Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2008 (31200)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 82-110

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

08-10-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 3, pagina 82-110

20-09-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31200Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 20 september 2007)Pagina 179-180
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regeling van het conflictenrecht betreffende het goederenrechtelijke regime met betrekking tot zaken, vorderingsrechten, aandelen en giraal overdraagbare effecten (Wet conflictenrecht goederenrecht) (30876)Pagina 173-173
Noot 1: BIJVOEGSEL, Schriftelijke antwoorden van de minister-president, minister van Algemene Zaken, op vragen gesteld in de eerste termijn van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2008 (31200)Pagina 181-193
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet milieubeheer in verband met de implementatie van richtlijn nr. 2004/35/EG (milieuaansprakelijkheid) (30920), en over: - de motie-Spies over een totaaloverzicht van de verschillende regelingen (30920, nr. 15)Pagina 172-173
Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2008 (31200)Pagina 82-110
Stemmingen over moties, ingediend tijdens het debat over internationale varkenstransporten, te weten: - de motie-Van Velzen c.s. over omvang, nut en noodzaak van diertransporten (28286, nr. 58); - de motie-Van Velzen/Van der Ham over heropening van de Europese discussie over reistijden (28286, nr. 59); - de motie-Van Velzen c.s. over doeltreffende, evenredige en afschrikwekkende straffen (28286, nr. 60) en 12 andere moties (de nrs. 61, 62, 64 t/m 72 en 75)Pagina 173-174
Stemmingen over moties, ingediend tijdens het debat over het Jaarverslag AIVD 2006, te weten: - de motie-Brinkman c.s. over het aantal personen in de CT Infobox (30977, nr. 4); - de motie-Brinkman/Griffith over voorstellen om personen die lid zijn van algemeen erkende terreurorganisaties, te kunnen verbieden om in Nederland te verblijven (30977, nr. 5)Pagina 175-175
Stemmingen over moties, ingediend tijdens het debat over de uitvoering van de Nota Ruimte, te weten: - de motie-Duyvendak c.s. over het voorkomen van verdere verrommeling van het landschap (29435, nr. 195); - de motie-Jansen/Duyvendak over de inzet van het budget voor de Zuidplaspolder (29435, nr. 196); - de motie-Van Heugten c.s. over het project Centraal station Twente/Hart van Zuid-Hengelo (29435, nr. 197) en 1 andere motie (nr. 198)Pagina 174-175
Presentie en opening (donderdag 20 september 2007)Pagina 81-82
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen, de Wet werk en bijstand, de Werkloosheidswet en enige andere wetten in verband met eenmalige gegevensuitvraag aan burgers (Wet eenmalige gegevensuitvraag werk en inkomen) (30970), en over: - de motie-Ulenbelt over het correctierecht van burgers (30970, nr. 13); - de motie-Nicolaï c.s. over een verplichte aansluiting van de sociale diensten op de systemen van de overige ketenpartners werk en inkomen (30970, nr. 14); - de gewijzigde motie-Omtzigt c.s. over het groeipad van de Wet eenmalige gegevensuitvraag (30970, nr. 15)Pagina 176-176
Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2008 (31200)Pagina 110-172
Stemmingen over moties, ingediend tijdens het debat over de JBZ-raad, te weten: - de motie-Pechtold c.s. over de naleving bescherming persoonsgegevens (23490, nr. 464); - de motie-Pechtold/Azough over het meenemen van vloeistoffen als handbagage in vliegtuigen (23490, nr. 465 (herdruk)); - de motie-De Wit over nieuwe kaderbesluiten ter implementatie van het beginsel van wederzijds erkenning in strafzaken (23490, nr. 466)Pagina 175-176
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over de reconstructie van zandgebieden, te weten de motie-Polderman/Ouwehand over het niet afschaffen van de dierrechtencompartimentering per 1 januari 2008 (30800 XIV, nr. 119)Pagina 177-177
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regels strekkende tot het opleggen van een tijdelijk huisverbod aan personen van wie een ernstige dreiging van huiselijk geweld uitgaat (Wet tijdelijk huisverbod) (30657), en over: - de motie-Teeven/Pechtold over het verhalen van de kosten van het uitvoeren van een huisverbod (30657, nr. 11)Pagina 173-173
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de rechtsbijstand houdende herijking van de verlening van rechtsbijstand door de raden voor rechtsbijstand en de invoering van een lichte adviestoevoeging, alsmede de regeling van de vergoeding van mediation (30436), en over: - de motie-De Wit over verhoging van de grenzen van het fiscaal jaarinkomen (30436, nr. 9)Pagina 175-175
Regeling van werkzaamheden (donderdag 20 september 2007)Pagina 110-110
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over het spoor, te weten de motie-Roemer/Duyvendak over een minimale gemiddelde tariefstijging voor het openbaar vervoer in 2008 (29893/29984, nr. 52)Pagina 177-177
Stemmingen over moties, ingediend bij de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2008 (31200), te weten: - de motie-Marijnissen over het structureel bestrijden van de armoede (31200, nr. 7); - de motie-Marijnissen over prestatiebeloningen in de private sector (31200, nr. 8); - de motie-Marijnissen over de aanspraken op ondersteunende begeleiding (31200, nr. 9) en 27 andere moties (de nrs. 10 t/m 36)Pagina 177-179

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 218 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van: de algemene politieke
beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2008 (31200).(Zie vergadering van 19 september 2007.)De voorzitter:De minister-president heeft mij aangegeven welk schema in zijn beantwoording
volgt. Hij zal dat zelf ook nog even duidelijk maken. Hij begint met een algemene
inleiding. Ik stel voor, hem de kans te geven om een flink deel van zijn inleiding
uit te spreken zonder hem te interrumperen. Als het werkelijk niet anders
kan – ik ken u allen – hebt u altijd de mogelijkheid om mij toestemming
te vragen voor een interruptie. Laten wij echter proberen, de minister-president
een eind te laten komen met zijn algemene inleiding.Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de regering op vragen,
gesteld in eerste termijn.Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijlage bij de Handelingen
van deze vergadering.(De bijlage is opgenomen aan het eind van deze editie.)1De beraadslaging wordt hervat.Minister Balkenende:Mevrouw de voorzitter. Graag zeg ik de leden van de Kamer dank voor de
inbreng gisteren in eerste termijn. Graag – u gaf het al aan, voorzitter –
schets ik de visie van het kabinet die ten grondslag ligt aan de begroting.
Vervolgens ga ik in op de inbreng van de Kamer. Mijn betoog begint met het
financieel-economisch beleid en daarna structureer ik de vragen aan de hand
van de zes pijlers in het coalitieakkoord en het beleidsprogramma. Een groot
aantal meer gedetailleerde vragen is inmiddels schriftelijk beantwoord. Die
antwoorden hebben u bereikt.De begroting die het kabinet bij deze Kamer heeft ingediend, heeft een
toekomstgerichte oriëntatie. Wij willen een Nederland dat economische
groei versterkt en de kansen ervan benut, een Nederland met oog op komende
generaties, duurzaam in zowel solide financieel beleid als de zorg voor het
milieu. Nederland als een land van respect en veiligheid, een land waarin
het er niet toe doet wat je bent, maar wat je bijdraagt aan onze samenleving,
een land dat daarom streng is voor wie niet wil en sociaal voor wie niet kan.
Kort samengevat: ons doel is de economie en samenleving van Nederland sterk
en veerkrachtig houden.Er zijn drie elementen die volgens het kabinet in samenhang cruciaal zijn
voor een goede toekomst; drie harde eisen die aan het beleid worden gesteld.
De kunst is, daartussen een evenwicht te vinden.Ten eerste: het beleid moet economisch verstandig zijn. Een sterke structuur
van de economie en de overheidsfinanciën is de noodzakelijke voorwaarde
voor een veerkrachtige samenleving. Dit maakt sociale samenhang en goede publieke
voorzieningen mogelijk. Om het in rond Nederlands te zeggen: je moet het geld
eerst wel verdienen voordat je het kunt uitgeven. Economen zijn het over heel
veel dingen oneens, maar vrijwel allemaal wijzen zij erop dat het verstandig
is om in goede jaren zuinig aan te doen, zodat er voor de magere jaren een
reserve wordt opgebouwd. Op dit moment hebben wij relatief goede jaren, dus
wij weten wat ons te doen staat.Ten tweede: het beleid moet duurzaam zijn. Dat betekent rekening houden
met de belangen en kansen van toekomstige generaties; rekening houden met
het heldere feit dat onze kinderen volwassen worden in een land met relatief
minder jongeren en meer ouderen. Dat heeft enorme maatschappelijke consequenties
waarop wij nu al moeten inspelen.Ten derde: het beleid moet ambitieus zijn. Kijk eens naar wat wij geërfd
hebben doordat voorgaande generaties ambitie toonden: de Deltawerken waardoor
Nederland veilig is tegen het water; een exportpositie waar andere landen
met jaloezie naar kijken; een sociale zekerheid die zich kan meten met de
beste ter wereld. Zo is het nu onze rol om op onze beurt bij te dragen aan
de mogelijkheden en kansen van onze kinderen.Deze drie eisen heeft het kabinet gesteld bij het opstellen van zijn begroting.
Zoals ik al zei, het gaat om het vinden van evenwicht en om een afweging tussen
de verschillende dilemma's. Wij realiseren ons dat mensen graag de gevolgen
van de goed draaiende economie terugzien in hun portemonnee en dat is volstrekt
te begrijpen.Tegelijkertijd willen mensen ook uitstekende zorg, goed onderwijs voor
hun kinderen, een veilige buurt en meer respect in de samenleving. Mensen
willen een schoon milieu maar pakken ook graag de auto. Het is dan aan het
kabinet om afwegingen te maken en knopen door te hakken. Ook dat willen mensen:
een overheid die daadkracht toont, een regering die regeert.Het eerlijke verhaal van deze begroting is dat een tekort wordt omgebogen
naar een overschot: van -0,4 naar +0,5, dat verschilt 0,9 en verbetert het
EMU-saldo met zo'n 4,5 mld.Het eerlijke verhaal is ook dat wij in de verkiezingscampagnes vorige
jaar beloftes hebben gedaan over een hogere WAO-uitkering voor volledig arbeidsongeschikten,
over meer geld voor het milieu, over meer geld voor onderwijs en meer geld
voor veiligheid; na hervormen nu investeren in de kwaliteit van de samenleving.
Het is dus geen kunst om een eenzijdige begroting te maken die
alleen kiest voor het incasseren van de welvaart nú, voor particuliere
welvaart ten koste van publieke voorzieningen. Het kabinet kiest voor de toekomst
en voor evenwicht. Wij willen dat Nederland niet alleen nú maar ook
over 20 jaar een dynamisch land is met uitstekende publieke voorzieningen
en meer onderling respect en sociale samenhang.Hoe komt die toekomstoriëntatie dan tot uiting in onze begroting?Ten eerste geven wij onze begroting een betrouwbaar fundament, niet alleen
in 2008 maar ook in de jaren daarna. Elk begrotingsjaar kent een structureel
overschot. De staatsschuld daalt naar het laagste niveau in 30 jaar. Zo sparen
wij voor de toekomst.Ten tweede maken wij concreet werk van duurzaamheid. Daarom belasten wij
milieuvervuilend gedrag zwaarder en belonen wij mensen die in hun doen en
laten rekening houden met het milieu. Daarbij slaan wij twee vliegen in één
klap, want duurzaamheid omvat méér dan milieu. Het betekent
ook goed inspelen op vergrijzing. Het kabinet verlaagt de lasten op arbeid.
Dat helpt meer mensen aan de slag en dat is van cruciaal belang om de tekorten
op de arbeidsmarkt terug te dringen. In 2010 zullen er 300.000 banen meer
zijn dan in 2006. Ook dat is duurzaam beleid.Ten derde tonen wij ambitie. Ik zal straks meer in detail terugkomen op
wat wij doen. In het algemeen zeg ik dat het kabinet de opgave waarvoor ons
land staat, oppakt en aanpakt. Er is meer geld beschikbaar voor het onderwijs
en voor onderwijsgevenden. Wij brengen de kwaliteit van verpleeg- en verzorgingshuizen
omhoog. Wij pakken knelpunten op de weg en het spoor aan. Wij maken buurten
en wijken veiliger. Wij handhaven een consequent asielbeleid. Wij zetten stevig
en niet vrijblijvend in op inburgering. Wij hebben een agenda voor de inburgering
en voor immateriële waarden van de samenleving. Wij denken dan aan een
kind- en gezinsvriendelijk beleid. Wij hebben het over meer onderling respect
in de samenleving.Natuurlijk dient er bij alle belangen die ik heb geschetst een scherp
oog te zijn voor de koopkracht van de burgers. Over deze hele kabinetsperiode
zal de koopkracht van niet-werkenden met 2% à 3% stijgen
en die van werkenden met 4% à 5%. Dat is aanzienlijk
meer dan de stijging over de vorige kabinetsperiode van 2003 tot 2007. Daarmee
meent het kabinet de koopkracht een belangrijke plek te hebben gegeven in
de totale afweging. Het gaat ons om het evenwicht tussen de belangen die gezamenlijk
relevant zijn voor onze toekomst. Bij dit alles willen wij de samenleving
en de mensen serieus nemen en goed gedrag stimuleren en belonen. Er zijn inderdaad
lasten die verzwaard worden, maar wel als keuze. Die kabinet kiest namelijk
voor een gezondere en milieubewustere samenleving. Ook dat past in onze visie
op sterk en veerkrachtig.Sterk en veerkrachtig blijft Nederland ook als de sterkste schouders de
zwaarste lasten dragen. En je hebt sterke schouders wanneer je een huis hebt
dat meer dan een miljoen waard is of een inkomen van meer dan € 185.000.
Evenwicht is wat dit land nodig heeft. Evenwicht tussen een sterke economie
en een veerkrachtige samenleving. Wanneer wij samen werken, kunnen wij ook
het beste samen leven.Dat adagium geldt voor iedereen in ons land, ongeacht afkomst, geloof
of geaardheid. De veerkrachtige samenleving die dit kabinet voor ogen staat,
is er een van vrijheid zonder vrijblijvendheid. Wonen in Nederland is een
keuze. Een keuze voor een land waarin man en vrouw gelijkwaardig zijn, waarin
ieder kind gelijke kansen heeft, waarin iedere relatie van geborgenheid van
waarde is en waarin respect het kernwoord is van onze gedeelde waarden. Een
land waarin de overheid de macht heeft om het gedrag te beoordelen, maar nooit
de gedachten. Dat is de vrijheid die de generatie bevochten heeft die dit
land heeft opgebouwd na de oorlog. Geen vrijblijvendheid, maar pal staan voor
vrijheid: dat voelt dit kabinet als een opdracht en dat voel ik als een opdracht.Verleden week presenteerde het Sociaal en Cultureel Planbureau het rapport "De
sociale staat van Nederland 2007". Het SCP stelt dat het in de ogen van
de mensen weer beter gaat met Nederland, maar dat burgers wel meer dan voorheen
van mening zijn dat mensen moeten worden aangesproken op hun verantwoordelijkheden.
Er is behoefte aan helderheid. Er wordt minder gedoogd. Waar gaat het de mensen
volgens het SCP om? Om het versterken van respect in de samenleving, het bewaken
van waarden en normen, betere inburgering van migranten en aandacht voor het
welzijn van kinderen en jongeren in kwetsbare omstandigheden. Als ouders het
laten afweten, mag de overheid ingrijpen, zo vinden steeds meer mensen.Het kabinet wil samen met alle betrokkenen de maatschappelijke problemen
oppakken en een respectvolle omgang tussen mensen bevorderen. Ik geef enkele
voorbeelden van hoe het kabinet dat invult. Wij willen onze ogen niet sluiten
voor ellende die achter de voordeur plaatsvindt. Kinderen verdienen de kans
om veilig op te groeien. Zij mogen niet het slachtoffer worden van verwaarlozing
of agressie. De overheid heeft een taak als kinderen in de knel komen. Wie
dat als betutteling afdoet, miskent de ernst van het probleem. De wijken waarin
nu te veel problemen samenkomen, zoals werkloosheid, isolement, verloedering
en agressie, worden samen met gemeenten, woningcorporaties en bewoners aangepakt.
Wij dringen de criminaliteit vergeleken met vijf jaar geleden terug met 25%.
Door verplichte maatschappelijke stages leren leerlingen op middelbare scholen
onderdeel te zijn van een samenleving, waarin respect voor en betrokkenheid
met elkaar centraal staan.Het kabinet realiseert met deze begroting een betrouwbare basis voor onze
agenda voor een sterke economie en een veerkrachtige samenleving. Wij willen
de voorzieningen van onze welvaartsstaat, ondanks het grote beroep dat erop
wordt gedaan, zeker stellen. Wij willen mensen perspectief bieden op werk
en bestaanszekerheid, in een omgeving die snel verandert en om dynamiek vraagt.
In een samenleving die zich kenmerkt door diversiteit, kiest het kabinet ervoor
mensen en groepen met elkaar te verbinden. Wij willen tegenstellingen helpen
overbruggen. Iedereen telt. Het kabinet zal zich dan ook tot het uiterste
inspannen om iedereen zo toe te rusten dat hij of zij naar vermogen in en
buiten een betaalde baan een bijdrage kan leveren aan de samenleving. Daarmee
doen wij een appel op iedereen. Er is alle reden om vertrouwen te hebben in
de toekomst van ons land. Nederland heeft zo veel talent in huis. Er is zo
veel goeds waarop wij kunnen voortbouwen. Wij blijven een dynamisch land waarin
solidariteit een betrouwbare basis heeft, maar dat vraagt wel de actieve betrokkenheid van ons allemaal. Het kabinet wil daar samen met u en
met alle Nederlanders aan werken.Voorzitter. Dit is de algemene visie van het kabinet en ook de intentie
waarmee deze begroting is opgesteld. Vervolgens wil ik overgaan tot al die
zaken die gisteren aan de orde zijn geweest. U heeft al aangegeven hoe ik
voornemens ben dat te doen. Het lijkt mij goed eerst stil te staan bij het
financieel-economisch pakket, de koopkracht, het saldo en alle onderdelen
die gisteren nadrukkelijk aan de orde zijn geweest. Daarna zal ik de afzonderlijke
onderwerpen groeperen aan de hand van de verschillende pijlers. Als wij dit
allemaal hebben afgerond, zijn wij wel ietsje verderop vandaag.De heer Pechtold (D66):Kinderen, veiligheid, koopkracht, economie. Hoe tekenend is het dat het
woord "onderwijs" in uw algemene inleiding niet is gevallen?Minister Balkenende:Wij komen nog uitgebreid terug op al hetgeen hier aan de orde is. Ik geef
u graag toe dat onderwijs buitengewoon belangrijk is, op alle fronten, in
het toerusten van jongeren voor hun verantwoordelijkheid en voor de arbeidsmarkt.
Het hangt samen met kwaliteit van leven. Als de heer Pechtold dat graag scherper
gezien wil hebben, geef ik hem dat graag toe.De heer Pechtold (D66):Ik vroeg hoe tekenend het was, omdat de achilleshiel van uw begroting
dadelijk laat zien dat u voor onderwijs, zelfs gisteravond, niets heeft kunnen
regelen. De lerarensalarissen, de uitval, de gigantische problematiek, de
kinderen met wie u het zo mooi op heeft; u heeft er niets voor geregeld. Het
is heel tekenend en ook heel eerlijk dat u er niets over zegt, maar ik wilde
dat in de algemene inleiding wel even gestipuleerd hebben.Minister Balkenende:Waarmee de toon van het debat is gezet!De voorzitter:Wij gaan vandaag wel proberen kort en bondig te interrumperen.Minister Balkenende:Goed zo.De voorzitter:Dat was ook voor u bedoeld, als u antwoord geeft.Minister Balkenende:Het is altijd stimulerend, als ik de heer Pechtold zie.De voorzitter:Dat hebben wij allemaal.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik kom tot een meer specifieke beantwoording van alle financieel-economische
vragen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voordat u daartoe overgaat, zou ik u toch een vraag willen stellen. Het
heeft gisteren kwalificaties geregend van uw kabinet: Marijnissen I, Den Uyl
II. In ieder geval overheerste het beeld dat het een links kabinet was. Ik
zou graag uw oordeel eens daarover horen. Vindt u het ook een links kabinet?Minister Balkenende:Mevrouw Halsema, u heeft te maken met het kabinet-Balkenende IV, punt.
Dank voor uw bijdrage aan dit debat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Graag gedaan. Het is mij niet ontgaan dat dit het vierde kabinet-Balkenende
is. Maar zou u een iets uitgebreidere omschrijving kunnen geven? Anders ben
ik bang dat het beeld van een links kabinet wel heel erg gaat domineren.Minister Balkenende:Ik dacht dat het een goed gebruik was dat je conclusies trok aan het eind
van een debat. Het merkwaardige in dit land is dat wij met allerlei typeringen
komen en grote woorden gebruiken. Laten wij elkaar eerst maar eens in de ogen
kijken – waar gaat het om bij dit kabinetsbeleid? – voordat wij
weer aan het begin van een debat etiketten plakken. Daar voel ik niet voor.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat kan ik mij heel goed voorstellen. Ik heb ook nog geen etiket geplakt;
daar wacht ik braaf mee tot mijn tweede termijn. Ik vroeg u alleen om te reageren
op de etiketten die al zijn geplakt, maar ik kan er heel goed mee leven dat
u dat aan het einde van uw eerste termijn doet.Minister Balkenende:Dat is te optimistisch. Ik wacht rustig alles af wat er vandaag gebeurt.
Dat betekent dat u kans maakt aan het eind van de tweede termijn van het kabinet.De heer Rutte (VVD):Mensen die gestopt zijn met roken zijn in de meeste gevallen heel fel
antiroken: de gestopte rokers willen niet dat er wordt gerookt. De heer Tichelaar
zei gisteren dat u overstag bent: u bent om. Hoe reageert u daarop? Het is
niet de oppositie die zegt dat u het kabinet-Den Uyl II bent – dat is
mijn mening – maar het is de fractievoorzitter van de op een na grootste
coalitiepartij die zegt: "Ik zeg op basis van deze begroting dat de minister-president
overstag is." Bent u bekeerd, bent u om?Minister Balkenende:Mijnheer Rutte, u en ik kennen elkaar behoorlijk goed. Wij hebben samen
in een kabinet gezeten. U weet hoe ik in elkaar zit. Ik heb niet de persoonlijkheid
om snel overstag te gaan. In dit stadium van het debat zeg ik dat ik de heer
Tichelaar wel eens sterker heb meegemaakt.De heer Rutte (VVD):Mijnheer Tichelaar, dat is een harde uithaal naar de fractievoorzitter
van de op een na grootste regeringspartij. "Hij heeft u wel eens sterker
meegemaakt." Ik neem aan dat u daar zo op terugkomt.Er zijn nu twee smaken en daar zal ik in de tweede termijn natuurlijk
een duiding aan geven. De minister-president is ofwel om, ofwel zit in de
ontkenningsfase. Wij gaan vandaag kijken wat het is.Minister Balkenende:Op dit moment wens ik de heer Rutte een erg plezierige dag toe. Dat wens
ik de hele Kamer toe, alsmede het kabinet en uiteraard mijzelf.Ik kom nu tot een meer specifieke beantwoording van alle financieel-economische
vragen, waaronder de vragen over koopkracht en lasten. Verder zal ik ingaan
op de tegenbegrotingen. Achtereenvolgens zal ik stilstaan bij de internationaal-economische
situatie als context van de Nederlandse situatie; de houdbaarheid van de overheidsfinanciën en de ontwikkeling van het EMU-saldo; de koopkracht,
de lastenontwikkeling en het inkomensgebouw; het advies van de Raad van State;
het aanvullend pakket in de Miljoenennota en amendementen van coalitiefracties,
voor zover er gisteren opmerkingen zijn gemaakt; en de tegenbegrotingen. Ten
slotte geef ik een overzicht van negentien lastenverlagingen.Door verschillende sprekers is gisteren terecht aandacht gevraagd voor
de onrust op de internationale financiële markten. Het beeld van een
rij mensen bij de Britse bank Northern Rock spreekt boekdelen. De oorsprong
van de problemen ligt immers op de Amerikaanse hypotheekmarkt en de effecten
ervan reiken tot in Europa. Diverse Kamerleden hebben hun zorg geuit over
de soliditeit van de Miljoenennota, omdat deze onrust zelfs de macro-economie
zou kunnen beïnvloeden. Ik vind dit reden voor het kabinet om uitermate
alert te zijn. Ik zal hier iets meer over zeggen. Door het ingrijpen van de
centrale banken wereldwijd is een neerwaartse spiraal van wantrouwen voorkomen.
Nederlandse banken staan vooral indirect bloot aan de risico's van de Amerikaanse
hypotheekmarkt. Zij beschikken over voldoende kapitaal om eventuele verliezen
te kunnen opvangen. Ik benadruk dat de onrust vooral de Amerikaanse economie
zal raken. Er zal een effect optreden, maar er wordt voor de VS geen recessie
verwacht. Dit is op te maken uit de analyse van het IMF en de OESO. Naar verwachting
zullen de effecten voor de Europese en de Nederlandse economie als geheel
beperkt zijn. Alertheid blijft evenwel geboden. Ten slotte, om de zorg van
diverse Kamerleden te adresseren: de overheidsfinanciën staan er niet
slecht voor. Wij hebben een positief EMU-saldo voor vier achtereenvolgende
jaren, gegeven de huidige ramingen. Wij kunnen tegen een stootje, zoals de
minister van Financiën ook al heeft aangegeven. Dit is wat ik wilde zeggen
over het internationale karakter.Dat brengt mij bij het hiermee verbonden punt van de houdbaarheid van
de overheidsfinanciën. Het kabinet levert langs drie sporen een bijdrage
aan de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Het kabinet spaart door
te streven naar een structureel overschot op de begroting van 1,1%
van ons nationaal inkomen. Hierdoor daalt de overheidsschuld naar minder dan
40% gedurende de kabinetsperiode, waardoor de rentelasten voor toekomstige
generaties kleiner worden. De houdbaarheid wordt verder verbeterd door het
stimuleren van deelname aan betaalde arbeid, zowel in personen als in uren,
onder andere door het beperken van de uitkering van de algemene heffingskorting
voor de minst verdienende partner en de invoering van een inkomensafhankelijke
aanvullende combinatiekorting en arbeidskorting. Daarnaast neemt het kabinet
maatregelen die de overheidsfinanciën op de langere termijn verbeteren
door aanpassingen in de vergrijzingsgerelateerde instituties zoals de zorg,
via de introductie van nieuwe zorgconcepten, en de AOW. Zo zal van ouderen
die geboren zijn na 1945 naar draagkracht een bijdrage worden gevraagd, naar
keuze door ofwel langer te werken ofwel een extra heffing te betalen na 2011.
In het coalitieakkoord waren, zoals bekend, veel van deze maatregelen al afgesproken.Het kabinet heeft van de zomer nog tot aanvullende maatregelen besloten
omdat de cijfers daartoe aanleiding gaven. Ik noem de versnelde afbouw van
de uitbetaling van de algemene heffingskorting aan de niet- of weinig verdienende
partner en de aanscherping van de uitzondering zoals vermeld in het coalitieakkoord.
Een ander voorbeeld is de voorgenomen AOW-maatregel. Van draagkrachtiger mensen
wordt een hogere eigen bijdrage voor de AWBZ gevraagd. Ook de voorgenomen
aftopping van de aftrekbaarheid van pensioenpremies en de maatregelen in het
huurwaardeforfait hebben hiermee te maken. Een aanvullende maatregel is de
voorgenomen verhoging van de btw en de gelijktijdige verlaging van de belasting
op arbeid. Deze resulteren in houdbaarheidswinst en een hogere arbeidsparticipatie.Wat betekent dit nu? Het robuuste saldo verbetert in deze kabinetsperiode
met 1,3 procentpunt. De houdbaarheidsmaatregelen in 2011 leveren conform het
coalitieakkoord 0,65% bbp op. De aanvullende maatregelen, zoals de
btw-verhoging die volgend jaar haar beslag moet krijgen en de maatregelen
in de AOW en de zorg, zullen het saldo verder positief beïnvloeden.Sinds de vorige middellangetermijnraming, de houdbaarheidssommen van het
CPB en het afsluiten van het coalitieakkoord is er het nodige veranderd. Het
CPB maakt nu een andere inschatting van de conjunctuur. De renteontwikkeling
wordt anders geraamd. Dit heeft positieve en negatieve gevolgen voor de overheidsfinanciën.
De levensverwachting is fors opwaarts bijgesteld. Zo kan ik doorgaan.De heer Rutte (VVD):Wat vindt de minister-president van de stelling dat voor 2008 het echte
saldo, dus de echte staatsschuld, niet verbetert, ondanks een draconische
belastingverhoging? Wat vindt hij van de stelling dat in 2011 het saldo weliswaar
verbetert, maar dat dit ook verbeterd zou zijn als er helemaal geen kabinet
was geweest? Zijn beleid draagt daar niets aan bij.Minister Balkenende:Het is zeer de vraag of je kunt stellen dat als er niets gedaan wordt,
het saldo ook wel goed loopt. Daar ben ik het niet mee eens. Wij hebben de
afgelopen weken met elkaar gesproken over de vraag wat wij doen met de lastenontwikkeling.
Wij hebben gezegd dat wij ervoor moeten zorgen dat de kostenstijgingen op
het gebied van de zorg worden tegengehouden. Wij hebben ook voor onszelf ombuigingen
voorgenomen. Kortom, met het beleid dat wij voeren komen wij uit op een mooi
structureel saldo in 2011. Dat hebben wij ons ook voor ogen gesteld. Als de
uitkomst is dat wij een staatsschuldquote hebben die op een niveau komt van
ruim 37%, is dit een ontwikkeling die in 30 jaar niet is vertoond.
Dan lever je een bijdrage aan de houdbaarheid van Nederland.De heer Rutte (VVD):Deze staatsschuldquote is puur te danken aan de economische groei. Ik
verzeker u dat het kabinet hieraan helemaal niets bijdraagt met deze maatregelen.
Uw belangrijkste adviesorgaan, de Raad van State, zegt dat het saldo van de
rijksbegroting in 2008 totaal niet verbetert. Het echte saldo verbetert niet,
ondanks het feit dat het kabinet onder uw leiding een draconische ingreep
doet in de belastingen, namelijk een verhoging van ruim 5 mld. volgend jaar.Het Centraal Planbureau, onze belangrijkste rekenmeester, geeft aan dat
in 2011 de situatie precies zo zou zijn als u er niet geweest was. Ik vraag
u een inhoudelijke reactie, want dit is een belangrijk adviesorgaan.Minister Balkenende:Ik wil ingaan op de feiten. Dit jaar hebben wij een financieringstekort
van 0,4%. Dit tekort buigen wij om naar een begrotingsoverschot van
0,5% volgend jaar, een waarde van ongeveer 4,5 mld. Volgens het CPB
is de EMU-schuld van de collectieve sector in 2007 46,8% en in 2008
44,8%, waarna hij afloopt naar 37,1%. Ik zie een verbetering
in de cijfers van zo'n 2% van dit jaar op volgend jaar.De heer Rutte (VVD):Dit komt door de economische groei en door de vorige kabinetten. Het SCP-rapport
dat u daarnet aanhaalde, is uit 2006, vóór dit kabinet aantrad.
Toen was Nederland nog tevreden. Ik daag u uit om het SCP opnieuw een onderzoek
te laten doen op basis van deze begroting. U zult zien dat hieruit heel andere
cijfers komen.Uw belangrijkste adviesorgaan, de Raad van State, zegt dat dit kabinet
volgend jaar helemaal niets doet aan de staatsschuld en intussen de lasten
verhoogt met 5 mld. Ik vraag u om een concrete reactie op deze uitspraak.Minister Balkenende:De Raad van State heeft met name op twee punten een andere visie dan het
kabinet. Deze punten vormen twee essentiële argumenten in haar redenering.
De raad vraagt wanneer het kabinet begint met het aantasten van de aftrek
van de hypotheekrente. Dit is het eerste fundamentele kritiekpunt van de Raad
van State. Daaraan hebben wij niet willen tornen. Daarover zijn afspraken
gemaakt. Een tweede belangrijk kritiekpunt van de Raad van State is wanneer
het kabinet begint met verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd van 65
jaar naar bijvoorbeeld 67 jaar.Wat betreft het saldopad staat het kabinet voor een aantal dingen. Het
kabinet wil noodzakelijke investeringen plegen voor meer veiligheid, goede
zorg en voor onderwijs. Het gaat immers om de kwaliteit van leven. Over de
gehele kabinetsperiode moet er ook een evenwichtig inkomensbeeld zijn, zodat
werken loont en gezinnen met kinderen beter worden gesteund. Ook willen wij
aan het einde van de periode een behoorlijk begrotingsoverschot en een daling
van de staatsschuld. Dat is het totale plaatje. De heer Rutte kan dan zeggen:
ik zie het allemaal wel. Ik constateer de feiten: onze EMU-schuld gaat met
2% omlaag.De heer Rutte (VVD):Minister-president Balkenende haalt alles door elkaar. Hij maakt een potpourri
van de voorliggende stukken. Hij haalt door elkaar wat de Raad van State over
het jaar 2008 en over de langere termijn zegt. Ik daag de minister-president
uit om antwoord te geven op de volgende vraag. De Raad van State, het belangrijkste
adviesorgaan van de regering, constateert dat de lasten volgend jaar met ruim
5 mld. stijgen en dat de staatsschuld niet minder wordt. Wat vindt de minister-president
van dit linkse kabinet daarvan?Minister Balkenende:De sfeer begint te komen! Ik hoor termen zoals potpourri en links kabinet.
Ik neem fundamenteel afstand van de term potpourri. Ik heb aangegeven wat
de intenties van het kabinetsbeleid zijn en wat de cijfers zijn. Er is sprake
van een solide begrotingsbeleid. Van de lastenontwikkeling maakt op zijn beurt
de heer Rutte een potpourri. Ik heb gezegd dat ik straks zal ingaan op koopkracht
en lastenontwikkeling. Wij spreken nu over iets geheel anders. De lastenontwikkeling hangt samen met een forse stijging van de lasten
in de zorg. Dat geldt voor alle politieke partijen. De Raad van State heeft
overigens geen kritiek geuit op dit punt. Die heeft juist lovende woorden
over het kabinetsbeleid. Er zijn ambities die worden gedeeld. De essentie
is dat de lastenmaatregelen genomen moeten worden in een jaar dat de economie
goed draait. Dat betekent volgend jaar een zeer gelijkmatige inkomensontwikkeling
en geen ruimte voor inkomensverbetering. Een grote groep mensen komt uit op
hetzelfde inkomen of op iets minder. Over de gehele kabinetsperiode zal er
echter duidelijk sprake zijn van een plus. De timing van de lastenontwikkeling
is dan ook buitengewoon verstandig. Er zijn ook economen die dat vinden.De heer Rutte (VVD):Dit kabinet, onder leiding van een CDA-premier, doet een Guinness Book
of Records-poging voor lastenverhoging in het volgende jaar met ruim 5 mld.
Volgens de Raad van State verbetert dat niet de staatsschuld. Zelfs dat lukt
het kabinet dus niet. De minister-president zadelt heel hardwerkend Nederland
op met lastenverzwaringen. Zelfs het laatste bastion van de staatsschuld moet
hij dus laten vallen. Dat blijkt uit de doorrekening en uit de adviezen. De
minister-president gaat er echter niet op in. Hij blijft er de langere termijn
bij halen en de zorgkosten, die dit kabinet overigens laat stijgen. De kale
feiten zijn dat het komende jaar de lasten met 5 mld. stijgen en dat de staatsschuld
niet verbetert.Minister Balkenende:Het is het recht van elke politicus om zijn profiel te zoeken. Soms is
er ook aanleiding toe. De heer Rutte gaat voorbij aan de redeneringen die
duidelijk in de stukken staan. Het jaar 2008 is een jaar waarin de economie
goed draait. Economen zeggen dat het een jaar is waarin maatregelen genomen
kunnen worden. Het valt mij zwaar tegen van de heer Rutte dat hij bij koopkracht
en lastenontwikkeling alleen spreekt over het jaar 2008. Hij ontdoet de maatregelen
van de context van de gehele kabinetsperiode. Over die periode zijn er groepen
die er 2% tot 3% op vooruit gaan. Mensen die werken en mensen
met kinderen gaan er 4% tot 5% op vooruit. Werken loont dus
in dit land. Het beeld dat dit kabinet alleen bezig is met lastenverzwaring
klopt niet. De kosten van de zorg moeten betaald worden. Het kabinet neemt
ook een aantal maatregelen die te maken hebben met de stand van het milieu.
Daar is ook veel voor te zeggen.De heer Slob (ChristenUnie):Ik kan het als hardwerkend Kamerlid allemaal best volgen. Toch heb ik
een vraag over de houdbaarheid op lange termijn. Ik heb er gisteren begrip
voor getoond dat het kabinet genoodzaakt is om hiervoor aanvullende maatregelen
te nemen. Dat kan ook beter nu dan aan het einde van de kabinetsperiode. Dan
zijn er misschien niet meer zo veel mogelijkheden. Wij willen de maatregelen
heel graag in samenhang kunnen beoordelen. De een is wat scherper dan de ander.
In de schriftelijke beantwoording geeft u aan dat u nog wat meer tijd nodig
hebt om de AOW-maatregelen wat scherper te krijgen. U verwijst daarbij naar
volgend jaar. Kunt u aangeven wanneer wij het volgend jaar dat beeld compleet
zullen hebben, zodat wij op dat moment ook een echt goede keuze kunnen maken
voor de lange termijn?Minister Balkenende:U was er zelf bij, dus weet u welke afspraken over de AOW zijn opgenomen
in het coalitieakkoord: van ouderen met een betere koopkracht zal worden gevraagd
om iets meer bij te dragen aan de financiering van de AOW, maar degenen die
langer doorgaan met werken, dus na hun 65ste, zouden een bonus moeten krijgen
en daar voordeel van moeten hebben. Er zit dus een keuze in. Wij zijn nu bezig
met de finetuning van de verschillende maatregelen. Ik kan daar nu niet op
vooruitlopen. Daar is ook enig denkwerk voor nodig. Ik neem aan dat bij de
behandeling van het Belastingplan de discussie zal worden gevoerd. Wij zullen
er dus in ieder geval nog op terugkomen. In ieder geval hebben wij er wat
tijd voor, want de maatregelen zouden pas over een aantal jaren worden ingevoerd.De heer Slob (ChristenUnie):Maar het gaat om een beoordeling in samenhang en dan zou ik in ieder geval
niet meer tijd nemen dan nodig is, maar uiteraard moet wel zorgvuldigheid
worden betracht. In de schriftelijke beantwoording stelt u dat u in de loop
van volgend jaar met een wetsvoorstel zal komen. Kunnen wij ervan uitgaan
dat dit in het voorjaar zal zijn?Minister Balkenende:Dat is wel onze inzet!De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Ik denk dat het voor heel veel mensen toch moeilijk te volgen
is. De premier heeft heel veel woorden nodig voor heel scherpe vragen van
de heer Rutte die gaan over een advies van een overheidsorgaan. Aan dat advies
stel ik mijn tegenbegroting bloot en daar heeft de minister-president ook
zijn verhaal aan blootgesteld. Dat overheidsorgaan heeft een uitspraak gedaan
en ik zal die maar letterlijk citeren, want ik wil dat de minister-president
ook precies op dat zinnetje ingaat: "Het zogenoemde robuuste EMU-saldo
voor 2008 laat geen verbetering zien. Voor het houdbaar maken van de overheidsfinanciën
op langere termijn is dat saldo echter belangrijk." Dit is toch een directe
kritiek op het verhaal van de minister-president zelf, namelijk dat internationale
ontwikkelingen laten zien dat wij de komende jaren wellicht enkele onzekerheden
op ons af zullen krijgen. Vandaar mijn vraag of de minister-president bereid
is om dit soort organen als de Raad van State serieus te nemen en om, zoals
ik ook heb gevraagd, volgend voorjaar nog eens zo'n midterm review, een totale
doorrekening van de plannen, te doen, met name vanwege die internationale
omstandigheden.Minister Balkenende:Het is terecht dat de heer Pechtold aan dat robuuste saldo refereert.
Het is een van de definities die wij hanteren bij de verschillende saldi.
Een robuust saldo zegt iets over de vraag of wij de zaken op orde hebben.
Inderdaad is er volgend jaar sprake van een kleine verslechtering in vergelijking
met dit jaar, van min 1 naar min 1,1, maar daar moet wel het volgende aan
worden toegevoegd. In de hele periode zien wij dat dit robuuste saldo het
volgend jaar min 1,1 is, maar uiteindelijk verbetert tot plus 0,2; dus een
verbetering over de gehele periode van 1,2. Dit betekent dat dit kabinet zijn
bijdrage levert om de overheidsfinanciën op orde te krijgen. Een verbetering
van 1,2% in deze periode! Daar gaat het om. Het gaat niet alleen om
het jaar 2008, want dat hangt ook weer samen met het feit dat het dit jaar
slechter gaat. U weet ook dat wij dit jaar een financieringstekort hebben.
U moet zich dan niet blindstaren op alleen het jaar 2008, u moet kijken naar
wat dit kabinet doet om de zaak te verbeteren in de gehele periode! En, wij
hebben daar een goed verhaal over te vertellen.Voorzitter. Ik voel niet zo veel voor een midterm review. Wij spreken
elkaar elk jaar. Wij spreken elkaar bij de Voorjaarsnota, bij de algemene
politieke beschouwingen, elk jaar moet het kabinet op verantwoordingsdag aangeven
hoe het zit met zijn beleidsvoornemens. Kortom elk jaar spreken wij elkaar
en bekijken wij hoe het zit met de voornemens. Kortom, een midterm review
lijkt mij niet nodig, omdat wij elk jaar dit debat zullen hebben met vragen
als: hoe is het met de houdbaarheid gesteld, hoe zit het met de koopkracht,
wat doet u met de investeringen?De heer Pechtold (D66):Ik denk dat het wel belangrijk is. In uw inleiding doet u allemaal beloften,
maar wij kunnen op dit moment absoluut niet zien of u die waar kunt maken.
Als u zo verzekerd van uw zaak zou zijn – en u staat daar verzekerd –
dan zou u er best mee akkoord kunnen gaan en kunnen wij al die organen nog
eens laten meepraten. Het valt mij op, voorzitter, dat de heer Balkenende
wel heel gemakkelijk de kritiek van de Raad van State naast zich legt. Als
wij tegenwoordig zo moet adviezen van de Raad van State omgaan, dan vraag
ik mij af of wanneer er vrijdag een advies van de Raad van State over het
EU-referendum wij dat ook meervoudig kunnen uitleggen!Minister Balkenende:Ik vind dat je een advies van de Raad van State in totaliteit moet bezien.
U haalt er nu een zin uit en dat kunt u doen, maar dan moet u wel oog blijven
hebben voor de gehele context. Dit kabinet levert een behoorlijke bijdrage
aan de soliditeit. Daarom sta ik ook achter dit beleid. Wij leveren onze bijdrage
aan de vergrijzingsopgave, wij werken toe naar een behoorlijk overschot, de
staatsschuld gaat omlaag. Daar gaat het om. Ik vind dat wij elkaar niet moeten
proberen te vangen op een zin van de Raad van State. Natuurlijk nemen wij
die serieus, maar wij hebben een verhaal te vertellen.Ik heb al het een en ander gezegd over het saldo. Het is lang geleden
dat er vier jaar achter elkaar een positieve ontwikkeling te zien was, namelijk
in 1954.De heer Wilders (PVV):De discussie die zojuist is gevoerd, is volgens mij voor veel mensen thuis
niet te volgen, hoe belangrijk de staatsschuldquote, de Raad van State en
de huishoudboekjes ook zijn. Misschien kunnen wij het op een wat begrijpelijker
niveau brengen, namelijk het eigen huishoudboekje, de eigen portemonnee van
de mensen thuis. Hoe fatsoenlijk is het dan dat er nu een wetsvoorstel voorligt
van het kabinet, waarin het zijn eigen salaris over een aantal jaren met 10%
verhoogt? Dit kabinet regelt een salarisverhoging van 10% voor het
volgend kabinet. Het eigen huishoudboekje van het kabinet zit goed in elkaar.
Nu zien de mensen thuis die geen cent extra krijgen, wel een lastenverzwaring
op zich af komen, terwijl het kabinet heel goed voor de eigen portemonnee
zorgt. Kan de minister-president hier in normaal Nederlands op reageren?Minister Balkenende:Ik zal straks ingaan op de koopkrachtontwikkeling, want zo dreigt alles
door elkaar te lopen. Het moet mij echter wel van het hart dat ik de heer Wilders deze opmerking kwalijk neem. Hij zegt: u zorgt goed voor
u zelf. Ik werd premier in 2002. In dat jaar kregen ambtenaren de mogelijkheid
om fictief van 36 uur naar 40 uur over te gaan. Voor topambtenaren zou dit
een inkomensstijging van 10% opleveren. Ik heb toen gezegd dat wij
dit niet zouden doen, omdat wij iedereen in het land vroegen om loonmatiging.
Als je vijf jaar lang feitelijk genoegen neemt met een salaris dat lager is
dan dat van anderen, mag er nu niet zo'n spelletje worden gespeeld. De heer
Wilders bezondigt zich aan populisme en doet geen recht aan de situatie en
ook niet aan de aanbevelingen van de commissie-Dijkstal. Hij speelt in op
sentimenten. Ik dring erop aan dat wij hier verstandig met elkaar omgaan.De heer Wilders (PVV):Dit is de waarheid. Ik snap dat de minister-president zich daar ongemakkelijk
bij voelt. Ik zou me ook ongemakkelijk voelen als ik minister-president van
dit land was en ik zou mijn salaris met 10% verhogen en de burgers
op nul zetten. In de tijd waarover de minister-president sprak en waarin de
salarissen niet werden verhoogd, kreeg de burger ook geen salarisverhoging.
Precies zoals hij het zegt. De burger moest de lonen matigen en hij heeft
toen gezegd: dat doen wij ook. Er is nu een verschil. Nu wil de minister-president
wel de eigen portemonnee vullen, maar de burger krijgt niets. Dat deugt niet!Minister Balkenende:De discussie over de salarissen van bewindslieden, politici, mensen in
de publieke en semipublieke sector en Kamerleden wordt later nog gevoerd.
Wij zullen het allemaal wel zien. Ik vind dit echter niet de manier waarop
je een debat met elkaar zou moeten voeren, want zo wordt geen recht gedaan
aan het echte onderwerp van discussie.Toen wij dit jaar aantraden, werden wij geconfronteerd met een aantal
tegenvallers bijvoorbeeld in de zorg en met de boedelproblematiek. Wij hebben
besloten tot een aanvullend pakket. Ik hecht eraan om op te merken dat Nederland
het internationaal gezien goed doet. Gelet op het structurele EMU-saldo doen
wij het beter dan Duitsland, Frankrijk en het gemiddelde van het eurogebied.
Bovendien is de EMU-schuld in Nederland duidelijk fors lager dan in Duitsland,
Frankrijk en het gemiddelde van het eurogebied. Wij zien een behoorlijke verbetering
van het saldo en ik ben daar gelukkig over.Ik kom nu op de koopkrachtontwikkeling. Er is gevraagd waarom de burger
erop achteruit gaat terwijl het zo goed gaat met de economie. De belangrijkste
oorzaken van deze ontwikkeling zijn de hogere inflatie, hoewel die gelukkig
nog altijd relatief laag is, en de stijging van de zorgkosten. Lagere inkomens
worden overigens voor de stijgende zorgkosten gecompenseerd via de zorgtoeslag.
Een klein deel van deze ontwikkeling, circa een kwart, kan worden toegeschreven
aan bewust kabinetsbeleid op het gebied van milieu.Het kabinet realiseert zich dat de koopkrachtontwikkeling in 2008 nog
een pas op de plaats maakt. Ik begrijp heel goed dat mensen dit als een teleurstelling
ervaren. Voor sommigen zal de koopkracht een lichte daling te zien geven van
0,25%, maar de meest kwetsbaren worden door het kabinet ontzien en
velen zien hun koopkracht groter worden doordat zij een baan krijgen of meer
gaan verdienen door een promotie of uitbreiding van het aantal gewerkte uren.
Na 2008 trekt de koopkracht sterk aan. Mensen zullen duidelijk profiteren
van de economische groei en de maatregelen van het kabinet. Over de hele linie
neemt de koopkracht evenwichtig toe. Dit plaatst de kleine plussen en minnen
dit jaar in een perspectief. Ik zeg dit ook in de richting van de heer Tichelaar
die aandacht vraagt voor de kleine minnen, voor modaal zonder kinderen. Dit
hangt samen met de bijzondere aandacht in 2008 voor uitkeringsgerechtigden
en gezinnen met kinderen. In het koopkrachtbeeld is duidelijk te zien dat
het kabinet inzet op participatie. Vooral mensen met een baan op het niveau
van minimumloon tot modaal zien hun koopkracht in de komende jaren aanzienlijk
stijgen. Bovendien hebben de middeninkomens belang bij goed onderwijs, leefbare
wijken en gezonde lucht. Juist de hardwerkende mensen waar de heer Rutte over
spreekt, gaan er in koopkracht op vooruit in deze kabinetsperiode. Een alleenstaande
man of vrouw met kinderen met een modaal inkomen heeft aan het einde van deze
kabinetsperiode bijna 9% meer koopkracht. Dat is zelfs een grotere
toename dan in de vette jaren van Paars II heeft plaatsgevonden. Werken wordt
dus lonender.De heer Rutte (VVD):U geeft toe dat volgend jaar de koopkracht voor hardwerkende mensen daalt
terwijl de economie met een kleine 3% groeit. U geeft dat gewoon toe
en daar ben ik blij om. Kunt u garanderen, hier, vandaag, in deze Kamer, dat
u na vandaag geen belastingen meer verhoogt?Minister Balkenende:Wat heb ik nu gezegd? Het kabinet kiest voor lastenneutraliteit over de
hele periode, voor burgers en bedrijven. Het pakket aan lastenmaatregelen
is bekend. Het kabinet zal het uitgangspunt van lastenneutraliteit gewoon
naar voren brengen. Dat is het verhaal. Ik snap uw vraag wel want u wilt zeggen
dat het kabinet straks meer gaat uitgeven waarna de lasten worden verhoogd.
Het lastenbeeld is echter precies zoals ik heb geschetst.De heer Rutte (VVD):U kunt niet de economie voorspellen. U probeert dat wel en uw boekjes
staan vol met voorspellingen uit de glazen bol, maar u kunt dat niet. U houdt
de mensen voor dat de koopkracht in de komende jaren stijgt, maar dat kan
alleen als u nu bereid bent om te garanderen dat de belastingen niet verder
toenemen en het blijft bij de draconische verhoging van 6,8 mld. Ik vraag
u om een simpele toezegging. Bent u bereid om te zeggen, read my lips: no
more taxes.Minister Balkenende:U moet ophouden met te spreken over draconische lasten. Het grootste deel
van de lasten voor volgend jaar bestaat uit zorgkosten. Als u zegt dat u die
niet wilt betalen, dan hebben wij een megaprobleem. Wij willen wel dat de
zorg wordt betaald. Als u nu met grote woorden zegt dat die lastenmaatregelen
niet mogen worden genomen, dan strooit u mensen zand in de ogen. De kosten
van de zorg moeten namelijk betaald worden.De heer Rutte (VVD):De zorgkosten nemen volgend jaar toe door kabinetsbeleid. Natuurlijk is
er voor een deel niets te doen aan die kosten, maar het kabinet veroorzaakt
deze wel voor een belangrijk ander deel. Geef dat gewoon toe. U voert daar
beleid op en maakt daar keuzes in, andere keuzes dan mijn partij zou maken.
Dat mag zolang u met elkaar de meerderheid hebt. Het leidt tot
een draconische, ongekende stijging van de lasten. Ik zei terecht dat het
een poging is om in het Guinness Book of Records te komen: 6,8 mld. Dat heeft
grote gevolgen voor de hardwerkende Nederlanders. Ik stel voor de derde keer
een simpele vraag. U zegt dat u de economie kunt voorspellen en de Nederlander
kan verzekeren dat de koopkracht na volgend jaar stijgt. In dat geval kunt
u een simpele toezegging doen aan Nederland, namelijk dat er na deze ingreep
geen verdere belastingverhogingen zullen komen.Minister Balkenende:Ik heb gezegd dat het kabinet zorgt voor lastenneutraliteit over de hele
periode. Daarmee is precies gezegd waar het om gaat. U hebt terecht veel gezegd
over hardwerkende mensen. Laten wij nu eens goed onder ogen zien waar wij
het over hebben in relatie tot de koopkracht voor de komende jaren. Alleenverdieners
met een modaal inkomen met kinderen gaan er 4,9% op vooruit. Ten aanzien
van tweeverdieners krijg ik getallen van 5,3, 4,2 en 4,9 onder ogen. Het gaat
om een enorme inkomensvooruitgang. Als ik dit beeld voor de komende jaren
vergelijk met de inkomensontwikkeling van de afgelopen jaren, sinds 2003,
dan gaat het om bijna een verdubbeling in koopkracht. De afgelopen jaren heeft
een economische ontwikkeling van 1,95% plaatsgevonden. Dit kabinet
gaat uit van 2%, ongeveer hetzelfde, voor de komende kabinetsperiode.
Wat blijkt? Ondanks het feit dat die economische ontwikkeling ongeveer hetzelfde
is, zijn mensen aanzienlijk beter af. Juist mensen die werken zijn beter af.
Met uw verhaal over draconische maatregelen doet u geen recht aan wat er zich
aftekent. Daar komt nog wat anders bij. Wat wilt u? U wilt dat er nog meer
lastenverlichting wordt gerealiseerd maar dan in het volgende jaar. Daarmee
zouden wij de economie aanjagen terwijl dat niet nodig is. Die les hebben
wij in het verleden geleerd. Kortom, ik vind uw beleid onverstandig.De heer Rutte (VVD):Onze voorstellen leiden niet tot extra aanjagen van de economie omdat
wij een schuif aanbrengen. Wij brengen geld dat u wilt uitgeven namens ons
allemaal naar de hardwerkende Nederlander. Hij kan dat dan zelf uitgeven.
Dat leidt niet tot een aanwakkerende economie en oververhitting. Dat dreigt
helemaal niet door onze plannen, integendeel. U zegt dat de maatregelen niet
draconisch zijn, maar ik verzeker u dat een lastenverzwaring van 6,8 mld.
voor hardwerkende Nederlanders grote gevolgen heeft. Ik heb te maken met een
vogel in de hand. In de begroting voor 2008 staat dat hardwerkend Nederland
erop achteruit gaat terwijl de economie met bijna 3% groeit. Dat is
een uniek feit. Ik vraag alleen of u de garantie kunt geven dat er vanaf 2008
geen belastingen meer omhoog zullen gaan. Alleen die simpele toezegging vraag
ik van u. Alle andere toezeggingen van u zijn namelijk vogels in de lucht.Minister Balkenende:Het hele lastenbeeld is toch bekend bij u? U suggereert dat wij bezig
zouden zijn met het verzwaren van lasten in de komende periode. Als ik spreek
over lastenneutraliteit, dan kunt u ons daaraan houden. Die lastenontwikkeling
is bepaald door lastenverzwaring aan de ene kant, maar ook lastenverlichting
aan de andere kant. U hebt het verder over de koopkracht. U wilt de inkomens
volgend jaar verhogen, want dat staat in uw tegenbegroting. Uw tegenbegroting
is vooral geënt op het feit dat er duidelijk minder wordt gedaan voor
ontwikkelingssamenwerking en arme landen, evenals voor mensen die in een uitkeringssituatie
zitten. Daar haalt u het geld vooral vandaan. Dit heeft de heer Van Geel gisteren
ook heel scherp gezegd. Dit kabinet maakt andere keuzes.De heer Rutte (VVD):De heer Van Geel mag de rest van de dag met een kleurtje schrijven. Nu
even terug naar de Miljoenennota. Op pagina 53 staat dat de lasten stijgen
met 6,8 mld. Dat is de optel- en aftreksom van alle verzwaringen en verlichtingen.
Dat zijn gewoon de feiten, want het staat in uw eigen stuk. Er komt 6,8 mld.
bij. U zegt dat de koopkracht er na volgend jaar op vooruit gaat. Dat kan
alleen als er geen verdere belastingstijgingen zijn. Ik vraag alleen of u
bereid bent hier de garantie af te geven dat er in de komende jaren verder
geen belastingen zullen stijgen.Minister Balkenende:Dit wordt een herhaling van zetten. Ik heb gezegd dat wij kiezen voor
lastenneutraliteit. U weet precies wat wij de komende jaren gaan doen. Tegenover
lastenverzwaringen staan ook lastenverlichtingen. U moet ons beoordelen op
het koopkrachtbeeld. Dit koopkrachtbeeld is buitengewoon positief en aanmerkelijk
positiever dan dat van de afgelopen jaren. De hardwerkende mensen gaan er
ook nog eens in het bijzonder op vooruit. Zo liggen de feiten.De heer Marijnissen (SP):Vorig jaar om deze tijd stonden wij hier ook na Prinsjesdag. Toen heb
ik de toenmalige minister-president – wij hadden toen een rechts kabinet,
nu hebben wij een links kabinet – de uitspraak ontlokt dat de armoede
in Nederland inderdaad was toegenomen. Later heeft dat ook nog een rol gespeeld
in de campagne. Nu hij premier is van een links kabinet denk ik dat het goed
is om hem nog eens te confronteren met die uitspraak van toen en wat het kabinet
dit jaar voor die mensen doet in 2008. Het gaat om dat miljoen huishoudens
met die 360.000 kinderen waarvoor de SP al jaren aandacht vraagt. Laten wij
het een beetje in historisch perspectief bekijken. De belastingen op de winsten
zijn de afgelopen jaren enorm gedaald. Wij behoren tot de landen met de laagste
vennootschapsbelasting in Europa. Daar is allemaal uitstekend voor gezorgd.
Ik vraag nu al jaren aandacht voor die huishoudens en ik vind het een gemiste
kans van dit nieuwe linkse kabinet dat het niets doet aan de armoede. De premier
benadrukt elke keer, ook richting de heer Rutte, dat wij over vier jaar moeten
kijken. Dat is allemaal mooi en aardig, maar er zijn te veel variabelen in
de wereldeconomie die maken dat ook dit kabinet niet de toekomst kan voorspellen.
Ik zou het daarom graag met deze premier hebben over 2008. Ik vind het ronduit
schandalig dat er wederom – en nu zelfs door een links kabinet –
niets wordt gedaan aan dit probleem.Minister Balkenende:Het probleem blijft: praten wij alleen over 2008 of praten wij over de
volle periode. Ik ga eerst in op de opmerking over armoede. Ik heb inderdaad
gezegd dat de armoede toenam in de afgelopen jaren toen de economie in elkaar
zakte. Destijds zei het Sociaal en Cultureel Planbureau al dat de armoede
weer zou afvlakken en dat gebeurt op het ogenblik ook. Ik heb verder gezegd
dat de armoede, ook in de afgelopen jaren, nog altijd lager ligt
dan vijf of tien jaar geleden. Dat is de situatie. Kortom: met het aantrekken
van de economie zien wij dat de armoede terugloopt. Ik doe niets af aan de
positie van mensen in de knel.Vervolgens kom ik op de inkomensontwikkeling voor het komende jaar. Wij
werden aanvankelijk geconfronteerd met het feit dat iedereen in de min kwam.
Toen hebben wij als kabinet gezegd dat wij ongeveer een nul voor de kwetsbare
groepen wilden bereiken. Ik kijk naar de minima in de komende periode, bijvoorbeeld
een paar met kinderen. Zij gaan er 4,5% op vooruit over de volle periode.De heer Marijnissen (SP):Dit heb ik nu al zeven à acht keer gehoord, ook richting de heer
Rutte. Dit hoeft dus voor mij echt niet meer. Het is gewoon propaganda: wij
praten niet over 2008, maar wij praten over een periode van vier jaar. Ik
twijfel gewoon aan die cijfers. U kunt niet in een glazen bol kijken en de
toekomst voorspellen. Als de hypotheekcrisis in de Verenigde Staten overslaat
naar Europa, dan zijn al uw cijfers niets waard. Ik wil met deze premier praten
over de begroting van volgend jaar, want die is hier aan de orde en daar gingen
de beschouwingen over. Ik stel vast dat hij in de vorige periode zei: "Eerst
het zuur, dan het zoet." De mensen voor wie ik in deze interruptie sta,
hebben dat zoet nooit gezien. Nu begint er een nieuwe kabinetsperiode van
een links kabinet. Die begint weer met zuur. Daarvan heb ik gisteren al gezegd
dat het heel erg bitter is. Laat de minister-president ingaan op mijn vraag
waarom hij dit jaar en volgend jaar niets structureels aan dit probleem doet.Minister Balkenende:Weet u wat de beste manier is om aan armoede te ontkomen? Werk.De heer Marijnissen (SP):Dat weet ik wel.Minister Balkenende:En wat zien wij op dit ogenblik? Dat de economie aantrekt en dat er meer
banen zijn. Dat zijn de vruchten van de afgelopen jaren. Als eerste moet ervoor
worden gezorgd dat mensen erbij horen. Mensen krijgen een steuntje in de rug
in de vorm van onder andere de Wet werk en bijstand en re-integratietrajecten.
Op lokaal niveau kan er maatwerk worden geleverd via een bijzondere bijstand.
Ik kan alleen maar zeggen dat het koopkrachtbeeld van volgend jaar is zoals
het is. Kijk niet alleen naar volgend jaar, maar ook naar de komende jaren.
De combinatie van een aantrekkende economie, maatwerk op lokaal niveau en
een evenwichtig inkomensbeeld is goed. Laten wij de zaken goed in proporties
zien.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Proporties. Proporties! Aan de hogere inkomens doet dit kabinet
vrijwel niets. De kabinetten van de afgelopen jaren hebben alleen maar de
belasting op de winsten verlaagd. Voor de mensen over wie ik het nu heb, is
nooit iets gedaan. De verhalen die u houdt, hoor ik al sinds 1994. Toen stond
daar premier Kok. Zijn slogan was: werk, werk, werk, als zou dat de armoede
in Nederland oplossen. Inmiddels zijn wij dertien, veertien jaar verder, maar
het probleem bestaat nog steeds. Ik vind dat een beschaafd land, dat al zo
lang wordt geconfronteerd met zo'n hardnekkig probleem, een regering verdient,
die zich links noemt én links handelt en zorgt voor een structurele
oplossing van dit probleem. Ik neem het u hoogst kwalijk dat u elke keer de
zelfde riedel over de bijzondere bijstand enzovoort afsteekt. Die instrumenten
hadden wij allemaal al, maar wij schieten niet op met de oplossing van dit
probleem. U als christendemocraat en anderen als sociaaldemocraten roep ik
op om eens boter bij de vis te doen. Lost u dit probleem nu eens op.Minister Balkenende:Mijnheer Marijnissen, is de armoede nu het zelfde als twee, drie jaar
geleden? De armoede loopt terug.De heer Marijnissen (SP):U stelt mij een vraag?Minister Balkenende:Ja, ik stel u een vraag.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Dat fluctueert. Nu eens stijgt die, dan weer daalt die. Dat
heeft met de conjunctuur te maken, zoals u net zelf al zei. Achter het fenomeen
en het feit dat het echt over vele honderdduizenden gezinnen gaat, schuilt
iets structureels, mijnheer de minister-president. Daar gaat iets structureels
achter schuil. Ik roep u ertoe op, te erkennen dat het sociale minimum in
Nederland te laag is om fatsoenlijk van te kunnen leven. Dat moet u erkennen.
Dat minimum moet structureel omhoog. U zegt dat het over de gehele linie gelijk
is. Ja, dat is juist wat ik u kwalijk neem. Ik vind best dat er bij de top
wat meer van af mag. Dat vind ik inderdaad. Er is genoeg verdiend aan die
kant en de vorige kabinetten hebben genoeg voor die mensen gedaan. Doet u
nu eens iets voor die andere mensen.Minister Balkenende:Ik stel deze vraag aan de heer Marijnissen heel bewust. Wij zien dat de
armoede op dit ogenblik ten opzichte van enkele jaren geleden afneemt, gelukkig.
Natuurlijk zijn er mensen die in de problemen zitten. Wat kan voor hen het
best worden gedaan? Maatwerk leveren. Ik heb daar enkele voorbeelden van genoemd.
Verder: zorgen dat de economie goed draait, dat er banen zijn. Dat is de beste
methode. Laten wij het daar vooral over hebben. Ook moet de koopkrachtontwikkeling
in haar totaliteit worden beschouwd. Mijns inziens voeren wij een beleid dat
mensen vooruit helpt en stimuleert. De beste weg om eruit te komen, is het
hebben van werk en mogelijkheden. Daar zijn wij mee bezig.De heer Marijnissen (SP):Dit verhaal horen de Nederlandse bevolking en ik al dertig jaar. Het is
gewoon pappen en nathouden. Wij komen geen stap verder. Dit is geen links
kabinet.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. De minister-president komt op mij over als de scholier –
ik haal toch het onderwijs er maar weer bij – die zijn ouders een herfstrapport
met allemaal onvoldoendes laat zien, maar zegt: luister, ik heb hier gratis
schoolboeken liggen, dus het kerst- en het paasrapport worden stukken beter
en ik zal overgaan. Zo kun je toch niet met koopkracht omgaan? U zegt dat
mensen er over de gehele linie in 2008 behalve door reparatie op achteruit
gaan. U haalt telkens het voorbeeld van gezinnen met kinderen of mensen met één
inkomen en kinderen aan. Kunt u mij meer specifiek vertellen waarom alleenstaanden
erop achteruitgaan? Als dat zo is in 2008, kunt u dan überhaupt
garanderen dat alleenstaanden er in de jaren daarna niet op achteruit gaan?Minister Balkenende:Het is goed dat u dit zegt, want dan kan ik een vergelijking maken. Dat
is terecht. In de afgelopen periode, dus sinds 2003, is een alleenstaande
met een minimumloon er 0,2% op vooruitgegaan. Deze kabinetsperiode
gaat die er 3,8% op vooruit. Alleenstaanden met een modaal of twee
keer modaal inkomen gingen er in alle jaren van de afgelopen kabinetsperiode
op achteruit. Zij gaan er nu met 5,3% respectievelijk 4,7% op
vooruit. U moet dus niet doen alsof wij het lot van de alleenstaande veronachtzamen.
De cijfers wijzen heel wat anders uit dan u suggereert.De heer Pechtold (D66):Deze tactiek wordt tegenover Marijnissen en Rutte ook gebruikt. Wij krijgen
elke keer het hele verhaal te horen. U zegt dat die alleenstaanden er in 2011
5% op vooruitgaan. Ik wil weten met hoeveel procent zij er volgend
jaar op vooruitgaan. Volgend jaar gaan zij er een kwart op achteruit. Dat
is het enige wat u hard kunt maken. De rest is toekomstmuziek. U lijkt op
de scholier die zegt dat hij wel overgaat en wel een goed paasrapport zal
hebben, maar op zijn herfstrapport halen de alleenstaanden een dikke onvoldoende.Minister Balkenende:Een alleenstaande met minimumloon gaat er in het jaar 2008 0,25%
op vooruit. Degene met een modaal inkomen gaat er een kwart op achteruit,
terwijl degene met een inkomen van twee maal modaal op nul zit. De alleenstaande
ouder met een minimumloon gaat er volgend jaar 6% op vooruit. Over
de hele periode heb ik daarnet de cijfers genoemd. Ik betwist wat de heer
Pechtold hier suggereert, namelijk dat wij geen oog zouden hebben voor de
positie van alleenstaanden. Dat blijkt wel uit de cijfers die ik hier heb
gegeven.De heer Pechtold (D66):Ik haal de twee belangrijkste groepen eruit. Modaal gaat er een kwart
op achteruit en een grote groep, behalve de ouderen, gaat er niet op vooruit,
terwijl de economie goed draait. Dit zijn degenen die ook niet kunnen bijsturen
met een tweede inkomen. Dit zijn degenen die buiten de boot vallen voor alle
subsidies. Zij gaan erop achteruit. Ik ben blij dat de minister-president
dat erkent.De voorzitter:Voordat de minister-president zijn betoog voortzet, moet ik mevrouw Thieme
verontschuldigen, die vastzit op de A12.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind dit echt een onbevredigend debat. Ik verwacht dat de minister-president
het met mij eens is. Ik heb ook de campagne gevolgd. Ik kan mij niet aan de
indruk onttrekken dat de minister-president het armoedeprobleem in Nederland
even ernstig neemt als GroenLinks en de SP. Wij kunnen eindeloos bakkeleien
over de ernst ervan en over de vraag of het armoedeprobleem fluctueert of
niet, maar wij vinden het allemaal erg. Ik doe een praktisch voorstel, in
vervolg op de opmerking van de heer Marijnissen. De winstbelasting bedraagt
25,5% en is met een derde gedaald in tien jaar. Wanneer wij deze belasting
met 0,5% verhogen tot 26%, zitten wij nog steeds heel laag in
vergelijking met andere Europese landen. Dat levert 300 mln. op. die wij kunnen
reserveren voor armoedebestrijding. Dan zeuren wij verder niet over de andere
maatregelen die het kabinet neemt en kunnen wij iets extra's doen.Minister Balkenende:Ik begrijp deze wens van mevrouw Halsema, maar dit is niet de keuze die
dit kabinet maakt. Mevrouw Halsema is vertrouwd met de ontwikkeling op het
gebied van de winstbelasting. Zij weet waarom hiertoe is besloten. Dat hangt
ook samen met de ontwikkelingen in andere landen en met het vestigingsklimaat
in Nederland. Ik vind dat wij een betrouwbare partner moeten zijn, ook tegenover
het bedrijfsleven. Om die reden voel ik niet voor deze suggestie.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dit is precies waarom het gaat. De overheid moet een betrouwbare partner
zijn, ook voor de mensen in de samenleving. Veel mensen aan de onderkant,
mensen die in armoede leven en die al heel lang tekort komen, willen ook in
de overheid een betrouwbare partner zien. Zij hebben uit de verkiezingscampagnes,
ook uit de bijdrage van de minister-president, wel degelijk de belofte overgehouden
dat het voor hen echt beter zou worden. Ik kan mij voorstellen dat de minister-president
zegt het bedrijfsleven niet heel zwaar te willen belasten. Het gaat maar om
0,5%, dat is niets. De winstbelasting is twee jaar geleden met procenten
verlaagd. Ik stel een verhoging met 0,5% voor, waardoor er 300 mln.
bijkomt voor de allerarmsten. Dat betekent betrouwbaarheid voor hen.Minister Balkenende:Ik herinner mij nog dat de vorige minister van Economische Zaken heel
duidelijk heeft aangegeven dat de Vpb-verlaging ook te maken had met lastenverzwaringen
elders voor het bedrijfsleven. Als wij dit doen, betekent dit een lastenverzwaring
voor het bedrijfsleven. Ik heb de heer Rutte net gezegd dat wij kiezen voor
lastenneutraliteit over de hele periode. Het spreekt ons niet aan om nu de
lasten voor het bedrijfsleven te verhogen. Dat heeft te maken met de betrouwbaarheid
van de overheid voor het bedrijfsleven. Wij zullen niet elke keer deze tarieven
veranderen. U maakt echt een andere keuze dan ik.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik plaats hier één kanttekening bij. Naast de lastenverlichtingen
die het bedrijfsleven tegemoet heeft kunnen zien met de verlaging van de winstbelasting,
betekent mijn voorstel een beperking van de lastenverlichting, maar geen lastenverzwaring.Minister Balkenende:Als wij het tarief verhogen, is dat gewoon lastenverzwaring. Dat willen
wij niet. Ik kan het niet mooier maken dan het is.Volgens de heer Rutte verzwaart het kabinet de lasten met 7 mld. Ik herinner
hem eraan dat dit een karikatuur is. Alle politieke partijen zijn immers vorig
jaar bij de opstelling van hun programma's geconfronteerd met lastenstijgingen,
vooral door de hogere zorgpremies. Dit ging over ongeveer 4 mld. In het coalitieakkoord
is afgesproken dat er ten opzichte van deze stand geen verdere stijging zal
komen. Dit betekent dus lastenneutraliteit voor burgers en bedrijven over
de kabinetsperiode.In de discussie over de lastenontwikkeling moeten wij het volgende goed
voor ogen houden en meewegen, want de lastenverzwaringen zijn
voor een deel schijn. Een aantal maatregelen die gunstig zijn voor de burgers,
tellen mee in de uitgaven, zoals gratis schoolboeken, het nieuwe kindgebonden
budget en de loonkostensubsidies. Wij praten over een bedrag van 1,5 mld.
Feitelijk betekent dit een lastenverlichting voor de burger. Twee maatregelen
stonden als bezuiniging geboekt, maar worden nu als lastenverzwaring geteld:
de buitengewone aftrek en de heffing voor de woningbouwcorporaties. Dat is
ongeveer 1 mld. aan maatregelen waarvoor ook de VVD stond. Kortom, men moet
oppassen om met karikaturen te gaan werken over lastenverzwarende maatregelen
zonder daartegenover de lastenverlichtende maatregelen te zetten. Het uitgangspunt
van het coalitieakkoord is lastenneutraliteit over de volle periode en dat
blijft zo.De heer Rutte (VVD):Dat is een prachtig uitgangspunt, maar het werkt niet. U noemt nu wel
een paar lastenverlichtingen, maar die komen natuurlijk zeer eenzijdig terecht,
zoals de loonkostensubsidies op banen en het kindgebonden budget. Het zijn
allemaal inkomensafhankelijke regelingen die vooral bij mensen met een lager
salaris terechtkomen en niet bij mensen met een modaal salaris. Dat zijn dus
nivellerende maatregelen. Ik ben in toenemende mate enthousiast over het feit
dat wij ook steun geven aan de extra investering in het onderwijs. Die kan
er misschien toe leiden dat meer leden van het kabinet in de toekomst weten
wat het woord "nivelleren" betekent, want dat is blijkbaar in het
onderwijs niet gelukt.Minister Balkenende:Voorzitter, wat moet ik daar weer mee?De voorzitter:U gaat over de antwoorden.Minister Balkenende:Dat is ook zo.Het wezen van lastenneutraliteit is dat als wij ergens gaan verzwaren,
wij elders zullen verlichten. Dat weet de heer Rutte ook.De heer Rutte (VVD):Het is gewoon niet waar. Kijkt u naar uw eigen Miljoenennota. U doet allerlei
correcties, u doet extra uitgaven en het enige wat u zegt, is: daarnaast hebben
wij nog 700 mln. verzwaard en dat verlichten wij. Ik ga nu met u mee naar
2011. Ik zat steeds in 2008 omdat ik dacht dat wij het daarover hadden. Het
effect is gewoon dat u uiteindelijk verantwoordelijk bent voor een lastenverzwaring
van 6,8 mld. Dat betekent toch dat mensen die hard werken, dat moeten betalen,
linksom of rechtsom? Bovendien maakt u allerlei regelingen inkomensafhankelijk.
U nivelleert dus ook nog een keer. Die optelsom betekent toch dat de rekening
eenzijdig wordt neergelegd bij mensen met een baan? Dat zijn toch de feiten?
U kunt daar toch niet omheen?Minister Balkenende:U bent economisch onderlegd. Hoe komt het dat in de kabinetsperiode 2003-2007
de economie ongeveer 2% groeide en dit kabinet uitgaat van 2%
groei in de komende periode? Hoe komt het dat in de afgelopen periode de inkomensontwikkeling
veel lager was dan wat mensen straks in hun portemonnee gaan voelen? Dat is
zo omdat wij aan het begin van de kabinetten-Balkenende I en II allerlei lastenverzwaringen
moesten toepassen, omdat de overheidsfinanciën niet echt op orde waren.
Wij hadden zware tegenvallers, wij hadden een financieringstekort van boven
de 3%. Wij zien nu dat de mensen er in de komende periode veel meer
aan over zullen houden bij eenzelfde economische groei als in de afgelopen
jaren. U moet mensen niet bang maken, meneer Rutte.De heer Rutte (VVD):Wij hebben met de vorige kabinetten, toen u nog samen met de VVD een rechts
beleid voerde, geïnvesteerd in het gezond maken van de overheidsfinanciën
en in het reorganiseren van onze sociale zekerheid en gezondheidszorg, zodat
er in dit land uiteindelijk meer banen, meer welvaart en meer inkomen voor
hardwerkende mensen mogelijk zijn. Nu is het moment gekomen om die zaak binnen
te halen, om mensen die hard werken ook te laten voelen dat het beter gaat
met Nederland. Maar inmiddels bent u linksaf gebogen en bent u bezig een enorme
uitgave te doen waarvan onduidelijk is wat die oplevert. U kunt toch gewoon
bevestigen dat kabinetsbeleid en niets anders dan kabinetsbeleid verantwoordelijk
is voor deze uitgavenexplosie, waardoor de lasten omhoog gaan en waardoor
hardwerkend Nederland er op achteruitgaat? Loopt u nu toch niet weg voor de
feiten! Durf die recht in de ogen te zien! Dat is ook een begin om er persoonlijk
mee om te gaan.Minister Balkenende:Mijnheer Rutte, u kenschetst het vorige kabinet als een rechts kabinet
en het huidige als een links kabinet. Beide kabinetten hebben te maken met
eenzelfde economische ontwikkeling. Het verschil is dat het huidige kabinet
ervoor zorgt dat de mensen er wat koopkracht betreft veel meer op vooruitgaan
dan in de afgelopen periode. Aan het eind van de komende periode hebben wij
een staatsschuldquote die wij al dertig jaar niet hebben gehad. Ik vind dat
u geen recht doet aan de cijfers gezien het overschot gedurende de gehele
periode en een mooi structureel saldo van 1%. U hebt grote verhalen
maar u slaat echt de plank mis, want mensen gaan er veel meer op vooruit dan
de afgelopen jaren, met een mooi saldo en een dalende staatsschuldquote. Ik
ben trots op dit solide beleid. Ik ben trots op de koopkracht en op de investeringen
die dit kabinet doet om mensen zorg, veiligheid en een beter milieu te bieden.Dan nog een enkel woord over het inkomensgebouw. Ik heb zo-even gezegd
dat werken moet lonen. Harder werken moet lonen en ondernemen moet en mag
lonen. Ik maak bezwaar tegen het beeld alsof iedere Nederlandse ondernemer
aan zelfverrijking doet. Ik ken veel uitstekend presterende bedrijven in Nederland,
grote en kleine, die worden geleid vanuit een maatschappelijk verantwoord
perspectief. Wij hebben ondernemerschap nodig om ons land gezond en welvarend
te houden. Ik wil dat Nederland aantrekkelijk blijft voor ondernemingen, zowel
Nederlandse als buitenlandse ondernemingen. Ik ben noch voorstander van het
armer maken van de rijken, noch van het rijker maken van de armen, simpel
door middel van inkomensoverdracht; nivelleren werd dat vroeger genoemd. Ik
ben voor het uitrusten van mensen met kennis, vaardigheden en kansen, zodat
zij hun inkomen en hun maatschappelijke positie kunnen verbeteren.Het kabinet zet in op een evenwichtige ontwikkeling van de inkomens. Dan
is het redelijk dat van mensen met een bijzonder sterke financiële positie
een iets grotere bijdrage wordt gevraagd voor de houdbaarheid
van de overheidsfinanciën. Mensen met een duur huis gaan meer betalen.
Bij mensen met een hoger inkomen zal de overheid vanaf 2009 niet meer meebetalen
aan de pensioenopbouw boven een niveau van € 185.000.Ik schuw het onderwerp topinkomens niet, maar laten wij wel de zaken in
proportie blijven zien. In Nederland is het inkomensgebouw in de afgelopen
jaren niet schever geworden, maar juist opmerkelijk stabiel gebleven. Excessen
aan de top zijn niet maatgevend voor de inkomensverdeling als zodanig. Het
zijn uitzonderingen, die je overigens ook niet goed aanpakt met ons regulier
fiscaal instrumentarium. Maar waarmee dan wel? Dit kabinet richt zich op maatregelen
die de zorgvuldige totstandkoming van beloningen en verantwoording daarover
bevorderen. De overheid bepaalt niet de hoogte van de beloningen in de private
sector; dat is primair een zaak van aandeelhouders en commissarissen. Zij
zien erop toe dat de hoogte van de beloningen en de structuur zodanig zijn
dat het belang van de onderneming wordt gediend.Het kabinet heeft in het coalitieakkoord aangegeven dat de ondernemingsraad
een adviesrecht zal krijgen ten aanzien van het beloningenbeleid bij beursvennootschappen.
Binnenkort zal een wetsvoorstel daartoe in de ministerraad worden besproken.Daarnaast is in het Besluit openbare biedingen een verplichting opgenomen
om bij overnamebiedingen de bonussen van bestuurders te openbaren. De commissie-Frijns
komt eind dit jaar met de resultaten van het onderzoek naar de relatie tussen
beloningen van topbestuurders en prestaties. Dat rapport zal, vergezeld van
een reactie van het kabinet, naar de Kamer worden gezonden.De heer Marijnissen heeft een vijfpuntenplan gepresenteerd rondom de topinkomens.
Het kabinet vindt het van belang dat het vestigingsklimaat aantrekkelijk blijft,
dat er een maximale transparantie is rondom de topbeloningen en dat de raad
van commissarissen het beloningenbeleid opstelt. De aandeelhouders stellen
dat beloningenbeleid vast en de ondernemingsraad krijgt het adviesrecht. Dat
is de aanpak die het kabinet voor ogen heeft om deze zaken te benaderen.De heer Marijnissen (SP):De minister-president spreekt over de vijf punten die ik gisteren heb
voorgesteld. Hij zei en passant zo-even: dat is de private sector, daarover
gaan wij niet. Dat is een misverstand. De cao's in Nederland worden algemeen
verbindend verklaard door de overheid, die daarmee aan de gehele sector een
bepaalde beloningsstructuur oplegt, namelijk die in de cao's staat. De SP-fractie
stelt voor om ook de topsalarissen bij de cao onder te brengen. De minister-president
heeft gezegd: dat is primair iets van de sociale partners. Daar kan ik mij
iets bij voorstellen, zij het dat hij het wel zou kunnen bevorderen. Er zijn
mijns inziens echter wel degelijk mogelijkheden om de variabele beloning aan
de top te verbieden. Ik doel op de bonussen, premies en wat al niet meer wordt
bedacht om mensen extra geld toe te stoppen; en dat laatste niet om mensen
te stimuleren om te presteren, want die relatie is nooit aangetoond. Wij spreken
dan wel over vele miljoenen euro's. Mijn concrete vraag aan de minister-president
is: is hij van het kamp-Donner, dat er niets aan wil doen, of is hij echt
links en kiest hij mijn kamp?Minister Balkenende:Ik heb aangegeven wat ons voor ogen staat bij de topinkomens: transparantie
en wijzen op de rol van de raad van commissarissen en de ondernemingsraad.
Zo wordt de zaak aangepakt. Ik heb verder gezegd dat de commissie-Frijns met
een rapport komt en dat het kabinet later dit jaar zijn oordeel daaraan zal
verbinden. Een aantal maatregelen waar de heer Marijnissen voor staat, zijn
bepaald niet die van het kabinet. Hij wil bijvoorbeeld een toptarief van 60%
voor salarissen boven € 100.000. Hij wenst anders om te gaan met
de vennootschapsbelasting. Die instrumenten kiezen wij niet, omdat wij ons
daarmee zouden onderscheiden van andere landen. Dat lijkt ons niet de goede
weg. Wij nemen maatregelen die de hogere inkomens raken. Ons motief daarbij
is dat mensen met een hoger inkomen ook een bijdrage mogen leveren en vooral
aan de houdbaarheid. De heer Marijnissen heeft een opvatting over zijn instrumenten,
maar dat is niet die van het kabinet.De heer Marijnissen (SP):De minister-president noemt het morele appel dat de minister van Financiën
eerder heeft gedaan op de commissarissen om iets te doen aan de topsalarissen.
Dat is het old boys network. Het zijn dezelfde mensen. Iemand is commissaris
bij een bedrijf en heeft een verleden bij een ander bedrijf. Dat gaat absoluut
niet werken. Het instemmingsrecht van ondernemingsraden is een machteloos
instrument. Wij bepleiten dat zij moeten instemmen, dat zij als ondernemingsraad
moeten aangeven dat zij het ermee eens zijn en dat het ook invloed heeft de
besluitvorming. Wat de minister-president aangeeft, is eigenlijk allemaal
slappe hap. Ik stel voor dat wij de daad bij het woord voegen, dat wij daadwerkelijk
iets ondernemen en het cynisme onder de mensen in de zin van "zij praten
er wel over, maar doen er niets aan" bestrijden.Minister Balkenende:Het aan banden leggen van de aftrekbaarheid van pensioenpremies is een
maatregel die de groep met hogere inkomens treft. Wij praten dan over de mensen
met hoge pensioenen en mensen met dure huizen. Daarvoor zet het kabinet nu
instrumenten in. Het heeft ook te maken met het hoogste tarief. U wilt iets
anders doen. De heer Van Geel heeft gisteren ook een opmerking gemaakt. U
weet waar wij voor staan. Bij uw instrumenten kan de vraag worden gesteld
of het internationaal wel verstandig is. Als wij doen wat u wilt, zou Nederland
zich zeer onderscheiden van andere landen. Je moet toch ook oppassen dat je
mensen niet wegjaagt.De heer Marijnissen (SP):Dat is altijd het verhaal geweest: wij kunnen het niet doen want het verslechtert
de internationale concurrentiepositie. Intussen worden in Europa de belastingen
verlaagd en zijn wij zo langzamerhand op weg naar het putje.Kan de minister-president een reactie geven op het rapport van de commissie-Dijkstal
over de publieke sector? In dat rapport wordt voorgesteld om een onderscheid
te maken in drie verschillende groepen. De voorstellen komen erop neer dat
in het strengste geval het salaris van de minister-president het maximum is.
Voor de rest is het alleen maar liberaler en vrijer. Is de minister-president
het daarmee eens?Minister Balkenende:Er zijn verschillende varianten, onder andere wat de overheid zelf doet
en wat in semipublieke sectoren gebeurt. Wij hebben de afgelopen
jaren gezegd dat het eerst transparant moet worden en dat moet worden gewerkt
aan een maximumnorm. Dat is gebeurd. Die maximumnorm is nu vastgelegd. Wanneer
die niet kan worden gehandhaafd, moet men motiveren waarom het anders is.
Zo gebeurt het in de overheidssector. De vraag is vervolgens wat het betekent
voor andere sectoren. Daarover zal het kabinet binnenkort met een standpunt
naar buiten komen.Wat nu gebeurt, voorzitter, is in lange tijd niet gebeurd. Wij hebben
zaken de afgelopen tijd transparant gemaakt. Wij spreken over normering. Men
merkt aan de bewindslieden dat wij die zaken serieus nemen. Ik denk dat wij
op de goede weg zijn.De heer Marijnissen (SP):Serieus nemen houdt niets in. Wij nemen hier elkaar ook serieus of niet.
Over die transparantie, over dat openbaar zijn van de salarissen en de code-Tabaksblat
wordt zeer wisselend gedacht. De mensen die het echt kunnen weten –
dat zijn niet wij, maar zij – zeggen dat het alleen maar tot concurrentie
leidt. Je kunt niet meer thuiskomen met zo'n laag salaris, want je vrouw zegt
dat een ander veel meer heeft, dat jij veel belangrijker bent en dat ook moet
vragen. Het heeft dus een opwaartse druk op de salarissen gehad.Ik stel vast dat dit kabinet in de private sector eigenlijk niets wil
doen. Het laat het bij woorden. Het zegt dat het moreel niet zo verantwoord
is, maar dat het niets kan gezien het buitenland en dat het er niets over
te zeggen heeft. Dat is dus de lijn-Donner. Die wordt door mijn fractie, links
als zij is, natuurlijk afgewezen. Over de publieke en semi-publieke sector
komt er eigenlijk ook een halfbakken verhaal van de commissie-Dijkstal en
schieten wij op dat punt eigenlijk ook helemaal niets op. Voorzitter, dit
is echt geen links kabinet hoor!Minister Balkenende:Zo houden wij het evenwicht een beetje, voorzitter.De voorzitter:Zal ik de heer Van Geel dan het woord geven?Minister Balkenende:Ik wil graag eerst nog een opmerking maken naar aanleiding van de interruptie
van de heer Marijnissen.Wij moeten oppassen voor het door elkaar halen van zaken. De commissie-Frijns
en de code-Tabaksblat betreffen het bedrijfsleven, de private puur particuliere
sector. De commissie-Dijkstal betreft de publieke en semi-publieke sector.
Dat zijn dus verschillende zaken.De heer Marijnissen zegt dat openbaarheid van salarissen leidt tot gedragseffecten,
namelijk dat andere mensen diezelfde salarissen willen hebben. Er zijn echter
ook andere bewegingen waarneembaar in het bedrijfsleven, namelijk dat de mensen
zelf zeggen dat sommige beloningen exorbitant zijn. Dat is ook een voordeel
van transparantie. Kortom, het debat is op gang gebracht en dat is goed. Voor
de publieke en de semi-publieke sector zijn wij bezig met normeringen. Daarover
zult u nog nader van ons horen. Er gebeuren ten minste dingen.De voorzitter:Ik begrijp dat u uitgedaagd wordt, mijnheer Marijnissen, maar het wordt
wel een pas de deux!De heer Marijnissen (SP):De minister-president bevestigt eigenlijk dat dit geen links kabinet is.
Misschien wil hij dat ook wel horen. Dat kan niet genoeg worden ingewreven.De mensen waaraan de minister-president refereert, zijn allemaal ex-topmensen.
Dat zie je vaak, dat heb ik gisteren ook al gezegd, dat zie je zelfs bij presidenten
van de Verenigde Staten. Het lijkt wel of zij gaan nadenken nadat zij zijn
afgetreden. Dan komen zij met wijze dingen. Zo zie je dat ook gebeuren bij
de topbestuurders. Zolang zij in de functie zitten, vinden zij het prima en
mogen zij ook thuiskomen met die dikke salarissen. Daarna zitten zij ergens
op een strand in Monaco, hebben zij nagedacht en zeggen dan dat 50 keer zoveel
verdienen als iemand op de werkvloer toch wel erg veel is. Dat is wat er aan
de hand is.Minister Balkenende:Ik denk dat wij geen recht doen aan degenen die u noemt, mijnheer Marijnissen.
Het betreft ook mensen die commissaris in bedrijven zijn en hun verantwoordelijkheid
kunnen nemen. Daarvan gaan zij ook uit.De heer Marijnissen (SP):U bedoelt ex-minister-president Kok?Minister Balkenende:Nee, nee. Ik heb het over een aantal mensen uit het bedrijfsleven, de
heer Van Lede en anderen, die zich hebben geuit over wat zich op het ogenblik
afspeelt in het bedrijfsleven. Ik vond het een opvallend signaal dat vanuit
het bedrijfsleven zelf wordt gezegd: wij moeten goed kijken naar wat wij doen.
Dat signaal is betekenisvol. Het betekent dat de commissarissen hun verantwoordelijkheid
moeten nemen en dat een ondernemingsraad dat adviesrecht krijgt. Degenen die
erover gaan, die zullen dat moeten doen.De heer Marijnissen (SP):Ik stel voor dat de minister-president mij buiten de vergadering een lijstje
met de namen van die mensen geeft, want daar wil ik dolgraag eens mee praten.
Die mensen zijn misschien de weg om dit probleem echt op te lossen, want dit
rechtse kabinet gaat dat echt niet doen!De heer Van Geel (CDA):Ik heb in mijn eerste termijn aangegeven dat het CDA niet wegloopt voor
het aanpakken van exorbitante beloningen. Ik heb wel twee kanttekeningen geplaatst.
een bij de keuzes die het kabinet gemaakt heeft met betrekking tot het eigenwoningforfait
en met betrekking tot de aftopping van de premieaftrek heb ik gevraagd of
er ruimte is voor alternatieven. Ik heb aangegeven dat wij die graag willen
bespreken bij de algemene financiële beschouwingen.De minister-president zegt zelf dat deze discussie over beloningen niet
moet blijven voortwoekeren, ook vanwege het vestigingsklimaat in ons land.
Is hij het met mij eens dat wij dit snel en duidelijk moeten regelen en er
dan over moeten ophouden?Minister Balkenende:Ja. Ik heb gisteren goed gehoord dat de heer Van Geel zei dat wij duidelijk
moeten zijn als wij besluiten nemen en er niet continu over moeten praten.
Het lijkt mij een goede zaak dat wij zijn suggestie oppakken om daarover te
spreken bij de algemene financiële beschouwingen. Wij zullen ons daarop
beraden. Wij zullen nog even bekijken of u voor die tijd de informatie krijgt
of tijdens het debat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind het jammer dat nu al de conclusie wordt getrokken dat dit geen
links kabinet is. Ik zou het kabinet de hele dag nog de kans willen geven
om wel degelijk een links kabinet te zijn. Dat lijkt mij toch verstandig.Mijn vraag betreft de middeninkomens. De koopkracht van de middeninkomens
zakt in 2008 met een kwart. De Partij van de Arbeid heeft al aangekondigd
dat zij dit niet accepteert en komt met een plan. Wij hebben een beetje zitten
rekenen. De reparatie van de koopkracht zal snel 100 à 200 mln. kosten.
Mevrouw van der Hoeven lijkt te suggereren dat het meer is dan 200 mln. Ik
wil graag het oordeel van de minister-president hierover.Minister Balkenende:Dat lijkt mij een buitengewoon lastig verzoek van de PvdA. Ik zal straks
ingaan op het pakket dat door sommigen is voorgesteld. Ik kan mij voorstellen
dat wij bijvoorbeeld gratis schoolboeken in de beschouwing betrekken, want
dat zet zoden aan de dijk. Een generieke koopkrachtverandering zou echter
ingaan tegen datgene wat het kabinet heeft vastgesteld. Het zou een behoorlijk
budgettair beslag kunnen omvatten. Daar heb ik grote moeite mee. Het past
niet in de voorbereiding van ons koopkrachtbeeld, maar er komt nog iets bij.
Ik herhaal wat ik tegen de heer Rutte heb gezegd. Wij moeten niet alleen kijken
naar het jaar 2008, maar ook naar de komende jaren. Middengroepen, hardwerkende
mensen zijn gewoon goed af. Er zijn behoorlijke inkomenscijfers. De vraag
is ook wat je definieert als "middeninkomen". Een generieke compensatie
lijkt mij een niet begaanbare weg.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het lijkt mij helder dat de PvdA bij u bot vangt. Mag ik het even op een
rij zetten? Ik begrijp dat u niet bereid bent de armoede te verminderen. U
bent niet bereid de koopkracht voor de middeninkomens en voor modaal te repareren.
Zojuist zei u tegen de heer Van Geel over de beperkingen van de pensioenaftrek
onder andere dat u eventuele verzachtingen in beraad had.Minister Balkenende:De heer Van Geel heeft een suggestie gedaan en wij zullen ons er nader
op beraden. Hij heeft gevraagd om daarover een discussie te houden bij de
financiële beschouwingen. Ik heb gezegd dat het kabinet openstaat voor
die discussie.De heer Van Geel (CDA):Ik ben niet weggelopen, ook niet voor de bedragen die zijn genoemd. Ik
vraag alleen om alternatieven die veel doelmatiger en effectiever zijn en
die beter aangrijpen op de echte problematiek. Ik loop dus niet weg voor de
omvang van de maatregelen en de budgettaire ramingen van het kabinet op dat
punt. Het is geen verzachting; het is kijken of het effectiever en beter kan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat begrijp ik. Maar ik blijf erbij dat de premier voortijdig de discussie
over armoede en de discussie over koopkrachtreparatie voor de middeninkomens
sluit en dat alleen discussie mogelijk is over de maatregelen die de hoogste
inkomens raken. Dat valt mij tegen. Dan ben ik geneigd in de richting van
de heer Marijnissen te bewegen in zijn iets te vroege conclusie.Minister Balkenende:Wij proberen nu juist ervoor te zorgen dat mensen erbij kunnen horen,
dat er maatwerk kan worden geleverd en dat mensen banen krijgen. Daar heb
je ook anderen voor nodig, bijvoorbeeld sociale partners. Wij hebben niet
voor niets afspraken gemaakt bij de laatste Participatietop. Gemeenten hebben
een belangrijke rol te spelen. Het is helemaal niet mijn intentie om dit onderwerp
te laten lopen.Wat het algemene koopkrachtbeeld betreft, moeten wij niet alleen kijken
naar komend jaar, maar ook naar de tijd daarna. Over de middeninkomens heb
ik gezegd dat wij bepaalde elementen in de beschouwing kunnen betrekken, bijvoorbeeld
de gratis schoolboeken.De heer Wilders (PVV):Niet alleen de lastenverzwaringen van het kabinet zijn ook ons een doorn
in het oog. Het gaat dan vooral om uitgaven voor linkse hobby's zoals ontwikkelingshulp
en generaal pardon, die moeten worden betaald door de gewone Nederlandse burger.
Die moet het allemaal doen: Henk en Wim betalen voor Achmed en Ali. Maar er
is nog veel meer aan de hand. Mensen worden direct geraakt door de lokale
lasten. Omdat die lokale lasten de pan uitrijzen en met meer dan 5%
zijn gestegen in de afgelopen jaren, heb ik gisteren voorgesteld om eens te
kijken of wij de pijn daar niet kunnen verlichten: de OZB, de parkeerbelasting,
de toeristenbelasting, de precariobelasting en noem maar op. Volgens de Gemeentewet –
ik verwijs naar artikel 220 – heeft u al de bevoegdheid om een tarief
vast te stellen of dat per AMvB vast te stellen. Bent u bereid om ervoor te
zorgen dat ook de lokale lasten niet verder stijgen? Daar hebben de mensen
dagelijks last van. Bent u bereid om in de wet te regelen dat het huidige
niveau van alle lokale lasten voor vijf jaar wordt bevroren, zodat mensen
geen last hebben van gemeenten die deze belastingen steeds verhogen? Het zijn
vaak niet eens doelbelastingen; gemeenten gebruiken ze vaak voor heel andere
doelen.Minister Balkenende:Dat kunnen wij niet doen.De heer Wilders (PVV):Dat kunt u wel. U kunt bijvoorbeeld het tarief van de OZB vaststellen.
U kunt zeggen dat het tarief vijf jaar lang gelijk blijft. Het OZB-tarief
voor eigenaren is de pan uitgerezen; het is met procenten gestegen in de afgelopen
jaren. Volgens de Gemeentewet kunt u het tarief vaststellen en ervoor zorgen
dat het vijf jaar ongewijzigd blijft.Minister Balkenende:Wij erkennen dat er sprake is van een lokale autonomie. Verder is het
vraagstuk hoe je omgaat met lokale lasten niet iets waar in de Tweede Kamer
over moet worden besloten, want dat is een zaak van gemeenteraden. Wij gaan
ervan uit dat gemeenten met een verantwoorde ontwikkeling zullen komen. Als
dat niet het geval is, kan een macronorm worden vastgesteld. Daar zijn wij
als kabinet ook mee bezig en dat hangt samen met de afspraken die zijn gemaakt
met de VNG. Wij weigeren hier een slot te zetten op iets dat op lokaal niveau
aan de orde is. Dat is een zaak die aan gemeenten zelf is. Ik vind dat wij
de gemeenten daarin moeten respecteren. Maar, zoals gezegd, wij hebben wel
de mogelijkheden van een macronorm, om als het te gek zou worden, in te kunnen
grijpen. Maar het is niet onze verantwoordelijkheid en onze rol om alles nu
vast te leggen op het niveau dat de Tweede Kamer voorstaat.De heer Wilders (PVV):Ik wil de minister-president toch uitnodigen om dat wel te doen. Gemeenten
gebruiken dit soort belastingen namelijk vaak voor heel andere doelen dan
waarvoor ze eigenlijk worden geheven. De burger betaalt en betaalt en denkt
dat hij betaalt voor hondenbelasting of voor iets anders, maar de gemeente
doet daar dan vaak iets heel anders mee. Het wordt dan dus gebruikt om de
kas te spekken. Bovendien gaan de tarieven met procenten omhoog. De wet geeft
u echter de mogelijkheid – bij de ozb doet u dat ook jaarlijks –
om de tarieven vast te stellen. Als wij de lastenverlichting van de burgers
serieus nemen, ligt hier een gouden kans om in te grijpen als gemeenten, vaak
door linkse politici bestuurt, de tarieven de pan uit doen rijzen. U heeft
nu de kans om tegen de Nederlandse burger te zeggen: vijf jaar lang krijg
je lucht, vijf jaar lang zorgen wij dat al die linkse gemeentebesturen uw
lasten niet kunnen verhogen.Minister Balkenende:Ik deel natuurlijk de algemene opvatting dat gemeenten op een verantwoorde
manier om moeten gaan met lastenstijgingen. U zult echter met mij eens zijn
dan het de verantwoordelijkheid is van de gemeenteraden zelf. Dat is de lokale
autonomie. Ik heb gezegd wat het instrument is dat wij hebben, namelijk het
vaststellen van een macronorm. Dat kunnen wij doen in overleg met de VNG.
Wij gaan echter niet op de stoel zitten van een gemeenteraad. Uw signaal is
duidelijk, maar het zou goed zijn als u de gemeenteraadsleden probeert te
overtuigen van dit punt.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Gisteren zei de heer Tichelaar in zijn bijdrage dat hij wilde
zoeken naar wegen om het koopkrachtverlies voor de middengroepen te compenseren.
Wij horen net van de minister-president dat het kabinet dat gaat doen in de
vorm van gratis schoolboeken. Die zouden er echter al komen en dat wordt nu
een beetje uitgebreid. Wij weten echter dat dat alleen maar leidt tot een
explosie van de prijzen van schoolboeken en maar heel weinig effecten heeft
voor hardwerkende Nederlanders. Ik wil nu van de heer Tichelaar weten of het
waar is dat hij zich heeft laten afschepen met het lege lollystokje van die
gratis schoolboeken. Zegt hij dat hij tevreden is met dat lege stokje en dat
daarmee de koopkrachtreparatie die hij wenste voor de middengroepen bereikt
is? Of blijft hij vechten voor dat punt? Als dat laatste het geval is, vindt
hij mij zij aan zij met hem vechtend en strijdend om die koopkrachtreparatie
geregeld te krijgen.De voorzitter:De heer Tichelaar mag van mij antwoord geven, dat spreekt vanzelf, maar
u heeft ook nog een tweede termijn. Ik zie niet graag dat u de termijn van
de minister-president gebruikt om elkaar vragen te stellen.De heer Rutte (VVD):Dat begrijp ik, maar dit is zeer belangrijk punt in het debat en daarom
willen wij van de PvdA weten of zij dit lege stokje, dat de premier presenteert
als een lolly, accepteren. Als zij dat accepteren en erop gaan zuigen, weten
wij dat het gisteren een wassen neus was.De heer Tichelaar (PvdA):De beoordeling van het gratis verstrekken van schoolboeken en hetgeen
de heer Rutte daarover zegt, deelt mijn fractie absoluut niet. Ik wacht de
beantwoording van de minister-president in eerste termijn af. In tweede termijn
zult u dan van mij horen hoe mijn fractie tegen de inbreng van de minister-president
aankijkt.De heer Rutte (VVD):Mijnheer Tichelaar, de minister-president heeft uw verzoek net afgewezen.
Hij heeft gezegd: wij zoeken de oplossing in de sfeer van het uitbreiden van
de verstrekking van gratis schoolboeken. Ik stel vast dat u dat lege stokje
blijkbaar als een lolly accepteert.De heer Tichelaar (PvdA):De minister-president heeft iets gezegd over de generieke benadering van
de achterstand die er klaarblijkelijk is bij de middeninkomens. Hij gaat nog
verder reageren. Ik wacht die reactie eerst af. Daarna zult u van mij horen
hoe mijn fractie daar tegen aankijkt.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik neem aan dat wij nog wel vaker over de schoolboeken zullen
spreken. Mijn fractie ziet dat niet als een leeg stokje. Ik heb de afgelopen
dagen, ook na gisteren, veel reacties binnen gekregen van ouders die zeggen
dat het voor hen, als hardwerkende mensen, fantastisch zou zijn als zij, als
zij volgend jaar terugkomen van vakantie, die rekening niet meer op de mat
vinden. Het gaat om heel veel geld.Ik heb nog een vraag over de toezegging die de minister-president deed
in de richting van collega Van Geel over de topinkomens. Heb ik u goed verstaan,
dat u zegt dat het kabinet daar voorstellen voor heeft gedaan, dat wij daar
straks bij de financiële beschouwingen verder over gaan praten en dat
u openstaat voor alternatieven? Dat zou zelfs kunnen betekenen dat wij er
nog een kop op kunnen zetten. Ik wil u daarom vragen ook te kijken naar het
voorstel dat de ChristenUnie heeft gedaan bij de behandeling van de Voorjaarsnota
om het dividend ook bij de discussie te betrekken. Wij hebben daar bij de
behandeling van de Voorjaarsnota een toezegging over gekregen van de minister
van Financiën. Wij kunnen het debat dan breed voeren. Daar zijn wij zeer
voor.Minister Balkenende:Over het laatste punt heeft de minister van Financiën al een toezegging
gedaan. Bij het eerste punt zal het kabinet ingaan op de suggestie van de
heer Van Geel. Ik verdedig het beleid van het kabinet. Daarover zal dus een
debat worden gevoerd.De noodzaak bestaat om bepaalde dingen goed onder ogen te zien. De heer
Tichelaar heeft daarover gesproken. Het aanvullende beleidspakket van 900
mln. laat zien dat het dit kabinet ernst is met de beloofde lastenneutraliteit.
Dat is ook nodig op grond van de meest recente inzichten. Het kabinet wil
een structureel begrotingsoverschot van 1% in het jaar 2011 bereiken.
Het kabinet wil ook bijdragen aan de houdbaarheid op de lange termijn en aan
verbetering van de participatie.De heren Van Geel, Slob, Tichelaar en anderen hebben gisteren vragen gesteld
over deze aanvullende maatregelen. Ook zijn er nieuwe voorstellen gedaan.
Drie daarvan hebben de sympathie van het kabinet. Ik noem het mogelijk maken
van gratis schoolboeken in het geheel voortgezet onderwijs in het jaar 2008.
Ik onderschrijf de woorden van de heer Slob dat het hier niet gaat om een
lolly. Dit is een substantiële maatregel. Ik noem ook het ongedaan maken
van de schuif tussen kinderbijslag en het kindgebonden budget en de aanpak
van armoede onder gezinnen. Het kabinet zal deze drie maatregelen
welwillend bezien, mede in het licht van de verwachte positieve effecten op
de inkomenspositie van de middeninkomens. Het kabinet zal trachten deze voorstellen
in te passen in het financiële kader. De Kamer kan voorstellen hierover
tegemoet zien.Er is echter nog veel meer gezegd. Er zijn ook andere voorstellen gedaan.
Ik wacht de dekking daarvoor af. De genoemd punten spreken het kabinet echter
aan. Het kabinet bekijkt wat het hiermee kan doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik begrijp dat het coalitiecompromis al is afgerond. De reparatie van
de kinderbijslag en de gratis schoolboeken komen echter ook ten goede aan
mensen met goede inkomens. Het instrument van de schoolboeken was enigszins
nivellerend. Dat wordt nu ongedaan gemaakt, zodat ook de mensen met de hoogste
inkomens er profijt van hebben. Waarom?Minister Balkenende:Het kabinet wil dat werken moet lonen en dat er oog is voor mensen met
kinderen. Het fenomeen van gratis schoolboeken komt mensen met kinderen ten
goede. Tegen die achtergrond vinden wij dat een interessant element. Een ander
punt is armoede onder gezinnen, waarover de heer Tichelaar gisteren heeft
gesproken. Naar dat punt zal het kabinet op een positieve manier kijken. Bij
de kinderbijslag speelt de principiële discussie of die inkomensafhankelijk
of inkomensonafhankelijk moet zijn. Het participatie-effect van het voorstel
van de heer Van Geel is wat beter dan in ons voorstel. Tegen die achtergrond
en gezien de wensen van de Kamer zal het kabinet dit nader bezien. Ik heb
goed geluisterd naar de heren Van Geel en Tichelaar. Zij noemen elementen
die het kabinet betrekt in zijn verdere activiteiten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik teken bezwaar aan tegen het volgende onderdeel van deze redenering.
De minister-president zegt dat de arme gezinnen tegemoet getreden moeten worden.
Voor die gezinnen vond al vergoeding van de schoolboeken plaats. De inkomensafhankelijkheid
vermindert omdat die voor de hogere inkomens wordt gerepareerd. De schoolboeken
wordt ook voor mensen met een hoog inkomen, zoals de minister-president en
ikzelf, gratis. Die maatregel is vooral goed voor mensen die het al goed hebben.
Het is echter nodig om maatregelen te treffen voor mensen die het niet goed
hebben. Dit kost geld, wat afgaat van de armoedebestrijding. Die keuze vind
ik niet verantwoord.Minister Balkenende:Ik heb goed geluisterd naar de heer Tichelaar. Hij vroeg hoe wij omgaan
met de hard werkende mensen. Met zijn suggestie heb ik moeilijkheden. Het
instrument schoolboeken en het instrument kinderbijslag zijn echter ook relevant
voor de middengroepen. Ik heb goed naar de Kamer geluisterd en naar wat er
is gezegd over de middengroepen. Tegen die achtergrond zeg ik het nader te
zullen bezien. Die redenering volg ik in antwoord op de opmerkingen in de
Kamer over de middeninkomens. Daarom doen wij het.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is helder, maar kunt u mij dan zeggen waar het omslagpunt lag bij
het inkomensafhankelijk maken van de kinderbijslag? Naar mijn idee werden
de middeninkomens daarbij ontzien.Minister Balkenende:Het effect van de schuif zou het volgende zijn: gezinnen met een kind
vanaf € 45.000, met twee kinderen vanaf € 50.000 en met
drie kinderen vanaf € 52.000. Over dit soort groepen hebben wij
het nu.Voorzitter. Ik vind nog steeds dat wij over de gehele periode een evenwichtig
plaatje presenteren, maar gisteren is gezegd dat hardwerkende mensen ook de
vruchten plukken van de economische ontwikkeling en daarom hebben wij gezegd
dat wij naar deze zaken zullen kijken. De gratis schoolboeken kunnen wij vrij
snel introduceren. Achter dit alles zit dat wij hiermee antwoord willen geven
op de kritiek vanuit de Kamer.Mevrouw Halsema (GroenLinks):€ 45.000 à € 50.000 is twee keer modaal. Er
zitten heel erg veel hardwerkende mensen ver en ver daaronder. Uw maatregelen
raken die mensen helemaal niet. U repareert vanaf twee keer modaal! Dat hebben
wij niet nodig, wat nodig is, is dat u daaronder repareert, dat iets wordt
gedaan voor de armere mensen met een keer modaal. Dat hebben wij nodig. Brengt
u het niet als reparatie voor armere gezinnen, want dat is het niet!Minister Balkenende:U moet het wel precies neerzetten. De maatregelen waarover de heer Tichelaar
sprak, raken de onderkant in financieel opzicht. De schoolboeken raken niet
alleen deze groep, maar ook de mensen die daaronder zitten. De schuif waarover
ik sprak en waarop de heer Van Geel doelde, betreft de groep die ik net het
aangeduid. Kortom, wij hebben nu met verschillende inkomensgroepen te maken
en dit is het resultaat van hetgeen de Kamer gisteren naar voren heeft gebracht.
Ik vind daar ook een zeker evenwicht in zitten.De heer Tichelaar (PvdA):Voorzitter. Ik wil de premier er in ieder geval voor danken dat hij geluisterd
heeft naar de inbreng van mijn fractie als het gaat om armoedebestrijding.
Hij heeft gezegd dat wij die voorstellen tegemoet kunnen zien. In het plan
dat wij hem via u hebben voorgelegd, staat ook iets over doelen en een onderzoek
naar kinderen in armoede in relatie tot sportclubs en dergelijke. Ik ga ervan
uit dat dit wordt meegenomen in de voorstellen die de premies ons in het vooruitzicht
stelt.Minister Balkenende:Dat moet eerst goed worden geanalyseerd, maar dat vraagt u ook. Ik denk
dat hierover in eerste instantie verder kan worden gesproken bij de financiële
beschouwingen en met name bij de behandeling van de begroting van Sociale
Zaken. Als wij hierover op twee momenten spreken, doen wij volledig recht
aan uw suggestie.Overigens is het nog goed om in de richting van mevrouw Halsema te zeggen
dat het bij € 45.000 gaat om anderhalf maal modaal, dus niet twee
maal.De heer Rutte (VVD):Ik wil de minister-president graag feliciteren, want hij en zijn minister
van Financiën zijn erin geslaagd om de schade voor het kabinet zeer beperkt
te houden. Met dit pakket is een totaalbedrag van een paar honderd miljoen
gemoeid en dat met een totale lastenverzwaring van 6,8 mld.! Voorwaar een
prestatie! Dit doet dus absoluut geen recht aan de zorgen die in deze Kamer
zijn uitgesproken over hardwerkend Nederland. Hij smeert hiermee lipstick
op een slecht plan. Dat ziet er dan misschien wat leuker uit, maar
het blijft natuurlijk gewoon een slecht plan. Laat hij dat nu eens gewoon
toegeven!Minister Balkenende:Mijnheer Rutte, u draait steeds dezelfde plaat af en zet steeds die lastenverzwaring
voorop, maar daar tegenover staan lastenverlichtingen. Als het waar is wat
u zegt, hoe kunnen mensen dan de komende jaren qua inkomensontwikkeling zo
nadrukkelijk in de plus zitten, hoe kunnen gezinnen met kinderen dan een inkomensverbetering
zien van 4 à 5%? Dat is de afgelopen jaren nooit aan de orde
geweest. Ik zou eraan hechten, mijnheer Rutte, dat u de mensen in Nederland
een eerlijk verhaal vertelt en geen zand in de ogen strooit. Het verhaal is
dat de mensen in Nederland er de komende jaren op vooruitgaan, dat mensen
die werken duidelijk worden beloond en dat de inkomensontwikkeling de komende
jaren veel positiever is dan in de afgelopen jaren. Zo liggen de feiten en
laten wij dat tegen de mensen zeggen. Waarom mensen steeds het negatieve beeld
schetsen als dat niet nodig is?De heer Rutte (VVD):Als die inkomensontwikkeling er al komt, want wij moeten nog maar afwachten
of al uw verwachtingen uitkomen. Vooralsnog zijn het nog vogels in de lucht.
Volgend jaar gaan wij er in ieder geval op achteruit. Maar als die inkomensontwikkeling
er al komt, dan komt die er omdat de lonen gaan stijgen, omdat het kabinet
een stimulans geeft om de lonen extra te laten stijgen. Ik verwijs naar de
looneisen die FNV en CNV nu al hebben gesteld. Dit is schadelijk voor de economie.
Dit wordt meegewogen in de doorrekeningen van de koopkrachtplaatjes. Zo werkt
het en hardwerkend Nederland zal dus proberen om dan maar via de vakbond alsnog
zijn zin te krijgen. De schade voor de economie is aanzienlijk, zo blijkt
uit alle doorrekeningen. Die verantwoordelijkheid neemt dit kabinet op zich.
Het verzwaart de lasten en de vakbeweging en werkgevers zullen proberen dit
nog een beetje te compenseren. Dit leidt tot een beperkte koopkrachtstijging
aan het einde van deze periode, als die er al komt. De minister-president
is dus niet alleen verantwoordelijk voor een daling van de koopkracht volgend
jaar, maar hij berokkent bovendien de economie schade door extra looneisen
van de vakbeweging aan te wakkeren.Minister Balkenende:Ik vind dat de heer Rutte de economie schade berokkent door in een jaar
waarin het goed gaat, te pleiten voor extra lastenverlichting. Dit is niet
nodig en wij hebben in het verleden gezien welke gevolgen dit kan hebben.
Ik herinner mij nog heel goed wat er gebeurde aan het einde van de jaren negentig.
Toen draaide de economie in Nederland goed en er werd een belastingherziening
doorgevoerd evenals lastenverlichting voor de burger. Wat was het gevolg?
De inkomens gingen omhoog, er ontstond krapte op de arbeidsmarkt en werkgevers
konden geen mensen meer vinden. Het heeft heel wat tijd en moeite gekost om
die ontwikkeling terug te draaien.De vakbeweging en de werkgevers moeten zorgen voor een verantwoorde loonontwikkeling.
Economen zeggen dat je als je iets aan de burgers wilt vragen, dat juist in
2008 moet doen, omdat de economie goed draait. Het totaalplaatje voor deze
periode is goed. Ik vind dit een verantwoord solide beleid met een goed oog
voor de koopkracht. Ik ben het dan ook oneens met de inbreng van de heer Rutte.De heer Van der Vlies (SGP):De minister-president staat sympathiek tegenover enkele suggesties uit
de Kamer. Hij heeft toegezegd dat hij zal bezien hoe die kunnen worden ingepast
in het totale beleid. Hij vraagt echter naar een dekking. Die komt nog.Minister Balkenende:Ik heb twee dingen gezegd. In de eerste plaats dat wij zullen bezien wat
wij binnen de financiële kaders kunnen doen met de drie suggesties die
nu zijn besproken. In de tweede plaats dat ik voor de andere suggesties zal
afwachten wat de Kamer zal doen en of zij daarvoor dekkingsvoorstellen indient.De heer Van der Vlies (SGP):Ik had beide opmerkingen aan elkaar gekoppeld, maar niet terecht, zo blijkt
nu.De heer Tichelaar (PvdA):Ik ben van mening dat armoedebestrijding meer moet zijn dan alleen geld
vrijmaken. In ons plan wordt een aantal ambities ontvouwd en ik hoop dat de
minister-president zich daar van harte achter kan scharen. Die ambities hebben
onder meer betrekking op het terugdringen van het aantal kinderen in armoede
en op de participatie van kinderen in sportclubs. Ik hoop dat hij volmondig
wil uitspreken dat hij ook voor die ambities staat.Minister Balkenende:Dit is een belangwekkende opmerking van de heer Tichelaar. Als wij praten
over armoede, hebben wij het niet alleen over armoede, maar ook over participatie,
toerusting, scholing en kansen op werk. Die totale ontwikkeling kan ertoe
leiden dat mensen zich uit een moeilijke situatie kunnen bevrijden. Dit is
wat ons te doen staat. Daarom zet het kabinet in op maatregelen om mensen
mee te laten doen. Dat is de essentie.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voor zover wij begrijpen wordt de invoering van een inkomensafhankelijke
kinderbijslag ingevoerd in 2010. Tegelijkertijd wordt er nu gesuggereerd dat
er in 2008 een koopkrachtreparatie zal plaatsvinden met het coalitiecompromis.
Ik vraag het kabinet om de koopkrachteffecten voor de verschillende groepen
van het voorstel van de coalitiepartijen op papier te zetten. Wij zouden dit
overzicht graag voor de tweede termijn ontvangen.Minister Balkenende:Ik kan dit niet garanderen, maar wij zullen ons best doen. Ik heb de vraag
begrepen en ik zal kijken wat wij kunnen doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik neem aan dat dit kan, want de minister-president zegt nu al dat er
effecten zullen zijn. Hij moet die dan toch ook op papier aan de Kamer kunnen
laten zien.Minister Balkenende:Ik wil nu nog enkele woorden wijden aan de tegenbegroting. De Kamer is
zeer actief geweest de laatste tijd en ik maak haar daarvoor een compliment.
Het is goed dat wij over alternatieve voorstellen kunnen spreken en dat er
niet alleen wordt vastgesteld dat wij het oneens zijn. De heren Marijnissen,
Rutte, Pechtold en mevrouw Halsema hebben hier allen opmerkingen over gemaakt.
In het beeld dat de heer Marijnissen namens de SP schetst, worden de lasten
voor de middeninkomens en het bedrijfsleven verzwaard, onder andere door een
verhoging van de tweede en de vierde schijf van de belastingen
met 800 mln., door een verlaging van de korting voor werkende tweeverdieners
met kinderen met 500 mln. en door een verhoging van de vennootschapsbelasting
met 1,8 mld. Daardoor worden de arbeidskosten hoger en worden de overheidsfinanciën
ook belast. Het kabinet doet dit alles niet. Dit kabinet heeft echt een heel
andere visie en staat ook niet voor de instrumenten waar de SP voor kiest.
Ook voor de middeninkomens zitten elementen in die begroting waarvan dit kabinet
vindt dat je het niet moet doen.De heer Rutte is consistent want de tegenbegroting van de VVD-fractie
ligt in het verlengde van het VVD-verkiezingsprogramma. Ik heb nog eens goed
gekeken naar wat de doorrekening van het CPB heeft opgeleverd. Het effect
van het VVD-programma was dat de lasten daalden. De prijs daarvoor zou echter
een verslechtering van het EMU-saldo zijn. Het structureel EMU-saldo zou niet
verbeteren en het robuust saldo zou gelijk blijven. Een verbetering van de
langetermijnhoudbaarheid vergt 0,75% bbp; dat is niet meer dan bij
het kabinet voor de periode na 2011.De heer Rutte (VVD):Wij hebben de CPB-berekening ook gekregen en daaruit blijkt dat het EMU-saldo
met 0,1% verbetert. Ik hoor graag uit welke CPB-berekening u citeert.Minister Balkenende:Ik praat nu even over de berekening van uw verkiezingsprogramma. Ik kom
met een zekere opbouw. De aanloop was uw verkiezingsprogramma. Ik heb u geprezen
voor het feit dat het een in het verlengde ligt van het ander.U schuift tussen lasten en uitgaven, bijvoorbeeld met de buitengewone-uitgavenregeling.
U verhoogt een tiental belastingen, waaronder de accijnzen op alcohol en tabak
en een hogere btw op boeken, kranten en tijdschriften. Verder verhoogt u de
belastingen op woningcorporaties. Het belangrijkste verschil is evenwel dat
u andere keuzes maakt. U bezuinigt op de sociale zekerheid met 900 mln.De heer Rutte (VVD):U noemt punten uit het verkiezingsprogramma. Gaat u in op de tegenbegroting.Minister Balkenende:Daar kom ik nu op. Ik kom op de visie van het kabinet op de tegenbegroting
van de VVD-fractie. U hebt gisteren ook gezegd dat u wilt ombuigen in de sfeer
van ontwikkelingssamenwerking. U hebt opmerkingen gemaakt over de stijging
van de uitkeringen; u staat niet de koppeling voor die het kabinet hanteert
maar u hebt daar een andere visie op. De heer Van Geel heeft gisteren nog
eens heel duidelijk gevraagd wie de rekening voor die lastenverlichting die
u voorstaat moet betalen. Dat geld wordt met name gehaald op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking en van mensen met uitkeringen. Ik deel die keuzes
niet. De VVD heeft een heel ander verhaal ten aanzien van arme landen en mensen
in achterstandsposities. De VVD heeft dat nodig om te komen tot een hogere
lastenverlichting. Ik ben daarbij van mening dat een lastenverlichting op
dit moment, in een tijd dat de economie goed draait, geen goed idee is. Ik
herinner mij overigens nog de vorige minister van Financiën, de heer
Zalm, die in januari op een bijeenkomst van uw partij in Papendal nog eens
heeft gezegd: repareer het dak wanneer de zon schijnt. Dat is een waar woord.
Om die reden zegt dit kabinet dat lastenverlichting in het jaar 2008 niet
nodig is; met de inkomensontwikkeling zit het wel goed. De keuzes van de VVD-fractie
verschillen van die van het kabinet. Ik neem die keuzes niet graag voor mijn
rekening.De heer Rutte (VVD):Dat is duidelijk. U beweert het dak te repareren terwijl u de uitgaven
ongelooflijk verhoogt waardoor u de lasten moet verzwaren. Wij verhogen die
uitgaven veel minder en vinden extra bezuinigingen waardoor wij de lasten
kunnen verlichten. Overigens was de mijnheer rechts van u, minister Bos, eind
jaren negentig verantwoordelijk voor de lastenverlaging als staatssecretaris
van Financiën in het tweede paarse kabinet. Het grote verschil tussen
nu en toen is dat wij alleen maar kijken naar hoe wij de lasten die u wilt
invoeren terug kunnen geven aan de burger zodat die burger het geld zelf kan
uitgeven. Daarmee ontstaat geen aanjagend effect op de economie. Dat is echt
een sprookje want dat klopt gewoon niet. Het verschil tussen een deel van
de ingrepen van eind jaren 90 en begin 2000 is dat wij het geld laten uitgeven
door de hardwerkende Nederlander. Dat leidt niet tot het aanjagen of het oververhitten
van de economie. Dat is echt een sprookje.Minister Balkenende:De hardwerkende Nederlander is met dit kabinet goed af. Het is niet nodig
om extra lastenverlichting door te voeren in een goed draaiend economisch
jaar als 2008. De manier waarop u daarvoor ruimte wilt vinden, gaat ten koste
van met name de mensen aan de onderkant en de ontwikkelingssamenwerking. Daar
kiest dit kabinet gewoonweg niet voor.De heer Rutte heeft gisteren gesproken over de belastingverhogingen en
de lastenverzwaringen. Hij heeft die bekritiseerd. Het is ook goed om te kijken
naar wat het kabinet doet aan lastenverlichting. De VVD-fractie spreekt niet
over de verhoging van de ouderenkorting, over de verlaging van de WW-premies
van de werknemer, over de verlaging van de WW-premies van de werkgevers of
over de intensivering en het meer inkomensafhankelijk maken van arbeidskorting.
Evenmin over die van de aanvullende combinatiekorting. Evenmin over de verhoging
van de arbeidskorting voor ouderen. De VVD spreekt niet over de verhoging
van de WBSO voor wat betreft innovatiebevordering. De intensivering van de
levensloop wordt niet genoemd. De VVD noemt niet de verhoging van de zorgtoeslag.
De VVD noemt niet de verlaging van de Vpb-heffing. De VVD noemt niet de verlaging
van de fiscale bijtelling voor zeer zuinige auto's. De VVD noemt niet de halvering
van de motorrijtuigenbelasting voor zeer zuinige auto's. De VVD noemt niet
de verlenging van de korting van de bpm voor hybride auto's met twee jaar.
De VVD noemt niet de intensivering van het kindgebonden budget. De VVD noemt
niet de loonkostensubsidies. De VVD noemt niet het gratis maken van schoolboeken.
En de VVD noemt niet het verhogen van de AOW-toeslag.(geroffel op de bankjes)De heer Rutte (VVD):Neemt u een glaasje water, want het was een hele opsomming.Minister Balkenende:Het was veel, hè?De heer Rutte (VVD):Maar nu de feiten. Wat is het effect van dit pakket? Ten eerste dat de
netto lastenstijging 6,8 mld. bedraagt. U verlaagt een aantal dingen, maar
met alles wat u verzwaart, nemen de lasten met 6,8 mld. toe voor hard werkend
Nederland. Deze hele ochtend hebt u daarop nog geen goed antwoord kunnen geven.
Waarom niet? Omdat het in uw Miljoenennota staat en gewoon de feiten zijn.
Ten tweede zijn veel van de door u genoemde maatregelen slecht. Ze zijn slecht
omdat ze nivellerend zijn en geld herverdelen. Daarom, mijnheer Marijnissen,
is dit een links kabinet.(geroffel op de bankjes)Minister Balkenende:Van die lastenverzwaringen zit een heel groot deel in de fors hogere zorgpremies.
Dat zit in de ontwikkeling van de kosten van de zorg. Dit kabinet is bezig
om te kijken hoe de stijging van deze kosten kan worden tegengegaan. Er zijn
ombuigingen opgenomen in het coalitieakkoord en wij hebben ook nu gezegd dat
wij sommige zaken gaan aanpakken. De zorgkosten moeten in de hand worden gehouden.
De lastenverzwaringen zitten met name in die categorie. De kosten van de zorg
moeten gewoon worden betaald, of wij het willen of niet. Tegenover lastenverzwaringen
staan lastenverlichtingen. Ik heb een hele opsomming gegeven. Het plaatje
vind ik buitengewoon evenwichtig. Het uitgangspunt voor de hele periode is
lastenneutraliteit. U hoeft zich echt geen zorgen te maken en het inkomensbeeld
bewijst dat ook.Voorzitter. Ik kom vervolgens op de tegenbegroting van D66.De voorzitter:Ik zie dat mijnheer Pechtold er al helemaal klaar voor is.Minister Balkenende:Ik heb ook gezegd dat de heer Pechtold een stimulerende kracht is en hij
gaat er dan ook echt even voor zitten. De eerste zin zal hem waarschijnlijk
al tegenvallen. Het kabinet maakt een aantal andere keuzes. D66 draait de
verhoging van de uitkering voor volledig arbeidsongeschikten terug en de introductie
van brugbanen gaat niet door. Er gaat voor 250 mln. minder naar ontwikkelingssamenwerking
door crisisbeheersingsoperaties te financieren uit geld voor ontwikkelingssamenwerking.
D66 verhoogt de AOW-leeftijd. Dat is bekend, want dat stond ook in het verkiezingsprogramma
van D66. Het kabinet hecht echter aan keuzevrijheid: óf langer werken, óf
een extra heffing naar draagkracht. D66 zet voor 2008 een steviger fiscaal
vergoedingspakket in. Het kabinet kiest voor een andere maatvoering, maar
zal de komende jaren de mogelijkheden van verdere vergroening van het belastingstelsel
bekijken. Ook op het gebied van de inkomensafhankelijke arbeidskorting en
de inkomensafhankelijke combinatiekorting wordt vooruit gelopen. Omdat het
kabinet de ombuigingen van D66 niet kan onderschrijven, kan het kabinet de
lasten ook niet zo snel verlagen zonder de financiële soliditeit in gevaar
te brengen. Andere keuzes met betrekking tot lastenverzwaring van D66 zijn
niet die van het kabinet. Softdrugs worden gelegaliseerd en belast.De heer Pechtold (D66):Ja!Minister Balkenende:Dat is geen reden om te juichen. Op deze schadelijke activiteit wil het
kabinet geen financieel beleid bouwen. Tenslotte worden de bedrijven met lastenverzwaring
geconfronteerd. Tot zover voor wat betreft de tegenbegroting van D66.De heer Pechtold (D66):Ik weet nu niet wat u erger vond ten aanzien van softdrugs, legaliseren
of belasten.Met deze maatregelen komt D66 volgens het CPB op een betere economie,
op meer werkgelegenheid, op 0,3 mld. minder lastenverzwaring en op 0,5 mld.
voor de leraar om zijn salaris volgend jaar te verhogen. Volgens het Milieu-
en Natuurplanbureau hebben wij ook nog eens een beter effect op de uitstoot
van CO2. U noemde echter een belangrijk punt, namelijk de verhoging
van de AOW-leeftijd. Ik kom bij een van uw adviesorganen, namelijk de Raad
van State. De Raad van State geeft aan dat het stukje fiscalisering waarmee
u bent begonnen – de Bos-belasting – bij lange na niet voldoende
is. De Raad van State zegt dat het kabinet kennelijk meent met deze ingezette
maatregel te kunnen volstaan. De Raad van State geeft in zijn advies eigenlijk
aan dat de AOW-leeftijd geleidelijk moet oplopen, zoals in heel Europa gebeurt.
Kunt u ingaan op het advies van de Raad van State en het idee van D66?Minister Balkenende:Vorig jaar heb ik meerdere gesprekken met de voorganger van minister Bos,
minister Zalm, gevoerd. Die zei dat het noodzakelijk was, de AOW-leeftijd
te verhogen. Ik was dus benieuwd naar wat er in het verkiezingsprogramma van
de VVD zou komen te staan. U kent de uitkomst: de VVD heeft niet voorgesteld,
de AOW-leeftijd te verhogen; D66 wel. Er zijn verschillende mogelijkheden
om aan de vergrijzingsopgave te voldoen. Je kunt kiezen voor een hogere pensioengerechtigde
leeftijd, maar ik heb moeten constateren dat het draagvlak er op dit moment
in Nederland buitengewoon klein voor is. De vakbeweging zit daar ook niet
op te wachten. Kortom: ik zie het financiële punt, de kritiek van de
Raad van State en zijn aanbevelingen, maar deze coalitie heeft daar niet voor
gekozen, omdat zij andere mogelijkheden heeft gevonden om een bijdrage te
leveren aan de vergrijzingsopgave. Zo zit het. Ik begrijp uw opmerking heel
goed. Ik begrijp ook dat u zich aangesproken voelt door het commentaar van
de Raad van State. Dat stemt behoorlijk overeen met dat van u. Daar doe ik
niets aan af. Wij maken alleen een andere keuze.De heer Pechtold (D66):Het lijkt mij dat u als CDA-politicus in bedekte termen zegt: laten wij
er eens over praten.Minister Balkenende:Ik sta hier als premier.De heer Pechtold (D66):De heer Bos zegt ook altijd dat hij als PvdA'er trots is, dus u kunt best
als CDA'er zeggen dat u bereid bent, hier eens over te gaan praten. Het gaat
mij erom dat u de rekening van onze AOW aan de jongeren presenteert. Dat zegt
de Raad van State ook. Die zegt heel duidelijk dat er draconische maatregelen
moeten worden genomen als wij de komende jaren niet bijsturen en dat uw fiscalisering,
dus het belasting heffen over de huidige AOW van ouderen, bij lange na niet
volstaat. Ik heb graag dat u ingaat op het voorstel tot een geleidelijke verhoging
van de AOW-gerechtigde leeftijd. U zegt zelf dat Zalm ook heeft gezegd dat
die noodzakelijk is. Geef toe, de VVD durft het gewoon niet.
De Raad van Economisch Adviseurs zegt hetzelfde, evenals de heer Bovenberg,
econoom en bekend CDA'er. Nu zegt de Raad van State het. Waarom zadelt dit
kabinet de jongeren in de komende jaren op met uw en mijn AOW?Minister Balkenende:Waarom applaudisseert u nu? Daar is geen enkele reden toe.De heer Pechtold (D66):Mijn fractie klapt, zoals u ziet.Minister Balkenende:Ja, dat zie ik. U krijgt in ieder geval van een iemand applaus. Dat hebt
u dan binnen.De heer Pechtold (D66):U doet mij alweer te kort. Nu even serieus.Minister Balkenende:Ik ga gauw op uw vraag in. U zegt iets over ouderen en jongeren. Ik blik
graag terug op de afgelopen kabinetten waar D66 in zat. Wat heb ik niet over
mij heen gekregen toen ik zei dat wij de prepensioenfaciliteiten moesten veranderen!
Ik heb gezegd dat wij in ieder geval moesten proberen, ervoor te zorgen dat
mensen tot hun 65ste gingen werken. Daarom heb ik de prepensioenfaciliteiten
gematigd. Zoals ik zo vaak heb gezegd, was dit ter voorkoming dat jonge generaties
naderhand zwaar zouden worden belast met de kosten van de vergrijzing. Zoals
u weet, is van de pensioenkosten tweederde gerelateerd aan pensioen voor mensen
van boven de 65 jaar en een derde aan prepensioenfaciliteiten. Dat is niet
vol te houden. Om die reden wilde ik de zaken toen veranderen.Nu speelt de vraag hoeveel ouderen gaan bijdragen. Er zijn verschillende
mogelijkheden. Of je laat ze langer werken, of je verhoogt per jaar de AOW-gerechtigde
leeftijd met een maand, of je besluit om ouderen meer te laten betalen. Dat
kan ook; het heeft allebei een financieel effect. Dan zegt het kabinet: als
je nu langer werkt wanneer je ouder bent dan 62 of 63 jaar, krijg je een bonus
en heb je ook een financieel voordeel. Het belang van langer werken is dat
je ook zelf een bijdrage levert aan het draagvlak. Kortom, het een is niet
per se beter dan het ander. Je hebt de mogelijkheid van een hogere pensioenleeftijd
of meer participeren. Dat zijn de instrumenten die wij hebben ingezet. Ik
heb vorig jaar kunnen constateren dat de heer Pechtold daarvoor was, terwijl
zeer velen daar niet voor waren. Dat gold voor de partijen die het kabinet
vormen en voor de grootste oppositiepartij. De heer Pechtold heeft hierover
een andere opvatting.De heer Pechtold (D66):Het gaat hier om de vraag hoe wij een van onze belangrijkste stelsels,
de AOW, voor de komende jaren zeker stellen. Ik stel vast dat dit kabinet
AOW'ers zelf laat meebetalen aan de AOW en dat het daarmee de rekening legt
bij de komende generatie. Al werken alle vrouwen en alle werklozen, dan nog
is er niet voldoende arbeidsparticipatie om ervoor te zorgen dat de AOW betaald
is. Die gaat de komende generatie 20 mld. extra vergen, naast een bedrag van
20 mld. aan zorg. Enkele partijen durven te zeggen dat de AOW-leeftijd langzaam
en gefaseerd omhoog moet. Waar is de minister-president nu bang voor? Is hij
bang voor de heer Rutte? Of luistert hij een keer naar al die adviseurs en
economen die zeggen dat dit belangrijk is? Hij legt de rekening neer bij de
jongeren.Minister Balkenende:Dat is niet waar. Over de kosten van de vergrijzing zijn de heer Pechtold
en ik het eens. Wij moeten nu onze verantwoordelijkheid nemen voor het opvangen
van die kosten. In de afgelopen jaren is daaraan het nodige gebeurd door meer
participatie, WAO-maatregelen en prepensioenfaciliteiten. Dat zijn maatregelen
die het vorige kabinet heeft genomen. Dat doen wij evenzeer. Ik heb uitgebreid
gesproken over het belang van soliditeit bij de overheidsfinanciën door
te werken aan een overschot. Dat doet het kabinet. Vier jaar lang is er sprake
van een overschot van meer dan 1%. De overheidsfinanciën zijn
daarmee op orde.Verder werken wij aan participatie. De ambitie van het kabinet is om enkele
honderdduizenden mensen meer aan de slag te krijgen, in overleg met werkgevers
en werknemers.Het derde punt betreft de vergrijzingsgerelateerde componenten. Daarvan
hebben wij een aantal in beeld, zoals de heffingskorting, de zorg en de bekostiging
van de AOW. Kortom, het gaat niet alleen om het ene onderdeeltje waarop de
heer Pechtold wijst, er zijn tal van aspecten die aan de orde zijn bij het
opvangen van de kosten van de vergrijzing. Het is een politieke keuze of men
bij de AOW kiest voor langer werken dan tot het 65ste jaar, dan wel of men
ervoor kiest dat degenen die het wat beter hebben iets meer betalen. Wie langer
participeert op 62-, 63- of 64-jarige leeftijd, krijgt een bonus van de overheid.
Het is dus niet een automatisme dat men de lijn van de heer Pechtold zou moeten
volgen. Er zijn keuzes te maken.Wij zouden in ieder geval maximaal moeten stimuleren dat mensen doorwerken
tot hun 65ste en dat zij ook na die leeftijd doorwerken. Dan is er al veel
gewonnen.De heer Pechtold (D66):Ik stel vast dat Balkenendebelangrijke hervormingen niet door dit kabinet
worden doorgezet. De ontslagrechtversoepeling is niet populair en durft het
kabinet niet aan te pakken. Hetzelfde geldt voor de AOW, waarbij men moet
laten zien dat belasting laten betalen door ouderen bij lange na niet voldoende
is. De minister-president bagatelliseert voor de tweede keer deze ochtend
een advies van de Raad van State, waarin duidelijk staat dat zijn maatregelen
niet voldoende zijn. Ik vind het heel vervelend dat de minister-president
zegt dat dit een politieke opvatting is. Het gaat om de vraag hoe wij met
de komende generatie omgaan en of wij durven te hervormen en impopulaire maatregelen
durven te nemen. Ik ben bang dat ik dit hier nog een tijd zal blijven verdedigen,
maar ik zie de minister-president al langzaam mijn kant op komen en dat is
weer winst.Minister Balkenende:Dit kabinet staat net als het vorige voor moeilijke maatregelen. Natuurlijk
hebben wij een aantal pijnlijke maatregelen genomen, die ook discussie hebben
gevergd. Ik verzet mij tegen het beeld dat er geen pijnlijke maatregelen zouden
worden genomen. Dit is een van de instrumenten. De Raad van State heeft ook
opvattingen over de hypotheekrenteaftrek die wij niet delen. Daarop krijgen
wij ook kritiek, maar wij doen het gewoon niet.GroenLinks heeft de nodige voorstellen gedaan om inkomens te nivelleren.
Wij zien een aantal elementen, zoals een bezuiniging op de huurtoeslag van € 200
per huishouden die wordt teruggedraaid, net als bezuinigingen in de zorg en
de buitengewone uitgaven ten bedrage van 400 mln. Ik noem verder de kortingen
bij te weinig belasting ten bedrage van 400 mln. en een toptarief van 60%
voor inkomens van meer dan € 100.000, het inkomensafhankelijk maken
van de kinderbijslag, het verhogen van de winstbelasting van 25,5%
naar 27% en een solide vormgeving van de zorgfinanciering. Ik begrijp
de opmerkingen van GroenLinks, maar het kabinet maakt andere keuzes. Ik ben
er niet van overtuigd dat de keuze van GroenLinks beter is dan waarvoor wij
zelf staan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het lijkt mij ook duidelijk dat er een verschil van mening is. Wij willen
bezuinigingen repareren die met name de kwetsbaarsten raken. Wij willen zorgen
dat mensen aan de onderkant het beter krijgen. Dit zijn inderdaad nivelleringsmaatregelen.
Mag ik nu concluderen dat het kabinet niet nivelleert?Minister Balkenende:Ik heb deze week al tegen journalisten gezegd dat ik niet houd van het
woord "nivelleren". Wij zorgen ervoor dat mensen die werken, ook
worden beloond, want werken moet lonen. Wij komen op voor gezinnen met kinderen
en hebben oog voor mensen aan de onderkant. Wij vragen aan mensen die het
goed hebben, om een extra bijdrage te leveren, bijvoorbeeld via het instrument
van aftopping van pensioenpremies of aan mensen die dure huizen hebben. Dit
is een kwestie van mensen aanspreken op hun verantwoordelijkheid, zodat de
sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Dit is echter niet dezelfde
discussie als de discussie over nivellering die wij in het verleden hebben
gevoerd, want toen was het nivelleren om het nivelleren. Daarmee heb ik niets.
Ik heb er wel iets mee om te zeggen dat mensen die het goed hebben, hun bijdrage
mogen leveren. Dat vind ik de goede typering van waar wij mee bezig zijn.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dank u wel voor dit heldere antwoord. U houdt niet van nivellering.Minister Balkenende:Hiermee ben ik aan het eind gekomen van het eerste financieel-economische
blok. Wij hebben met elkaar veel zaken besproken, zoals de lastenontwikkeling,
de soliditeit, de vergrijzingsopgave en de koopkrachtontwikkeling. Dit zijn
zaken die gisteren uitgebreid aan de orde zijn geweest.Ik heb gezegd dat ik de vragen van de Kamerleden zal structureren langs
de lijnen van de pijlers van het regeringsbeleid. De eerste pijler betreft
de actieve internationale en Europese rol van Nederland. Dat is een hoofddoelstelling
van het kabinet. Nederland heeft een open economie, Nederlanders zijn internationaal
georiënteerd en een belangrijk deel van onze banen en onze welvaart danken
wij aan die oriëntatie. Ons leefmilieu kunnen wij alleen in samenwerking
verbeteren. Nederland voelt van oudsher een internationale verantwoordelijkheid
om bij te dragen aan vrede en stabiliteit, de bestrijding van armoede en de
bevordering van mensenrechten. Wij kiezen niet voor afzijdigheid of voor roepen
vanaf de zijlijn, maar voor actief meesturen en een bijdrage leveren.Ik ga op twee onderwerpen nader in: de noodzaak om spoedig aan het werk
te kunnen gaan met de verbeteringen in de Europese verdragen en het belang
van de internationale en de Nederlandse inspanningen in Afghanistan.In Europa is de aandacht gericht op het nieuwe verdrag. In Nederland is
de aandacht gericht op het advies van de Raad van State. Meerdere afgevaardigden
hebben hierover gesproken. Het advies van de Raad van State is een doorwrocht
werkstuk dat een zorgvuldige reactie van het kabinet verdient. Leden van het
kabinet hebben dit afgelopen vrijdag al gezegd. Ik kan hierop niet vooruitlopen,
maar zal in meer algemene zin een en ander over het verdrag zeggen en over
het belang om ons in Europa nu weer op het beleid te richten in plaats van
op de spelregels.Het kabinet staat pal voor het Europees hervormingsverdrag zoals het in
juni in de Europese Raad is overeengekomen. De negatieve referendumuitslag
van 2005 is uiterst serieus genomen. Tijdens de bezinningsperiode hebben wij
ons gericht op enkele verbeteringen die wij wilden realiseren in het dagelijkse
reilen en zeilen. Wij wilden een rechtvaardige begroting, minder regels, meer
transparantie, het veel strikter naleven van de eigen regels en vooral ook
een focus op wat wij echt samen moeten aanpakken: klimaatverandering, terrorisme,
internationale criminaliteit en onze positie op de wereldmarkt.Toen de geesten rijp waren voor een ander verdrag, heeft het kabinet een
zeer intensieve politieke en diplomatieke lobby opgezet met een doordachte
vroegtijdige en uitgewerkte positie en een benadering van binden en samenwerken,
gecombineerd met inhoudelijke vasthoudendheid. Zo zijn wij erin geslaagd om
de achtergronden van het "nee" maximaal te vertalen in verbeteringen
van de verdragen. Ik noem vijf hoofdpunten: geen grondwettelijk karakter,
een duidelijke afbakening van de bevoegdheden die de lidstaten de Unie toekennen,
het protocol over de publieke diensten waarin de leidende rol van de nationale
overheden vooropstaat, een versterkte rol van de nationale parlementen bij
de subsidiariteitstoets en het verankeren van de uitbreidingscriteria in het
verdrag. Tegelijkertijd heeft het kabinet zich ervoor ingezet dat de goede
elementen in het grondwettelijke verdrag en de verbeteringen in democratie,
slagvaardigheid, efficiëntie en transparantie in het wijzigingsverdrag
zijn meegenomen. De bovenbeschreven inzet die in juni op alle punten is gerealiseerd,
heeft het kabinet intensief met de Kamer besproken. Voor een
deel heeft de Kamer meegedacht. Ik denk aan de heer Ten Broeke toen hij sprak
over de "rodekaartprocedure" en ik denk aan de heer Van Bommel toen
hij sprak over de uitbreidingscriteria. Er bestond in de Kamer brede steun
voor die inzet.Wij hebben een tweede kans gekregen om een beter verdrag te maken en die
hebben wij volledig benut. Wij hebben daarnaast de aansporing begrepen om
meer werk te maken van het draagvlak voor Europa. Het kabinet zet zich in
voor meer politiek en publiek debat over Europa.De heer Marijnissen (SP):Deze algemene beschouwingen zijn ook dagen waarop u reflecteert op wat
het verleden ons bracht en op wat de toekomst zal brengen. Hoe kijkt u terug
op het referendum en de periode daaraan voorafgaand? U was toen voor en degene
die nu naast u zit tegen; ik zie trouwens nóg een tegenstander zitten
in vak K. Hebt u het referendum gezien als een belangrijke les? Heeft het
u inhoudelijk ook iets gebracht?Minister Balkenende:U vraagt om een typering: het was een roerige tijd!De heer Marijnissen (SP):Maar wat heeft het met u gedaan? Bent u nu geen federalist meer?Minister Balkenende:Wij hebben ons destijds zeer ingezet voor de inhoud van het grondwettelijk
verdrag. Wij hadden een aantal prioriteiten, waaraan was voldaan. In de Tweede
Kamer was een grote meerderheid voor het verdrag. Er is een referendum gekomen.
Het toenmalige kabinet heeft gezegd dat het goed zou zijn om dat verdrag te
ondertekenen. Dat laatste is toen niet gebeurd. De uitslag was glashelder:
Nederland zei met overwegende meerderheid nee tegen die grondwet. Er ontstond
voor mij een nieuwe situatie. Ik vond het van belang dat degenen die nee hebben
gezegd en degenen die ja hebben gezegd, elkaar zouden naderen. Ik heb gezegd
dat wij rekening moeten houden met de gevoelens van de Nederlandse bevolking.
Daarvoor heb ik mij met hart en ziel ingezet, samen met de andere leden van
het kabinet en met u in het parlement.Men maakte zich zorgen omdat er een kloof bestond tussen Brussel en de
leefwereld van mensen. Men maakte zich zorgen over de betalingspositie van
Nederland die excessief was. Men maakte zich zorgen over de geloofwaardigheid
rondom de uitbreiding van de Europese Unie. Men maakte zich zorgen over de
administratieve lasten in Europa, maar ook in Nederland. Mensen zagen ook
dat Europa nodig is voor klimaat en voor energie. Daarvoor heb ik mij ingezet,
samen met Tony Blair en anderen. Wij hebben antwoorden gegeven op de zorgen
van de Nederlandse bevolking. Voorts hebben wij gezegd – dat stond ook
in het coalitieakkoord – dat er een verandering moet komen in het verdrag
zodat het qua inhoud, vorm en presentatie onderscheidend is van die grondwet.
En wie had zes maanden geleden kunnen denken dat dit resultaat er in juni
zou zijn? Ik ben er blij mee.Wij hebben het referendum gehad, wij hebben daaruit lessen getrokken en
wij geven antwoorden op wat de Nederlandse bevolking naar voren bracht.De heer Marijnissen (SP):Ik probeer een beetje bij u naar binnen te kijken. Van de heer Timmermans
weten wij het. Die heeft publiekelijk gezegd dat het referendum bij hem louterend
heeft gewerkt en dat hij er wijzer van is geworden. Geldt dat ook voor u?Minister Balkenende:Mijnheer Marijnissen, u en ik leren elke dag.De heer Marijnissen (SP):Dat is een goeie. Maar heeft dat referendum nog iets speciaals toegevoegd?
U verdedigt nu achteraf een totaal andere positie dan dat u deed voor het
referendum. Heeft het referendum u meer inzicht verschaft in hoe het volk
zich verhoudt tot de nationale regering en hoe de bevolking en de nationale
regering zich verhouden tot de Europese Unie?Minister Balkenende:Het heeft het inzicht opgeleverd dat er iets broeide in de Nederlandse
samenleving. Wij hebben in de Kamer een discussie gevoerd over hoe het verdrag
of die grondwet er beter kan uitzien.De bevolking heeft om tal van redenen gezegd: deze grondwet willen wij
niet. Die les hebben wij natuurlijk getrokken. Dus was de opdracht om daarna
niet bij de pakken neer te zitten, maar om aan de slag te gaan en antwoorden
te geven op de zorgen en kritiek van de Nederlandse bevolking. Ik denk dat
wij die antwoorden hebben gegeven.De heer Marijnissen (SP):Het lijkt mij duidelijk, er komt een nieuw referendum, dat kan niet missen!
Wij zijn daarover allebei heel enthousiast. U hebt er veel van opgestoken.
U hebt het volk erbij betrokken. Mensen weten nu veel meer over Europa. U
hebt gezegd dat het een indringende tijd was, dat ben ik met u eens. Ik denk
dat wij het referendum nog maar een keer moeten houden. Vindt u dat ook?Minister Balkenende:Vorige week hebben wij de eerste ronde gehad over het advies van de Raad
van State. Ik heb toen gezegd dat wij komende vrijdag tot een besluit zullen
komen. Daarop ga ik nu niet vooruitlopen. De essentiële vraag is: hebben
wij antwoord gegeven op wat er in de Nederlandse samenleving naar voren is
gekomen? Die vraag zullen wij onder ogen zien. Voor het overige gaan wij morgen
in het kabinet over dit onderwerp spreken. Ik ben in elk geval blij dat ik
heb gehoord hoe de heer Marijnissen ertegenaan kijkt.De heer Marijnissen (SP):Omdat er morgen in het kabinet over gesproken wordt, kunnen wij hier geen
uitsluitsel krijgen. Dat vind ik toch een beetje raar. De heer Tichelaar heeft
gezegd dat hij absoluut voor een referendum gaat. De heer Wilders ook, GroenLinks
ook en D66 ook. De VVD doet vast weer mee, want die had de vorige keer ook
goede redenen. Misschien doet de ChristenUnie ook weer mee. Dan is er gewoon
een meerderheid. Op deze toogdag van de vaderlandse politiek vind ik het teleurstellend
als wij er vandaag niet gewoon politiek over kunnen spreken.Minister Balkenende:Ik vond dat de voorzitter eerder vandaag, zoals vaker, een wijs woord
sprak toen zij zei dat de premier over zijn eigen antwoorden gaat. Ik wil
daar een dikke streep onder zetten. Als ik zeg dat het kabinet zich hier morgen
over buigt, hoort het ook tot de taak van de premier dat hij
weet wanneer hij spreekt en wanneer hij zwijgt. De premier heeft gesproken
bij het geven van antwoorden aan de Nederlandse bevolking. De premier zwijgt
over wat morgen besproken moet worden.De heer Marijnissen (SP):Een premier die zwijgt bij de algemene beschouwingen? Dat doet een linkse
premier niet!De heer Wilders (PVV):Ik vind het echt ongelooflijk wat de minister-president hier zegt over
het nieuwe verdrag, een verdrag dat voor 95% gelijk is aan het oorspronkelijke
verdrag, waarmee in de toekomst nog steeds uitbreiding kan plaatsvinden tot
en met Turkije toe, waarin nog steeds bevoegdheden worden overgedragen en
waarin nog steeds de nationale parlementen geen unilaterale rode kaart hebben.
Veel is gewoon hetzelfde gebleven. Ik ben het inhoudelijk eens met de heer
Marijnissen, maar ik zal het iets scherper zeggen: u moet het niet durven
om morgen uit de ministerraad te komen zonder de boodschap van een referendum.
Dan hebt u niet alleen een probleem met mij, maar dan hebt u vooral een probleem
met alle kiezers in Nederland die twee jaar geleden in grote meerderheid neen
hebben gezegd. En als u zo zelfverzekerd bent van alles wat u zojuist zei,
mag u die absoluut niet in de steek laten en moet u ze gewoon laten uitspreken
of zij voor of tegen zijn. Het is de arrogantie van de macht, de arrogantie
in dit gedrag dat de kloof tussen de kiezer en de politiek en de kloof tussen
de gewone burger en vak K groter maakt. Als u zelfvertrouwen hebt en als u
de kiezer serieus neemt, komt u morgen uit de ministerraad en dan zegt u:
hier ben ik, Jan-Peter Balkenende. U mag kiezen, een nieuw referendum.Minister Balkenende:Ik dacht erover bij de beantwoording de heer Wilders te gaan complimenteren,
omdat hij het woord "ongelooflijk" gebruikt. Dat is een buitengewoon
milde kwalificatie van zijn kant. Maar ik slik het in, want toen kwam het
woord "arrogantie" weer. Dat vind ik een beetje jammer, want Wilders
die mild wordt, is nieuws. Maar helaas.De heer Wilders praat over zelfvertrouwen. Zelfvertrouwen betekent dat
je je bij alles wat je doet, afvraagt wat in het belang van Nederland is.
Daarmee zijn wij de afgelopen maanden bezig geweest. Morgen zullen wij een
besluit nemen. Ik heb uw oordeel en het oordeel van de heer Marijnissen gehoord.
Het kabinet heeft hierin een eigen verantwoordelijkheid. Ik dank hem voor
zijn commentaar, maar ik wist het eigenlijk al. Het kabinet zal morgen een
besluit nemen. Het zal dan alle aspecten wegen, maar ik loop daar nu niet
op vooruit.Uw oordeel is helder, mijnheer Wilders, maar laten wij oppassen voor woorden
als "arrogantie" en dergelijke. U hebt zelfvertrouwen. Dat heb ik
evenzeer.De heer Wilders (PVV):Dat gun ik u ook van harte. U mag er ook best een grap over maken. Uiteindelijk
gaat het erom de kloof tussen vak K, tussen de Tweede Kamer en de burger te
dichten. Twee jaar geleden hebben wij op initiatief van de PvdA, GroenLinks
en D66 – een initiatief vanuit de Kamer nota bene! – gezegd dat
de kiezer mag zeggen wat hij ervan vindt. Wij zijn nu twee jaar verder en
er ligt een nieuw verdrag. 95% van dat verdrag is hetzelfde. U bent
vol zelfvertrouwen. U zegt dat u veel hebt veranderd. Dan moet u het niet
durven, mijnheer de minister-president, om morgen uit de ministerraad te komen
en te zeggen dat het kabinet geen referendum zal houden. Alle mensen die twee
jaar geleden dachten dat zij iets te vertellen hebben en dat zij mogen meespreken,
beledigt u daarmee. Die neemt u dan niet serieus. De kloof tussen burger en
politiek, die u hopelijk ook wilt dichten, wordt daardoor alleen maar groter.
Doe het niet. Wees verstandig en kom morgen naar buiten en zeg: ik heb zelfvertrouwen,
de oppositie misschien ook, maar wij nemen allemaal de kiezer serieus en er
komt een nieuw referendum over de Europese grondwet, die iets anders heet.Minister Balkenende:De heer Wilders spreekt over het serieus nemen van de bevolking. Als iets
het beleid van dit en de vorige kabinetten heeft gekenmerkt, is het wel het
serieus omgaan met oordelen, gevoelens en opvattingen van de Nederlandse bevolking.
Er zijn antwoorden gegeven. Ik hoef niet te herhalen wat ik heb gezegd, maar
wij hebben de Nederlandse bevolking zeer serieus genomen.De heer Pechtold (D66):Ik heb twee vragen op dit punt. Wij hebben vandaag twee keer het advies
van de Raad van State gehad, zowel bij de AOW als bij het EMU-saldo. De minister-president
heeft toen gezegd dat je het kunt bekijken zoals de Raad van de State het
doet of op de manier van het kabinet. Kan de minister-president mij beloven
dat hij morgen de Raad van State niet als uitvlucht neemt om geen referendum
te hoeven houden?Als er een initiatiefvoorstel komt van SP, PvdA, GroenLinks, D66, PvdD
en PVV, gaat de minister-president dat dan contrasigneren, met andere woorden:
als de Kamer met het initiatief komt, is hij dan bereid zijn handtekening
te zetten om het door te geleiden of gaat hij het blokkeren?Minister Balkenende:Op beide vragen krijgt de heer Pechtold geen antwoord. Hij krijgt geen
antwoord op de eerste vraag, omdat ik niet vooruit ga lopen op wat het kabinet
morgen gaat zeggen over de wijze waarop het met het advies van de Raad van
State zal omgaan. Ik loop daarop niet vooruit en doe ook geen beloftes. Dat
zou onjuist zijn.De tweede vraag is een als-vraag: als in de Kamer dat en dat zou gebeuren.
Ik weet niet of het zover komt en ik wil niet over als-situaties spreken.De heer Pechtold (D66):Dat laatste weten wij wel. Wat de minister-president morgen in de Trèveszaal
doet, weten wij nog niet. In deze Kamer heeft de meerderheid zich echter al
afgetekend. De SP is duidelijk geweest, de heer Tichelaar zegt: als je A hebt
gezegd, moet je B zeggen, GroenLinks, D66, PvdD en de heer Wilders van de
PVV, u hebt ze allemaal gehoord. Er is dus een meerderheid om dat wetsvoorstel
in te dienen.Mijn vraag is een procedurele vraag en geen als-danvraag. Ik vraag of
de minister-president de wens van de meerderheid zal blokkeren, want die mogelijkheid
heeft hij. Het is een beetje zoals een Amerikaanse president een veto heeft.
Of laat hij de democratie haar weg gaan?Minister Balkenende:Ik ken de staatsrechtelijke aspecten wel, maar ik vind het nu niet het
moment om daarop in te gaan. Ik weet namelijk helemaal niet
of zo'n initiatief er komt. Ik wil de discussie daarmee niet belasten. Ik
wil maar een ding doen en dat is morgen een goede discussie in de ministerraad
hebben en komen tot een besluit over iets dat is aangekondigd. Wij zouden
advies vragen aan de Raad van State en nu zijn wij aan zet. Al het overige
is wat mij betreft nu niet aan de orde.De heer Pechtold (D66):Dat initiatief komt er. De heer Marijnissen sprak zo mooi over de toogdag
van de democratie. De minister-president moet hiervoor niet weglopen. Het
is geen als-danvraag, het is een helder punt. De heer Van Bommel komt met
dat initiatief. Ik zal dat namens D66 ondertekenen. U heeft zojuist de anderen
gehoord en wij weten dus dat die meerderheid er is. Ik vraag dus staatsrechtelijk
of de minister-president gebruikmaakt van een blokkeermogelijkheid of de democratie
haar weg laat gaan.Minister Balkenende:U spreekt in termen van dat het zeker is dat er meerderheden zijn. Die
moeten zich nog aftekenen en daarop wil ik niet vooruitlopen.De heer Pechtold (D66):Wij hebben die meerderheid toch? U ziet toch de koppen? Wij hebben de
uitspraken van de fractievoorzitters gehoord en daaraan kunnen wij hen toch
houden?Minister Balkenende:Laten wij de zaken in de goede volgorde doen. Wij nemen een besluit. Wij
zullen de reacties van de Kamer afwachten en dan spreken wij elkaar nader.
Ik begrijp uw vraag overigens wel, mijnheer Pechtold.Voorzitter. In de eerste termijn is van de kant van uw Kamer terecht aandacht
gevraagd voor Afghanistan. Toen ik vorige week in Uruzgan was, ben ik opnieuw
onder de indruk geraakt van het werk dat onze mannen en vrouwen daar doen.
Ik ben bijzonder trots op wat zij doen, op de boodschap van hoop die zij daar
uitdragen. Wij hebben allemaal belang bij een stabiel Afghanistan dat goede
relaties onderhoudt met de buurlanden. De internationale gemeenschap mag dit
land niet aan zijn lot overlaten. Dat zou onverantwoord zijn. Wederopbouw
is een proces van lange adem. Op de Balkan is de internationale gemeenschap
al 15 jaar actief, op Cyprus en in het Midden-Oosten als 30 jaar en in Afghanistan
pas sinds 2001. In die tijd zijn er bergen werk verzet. In Kabul proef je
de vooruitgang: meisjes gaan weer naar school en er komen per maand 50.000
aansluitingen van mobiele telefoons bij. Er is een economische groei van 8%.
Er is natuurlijk sprake van grote regionale verschillen. Dat is altijd zo
geweest en dat is niet in een paar jaar recht te trekken. Toch bereiken wij
binnen de inktvlekken, zoals dat wordt genoemd, in Uruzgan direct en indirect
zeker 50% van de bevolking. Nederland is gestart met opbouwactiviteiten,
zowel via de Afghaanse overheid als via non-gouvernementele organisaties.
Het aantal ngo's dat actief is in Uruzgan is gegroeid van twee naar negen.
Ook is er binnen de inktvlek weer veiligheid. Het Talibanleiderschap is verzwakt,
de acceptatiegraad bij de lokale bevolking van de Nederlandse aanwezigheid
is hoog, mede dankzij onze tribaal-sensitieve politiek. De samenwerking met
onze Australische partner is goed en het aantal gevechtscontacten in Uruzgan
is lager dan in de omliggende provincies. Er komt nu eindelijk gaandeweg meer
presentie van het Afghaanse leger in Uruzgan. Tegelijkertijd weten wij ook
dat er nog steeds grote problemen in Uruzgan zijn, zoals de kwaliteit van
het bestuur, de presentie van politie en te weinig nationale programma's voor
wederopbouw in Uruzgan.In het kabinet zijn wij het erover eens dat besluitvorming over een eventuele
nieuwe bijdrage van Nederland aan ISAF na 1 augustus 2008 zeer zorgvuldig
moet gebeuren. Kwaliteit is belangrijker dan snelheid. Op dit moment wordt
intensief met de NAVO gesproken. Een eventuele Nederlandse bijdrage is onderdeel
van bijdragen van het bondgenootschap. Ook andere landen worden erbij betrokken;
het gaat om NAVO-inspanningen complementair aan die van Nederland. Ik heb
kennisgenomen van datgene wat de secretaris-generaal van de NAVO gisteren
heeft gezegd. Ik hecht eraan op te merken dat het uiteraard onze eigen afweging
is of wij doorgaan of niet, ongeacht wat anderen zeggen. Het is niet goed
doenlijk verder vooruit te lopen op de resultaten van ons onderzoek naar de
mogelijkheid en wenselijkheid van een eventuele bijdrage in augustus 2008.
Pas als het tot een artikel 100-brief zou komen, kan die discussie zinvol
worden gevoerd.De heer Rutte (VVD):Voor mijn fractie zijn twee voorwaarden vooraf heel noodzakelijk om een
discussie over voortzetting van de missie in Afghanistan te kunnen voeren.
De eerste voorwaarde – de premier refereert daar indirect aan –
betreft de noodzaak van een derde land dat ons kan helpen, ook met luchtsteun
en alles wat daarbij hoort, in Uruzgan zelf. De tweede is extra geld om te
voorkomen dat Defensie zichzelf blijft opeten. In de begroting voor Buitenlandse
Zaken is er een pot genaamd HGIS, een soort onvoorzien, waarin ruim 0,5 mld.
zit. Kan ik erop vertrouwen dat het kabinet, om te voorkomen dat Defensie
zichzelf opeet, voornemens is uit die pot te putten om de missie financieel
mogelijk te maken?Minister Balkenende:Ik heb gezegd dat het kabinet onderzoek doet naar de wenselijkheid en
mogelijkheid van een ISAF-bijdrage. Als die er komt, zullen wij in de artikel
100-brief ingaan op een deugdelijke financiële onderbouwing. Daar staan
wij voor.HGIS is een post voor nominaal en onvoorzien en is niet vrij besteedbaar.
Er zullen allerlei andere uitgaven uit moeten worden gedaan, zoals loon- en
prijsbijstelling. Ik begrijp uw vraag zeer goed, want ik weet hoe de VVD-fractie
erover denkt en ik stel het op prijs dat u meedenkt en aangeeft hoe u ertegen
aankijkt. Als die brief er komt, zullen wij daarin het vraagstuk van de financiering
aan de orde stellen. Ik weet heel goed wat uw signaal is.De heer Pechtold (D66):Het leek eventjes alsof de premier uit het lespakket voor scholen voorlas.
Ik vind het een heel eenzijdig verhaal. Kennelijk wilt u nu even over Uruzgan
praten, maar zou u dan ook even kunnen vertellen dat daar inmiddels honderden,
duizenden mensen zijn omgekomen, zowel aan de kant van de Afghanen als aan
onze kant, dat wij bij de slag bij Chora man-tot-mangevechten hebben gehad
die Defensie sinds Korea niet meer gekend heeft, dat wij volstrekt overvallen
waren, dat de Taliban inmiddels alweer rondom en in Kabul zitten, dat scholen
worden gebouwd en dezelfde dag afgebrand en dat de hoofdonderwijzer gewoon wordt opgehangen aan de boom daarnaast? Als u communiceert over dit
soort dingen, moet u de breedte laten zien of u moet het niet doen.Collega Rutte zit nu op het geld. Ik heb ter voorbereiding aan het kabinet
gevraagd om de tweejaarbrief openbaar te maken waarover oud-collega en ook
huidige collega Kamp. Ik heb een vaag antwoord van u gekregen dat volstrekt
niet voldoende is. Bent u bereid die brief ter beschikking te stellen ter
voorbereiding van het debat?Minister Balkenende:Ik heb mijn brief geschreven aan de heer Pechtold. Hij mag er niet tevreden
mee zijn, maar dat is wel de inhoud van mijn brief.Bij de discussie over de vraag hoe wij omgaan met Uruzgan zullen dergelijke
aspecten een rol spelen. U doelt op opmerkingen van de vorige minister van
Defensie. Dat hangt ook samen met de vraag hoe het zit met het commitment
van twee jaar en hoe het eventueel verder gaat. Wij zullen daarop terugkomen.
Voorlopig moet ik u wijzen op de brief die ik u heb gestuurdIk wil ook nog op iets anders ingaan. U zei: als u spreekt over Uruzgan,
dan moet u alles noemen. U heeft gelijk dat er erge dingen gebeuren en u heeft
voorbeelden gegeven. Maar ik ben er heel recent weer geweest en er zijn mij
drie beelden bijgebleven. Het eerste beeld is dat van die jongemannen die
daar een opleiding krijgen om timmerman te worden en activiteiten te verrichten,
en die anders geen kansen hebben. Het zijn jongemannen die op een gegeven
moment blij zijn dat zij daar worden toegerust, zodat zij straks een bestaan
hebben.De heer Pechtold (D66):U bedoelt die werkplaats die ik diezelfde maand ook bezocht heb. Die werkplaats
zit ongeveer drie kilometer van Tarin Kowt achter een enorm pantser. Die werkplaats
zit in ons kamp. De mensen moeten daarvoor dus kilometers lopen. Dan komen
zij binnen en dan worden inderdaad tien tot twintig jongens opgeleid, waarvan
de 30- en 20-jarigen gewoon zo gedesillusioneerd zijn dat zij daar nog niet
weten wat zij moeten doen. Een 10-jarige heeft daar de leiding. Dat kamp dat
u bezocht heeft, en dat wij ook mochten bezoeken, is volledig afgezet. Dat
is niet in Afghanistan, maar dat is een stukje Nederland aldaar.Minister Balkenende:Ik heb die jongens gevraagd of de mensen die een opleiding hebben gevolgd,
werk krijgen. Dan is het antwoord: ja. Zij zijn blij dat dit gebeurt. U heeft
natuurlijk gelijk: de opleiding is in het kamp. Maar de mensen worden opgeleid.
Zij krijgen mogelijkheden.Het tweede beeld is dat van mijn gesprek met een stamoudste in dat gebied.
Die stamoudste zei tegen mij buitengewoon blij te zijn dat Nederland er zit,
want het draagt bij aan veiligheid. Ik wil aan dat soort beelden niet voorbijgaan.Het derde beeld is dat van de contacten met onze militairen, die overtuigd
zijn van het belang van de activiteiten daar. De les van al die erge dingen
die gebeuren is dat Uruzgan niet zonder de internationale gemeenschap kan.
Als de internationale gemeenschap zegt dat Uruzgan het zelf maar moet uitzoeken,
dan is dat een groot probleem voor al die mensen daar die een bestaan proberen
op te bouwen. Dat is het verhaal en dat doet niets af aan de ernstige ontwikkelingen,
maar ik zie niet graag dat het land weer in handen komt van de taliban. Dat
is wat aan de orde is.De heer Pechtold (D66):Het grootste deel van het land is in handen van de taliban. Zij komen
zelfs weer terug. Ik bagatelliseer natuurlijk het werk van de manschappen
daar niet. Ik bagatelliseer niet dat mensen daar inderdaad, na eerst de Russen,
daarna de mujahedin, toen de taliban, toen de Amerikanen en nu wij, denken:
nou, misschien... Ik snap ook wel dat de internationale gemeenschap hen niet
in de steek moet laten. Ik vraag u alleen: maakt u het een NAVO-probleem of
ons probleem? Uit alles blijkt dat u het ons probleem maakt. Wilt u in uw
communicatie niet zo'n pr-praatje afsteken als in dat pakket voor kinderen,
maar gewoon eens vertellen wat er ook gebeurt? Als wij het dan over heldere
communicatie hebben: wat is de reden dat ik een brief met internationale afspraken,
die kennelijk op het ministerie van Defensie ligt, niet mag lezen? Die brief
heb ik nodig ter voorbereiding. Wat hebt u te verbergen?Minister Balkenende:Ik stel voor, gelet op de toon van dit debat, dat wij elkaar nader zullen
spreken. In eerste instantie gaan de meest betrokken bewindslieden met elkaar
in gesprek. Als wij een besluit genomen zullen hebben, dan zal het debat met
de Kamer volgen, waarin alles aan de orde kan komen. Ik verzet mij zeer tegen
het beeld van een pr-praatje. Ik vind dat een miskenning van wat Nederland
wil doen. Wij hebben in de Balkan en in Irak gezeten, en wij zijn nu in Uruzgan.
Wij doen dat omdat wij overtuigd zijn van het belang van ontwikkelingsactiviteiten
in samenhang met defensieactiviteiten voor de veiligheid van mensen. Het doel
is dat mensen een beter bestaan krijgen. Dat is niet gemakkelijk. Nederland
wil een betrouwbare internationale partner zijn. Wij willen werken aan missies.
Dat is essentieel. Natuurlijk zijn de afwegingen moeilijk. Laten wij alstublieft
niet spreken in termen van pr-praat. U doet geen recht aan datgene wat Nederland
doet.De heer Pechtold (D66):Ik zeg dat het een eenzijdig praatje is en ik vind dat u daarvoor moet
waken. U communiceert, ik communiceer, dat is allemaal prima, maar belangrijker
is dat ondertussen mijn vraag niet wordt beantwoord. Wij moeten ons voorbereiden.
Er ligt een brief. Volgens een oud-minister ligt er een brief waarin staat:
twee jaar is twee jaar. Vorig jaar zei u het in debatten zelf. Ik heb de Handelingen
erbij. Wanneer geeft u ons die brief? Ik heb hem nodig om te kunnen beoordelen
of het klopt wat u hier allemaal zegt. Kan ik vandaag die brief krijgen?Minister Balkenende:Nee, die krijgt u niet.De heer Pechtold (D66):Waarom niet?Minister Balkenende:Ik verwijs naar de brief die ik heb gestuurd. De opmerking over een commitment
voor twee jaar is helder. U mag mij aanspreken op wat in het verleden is gezegd.
Ik zeg er één ding bij. Nederland is een commitment van twee
jaar aangegaan. Dat sluit niet uit dat wij daarna doorgaan. Het is evenmin
een garantie dat wij hoe dan ook stoppen. Wij zouden kunnen blijven, maar
dat zijn allemaal moeilijke afwegingen, waarvoor wij thans staan. Ik ga niet
verder dan wat ik in mijn brief aan de heer Pechtold heb geschreven.De heer Pechtold (D66):Ik stel vast dat de premier zegt dat die brief er is, want hij zegt nu:
u krijgt hem niet. Voor het eerst hebben wij dat boven water.
Vervolgens stel ik vast dat ik hem dan ook wil kunnen lezen.Minister Balkenende:Nee, dat heb ik niet gezegd. Ik weet niet eens of die brief er is. U wilt
mij iets anders ontlokken dan in de brief staat die ik u heb gestuurd. U krijgt
vandaag niet meer te horen dan wat ik in een brief aan u heb geschreven. That's
all.De heer Pechtold (D66):Ik maak bezwaar.De voorzitter:Ik weet dat u bezwaar maakt, maar ik bepaal dat mevrouw Halsema nu het
woord heeft.De heer Pechtold (D66):Dan zullen wij dadelijk bij de regeling de volgende stap zetten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik respecteer dat de afwegingen moeilijk zijn. Daar hebben wij ook mee
te maken. U bent er recent geweest, ik ben er ook recent geweest. Kon u van
het kamp af?Minister Balkenende:Nee. Ik was er maar kort.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wij konden ook niet van het kamp af. Het kamp ligt in Tarin Kowt, een
inktvlek. U zegt dat de bevolking daar veilig is. Waarom kunnen wij dan niet
van het kamp af?Minister Balkenende:Dat heb ik niet gezegd. Hebt u mij horen zeggen dat iedereen in Tarin
Kowt veilig is?Mevrouw Halsema (GroenLinks):U zei dat de bevolking in de inktvlekken is veilig is.Minister Balkenende:Dat heb ik niet gezegd. Ik heb gezegd dat ik heb gesproken met een stamoudste.
Deze dankte Nederland voor de presentie in Tarin Kowt omdat wij bijdragen,
let wel: bijdragen, aan veiligheid. Dat is iets anders dan te zeggen dat de
situatie veilig is.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Goed. Ik laat dit voor wat het is. Wij accepteren uw antwoord. Ik wil
even met u door naar de uitspraak van Jaap de Hoop Scheffer. U zei dat u daarvan
kennis neemt.Wij hebben antwoorden gekregen op onze vragen, over hetzelfde onderwerp
als waar de heer Pechtold het over had. U zegt in die antwoorden dat er een
toezegging op schrift is dat de opvolging van Nederland een verantwoordelijkheid
is van de NAVO. Hoe kan het dan dat de secretaris-generaal van de NAVO die
beslissing gewoon doorschuift naar Nederland en u zegt dat u daar kennis van
neemt?Minister Balkenende:Wat heb ik zo-even gezegd? Ik heb gezegd: wat er ook naar voren wordt
gebracht, het is onze eigen afweging of wij wel of niet doorgaan. Het is waar
dat wij een commitment zijn aangegaan voor twee jaar. U weet ook dat de NAVO
ons heeft verzocht om langer door te gaan. Wij zullen die balans zelf opmaken.
Dat is aan de orde. Natuurlijk ligt er een taak voor de NAVO en andere landen
om zich te committeren, net zo goed als aan ons gevraagd wordt of wij willen
doorgaan. Wij zitten midden in dat proces van afweging.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Naar mijn idee opereert Nederland in NAVO-onderhandelingen buitengewoon
onhandig. Eerst speculeert Nederland, bij monde van de kersverse minister
van Defensie, erg voorbarig zelf op verlenging van de missie. Vervolgens accepteert
het dat de NAVO-beslissing – let wel, de NAVO is verantwoordelijk voor
verlenging van de missie en moet de onderhandelingen voeren – eigenlijk
van de NAVO wordt overgenomen. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
zei gisterenavond op televisie terecht dat de uitspraak van Jaap de Hoop Scheffer
voorbarig en onverstandig was. Het lijkt mij hoog tijd dat u deze uitspraak
overneemt en zegt dat de NAVO verantwoordelijk is voor verlenging. U zwemt
in een fuik waar u nooit meer uit komt. Het is geen vrije afweging meer, omdat
u zich straks in een situatie heeft gemanoeuvreerd dat de NAVO zich helemaal
niet meer verantwoordelijk voelt en wij verantwoordelijk zijn.Minister Balkenende:Ik wil u erop attenderen dat de NAVO niet iets is dat buiten ons staat;
wij maken deel uit van de NAVO. Ik heb duidelijk aangegeven dat wij voor een
periode van twee jaar in Afghanistan zitten en dat wij nu van de NAVO het
verzoek krijgen om door te gaan. Het is aan ons om aan te geven of wij dit
verzoek honoreren of niet. Natuurlijk hebben wij contact met de NAVO, maar
u moet dit wel in de juiste proporties zien. De opmerking van de secretaris-generaal
van de NAVO is niet nodig, want wij weten wat er op het spel staat en wat
onze eigen verantwoordelijkheid is. Wíj maken de afwegingen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Zou u niet eens tegen de secretaris-generaal van de NAVO moeten zeggen
dat hij in plaats van ons, in strijd met schriftelijke toezegging dat de NAVO
voor opvolging zal zorgen, in een vroeg stadium verantwoordelijk te houden
voor verlenging van de missie met haar zware, vaak ook morele opdrachten,
zelf zijn verantwoordelijkheid eens moet nemen? Natuurlijk is de NAVO van
ons allemaal. Jaap de Hoop Scheffer is echter wel verantwoordelijk en u zou
hem eens op zijn verantwoordelijkheid moeten wijzen.Minister Balkenende:Ik heb er geen behoefte aan om in te gaan op de contacten die de minister
van Buitenlandse Zaken, de minister van Defensie en ikzelf hebben met mensen
binnen de NAVO. Natuurlijk spreken wij erover hoe wij moeten omgaan met verantwoordelijkheden.
Natuurlijk spreken wij de NAVO aan op de verantwoordelijkheden die zij hebben.
Net zo goed als de NAVO ook aan ons vragen stelt. Er worden contacten gezocht
en er wordt met elkaar gesproken. Dat gebeurt op een volwassen manier. Als
er dingen zijn die ons niet zinnen, zullen wij dat ook aangeven. Tegelijkertijd
zeg ik dat het essentieel is dat de internationale gemeenschap betrokken blijft
bij Afghanistan. Wij moeten zelf een afweging maken. Dat besluit nemen wij
zelf, wie hier ook wat over zegt en wat er ook wordt gezegd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Steunt u uw minister voor Ontwikkelingssamenwerking die gisteren op televisie
zei dat het onverstandig en voorbarig is wat Jaap de Hoop Scheffer heeft gezegd?Minister Balkenende:Laat ik mijn eigen woorden kiezen. Ik hoef mij niet steeds aan te sluiten
bij wat anderen zien. Ik heb geen behoefte aan deze opmerking, omdat
ik precies weet wat hier op het spel staat en hoe gevoelig deze discussie
is. Ieder gebruikt hier zijn eigen woorden voor. Wij hebben als kabinet geen
behoefte aan opmerkingen die zouden wijzen op onze verantwoordelijkheid, want
wij weten zelf wel hoe wij met die vraagstukken omgaan en dat is al moeilijk
genoeg.De heer Marijnissen (SP):Het standpunt van de SP-fractie aangaande de oorlog in Afghanistan is
genoegzaam bekend. Ik heb dat gisteren ook nog uitvoerig toegelicht in een
discussie met de heer Tichelaar. Dat laat ik nu dan ook even rusten. Ik heb
echter een eenvoudige vraag aan de minister-president. Wij hebben gezegd dat
wij er voor twee jaar naartoe zouden gaan. Waarom is het zo moeilijk, een
opvolger te vinden?Minister Balkenende:De betrokkenheid van de internationale gemeenschap bij Afghanistan is
groot. Er zijn meer dan 40 landen actief in Afghanistan. Die landen zijn allemaal
op de een of andere manier betrokken bij de ontwikkelingen daar. Zij moeten
dan afwegingen maken en dat zijn geen gemakkelijke afwegingen. Wij hebben
contact met de NAVO en met andere landen. Wij zullen verder zien wat ons oordeel
is. Wij zitten echter nog midden in het proces van gesprekken voeren. Natuurlijk
moeten er moeilijke afwegingen worden gemaakt. Toen wij een paar jaar geleden
het besluit namen om naar Uruzgan te gaan, was dat ook moeilijk. Dat was een
heel lastige afweging, want het is een riskant gebied. Er waren grote meningsverschillen
over en toch hebben wij gezegd dat wij erheen zouden gaan, omdat dat goed
was voor de mensen daar, omdat de VN dat van ons vroeg en omdat wij in NAVO-verband
ook solidair wilden zijn. Om al die redenen hebben wij besloten om erheen
te gaan. Wij hebben hier maanden met elkaar over gesproken. Kunt u zich dan
voorstellen dat als anderen wordt gevraagd om naar dat gebied te gaan, zij
ook voor die moeilijke afweging komen te staan? Dat is toch niet verwonderlijk?De heer Marijnissen (SP):Dat begrijp ik goed. Ik wil absoluut niet dat wat ik nu ga zeggen verkeerd
wordt opgevat. Wij hebben echter een keer eerder voor dit probleem gestaan,
zo'n tien jaar geleden, en dat is heel slecht afgelopen. Zou het ook niet
tot enig realisme bij het kabinet mogen leiden dat al die bondgenoten van
de NAVO, waar u het over heeft, niet in Uruzgan zitten? Die zitten in het
Noorden, waar wel mogelijkheden zijn. Ik heb gisteren ook een pleidooi gehouden
om daar de ontwikkeling op te pakken. Overigens moet dat niet met militairen
gebeuren, mijnheer Koenders, maar met hulpverleners, bijvoorbeeld met ngo's.
Uruzgan is naar mijn overtuiging een mission impossible. Dat is de verklaring
waarom de solidariteit binnen de NAVO zo'n gemankeerde solidariteit is en
waarom er landen zijn die daar geen troepen hebben en die niet tegen Nederland
zeggen: weet je wat, dan betalen wij de kosten. Ook dat gebeurt niet. Als
wij verlengen, moeten wij de volle mep zelf betalen, terwijl er landen zijn –
en dat zijn ook NAVO-landen, die ook vallen onder artikel 5, solidariteit
in de NAVO – die niet thuis geven. Natuurlijk hebben die landen ook
een autonome macht om ja of nee te zeggen, net als Nederland dat heeft. Een
jaar geleden heeft Nederland tegen de NAVO gezegd dat wij er twee jaar zouden
blijven en dat het daarna de verantwoordelijkheid van de NAVO is om te zorgen
voor aflossing. Dan kunnen wij ons wel weer door Jaap de Hoop Scheffer en
de NAVO onder druk laten zetten, maar wat is dat woord dan waard? Wat was
het toen waard en wat is het nu waard?Minister Balkenende:Wij zitten in Uruzgan. Wij werken daar bijvoorbeeld nauw samen met Australiërs.
In dat gebied zijn ook Canadezen actief, evenals anderen. Ook legers van andere
mogendheden die in andere delen van Afghanistan werken, hebben te maken met
mensen die zijn omgekomen. Ook daar worden risico's gelopen. De internationale
gemeenschap zit gelukkig in Afghanistan. Ik zou niet graag zien dat de internationale
gemeenschap zich zou afwenden van Afghanistan. U spreekt over een mission
impossible, maar die kwalificatie laat ik aan u. Ik ben trots op ontwikkelingsorganisaties
die bezig zijn om daar het beste te doen. Hoe moeilijk dat ook is. Ik ben
trots op onze militairen die daar met alle risico's veiligheid brengen, hoe
moeilijk dat ook is. Wat gebeurt er echter als wij de mensen daar aan hun
lot overlaten? Onder wiens invloed komen zij dan te staan? Voor die moeilijke
vragen staan wij. Op bezoek bij de militairen heb ik gezegd dat de boodschap
van 11 september er een was van haat, terreur en geweld. Ik heb tegen
hen gezegd dat zij op hun beurt een boodschap geven van hoop en perspectief
op een toekomst.De heer Marijnissen (SP):Ik accepteer niet dat de premier een wig probeert te drijven tussen mijn
standpunt en de militairen in Uruzgan. Ik vind dat niet fair. Ik hoor wel
vaker dat mijn standpunt, en dat van anderen in de Kamer die geen steun hebben
gegeven aan de missie in Uruzgan, een veroordeling betekent van de militairen
daar.Minister Balkenende:Dat heb ik niet gezegd. De heer Marijnissen zegt dat het een mission impossible
is. Als meerdere landen zeggen dat hun aanwezigheid in Afghanistan een mission
impossible is, heeft dat als consequentie dat de missie stopt. Waar is Afghanistan
dan aan toe? Wat betekent dat voor de mensen die daar wonen en daar een leven
proberen op te bouwen? Ik hoor dat de heer Marijnissen met waardering spreekt
over de militairen. Iets anders is niet aan de orde. Dat misverstand wil ik
wegnemen.De heer Marijnissen (SP):Goed. Dan het vraagstuk van het internationaal terrorisme. Ik heb niet
het gevoel dat wij het internationaal terrorisme in Uruzgan aan het bestrijden
zijn. Wij bestrijden daar mensen met zeer vage en aftandse opvattingen over
de moderniteit. Die mensen hebben veel aanhangers in die regio. Vandaar dat
zij een soortement guerrilla kunnen voeren. De Nederlandse militairen zitten
daar in een kampement en proberen met een inktvlekmethode meer veiligheid
te brengen. Als de mensen daar zien dat in Noord-Afghanistan de moderniteit
en de internationale gemeenschap niet alleen scholing brengen, maar ook economische
vooruitgang, gezondheidszorg en infrastructuur, is die verleiding veel effectiever
dan bombardementen en geweld. De heer Pechtold heeft al gezegd dat het geweld
tot misverstanden leidt bij de mensen, alsof de Nederlanders daar bezetters
zijn. Natuurlijk zijn er nu mensen blij dat wij daar de Taliban aanpakken.
De vraag is echter hoe kansrijk het is. Het feit dat er in het afgelopen
jaar geen opvolger voor Nederland te vinden is, is een veeg teken van de grote
scepsis binnen de NAVO over deze strategie.Minister Balkenende:Als de Talibanstrijders Uruzgan in handen krijgen, weet ik wat er gebeurt
met de bevolking. Het is ook geen lokaal verschijnsel. Er komen mensen uit
Pakistan in Afghanistan vechten. Het terrorisme is internationaal verweven.
De VN heeft gezegd dat de internationale gemeenschap betrokken moet zijn bij
Afghanistan. Dat is gezegd omdat wat zich afspeelt in Afghanistan niet alleen
betekenis heeft voor dat land. Vanwege die bredere dimensie zit Nederland
daar.De heer Marijnissen (SP):Het internationaal terrorisme heeft zijn centrum allang van Afghanistan
naar Irak verplaatst. Het internationaal terrorisme is een gevaar dat bestreden
moet worden. De SP was indertijd echter tegen de aanpak om het bijna armste
land ter wereld te bombarderen. Dat heeft geen zin. Willen wij Uruzgan aan
de Taliban laten? Naar mijn indruk is dat al heel lang het geval. Het probleem
is dat wij dat alleen met geweld kunnen veranderen. De vraag is of dat geweld
geen extra prikkel is voor mensen om terrorist te worden. Ik acht de minister-president
hoog. Ik hoop dat die achting wederzijds is. Het is nu het moment om serieus
en met open vizier te spreken over wat er in Afghanistan aan de hand is en
hoe Nederland mensen en middelen het beste en met de minste bijeffecten kan
inzetten.Minister Balkenende:Voorzitter. De heer Marijnissen en ik achten elkaar inderdaad hoog –
dat is in eerdere debatten ook wel gebleken – maar ik vrees toch dat
wij op dit punt echt fundamenteel van mening verschillen. Ik zou mij grote
zorgen maken als de internationale gemeenschap terugtrekkende bewegingen zou
gaan maken, want dan zou de bevolking aan het eigen lot worden overgelaten,
hetgeen wel eens buitengewoon ernstige consequenties zou kunnen hebben. Voor
mij staat een ding vast: je moet werken aan opbouw, aan ontwikkeling, maar
daar is tegelijkertijd veiligheid voor nodig. Dat is ook de boodschap die
ik de vorige week aan president Karzai heb gegeven; het is noodzakelijk dat
u meer mensen levert van uw leger, van uw politie en zorg dat er een goede
uitrol komt van nationale ontwikkelingsprogramma's in dat gebied. De heer
Marijnissen maakt echt een heel andere taxatie van het belang van militaire
presentie en veiligheid dan het kabinet. Dan nog blijft het een moeilijke
afweging waarop ik niet vooruit wil lopen. Hij en ik beoordelen de situatie
echt heel anders.De heer Marijnissen (SP):Wij moeten er nu niet veel dieper op ingaan, want er komt vast nog wel
een debat over, maar u wijst op de heer Karzai. Hij is baas in Kabul en dat
is het dan zo'n beetje. Alle internationale waarnemers zijn het er toch over
eens dat het nu juist het probleem in Afghanistan is dat het een tribale samenleving
is waar anderen dan de president het voor het zeggen hebben. Kijk naar de
opbouw van eigen leger en politie. Hoe vaak is het niet geprobeerd, maar de
mensen sluiten zich aan bij de Taliban. Er zijn dus echt heel veel tekenen
die erop wijzen dat het inderdaad een mission impossible is in Uruzgan. Ik
zeg nogmaals kort en goed: ontwikkeling prima, maar daar oorlog voeren, is
niet verstandig.Minister Balkenende:Voorzitter. De feiten moeten wel goed onder ogen worden gezien. De situatie
van de Afghan National Army is anders dan van de Afghan National Police. Dat
komt omdat de structuur beter is en er meer van wordt verwacht. Het probleem
met de National Police is dat er sprake is van onderbetaling, waardoor mensen
vatbaar worden voor bepaalde ontwikkelingen. Dat heb ik ook aangegeven in
de richting van Karzai. Verder heb ik gewezen op het belang van good governance:
welke en wat voor soort ambtenaren zet je neer in de desbetreffende gebieden.
Ook heb ik gezegd dat het essentieel is dat ontwikkelingsprogramma's daadwerkelijk
in dat gebied geïmplementeerd worden. Meer dan dat kunnen wij nu even
niet doen, maar ik zet mij er wel vierkant voor in!De heer Rutte (VVD):De heer Marijnissen zei "wij moeten geen wig drijven tussen de militairen
in Afghanistan en die fracties die kritisch staan tegenover de missie".
Ik steun hem daarin maar geloof ook niet dat de premier de bedoeling had om
die wig te drijven. Het is een serieus debat dat wij later zullen voortzetten.Ik ben er eind augustus ook geweest maar met een andere missie en heb
het ook met eigen ogen kunnen zien. Ik moet de premier op dit punt bijvallen.
De internationale gemeenschap doet buitengewoon belangrijk werk in Afghanistan,
niet alleen om militair gezien de situatie gezond te krijgen en terrorisme
te bestrijden, maar ook door aan wederopbouw te doen. Dat is inderdaad moeilijk
en wij staan inderdaad voor een lastige afweging. Kan Nederland met onze in
omvang beperkte krijgsmacht zo'n zware missie op deze schaal voortzetten?
Vandaar mijn opmerkingen over de noodzaak van extra geld en een derde land.
Het zijn moeilijke besluiten waarvoor wij komen te staan. Maar ik wil de woorden
van de minister-president meer dan onderstrepen: het zou een drama zijn voor
Afghanistan, maar ook voor Uruzgan als de internationale gemeenschap zich
daar zou terugtrekken.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter. Ook de SGP-fractie ondersteunt de opvattingen die
de minister-president zojuist onder woorden bracht. Wij hebben daar een verantwoordelijkheid
als internationale gemeenschap en Nederland moet daar een bijdrage aan leveren.
Dat staat voor mij fractie buiten discussie. Maar tegelijk kan toch wel legaal
de vraag worden gesteld of al die landen die aan datzelfde bondgenootschap
verbonden zijn ook gehouden zijn tot de bereidheid om elkaar in de risicogebieden
af te wisselen. Dat zou toch ook moeten kunnen worden besproken al is het
van een ander niveau?Minister Balkenende:Dat is ook een van de essentiële vragen die op dit ogenblik binnen
de NAVO aan de orde is. Al enkele jaren maak ik de discussie mee over de vragen
wat het totale bestand aan militaire eenheden is en wat de werkelijke inzetbaarheid
is voor internationale missies. Dat is een stuk geringer. Het tweede is inderdaad
of wij bereid zijn om ook risico's te dragen. Ik wil in dit verband nadrukkelijk
zeggen dat het niet alleen in Uruzgan gevaarlijk is, maar dat er ook niet
andere gebieden gevaren zijn. Ook in Kabul is er sprake van risico's. Laten
wij dus ook dat onder ogen zien!Ik ben blij dat heel veel landen betrokken zijn, maar het delen van risico's
is moeilijk. En dat is een worsteling die veel voorkomt, ook
in parlementen en ook vandaag de dag. Het appel om risico's met elkaar te
dragen, is het wezen van het bondgenootschap. De opmerking van de heer Van
der Vlies zegt iets over de solidariteit binnen het bondgenootschap.De heer Van der Vlies (SGP):Het gaat er mij om dat wij als wij tot een besluit zouden komen –
ik spreek in termen van mogelijkheid – en ons weer voor een paar jaar
aan die aanwezigheid daar onder die omstandigheden binden, er wel een zeker
vertrouwen in moeten hebben dat een ander land het op enig moment van ons
overneemt. Anders wordt het uitzichtloos. Dit zou betekenen dat je genoodzaakt
bent te blijven als je een keer ja hebt gezegd. Dat lijkt mij geen goed perspectief.Minister Balkenende:Ik begrijp het, maar de heer Van der Vlies loopt hiermee al vooruit op
een debat dat wij mogelijk zullen voeren. Ik wil daar nu niet op ingaan.Verschillende leden van de Kamer hebben onderstreept dat er een goede
balans moet worden gevonden tussen onze ambities voor vrede en veiligheid
en de beschikbare middelen om die ambities te realiseren. Ik dank de heer
Rutte voor zijn opmerkingen op dit punt. Wij kunnen politiek van mening verschillen,
maar ik was ingenomen met wat hij zei.Nederland moet de middelen hebben om de actieve rol die hem voor ogen
staat, overtuigend te kunnen spelen. Natuurlijk mogen wij onze mannen en vrouwen
niet aan onverantwoorde risico's blootstellen. Ons materieel moet perfect
in orde zijn. Defensie mag nooit een sluitpost van de begroting worden. Dit
kabinet stelt voor het eerst sinds geruime tijd extra geld ter beschikking,
namelijk 250 mln. voor crisisbeheersingsoperaties en 250 mln. voor de oplossing
van structurele knelpunten. De minister van Defensie heeft dinsdag een beleidsbrief
verstuurd waarin aanvullende doelmatigheidsmaatregelen worden aangekondigd.Een operatie als in Afghanistan doet een zwaar beroep op mensen en op
het materieel dat daardoor structurele slijtage zal vertonen. Wij mogen onze
ogen daarvoor niet sluiten. Daarom zullen wij verkenningen doen voor de begroting
op langere termijn.Uiteraard zullen eventuele besluiten over bijvoorbeeld een bijdrage aan
ISAF na augustus 2008 of aan de missie in Darfur worden voorzien van een deugdelijke
financiële onderbouwing.Mevrouw Halsema (GroenLinks):In de afgelopen dagen is er rumoer ontstaan door de uitspraken over Iran
van de heer Kouchner en van onze minister van Buitenlandse Zaken. Klopt het
dat Nederland economische sancties tegen Iran wil overwegen ook als de Veiligheidsraad
daar geen oordeel over velt? Zou Nederland duidelijk afstand willen nemen
van de uitspraken van de heer Kouchner over een eventuele oorlog?Minister Balkenende:Minister Kouchner heeft zelf al gas teruggenomen na zijn opmerkingen over
militaire interventie. In antwoord op de vraag over economische sancties wijs
ik erop dat wij ons altijd uitspreken in termen van voorkeur via de VN, maar
dit sluit niet uit dat wij bijvoorbeeld in EU-verband iets kunnen ondernemen.
Ik zeg dit omdat je soms heel merkwaardige bewegingen ziet in de internationale
gemeenschap. Als er dingen gebeuren in een land die absoluut niet kunnen en
mogen en er zijn landen die een optreden in welke vorm dan ook, zouden blokkeren,
zullen wij onder bepaalde omstandigheden misschien zelfstandig moeten opereren.
Dit zou dan via de Europese Unie kunnen verlopen.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Voordat ik de vergadering schors, vraag ik aandacht voor het volgende.
Na de schorsing zal de minister-president antwoord geven op de vragen over
de andere pijlers van het kabinetsbeleid. Ik hoop dat het einde van zijn betoog
samenvalt met een vroege dinerpauze. De leden kunnen die pauze gebruiken voor
het voorbereiden van hun tweede termijn. Na afloop van de tweede termijn kan
er nog een forse schorsing volgen voor de eindstemming.De vergadering wordt van 13.25 uur tot 14.10 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20072008-82-110.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl