Behandeling van het voorstel van wet van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven houdende regels omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs) (28652)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 5282-5297

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-06-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 82, pagina 5282-5297

09-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28652Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woensdag 9 juni 2004)Pagina 5281-5281
Debat naar aanleiding van het ontslag van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mevrouw NijsPagina 5318-5330
Regeling van werkzaamheden (woensdag 9 juni 2004)Pagina 5297-5301
Behandeling van: - het wetsvoorstel Regeling van het conflictenrecht met betrekking tot het geregistreerd partnerschap (Wet conflictenrecht geregistreerd partnerschap) (28924); - het wetsvoorstel Aanpassing van de Rijkswet op het Nederlanderschap en de Rijkswet van 21 december 2000 tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap met betrekking tot de verkrijging, de verlening en het verlies van het Nederlanderschap (Stb. 618), mede in verband met de totstandkoming van de Wet conflictenrecht geregistreerd partnerschap (28836, R1735); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet geluidhinder, de Wet luchtvaart en de Spoorwegwet in verband met de implementatie van richtlijn nr. 2002/49/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 25 juni 2002 inzake de evaluatie en de beheersing van omgevingslawaai, PbEG L 189 (geluidsbelastingkaarten en actieplannen) (29021) en 1 ander wetsvoorstel (28886)Pagina 5281-5282
Extra regeling van werkzaamheden (woensdag 9 juni 2004)Pagina 5318-5318
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 27 mei 2004 over het asielbeleidPagina 5310-5313
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 9 juni 2004)Pagina 5352-5353
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven houdende regels omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs) (28652)Pagina 5282-5297
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 27 mei 2004 over voorstellen voor vermindering van de administratieve lasten van het ministerie van Economische ZakenPagina 5308-5310
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Mededingingswet en van enige andere wetten in verband met de implementatie van EG-verordeningen 1/2003 en 139/2004 (Mededingingswet) (29276), en over: - de motie-Gerkens over goede advisering bij de afweging al of niet ontheffing aan te vragen (29276, nr. 16)Pagina 5301-5301
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van heden over het mestbeleidPagina 5315-5318
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 26 mei 2004 over de juridische status van de nota Ruimte, de PKB-procedure en het advies van de landsadvocaatPagina 5313-5315
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de strafbaarstelling van beledigende uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig optreden wegens een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap (strafbaarstelling discriminatie wegens een handicap) (28221)Pagina 5301-5308
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Invoeringswet Wet werk en bijstand in verband met het verlenen van de bevoegdheid aan gemeentebesturen om in het kader van de Wet werk en bijstand categoriale regelingen voor de kosten van chronische ziekte of handicap voort te zetten of nieuwe categoriale regelingen terzake tot stand te brengen (29420)Pagina 5330-5352

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 92 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het voorstel van wet
van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven houdende regels omtrent
de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs) (28652).De algemene beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Ik heet de initiatiefnemers van harte welkom, evenals de staatssecretaris
van Cultuur. In het bijzonder heet ik welkom de adviseur van de initiatiefnemers,
de heer Frans van de Roer, die ook in vak K zit.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Voorzitter. Als eerste spreker van vandaag wil ik graag van de gelegenheid
gebruik maken om mijn waardering uit te spreken voor het initiatief dat de
leden die in vak K zitten, hebben genomen om dit wetsvoorstel in te dienen.
Ik denk dat het altijd een goede zaak is als de Kamer zoveel mogelijk medewetgever
is. Daarom vind ik het goed dat wij hier staan. Zoals wij echter al in een
eerdere bijdrage hebben aangegeven, is het voor de LPF geen eenvoudige beslissing
om dit wetsvoorstel als het in stemming komt al dan niet te steunen. Ik zeg
maar meteen dat mijn fractie er nog niet helemaal uit is. Ik denk dat in de
loop van mijn betoog ook duidelijk wordt waarom dat zo is. De heer Dittrich
was, toen hij ons ooit een conceptwetsvoorstel toezond, zo vriendelijk om
daar een column van Pim Fortuyn uit ergens halverwege de jaren negentig mee
te sturen, waarin deze zich onomwonden uitsprak voor de vaste boekenprijs.
Hij deed dat vooral vanuit het perspectief van de auteur, waar hij er zelf
ook een van was. Er zijn mensen die zeggen dat ze een lijntje met Pim hebben.
Ik ben niet bijgelovig en ik heb dat lijntje niet. Hij is er niet meer en
ik heb dus niet met hem van gedachten kunnen wisselen over alle voors en tegens
van dit onderwerp. Mijn fractiegenoten en ik hebben nu de taak om een gewogen
oordeel te geven. Het is voor ons een afweging tussen een economische en cultuurpolitieke
invalshoek. Vanuit economisch perspectief zouden wij het voorstel afwijzen,
omdat een vaste boekenprijs een vorm van prijsbinding inhoudt, die de leden
van de LPF-fractie eigenlijk principieel afkeuren. De cultuurpolitieke argumenten
die ter verdediging van de vaste boekenprijs worden aangevoerd, namelijk het
in stand houden van een breed literair aanbod en een fijnmazig vertakt netwerk
van verkooppunten, onderschrijven wij wel, maar wij hebben er wel een aantal
kanttekeningen bij. Wij zijn namelijk van een aantal zaken nog steeds niet
overtuigd als het gaat om de cultuurpolitieke argumenten. Het argument dat
vaak wordt gebruikt, is dat de boekenbranche de winstmarge die wordt behaald
op de verkoop van populaire, snel en goedverkopende titels kan gebruiken om
te investeren in het uitgeven en te koop aanbieden van minder populaire titels,
die om culturele redenen erg de moeite waard zijn om toch aangeboden te worden.
Er is echter geen verplichting voor de branche. De ene uitgever zal zeggen
dat hij dat gaat doen en dat hij ook die moeilijke schrijver uit gaat geven,
maar de andere uitgever zal zeggen dat hij daar geen boodschap aan heeft.
Er is dus geen enkele verplichting. Dat is ook moeilijk wettelijk te regelen.
Dat beseffen wij en daar hebben wij ook met de indieners over van gedachten
gewisseld. Wij vinden dat echter wel een manco. Wij vinden dat de vertegenwoordigers
uit de boekenbranche met wie wij de afgelopen maanden gesproken hebben, niet
met cijfers inzichtelijk hebben gemaakt of en in welke mate een dergelijke
subsidiëring van cultuurdragers eigenlijk plaatsvindt. Er is naar onze
mening te weinig creatief onderzocht of die cultuurpolitieke doelstellingen
door de regering niet op andere manieren bewerkstelligd zouden kunnen worden
in plaats van via een vaste boekenprijs, bijvoorbeeld door beginnende auteurs
te subsidiëren om hun eerste boek uit te kunnen geven.Of het afschaffen van de vaste boekenprijs onherroepelijk tot het ineenstorten
van het Nederlandse boekenlandschap zal leiden, is eigenlijk voor iedereen
koffiedik kijken. Wij denken het wel, maar wij weten het niet zeker. Volgens
de LPF-fractie is de gevreesde verschraling al begonnen door allerlei autonome
ontwikkelingen in de markt, zoals verdere ketenvorming van boekhandels en
de bedrijfsmatige focus op winstmarges van goedlopende titels. Er zijn ook
voorbeelden uit het buitenland waar de vaste boekenprijs is losgelaten, die
de nodige twijfel oproepen. Daar is het niet al te best gegaan met het goede
boek. In sommige landen is de vaste boekenprijs heringevoerd na een aantal
dramatische jaren. Maar goed, voor Nederland hoeft natuurlijk niet hetzelfde
te gelden als voor het buitenland. Er zijn ook signalen dat de verschraling
van het aanbod of het netwerk eveneens optreedt in landen waar wel een wettelijke
vaste boekenprijs is. Er zijn dus allerlei ontwikkelingen in de markt die,
of er nu wel of geen vaste boekenprijs is, toch plaatsvinden.De vraag is natuurlijk: hoe erg wordt de situatie als wij de vaste boekenprijs
loslaten? Het is mogelijk dat een deel van de goedlopende titels meer in de
supermarkten en bij de kruideniers te koop zijn, dat er meer boeken via het
internet verkocht zullen worden, dat de boekenclubs een sterkere rol zullen
krijgen, dat er misschien wat minder goede boekhandels met een breed assortiment
zijn en dat meer auteurs zelf boeken gaan uitgeven via internetsites als "mijneigenboek.nl".
Als wij dat in ogenschouw nemen, hoe erg denken wij dan dat de situatie zal
worden? Nederland is, ondanks alles, nog steeds een rijk en welvarend land,
met een lange traditie in de boekgeschiedenis. Hebben wij niet te weinig vertrouwen
in het lezerspubliek als wij denken dat zij zonder die vaste boekenprijs het
goede boek als cultuurdrager massaal zullen laten vallen. Graag krijg ik een
reactie van de indieners op deze kritische kanttekeningen.Voorzitter. Dat waren de overwegingen van de LPF-fractie bij het bestuderen
van dit wetsvoorstel. Wij zijn dus niet helemaal overtuigd van de rampzalige
gevolgen van het loslaten van de vaste boekenprijs. Diep in ons hart zijn
wij ervoor om die vaste boekenprijs los te laten en dan te kijken wat er gebeurt
om dan over vijf jaar te evalueren hoe het boekenlandschap eruitziet. Maar
ja, dan experimenteer je wel met heel belangrijke cultuurdragers en dat vinden wij toch een riskante zaak. Wij kunnen ook akkoord gaan met
het wettelijk vastleggen van een vaste boekenprijs, maar dan moet er wel over
een paar jaar worden geëvalueerd of het echt iets heeft opgeleverd. Wij
hebben een amendement ingediend bij dit wetsvoorstel waarin wordt geregeld
dat de minister van OCW de Tweede Kamer drie jaar na inwerkingtreding van
deze wet een verslag stuurt over de doeltreffendheid en de effecten van deze
wet in de praktijk. Daarin zou dan ten minste moeten worden ingegaan op het
effect van het wettelijk vastleggen van de vaste boekenprijs op de gesignaleerde
en gevreesde verschraling van het litteraire aanbod en op het fijnmazige netwerk
van verkooppunten. Graag krijg ik een reactie van de indieners op dit amendement.Voorzitter. Ik heb nog een aantal vragen. Wij hebben van de minister van
Economische Zaken een brief gekregen d.d. 28 mei waarin staat dat hij
op advies van de NMa en op verzoek van de indieners het wetsvoorstel zal voorleggen
aan de Europese Commissie. Is daarop al gereageerd? Die reactie is heel relevant
voor dit wetsvoorstel.Een ander punt dat bij mijn fractie blijvende ontevredenheid oproept betreft
het in te stellen college voor de vaste boekenprijs. Wij zijn niet voor het
optuigen van weer een nieuw ZBO voor deze regeling. Ten eerste druist dit
in tegen onze doelstelling om te komen tot een afslanking van de overheidsbureaucratie
en -regelgeving. Wij vinden het eigenlijk principieel onjuist dat voor het
handhaven van een regeling die door de boekenbranche zelf zo gewenst wordt –
door consumenten misschien niet – de overheid, en dus de belastingbetaler,
mag opdraaien voor de kosten. De bezoldiging van de bestuursleden, de financiële
verslaglegging, de bekendmaking van de vaste prijzen en vooral de werking
van de "boekenpolitie" vervullen ons met zorg. De antwoorden van de indieners
op onze eerdere vragen daarover hebben deze zorg niet kunnen wegnemen. Tegen
die achtergrond hebben wij het amendement van mevrouw Van Vroonhoven-Kok medeondertekend,
dat ertoe strekt om het optuigen van dat college uit het wetsvoorstel te halen.
Wat ons betreft wordt het huidige toezicht gehandhaafd en wordt dat ook geëvalueerd
in het kader van het eerder door mij genoemde amendement.Dat college voor de vaste boekenprijs hoeft er van ons niet te komen.
Om die reden hebben wij met mevrouw Van Vroonhoven dat amendement ingediend.
Wij horen graag van de indieners wat dat amendement voor het wetsvoorstel
voor gevolgen heeft en of zij daar eventueel mee akkoord kunnen gaan.Mevrouw Eijsink (PvdA):Voorzitter. Ik waardeer het initiatief van de indieners van dit wetsvoorstel.
Het debat dat wij vandaag voeren, omvat zowel culturele als economische aspecten.
Zoals Dominique de Villepin, de Franse minister van buitenlandse zaken, onlangs
zei bij zijn bezoek aan Nederland gedurende de boekenweek: cultuur is de vlam
die bescherming verdient. Wij voeden onze kinderen op in onze cultuur en met
onze taal. Taal biedt ons de mogelijkheid, andere culturen te leren kennen
om de dialoog aan te gaan.Culturele diversiteit is van eminent belang. Mondialisering geeft de cultuur
nieuwe hoop, doordat wij geconfronteerd worden met culturele uitingen die
vroeger voor ons verborgen bleven, maar herbergt tegelijkertijd het gevaar
van uniformisering van het denken. Eén taal is voor de hele wereld
niet genoeg. Waar volkeren en culturen in verdrukking geraken, ontstaan woede
en haat. Wij zien iedere dag de verschrikkingen waartoe dat kan leiden.Cultuur is dus geen product als alle andere. Het boek is een van de belangrijkste
cultuurdragers en verdient daarom bescherming. De prijs is daarom zeker niet
onbelangrijk. Voor de fractie van de PvdA zijn de volgende punten van belang
in de discussie over de vaste boekenprijs: bescherming van Nederlands en Fries
taalgebied. Uiteraard denken wij daarbij ook aan de Antillen. Ik noem verder
het bevorderen van een divers en pluriform titelaanbod, brede beschikbaarheid
van boeken, zowel wat het aantal aanbieders betreft geografisch gezien als
het gevarieerde assortiment en last but not least toegankelijkheid voor een
breed publiek.Deze doelstellingen worden grotendeels gewaarborgd in de Wet op de vaste
boekenprijs. Wij vermoeden dat zonder deze vaste boekenprijs het aantal boekhandels
zal afnemen. Wij hebben daarvan voorbeelden. De concentratie aan de inkoopzijde
neemt toe. De boekhandel zal zich louter richten op goedlopende titels en
zal weinig of geen oog meer hebben voor de minder commerciële titels.
Deze prijzenslag zal gemakkelijk kunnen leiden tot grote druk bij de uitgevers.
Met name zelfstandige en kleinere uitgevers kunnen geen tegenstand bieden
en hun titels zouden wel eens niet meer verkocht kunnen worden. Het gevolg
is dan weer dat uitgevers kunnen kiezen: of je brengt geen risicovolle titels
meer uit, of je sluit je uitgeverij. Zo raakt het boekenaanbod in een neerwaartse
spiraal en zal de verschraling van het aanbod verder toenemen.De schrijver Geert Mak zei het volgende over het loslaten van de vaste
boekenprijs: "Wij auteurs die toch al genoeg verkopen, krijgen dan immers
nog een aantal extra outlets, zoals dat heet. Onze collega's die net zijn
begonnen of die ongeacht hun kwaliteit niet zulke publiekstrekkers zijn, krijgen
echter navenant minder verkoopmogelijkheden. Dat is niet eerlijk en het is
ook niet goed. Er ontstaat dan namelijk een systeem waarin hypes en pieken
extra worden aangezet en waar tegelijk het minder goed verkopende boek nog
verder wordt weggemoffeld. In zo'n systeem wordt het heel moeilijk, nieuwe
auteurs te kweken en, let wel, de kwaliteit van oude auteurs te blijven koesteren."De eerste geluiden over het initiatiefwetsvoorstel voor de vaste boekenprijs
ging gepaard met kritiek uit vele hoeken. Het zou moeilijk zijn om alle partijen
tevreden te houden: de uitgeverijen, de boekhandelaren, diverse organisaties
en vanzelfsprekend de consument. Door een bewonderenswaardige samenwerking
tussen partijen is onder leiding van de heer Aad Nuis een compromis uit de
bus gerold waarin alle partijen zich kunnen vinden. Ik complimenteer bij dezen
de heer Nuis voor zijn inzet, maar nog meer met het resultaat hiervan, namelijk
dit initiatiefwetsvoorstel.Wij bevinden ons in goed gezelschap, want de meeste landen in Europa hebben
een vaste boekenprijs of overwegen die in te voeren. Duitsland, Frankrijk,
Oostenrijk, Spanje en Portugal hebben de vaste boekenprijs
wettelijk geregeld. Er zijn ook landen waar de vaste boekenprijs is afgeschaft
met alle gevolgen van dien. Ik noem Zweden, Finland, Engeland, Ierland en
België. De markt functioneert nu goed met een vaste boekenprijs. Je kunt
dit gemakkelijk zien als je een boekhandel binnenloopt en het veelal brede
assortiment aan boeken ziet. Hoe zou het eruitzien als wij de vaste boekenprijs
loslieten? Een eenduidig antwoord kan niet gegeven worden. Rest ons, ook al
is Nederland klein, een blik over de grens. In België had het loslaten
van de vaste boekenprijs tot gevolg dat honderden boekhandels de concurrentie
met vooral de supermarkten niet aankonden en hun deuren moesten sluiten. Kiosken
meegeteld zijn er nu nog ongeveer 260 boekhandels in Vlaanderen. Dat komt
neer op één boekhandel per 23.000 inwoners. In Nederland is
er op dit moment één boekhandel op 10.000 inwoners.Na de afschaffing van de vaste boekenprijs in 1970 in Zweden breidde de
overheid daar de subsidieverlening uit. Subsidie wordt verleend voor het uitgeven
van boeken. Er verschijnen dan weliswaar meer titels, maar de meeste vinden
geen lezerspubliek. Veel gesubsidieerde boeken bereiken de boekverkoper dus
niet, omdat de uitgever minder geprikkeld wordt de boeken daadwerkelijk op
de markt te brengen. Daarnaast lijken subsidies mij in deze tijd niet gepast:
nog meer regels en dat is geen goed idee.In Engeland zijn de supermarkten inmiddels goed voor de verkoop van 50
tot 80% van de individuele bestsellers. Zij eisen van de uitgevers enorme
inkoopkortingen. Door deze concurrentiestrijd geven steeds meer boekhandels
het in Engeland op. Ook voor uitgevers begint het een probleem te worden,
omdat zij belangrijke afzetkanalen gaan missen voor de overige titels uit
hun fonds en de backlist. Daarnaast gaat de prijzenslag ten koste van de Britse
auteurs, omdat hun royaltyinkomen gekoppeld is aan verkoopprijzen en inkoopmarges.Is het dan helemaal rozengeur en maneschijn? Ik dacht het niet? Er is
nog wel een enkele kanttekening te plaatsen. Bij de schoolboeken gaat de redenering
over de vaste boekenprijs niet op. Het betreft daar immers een keuze voor
schoolboeken die niet direct door de gebruikers gemaakt wordt, maar door de
school, in dit geval docenten, en als het goed is samen met de medezeggenschapsraad.
Mijn fractiegenoot Dijksma heeft zich in 2000 al gekeerd tegen de vaste boekenprijs
voor schoolboeken in het licht van de gedwongen winkelnering. In het verlengde
daarvan heeft mijn fractie steeds consistent een kritische houding aangenomen
tegenover de vaste schoolboekenprijs. Het is dan ook niet meer dan consistent
om nu in te stemmen met het loslaten van de vaste boekenprijs voor schoolboeken,
zoals verwoord in het initiatiefwetsvoorstel dat wij nu bespreken.De heer Slob (ChristenUnie):Het zal u zijn opgevallen dat de wetenschappelijke boeken erbuiten zijn
gehouden. Wat is de opvatting van de PvdA-fractie daarover?Mevrouw Eijsink (PvdA):De wetenschappelijke boeken zijn er inderdaad buiten gehouden. In veel
gevallen wordt gedacht aan dat ene boek van die ene hoogleraar dat in de colleges
wordt gebruikt, maar de definitie van een wetenschappelijk boek is natuurlijk
veel breder.De heer Slob (ChristenUnie):Er zijn ook wetenschappelijke boeken die in een behoorlijke oplage worden
uitgegeven en die studenten verplicht moeten aanschaffen. Dan wijken ze niet
zo heel veel af van boeken die in het middelbaar onderwijs of het mbo worden
voorgeschreven aan studenten.Mevrouw Eijsink (PvdA):Daar hebt u gelijk in, maar de definitie van wetenschappelijke boeken
is veel breder. Dan hebben wij het niet alleen over de boeken waar u het over
hebt. Dan hebben wij het bijvoorbeeld ook over poëziebundels. Er zijn
veel andere boeken die onder de noemer "wetenschappelijk" vallen.De heer Slob (ChristenUnie):Kunnen wij die definitie dan niet wat inkaderen en ons beperken tot de
categorie boeken waar ik het net over had? Is de PvdA-fractie dan bereid om
daarover na te denken?Mevrouw Eijsink (PvdA):Erover nadenken kan altijd.Voorzitter. De PvdA-fractie steunt het initiatiefwetsvoorstel, want het
dient een prachtig doel. Ik sluit mij aan bij de woorden van de vorige spreker
hierover. Ik wil graag weten hoe de indieners staan tegenover de gedachte
om de gevolgen van deze wet te laten monitoren. Iets dergelijks nemen wij
wel vaker in de wet op. Zeker nu wij ingrijpen in de manier waarop de boekenprijzen
tot stand komen, is het goed om de vinger aan de pols te houden. Dan kunnen
wij nagaan of er geen onbedoelde effecten optreden. Kan zo'n bepaling worden
opgenomen in de wetstekst? Ik begrijp dat mevrouw Kraneveldt al een amendement
heeft ingediend. Ik zie de tekst daarvan graag tegemoet. Wellicht kunnen wij
ons daarbij aansluiten, want ik had een amendement van gelijke strekking willen
indienen.Mevrouw Vergeer (SP):Onderzoek heeft uitgewezen dat de vaste boekenprijs voor schoolboeken
geen aanwijsbare invloed heeft gehad op de prijsstijging. Dat ligt aan andere
zaken, zoals de vernieuwing in het onderwijs en de hogere eisen die gesteld
worden aan de methodes. Uit hetzelfde onderzoek blijkt ook dat de baten van
afschaffing op termijn niet groot zijn. Alleen met aanvullend beleid kunnen
die baten stijgen. Wat is uw commentaar hierop? Waarom vindt u het toch nuttig
om de prijs van schoolboeken los te laten?Mevrouw Eijsink (PvdA):Ik heb al eerder verwezen naar het onderzoek en het compromis dat onder
de heer Nuis tot stand is gekomen. Verschillende uitgeverijen en scholen hebben
er baat bij; grote scholengemeenschappen hebben een sterkere positie in het
veld ingenomen en hebben daardoor een goede onderhandelingspositie. Scholen
zijn onderhandelaars en gaan op dit moment de markt op. Uitgeverijen hebben
daarover inmiddels het nodige gezegd. Vooralsnog vertrouw ik daarop.Mevrouw Vergeer (SP):Dat kan kloppen: scholen die zich verenigen, kunnen een vuist maken en
kwantumkorting bedingen. De scholen die deelnemen aan een dergelijk verband,
hebben dan echter geen eigen keuzevrijheid meer. Zij moeten dezelfde methode
gebruiken. Bovendien kunnen sommige scholen die vuist niet maken, waardoor
mogelijk een tweedeling tussen scholen ontstaat.Mevrouw Eijsink (PvdA):Ik wijs natuurlijk op de grotere scholengemeenschappen die een groot bestuur
hebben. Dat is zeker een punt van aandacht. Ik verwijs in dit verband naar
een mogelijk amendement; de evaluatie waar ik om heb gevraagd, heeft daar
zeker mee te maken. Ik ga ervan uit dat daarin breed wordt gekeken, niet alleen
naar de grote scholengemeenschappen of naar besturen zoals OMO in Noord-Brabant
maar ook naar de kleinere scholen. Ik kan mij goed voorstellen dat wordt gekeken
naar de praktijk van vmbo-scholen en de onderhandelingen over methodes die
slechts beperkt op de markt zijn. De Kamer heeft daarover gesprekken gevoerd
met de uitgeverijen en daarbij zijn met name de kinderen in dit type onderwijs
besproken. Ik ga er dus van uit, volgens de gemaakte afspraken, dat hiervoor
voldoende aandacht is. U weet dat ik er zeker op terugkom als dat niet het
geval is.Mevrouw Kraneveldt (LPF):U refereerde zo-even aan mijn amendement waarvan u de tekst nog niet had
gezien. Ik geef graag aan dat het om het amendement op stuk nr. 17 gaat en
dat ik een kopie ervan op uw tafel leg.Mevrouw Vergeer (SP):Voorzitter. De SP-fractie is het eens met het wetsvoorstel van de initiatiefnemers
om de vaste boekenprijs te behouden, omdat pluriformiteit en beschikbaarheid
belangrijk zijn. Dat zijn de kernbegrippen in dit debat. De SP-fractie vindt
het van belang, de vaste boekenprijs voor algemene boeken te behouden. Daarmee
worden inkomsten gewaarborgd en krijgen uitgevers de ruimte om een kleiner
lezerspubliek van publicaties te voorzien. Ook stelt de Raad van State in
zijn advies dat met de vaste boekenprijs de overlevingskans van de kleine
boekhandels in kleinere plaatsen effectief wordt vergroot. Kortom, met dit
voorstel wordt de beschikbaarheid van boeken in heel Nederland gewaarborgd.
Het loslaten van de vaste boekenprijs kan leiden tot prijsdumping, verschraling
van het aanbod en verhoging van prijzen van minder populaire boeken.De SP-fractie vraagt de indieners of zij de zekerheid kunnen geven dat
de nieuwe wetgeving aansluit op de huidige regelgeving en voor 1 januari
2005 in werking kan treden. Het is verheugend dat de indieners niet hebben
gekozen voor het werken met een duurbeperking van een halfjaar, zoals werd
voorgesteld door de onderzoekers van CPB en SCP. Ik ben echter minder blij
met het onderscheid dat wordt gemaakt tussen wetenschappelijke en algemene
boeken en schoolboeken. De prijs van schoolboeken, en vooral de stijging daarvan,
moet natuurlijk worden aangepakt, maar daarvoor zijn wellicht betere maatregelen
te nemen dan het loslaten van de vaste boekenprijs.De Koninklijke vereniging van het boekenvak (KVB) reageerde als volgt
op het onderzoek van SEO: de meest wezenlijke conclusie in het rapport is
de constatering dat de vaste boekenprijs geen aanwijsbare invloed heeft gehad
op de recente prijsstijging van de schoolboekenpakketten; daar liggen andere
oorzaken aan ten grondslag, onder andere de onderwijsvernieuwing. Voorts geeft
de KVB in haar reactie aan: er is ook geen reden om aan te nemen dat afschaffing
van de vaste boekenprijs een prijsverlagend effect zou hebben. De wetsindieners
kiezen ervoor, ook deze adviezen in acht nemend, om de vaste boekenprijs af
te schaffen voor schoolboeken. Het argument dat de indieners daarvoor aandraagt,
is dat het bij schoolboeken geen effectief middel is, zo blijkt uit onderzoeken,
ter bevordering van de diversiteit en de beschikbaarheid in het aanbod, omdat
de markt voor schoolboeken afwijkt en geen werkelijke markt is. Het gaat om
verplichte leerstof en dus bepaalt de onderwijsinstelling en niet de koper
de keuze.De SP-fractie vraagt zich af of overwegingen over mogelijke gevolgen van
het loslaten van de vaste boekenprijs die daarover wat negatiever zijn, wel
zwaar genoeg worden gewogen door de indieners. Ik kom nu met een aantal negatieve
aspecten, bijvoorbeeld eventuele versmalling van het aanbod en prijsstijging
van boeken die in mindere mate worden gebruikt in het onderwijs. Dat is het
gevaar dat dreigt bij het loslaten van de vaste boekenprijs. Dit gevaar dreigt
volgens de indieners bij de handel in algemene boeken, maar waarom dan niet
bij schoolboeken? Ik denk dan aan het speciaal onderwijs, de bve-sector, de
beroepssector en het vmbo. Daar is veelal sprake van pluriformiteit en methoden
met kleine oplagen.Kunnen de wetsindieners garanderen dat scholen met een minder goed georganiseerde
oudervereniging of scholen die een minder goede onderhandelaar in dienst hebben,
niet de dupe worden van de kortingen die andere scholen kunnen bedingen? Het
zou kunnen zijn dat de prijzen voor die eerste categorie scholen juist stijgen
om de kortingen aan anderen compenseren. In ieder geval levert het meer werk
op voor de scholen want zij moeten gaan onderhandelen en moeten daarvoor een
nieuwe functionaris aanstellen. Hier gaat allemaal onderwijsgeld naartoe.
Zien de wetsindieners dit als een vervelende bijkomstigheid en een verantwoordelijkheid
van de school of zijn er wellicht andere mogelijkheden? Valt er wel echt te
onderhandelen? Schoolboekenwinkels en schoolboekenuitgeverijen zijn immers
niet dik gezaaid. In ieder geval is er een mededingingsorgaan nodig en dit
brengt weer meer bureaucratie met zich mee.Ik zei net al dat grotere scholen in de toekomst misschien goedkoper in
kunnen kopen dan kleine scholen. Dit zal ook invloed hebben op de concurrentieverhoudingen
die op dit moment bestaan tussen uitgeverijen of winkels, waarbij de kleinere
winkels en de educatieve specialisten het onderspit zouden kunnen delven.
Stel dat de scholen zich verenigen, dan is er minder keuzevrijheid per aparte
school binnen zo'n verenigingsverband. In mijn vorige baan als docent zou
ik het niet leuk gevonden hebben als ik een methode zou moeten gebruiken die
mij door een groter schoolverband zou worden voorgeschreven. Hoe denken de
indieners over de dienstverlening en de distributie bestaande uit de levering
aan het begin van het jaar en de inname aan het einde van het jaar? Dat moet
allemaal in goede banen worden geleid. Wordt dit wel gewaarborgd in een marktsituatie?
Welke rol spelen voorraden en logistiek bij het loslaten van de vaste boekenprijs?Ik heb een aantal problemen opgesomd die aan de orde zouden kunnen zijn.
De vraag is natuurlijk of die opwegen tegen mogelijke voordelen. Ik zeg met
nadruk "mogelijke", want er zijn nog geen onderzoeken waaruit blijkt dat er
werkelijk voordelen zijn. Ten slotte hoor ik graag de mening
van de indieners over het zogenaamde unieke handelskanaal. Hebben de indieners
een visie hoe dat kanaal bij het loslaten van de vaste boekenprijs vorm zou
moeten krijgen? Ik heb gelezen dat het ook los van elkaar gezien kan worden.
Je kunt ook het unieke handelskanaal opheffen, maar toch de vaste boekenprijs
handhaven.Mevrouw Eijsink (PvdA):Ik wil graag terugkomen op de lesmethoden. U doet voorkomen alsof er veel
keuze is bij Malmberg en Wolters-Noordhoff. Dat valt nogal tegen en daar bent
u ook van op de hoogte. Methodes gaan gemiddeld vier tot acht jaar mee op
scholen, althans op basisscholen. Dat maakt de keuzevrijheid voor individuele
docenten al een stuk kleiner. Misschien kunt u nog beter toelichten wat u
daarin precies als probleem ziet, want de individuele docent kiest nooit alleen.
De keuze wordt per vakgroep of in medezeggenschapsraden gemaakt. Kunt u beter
toelichten wat u probleem precies is?Mevrouw Vergeer (SP):Het gaat inderdaad niet om de individuele docent, maar om de sectie, zoals
dat op middelbare scholen heet. In een sectie wordt er besloten welke methode
er wordt gebruikt. Daarbij wordt er altijd gekeken naar de kwaliteit en vervolgens
ook naar de prijs. Maar ja, dan krijg je een heel moeilijke afweging. Dat
is sowieso al moeilijk en nu doet zich ook nog een ingewikkeld geval voor.
De school waaraan ik les geef, werkt in een groot samenwerkingsverband die
een bulkaankoop zou kunnen doen. Dan moet daar door de samenwerkende scholen
over gesproken en beslist worden, en vervolgens krijgen alle scholen dezelfde
methode. Dat bedoel ik als ik zeg dat er mogelijk minder keuzevrijheid zal
zijn.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Ik heb waardering voor het initiatief van onze collega's.
De fractie van D66 staat echt van harte achter het cultuurpolitieke doel van
dit wetsvoorstel, een breed en gevarieerd boekenaanbod in Nederland, met veel
goed gesorteerde boekwinkels niet alleen in de steden, maar ook in de provincie.
Zelf geniet ik ervan mijn boeken te kunnen kopen in een goed gesorteerde boekhandel
met medewerkers die geïnformeerd zijn en waar je niet alleen maar bestsellers
kunt kopen, maar ook dichtbundels en essays. Wat ik mijzelf gun, gun ik ook
een ander.Wat een contrast met een land als Zweden, waar je vrijwel alleen nog bestsellers
kunt kopen vanachter de kassa van het benzinestation of in de supermarkt.
Ik ben blij dat dit wetsvoorstel brede steun krijgt uit de samenleving, van
schrijvers – zie bijvoorbeeld het artikel van Bernlef in NRC Handelsblad
van afgelopen zaterdag – van uitgevers en boekverkopers, maar ook van
lezers. Zo schreef VPRO-boekrecensente Alkje Holtrop dat zij graag toptienboeken
leest, maar wel haar eigen toptien wil kunnen kiezen. Zij wil dus niet een
stapel aan de kassa die elke maand verandert. Zij beschreef boekhandels als
schatkamers van het bijzondere en volgens haar verdienen zij het dat er op
deze wijze een bescherming komt van de vaste boekenprijs. De belangrijke reden
om de vaste boekenprijs in de wet vast te leggen, vindt zij dat de vaste prijs
werkt. Dat zie je nu ook. De indieners verwijzen in hun memorie van toelichting
naar de afbeelding van Erasmus, waaronder de maker van dat portret –
kennelijk een bescheiden man – schreef dat de geschriften van Erasmus
een beter beeld van hem tonen dan de afbeelding. In plaats van zelf alle voordelen
van een vaste prijs te beschrijven, verwijs ook ik naar het gevarieerde en
brede aanbod in de boekhandels in de afgelopen jaren op zoveel plaatsen in
Nederland.Voorzitter. Ik heb toch ook een aantal vragen over het wetsvoorstel. De
vraag blijft of een breed en gevarieerd boekaanbod niet ook op een andere
manier bereikt kan worden. De vaste boekenprijs is in een aantal andere landen
opgeheven. In een groot aantal andere landen is dat overigens niet het geval.
De fractie van D66 is geschrokken van de gegevens over België, waar de
vaste boekenprijs in 1984 werd opgeheven. In Antwerpen is daardoor het aantal
boekhandels volgens de indieners bijna gehalveerd. In België is er nog
maar één boekhandel op 23.000 inwoners, terwijl wij in Nederland
één boekhandel op 10.000 inwoners hebben. Wat een verschil! Ik schrok ook van het onderzoek van Margit Widlund waarin wordt beschreven
hoe boekhandels in Zweden zijn veranderd in kleurloze winkels vol bestsellers
met achterin nog een plankje met wat gesubsidieerde poëzie en romans.
Kunnen de indieners nader ingaan op de gevolgen van het afschaffen van de
vaste boekenprijs in andere landen? Is het aanbod overal verschraald? Zijn
dit twee uitzonderingen of is dit de trend in alle landen waar de vaste boekenprijs
op de helling is gegaan?Een alternatief voor de vaste boekenprijs zou, zoals de LPF-fractie ook
al zei, kunnen zijn dat de overheid de boekenmarkt vrijlaat en het kwetsbare
boekenaanbod beschermt met een subsidiesysteem op de schrijver of de boekhandel.
Dat doen wij immers ook bij theatergezelschappen, musea en beeldende kunst.
Kunnen de indieners aangeven waarom zij niet voor een subsidiesysteem kiezen?
Wat is er zo slecht aan een subsidiesysteem?Mijn fractie gelooft tot op zekere hoogte in de open vrije markt. Wij
pleiten er op andere plekken wel voor dat producenten moeten concurreren om
de gunst van de consument. Soms moet de overheid echter grenzen stellen aan
marktwerking om onwenselijke gevolgen ervan te voorkomen. Er moet echter niet
te snel worden ingegrepen. De vraag is of dat hier nodig is. Neemt dit wetsvoorstel
de concurrentiemogelijkheden tussen uitgevers en boekverkopers niet te zeer
weg? Welke prikkels voor een goede prijs-kwaliteitverhouding blijven er over
als dit wetsvoorstel wordt aangenomen?De vaste boekenprijs is geen dwingend instrument. Uitgevers worden geacht
een deel van de meeropbrengst te steken in risicovollere uitgaven. De gedachte
die achter de vaste boekenprijs zit, is dat er hierdoor meer ruimte is voor
de boekhandels en uitgeverijen. Over welke aanwijzingen beschikken de indieners
dat die meeropbrengst daadwerkelijk op die wijze gebruikt zal blijven worden?
De vraag is temeer relevant omdat ik een van de vorige sprekers hoorde zeggen
dat er een algemene trend is van verschraling van het aanbod, wat er ook wordt
gedaan. Het is belangrijk dat er aanwijzingen zijn dat dit instrument bijdraagt
aan een breed en gevarieerd aanbod. Dit wetsvoorstel heeft alleen kans van slagen als het voldoet aan de Europese
regelgeving. De indieners laten eigenlijk nog in het midden of dat het geval
is. Hebben zij inmiddels een reactie van de Europese Commissie over de haalbaarheid
van het voorstel ontvangen? Hoe hebben de elf andere Europese landen met een
vaste boekenprijs dit geregeld? Lopen wij het risico dat wij alsnog worden
overruled door een uitspraak van de Europese Commissie als wij het straks
goed geregeld menen te hebben?In het voorstel wordt aangegeven dat de schoolboekenmarkt een andere markt
is dan die voor algemene en wetenschappelijke boeken. Ik ben het daar op zich
mee eens. Er is op scholen immers sprake van verplichte boekenlijsten. Ouders
krijgen lijsten van boeken die zij moeten kopen. Zij hebben geen keuze. Het
zou verplichte winkelnering genoemd kunnen worden. Ik vind het goed dat er
uiteindelijk toch voor is gekozen om de vaste boekenprijs voor schoolboeken
op te heffen. De kosten van schoolboeken rijzen namelijk de pan uit. Ik neem
aan dat in de overweging een rol heeft gespeeld dat scholen en ouderorganisaties
zeer hebben aangedrongen op het loslaten van de vaste prijs voor schoolboeken
en daar ook heil van verwachten. Verwachten de indieners ook dat dit voorstel
bijdraagt aan een verlaging van de prijs of hebben zij dit voorgesteld omdat
de betrokkenen er veel van verwachten?Mevrouw Kraneveldt (LPF):Wij hebben enkele weken geleden in een algemeen overleg over schoolkosten
ook even over de vaste boekenprijs voor schoolboeken gefilosofeerd. Wij hebben
toen een paar dingen in de wachtkamer gezet omdat dit wetsvoorstel eraan kwam.
Welke indicaties hebt u dat de prijs van schoolboeken daadwerkelijk zal dalen
als de vaste boekenprijs hiervoor wordt losgelaten? Het ligt natuurlijk vooral
aan de manier waarop scholen opereren in het opjagen van die kosten. Wat voor
indicaties hebt u? Ik twijfel er echt aan of de kosten van schoolboeken omlaag
zullen gaan.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik weet niet zeker of u de positie van de scholen recht doet als u zegt
dat scholen ouders op kosten jagen door de keuzes die ze maken. Het is wel
een feit – het staat ook in de memorie van toelichting – dat de
grote onderwijsvernieuwingen een rol hebben gespeeld bij het ontstaan van
een nieuw en breder aanbod. Ik zie wel dat dit ook geleid heeft tot steeds
mooiere en duurdere uitgaven en dat er eigenlijk geen ruimte is voor eenvoudiger
uitgaven met misschien wel een betere inhoud. Die route wordt niet gekozen
bij de eerste presentatie van de boeken. Ik verwacht dat deze maatregel over
een aantal jaren wel degelijk effect zal hebben en dat het aanbod juist ook
wat de vorm betreft gevarieerder zal worden.Mevrouw Vergeer (SP):Ik vind het wel interessant dat u denkt dat het aanbod qua vorm gevarieerder
zal worden en dat de prijs daardoor zal gaan dalen, maar waarom zou dit dan
nu niet al plaatsvinden? Er is nu natuurlijk ook al concurrentie tussen de
uitgeverijen, die elk hun eigen methode willen slijten.Mevrouw Lambrechts (D66):Er zijn een paar mechanismen. Bij de eerste aanzet tot het presenteren
van methoden bij onderwijsvernieuwingen is er natuurlijk sowieso een sterke
neiging om heel mooie, uitvoerige en rijk geïllustreerde methoden op
de markt te brengen. Als die goed verkopen en als er geen prijsprikkel is
door keuzemogelijkheden, is er geen reden om op andere methoden over te gaan.
U zult zich nog wel de discussie over de zware schooltassen herinneren: "Kan
het een onsje minder?" Tot nu toe is het niet gelukt om dit te bewerkstelligen.
Mijn fractie is dan ook zeker bereid om na te gaan of een extra instrument,
het afschaffen van de vaste boekenprijs, waarvan scholen en ouders veel verwachten,
niet net een beetje druk op de ketel kan zetten om boeken op de markt te brengen
die wat goedkoper en eenvoudiger, maar natuurlijk qua inhoud wel goed zijn.Mevrouw Vergeer (SP):Ik begrijp toch nog niet helemaal waarom dit dan niet nu al plaatsvindt.
Waarom zou uitgeverij A een bijzonder dure uitgave presenteren als uitgeverij
B een eenvoudiger, soberder uitgave kan aanbieden en daarmee zijn concurrent
kan wegdrukken?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik sluit het niet uit, maar ik merk dat het tot nu toe niet gebeurd is.
Er is heel weinig variatie in vorm, in de zin van inhoudelijk even goed, maar
minder rijk geïllustreerd. Dus nogmaals, vooral omdat ouders van leerlingen
veel druk op de school uitoefenen om goedkopere methoden te kiezen, omdat
zij de boeken zo ontzettend duur vinden – de boekenkosten vormen een
groot percentage van de schoolkosten voor ouders – zijn wij bereid om
hun dit instrument in handen te geven, ondanks dat wij niet voor 100% zeker
weten wat het effect is. Maar nogmaals, in de huidige situatie is er in elk
geval geen positieve ontwikkeling op dit terrein geweest.Mevrouw Eijsink (PvdA):Ik wil even terugkomen op het punt van de inhoudelijkheid. Ik kom ieder
jaar op de Nationale onderwijstentoonstelling en ik volg de ontwikkelingen
bij de lesmethoden nog een beetje. U spreekt van inhoudelijker worden van
de methoden. Hoe zouden de prijzen dan bepaald moeten worden? Lesmethoden
worden in het algemeen door docenten zelf bij uitgeverijen aangeleverd.Mevrouw Lambrechts (D66):Mooier is niet altijd beter, eenvoudiger kan ik het niet zeggen. Een mooie
uitvoering met veel plaatjes en een harde kaft is niet altijd inhoudelijk
beter.Mevrouw Eijsink (PvdA):Het ging juist niet om de vorm, maar om de inhoud. Misschien verstaan
wij verschillende dingen onder vorm en inhoud. Inhoud is voor mij de lesstof,
die bestaat niet uit de tierelantijntjes en de kleuren, wat u waarschijnlijk
bedoelt. Maar u spreekt van inhoudelijker worden; dat begrijp ik dan nog steeds
niet.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik wil alleen maar aangeven dat het best mogelijk is dat boeken ook nog
beter worden, als ze goedkoper worden.Ik wil ook nog even ingaan op de atlassen en de woordenboeken, de meer
algemene uitgaven die op de scholen gebruikt worden. Dit is een punt waarmee
wij ons in de vaste commissie voor Onderwijs al jaren bezighouden. Klopt het
nu dat echte schooluitgaven, zoals schoolatlassen of schoolwoordenboeken,
wél onder de afschaffing van de vaste boekenprijs zouden kunnen vallen?
Ik zou dit toejuichen, laat ik dat erbij zeggen.Het is mij niet helemaal duidelijk wat het principiële verschil is
tussen het schoolboek en het wetenschappelijke boek. Ook rechten- en economiestudenten
moeten immers inkopen van een verplichte boekenlijst. Ook dan gaat het vaak
om grote aantallen en dure boeken. Kunnen de indieners ingaan op dat onderscheid?
Welke mogelijkheden hebben studenten en zouden zij in de toekomstige situatie
moeten hebben om toch goedkoper in te kopen?In het wetsvoorstel is sprake van de vorming van een zelfstandig bestuursorgaan
dat moet toezien op de handhaving van de vaste boekenprijs. Een ZBO is een
zwaar instrument. De Kamer heeft daarover het een en ander gezegd. Graag hoor
ik van de indieners waarom het in dit geval toch nodig is en niet voor een
lichtere variant of lichtere middelen is gekozen.De heer Slob (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. Ik complimenteer de indieners van harte met hun
voorstel. En dat is geen verplicht nummer, want wij waarderen het iedere keer
opnieuw als de gereedschapskist van de Kamer volop opengaat. Dat hebben zij
gedaan. Het is wel een bijzondere coalitie, maar de reden van de vorming van
deze coalitie is duidelijk. Dat is de op handen zijnde beëindiging van
de ontheffing inzake de vaste boekenprijs, die per 2005 geldt. Dat vraagt
natuurlijk om een reactie.De huidige regelgeving is privaatrechtelijk van karakter en zou in Europeesrechtelijke
zin waarschijnlijk geen lang leven beschoren zijn. Als wij het goed hebben
gezien, beogen de indieners met dit wetsvoorstel feitelijk niet veel meer
dan de bestaande situatie een publiekrechtelijke basis te geven. Dat ervoor
gekozen is de bestaande situatie te handhaven, maar dan wel op een andere
juridische basis, is begrijpelijk. Ook de marktpartijen lijken zeer tevreden
te zijn met de huidige marktstructurering. De argumenten die in de memorie
van toelichting bij het wetsvoorstel worden genoemd, zijn eigenlijk ook de
argumenten die zo'n tachtig jaar geleden zijn gebruikt om de vaste boekenprijs
in te voeren. De indieners van het voorstel beogen voorwaarden te scheppen –
dat waarderen wij – waaronder in Nederland ook voor de langere termijn
een breed en divers aanbod van boeken in het Nederlands en het Fries, van
bladmuziek en muziekliteratuur beschikbaar kan zijn via een geografisch ruim
verspreid net van boekhandels. De vaste boekenprijs moet een zo breed mogelijk
aanbod bewerkstelligen. Andersom wordt gesteld dat het loslaten van de prijs
leidt tot kleinere marges en dus tot het schrappen in uitgaven en verkooppunten.Gezien de discussie voorafgaande aan dit debat – want er is natuurlijk
al heel wat over gesproken en geschreven – blijkt het toch wel heel
erg moeilijk om de effectiviteit van de vaste boekenprijs voor cultuurpolitieke
doeleinden absoluut vast te stellen. Volgens de Raad voor cultuur blijkt het
systeem van de vaste boekenprijs zekerheid te bieden en grondslag te zijn
voor een levendig stelsel van grotere en kleinere uitgeverijen, megaboekhandels
en buurtboekwinkel, ketenboekhandels en zelfstandige boekhandels en van ontplooiing
van genres en schrijversoeuvres. Echter, in het rapport "Boek en markt" van
het CPB en de SCP wordt de effectiviteit van de vaste boekenprijs enigszins
in twijfel getrokken. Ook uit de vergelijking met andere landen komen verschillende
beelden naar voren, maar de ervaringen in België, Frankrijk en ook Engeland
geven aan dat aan het loslaten van de vaste boekenprijs behoorlijke risico's
zijn verbonden. Wij geven het de indieners na; zij hebben het vrij uitvoerig
in hun memorie van toelichting aangegeven. In dat opzicht maak ik even een
interruptie van mij op het betoog van mevrouw Lambrechts goed. Zij heeft wel
de juiste cijfers genoemd. Het is gewoon een gegeven dat in België het
aantal boekhandelaren per inwoneraantal in negatieve zin behoorlijk verschilt
met dat in Nederland. Mijn fractie vindt het ook een heel erg groot risico
om de vaste boekenprijs nu los te laten. Het is heel erg riskant om met dit
soort zaken te experimenteren. Dat komen wij misschien evenals in Frankrijk
na een jaar of twee jaar erachter dat het absoluut niet werkt en moeten wij
terug naar de oude situatie. Dat lijkt ons geen goede oplossing. Uit mijn
woorden kunt u opmaken dat wij een heel positieve grondhouding hebben tegenover
dit wetsvoorstel. Wij hebben dat ook in onze inbreng voor het verslag laten
merken.Toch hebben wij ook bezwaren. Wij vinden het heel erg opgetuigd. Het is
allemaal behoorlijk uitgedijd. Wij willen eigenlijk dat het wetsvoorstel op
een aantal punten wordt afgeslankt. En dat "eigenlijk" is voor ons een voorwaarde
om straks in te kunnen stemmen met het wetsvoorstel.In de eerste plaats gaat het hierbij om het voorstel een ZBO in het leven
te roepen. Ook mevrouw Lambrechts gaf daarvan aan dat dit wel een heel zwaar
middel is. Het lijkt ons eigenlijk ook wat te veel van het goede. Het moet
toch goed mogelijk zijn om het toezicht op de uitvoering via de branche zelf
te laten lopen. Als wij dan toch proberen ons te beperken in regelgeving,
lijkt ons het instellen van een zelfstandig orgaan te veel van het goede.
Het kan ook anders.In dat opzicht kan ik goed meegaan met het amendement van mevrouw Van
Vroonhoven-Kok en mevrouw Kraneveldt dat inmiddels is ingediend. Wij zullen
dit amendement steunen en de aanneming ervan is voor ons cruciaal bij het
bepalen van onze steun voor het wetsvoorstel als geheel. Het gevolg van de
aanneming van dit amendement zou ook zijn dat de bekendmaking van de vaste
boekenprijs niet via het college hoeft te lopen. Die bekendmaking kan prima
door de branche zelf worden geregeld. Ook dat zou het voorstel dat er nu ligt,
alweer wat afslanken.Een tweede punt, waar ook anderen al over hebben gesproken en waarop ik
mevrouw Eijsink heb bevraagd, is de discussie rond de schoolboeken. Wij blijven
het wat merkwaardig vinden dat het wetenschappelijke boek buiten de definitie
van het schoolboek is gevallen. De uitvoerige argumentatie die de indieners
daarvoor hebben gegeven, hebben wij doorgelezen, maar wij vinden deze niet
in alle opzichten even overtuigend. Immers, ook bij het wetenschappelijke
boek is het voor studenten lang niet altijd mogelijk om zelf te bepalen welk
boek je gebruikt. In heel veel gevallen wordt één specifiek
boek gewoon voorgeschreven. Dat studenten gebruik kunnen maken van bepaalde
kortingsmogelijkheden, zoals de indieners aangeven in de memorie van toelichting
en de nota naar aanleiding van het verslag, geeft hier niet
de doorslag, want ook in het voortgezet onderwijs kan wel eens gebruik worden
gemaakt van kortingsregelingen.Ik heb in dat opzicht, alles overziend, een amendement voorbereid, maar
nog niet ingediend, om de definitie van wat een educatief boek is, aan te
passen. Wij stellen voor om een educatief boek als volgt te definiëren
en ik vraag daarop een reactie van de indieners: een educatief boek is een
werk dat in vorm en inhoud gericht is op informatieoverdracht in onderwijsleersituaties
in basisonderwijs, voortgezet speciaal onderwijs, voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs,
volwasseneneducatie, hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs,
en waarvan het gebruik binnen het les- en studierooster door de betrokken
onderwijsinstellingen is voorgeschreven. Dat is weliswaar een inkadering,
maar wij zouden dit graag op deze manier gedefinieerd willen zien. Het betekent
enigszins een verbreding van wat wij onder schoolboeken verstaan.Een volgend punt is dat mijn fractie het eigenlijk overbodig vindt om
een verlengde termijn voor de boekenclub te hanteren. Waarom zou niet voor
de boekenclub eenzelfde termijn als voor de boekhandels gehanteerd kunnen
worden, zo vraag ik de indieners. De termijn voor de vaste boekenprijs wordt
toch bewust gekozen en wat rechtvaardigt dan de onderscheiden positie van
de boekenclub?Dit waren enige punten die voor mijn fractie van groot belang zijn, als
het gaat om ons definitieve oordeel over dit wetsvoorstel, een wetsvoorstel
ten opzichte waarvan wij een heel positieve grondhouding hebben. Uiteindelijk
is cruciaal voor het definitieve oordeel of dit wetsvoorstel Europa-proof
is, want het kan toch niet zo zijn dat wij dit met elkaar op deze wijze gaan
regelen, terwijl later blijkt dat wat wij hier allemaal met elkaar bedacht
hebben, weer overruled wordt door Europa. Daar zou ik ook graag een overtuigende
reactie van de indieners op willen horen.De voorzitter:Gezien de verplichtingen die de heer Slob en de heer Van der Vlies hebben
in verband met een overleg dat straks begint, geef ik nu, in afwijking van
de sprekersvolgorde, het woord aan de heer Van der Vlies van de SGP-fractie.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Dank voor de medewerking dat wij nu het woord mogen voeren,
opdat wij vóór het tijdstip waarop wij een verplichting elders
hebben, het debat kunnen verlaten – overigens met excuus aan de woordvoerders
die na ons komen.Voorzitter. In de afgelopen decennia is de overdracht van informatie voor
een belangrijk deel verschoven van het schrift naar het beeld. Naast de leescultuur
is er ook in ons land een omvangrijke en indringende beeldcultuur ontstaan.
Beelden kunnen bij de communicatie een belangrijke ondersteunende rol vervullen.
Beelden hebben vaak ook een sturende invloed; ze vervangen voor een groot
deel de eigen verbeelding van de ontvanger. Hiermee is de grote waarde van
het schrift ten opzichte van het beeld aangegeven. Door boeken wordt veel
meer dan door beeldmateriaal een beroep gedaan op de eigen denkkracht en verbeeldingskracht
van de ontvanger. De SGP-fractie hecht daarom grote waarde aan het in stand
houden en bevorderen van de leescultuur in Nederland. Door lezen wordt de
menselijke geest geprikkeld en geactiveerd. Door de invloed van beelden wordt
deze niet zelden sterk gestuurd en soms helaas ook in verkeerde zin.Een belangrijke voorwaarde voor een levende en levendige leescultuur is
de beschikbaarheid van een grote variëteit aan schriftelijke bronnen:
boeken, bladmuziek enzovoort. Het aan de orde zijnde wetsvoorstel beoogt deze
pluriformiteit en de beschikbaarheid van het aanbod van boeken en bladmuziek
in stand te houden. Deze doelstelling heeft in beginsel de steun van de SGP-fractie.
Namens mijn fractie wil ik de initiatiefnemers graag complimenteren met hun
initiatiefwetsvoorstel dat in het verlengde ligt van hetgeen onze oud-collega
en oud-staatssecretaris voor cultuur, de heer Nuis, in gang gezet heeft. Het
is geen geringe klus om een wetsvoorstel van een omvang als deze tot stand
te brengen. De initiatiefnemers leveren daarmee in voorwaardenscheppende zin
een belangrijke bijdrage aan het culturele leven en de vorming van burgers
in ons taalgebied. Vandaar het compliment.Een grote variëteit in het literaire aanbod zegt overigens nog niets
over de inhoudelijke kwaliteit van de boekenmarkt. Sommige boeken zou ik liever
niet zien verschijnen, ik ben daar eerlijk over. Soms zijn zij moreel verwerpelijk
en hebben zij een negatieve invloed op de lezerskring en dus op de samenleving.
Die zouden dus beter niet kunnen verschijnen. Dat is nu echter niet aan de
orde. Ik erken dat het een onderdeel is van een groter door mij wel gewaardeerd
geheel zoals ik al heb aangegeven. Commerciële ruimte voor een pluriform
aanbod is wel een randvoorwaarde maar geen garantie voor een kwalitatief goede
boekenmarkt.De huidige ontheffing van de mededingingswetgeving voor de markt van boeken
en bladmuziek loopt met ingang van 2005 af. Ook in de ogen van de SGP-fractie
is het risico te groot om te gaan experimenteren met een situatie zonder vaste
boekenprijs. Uit de reacties blijkt dat er voor het handhaven van de vaste
boekenprijs ook een breed draagvlak bestaat. In veel van de ons omringende
landen is eveneens sprake van het systeem van een vaste boekenprijs. Afschaffing
in enkele landen leidde niet tot positieve resultaten.Bij het doornemen van het wetsvoorstel valt het op dat het mogelijk is
om de vaste boekenprijs te ontduiken. Dat kan door handel via België
en door de internationale markt van de internetboekhandels. In hoeverre vormen
die mogelijkheden een reële bedreiging, ook gezien de toenemende rol
van internetboekhandels? Is dat niet een punt van zorg dat onder ogen moet
worden gezien?Toch blijft onduidelijk wat de feitelijke effecten zijn van een vaste
boekenprijs. Het gaat immers om inschattingen naar beste wijze van zien. De
noodzaak van het voorgestelde systeem kan vanwege het gebrek aan experimenteermogelijkheden
niet onomstotelijk worden aangetoond. Het is daarom een goede zaak scherp
te letten op de effecten van het voorliggende wetsvoorstel en die zoveel mogelijk
in beeld te brengen. In het wetsvoorstel is wel voorzien in een evaluatiebepaling
voor het functioneren van het toezichthoudend college, maar niet voor het
functioneren van de wet als geheel. Wel wordt in de toelichting
vermeld dat het voor zich spreekt dat de evaluatie van het college zal worden
gekoppeld aan een evaluatie van het wettelijke systeem, maar dat staat niet
in de wet. Waarom eigenlijk niet, zo vraag ik de indieners. Daarmee vraag
ik hun tevens een reactie op het amendement van de collega's Kraneveldt en
Van Vroonhoven-Kok dat een algemene evaluatie van de wet voorstelt.Uit de brief van de minister van Economische Zaken van 28 mei jl.
blijkt dat het niet zeker is dat het voorliggende wetsvoorstel in de huidige
vorm bij toetsing aan de Europese regelgeving kan standhouden. Daarbij gaat
het om de interpretatie van het begrip "interstatelijk effect". De indieners
hebben de minister daarom verzocht het wetsvoorstel voor te leggen aan de
Europese Commissie. Het resultaat daarvan moeten wij nog afwachten. Het zou
echter een merkwaardige figuur zijn als een dergelijke uitspraak – wat
mij betreft onverhoopt – het wetsvoorstel zou parkeren op het schap
van de archieven. Hoe kijken de indieners tegen dit dilemma aan?De SGP-fractie is het eens met de nadere keuze van de indieners om de
schoolboeken uit te sluiten van de werking van het voorliggende wetsvoorstel.
De markt van schoolboeken onderscheidt zich duidelijk van de reguliere boekenmarkt
door een relatief geringe prijselasticiteit. Hierdoor is de variëteit
in het aanbod niet zozeer in het geding, wel kan de concurrentie toenemen
en dat heeft mogelijk een gunstig effect op de prijsvorming. Vanuit het oogpunt
van de ons al lang zorg ingevende schoolkostenontwikkeling is dat zeer gewenst.
Reductie van schoolkosten kan ook worden bereikt door het bedingen van kortingen
bij rechtstreekse inkoop door scholen. Verwachten de indieners dat hiervan
veel gebruik zal worden gemaakt en dat er zodoende uiteindelijk sprake zal
zijn van een positief effect op de schoolkosten? Dat zou zeer welkom zijn.De indieners beperken de uitzonderingspositie van de schoolboeken tot
de sectoren van het primair en voortgezet onderwijs en de bve-sector. Ook
atlassen en woordenboeken vallen buiten de uitzonderingspositie. Ik begrijp
dat die uitgaven een andere positie op de boekenmarkt hebben dan de schoolboeken
voor het primair en voortgezet onderwijs en de bve-sector, maar ook in het
hoger onderwijs zijn veel studieboeken verplicht. Waarom kan voor die boeken –
dus niet voor het wetenschappelijke boek in algemene zin – de uitzonderingsbepaling
ook niet van kracht zijn? Daarvoor geldt toch dezelfde redenering als voor
de studieboeken in de andere onderwijssectoren? Ik vraag hierover een nadere
motivatie van de indieners en een reactie van de regering, bij monde van de
staatssecretaris. Als het uitzonderen van studieboeken in het hoger onderwijs
niet mogelijk is, is de voorgestelde kortingsregeling uiteraard een goed alternatief.De indieners menen dat het nodig is om voor het toezicht op de vaste boekenprijs
een nieuw zelfstandig bestuursorgaan in het leven te roepen. Het in het leven
roepen van een dergelijke nieuwe organisatie vraagt wel een sterke motivatie.
Dat heeft de recente geschiedenis van het ZBO in het openbaar bestuur wel
geleerd. Uit de nota naar aanleiding van het verslag begrijpt mijn fractie
dat alternatieven evenveel regelgeving zouden vragen. De collega's Van Vroonhoven-Kok
en Kraneveldt stellen als alternatief voor om tot de evaluatie te volstaan
met zelfregulering. Mijn fractie zoekt nog naar de balans tussen enerzijds
ruimte voor gerechtvaardigde belangen van de branche, die zich dan ook verantwoordelijk
heeft te gedragen en anderzijds het cultuurpolitieke doel van het wetsvoorstel
in het geval die branche dat niet doet. Graag op dit punt een indringende
reactie van de indieners en van de regering.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Is de heer Van der Vlies tevreden over hoe het in het verleden altijd
is gegaan met de zelfregulering binnen de branche? In dat geval hoeft hij
namelijk niet bang te zijn voor het vasthouden aan de regulering en hoeft
het niet wettelijk te worden opgelegd.De heer Van der Vlies (SGP):Het is mooi dat u deze interruptie maakt, want ook u was in het verslag
nog voor een onafhankelijk toezicht. Zo heb ik het althans begrepen. Er is
bij u dus sprake van voortschrijdend inzicht. Dat mag.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Nee, het heeft niets met voortschrijdend inzicht te maken. Tijdens de
schriftelijke inbreng hebben wij ook vraagtekens geplaatst bij het wettelijk
organiseren van het zware toezichtorgaan.De heer Van der Vlies (SGP):Goed, dan ga ik nu in op uw interruptievraag of ik tevreden ben. Ik ben
niet in alle opzichten tevreden. Dat komt ook door de tegengestelde belangen.
De branche wil natuurlijk omzet en rendement. Daar is niets mis mee, maar
als dat een verschraling oplevert van het totale aanbod en er een neiging
is om zich te werpen op de bulk in plaats van op de kwaliteit en de diversiteit
daarin, vind ik dat wij daar als wetgever een reactie hebben te geven. Dan
gaat het vervolgens wel om het zorgvuldig kiezen van instrumentarium. Wij
moeten niet vervallen in overregulering. Daarom heb ik ook een kritische houding
bij het "optuigen" van een nieuw zelfstandig bestuursorgaan. Ik heb wel sympathie
voor de benadering van mevrouw Van Vroonhoven om via een amendement een evaluatie
in het wetsvoorstel te brengen, niet alleen voor dat college maar ook voor
de werking van de wet als zodanig. Ik ben ervoor om tot die evaluatie de zelfregulering
een kans te geven. Mocht die zelfregulering niet van de grond komen, dan is
de wetgever weer aan slag.Mevrouw Azough (GroenLinks):Voorzitter. De fractie van GroenLinks deelt het ideaal dat uit het wetsvoorstel
naar voren komt: het waarborgen van een breed en verscheiden aanbod van boeken
met een ruim netwerk aan boekhandels. De mogelijke afschaffing van de vaste
boekenprijs is een onderwerp dat tot commotie leidt, commotie waarbij emoties
horen. Aan de ene kant het culturele veld, waar schrijvers en publicisten
gloedvolle betogen houden over de kwetsbare waarden van het Nederlandse boek.
Aan de andere kant de criticasters, die het al snel hebben over de toegankelijkheid,
over elitaire pretenties en over de vraag waarom babyvoeding niet ook door
een vaste prijs moet worden beschermd. Die emoties zijn begrijpelijk. Taal,
en daarmee het geschreven woord, raakt aan het wezen van een
samenleving, aan het wezen van een land en raakt aan onze identiteit. Wie
wij zijn, wordt deels bepaald door wie en wat wij gelezen hebben. Dat geldt
voor mij en dat geldt voor ieder ander.In Nederland mogen wij ons gelukkig prijzen. De Nederlandse litteratuur
kent zowel grote bestsellers als het boek dat een kleine schare fans en lezers
heeft. De vaste boekenprijs is in de meerderheid van de Europese landen een
gegeven: Frankrijk, Griekenland, Luxemburg, Portugal, Spanje, Oostenrijk en
Duitsland. Ook landen die, zoals Spanje, een grote literaire afzetmarkt kennen.
Het aantal Spaanstaligen in de wereld is onvergelijkbaar met het kleine aantal
gelukkigen dat de Nederlandse taal beheerst. Uit internationale vergelijking
blijkt dan ook dat in landen waar de boekenprijs is losgelaten, boekhandels
verdwijnen, het aanbod verschraalt en minder populaire boeken soms veel duurder
worden. Ik heb een aantal jaren in Antwerpen gewoond. Ik kan mij nog herinneren
dat De Groene Waterman, een populaire boekhandel die een grote verscheidenheid
aan boeken kende, acties moest beginnen om te overleven. Ik vind het triest
dat een boekhandel die een enorm belangrijke functie heeft in Antwerpen naast
de Fnac – zoiets als de megaboekhandel Donner in Rotterdam – zijn
lezerspubliek niet meer op dezelfde manier kan bedienen.Voorzitter. Toch heb ik een aantal vragen naar aanleiding van dit wetsvoorstel.
De vaste boekenprijs is uiteindelijk een vrijblijvend en generiek instrument.
In hoeverre zullen alle uitgevers de uiteindelijke marge gebruiken om de gewenste
verscheidenheid in service te bieden? De indieners baseren hun voorstel op
vertrouwen in de uitgevers. Dat vertrouwen heb ik voor een deel ook wel, maar
ik wil toch wat meer. Kunnen de indieners een nadere toelichting geven op
dit vertrouwen en kunnen zij ingaan op de vraag in hoeverre zij dit vertrouwen
ook in de toekomst gewaarborgd zien? Naar aanleiding van nadere discussies
over de positie van schoolboeken is dit soort boeken uitgezonderd van de vaste
boekenprijs. Eerder is al gezegd dat dit met name geldt voor het primair onderwijs,
het voortgezet onderwijs, het speciaal onderwijs en voor scholen in de bve-sector.
Het belangrijkste argument is dat consumenten van schoolboeken, dat wil zeggen
leerlingen en ouders, geen vrije keuze hebben. Dat klopt, maar het geldt ook
voor studenten op de universiteit. Theoretisch hebben zij misschien wat meer
keuzemogelijkheden, maar in de praktijk is het nauwelijks het geval. Ook zij
moeten verplicht een aantal boeken aanschaffen.Naar mijn mening is het dan ook geen goed argument. Als het wel geldt
voor die andere sectoren van het onderwijs, waarom geldt het dan niet voor
studenten aan de universiteit en het hoger onderwijs? De complexiteit van
deze materie lijkt voor de indieners het argument om het wetenschappelijk
onderwijs er niet bij te betrekken. Dat duidt op een gebrek aan bereidwilligheid
om nog eens te bekijken in hoeverre studieboeken voor deze sector in de regeling
kunnen worden opgenomen.De fractie van GroenLinks steunt dit wetsvoorstel. Wel is naar onze mening
een evaluatiemoment belangrijk. Mevrouw Van Vroonhoven en mevrouw Kraneveldt
hebben daartoe een amendement ingediend.De heer Balemans (VVD):U verbaast zich over het feit dat wetenschappelijke boeken van de regeling
zijn uitgezonderd. Als het niet haalbaar is dat ook voor deze boeken te regelen,
zou u dan een voorstander zijn van kortingen, zoals in het wetsvoorstel staat?Mevrouw Azough (GroenLinks):Dan moet eerst duidelijk worden dat het niet haalbaar is. Zover is het
nog niet.De heer Balemans (VVD):Laat ik het terugkoppelen aan een opmerking die u eerder maakte over de
boekhandel in Antwerpen. U zei dat die op een gegeven moment kortingen moest
geven om zijn omzet te kunnen halen.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat heb ik niet gezegd. Die boekhandel zag zich geconfronteerd met sluiting.
Punt.De heer Balemans (VVD):U had het over acties.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat waren acties om de lezers te betrekken bij de sluiting.De heer Balemans (VVD):Dan heb ik u verkeerd begrepen.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik doelde niet op financiële acties. Ik had het over protestacties,
demonstraties van kopers, bezoekers en fans van deze boekhandel. Zij schreven
stukken in kranten en demonstreerden voor deze boekhandel. Zij gingen naar
de gemeenteraad van Antwerpen en naar de schepen die verantwoordelijk was
voor onderwijs en cultuur. Dat bedoelde ik met acties. Dat waren geen financiële
acties. Het woord "actie" definiëren wij duidelijk verschillend.Een evaluatiemoment is naar mijn mening belangrijk. De bedoeling van het
loslaten van de vaste boekenprijs voor schoolboeken is dat de prijs lager
wordt. Mocht na drie jaar blijken dat dit niet het geval is, dan is het voor
ons cruciaal dat wij bij een evaluatie alsnog kunnen ingrijpen en de regeling
terug kunnen draaien. Ouders, leerlingen en scholen mogen niet de dupe worden
van deze beslissing. In de vaste commissie voor Onderwijs hebben wij al eerder
gesproken over de stijgende kosten van een schoolopleiding. Veel ouders worden
geconfronteerd met hoge schoolkosten, zeker als zij meerdere kinderen op school
hebben. De kosten worden dan onacceptabel hoog. Kortom, kunnen de indieners
een toelichting geven bij de reden waarom een uitzondering is gemaakt voor
studieboeken voor het wetenschappelijk onderwijs. Zal de prijs voor schoolboeken
inderdaad gaan dalen? Wat is de mening van de indieners over een evaluatiemoment
en de consequenties die daaruit zouden moeten volgen?Ik begon mijn betoog met de emoties die bij dit onderwerp spelen. Die
emoties kunnen zowel vreugde als verdriet omvatten. Schrijvers duiden op de
kwetsbaarheid van literatuur in een land als Nederland. Anderzijds wordt het
literaire veld gezien als een ivoren toren die moeilijk toegankelijk lijkt.
Het is belangrijk dat de indieners oog hebben voor deze emotie. Zij dienen
oog te hebben voor de toegankelijkheid van literatuur en het Nederlandse boek.
Ik moet zeggen dat de indieners relatief weinig aandacht hebben besteed aan
het verder toegankelijk maken van de Nederlandse literatuur. Ik mis de positie
van de lezer, de consument. Ik vind consument overigens een vreemd woord
als wij het hebben over boeken. Hoe kan die verscheidenheid, die ons allen
zo dierbaar is, ook daadwerkelijk bij de lezer terechtkomen? Welke mogelijkheden
zien de indieners daarvoor? Hoe kunnen lezers, van welke aard of achtergrond
dan ook, meer profijt hebben van het pluriforme boekenaanbod in Nederland?
Graag een reactie.De heer Balemans (VVD):Voorzitter. Op de eerste plaats complimenteer ik de leden Dittrich, Halsema
en Van Nieuwenhoven met hun initiatiefwetsvoorstel voor de vaste boekenprijs.
Hun noeste arbeid heeft in ieder geval geleid tot een gedegen wetsvoorstel
en daarvoor verdienen zij alle waardering. Ik dank de indieners ook voor de
adequate wijze waarop zij de vele vragen van de VVD-fractie in de nota naar
aanleiding van het verslag hebben beantwoord. Dat heeft voor een belangrijk
deel geleid tot meer duidelijkheid, ook aan mijn kant.Het doel van dit wetsvoorstel is om een publiekrechtelijke regeling te
treffen voor een vaste boekenprijs voor boeken en muziekuitgaven in de vorm
van een zelfstandige wet. Het gaat om het bevorderen van een ruim verspreid
en breed aanbod van boeken en muziekuitgaven. De vraag voor de VVD-fractie
is nog steeds of dat via een zelfstandige wet gerealiseerd moet worden. Het
kan, maar moet het ook? Over één ding verschillen wij in deze
Kamer niet van mening. Het is van groot belang dat er in Nederland een ruim
verspreid en breed aanbod van boeken en muziekuitgaven is. Daarmee is niet
alleen het belang gediend van de Nederlandse cultuur als zodanig, maar ook
het kennis kunnen nemen ervan, ter lering ende vermaak. Die erfenis neem je
mee, die moet je willen voortzetten en dat willen wij ook graag. De vraag
is alleen of dat moet via deze wet.Voordat ik kom bij de inhoud van het wetsvoorstel, maak ik een aantal
opmerkingen over de juridische grondslag. Ik ben blij dat de indieners een
duidelijk antwoord hebben gegeven op de vragen die wij gesteld hebben. Wij
hebben gevraagd hoe het zit met de verticale prijsbinding op basis van de
oude wet, de Wet economische mededinging, en hoe het nu geregeld is met de
ontheffing, die dus uit de wet verdwenen is, in de nieuwe Mededingingswet.
Die ontheffingsgrond is daar natuurlijk niet voor niets uit weggehaald. Het
was immers de bedoeling dat het verbod op verticale prijsbinding zo lang mogelijk
en zo ruim mogelijk werd gehandhaafd. Zijn de indieners het met mij eens dat
wij met dit wetsvoorstel die ontheffingsgrond in feite weer terugbrengen in
ons wetssysteem? Was het niet beter geweest om te kijken of het via de Mededingingswet
geregeld kon worden? Juridisch kan het allemaal, maar ik vraag mij af of de
indieners geen makkelijker weg hadden kunnen vinden.De NMa is gevraagd om te kijken naar mogelijke strijd van het wetsvoorstel
met de Europese regelgeving. Daar heeft de NMa ons een brief over gestuurd.
Gebleken is dat men twijfelt over de vraag of dat uit te sluiten valt. Wij
hebben de brief gezien van de minister van Economische Zaken. Ik hoop dat
wij nog voor het zomerreces uitsluitsel krijgen van de Europese Commissie.
Wij zouden natuurlijk in een rare situatie terechtkomen als toch blijkt dat
er strijdigheid is en de Commissie een negatieve uitspraak doet. Dan vraag
ik mij af waar wij vandaag over gepraat hebben. Het zou jammer zijn als de
indieners dit wetstraject moeten beëindigen met de woorden waarmee Brederode
zijn werken beëindigde, namelijk: "'t kan verkeren". Voor ons is de uitspraak
van de Europese Commissie in ieder geval cruciaal.Dan kom ik bij de inhoud van het wetsvoorstel. Anders dan tot op heden
worden schoolboeken in het wetsvoorstel uitgezonderd. De reden voor de indieners
is dat het gebruik van schoolboeken door de betrokken onderwijsinstellingen
wordt voorgeschreven. Voor de schoolboeken gaat die vrije markt wel gelden,
voor zowel de aanbodzijde als de vraagzijde. De VVD-fractie juicht dit toe
en zij kan op dit punt het wetsvoorstel ook omarmen. Dat is duidelijk een
verbetering. Tegelijkertijd moet worden geconstateerd dat er sprake is van
een inconsistentie als het gaat om de boeken voor het hbo en de universiteiten.
Je hebt bijvoorbeeld in het algemeen weinig keuze tussen rechtenboeken. De
boekenlijst wordt weliswaar niet aan het begin van het jaar gepresenteerd,
maar wel per semester. Dat is dus in feite hetzelfde en vaak gaat het om boeken
van je eigen hoogleraren. Dat beïnvloedt de prijs ook niet bepaald positief
en wat dit betreft zou er best wat meer concurrentie mogen komen.Mevrouw Vergeer (SP):Wij zijn het erover eens dat de prijs van de schoolboeken naar beneden
moet. Waarop baseert u uw mening dat dat zal gebeuren als de prijzen worden
losgelaten?De heer Balemans (VVD):Zover was ik nog niet met mijn betoog. Als ik straks kom te spreken over
de vraag of met een vaste boekenprijs moet worden gewerkt, krijgt u vast en
zeker antwoord.Mevrouw Vergeer (SP):Het ging mij om de schoolboeken.De heer Balemans (VVD):Dan heb ik u verkeerd begrepen.Mevrouw Vergeer (SP):Waarop baseert u de gedachte dat de schoolboekenprijs zal dalen als er
geen vaste prijs is?De heer Balemans (VVD):Omdat er ruimte ontstaat voor onderhandelingen tussen aanbieders en vragers.
Nu ligt de prijs gewoon vast.Mevrouw Vergeer (SP):Onderzoek heeft uitgewezen dat dat geen invloed heeft op de prijs van
de schoolboeken, behalve als er flankerende maatregelen worden genomen. Een
daarvan is dat de school zelf de kosten zou moeten dragen, de prijs zou moeten
voelen in de eigen portemonnee. Voorgesteld wordt om daarvoor ruimte te reserveren
in de lumpsum. Bent u daar voor?De heer Balemans (VVD):Het gaat nu niet om de lumpsum maar om het principe. Als u zegt dat het
geen invloed heeft op de schoolboekenprijs, zou je je kunnen afvragen waarom
überhaupt een vaste schoolboekenprijs nodig is.Mevrouw Vergeer (SP):Het gaat nu om de vraag of het loslaten van de prijzen zal leiden tot
een daling. Ik baseer mij op het SEO-onderzoek waaruit blijkt dat afschaffen
op korte termijn niet veel oplevert, maar dat aanvullend beleid de baten zou
kunnen laten stijgen. Bij dat laatste zou kunnen worden gedacht aan het verschaffen van budget aan de scholen om boeken in te kopen. Dan
voelen de scholen het in hun eigen portemonnee. Ik hoef niet te vragen of
u daarvoor bent, maar het betekent wel dat de scholen beter bekostigd worden
door de rijksoverheid. Dat lijkt mij een ideale situatie. Een tweede voorstel
in het kader van het flankerend beleid is het geven van meer zeggenschap aan
de ouders als het gaat om de inkoop van boeken. Zou dat helpen? Is dat niet
een enorme belasting voor de ouders?De heer Balemans (VVD):De VVD meent dat de verantwoordelijkheden zo dicht mogelijk bij de mensen
moeten worden gelegd. Ik vind dan ook dat ouders zoveel mogelijk invloed moeten
hebben op het onderwijsprogramma en dus ook op de schoolboekenkeuze. Daar
heb ik geen enkel probleem mee. De overheid stelt de kaders vast van hetgeen
er gedaan moet worden om de nodige kennis en kunde te ontwikkelen, maar de
scholen hebben de vrijheid om dat te organiseren. Vandaar ook de lumpsumoperatie
en het toedelen van verantwoordelijkheden en bevoegdheden aan ouders. Dat
debat hebben wij echter al gevoerd. Wij zijn ten principale van mening dat
er ten aanzien van de schoolboekenprijs marktwerking moet gelden. Als uit
onderzoek blijkt dat dat niet schaadt, zie ik geen enkele reden om het niet
te doen. Ik kom daar echter nog op terug.Mevrouw Vergeer (SP):Het is niet waar dat de discussie over de lumpsum hierbuiten zou staan.
Wij spreken vandaag namelijk ook over de totale schoolkosten en eventueel
noodzakelijk flankerend beleid. Als u vindt dat de ouders moeten bepalen welke
schoolboeken gebruikt gaan worden, moet u ook een antwoord geven op de vraag
wat er moet worden gedaan met het probleem dat er ook ouders zijn met onvoldoende
kennis of onvoldoende capaciteiten om zich hierop te oriënteren. Moet
die verantwoordelijkheid met andere woorden wel bij de ouders neergelegd worden?De heer Balemans (VVD):Ik heb veel vertrouwen in het vermogen van ouders om daarover zelf te
oordelen. Dat vertrouwen is ook de basis voor de lumpsumoperatie. U begint
nu eigenlijk een discussie over de positie van ouders binnen de lumpsumoperatie
en de medezeggenschap van ouders. Ik vind dat ouders daarover zelf kunnen
oordelen en dat wij ze dan ook de ruimte moeten geven om dat te doen.Boeken worden niet beschouwd als schoolboeken als ze een algemeen doel
dienen. Het woordenboek, boeken op de literatuurlijst, de atlas en de bijbel
blijven daardoor onder de vaste boekenprijs vallen, ondanks het feit dat het
door de onderwijsinstelling voorgeschreven boeken zijn. Waarom wordt in dit
geval niet het criterium gehanteerd dat een boek verplicht voorgeschreven
moet zijn door de onderwijsinstelling? Als je dat criterium hanteert, ben
je duidelijk, want ieder boek dat wordt voorgeschreven door de onderwijsinstelling,
valt onder de uitzonderingsregel en moet worden gezien als een schoolboek.Ik heb al aangegeven aan welke definitie van een schoolboek ik de voorkeur
geef. Het wetsvoorstel begeeft zich op dit punt toch een beetje op een hellend
vlak, omdat er geen heldere definitie is van "een schoolboek". Als je die
onduidelijkheid laat bestaan, zullen er in de toekomst steeds weer discussies
ontstaan over de vraag of een pas op de markt verschenen boek nu wel of niet
een schoolboek is. Dergelijke discussies moeten zij zien te voorkomen, ook
als dit wetsvoorstel zou worden aangenomen.Een belangrijk argument voor de indieners om te komen tot een vaste boekenprijs
is dat alleen daardoor een ruim verspreid en divers aanbod gegarandeerd wordt.
Daarbij wordt verwezen naar ervaringen in andere landen. Mevrouw Azough heeft
al iets gezegd over haar ervaringen in Antwerpen. Ik heb zelf zeven jaar in
Brussel gewoond en wel in de periode dat die wijzigingen werden doorgevoerd.
Ik struikelde in die tijd in Brussel over de boekhandels. Dat is een goede
zaak, want het is prettig om in die zaken rond te lopen. Ze ruiken lekker
en bovendien beschikken ze over een breed en gevarieerd aanbod, ook in moeilijke
tijden.Mijn fractie zet vraagtekens bij de veronderstelling dat alleen een vaste
boekenprijs een ruim en gespreid aanbod garandeert. Uitgevers gebruiken de
ruime winstmarges van een Harry Mulisch om de verliesgevende uitgave van een
beginnende, veelbelovende dichter te financieren. Ik begrijp dat ze dat doen.
Ze bezien gewoon wat ze willen doen en hoe ze dat kunnen financieren.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik neem aan dat u uw mening over het Belgische boekenveld niet alleen
baseert op Brussel. U bent toch zeker ook in Mechelen of Kortrijk gaan kijken?De heer Balemans (VVD):Ik ben opgegroeid nabij de grens met België. Ik heb later ook veel
in dit land gereisd. U noemde het voorbeeld van Antwerpen en daarom nam ik
aan dat wij allebei goed om ons heen hadden gekeken. Ik ken de situatie in
Brussel wat beter en u die in Antwerpen. Als wij dat combineren met de inzichten
van de indieners, krijgen wij een heel goed beeld van hoe het in België
is geregeld. Mijn perceptie is gewoon iets anders dan de uwe.Mevrouw Azough (GroenLinks):U zegt dat het een perceptie is. Het zijn dus geen feiten?De heer Balemans (VVD):Uw opmerking is natuurlijk ook een perceptie! De indieners trekken op
basis van hun beoordeling van de feiten ook hun eigen conclusie.Mevrouw Azough (GroenLinks):Andere woordvoerders hebben reeds gewezen op de relatieve daling van het
aantal boekhandels in België in vergelijking met Nederland. Die vergelijking
valt echt negatief uit voor België.De heer Balemans (VVD):Ik kom daar nog op terug, want het is volgens mij echt nog de vraag of
een vermindering van het aantal boekhandels automatisch leidt tot een verschraling
van het aanbod. Daarover wordt verschillend geoordeeld. De indieners maken
hierover een opmerking en verwachten dat een kleiner aantal boekhandels of
uitgevers betekent dat het aanbod verschraalt. Bij de uitgevers leeft in elk
geval de angst dat het aanbod verschraalt. Ik ben evenwel van mening dat dit
niet gebeurt in een gezonde marktwerking. Als de prijs van een boek daalt
door de onderlinge concurrentie, wordt weliswaar de winstmarge per boek kleiner
maar worden naar alle waarschijnlijkheid meer boeken verkocht.
Het is goed mogelijk dat de uitgever evenveel geld ontvangt, met andere omzet-
en winstcijfers. De moeilijk verkoopbare producten – de jonge veelbelovende
dichters – kunnen daarmee toch de kans krijgen om te publiceren. Het
resultaat kan dan zijn dat er nog steeds een voldoende breed aanbod gegenereerd
wordt. Een van Nederlands grootste dichters Bredero moest het in de Gouden
Eeuw ook zonder vaste boekenprijs doen. De man was vaandrig en ontving uit
dien hoofde een bescheiden inkomen, maar ook zonder die vaste boekenprijs
was in de Gouden Eeuw het aanbod divers en wijd verspreid. Waarom zou dat
nu niet kunnen?In het wetsvoorstel en de memorie van toelichting raakt het element van
de ontwikkeling van onze samenleving wat ondergesneeuwd. Iedereen zit tegenwoordig
op internet; mijn kinderen van vijf en drie jaar ook. Toen ik zo oud was,
bestond het internet nog niet eens. Ik heb de afgelopen dagen eens gekeken
op internet en er ging een complete literaire wereld voor mij open. Ik ben
tientallen websites tegengekomen, ook Belgische, waar beginnende auteurs en
dichters alle ruimte krijgen om hun pennenvruchten en gedachten te publiceren,
vaak zelfs gratis. In hoeverre hebben de indieners dit punt in ogenschouw
genomen in het licht van hun zorg over een mogelijke verschraling van het
aanbod? De informatie op internet verschijnt niet in boekvorm en persoonlijk
koop ik liever een boek dan dat ik op internet kijk, maar dat is een persoonlijke
voorkeur. Dat wil niet zeggen dat het aanbod verschraalt. Het lijkt erop dat
de indieners onder verwijzing naar het cultureel belang vooral gekeken hebben
naar de positie van de uitgevers die met een vaste boekenprijs veel minder
vrij ondernemersgedrag hoeven te tonen dan op een echt vrije markt.Mevrouw Eijsink (PvdA):Begrijp ik goed dat u voor het eerst op internet ging om te zien hoeveel
uitgeverijen er waren? Zo interpreteerde ik uw woorden. Er is inderdaad veel
beschikbaar, maar u geeft zelf al aan dat u persoonlijk weinig daarnaar kijkt.
U koopt veel op die sites? Ik vraag u dit even voor mijn beeldvorming.De heer Balemans (VVD):Het gaat er niet om of ik veel op die sites koop. Het gaat om het aanbod.
De discussie betreft het al dan niet verschralen van het aanbod. In het wetsvoorstel
en de memorie van toelichting mis ik het element van het internet, waarop
een gigantisch aanbod van onder meer literatuur staat. Het zoeken op internet
naar sites om teksten op te publiceren, levert een behoorlijk resultaat op.
Er bestaan meer van dergelijke sites dan ik vermoed had.Mevrouw Azough (GroenLinks):Wat moet een driejarig kind op internet? Ik vraag mij af welke websites
uw driejarige dochter – of zoon – bezoekt.De heer Balemans (VVD):Pippi Langkous heeft een heel leuke website. Mijn dochter is fan van Pippi
Langkous.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik ben heel benieuwd. Ik zal die zeker eens opzoeken. Ik vind de vergelijking
tussen literatuur en teksten op internet wat vreemd. Ik heb nog niemand ontmoet
die via internet een boek heeft gelezen. Dat is gewoonweg heel moeilijk. De
meeste mensen geven de voorkeur aan een vast voorwerp in hun handen, een tekst
die zij in de zon kunnen lezen en waarbij zij een pilsje of een kopje koffie
kunnen drinken. Zij geven niet de voorkeur aan een internetpagina waarbij
zij voortdurend moeten scrollen naar de volgende pagina.De heer Balemans (VVD):Ik probeer slechts aan te geven dat op veel internetsites literatuur gepubliceerd
wordt, ook van mensen die hun pennenvruchten niet in boekvorm uitgeven. Het
ging mij even om de discussie over de verschraling van het aanbod. Ik ga niet
over de voorkeur van mensen voor literatuur in een boek of op internet. De
discussie ging over de vraag hoe je het feit beoordeelt dat de vaste boekenprijs
beter zou zijn om verschraling van het aanbod te voorkomen. Ik vraag mij af
of er met de nieuwe technieken sprake zal zijn van verschraling van het aanbod.
Ik heb de indieners aangegeven dat ik het element internet mis in hun verhaal.
Ik constateer dat het loslaten van de vaste boekenprijs niet hoeft te leiden
tot een verschraling van het aanbod.Mevrouw Azough (GroenLinks):U ziet internet als een gelijkwaardig instrument om bijvoorbeeld literatuur
aan te bieden?De heer Balemans (VVD):Ja, want je kunt teksten op zo'n webpagina zetten en daar kunnen anderen
dus kennis van nemen, net zoals je naar de boekhandel kunt gaan. Het is niet
relevant of je het een prettig of minder prettig medium vindt. Het gaat erom
of je toegang hebt tot die informatie en of er in zijn totaliteit voldoende
aanbod is.Mevrouw Azough (GroenLinks):U hebt het dus niet over samenvattingen van boeken voor examens?De heer Balemans (VVD):Nee, ik heb het over de volledige teksten van gedichten en boeken.Door indieners wordt vooral gewezen op het cultureel belang. Er wordt
voorts gekeken naar de positie van uitgevers die met een vaste boekenprijs
minder ondernemersgedrag hoeven te vertonen dan op een vrije markt. Er zijn
ook uitgevers die tegen mij hebben gezegd dat een vaste boekenprijs voor hen
natuurlijk een stuk prettiger is dan volledige concurrentie. Zij doen daar
ook niet moeilijk over en wij zijn het er ook vrij snel over eens. De uitgevers
zijn verder bang dat een aantal boekhandels en uitgeverijen het bij het loslaten
van de vaste boekenprijs niet kunnen volhouden in het vak. Dat kan ik mij
voorstellen en dat zal misschien ook gaan gebeuren. De VVD staat echter bekend
als een partij die kiest voor een goed ondernemersklimaat. Dat betekent geen
belemmerende regels, maar ook geen betutteling. Ook voor boekhandels en uitgeverijen
moeten wat de VVD-fractie betreft de regels gelden van vrije concurrentie
en dus ook van risico's voor de bedrijfsvoering. De overheid is er niet om
ondernemers met verkapte subsidies en verticale prijsbindingen op de been
te houden.De positie van de consument komt er wat karig af in het wetsvoorstel en
dat vind ik jammer. Wat is de reden hiervan? Kunnen de indieners aangeven
hoe zij de positie van de consument of de boekenlezer zien en beoordelen?Mevrouw Vergeer (SP):De vrije markt is voor de heer Balemans natuurlijk een belangrijk punt.
Ik wil daarom een stukje citeren uit de samenvatting van het
SEO-rapport: een actief overheidsbeleid in de markt voor schoolboeken is gelegitimeerd
en ligt in het verlengde van het overheidsbeleid bij onderwijs; de gedachte
is dat geheel privaat onderwijs tot ongewenste effecten leidt. Vindt de heer
Balemans ook niet dat het tot ongewenste effecten kan leiden? Wij spreken
hier niet over pakjes melk of boterhammen. Schoolboeken zijn toch een ander
soort goed, namelijk een cultuurgoed waarbij toegankelijkheid gegarandeerd
moet worden.De heer Balemans (VVD):Het wetsvoorstel zondert het schoolboek – even los van de definitie –
uit van de vaste boekenprijs. Ik ben het daarmee eens. Mijn fractie zou het
goed vinden als je dat verder uitbreidt tot alle andere boeken. Voor ons hoeft
de vaste boekenprijs als zodanig niet in het licht van het ondernemersklimaat
dat wij graag zouden willen hebben in dit land.Mevrouw Vergeer (SP):U gaat niet in op mijn vraag. Ik probeer aan te geven waarom voor schoolboeken
een zuivere marktsituatie eigenlijk niet goed is. De overheid laat onderwijs
niet aan de markt over en daarom zou het ook voor schoolboeken niet goed zijn.De heer Balemans (VVD):Volgens mij heeft u mij dat al eerder gevraagd. U vindt dat er voor het
schoolboek, in welke vorm dan ook, wel een vaste boekenprijs moet gelden.
Ik vind dat niet en ik steun daarin het wetsvoorstel. Ik ben bang dat wij
daarover gewoon van mening blijven verschillen.Mevrouw Kraneveldt (LPF):De VVD-fractie geeft bij monde van de heer Balemans aan dat zij de vrije
markt belangrijker vindt dan het cultuurpolitieke argument, waar de heer Balemans
als boekenliefhebber waarschijnlijk wel begrip voor heeft. Mijn fractie heeft
aangegeven dat zij oprecht twijfelt. Wij moeten een keuze maken en wij weten
het nog niet. De VVD-fractie heeft haar keuze al gemaakt. Als nou in Nederland
blijkt dat het aanbod bij het loslaten van de vaste boekenprijs ontzettend
verschraalt en dat het een aantal jaren later niet meer goed gesteld is met
de boekenmarkt, net zoals wij dat ook hebben gezien in Frankrijk en andere
landen, vindt u dat dan geen punt, omdat het nu eenmaal de consequentie is
van vrij ondernemerschap? Of ziet u dat dan wel als een punt en overweegt
u om mogelijk in te grijpen?De heer Balemans (VVD):Voorzitter. Even voor alle duidelijkheid: mevrouw Kraneveldt suggereert
nu dat ik kies tussen vrij ondernemerschap en cultuurbehoud. Dat doe ik niet.
Ik heb vragen gesteld over hetgeen het wetsvoorstel wil regelen. Ik heb mijn
vraagtekens of dat inderdaad leidt tot een verschraling van het aanbod. Mijn
conclusie op dit moment is dat ik daar niet bang voor ben. En omdat ik daar
niet bang voor ben, vind ik dat je hier de lijn gewoon door kunt trekken.
Als ik dat bezie binnen de totale zienswijze van de VVD-fractie op het vrije
ondernemersklimaat, dan moet je dat ook doorvoeren. De indieners zullen waarschijnlijk
ingaan op de vraag hoe ik het risico op verschraling van het aanbod beoordeel
en hoe zij dat beoordelen. Daar krijgen wij straks nog wel een debat over.
Ik zet cultuur niet tegenover ondernemersklimaat. Ik heb juist in het begin
heel nadrukkelijk gezegd dat ook wij aan ons culturele erfgoed hechten. Ook
wij hechten eraan dat literatuur en alle pennenvruchten die mensen kunnen
voortbrengen wijd en divers worden verspreid.Het tweede deel van uw vraag...De voorzitter:Ik stel toch voor dat wij korte vragen stellen en korte antwoorden geven.
Het loopt een beetje uit de hand.Mevrouw Kraneveldt (LPF):U zegt dat u er geen keuze tussen maakt, maar u moet al die argumenten
straks afwegen en dan hoor ik u toch zeggen dat de VVD-fractie geen vaste
boekenprijs kiest, maar een vrije ondernemersmarkt. In het buitenland is aangetoond
dat het fout kan gaan. Mocht dat hier nu ook gebeuren, is er dan voor u een
grens dat u toch iets wilt gaan doen, of ziet u daarin maar gewoon de consequentie
van het vrije ondernemerschap, dus: het zij zo?De heer Balemans (VVD):Niet het zij zo, mevrouw Kraneveldt. Ik pleit – deze discussie hebben
wij vaker in onderwijsdebatten – voor het durven loslaten. Ik durf dit
los te laten. Mocht na een aantal jaren blijken dat het niet zou uitwerken,
dan kun je alsnog komen met een regeling.Mevrouw Eijsink (PvdA):Het is fantastisch om te horen dat economisch loslaten tegenover cultuur
loslaten staat, maar ik beperk mij tot mijn vraag. De heer Balemans heeft
in het begin gezegd dat hij hecht aan de culturele aspecten van dit voorstel.
Dat deed hij maar heel kort. Als hij nu zegt daar zeer veel waarde aan te
hechten, dan begrijp ik de verhouding tussen de culturele en de economische
aspecten, de economische waarden of kortom de vrije markt niet meer zo goed.
Misschien is het goed als hij beter aangeeft waaraan hij meer of minder waarde
hecht.De heer Balemans (VVD):Uitgangspunt van de hele Kamer is dat wij een breed en gevarieerd aanbod
willen. Dat staat ook voor mij vast. De indieners zeggen er niet voldoende
vertrouwen in te hebben dat dit gebeurt als je de vaste boekenprijs loslaat.
Daarom willen zij een vaste boekenprijs. Mijn stellingname is dat die kansen
er zijn en dat het aanbod ook zonder vaste boekenprijs breed en ruim genoeg
is. Als die veronderstelling juist is of als dat mijn uitgangspunt is, kan
ik ook zeggen dat ik de vaste boekenprijs niet nodig heb en dat ik kan aansluiten
bij de algemene uitgangspunten van de VVD-fractie op het gebied van vrij ondernemingsklimaat.
Ik heb de vaste boekenprijs niet nodig. Ik zie aan uw reactie dat u de stappen
begrijpt die ik zet.Voorzitter. Ik heb voldoende duidelijk gemaakt hoe ik erover denk en wat
mijn vragen zijn. Graag hoor ik daarop de reactie van de indieners.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Voorzitter. Nederland kent een unieke fijnmazige infrastructuur met een
netwerk van boekhandels verspreid over het hele land. Nederland kent een uitgebreid
bibliothekenstelsel, een grote diversiteit aan uitgeverijen die een breed
en kwalitatief goed aanbod brengen en er is veel aandacht voor de verbreding
van de doelgroep voor alle mogelijke vormen van literatuur. Deze lovende woorden
over het bijzondere klimaat voor de letteren hier zijn van de Raad voor cultuur. De raad zegt ook dat handhaving van de vaste boekenprijs en de wettelijke
verankering daarvan een noodzaak is als wij dat landschap willen behouden.
Ook de CDA-fractie onderschrijft de mening dat de markt met een vaste boekenprijs
het cultuurpolitieke doel ten goede komt. Het huidige systeem van de vaste
boekenprijs is niet langer realiseerbaar in het licht van de vigerende mededingingswetgeving.
Dan zijn er twee mogelijkheden: de vaste boekenprijs wordt losgelaten of er
wordt voor gezorgd dat deze wettelijk wordt verankerd. Bij het laten varen
van de vaste boekenprijs rijst het gevaar van een prijzenslag met maar één
grote verliezer, namelijk het onrendabele boek. De indieners krijgen dan ook
onze ondersteuning voor hun inzet. Onze vragen zijn in de schriftelijke ronde
reeds uitvoerig behandeld. Er blijven wat ons betreft nog enkele nijpende
punten over.Een van die punten is het evaluatiemoment. Er is geen absolute zekerheid
dat de wettelijke verankering van de vaste boekenprijs bijdraagt aan een gedifferentieerd
aanbod, hoe overtuigd men ook is van het belang daarvan. Voor hetzelfde geld
leidt de vaste boekenprijs tot kunstmatig hoge prijzen waardoor de vraag afneemt
en de markt in zijn geheel niet meer rendabel is of het aanbod verschraalt.
Wie garandeert ons dat de marge wordt gebruikt voor het in stand houden van
de pluriformiteit van het boekenaanbod? Mijn fractie heeft daarom behoefte
aan een evaluatiemoment. De indieners zien daartoe in de nota naar aanleiding
van het verslag geen reden. Zij stellen dat de branche dat zelf wel in de
gaten houdt. Ik neem aan dat zij het met mij eens zijn dat de branche ook
een eigen belang heeft. De branche kan niet worden gevraagd om na te gaan
of de vaste boekenprijs wel werkt. Ook kan niet van hen worden verwacht om
een oordeel te hebben over de wijze waarop de marges zijn besteed. Mijn fractie
houdt dus vast aan een onafhankelijk uitgevoerde evaluatie over drie jaar
om te onderzoeken of het wetsvoorstel het beoogde effect heeft. Daar hebben
wij samen met de LPF-fractie een amendement over ingediend.Een ander belangrijk punt is de Europese haalbaarheid. Vorige week kwam
het advies van de NMa. Dat advies werpt een belangrijk nieuw licht op de zaak.
De NMa twijfelt over de vraag of het wetsvoorstel houdbaar zal blijken in
de Europese context. Wij kunnen niet akkoord gaan met een wetsvoorstel dat
later blijkt in te druisen of niet blijkt te stroken met de EU-doelstellingen.
Wij willen daarom een duidelijk fiat van de Europese Commissie voordat wij
over dit wetsvoorstel gaan stemmen. Het is te betreuren dat dit advies op
dit moment nog niet binnen is. Wanneer is dit advies aangevraagd? Het advies
van de NMa is van 22 april, maar het is pas op 28 mei doorgezonden
door het ministerie van Economische Zaken. Kan de staatssecretaris uitleggen
waarom het advies zo lang op het bureau van de minister van EZ is blijven
liggen? Hij weet toch ook dat er haast is geboden bij de afhandeling van dit
wetsvoorstel omdat 1 januari 2005 met rasse schreden nadert?Gelukkig hebben de indieners er in hun herziene versie voor gekozen om
schoolboeken van de vaste prijs uit te zonderen. De markt voor schoolboeken
heeft namelijk een eigen dynamiek. De afnemers op deze markt hebben geen eigen
keuze wanneer leerstof verplicht wordt voorgeschreven. Wij zijn nog niet helemaal
gerustgesteld over de afbakening van het begrip schoolboek. De definitie zoals
die nu is geformuleerd, houdt veel in het ongerijmde. Hoe wordt bijvoorbeeld
omgegaan met woordenboeken en atlassen? Die vallen nu niet onder de definitie
en dus onder de vaste boekenprijs. Dit onderscheid is niet logisch, want scholieren
krijgen ook vaak woordenboeken en atlassen verplicht voorgeschreven. Ook voor
dit soort boeken geldt dus dat de afnemers geen vrije keuze hebben. Is het
niet beter om atlassen en woordenboeken als schoolboeken aan te merken zodat
zij buiten de vaste boekenprijs worden gesteld? Ook het onderscheid tussen
funderend en hoger onderwijs kan ongelukkig uitpakken. Wat wordt er bijvoorbeeld
gedaan met boeken die zowel voor het mbo als voor het hbo worden voorgeschreven?
Wat vinden de indieners van het amendement van de heer Slob.De Commissie handelsverkeer wordt vervangen door een college voor de vaste
boekenprijs. Het is belangrijk dat er toezicht wordt gehouden. Wij begrijpen
echter niet dat daarvoor een ZBO moet worden opgetuigd. Het ligt ook niet
in de lijn van het kabinetsbeleid. Wij willen juist kappen in het oerwoud
van al die wettelijke toezichtsorganen. Mijn fractie voelt veel meer voor
de suggestie van de Raad voor cultuur en van de Raad van State om het toezicht
onder te brengen bij de Koninklijke vereniging van het boekenvak.Mevrouw Lambrechts (D66):Wij hebben allemaal opmerkingen gemaakt over dit ZBO. Mijn fractie heeft
echter wel een sterke behoefte om ervoor te zorgen dat er onafhankelijk toezicht
op de uitvoering van de wet plaatsvindt. Hoe moet het regelen hiervan via
zelfregulering in plaats van via een ZBO volgens u van de grond komen?Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):De branche werkt nu met een vorm van zelfregulering die al jarenlang heel
goed blijkt te werken. Je zou je kunnen voorstellen dat de branche zelf wil
bekijken of de vaste boekenprijs goed gehandhaafd wordt. Blijkt dit niet zo
te zijn, dan heeft men drie jaar de tijd om een structuur voor zelfregeling
op te bouwen. En mocht die niet goed uitpakken, dan is altijd nog de gang
naar de rechter mogelijk. Maar er is altijd zelfregulering geweest en het
moet toch mogelijk zijn om dat systeem in de komende drie jaar te handhaven.
Als de branche aangeeft dat ze niet weet welke regels er gesteld moeten worden,
dan kan ze altijd nog haar toevlucht nemen tot de artikelen die de indieners
als een soort leidraad in het wetsvoorstel hebben opgenomen.Mevrouw Lambrechts (D66):Maar er is tot nu toe geen wettelijke regeling voor een vaste boekenprijs
geweest. Het is toch heel raar om de regels voor de naleving van een wettelijke
bepaling aan zelfregulering over te laten?Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Ik zie daar absoluut geen problemen in. De vaste boekenprijs zal nu wettelijk
verankerd worden. Dit betekent dat uitgevers verplicht worden een vaste prijs
voor hun boeken vast te stellen. Of dit ook werkelijk naar behoren gebeurt,
hoeft niet door een onafhankelijk ZBO te worden gecontroleerd, de controle
daarop kan ook best door de branche zelf georganiseerd worden. Dan kan zij het ook precies op de manier doen waarop zij het graag wil doen.Mevrouw Lambrechts (D66):Is een systeem van boetes ook mogelijk bij zelfregulering? Ik zie dat
er niet van komen.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Buiten de boekenbranche zijn er zeker wel vormen van zelfregulering te
vinden waarbij men elkaar boeten oplegt. Als je dit vastlegt en er een goede
handleiding voor geeft, zijn er volgens mij absoluut geen problemen. Wij zullen
de reactie van de indieners hierop afwachten.Ten slotte vraag ik nog aandacht voor de razendsnelle ontwikkelingen bij
internet, die het wetsvoorstel zouden kunnen ondermijnen. Ze zouden het onuitvoerbaar
of misschien zelfs overbodig kunnen maken. De indieners erkennen in de nota
naar aanleiding van het verslag ook dat internet een bedreiging vormt. Het
gaat hierbij om internetboekhandels die in het buitenland gevestigd zijn en
die zich op de Nederlandse markt richten. Zo'n boekhandel kan zonder tussenkomst
van een in Nederland gevestigde verkoper boeken rechtstreeks aan Nederlandse
eindafnemers toesturen. Ik vind het niet verstandig om te volstaan met de
constatering dat er een risico dreigt en er verder niet over na te denken.
Ik vind het voor de indieners belangrijk om ook een visie te geven op de manier
om op deze ontwikkelingen te kunnen anticiperen. Zijn zij het met mij eens
dat deze ontwikkelingen inderdaad een bedreiging van het wetsvoorstel en de
verankering van de vaste boekenprijs in onze wetgeving vormen?Mevrouw Eijsink (PvdA):U verwijst naar buitenlandse boekhandels, maar wij praten nu over het
Nederlandse boek, over boeken in de Nederlandse taal. Er wordt in het algemeen
vrij gemakkelijk gezegd dat alles toegankelijk is, maar weet u of hier onderzoek
naar gedaan is? Baseert u zich op het resultaat van onderzoek of op verkoopcijfers?
Wij weten allemaal dat deze ontwikkelingen zich voordoen, maar ze worden ook
enorm overschat. Weet u er meer van, kunt u onderbouwen wat u bedoelt?Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):U raakt nu precies het punt waarom het gaat. Naar mijn idee onderschat
u de vlucht die deze ontwikkelingen kunnen nemen. Ik weet niet wat er zal
gaan gebeuren, maar ik vind het belangrijk om erover na te denken.Mevrouw Eijsink (PvdA):Ik geloof niet dat ik die ontwikkelingen onderschat, maar ik wil ze ook
niet overschatten. Vijf jaar geleden zeiden wij ook dat alles heel snel zou
gaan, maar er zijn voldoende voorbeelden te noemen van ontwikkelingen waarbij
dat niet zo was. Ik blijf er dan ook bij dat wij blijkbaar geen van beiden
een precies inzicht in de ontwikkelingen hebben.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Daarom vraag ik ook aan de indieners of zij wel over die ontwikkelingen
hebben nagedacht. Zij kunnen wat mij betreft in ieder geval niet volstaan
met de mededeling dat zij het ermee eens zijn dat ze een bedreiging vormen.Ter afsluiting van mijn bijdrage wil ik indieners nog van harte complimenteren
met dit wetsvoorstel. Er is heel veel werk in gaan zitten en de aanloop heeft
ook jarenlang geduurd. Ik wens hun heel veel succes bij de verdere behandeling
van hun initiatiefvoorstel.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.12 uur tot 13.45 uur geschorst.Voorzitter: WeisglasDe voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-5282-5297.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl