zaken ons
jaar na jaar, in de toelichting op haar begroting, wees op het zwaarwegende
en zorgwekkende probleem van corruptie en fraude binnen het openbaar bestuur
en opriep tot waakzaamheid en effectieve bestrijding. Ons werden studies toegezegd
over de aard en omvang van geconstateerde gevallen van corruptie en een onderzoek
naar functies die in dat opzicht bijzonder gevoelig zouden zijn. Ik heb de
indruk dat het de laatste jaren wat rustiger is geworden op dit front en dat
het verschijnsel wat wordt gerelativeerd. Erg veel zegt de memorie van toelichting
bij deze begroting er niet meer over en het weinige wat er nog over te vinden
is, klinkt nogal geruststellend. Ik citeer: "Corruptie en ambtelijke willekeur
lijken bij ons voorlopig beperkt te blijven tot incidenten. Infiltratie door
de georganiseerde misdaad in bestuursorganen is naar het zich laat aanzien
een schrikbeeld, maar waakzaamheid is geboden." Wat is er van de eerder toegezegde
onderzoeken terechtgekomen? Op welk feitenmateriaal baseert de minister zijn
zojuist geciteerde conclusies?
 
 Voorts kondigt hij actieplannen aan om inbreuken op de integriteit te
voorkomen en om het bestuur te beschermen tegen misdadige organisaties. Zou
hij ons iets meer kunnen vertellen over die plannen en in het bijzonder langs
welke weg hij tracht, deze doelstellingen te bereiken?
 
 Ik sluit af. Veel moest onvermijdelijk onbesproken blijven. Wellicht kan
de minister ons nog iets vertellen over de stand van het arbeidsvoorwaardenoverleg,
over zijn tijdschema met betrekking tot de sanering en de grondwettelijke
basis van de zelfstandige bestuursorganen en over zijn plannen met betrekking
tot de staatkundige vernieuwing, met name wat het kiesstelsel en het referendum
betreft. Ik zie zijn antwoorden met belangstelling tegemoet.
 
 
 
 
 
 De heer Wiegel (VVD):
 
 "Burgemeester Delfzijl te licht bevonden in Breda". Mijnheer de voorzitter!
Dat was de kop boven een bericht op de voorpagina van het meest gelezen dagblad
in de provincie waar niets boven gaat, zoals de commissaris van de koningin
aldaar geregeld sonoor via de radio reclameert. Leuk, zo'n publiek negatief
judicium voor de burgemeester, wiens reputatie volgens het Nieuwsblad van
het Noorden ernstig is geschonden. Het laatste zou zo zijn, als het desbetreffende
oordeel was uitgesproken door een zware bestuurlijke autoriteit. Wie was dat
wel in dit geval? Dat was de vertrouwenscommissie in Breda. Nu is in bestuurlijke
kring algemeen bekend dat de burgemeester van Delfzijl een uitstekend burgemeester
is. En mijn respect voor het oordeel van de vertrouwenscommissie van Breda
is dus beperkt. Onze waardering voor het uitlekken van de rapportage van de
desbetreffende vertrouwenscommissie is uiterst negatief. Op zo'n manier kun
je net zo goed op de markt gaan staan, zei een van de PvdA-wethouders van
Delfzijl, en de kandidaten daar laten komen. De minister en de commissaris
van de koningin in de provincie Noord-Brabant hebben een onderzoek door de
rijksrecherche gelast. Is daar al iets van bekend? Eerdere gevallen, waarin
ook zo'n onderzoek is gehouden, hebben nooit iets opgeleverd. Welke mogelijkheden
ziet de minister om in de toekomst dit in feite onaanvaardbare uitlekken te
voorkomen? Ik denk dat het het gevolg is van de gekozen systematiek. En: misschien
is hier alles wel op straat gegooid vanwege de ergernis over het feit dat
de eerstgenomineerde van de vertrouwenscommissie het niet geworden is. Ook
die stond met naam en toenaam in de krant. Het was een van de vrouwelijke
kandidaten. Als het aan de raad van Breda had gelegen, zouden alleen vrouwelijke
kandidaten in aanmerking zijn gekomen voor de burgemeestersbenoeming in Breda.
De profielschets door de raad was ook in de zij-vorm geschreven. De commissaris
van de koningin in de provincie Noord-Brabant had dit naar de mening van mijn
fractie nooit moeten aanvaarden. Het is belachelijk, onjuist en voor het Europees
Hof juridisch aanvechtbaar om mannelijke kandidaten op voorhand van benoeming
uit te sluiten. Ik verneem over deze stelling graag het oordeel van de minister.
 
 Ik spreek hier zo uitvoerig over, omdat wij van mening zijn dat hier paal
en perk gesteld moet worden. Wij zullen een echte keuze moeten maken: de burgemeester
kiezen of benoemen. Nu zien wij steeds meer het binnenhalen van de gekozen
burgemeester door de achterdeur. De commissarissen van de koningin zijn door
de nieuwe aanpak, die is te vinden in de brief van 8 november jongstleden
van de minister, een soortement van veredelde brievenbus geworden. Ik ben
het dan ook eens met het burgemeestersgenootschap, dat zegt dat de commissarissen
van de koningin hun regiefunctie in de benoemingsprocedure moeten behouden,
teneinde hun zorg voor de kwaliteit van de benoeming waar te kunnen maken.
Ik ben het ook eens met de opvatting van de gezamenlijke commissarissen van
de koningin, die in hun commentaar stellen: "Zolang men de kroonbenoeming
wenst te handhaven, zal men de noodzakelijke voorwaarden daarvoor in stand
moeten houden. Op een half gekozen burgemeester zit immers niemand te wachten."
Een raadslid, lid van een vertrouwenscommissie, heeft één
keer of misschien twee keer in zijn carrière betrokkenheid bij het
benoemen van een burgemeester in zijn gemeente. De commissarissen van de koningin
afzonderlijk en met elkaar hebben op dit gebied een enorme ervaring, hebben
de expertise in huis en kennen het veld. Zij zijn naar onze mening bij uitstek
de bewakers van de kwaliteit van het burgemeesterskorps. Uitholling van hun
positie, zoals het gevolg zal zijn van de nieuwe aanstellingswijze die de
minister beoogt, is naar onze mening een slechte zaak. Wij vragen de regering
dan ook, een en ander opnieuw te wegen.
 
 Ik heb op dit terrein nog enkele andere opmerkingen. Door de gemeentelijke
herindeling, waarover ik straks kom te spreken, zitten tal van burgemeesters
op de tocht. In het Algemeen Dagblad van vanochtend staat zelfs de hartekreet
uit de Brabantse burgemeesterskring dat zij zich vogelvrij vinden. Daarom
vindt mijn fractie dat binnen het benoemingsbeleid juist nu grote nadruk op
het promotie- en carrièrebeleid moet worden gelegd. Het gaat om loopbaanbegeleiding
en sturing door de minister in goede samenspraak met de commissarissen van
de koningin. Ook kan jong talent voor het ambt van burgemeester alleen worden
aangetrokken als dit aspect centraal in het benoemingsbeleid wordt geplaatst.
 
 Hoe staat het met het onderzoek naar de verbetering van de rechtspositie
van de burgemeesters? Artikel 73 Gemeentewet geeft de minister de opdracht,
ter zake een algemene maatregel van bestuur te maken. Half oktober is hierover
met de Tweede Kamer gesproken. Wat is de stand van zaken? Wij bepleiten dat
er vaart wordt gemaakt.
 
 Het kabinet is voor een deconstitutionalisering van de aanstellingswijze
van de burgemeester en de commissaris van de koningin, maar zegt erbij dat
het voorstander is van handhaving van benoeming door de Kroon. Dit lijkt mij
een halve benadering. Waarom moet de Grondwet worden veranderd als het kabinet
voor benoeming blijft kiezen? Het heeft toch alleen maar zin de Grondwet aan
te passen als je inhoudelijk wat anders wilt? Wij willen het graag helder
en principieel zien. Of wij gaan de burgemeester kiezen, en dan moet de Grondwet
worden gewijzigd. Of wij blijven bij het instituut van de benoemde burgemeester,
en dan kan het rustig in de Grondwet blijven staan en moet zeker niet via
de achterdeur stap voor stap, sluipenderwijs, toch de gekozen burgemeester
naar binnen worden gehaald.
 
 Ik maak een korte tussenopmerking over de commissarissen van de koningin.
Wij hebben er twaalf, een politiek gespreid gezelschap. De ambtsdragers in
Groningen, Gelderland, Flevoland en Utrecht gaan op afzienbare termijn met
pensioen. Ik denk dat bij nieuwe benoemingen rekening moet worden gehouden
met de huidige nationale krachtsverhoudingen tussen de verschillende politieke
groeperingen. Ik zeg dit in de eerste plaats omdat de VVD niet overbedeeld
is, en in de tweede plaats omdat dit de vertrouwenscommissies beperkt in hun
feitelijke invloed op de te benoemen nieuwe ambtsdragers. Wij moeten dit gewoon
zeggen; dat voorkomt teleurstellingen.
 
 
 
 
 Voorzitter: Heijne Makkreel
 
 
 
 
 
 De heer Wiegel (VVD):
 
 Voorzitter! Ik kom bij het tweede deel van mijn betoog, dat ik besteed
aan de bestuurlijke organisatie in ons land, waarover ook de heer Van Dijk
heeft gesproken. Met grote belangstelling volgt mijn fractie de voortgang
bij de totstandkoming van de stadsprovincies in de gebieden waar de bestuurlijke
en ruimtelijke problemen hiertoe dwingen. Rotterdam is het dichtstbij. Amsterdam
is ongewis. Ik ben het er met het kabinet over eens dat wij in ons land niet
meer dan twee soorten provincies moeten hebben. Anders gezegd: wat er in en
rond Rotterdam gebeurt, is maatgevend in vergelijkbare situaties.
 
 De Amsterdamse wethouder Ter Horst heeft gezegd dat zij onmiddellijk zal
aftreden als het kabinet besluit tot verdeling van de stad in kleinere gemeenten.
De burgemeester van Amsterdam heeft een zelfde soort tekst uitgesproken. Nu
was ik bij toeval zaterdag in de hoofdstad en ik vond er weinig opwinding
onder de Amsterdammers over deze spierballentaal. Overigens heeft de commissaris
van de koningin in de provincie Noord-Holland de nieuwe Amsterdamse ideeën
bestuurlijke bezigheidstherapie genoemd. Het lijkt mij allemaal het gevolg
van dat referendum, waarvan de uitslag te verwachten was. Als je aan Amsterdammers –
ik ben er zelf een – vraagt of het ROA zijn bestuurlijke vervolg moet
krijgen in een stadsprovincie, is het antwoord: blijf met je ... van ons Mokum
af. Zo kunnen wij ons land natuurlijk niet besturen. De bestuurlijke problemen
zijn iets ingewikkelder.
 
 Onze vragen zijn dan ook de volgende. Wat gaat de regering nu doen met
Amsterdam? Wat gebeurt er rond Den Haag, waar het bestuurlijk allemaal wat
rustiger en evenwichtiger gaat? Wat stiller, wat better, zouden ze in Sneek
zeggen. Wat gebeurt er in de andere kaderwetgebieden?
 
 Ik heb een beetje het gevoel dat, als hierover niet komend jaar duidelijkheid
wordt geboden, de trein van de bestuurlijke hervorming net als in het verleden
tot stilstand komt. Dan zijn wij terug bij af en begint alles over een jaar
of zes opnieuw. 1996 moet dus het oogstjaar worden, want hoe dichterbij de
komende verkiezingen zijn, hoe minder er van dit soort knopen worden doorgehakt.
 
 Al te gemakkelijk vindt mijn fractie het overigens om nu al om te zien
naar het zogenaamde alternatief, dat van de grootscheepse gemeentelijk herindelingen.
Mijn fractie is alleen voor deze herindelingen als de inhoudelijke argumenten
glashelder en overtuigend zijn. Eén belangrijk argument, één
belangrijk ijkpunt, is dat de centrumgemeente ruimtelijk vastloopt, qua woningbouw,
qua aanleg van industrieterreinen, qua infrastructuur. Het opslokken door
de grote stad van randgemeenten met het simpele verhaal dat het de bestuurskracht
vergroot, is een lijn die de onze niet is. Mijn fractiegenoot Talsma heeft
het in alle duidelijkheid gezegd en ik onderstreep het: Rosmalen bij Den Bosch
mag geen precedent zijn.
 
 Ik noem nog een voorbeeldje van hoe het in ieder geval niet moet. Het
college van gedeputeerde staten in de provincie Drenthe heeft het voorstel
ontworpen om de gemeenten Zuidlaren, Eelde en Vries aan Assen toe te voegen.
Ruimtelijk is een en ander voor de groei van de Drentse hoofdplaats volstrekt
niet nodig. Misschien is het idee wel ingegeven door de behoefte – prof.
Buist heeft er in het Nieuwsblad voor het Noorden een prachtig verhaal over
geschreven – om de stad Groningen de voet dwars te zetten en grenscorrecties
tussen Groningen en Drenthe te voorkomen. Zo'n voorstel is
dus oneigenlijk. Ik spreek de hoop uit dat het dit huis niet bereikt.
 
 Van Groningen en Drenthe naar Friesland – Fryslân moet ik
zeggen – is soms een grote, maar in dit geval niet zo'n grote stap.
Daar heeft de stuurgroep bestuurlijke vernieuwing onlangs een interessant
en inventief rapport uitgebracht, met als kernpunt dat de burger, wanneer
hij met de lagere overheden te maken krijgt, slechts met één
bestuurslaag, de provincie of de gemeente, te maken krijgt. Dit heeft bijvoorbeeld
tot gevolg dat er wordt voorgesteld, de provinciale goedkeuring van bestemmingsplannen
af te schaffen. Zouden de bewindslieden al iets kunnen zeggen over dit rapport?
Welke procedure hebben zij voor ogen? Zou de provincie Friesland ook bij de
uitvoering proeftuin kunnen zijn? Ik neem aan dat wij te gelegener tijd het
standpunt van het kabinet, vergezeld van voorstellen tot wetswijzigingen die
het gevolg zijn van het uitvoeren van dit rapport, hier zullen krijgen. Ik
heb bij dit deel van mijn betoog deze vragende conclusie: zou de Friese lijn
niet heel goed toepasbaar kunnen zijn op meer provincies? Dan zouden wij wellicht
in de toekomst enerzijds de zo geheten stadsprovincies kunnen hebben en anderzijds
de provincies nieuwe stijl à la het Friese model!
 
 Voorzitter! Een van de elementen uit het desbetreffende voorstel is dat
de commissaris van de koningin het beheer krijgt over de politie, de brandweer,
etcetera. Dat sluit aan bij de opvatting die de huidige hoofdcommissaris Nordholt –
straks misschien alleen nog commissaris – onlangs over de organisatie
van de politie heeft neergezet. Die lijn van de heer Nordholt is – zo
heb ik uit de courant begrepen – ook de lijn van een ambtelijke werkgroep
op Binnenlandse Zaken. Die schijnt eveneens te bepleiten, het beheer van de
politie provinciaal te regelen. Over dat laatste hoor ik graag meer. Het lijkt
mij ook logisch te passen in de lijn die voor de reorganisatie van het binnenlands
bestuur is uitgezet. De minister weet vast wel dat er ergens in een la op
zijn departement nog een wetsvoorstel ligt, dat beoogt de provinciale politie
tot stand te brengen. Dat was een wetsvoorstel uit 1981. Het is ingetrokken
onder het eerste kabinet Lubbers. Ik vond dat indertijd een perfect voorstel.
Overigens heeft mijn fractie in deze Kamer twee jaar geleden al gepleit voor
het oppakken van de gedachte van de provinciaal georganiseerde politie. Ik
hoor daarover straks graag wat meer.
 
 Ik ben daarmee aangeland, mijnheer de voorzitter, bij mijn slotvraag.
Die betreft een ander element van wat heet bestuurlijke vernieuwing. De Kiesraad
heeft een, naar onze opvatting, heel goed advies uitgebracht over het plan
om te komen tot een gemengd districtenstelsel, u weet, voorzitter, de gedachte
om het land in te delen in een vijftal districten, uitgaande van de verbondenheid
van de kiezers van Scharnegoutum met die van Schoonebeek en die van de kiezers
van Sluis met de inwoners van Slenaken. In feite komt het oordeel van de Kiesraad
erop neer, dat het voorstel van het kabinet met betrekking tot het kiesstelsel
is neergesabeld. Neemt het kabinet het oordeel van de Kiesraad over?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Namens GroenLinks ga ik het hebben over bestuurlijke organisatie,
staatkundige, bestuurlijke en staatsrechtelijke vernieuwing, Financiële-verhoudingswet,
inburgeringscontracten, rol van de overheid, integriteit van de overheid en
politie, en dat alles binnen 15 minuten eerste en tweede termijn!
 
 Voorzitter! Voor het gemak spreek ik steeds alle aanwezige bewindslieden
aan, dus geen onderscheid naar onderwerp.
 
 De Wet bijzondere bepalingen provincie Rotterdam èn de Wet instelling
provincie Rotterdam zijn in december van de agenda van de Tweede Kamer afgevoerd.
Gemeentebesturen in grootstedelijke gebieden hebben in toenemende mate te
maken met gemeentegrens-overschrijdende problemen. Gemeenten proberen dit
probleem op te lossen door gebruik te maken van hulpstructuren. De feitelijke
situatie is echter dat het openbaar bestuur in die regio's onvoldoende is
toegerust om de problemen op te lossen en dat de democratische controle onvoldoende
is. Er is gezocht naar mogelijkheden om een bestuur te creëren dat de
problemen wel de baas zou kunnen. Omdat men vrijwel vanaf het begin van de
weer opgestarte discussie het dogma heeft gehanteerd van drie bestuurslagen
met een vastliggende inhoud, kwam men uit op òf annexeren òf
provincie nieuwe stijl (de stadsprovincie of regioprovincie, zoals de nieuwste
vondst luidt). De discussie heeft zich het laatste jaar toegespitst op drie
grootstedelijke gebieden in de Randstad: de regio's Amsterdam, Rotterdam en
Den Haag.
 
 Doordat het tot nu toe maar niet lukt om met een wat onbevangen blik creatief
naar mogelijke oplossingen te kijken, blijft de discussie muurvast zitten
en bijt iedereen zich vast in de eigen vooringenomenheid. Ook binnen GroenLinks
zijn de meningen verdeeld. Het standpunt hangt vaak af van waar men functioneert.
De eerlijkheid gebiedt ook te zeggen dat een groot deel van het kader wel
belangrijker zaken heeft om politieke energie in te steken dan in de volgens
sommigen wat freakerig aandoende discussie over bestuurlijke organisatie.
Maar, ook die bestuurlijke organisatie moet in onze ogen goed geregeld worden.
 
 Kernvraag daarbij is: Welke problemen zijn er in de regio, en met welke
taken en op welke schaal kunnen die problemen het best worden opgelost? Hoe
moet de bestuurslaag worden ingevuld die voldoende bevoegdheden heeft om de
taken die er zijn ten aanzien van ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer,
economie, kunst, cultuur en sport uit te kunnen voeren?
 
 Naar mijn mening zijn er meer mogelijkheden om het regionale gat te dichten
dan die het kabinet voor ogen staan. Het kabinet denkt aan een provincie nieuwe
stijl (de term stadsprovincie moeten we maar niet meer gebruiken, want dat
betekende toch echt iets anders) of aan een agglomeratiegemeente. Aardig gezegd
is dat een herindeling van de regio, minder aardig gezegd betekent dat annexatie
van de randgemeenten door de centrumgemeente.
 
 Ik zou naast deze varianten van het kabinet nog twee andere mogelijkheden
serieus onderzocht willen zien. 
 
 
 a. De mogelijkheid om – met
handhaving van een aantal vast te leggen provinciale bevoegdheden –
per regio de taakverdeling tussen provincie, regioprovincie en/of grote-stadagglomeratie
onderling te laten regelen; daarbij de mogelijkheid open latend dat het in
de onderscheiden regio's op onderdelen verschillend wordt ingevuld.
 
 
 b. Een verlenging van de huidige ROL-fase met een belangrijke verbetering
van de huidige ontoereikende democratische controle. Dat kan door ook echt
gebruik te maken van de mogelijkheden van de aangescherpte WGR. Uit die samenwerking
zou van onderop nog iets moois kunnen groeien!
 
 
 
 Uit die vier mogelijkheden zou dan per regio de voor die regio beste oplossing
gekozen moeten worden. Ik bepleit bestuur op maat; een bestuur voor een grootstedelijke
regio, toegesneden op de problematiek van die regio. Elke regio zit echter
anders in elkaar. Maatwerk dus! Het ministerie heeft zelf als motto gekozen
"Raamwerk voor maatwerk". Ik ben benieuwd naar de reactie van de bewindslieden
en verheug me op de discussie!
 
 Over bestuurlijke vernieuwing kan ik kort zijn. Geen instelling van kiesdistricten,
hoewel dat voor GroenLinks niet slecht zou uitpakken. Als er per se iets moet
veranderen, zien wij meer in een forse verlaging van de voorkeursdrempel.
Wij zijn wel voor een correctief referendum vanuit de bevolking, selectief
gebruikt en met een goede vraagstelling en een goede voorlichting.
 
 In de Financiële-verhoudingswet worden andere verdeelmaatstaven voorgesteld
inzake de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten. Uit
de binnengekomen reacties blijkt, dat de voordeelgemeenten pleiten voor het
door laten gaan van het voorstel en dat de nadeelgemeenten protesteren. Die
nadeelgemeenten komen met een alternatiefvoorstel. De nieuwe verdeelsleutel
lijkt mij in het algemeen niet zo gek, maar daar ga ik verder niet op in.
Waar ik wel aandacht voor vraag, is de positie van gemeenten die binnen hun
gemeentegrenzen zeer grote industrieën met veel personeel hebben, zoals
Geleen. Daar is DSM gevestigd. Erkennen de bewindslieden het probleem van
dit soort gemeenten en hoe denkt het kabinet die gemeenten tegemoet te komen?
 
 Het inburgeringscontract omvat rechten en plichten voor zowel de overheid
als voor personen uit minderheidsgroepen. Het jaar 1996 zal staan in het teken
van de invoering van inburgeringscontracten voor nieuwkomers. Op 1 januari
1996 is een nieuwe bekostigings- en verantwoordingssystematiek voor inburgering
van kracht geworden. Mij hebben signalen uit de praktijk bereikt waaruit blijkt
dat het op dit gebied niet goed gaat. Er worden gelden beschikbaar gesteld
voor nieuwe gevallen, voor mensen die in aanmerking komen voor een inburgeringstraject,
maar dat geld mag niet worden gebruikt voor de mensen die al in Nederland
zijn en die op een wachtlijst zijn gezet. Mensen op wachtlijsten dreigen het
slachtoffer te worden, want zij worden niet geholpen. Is dit probleem bij
de bewindslieden bekend en wat denken zij eraan te doen?
 
 Ik kom vervolgens te spreken over de rol van de overheid. Privatiseren
schijnt uit de mode te zijn. Tot nu toe was er al reden om te privatiseren
als een overheidsinstelling niet goed functioneerde. Men ging dan niet bekijken
hoe zo'n instelling wel gezond zou kunnen opereren, maar het was: hup, privatiseren.
Dat was dan de oplossing. Door privatisering zou er ineens wel goed gefunctioneerd
worden. Hoe dat zou moeten, werd niet gevraagd. Privaat bedrijf, dus goed;
overheidsbedrijf, dus slecht! Dat hele ongenuanceerde schijnt uit te zijn.
 
 Secretaris-generaal Kuijken van Binnenlandse Zaken zet vraagtekens bij
privatisering in het verleden. Ik moet inmiddels zeggen: ex-secretaris-generaal.
Ik maak uit het geroep uit de zaal op dat ik mij nu vergis. Excuses! Het bericht
heb ik blijkbaar verkeerd begrepen.
 
 Secretaris-generaal Geelhoed van Economische Zaken schijnt toch ook wel
brood te zien in een stevige overheid. Minister Zalm heeft bij de financiële
beschouwingen in dit huis gesteld, dat je alleen zou moeten privatiseren als
je zeker weet, dat en de consument en de belastingbetaler daar beter mee af
zijn dan met niet-privatiseren. Het lijkt erop dat de overheid weer aarzelend
in begint te raken, maar dan als een actieve overheid die voorwaarden schept
en grenzen stelt waarbinnen maatschappelijke activiteiten met een behoorlijke
dosis zelfstandigheid kunnen plaatsvinden. Met zo'n overheid kan GroenLinks
best uit de voeten. Het bepalen van die grenzen is natuurlijk van cruciaal
belang en iets voor de politiek. De waarneming van mijn fractie is, dat de
weegschaal met aan de ene kant de overheid en aan de andere kant de markt,
te ver is doorgeslagen naar de marktzijde. Ik gebruik heel doelbewust het
woord "doorslaan". Opwaardering van de overheid is aan de orde. Klopt mijn
waarneming en is het juist, dat de rol van de overheid opnieuw gedefinieerd
wordt?
 
 Dan wil ik iets zeggen over de integriteit van de overheid. Over de IRT-affaire
wil ik het nu niet hebben. De discussie over de integriteit van de overheid
die door minister Ien Dales is aangezwengeld, is een beetje weggezakt. In
de begroting is een stukje tekst gewijd aan corruptie en ambtelijke willekeur.
Maar GroenLinks wil meer horen.
 
 Het ministerie van VROM heeft een brochure met als titel: Onkreukbaar!
De integriteit van de ambtenaar bij zijn taakuitvoering. Er had overigens
moeten staan: bij zijn/haar uitvoering. Kunnen de bewindslieden vertellen
wat de stand van zaken bij de integriteitsdiscussie is, wat de diverse ministeries
daaraan hebben gedaan en welke rol het ministerie van Binnenlandse Zaken tegenover
de gemeenten speelt?
 
 Ten slotte wil ik iets zeggen over de politie, en wel in relatie tot het
thema veiligheid. Daarbij denk ik vooral aan preventie. Integrale criminaliteitspreventie
is een verantwoordelijkheid van gemeenten, maar ook de scholen spelen daarbij
een belangrijke rol. Zo'n gemeentelijk integraal project is bijvoorbeeld de
aanpak van het schoolverzuim. Het blijkt dat met aandacht van de school voor
leerlingen die veel verzuimen het schoolverzuim wordt teruggedrongen.
 
 Heel verrassend is de uitkomst van een onderzoek dat is gedaan naar het
fenomeen "pesten op school". Kinderen die worden gepest kunnen daar zwaar
onder lijden, maar ook de kinderen die pesten komen er niet zonder kleerscheuren
af. Dat onderzoek heeft namelijk aangetoond, dat pestende kinderen een veel
grotere kans lopen in het criminele circuit terecht te komen. Dus: een veel
actievere aanpak van het project "pesten op school"!
 
 Een voorbeeld van een geslaagd project met een geheel andere invalshoek,
is het project "doe effe normaal" in de politieregio Rotterdam-Rijnmond, een
schooladoptieproject. Dat belicht een nogal nieuwe taak van de politie. De
politie wordt hierbij namelijk, naar Amerikaans voorbeeld, ingeschakeld in
het primaire onderwijs. You better build a child than repair an adult. De
 politie is hier positief in beeld en er blijken ambitieuze
plannen te leven. Financiering is natuurlijk ook hier van levensbelang. Ik
wil graag horen wat de visie van de bewindslieden is op de projecten die ik
heb genoemd, in het bijzonder op die waarbij de politie is betrokken. Ook
wil ik horen of de bewindslieden daar geld voor over hebben.
 
 Mijn laatste punt bij het onderwerp politie betreft het emancipatiebeleid.
Ik geloof niet dat het daarmee zo goed gaat. Je zou dat een understatement
kunnen noemen. Hetzelfde geldt trouwens ook voor de brandweer. Dit kunnen
de bewindslieden misschien in hun beantwoording meteen meenemen. De Landelijke
politie emancipatiecommissie, de LPEC, die de ministers van Binnenlandse Zaken
en van Justitie vijf jaar lang heeft geadviseerd over het emancipatiebeleid
bij de politie, is opgeheven hoewel de doelstellingen van het politie-emancipatieplan
van 1985 niet zijn gehaald. Wel zijn in de helft van de politieregio's op
advies van de LPEC vertrouwenspersonen aangesteld en zijn klachtenprocedures
ontwikkeld. De vraag is natuurlijk: waarom is dat maar in de helft van de
regio's gebeurd? Zou zoiets in die andere politieregio's echt niet nodig zijn?
Een nieuwe stichting die de politieregio's van de benodigde expertise op het
gebied van de emancipatie moet voorzien, bestaat alleen nog maar op papier.
Voorzitter! Mijn fractie heeft op dit punt grote zorgen. Kunnen de bewindslieden
die zorgen wegnemen?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (PvdA):
 
 Voorzitter! Als wij in tijden als deze over constitutionele vragen in
de brede zin van het woord spreken – ik heb het dus niet alleen over
de tekst van de Grondwet, maar over het geheel van onze organisatie van bestuur
en verantwoording – hebben we het onder andere over een staatsorganisatie
die niet meer is wat zij is geweest. Natuurlijk, nog steeds hebben wij het
over de grondslagen van de rechtsstaat en over de aard en de kwaliteit van
de democratie. Nog steeds zullen sociaaldemocraten daarbij ook denken aan
"organisatie van solidariteit", waarin aspiraties, gerechtvaardigde belangen
en wederzijdse verplichtingen hun plaats dienen te hebben. Al die waarden
dienen telkens opnieuw te worden bewaakt en besproken. Zo nodig ook om nieuwe
vormen te ontwikkelen. In die zin vormen, wat wordt genoemd, "bestuurlijke"
en "staatkundige" vernieuwing één geheel, dat ook als een samenhangend
geheel dient te worden besproken.
 
 Als wij het goed zien, wordt dat samenhangende complex van vragen sterk
gedomineerd door de noodzaak van een nieuw conceptie van wat je zou kunnen
noemen subsidiariteit. Sinds de totstandkoming van de Europese Gemeenschap
voor Kolen en Staal, zijn wij de weg op gegaan van geleidelijke politieke
en economisch integratie in "Europa", een Europa waarvan de definitie zich
trouwens voortdurend heeft verbreed en verdiept. Het effect daarvan is, dat
in elk geval de Europese Unie is binnengedrongen in onze Nederlandse constitutie,
ook al staat dat niet met zoveel woorden in onze Grondwet. Europa is bezig
binnenland te worden; Europees recht wordt deel van ons staatsrecht. Het probleem
is, dat die doordringing van de EU in ons binnenlands bestel een functionele
is: het gaat in brede zin primair om economische integratie. Voorts is die
doordringing nogal gefragmenteerd en complex met ten dele supranationale en
ten dele intergouvernementele vormen. Die laatste vorm, waarvan de minister
van Binnenlandse Zaken in de JBZ-raad getuige en deelnemer tegelijk is, kan
gemakkelijk het misverstand wekken dat ze minder bindend is of de soevereiniteit
minder aantast dan de supranationale vorm. In de praktijk blijkt evenwel voortdurend
dat het onderscheid hooguit gradueel is en zeker niet fundamenteel. Wij hebben
dat ondervonden bij de totstandkoming van de drugsnota. De nationale beleidsvrijheid
blijkt ook daar niet meer wat ze is geweest. Er zijn momenten dat ik mij afvraag
of die nota niet beter ongeschreven had kunnen blijven. Ons succes in Europa
is er niet door bevorderd en onze lokale overheden, die dagelijks met de problemen
worstelen, worden er evenmin erg door geholpen.
 
 Op allerlei terrein verliest onverwacht en soms ook onverhoopt het nationale
politieke stelsel zijn verlangde bewegingsvrijheid, overigens niet alleen
dankzij het optreden van de politieke organen van de EU, maar ook onder invloed
van de jurisprudentie van de Europese hoven in Luxemburg en Straatsburg en
in het sequeel daarvan onder invloed van onze eigen rechter, die op de Europese
weg verder is gevorderd dan de Nederlandse politieke organen in enge zin.
Wij zijn meer dan toe aan het besef dat Nederland en zijn centrale organen
de trekken krijgen van een veredeld gemeentebestuur. Wel trachten zij ordening
en samenhang aan te brengen, maar binnen een ingewikkeld en niet erg overzichtelijk
bestel van afhankelijkheden; afhankelijkheden niet alleen van Europese instellingen,
maar ook van de rechter. Die mag dan wel nog steeds niet aan de eigen Grondwet
toetsen, maar vormt de facto wel constitutioneel en ten dele supranationaal
recht.
 
 Deze Europese inleiding is bedoeld om aan te geven dat in veel opzichten
de consequentie is dat de nationale staat tot decentralisatie wordt gedwongen,
omdat samenhang bewaren in gewest en gemeente vaak beter mogelijk is; omdat
op het Europese toneel regionale en vooral stedelijke gebieden met elkaar
rivaliseren en overigens in grensgebieden ook behoefte hebben aan samenwerking;
omdat de Staat niet langer bij machte is lagere overheden in een "commandolijn"
te houden. Decentralisatie is niet langer een mooi doel om naar te streven;
het is op termijn in Europese context een constitutionele noodzaak. Het kost
regering en parlement kennelijk moeite zich aan te passen aan deze nieuwe
context en onder andere constitutionele vragen in die context te zien en te
definiëren. De op zichzelf belangrijke kabinetsnotities over de bestuurlijke
vernieuwing van maart en september van vorig jaar wijden er geen gedachten
aan. De notities over staatkundige vernieuwing doen het evenmin. Het kabinet
zondigt hier overigens in commissie: het rapport "Orde in het binnenlands
bestuur" van de Wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid geeft ook
niet erg veel Europese context.
 
 Als dat wel gebeurt, wordt de vraag naar de noodzaak van regiovorming
al dan niet in de vorm van stadsprovincies des te urgenter, maar ook die naar
de vereiste opdrachten aan en de schaal van gemeenten. De kabinetsnotitie
zou onzes inziens dan overtuigender hebben kunnen pleiten voor robuuste
gemeentelijke herindeling, zoals zij op zichzelf terecht doet. Ook het pleidooi
voor mogelijke vernieuwing van de provincie uit het oogpunt van subsidiariteit
en overzicht zou erdoor zijn versterkt; overzicht vooral in die zin dat de
warboel van functionele gebiedsindelingen en al te zware gemeenschappelijke
regelingen kan worden opgeheven. In belangrijke opzichten is er dus reden
positief te staan jegens de beleidslijnen van dit kabinet.
 
 Tegelijkertijd hebben wij er een drietal problemen mee. Ik betrek daarin
de voortgang van de lex specialis voor Rotterdam, natuurlijk heel voorzichtig
gelet op het stadium van behandeling waarin dat wetsvoorstel zich in de Tweede
Kamer bevindt.
 
 Het eerste bezwaar geldt de neiging van het kabinet tot uniformering of
althans tot al te beperkte differentiatie. Andere fracties hebben er ook al
over gesproken. De wet voor Rotterdam is blijkens de notitie bepalend voor
de stadsprovincie als zodanig en dat terwijl die wet toch niet kan doorgaan
voor zoiets als een "Idealtypus". Dat hoeft ook niet, maar laat het dan een
lex specialis blijven. Zo blijft de mogelijkheid immers open om de structuur
van een stadsprovincie Amsterdam of Den Haag waar nodig en zinvol anders op
te zetten. Dan hebben die gebieden misschien ook zelf nog iets over hun toekomst
te zeggen. Het risico is nu groot dat aanneming van de wet-Rotterdam leidt
tot een volledige impasse in Amsterdam en in Haaglanden. Natuurlijk is ook
het risico groot dat, als Rotterdam niet doorgaat, het hele vernieuwingsproces
van de haak valt, zoals de Tweede Kamer vreest. Niet voor niets hebben wij
daarom in november bij de algemene politieke beschouwingen gepleit voor een
moratorium totdat voor alle drie de grootste steden de toekomst wat meer reliëf
zou hebben.
 
 Een vergelijkbaar probleem bedreigt eigenlijk de operatie-Friesland. Het
kabinet zegt: u mag mooi verder zoeken naar een eigen organisatie van taakverdeling,
maar te zijner tijd moet die wel passen in onze maatstaven voor alle niet-stadsprovincies.
Wat die maatstaven zullen zijn, weten wij nu nog niet. Waarom dan niet Friesland –
ik volg daarbij het betoog van collega Wiegel – nu het zover is gevorderd,
veel verder dan het Rijk, zijn gang laten gaan en als het werkt ook als model
kiezen, zo nodig weer met gepaste differentiatie elders? Waartoe toch die
uniformering, die eerder wijst op een behoefte aan bestuurlijk gerief bij
het Rijk dan op een verlangen naar transparantie voor burgers en hun organisaties
en bedrijven?
 
 Een tweede bezwaar vormt de starheid waarmee het kabinet vasthoudt aan
de gegeven driedeling Rijk-provincie-gemeente, die als een procrustesbed dient
voor alle hervorming, tenzij alleen de namen worden gebruikt. Omdat de Grondwet
dat vereist? Als de Grondwet kan worden gewijzigd voor de zwangerschap van
kamerleden, zou die dan niet kunnen worden aangepast aan de behoeften van
een legitieme en effectieve regionale en lokale democratie? Dan zou er immers
ruimte ontstaan voor de grote agglomeratiegemeente met verregaande, wettelijk
geregelde interne decentralisatie. Dan kan er worden gedacht aan grote centrumgemeenten,
maar met behoud van dorps- en wijkraden waar dat nodig is en verlangd wordt.
Dan zou er een statuut voor de grote stad en haar gewest mogelijk zijn zonder
dat tussen stad en Rijk meteen alle provinciale coördinatie verdwijnt.
Ik noem maar een paar reële uit het buitenland bekende opties. Provincies
zouden dan bovendien veel gemakkelijker de toezichttaak van rijksinspecties
kunnen overnemen. Het is natuurlijk goed om functionele gebiedsindelingen
en zware gemeenschappelijke regelingen op te ruimen zoals het kabinet wil.
Soms is trouwens het vereiste van democratische verantwoording en controle
wel heel urgent, zoals nu helemaal niet onverwacht is gebleken, bij het beheer
van en het toezicht op de politiekorpsen in ons land. De keuzes worden nu
echter wel erg beperkt en naar mijn idee bemoeilijkt.
 
 Een laatste bezwaar vat ten dele de vorige samen. Het kabinet redeneert
ons inziens in zijn subsidiariteitsdoctrine te sterk vanuit het idee van de
centrale staat als commandopost, alsof regering en parlement nog exclusief
vormen en maatstaven bepalen. Zij voeren wel de regie, zoals de kabinetsnotitie
zegt, maar dat is niet hetzelfde als het commando. Er zijn ogenblikken waarop
wij terug dreigen te verlangen naar het duo-Dales/De Graaff, dat ook regie
wilde voeren, maar dan wel over volwassen acteurs met hun eigen inbreng. In
dat opzicht zie ik eerder terugval dan vooruitgang: terugval in dwingende
planning in plaats van "planning by agreement", waarvan wij het in het openbaar
bestuur ook moeten hebben. Zulk een regie vereist inderdaad een vernieuwing
van de Wet ARHI, zoals die in de praktijk heet. Daar heeft het kabinet gelijk
in. Die wet legt een te zware taak bij de provinciale staten die voor hun
schouders blijkbaar te zwaar is, zoals onder andere is gebleken bij de herindeling
van Den Bosch en omgeving. De wet geeft de zaken ook ietsje te veel uit handen.
Maar alweer, ook hier betekent regie niet het volledig terughalen van het
commando naar Den Haag. Overigens is het kabinet er nogal vaag over wat het
nu precies met die wet wil. Daar zou het wat nauwkeuriger over moeten zijn
om overtuigend te wezen. Zou het daartoe vandaag een poging willen doen?
 
 Zoals gezegd, zijn staatkundige vernieuwingen van ons stelsel in hoge
mate het afgeleide van de dominante subsidiariteitsvraag: van Europa tot en
met de eventuele dorpsraad. Gemeenten moeten in staat zijn zichzelf effectief
en door de bevolking erkend en gedragen te besturen. Of dat wethouders van
buiten de raad nodig maakt, betwijfel ik. Dat moeten de gemeenten echter primair
zelf kunnen uitmaken, zolang het maar niet betekent dat zij buiten de verantwoording
aan de kiezers blijven, zoals met ministers nog wel eens wil gebeuren. Een
versterkte gemeente moet op zijn minst haar eigen burgemeester kunnen kiezen.
De opvattingen daarover van het kabinet vindt mijn fractie van een benepenheid
die nauwelijks meer aanvaardbaar kan worden genoemd en die dus ook incidenten
als die in Breda en in vele andere gemeenten zo langzamerhand eenvoudig oproept.
 
 Over nationale vernieuwingen, zoals referendum, taakverdeling tussen beide
Kamers van het parlement en de wijze van hun verkiezing, zal ik deze keer
zwijgen. In het algemeen zien wij overigens weinig contouren in de produkten
van de ministeriële commissie staatkundige vernieuwing. Dat moet voor
de collegae van D66 toch een majeure teleurstelling zijn, zoals het dat ook
is voor mijn politieke vrienden en mij. Behalve het wel erg
met angstige beperkingen opgetuigde referendumvoorstel moeten wij het doen
met een buitengewoon flodderig voorstel inzake het kiesstelsel.
 
 Mijnheer de voorzitter! Nederland – ook dat is in een aantal opzichten
het produkt van europeanisering – is een multiculturele samenleving
geworden. En het heeft het er knap moeilijk mee, al blijf ik beweren dat ons
land voldoende vroegtijdig en met vrucht begonnen is aan een beleid tot integratie
van culturele minderheden. Ik zeg dit met een gebaar naar mijn huidige collega
Wiegel die daar als minister een begin mee heeft gemaakt. In dat compliment
betrek ik ook de huidige minister, wiens lijn ik heel goed kan volgen. Ook
dat beleid moet primair op het lokale en regionale niveau worden gevoerd,
wil het enig duurzaam succes hebben. Nationale organen kunnen niet commanderen;
zij kunnen slechts faciliteiten verschaffen. Stedelijke besturen zullen niet
alleen mooie nota's moeten ontvangen, maar ook bestuurlijke en financiële
middelen voor een aanpak waarin werkgelegenheid, onderwijs en huisvesting
tot hun recht komen, niet alleen voor allochtonen, maar ook voor autochtonen
in een vergelijkbare situatie. Dat kunnen die besturen overigens ook zelf
weer niet met behulp van commando's. Zij kunnen dat slechts in nauwe samenwerking
met maatschappelijke instellingen en organisaties, onder andere van minderheden
zelf.
 
 Op de drie terreinen die ik net noemde, moeten migranten trouwens zo weinig
mogelijk apart worden gezet. Het zou in dat opzicht moeten kunnen blijven
bij een effectieve organisatie van de inburgering, waar nu een begin mee gemaakt
wordt en die trouwens primair hoge eisen stelt aan de overheid. Daarmee is
de integratievraag zelf niet opgelost; dat is een kwestie van geleidelijke
wederzijdse aanpassing. Het is een cultuurpolitieke kwestie die alleen met
veel geduld en met veel vallen en opstaan kan worden benaderd. Juist daar
zullen wij met de wat hijgerige en modieuze resultaatgerichtheid van de Minderhedennota
1994 – zij is nog van de vorige minister – erg voorzichtig moeten
zijn.
 
 Regering en parlement zouden aan culturele integratie belangrijk kunnen
bijdragen door de nationaliteitsvraag minstens ten dele los te maken van het
kiesrecht. De weerstanden bij de minister daartegen overtuigen mijn fractie
niet erg. Vorig jaar hebben wij bovendien – dat was trouwens niet voor
het eerst – al gewaarschuwd voor een bestuurlijke vernieuwing, meer
in het bijzonder de stadsprovincie, die migranten het kiesrecht ontneemt waar
zij dat materieel hadden en nog steeds hebben. Juist in deze kwestie kan de
wetgever demonstreren hoezeer hij migranten ziet als medeburger en hoezeer
hij bovendien hecht aan werkelijk algemeen kiesrecht in Nederland. Zulk een
demonstratie onzerzijds zou voor de gezondheid van de democratie en voor de
aanvaarding van de multiculturaliteit van onze samenleving wel eens belangrijker
kunnen zijn dan het met wetten en wetjes jagen op extreem rechtse partijen
en volksvertegenwoordigers. Dat zou wel eens weinig meer kunnen opleveren
dan vruchteloze symptoombestrijding.
 
 Veel meer zorg dan over CD en CP'86 – tenzij zij zich echt aan misdrijven
schuldig maken – behoren wij te hebben over al diegenen die nooit op
zulke partijen zullen willen of kunnen stemmen, maar die niettemin vinden
dat Nederland "vol" is. Deelt het kabinet die zorg en deelt het die opvatting?
Als dat zo is, is het kabinet dan bereid om samen met ons de partijen in deze
Kamer, ook van de oppositie, te overtuigen van het grote belang van de invoering
van de dubbele nationaliteit? Is het voorts bereid om zich meer dan tijdens
de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer bleek, in te spannen voor verruiming
van het kiesrecht van legale vreemdelingen? De bewindslieden weten dat daarvan
veel voor ons afhangt, als het gaat om de aanvaarding van de stadsprovincie,
ook al beseffen wij dat beide inspanningen niet synchroon lopen en niet synchroon
kunnen lopen. Bij een constitutionele organisatie van solidariteit behoort
onzes inziens de algemene gelegenheid tot participatie als grondbeginsel.
Die moet voor elke democraat – met een hoofdletter en met een kleine
letter – vooropstaan.
 
 
 
 
 
 De heer Holdijk (SGP):
 
 Voorzitter! "De overheid is òf wel òf niet integer. Een
beetje integer kan niet. En met de integriteit van de overheid valt of staat
het bestuur; aantasting van de integriteit van de overheid betekent niet minder
dan dat de overheid het vertrouwen van de burgers verliest. En zonder dat
vertrouwen van de burgers kan de democratie niet. Dan is er geen democratie
meer. Dat is een beklemmend beeld".
 
 Met deze woorden beëindigde de minister van Binnenlandse Zaken, mevrouw
Dales, in juni 1992, nu dus drieënhalf jaar geleden, een toespraak voor
het congres van de Vereniging van Nederlandse gemeenten te Apeldoorn. Daarmee
bracht zij – ook deze minister zal zich dat herinneren – niet
alleen bij de gemeenten, maar ook bij andere onderdelen van de openbare sector
de discussie over de integriteit van het openbaar bestuur op gang. Bij de
behandeling van de begroting 1993 in deze Kamer mochten wij nog met haarzelf
over dit thema van gedachten wisselen. De zaak is ook na haar onverwacht overlijden
prominent op de politiek-bestuurlijke agenda blijven staan. En terecht! Ook
de inleiding op het algemene deel van de memorie van toelichting bij de voorliggende
begroting schenkt aandacht aan deze zaak in het kader van de zorg van Binnenlandse
Zaken voor de kwaliteit van het openbaar bestuur en het waarborgen van de
democratische rechtsstaat, zulks in aansluiting op het hoofdthema "veiligheid".
Op pagina 4 van de memorie van toelichting staat: "Corruptie en ambtelijke
willekeur lijken bij ons voorlopig beperkt te blijven tot incidenten. Infiltratie
door de georganiseerde misdaad is, naar het zich laat aanzien, een schrikbeeld,
maar waakzaamheid is geboden." Deze woorden klinken tamelijk geruststellend,
al ontbreekt de waarschuwing niet. Voor grote zorgen en apocalyptische toekomstbeelden
lijkt echter geen reden.
 
 Voorzitter! Mark Bovens, hoofddocent bestuurskunde aan de Rijksuniversiteit
Leiden heeft in een artikel in de Volkskrant van 25 april 1995 op het wonderlijke
fenomeen gewezen dat sinds 1992 een brede bezinning op gang is gekomen, gevolgd
door tal van overheidsactiviteiten, terwijl het aantal veroordelingen per
jaar wegens corruptie, dat tussen 1953 en 1993 op de vingers van één
hand te tellen was, in de afgelopen jaren niet is gestegen.
Hij constateert een discrepantie tussen de publieke beeldvorming en de beschikbare
empirische gegevens. Hij zoekt naar een verklaring en noemt er een viertal
die hem stuk voor stuk niet echt bevredigend voorkomen. Ik zal deze dan ook
laten rusten. Bovens eindigt met een vijfde verklaring die op het volgende
neerkomt. Corruptie in de strikte zin van de wet lijkt onder ambtenaren en
bestuurders niet echt toegenomen. Een belangrijk deel van de discussie gaat
volgens Bovens niet over corruptie of fraude in de strikte zin van de wet,
maar over een ander soort zaken. Ik noem in dit verband politieagenten die
buiten diensttijd bijklussen voor particuliere bewakingsdiensten, en de directeur
van de VAM en de Staatsloterij die zaken doen met bedrijven van familie of
vrienden. Hij, de heer Bovens, voert deze kwesties terug op de noemer dat
ze allemaal te maken hebben met de trend tot meer bedrijfsmatig werken van
de overheid.
 
 Ofschoon Bovens deze verklaring zelf speculatief noemt, ben ik toch geneigd
zijn analyse bij te vallen. Er zouden een reeks van ontwikkelingen te noemen
zijn waardoor het integer functioneren er de laatste jaren niet eenvoudiger
op geworden is. Maar om nu binnen het concept van de analyse van Bovens te
blijven, zijn, denk ik, toch wel enkele factoren nader te benoemen. Zoals
de verstrengeling van publiek en privaat belang als gevolg van het opereren
van de overheid in netwerken en "public-private partnerships". Zoals een agressieve
behartiging van veelal tegengestelde belangen door economische en maatschappelijke
organisaties in lobby-circuits. En wellicht passen in dit kader ook het sterker
geworden accent op bedrijfseconomisch overheidsmanagement en de ontwikkeling
van het instrument van het bestuurlijk gedogen.
 
 Het belangrijke punt bij de ontwikkeling naar een meer bedrijfsmatige,
marktgerichte overheid is dat een vermenging van twee onderscheiden normenstelsels
optreedt. Private deugden kunnen publieke zonden zijn. Wat op de markt een
vriendendienst is, moet in de publieke sector soms corruptie genoemd worden.
Naarmate het marktdenken grotere invloed op het overheidshandelen krijgt,
zal de noodzaak toenemen, zo wil het mij voorkomen, dat structureel aandacht
besteed wordt aan het onderscheid tussen de normen van de markt en van de
overheid. Onderkent de minister deze noodzaak?
 
 Het bewaken van de integriteit van de openbare sector is een verantwoordelijkheid
van de minister van Binnenlandse Zaken in diens coördinerende rol bij
het bevorderen van de kwaliteit van de rijksdienst. Hij bevordert vooral de
preventie. Het bestrijden van inbreuken op de integriteit is een verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie. Zij heeft de zorg voor de repressie.
 
 De minister van Binnenlandse Zaken heeft in een circulaire van december
1994 een beleidskader met zeven stappen aangeboden en in een overzicht van
activiteiten uit juni 1995, dat ook aan deze Kamer is gezonden, doet hij verslag
van de stand van zaken. Ik zou hem dan ook geenszins van tekortschieten willen
betichten. Ook besef ik zeer wel dat niets moeilijker is te beïnvloeden
dan de immateriële cultuur van een organisatie, de attitude en de ethiek
van medewerkers. Bovendien valt te bedenken dat formele maatregelen, zoals
gedragscodes, niet effectief zijn als het management van een organisatie niet
zelf het voorbeeld geeft en de integriteit in zijn dagelijkse handelen en
dat van zijn medewerkers voortdurend laat meewegen of zonodig ter discussie
stelt.
 
 Niettemin wijs ik erop dat de Algemene Rekenkamer al in 1993 vaststelde
dat de departementen geen systematische registratie bijhielden van de binnen
diensttijd uitgeoefende nevenfuncties. Er zijn weer actieplannen opgesteld,
zo lees ik in de memorie van toelichting, maar misschien mogen wij van de
minister vernemen wat de stand van zaken is met betrekking tot de regeling
nevenwerkzaamheden rijksambtenaren en de in dat kader aangekondigde wijziging
van de Ambtenarenwet.
 
 Het vraagt geen grote sprong in het denken als ik van de kwestie "integriteit
van het openbaar bestuur" overstap naar het vijfde hoofdthema in het kader
van de concretisering van de ambities van Binnenlandse Zaken: veiligheid,
meer in het bijzonder de politie. Diverse in algemene zin gemaakte opmerkingen
over het thema "integriteit" kunnen zonder meer herhaald worden als we over
de politie spreken. Moest de vertrouwensman/corruptie-onderzoeker van het
korps Rotterdam-Rijnmond – een korps dat 5000 leden telt – in
het Politie Magazine van april 1995 niet tot de schokkende conclusie komen,
ik citeer hem: "Met de normen en waarden van de politie is het belabberd gesteld.
Er is iets grondig mis met de integriteit van politieel Nederland". Dat klinkt
sterk generaliserend, maar we mogen toch aannemen dat de auteur zich dat bewust
is geweest. Weliswaar bereiken ons via de media uit den lande berichten over
politiemensen die zich kwamen te ontgaan, maar de auteur laat ons ook in deze
geen enkele illusie. Ik citeer hem opnieuw: "Er draaien veel meer onderzoeken
dan er via de media naar buiten komen."
 
 Rotterdam staat ook niet op zichzelf, zo blijkt wel uit een bericht in
Het Parool van 9 november 1995, waarin melding gemaakt wordt van het feit
dat het Bureau intern onderzoek van de Amsterdamse politie wordt uitgebreid
met acht man tot 18 medewerkers. Dit bureau onderzoekt en bestrijdt corruptie
en normafwijkend gedrag en adviseert intern ook over preventie tegen corruptie.
Het bureau onderzoekt jaarlijks ongeveer 100 zaken. Daarbij zitten ook klachten
over politie-optreden van buitenstaanders. Het aantal onderzoeken is al enige
jaren stabiel. Gemiddeld 10% van die onderzoeken loopt uit op een concrete
zaak waarop, bijvoorbeeld, een schorsing volgt. Aldus het bericht. Enerzijds
zijn dit in mijn ogen verontrustende signalen, al valt anderzijds te waarderen
dat er in politiekring wat meer openheid wordt betracht. Niettemin ontbreekt
het de betrokken ministers, zo blijkt, aan inzicht in de omvang van de corruptie
bij de politie. De rijksrecherche onderzoekt weliswaar per jaar gemiddeld
70 gevallen van verdacht politiegedrag, maar dat zegt natuurlijk lang niet
alles. Het lag, gezien dit alles, dan ook voor de hand dat de verantwoordelijke
ministers in april van het vorige jaar er bij de korpsen op aangedrongen hebben
om meer maatregelen te nemen, gericht op het voorkomen van corruptie door
politie-ambtenaren. Hier zou ik de vraag kunnen herhalen naar de stand van
zaken met betrekking tot de verplichte melding van nevenactiviteiten. 
 
 Gegeven deze signalen, kan het geen verwondering wekken dat het imago
van de politie bij de bevolking geleden heeft. Waarschijnlijk meer dan door
de parlementaire enquête opsporingsmethoden, waarover diverse korpschefs
zich in hun recente nieuwjaarstoespraken beklaagden, als tenminste waar is
wat de Haagse hoofdcommissaris opmerkte, namelijk dat 99% van de 40.000 Nederlandse
politie-agenten niets te maken heeft met het onderwerp van de enquête.
 
 Wat het imago van de politie in de ogen van zeer velen zeker geen goed
gedaan heeft, zijn de recente acties die er in het kader van het CAO-overleg
zijn geweest. Vorig jaar bij de begrotingsbehandeling in deze Kamer gaf de
minister van Binnenlandse Zaken er blijk van voornemens te zijn een begin
te maken met het wijzigen van de arbeidsvoorwaarden, gericht op grotere inzetbaarheid
van de politie. In dat streven steunden wij hem toen. Het is een taai en langdurig
gevecht geworden, maar er lijkt toch enig resultaat te zijn geboekt. Gezien
de aard van sommige van de gevoerde acties, kan het niet verwonderlijk heten
dat opnieuw de discussie over het stakingsrecht voor ambtenaren geopend is.
Er is een extra scheve situatie ontstaan nu de bonden de minister, die iets
in de CAO wil wijzigingen, langs twee wegen, het stakingsrecht en het instemmingsvereiste,
in de tang kunnen nemen. Misschien is het nog te vroeg, maar wij zouden graag
vernemen in welke richting het kabinet deze kwestie wil aanvatten.
 
 Voorzitter! Bij deze gelegenheid zal ik mij niet mengen in de discussies
over de uitbreiding van de politiesterkte en de verdeling daarvan over landelijke
en stedelijke gebieden, waarin de minister met de Tweede Kamer is verwikkeld.
 
 Een punt dat ik hier wel ter sprake wil brengen, is de toenemende ontevredenheid
over de resultaten van de reorganisatie van de politie en de Politiewet 1993.
Politiemensen zelf verklaren dat de politie minder beschikbaar, minder bereikbaar
en minder zichtbaar is geworden voor de burger. De vraag is op welke wijze
daarin verbetering kan worden aangebracht. Sommigen bepleiten een nieuwe reorganisatie.
Oud-collega Fleers bepleitte hier vorig jaar een landelijke organisatie voor
de politie. De heer Elzinga en anderen met hem, recentelijk nog de hoofdcommissarissen
van Amsterdam en Rotterdam, zien de oplossing in provinciale politie. De heer
Wiegel sprak eveneens over dat punt.
 
 Met de Tweede Kamer is afgesproken dat de evaluatie van de nieuwe politie-organisatie
in 1997/1998 zal plaatshebben. Gezien de vele knelpunten die thans reeds aan
de dag getreden zijn, is het mijn vraag of wij tot 1997 of zelfs 1998 kunnen
wachten alvorens er conclusies getrokken worden. Als ik de berichtgeving goed
begrepen heb, is de minister het eens met de heer Elzinga dat wij ten slotte
op de provinciale politie uit zullen komen, maar dat wij daar voorlopig nog
niet aan moeten beginnen. Waar het mij thans om gaat, is de vraag of, los
van een eventueel nieuwe reorganisatie op termijn, binnen de kaders van de
huidige regelgeving niet gezocht moet worden naar oplossingen voor reële
knelpunten. Ten slotte vraag ik nog hoe het staat met het idee van een nationaal
uitzendbureau voor de politie. Wij hebben daarover wel gelezen, maar verder
weinig vernomen.
 
 
 
 
 
 De heer Staal (D66):
 
 Voorzitter! Voor dit debat heeft de fractie van D66 aangegeven, met name
aandacht te willen besteden aan de onderwerpen binnenlands bestuur en de evaluatie
van de Politiewet. Als nadere uitwerking van het onderwerp binnenlands bestuur
gaan wij bovendien in op de positie van het overheidsapparaat in het algemeen
en op het grote-stedenbeleid. Alhoewel de portefeuille binnenlandse zaken
deze regeerperiode bepaald gesierd wordt door de voornemens inzake ons staatsrecht,
zoals het referendum, volsta ik in dit stadium met de verwijzing naar de politieke
visie van D66 daarop, zoals verwoord bij de algemene beschouwingen. Wij wachten
thans graag de kabinetsvoorstellen af die, naar ik heb begrepen, naar de Raad
van State zijn gezonden.
 
 Voorzitter! Wat het binnenlands bestuur betreft, sta ik eerst stil bij
de door ons veronderstelde koerswijziging ten opzichte van het vorige kabinet.
Kort door de bocht gezegd: wij zijn gegaan van een beleid van "laat vele bloempjes
bloeien" naar een kennelijke bedoeling om de gewenste uitkomst toch maar eens
te definiëren. Wij vernemen graag van de bewindslieden hoe ver die blauwdruk
inmiddels vorm heeft gekregen. Natuurlijk bestaat er ook onzerzijds begrip
voor het feit dat hier en daar lokale veranderingen reeds in werking waren
gezet. Maar dat geldt niet voor alle oorspronkelijke plekken waar bloempjes
mochten bloeien. Heel direct gevraagd, deelt de minister de opvatting dat
een stelselherziening niet nodig is om de kwaliteit van het bestuur te verbeteren
door onder andere te kijken naar schaalgrootte en daarop toegesneden taakverdelingen?
 
 Wat de eventuele stadsprovincies Rotterdam en Amsterdam betreft, is het
interessant om van de bewindslieden te vernemen hoe zij de uitkomst van die
discussie zien. Als ik de berichten in de krant goed interpreteer, lijkt het
erop dat sommige plannen niet doorgaan. Immers, als in dit land burgemeesters
en andere bestuurders dreigen met aftreden, mag je welhaast aannemen dat zij
zeker zijn van hun zaak! Overigens is het opvallend hoe verschillend de uitkomst
van de referenda opgeld doet. Ik kan het niet anders interpreteren dan als
een "nee" tegen de opdeling; een "nee" tegen de stadsprovincies heb ik er
niet uit geconcludeerd. Voorzitter! Met andere woorden: als je vreemde vragen
stelt, krijg je vreemde antwoorden.
 
 Dat een stelselherziening niet de aangewezen weg behoeft te zijn, lijkt
ons de provincie Friesland te willen bewijzen. Allereerste vraag aan de bewindslieden
is of dit een bloempje is wat nog mocht bloeien of is het een initiatief dat
vanuit Den Haag snel om zeep geholpen wordt? Van de zijde van minister Zalm
heb ik begrepen dat een Friese ecu er in ieder geval niet in zit. Maar de
voorstellen met betrekking tot het binnenlands bestuur lijken toch reëel,
te meer omdat zij nu juist een oplossing zijn voor bestuursproblemen zonder
dat het stelsel wordt herzien. Die oplossingsrichting spreekt mij aan.
 
 Voorzitter! Jarenlange discussie over het binnenlands bestuur heeft lokale
problemen niet doen verdwijnen. Sterker nog, problemen in de stedelijke gebieden
waren terecht een reden om daar een regeringsportefeuille voor in te stellen;
geen gemakkelijke opgave, omdat zo'n positie ook rechtstreeks het
functioneren van de lokale autonomie raakt. Nu weet ik wel dat als je met
geld komt, een gemeente zich aanzienlijk minder autonoom voelt, maar belangrijk
is, te vernemen in hoeverre de staatssecretaris ook meer kan dan alleen geld
geven. Met andere woorden: op welke wijze slaagt de staatssecretaris erin,
zijn zeer te waarderen integraal veiligheidsbeleid te effectueren in zijn
grote-stedenbeleid zonder alleen maar de financier te zijn? De staatssecretaris
kennende, vindt hij dat – terecht – een te beperkte rol.
 
 Ik vraag de aandacht voor het verschijnsel dat gemeenten en provincies
er veel aan gelegen is om werkgelegenheid naar zich toe te trekken. Naast
immateriële concurrentie is daarbij kennelijk ook materiële concurrentie
onderling een beproefd middel. Wij kenden reeds het voorbeeld van de gemeenten
Leiden en Den Haag, maar recent vernam ik een nog onthutsender voorbeeld,
namelijk dat de gemeente Rotterdam grote-stedengeld aanwendt om bedrijven
te bewegen om vanuit Capelle 100 meter verderop te verhuizen naar Rotterdams
grondgebied. Zo konden wij ook kennis nemen van het feit dat de provincie
Flevoland 1,5 mln. van de Europese werkgelegenheidsgelden aanwendde om het
waterloopkundig laboratorium van Delft naar Flevoland te krijgen. Om dat –
met succes – te verhinderen, hebben, als ik goed ben geïnformeerd,
de gemeente Delft en de provincie Zuid-Holland gezamenlijk 1,8 mln. op tafel
gelegd. Voorzitter! Met permissie, de waanzin gekroond; werkgelegenheidsgelden
niet gebruikt om werkgelegenheid te creëren, maar om binnen Nederland
te verhuizen. Ik zie het nut daarvan niet in en vraag derhalve de bewindslieden
of zij hiervan op de hoogte zijn en wat zij daarvan vinden. Als wij de oneindige,
wellicht tevergeefse energie die wij besteden aan stelseldiscussies eens aan
dit soort zaken zouden besteden, zou dat de kwaliteit van het bestuur aanzienlijk
meer ten goede komen.
 
 Voorzitter! Ten aanzien van het overheidsapparaat in het algemeen rees
bij mij de vraag wat er toch geworden is van de grote efficiency-operatie.
De aankondiging staat mij nog helder voor de geest, maar de afkondiging heb
ik kennelijk gemist. Ik vraag dat ook in het licht van hetgeen recentelijk
is gezegd en geschreven over de publieke sector door respectievelijk Kok en
Geelhoed. Zelf ben ik de mening toegedaan dat er niet zoveel terreinen zijn
waarop de overheid geen rol speelt. Sterker nog, een toenemende complexiteit
van onze samenleving rechtvaardigt een toenemende invloed van de overheid.
Het is echter een groot misverstand dat dit vertaald moet worden in een grotere
omvang van de overheid. Jarenlange kaasschaafbezuinigingen laten ook zien
dat dit uit beheersoogpunt niet helpt. Moet een moderne visie op de publieke
sector niet vooral staan in het teken van scheiding tussen beleid en uitvoering?
Betekent dit dan ook niet dat er veel uitvoering georganiseerd moet worden,
meer dan zelf doen? Wij horen graag hoe de minister hierover denkt in het
licht van de bijdrage van Kok en Geelhoed.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom toe aan de Politiewet. Ik benadruk dat
dit onderwerp ook zonder een IRT-affaire een belangrijke plek zou hebben gehad
in deze bijdrage. Bij gelegenheid van de behandeling van de Politiewet in
1993 heb ik immers uitvoerig stilgestaan bij wat ik zou willen noemen "onafgemaakte
onderdelen" in die wet. Ik heb die wet ook wel eens gekarakteriseerd als een
eerste stap. Zonder vooruit te willen lopen op het IRT-rapport, constateer
ik wel dat niet indringender het bewijs geleverd kon worden dat het langdurige
uitstel van de politiereorganisatie en het laten liggen van essentiële
knelpunten, als belangrijkste resultaat had en nog steeds heeft een voortschrijdende
gezagscrisis, die reikt tot in het parlement. Het schortte voor de totstandkoming
van de Politiewet reeds aan leiding over de politie en dat doet het nu nog,
ook zonder IRT-affaire. Het gezag en het beheer over de politie zijn zodanig
verdeeld dat niemand er echt over gaat. Dat wijst op de noodzaak om de wet
aan te scherpen en wellicht ook op een gewenste wisseling van de wacht. Dat
is een normaal verschijnsel. In dat verband vraag ik in zijn algemeenheid
aan de minister hoe het staat met de initiatieven voor de bestuursdienst.
Mijn vraag is ook of in de wenselijke roulatie van topambtenaren ook functies
bij de politie en het openbaar ministerie worden betrokken. Dat zouden wij
toejuichen in het belang van personen en organisaties. Ik vel hiermee geen
oordeel over de actualiteit en volsta met te zeggen dat er ook creatievere
oplossingen te bedenken zijn dan Wiarda en Nordholt te laten wisselen van
corps.
 
 Voorzitter! Net als bij de discussie over de bestuurlijke reorganisatie
leek en lijkt het bij de Politiewet meer te gaan over autoriteitenbelangen
dan over keuzes voor de kwaliteit van organisaties en de aansturing daarvan.
Die constatering treft overigens primair de wetgever, zij het dat politiechefs
die daar nu over klagen, krokodilletranen plengen. Nogmaals, ik loop niet
vooruit op dat debat, maar voel mij wel zeer gesterkt door de vraagtekens
bij de Politiewet, die er in mijn ogen ook al bij de totstandkoming waren,
thans in het licht te zetten van de aanstaande evaluatie van die wet. Zoals
ik al zei, was de gezagscrisis er ook zonder IRT-affaire, maar des te stuitender
is het om soms te moeten horen dat het probleem slechts beperkt van belang
wordt bevonden. Inderdaad: het betreft wellicht een klein aantal politiemensen,
maar het raakt de grondvesten van onze rechtsstaat, namelijk de legitimiteit
van de sterke arm. En wie dat bagatelliseert, slaat de plank volledig mis.
 
 Het past de wetgever, als eerste de hand in eigen boezem te steken. Om
te beginnen, betreft dit de verdeling van gezag en beheer. Wie de geschiedenis
van de politie en de Politiewet kent, weet dat er, toen het verschil tussen
gezag en beheer werd neergelegd, nauwelijks iets ingewikkelds te bedenken
viel over het beheer. Dat wil zeggen: gewoon geld van de centrale overheid
en het formele budgetrecht voor de gemeenten met gemeentepolitie. De kern
lag bij het gezag over de politie. En de run op het beheer heeft het gezag
steeds verder verdoezeld. Met andere woorden: wie is er eigenlijk nog de baas?
Dat is wat ik versta onder "gezag". Wat heeft bijvoorbeeld het toedelen van
beheersverantwoordelijkheid aan het openbaar ministerie opgeleverd? En wat
zijn wij nu opgeschoten met een andere formulering van verantwoordelijkheden
ten aanzien van beide departementen? Bij de behandeling van de Politiewet
door deze Kamer wezen wij op de vele artikelen in de wet waarbij het ene departement
de instemming van het andere nodig heeft. Wij vernemen graag op welke punten
naar de mening van de ministers de effectiviteit in de besluitvorming
is verbeterd. Voorlopig houd ik het erop dat twee kapiteins op het beheersschip
de slagvaardigheid niet verhoogt. Het beheer heeft het gezag verdrongen en
de vraag is of er nog meer rapporten van de Algemene Rekenkamer nodig zijn
om vast te stellen dat de verdeling in het beheer de leiding nog verder heeft
versnipperd en dus verzwakt.
 
 Voorts vraag ik mij af wat de reorganisatie ons heeft opgeleverd in de
primaire taakuitoefening, en dan bedoel ik dus agenten. In 1993 vroegen wij
naar scenario's die aan een fusie als deze ten grondslag zouden moeten liggen.
Wij wilden weten hoeveel meer capaciteit dit zou opleveren aan de basis van
de organisatie. Dat de toenmalige minister, mevrouw Dales, dit camouflerend
beantwoordde, was begrijpelijk, maar nu moet toch zo langzamerhand duidelijk
worden of de samensmelting van korpsen ook meer agenten heeft opgeleverd.
Een versterking van dat effect zou ook kunnen plaatsvinden door de afbouw
van de tot nu toe rigide arbeidsvoorwaarden. Ik vraag de minister van Binnenlandse
Zaken graag, welke vooruitgang hij concreet heeft geboekt op dat punt.
 
 Wij wagen te betwijfelen of de reorganisatie de basis inderdaad heeft
versterkt. Ik zal een van de vele voorbeelden geven. Onlangs kreeg deze Kamer
een afschrift van een motie van de gemeente Ter Aar, die 9300 – dat
is bijna 10.000 – inwoners heeft en 2200 ha groot is. De gemeenteraad
vraagt onze aandacht voor het feit dat de ene wijkagent die de gemeente heeft,
van 100% wordt teruggebracht naar 70%. Wat moet je je daar nou bij voorstellen?
De politie uitgebreid? Een fusie die meer agenten opleverde? Ik volsta met
de vraag hoever wij af zijn van de situatie waarin dergelijke gemeenten overgaan
tot het aanstellen van een eigen gemeentelijke agent of, voor zover dat vertrouwder
klinkt, een eigen gemeentelijke veldwachter.
 
 In dat verband kom ik terug op de rapporten van de commissie-Van Dijk
en de Algemene Rekenkamer. Als ik mij goed herinner, was het resultaat onder
andere voor de minister van Binnenlandse Zaken aanleiding om te constateren
dat, gewenst of niet gewenst, de minister kennelijk niet meer bij het beschikbaar
stellen van extra gelden kan bepalen dat dit dan ook leidt tot meer agenten.
Wat, zo is mijn vraag, doen de ministers met dit gegeven in het zicht van
de komende evaluatie? De heer Wiegel verwees inzake het beheer terecht naar
oude plannen voor een provinciaal beheer. Maar als de minister zijn advies
opvolgt en die bureaula induikt, adviseer ik hem, het financiële plaatje
dat daar door een veel te duur adviesbureau bij werd gemaakt, direct weg te
gooien. Het was gekunsteld en het moest kennelijk duur zijn, omdat een ander
politiek argument ontbrak om de provinciale politie af te wijzen. Dat is wat
ik mij herinner en als ik het geluid uit de zaal goed hoor, ben ik niet de
enige.
 
 Mijn laatste punt betreft het functioneren van de regionale colleges.
Mijn fractie is benieuwd naar het antwoord op de vraag op welke wijze de minister
de ervaringen gaat inventariseren vanuit de kleinere gemeenten, waarbij het
uiteraard primair de vraag is wat voor zo'n evaluatie dan het ijkpunt zou
moeten zijn. Ik realiseer mij terdege dat de feitelijke evaluatie nog aanstaande
is, maar het zou bij mij op bezwaren stuiten wanneer de minister volstaat
met zo'n verwijzing naar de toekomst; ik zeg dit alvast maar. Gezien het karakter
van de begrotingsdebatten die in dit huis worden gevoerd moet het mogelijk
zijn om ook enige vooruitlopende beschouwingen te wijden aan deze punten.
Daarbij merk ik op dat juist de minister van Binnenlandse Zaken, als voormalig
woordvoerder in de Tweede Kamer voor de Politiewet, thans bij uitstek de theorie
en de praktijk in zichzelf verenigd ziet, hetwelk hem zeer legitimeert om,
hoe vooruitlopend ook, zijn visie te geven.
 
 
 
 
 
 De heer De Wit (SP):
 
 Voorzitter! De kwaliteit van de democratie wordt vooral bepaald door de
mate waarin de burger invloed heeft op zijn bestuur en zich vertegenwoordigd
weet door degenen die hij in raden, staten en Kamer heeft gekozen. We spreken
in ons land van een kloof tussen kiezers en gekozenen. Die blijkt onder meer
uit de opkomstcijfers bij verkiezingen, maar ook uit het gegeven dat het parlement
op heel essentiële punten regelmatig beslissingen neemt die alleen lijken
te worden gedragen door de meerderheden in de Tweede en Eerste Kamer, terwijl
in de maatschappij daarvoor geen enkel draagvlak is. Ik wijs wat dit betreft
op bijvoorbeeld de WAO, de Algemene nabestaandenwet en de WULBZ. Er is dus
wat mis met onze democratie. Het is dan vreemd dat voor het verkleinen van
de kloof tussen burger en politiek gezocht wordt naar verandering van systemen
in plaats van verandering van de politiek zelf.
 
 Neem nu de verandering van het kiesstelsel die het kabinet voorstaat,
te weten een combinatie van een stelsel van evenredige vertegenwoordiging
en een districtenstelsel. Ook verandering van het kiesstelsel zal naar de
mening van de SP-fractie de kloof niet verkleinen. Vorige week werd bekend
dat ook de Kiesraad het voorstel afwijst. Ook hij denkt niet dat een nieuw
kiesstelsel de band tussen kiezers en politici zal verbeteren. Sterker nog:
de Kiesraad vindt dat het huidige stelsel genoeg mogelijkheden biedt om de
band tussen kiezer en gekozene te versterken of te verbeteren. Die band met
hun kiezers moeten de politici zelf aangaan, dat kan een systeem echt niet
voor hen doen. Anders stemmen levert immers geen andere politici. Duitsland
kent een districtenstelsel, en is daar de kloof tussen burger en politiek
kleiner? Volgens mij niet. Daar hebben ze er zelfs een prachtig woord voor:
"Politikverdrossenheit". De SP-fractie ziet de voordelen van de voorgestelde
veranderingen van het kiesstelsel niet. De nadelen zijn des te duidelijker,
zoals de aantasting van de evenredige vertegenwoordiging. Met name de combinatie
van een vorm van districtenstelsel en evenredigheidsstelsel zal leiden tot
een koude sanering van de kleinere partijen, die juist geen enkel probleem
hebben met de binding met hun kiezers, ten gunste van de groten. In het voorstel
van het kabinet zouden de kleine partijen in de Tweede Kamer 8 van de 24 zetels
verliezen. De voorstellen hebben een ander belangrijk bezwaar. Er komen twee
soorten politici. Daarnaast is er het risico van belangenverstrengeling van
regionaal gekozenen: een volgende keer willen ze immers weer hoog op die districtslijst.
Voorts is het een illusie te menen dat een via het districtenstelsel gekozen
vertegenwoordiger van bijvoorbeeld de VVD door een kiezer die
bijvoorbeeld op de SP heeft gestemd toch als diens vertegenwoordiger in het
parlement wordt gezien. Naast dit alles vraag ik mij met de Kiesraad af of
de kiezer zit te wachten op hervorming van het kiesstelsel. Een onderzoek
van de universiteit van Amsterdam bevestigt inmiddels dat slechts een kwart
van de bevolking met de door het kabinet voorgestelde wijzigingen instemt.
Ik geloof hoe langer hoe meer dat het commentaar in de Volkskrant in maart
1993 opgeld gaat doen. Het is een cynisch commentaar dat erop neerkwam, dat
de discussie over bestuurlijke hervorming in ons land uiteindelijk alleen
als resultaat zal opleveren een dertiende provincie, te weten Rotterdam.
 
 Er is overigens niet alleen een kloof tussen burgers en politiek, maar
ook tussen lokale en landelijke politiek. Dit leidt soms tot gespletenheid
binnen de partijen doordat lokale politici klagen over wat hun landelijke
broeders en zusters doen, en vice versa, bijvoorbeeld over de geringe financiële
ruimte die gemeenten hebben. Terecht, want jarenlang is er gekort op het Gemeentefonds
en zijn bij decentralisatie-operaties bezuinigingen doorgevoerd, bezuinigingen
die de gemeenten vervolgens weer doorgesluisd hebben naar hun burgers via
stijgingen van hun gemeentelijke lasten. Vervolgens klagen de landelijke politici
weer steen en been dat de gemeentelijke lasten de pan uit rijzen, terwijl
ze daar voor een belangrijk deel zelf debet aan zijn. De gemeentelijke lasten
en heffingen zijn ten opzichte van 1990 volgens CBS-cijfers met maar liefst
65% gestegen. De verschillen tussen gemeenten beginnen onacceptabele proporties
aan te nemen. Vorige jaar nog kwam de FNV naar buiten met een onderzoek waaruit
blijkt dat de koopkracht van mensen met een minimuminkomen sterk bepaald wordt
door de gemeente waar men woont. De vraag is wat de minister vindt van deze
sterke stijging en wat hij vindt van de ontstane ongelijkheid.
 
 Terug naar de democratie. De discussie over bestuurlijke vernieuwing,
ooit begonnen om met name de kloof te dichten, is verzand in het zoeken naar
technische oplossingen om te komen tot de juiste schaal van provincies en
gemeenten. Dit kabinet lijkt meer te voelen voor drie duidelijke bestuurslagen
en voor gemeentelijke herindeling. De SP-fractie is geen voorstander van grootscheepse
gemeentelijke herindelingen. Gemeentelijke herindeling op vrijwillige basis
en met draagvlak onder de bevolking ter wille van bijvoorbeeld verhoging van
efficiëntie of andere praktische overwegingen is op zich prima. Het recentelijk
gepubliceerde onderzoek over de gemeentelijke herindeling in Groningen pleit
in navolging van andere onderzoeken niet erg voor herindeling. Prof. Herweijer
noemt de gevolgen van de herindeling in Groningen zelfs onthutsend. Op drie
belangrijke punten, te weten de betrokkenheid van de burgers bij de plaatselijke
politiek, de prestaties bij het ontwikkelen van beleid en de financiële
positie leggen de geherindeelde gemeenten het af tegen de niet-geherindeelde.
Gemeentelijke herindeling vergroot op die manier zelfs de kloof tussen burgers
en bestuur. Vooral de door centrumgemeenten inmiddels zo gewenste herindeling
krijgt zo langzamerhand de trekken van het aloude "landjepik-spel". Vaak wordt
tegenstanders van gemeentelijke herindeling verweten conservatief te zijn,
dat ze zich te veel baseren op sentimenten. Als dit al zo is wat is daar dan
mis mee? Het wekt de indruk dat burgers per definitie niet goed kunnen oordelen
over de belangen van hun stad. De mate waarin burgers zich betrokken voelen
bij hun gemeenschap, mag mijns inziens wel degelijk een rol spelen. Sterker
nog: het is juist heel goed als men deze betrokkenheid voelt. De ervaring
met herindelingen tot nu toe wijst uit dat de burger juist teleurgesteld is
in de politiek die geen oog heeft voor de specifieke belangen van de betrokken
stad of het betrokken gebied en ook nog vaak verdeeldheid laat zien tussen
lokale en landelijke politieke partijen over de wenselijkheid van herindeling.
De SP-fractie vindt daarom dat de burgers bij plannen voor herindeling in
een vroegtijdig stadium betrokken moeten worden. Een referendum kan daarbij
een geschikt middel zijn om de burger erbij betrekken. Als lokale en landelijke
politici een herindeling noodzakelijk vinden en in het belang van de bevolking,
moeten zij dit ook aan de bevolking duidelijk kunnen maken.
 
 Nadat het kabinet een aantal staatsrechtelijke vernieuwingen had aangenomen,
verklaarde staatssecretaris Kohnstamm, taartjes uitdelend aan de verzamelde
journalisten, dat elke verandering winst is. Mijns inziens is niet elke verandering
altijd winst. Verandering is ook niet altijd verslechtering, hoewel dit kabinet
wel heel vaak het slechte voorbeeld geeft. Maar de basis voor de verandering
is het draagvlak onder de bevolking. De bestuurders zijn er immers voor de
burger en niet andersom. Indien regering en parlement dit nu eens als uitgangspunt
zouden nemen, dan zou dat de belangrijkste bijdrage zijn aan het herstel van
de kloof en dus van de democratie.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het antwoord van de regering en de re- en dupliek zullen volgen na de
afwerking van de rest van onze agenda. Naar het zich thans laat aanzien, zal
dat omstreeks half tien vanavond of iets later zijn.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele minuten geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19951996-17-696-709.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl