Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Penitentiaire beginselenwet (plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders) (28980)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 2010-2023

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-07-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 37, pagina 2010-2023

05-07-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28980Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Penitentiaire beginselenwet (plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders) (28980)Pagina 2010-2023
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en enige andere wetten in verband met de beëindiging van de toegang tot die verzekering voor diegenen die op of na de inwerkingtreding van deze wet arbeidsongeschikt worden (Wet einde toegang verzekering WAZ) (29497)Pagina 2023-2032
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en enige andere wetten in verband met de beëindiging van de toegang tot die verzekering voor diegenen die op of na de inwerkingtreding van deze wet arbeidsongeschikt worden (Wet einde toegang verzekering WAZ) (29497)Pagina 2037-2050
Lijst van besluiten (maandag 5 juli 2004)Pagina 2062-2063
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Invoeringswet Wet werk en bijstand in verband met het verlenen van de bevoegdheid aan gemeentebesturen om in het kader van de Wet werk en bijstand categoriale regelingen voor de kosten van chronische ziekte of handicap voort te zetten of nieuwe categoriale regelingen terzake tot stand te brengen (29420); - Wijziging van de Wet werk en bijstand en enige andere wetten in verband met een aantal technische verbeteringen en het herstel van enkele omissies in de Invoeringswet Wet werk en bijstand (29499)Pagina 2032-2037
Behandeling van het wetsvoorstel Regeling met betrekking tot tegemoetkomingen in de kosten van kinderopvang en waarborging van de kwaliteit van kinderopvang (Wet kinderopvang) (28447)Pagina 2050-2062
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (maandag 5 juli 2004)Pagina 2063-2065
Presentie en opening (maandag 5 juli 2004)Pagina 2009-2009
Behandeling van het voorstel tot Wijziging van het Reglement van Orde van de Eerste Kamer der Staten-Generaal (00XVI, B)Pagina 2009-2009
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Aanpassing van de Auteurswet 1912, de Wet op de naburige rechten en de Databankenwet ter uitvoering van richtlijn nr. 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij (PbEG L 167) (Uitvoering richtlijn auteursrecht en naburige rechten in de informatiemaatschappij) (28482); - Aanpassing van de Rijkswet op het Nederlanderschap en de Rijkswet van 21 december 2000 tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap met betrekking tot de verkrijging, de verlening en het verlies van het Nederlanderschap (Stb. 618), mede in verband met de totstandkoming van de Wet conflictenrecht geregistreerd partnerschap (28836, R1735); - en vijf andere wetsvoorstellen (29394, 29400, 29470 en 29473)Pagina 2009-2010

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 86 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Penitentiaire
beginselenwet (plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders) (28980).De voorzitter:Ik heet de minister van Justitie van harte welkom.De beraadslaging wordt geopend.De heer Rosenthal (VVD):Mevrouw de voorzitter. Aan het begin van een heel lange sessie voor deze
Eerste Kamer kan de VVD-fractie over het wetsvoorstel dat voorligt kort zijn.
De stelselmatige daders waarover het gaat in dit wetsvoorstel zijn verantwoordelijk
voor 20% van de criminaliteit in ons land. In de grote steden ligt het percentage
nog aanzienlijker hoger. Daar blijkt het beleid, gericht op het terugdringen
van stelselmatig daderschap in combinatie met het aanpakken van de criminele
hotspots, al behoorlijk wat effect te hebben. Het is dan ook van belang dat
dit wetsvoorstel dat beleid verder ondersteunt.Het is om die reden alleen maar spijtig om te constateren dat de capaciteit
om de zeer actieve stelselmatige daders – degenen die het meest frequent
delicten plegen – te detineren. Voor 2004-2006 is die capaciteit begroot
op slechts 1000 plaatsen, terwijl die groep op zichzelf vier tot vijf keer
zo groot is. Uit contacten die ik de laatste weken met een paar mensen uit
de politiehoek heb gehad, blijkt dat zij ook dit capaciteitstekort zeer vervelend
en irritant vinden.De schriftelijke behandeling van dit wetsvoorstel stemt de VVD-fractie
grotendeels tevreden. Toch resteren er voor de VVD-fractie nog enkele punten.
In de eerste plaats hebben wij de minister gevraagd naar de gevolgen voor
de sanctiecapaciteit gericht op andere delinquenten. De minister zegt in de
memorie van antwoord dat beleid inzake stelselmatige daders erop is gericht
om negatieve gevolgen voor andere delinquenten zoveel mogelijk te reduceren.
Daarom kan een maatregel tot plaatsing in een inrichting voor stelselmatige
daders – ISD – alleen opgelegd worden op vordering van het openbaar
ministerie. Het openbaar ministerie, zo zegt de minister, zal zich daarbij
uitdrukkelijk rekenschap geven van de beschikbare capaciteit voor deze categorie.
Dan zegt de minister: "Is deze capaciteit op enig moment ontoereikend, dan
zal een passende onvoorwaardelijke vrijheidsstraf worden gevorderd." Hij vervolgt:
"Er is daarmee geen sprake van bepaalde categorieën veroordeelden bij
wie de detentie langer uitgesteld zou dienen te worden vanwege het aantal
opgelegde ISD-maatregelen."Op dit punt enkele vragen. Hoe moeten wij deze redenering van de minister
begrijpen vanuit het oogpunt van rechtsgelijkheid? Wat bedoelt de minister
in dit verband met een passende onvoorwaardelijke vrijheidsstraf? Gaat het
dan om een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf waarin het maximum van twee jaar
ISD-plaatsing wordt meegenomen, of moeten wij het anders begrijpen? Hoe zit
het dan met het regime waaronder gedetineerden hun onvoorwaardelijke vrijheidsstraf
moeten uitdienen? De principiële vraag die zich hier voordoet is of een
dergelijk regime dan gelijkwaardig is aan het zogeheten ISD-regime, het regime
voor de inrichting stelselmatige daders.Mevrouw de voorzitter. Bij dit punt wil de VVD-fractie een meer algemeen
principieel punt aan de minister voorleggen. Het valt ons namelijk op dat
ook bij dit wetsvoorstel de strafrechttoepassing van meet af aan te kampen
heeft met capaciteitsproblemen. De wetgever voert een strafrechtelijke maatregel
landelijk en integraal in, wetende dat de maatregel vanwege een klemmend capaciteitstekort
slechts een klein deel van de betreffende delinquenten zal raken. Wij hebben
het hierover ook gehad bij de behandeling van het wetsvoorstel Strafrechtelijke
opvang verslaafden, dat nauw gelieerd is aan dit wetsvoorstel. Het is nu ook
weer aan de orde bij dit wetsvoorstel. De fractie van de VVD legt de minister
de volgende redenering voor. Juist in de strafrechtelijke sfeer moet de rechtsgelijkheid
als een hoog goed worden beschouwd. Wordt die dan niet aangetast wanneer de
formele wet voorziet in vrijheidsberovende maatregelen en wanneer daarbij
meteen duidelijk is dat die maatregelen slechts voor een klein deel van de
betreffende delinquenten zullen gelden?Mevrouw de voorzitter. Kort als het is, is dat ons principiële punt
bij de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel. Een klein punt dat wij de
minister nog willen voorleggen betreft het opleggen van plaatsingen in een
ISD aan minderjarigen. De minister herhaalt dat dit in beginsel niet zal voorkomen
en hij verwijst daarbij naar artikel 77b Sr en de daarin omschreven soort
van delicten. Wij hebben echter begrepen dat artikel 77b niet alleen ziet
op de ernst van het begane feit, maar onder meer ook op de persoonlijkheid
van de dader en de omstandigheden waaronder een delict is begaan. Wij zouden
ook op dit punt graag van de minister verduidelijking hebben.Voorzitter. Wij wachten met belangstelling de beantwoording door de minister
in eerste termijn af.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Anders dan de fractie van de vorige spreker is de PvdA-fractie
hogelijk verbaasd over de wijze waarop de regering meent te mogen antwoorden,
zowel in de memorie van antwoord als in de nadere memorie van antwoord, op
de drie principiële problemen die mijn fractie heeft opgeworpen inzake
dit wetsvoorstel. Deze principiële problemen gelden blijkbaar niet voor
de VVD-fractie.Ik heb in mijn zestienjarige ervaring als lid van de Staten-Generaal zelden
meegemaakt dat een minister van Justitie zo achteloos omspringt met beginselen
van de rechtsstaat als dat gebeurt in de beide schriftelijke antwoorden op
vragen gesteld vanuit deze Kamer. Wij hadden dat niet verwacht van deze minister,
wiens inzet als minister en wiens intellectuele gaven wij – ondanks
verschillen van mening over het beleid – op zichzelf waarderen.Waar gaat het om? Allereerst om het feit dat de Wet Strafrechtelijke Opvang
Verslaafden, de SOV pas twee jaar van kracht is als proef tot 2006. Deze proef
maakt het mogelijk om een strenge maatregel op te leggen aan veelplegers,
namelijk twee jaar dwangdetentie bij het plegen van een enkel vermogensdelict
van geringe betekenis – althans in verhouding tot die twee jaar –
zoals winkeldiefstal, autokraak, zakkenrollerij, terwijl de verdachte in de
voorafgaande vijf jaar al drie maal voor een soortgelijk delict is veroordeeld,
en zijn straf heeft uitgezeten.Mijn fractie stemde eind 2000 in grote meerderheid tegen de SOV. Zij meende
in de eerste plaats dat de straf niet in verhouding stond tot het vergrijp
en zij verwachtte verder dat dwangbehandeling van verslaafden in de SOV-maatregel
niet in staat was bij te dragen aan het doen eindigen van hun gedrag als veelpleger.De SOV-wet is desondanks aangenomen en nu ruim twee jaar in werking als
proef in een deel van het land. Of deze proef geslaagd is, weten we niet.
We kunnen dat ook niet weten, want de eerste SOV'ers die de maatregel hebben
ondergaan, komen pas in de loop van dit jaar vrij. We kunnen pas in de komende
jaren vaststellen of de behandeling inderdaad recidive heeft helpen voorkomen
bij betrokkenen. We weten alleen dat de betrokkenen twee jaar van de straat
zijn op grond van een klein vermogensdelict. Overigens krijg je van de strafrechter
twee jaar wanneer je een geweldsdelict hebt gepleegd.Voorzitter. Mijn fractie heeft in het verslag te kennen gegeven dat zij –
na een bezoek aan de penitentiaire inrichtingen in Hoogvliet en Utrecht waar
de SOV werd toegepast – onder de indruk was van de wijze waarop het
personeel in die inrichtingen poogde inhoud te geven aan het programma tot
resocialisatie van delinquenten. Dat is zeer positief. Het is ons er dan ook
niet om te doen om de geloofwaardigheid van de bestaande SOV-maatregel aan
te tasten. Wij wachten daarvoor op de ter zake toegezegde evaluatie. Deze
kan, zoals gezegd, pas later plaatsvinden.Het komt ons echter wel in hoge mate onverantwoord voor om deze maatregel
via het voorliggende wetsvoorstel thans uit te breiden tot een nieuwe groep
veelplegers, namelijk de niet-verslaafden. Het betreft een groep van zeer
diverse aard, die volgens de regering circa 20% vormt van het totaal van de
groep veelvuldig recidiverende daders.Hoe kan de regering in redelijkheid voorstellen om een maatregel –
die tot gevolg kan hebben dat mensen voor twee jaar in dwangdetentie worden
gehouden – tot een nieuwe groep uit te breiden, en tevens de bestaande
SOV-proef voortaan voor het hele land te doen gelden, als we niet eens weten
of de proef is geslaagd voor de groep waarvoor de maatregel op dit moment
geldt? We weten dat het gaat om een zware maatregel, twee jaar dwangdetentie,
voor een op zichzelf gering vergrijp. We voeren als rechtvaardiging daarvoor
vooral op dat deze delinquenten een speciale behandeling krijgen aangeboden
om te resocialiseren en recidive te voorkomen. Hoe kunnen we die zware en
dure maatregel dan bestendigen en verder uitbreiden, zonder ook maar enigszins
te weten of die behandeling helpt? Als de behandeling namelijk niet helpt,
is het vasthouden van betrokkene voor twee jaar een disproportionele straf
en dus in strijd met een behoorlijke strafrechttoepassing.Wat antwoordt de regering op deze uiterst redelijke vraag? Zij acht de
dwangmaatregel nodig om de veelplegers aan te pakken, ook voor de nieuwe soorten
delinquenten die eronder komen te vallen. Waarom vindt de regering dat nodig?
Omdat de regering dat nodig vindt. Zij vindt dit blijkbaar nodig, ook al zou
blijken dat het niets helpt. De verwachting van de regering is al laag gesteld,
10 tot 15% van de veroordeelden moet na de maatregel niet opnieuw recidiveren.
De regering wacht de evaluatie niet af, maar gaat gewoon verder.De snorkende teksten die de regering in beide antwoorden aan de Kamer
geeft, proberen dit gebrek aan inhoud toe te dekken. Ik heb in het voorlopige
verslag het eerste antwoord geciteerd. Het betreft het antwoord op de vraag
waarom de regering doorgaat een strafmaatregel tot een andere groep uit te
breiden, als de bestaande proef nog niet is geëvalueerd. Het antwoord
van de regering luidt: "De beveiliging van de maatschappij vraagt om een effectieve
aanpak van stelselmatig daderschap. De voorgestelde maatregel levert daartoe
een bijdrage. Voor zover het personen betreft met een specifieke problematiek –
als gezegd zullen dit veelal harddrugsverslaafden zijn – wordt in beginsel
een programma aangeboden, tenzij dat in het gegeven geval niet zinvol is.
De maatregel is ook bedoeld voor stelselmatige daders zonder een specifieke
problematiek, waarmee het plegen van strafbare feiten samenhangt. Hen wacht
in beginsel een sobere tenuitvoerlegging, zoals hiervoor is uiteengezet. (...)
Het is buiten iedere twijfel verheven dat ook voor deze categorie van stelselmatige
daders geldt dat de maatregel strekt zowel tot beveiliging van de maatschappij
als tot beëindiging van de recidive."Het zal inderdaad duidelijk zijn dat de maatregel voor twee jaar strekt
tot beveiliging van de maatschappij, maar het is absoluut niet boven elke
twijfel verheven dat de maatregel een bijdrage zal zijn tot de beëindiging
van de recidive. De regering legt hiervoor geen enkel bewijs op tafel. Nogmaals,
de regering kan dat ook niet doen, omdat de eerste SOV'ers pas dit jaar op
straat komen. Het hangt van hun gedrag van al dan niet recidiveren af, of
de proef geslaagd is of niet.Een minister van Justitie die een maatregel van dwangdetentie gedurende
twee jaar wil invoeren zonder redelijke aanwijzingen dat de
daarbij behorende behandeling althans voor een significant aantal veroordeelden
vruchten afwerpt, schendt het beginsel van de rechtsstaat. Waarom? Hij zet
mensen voor twee jaar vast, een straf die voor geweldsdelicten wordt opgelegd,
op grond van een vergrijp waarvoor normaal nog geen drie maanden staat. De
minister haalt in feite de betrokkenen twee jaar van de straat. Dat kan in
het belang van de orde en de veiligheid op straat zijn. Om dat te doen moet
echter aan behoorlijke voorwaarden zijn voldaan, namelijk het aanbieden van
een programma dat recidive zal voorkomen.Echter, of dat programma dit effect zal hebben, is in het geheel nog niet
vastgesteld. De mogelijkheid een maatregel van twee jaar op te leggen, kan
uit het oogpunt van de veiligheid van de rechtsstaat gerechtvaardigd zijn,
als een significant aantal veroordeelden door die detentie van twee jaar met
behandeling blijkt niet opnieuw te recidiveren. Ik wil die discussie dan graag
met de minister aangaan. Als echter absoluut niet vaststaat dat dit het geval
is, dan blijft over dat mensen twee jaar worden vastgezet in het cachot. Dat
heet in de tekst van de minister "een sobere detentie". Je kunt mensen dan
even goed gewoon in de gevangenis zetten. Je moet daarvoor echter een tenlastelegging
hebben voorgelegd die zulk een straf rechtvaardigt. Als bovendien voor dit
doel geld wordt uitgetrokken dat hard nodig is, onder meer om te zorgen dat
meer-personen-op-een-cel op fatsoenlijke wijze wordt doorgevoerd, is het helemaal
erg!Voorzitter. Het voornemen van de minister is ook prematuur omdat met de
bestaande strafvorderlijke middelen hetzelfde kan worden bereikt binnen de
grenzen van de beginselen van de rechtsstaat, zoals ook de Raad van State
uitdrukkelijke constateert op pagina 3 van zijn advies. Het is dus al mogelijk
met bestaande wettelijke middelen op een forse wijze op te treden tegen de
veelplegers, die inderdaad een grote maatschappelijke overlast veroorzaken.
Mijn fractie onderschrijft dat die overlast bestaat.Als het inderdaad om veelplegers gaat, dan moet het OM in staat zijn om
de vele delicten zodanig in de tenlastelegging op te nemen dat op grond daarvan,
mede op grond van recidive, een hoge straf kan worden geëist. Worden
aldus tien of vijftien winkeldiefstallen ten laste gelegd – bij tien
delicten is immers pas sprake van een veelpleger – dan is een straf
van twee jaar op grond daarvan mogelijk, eventueel voorwaardelijk, met de
voorwaarde van dwangdetentie in een SOV-inrichting. Dat kan al op grond van
reeds lang bestaande wetgeving.Op deze opmerking van mijn fractie bestaat de minister het om te antwoorden:
Dat is wel waar, maar de rechtspraktijk benut deze mogelijkheid niet. Dat
komt enerzijds vanwege een gebrek aan ketenregie – dat wil zeggen samenwerking
tussen de betrokken instanties – en anderzijds omdat bij schaarste van
middelen de vervolging van deze relatief lichtere criminaliteit het aflegt
tegen die van zwaardere delicten.De heer Van de Beeten (CDA):Voor de fractie van de Partij van de Arbeid is het dus essentieel dat
de maatregel wordt opgelegd op basis van één of enkele delicten,
en wel binnen de criteria van artikel 38m. De Partij van de Arbeid zou er
verder geen moeite mee hebben als steeds een lijst van tien delicten, compleet
met processen-verbaal, etc., wordt behandeld op basis van een tenlastelegging
ter zitting.De heer Jurgens (PvdA):Het antwoord daarop is "ja", want dit is de bestaande strafvorderlijke
mogelijkheid om een veelpleger aan te pakken. Het OM verschijnt voor de rechter
met een tenlastelegging met daarin tien delicten die de pleger heeft gepleegd
en met de daarbij behorende eis, en dat kan best twee jaar zijn.De heer Van de Beeten (CDA):Is het niet wenselijker dat juist bij deze groep veelplegers de specifieke
maatregel van de strafrechtelijke opvang respectievelijk ISD wordt toegepast
vanwege de specifieke problematiek? Om die reden willen wij hen toch juist
niet in een regulier gevangenisregime brengen?De heer Jurgens (PvdA):Dan heeft mijn hooggeschatte collega Van de Beeten niet naar mijn geluisterd.
In mijn inleiding zei ik reeds dat de straf van twee jaar voorwaardelijk kan
worden opgelegd, met de voorwaarde dat men zich onderwerpt aan een dwangdetentie
in een SOV-inrichting. Ook het bestaande strafrecht voorziet in de mogelijkheid
om te doen wat de minister wil. Ik zal straks betogen dat dit wetsvoorstel
een échappatoire is om te voorkomen dat het OM gewoon zijn werk doet.De heer Van de Beeten (CDA):Is de heer Jurgens het niet met mij eens dat er een verschil bestaat tussen
het opleggen van een voorwaardelijke straf, waaraan de veroordeelde zich kan
onttrekken door niet aan de voorwaarde te voldoen en een maatregel waarbij
hij gedwongen wordt om het regime van de maatregel te volgen en waaraan hij
zich dus niet kan onttrekken?De heer Jurgens (PvdA):Als je in een inrichting voor strafrechtelijke opvang verslaafden wordt
geplaatst voor een dwangdetentie gedurende twee jaar, dan wordt het buitengewoon
lastig om je daaraan te onttrekken. Je wordt immers gewoon vastgehouden. Dat
gebeurt dan op grond van een normale strafrechtelijke vervolging. Dat kun
je trouwens ook zonder een voorwaardelijke straf doen. De rechter kan bepalen
dat de straf moet worden uitgezeten in die en die inrichting, in Hoogvliet,
in Utrecht of in andere plekken waar met grote toewijding aan deze mensen
wordt gewerkt. Het is absoluut niet nodig om deze maatregel in te voeren.De SOV bestaat en wij accepteren dat, maar eerst moet de proef op de som
worden genomen.Ik ga even door op het punt waar de heer Van de Beeten mij onderbrak.
Ik dank hem voor zijn interruptie, want dat gaf mij de gelegenheid nog een
aantal dingen te verhelderen.Ik had gezegd dat de minister op de opmerking van mijn fractie heeft geantwoord
dat het wel waar was, maar dat de rechtspraktijk deze mogelijkheid niet benut.
De minister zegt dan: dat komt door een gebrek aan ketenregie en omdat volgens
de prioriteiten van het OM zwaardere delicten voorrang hebben op de vervolging
van deze minder zware delicten. Hoewel de minister zelf zegt dat er sprake
is van een hardnekkig en urgent probleem, zegt hij in feite dat het OM zijn
werk niet doet. Voorts zegt de minister dat, als dan een hogere straf wordt
geëist tegen veelplegers, rechters niet bereid zijn om
zulke hoge straffen aan veelplegers op te leggen. In de stukken die de Kamer
heeft ontvangen, zegt de minister dus dat de wetgever een wet heeft gemaakt
en dat de rechter weigert de straffen op te leggen die deze wet mogelijk maakt.
Werkelijk schandelijk! Het ligt dus volgens de minister ook aan de rechters.
Zij willen gewoon niet de straffen opleggen die zij behoren op te leggen.Eerlijk gezegd, hebben wij juist rechters om van geval tot geval te bekijken
of al of niet een hoge straf moet worden opgelegd. Deze algemene stelling
vind ik alleen daarom al aanvechtbaar, maar heb ook grote twijfels over het
antwoord op de vraag of het ook waar is dat rechters weigeren hoge straffen
op te leggen. Als dat zo is, dan komt dat omdat het OM er niet in slaagt om
inderdaad te doen wat hierboven wordt voorgesteld. Daarvoor is een goede coördinatie
nodig binnen het OM, evenals het aanleggen van persoonsdossiers van veelplegers,
ook tussen verschillende parketten, en het gezamenlijk voorleggen aan de rechter
van een groot aantal zaken met een hoge eis inzake de strafmaat. Dat kan nu
reeds. Daar heb ik geen ISD-wet voor nodig. Zo moeilijk moet dat toch niet
zijn? De totale groep wordt door de regering geschat op maximaal 6000 personen.
2000 van hen zijn ernstige gevallen. Daar valt met de huidige ICT-techniek
toch een dossier van aan te leggen? Als strafvordering al de middelen biedt
om veelplegers de straf te geven die hun toekomt – ik wil aan het belang
daarvan dus niks af doen – dan gaat het niet aan om de rechters de schuld
te geven van het feit dat die straffen niet worden opgelegd.In plaats daarvan bestaat de regering het om het OM het voortaan gemakkelijk
te maken: het OM hoeft alleen aan te tonen dat een verdachte in de laatste
vijf jaar driemaal is veroordeeld. De verdachte heeft nota bene zijn straf
uitgezeten, waarbij overigens ook de kwestie van het beginsel "ne bis in idem"
aan de orde komt. Het OM hoeft alleen maar aan te tonen dat de verdachte het
delict in de laatste vijf jaar al drie keer heeft gepleegd en dat er nu weer
een zaak aan de rechter wordt voorgelegd. Vervolgens kan dan, voor die enkele
vierde kwestie, een dwangdetentie van twee jaar worden opgelegd. Normaal zou het OM inderdaad eerst tegenover de rechter moeten bewijzen
dat het om een veelpleger gaat door in de tenlastelegging vele zaken voor
te dragen en de schuld van de verdachte voor die vele gepleegde daden te doen
vaststellen.Wat de minister dus doet, is de bestaande lakse werkwijze van het OM sanctioneren.
Laat de minister er eerst eens voor zorgen dat het OM de koninklijke weg bewandelt.
Mocht dit buiten de schuld van het OM niet de gewenste resultaten opleveren,
dan kan altijd nog worden gevraagd om een bevoegdheid om een nieuwe soort
maatregel op te leggen. Ook dan is het echter van de rechter afhankelijk of
hij bereid is, die maatregel op te leggen.Dit deel van mijn betoog is erop gericht, duidelijk te maken dat er sprake
is van een échappatoire, een mogelijkheid om eraan te ontkomen om gewoon
je werk te doen: leg die tien delicten voor aan de rechter, maak de rechter
duidelijk dat het wegens mogelijke recidive noodzakelijk is om twee jaar gevangenisstraf
op te leggen, vraag de rechter te bepalen dat de gevangenisstraf moet worden
uitgezeten in een inrichting die poogt een programma aan te bieden en de zaak
is klaar. Ik heb dan helemaal geen ISD-wet nodig. Daarop krijg ik van de minister
het antwoord dat het nodig is. Ik vind dat geen antwoord en zo denk ik zeker
over het antwoord dat de rechtspraktijk zijn werk niet doet, dat rechters
maar hogere straffen moeten opleggen en dat deze maatregel wordt ingevoerd
voor het geval zij dat niet doen. Dat staat echt letterlijk in de schriftelijke
antwoorden.Het voorgaande komt in een nog scheller licht te staan als men de procesdossiers
van de veelplegers onder ogen krijgt. Daarin worden ad informandum reeksen
zaken opgevoerd waaraan de verdachte zich zou hebben bezondigd, en wel zonder
dat deze zaken in de tenlastelegging voorkomen. Er is dus een procesdossier.
In dat dossier ligt een tenlastelegging. Die stukken moeten aangeven dat de
rechter grond heeft om aan te nemen dat de verdachte deze delicten heeft gepleegd.
Processen-verbaal van andere zaken worden daarbij gevoegd. Die gaan dan over
andere delicten, andere winkeldiefstallen, andere tasjesroverijen, die de
betrokkene ook gepleegd zou hebben. Die worden echter niet in de tenlastelegging
vermeld. Is dat in overeenstemming met de regels van de rechtsstaat? De minister
zegt in zijn schriftelijk antwoord dat het om onomstreden zaken gaat. Dan
is het toch geen enkele moeite om dat vervolgens ook in de tenlastelegging
op te nemen? Zijn die zaken niet onomstreden en heeft de betrokkene in deze
zaak dus niet bekend, dan behoort dat aan de rechter te worden voorgelegd.
Als het niet aan de rechter wordt voorgelegd, is het dus geen feit waar de
rechter rekening mee kan houden. "Ad informandum" bijgevoegde zaken over iemand
zijn gedrag als veelpleger, moeten dus alleen worden voorgelegd als je die
tevens in de tenlastelegging aan de orde stelt. De eerdere straffen waartoe
de betrokkene reeds is veroordeeld, moeten natuurlijk wel worden voorgelegd.Het is van tweeën een: ofwel die zaken zijn onomstreden en dan kunnen
zij zonder problemen opgenomen worden in de tenlastelegging, ofwel de zaken
zijn niet onomstreden. Dan horen zij in de tenlastelegging thuis opdat de
verdachte zich daartegen kan verdedigen.De heer Rosenthal (VVD):Ik heb uit de stukken begrepen dat wij hierbij spreken over de "door de
verdachte bekende feiten" die in de dagvaarding worden opgenomen.De heer Jurgens (PvdA):Precies. Dat staat in de stukken. Uit ervaring weet ik dat er ook meer
in staat, dus ook processen-verbaal die geen onomstreden feiten betreffen.
In mijn betoog heb ik zojuist gezegd dat de feiten die onomstreden zijn in
de tenlastelegging moeten worden opgenomen. Zijn ze niet onomstreden, dan
moeten ze ook in de tenlastelegging worden opgenomen, want dan krijgt de verdachte
de kans zich daartegen te verweren. Het is een van die twee, maar niet alleen
bijvoegen en van de rechter verwachten dat hij daarmee rekening houdt bij
het bepalen van de strafmaat.Voorzitter. De minister bestaat het om deze principiële redenering
af te doen met de opmerking dat het opnemen van zaken van de derde categorie
in het procesdossier gebruikelijk is. Enig inhoudelijk antwoord op het tweemaal
herhaalde betoog van mijn fractie ontbreekt. Het komt mijn
fractie voor dat dit geen manier is om met vragen vanuit de Kamer om te gaan.
Ik ben niet gewend om zulke krachtige woorden te roepen tegen deze minister,
maar ik ben teleurgesteld over beide schriftelijke antwoorden. Wij meenden
namelijk niet zomaar wat bedenkingen naar voren te brengen, maar zaken die
te maken hebben met de essentie van de rechtsstaat.Het komt de leden van de PvdA-fractie dan ook voor dat dit wetsvoorstel
op grond van bovenstaande argumenten voorbarig is en dat de regering zich
door te insisteren op invoering schuldig maakt aan symboolpolitiek. "Wij halen
hierdoor toch maar lekker die overlast veroorzakende veelplegers van straat",
zegt zij, terwijl dat ook kan zonder deze wet. Laten wij eerst eens kijken
of de dwangdetentie met behandeling die SOV heet inderdaad vruchten afwerpt.
Ik hoop dat dit zo is. Laten wij beoordelen of die vruchten de inzet van mensen
en middelen rechtvaardigen. Laten wij intussen het wangedrag van veelplegers
bestrijden door effectief gebruik te maken van bestaande middelen in de strafvordering.
Laten wij de SOV-proef pas uitbreiden tot een ISD als zij blijkt te slagen.
De minister zal begrijpen dat de PvdA-fractie er dan opnieuw naar zal kijken.
Ik kan hem echter verzekeren dat wij er heel wat welwillender naar zullen
kijken als uit die proef onomstotelijk is komen vast te staan dat een significant
aantal veroordeelden door de SOV-maatregel niet meer is teruggevallen in recidive.
Dat is wat wij allen wensen.De heer Van de Beeten (CDA):Mevrouw de voorzitter. In mijn in hoofdzaak door collega Soutendijk voorbereide
bijdrage zal ik in de eerste plaats ingaan op de noodzaak van dit wetsvoorstel.
In de tweede plaats zal ik iets zeggen over de invulling en in de derde plaats
iets over de gewenste bredere aanpak. Tot slot zal ik enkele woorden wijden
aan de capaciteit.In de afgelopen jaren is een ernstig probleem ontstaan door personen die
misdrijven plegen in een frequentie waar het strafrechtelijk systeem geen
passend antwoord op vond. Deze personen zijn wij veelplegers gaan noemen,
omdat zij ongelooflijk veel – minimaal elf en vaak veel meer –
processen-verbaal wegens een misdrijf op hun naam hebben staan. Aan dit veel
plegen liggen vaak langdurige en ingrijpende problemen ten grondslag, meestal
enige vorm van verslaving. Het gaat hierbij om relatief lichtere vormen van
criminaliteit, zoals winkeldiefstal en autokraken, die als afzonderlijk feit
ter beoordeling aan de rechter voorgelegd in de regel zelfs geen voorlopige
hechtenis en ook geen zware straf rechtvaardigen. Het verschijnsel veroorzaakt
wel veel overlast en schade aan individuele burgers en aan de maatschappij
in haar geheel.Het feit dat de stelselmatige dader telkens weer terugkeert op de plaats
van het delict en zijn verderfelijke werk kan hervatten, veroorzaakt naast
de materiële schade veel emotionele schade en leidt tot een afnemend
vertrouwen in de rechtsstaat. Dit alles rechtvaardigt een andere aanpak dan
gebruikelijk was. Politie en justitie hebben hun beleid al aangepast. Zaken
worden gestapeld aangebracht, uitmondend in hogere straffen. De heer Jurgens
sprak daar ook al over. Grote steden hebben vrijwel allemaal een program van
aanpak ontwikkeld. Daarbij is in ieder geval aan het licht gekomen dat de
eenzijdig strafrechtelijke aanpak te beperkt is en dat de problemen in een
bredere context moeten worden geplaatst, met een bredere regie dan alleen
die van justitie. Dat heeft er ook al toe geleid dat in sommige gemeenten
de weg van de gedwongen opname in de psychiatrische inrichting wordt verkend.
Daarbij blijkt dat ook die wegen op problemen stuiten. Ik kom op deze bredere
aanpak zo nog terug.Dit voorstel biedt volgens de toelichting een persoonsgerichte aanpak
in plaats van een zaaksgerichte aanpak. Het opent daardoor de mogelijkheid
om de veelpleger langer te detineren, waardoor gedragsbeïnvloedende interventies
meer kansen krijgen effect te sorteren dan de zaaksgerichte korte vrijheidsstraffen.
Dat betekent dat overlastbestrijding alleen onvoldoende rechtvaardiging is
voor de maatregel. Er moet ook een reëel uitzicht zijn op resocialisatie.
Wij zijn het eens met deze aanpak. Ik ga nog even in op de bijdrage van de
heer Jurgens. Als deze maatregel ertoe zou leiden dat men alleen maar twee
jaar van de straat wordt gehaald op basis van één in de tenlastelegging
vermeld delict dat op de terechtzitting door de rechter zou zijn getoetst,
dan zouden wij ook zeggen dat het niet kan. Dan zouden wij zeggen dat het
een tenlastelegging van tien of twaalf zaken dient te zijn. Als het de eerste
keer één jaar is geworden, dan kan het pas vervolgens twee jaar
worden. Het grote verschil tussen die aanpak en wat het wetsvoorstel wil,
is de maatregel en het programma om de veelpleger te resocialiseren.De heer Jurgens (PvdA):Hoe weet u dat het zo'n groot verschil is, als wij geen enkel wetenschappelijk
of anderszins beargumenteerd bewijs hebben dat de bestaande behandeling in
de SOV inderdaad tot deze resultaten leidt? Wij vallen de bestaande SOV-maatregel
niet aan. Wij zeggen alleen dat die maatregel niet uitgebreid moet worden
totdat bewezen is dat die helpt. U doet alsof het helpt, maar dat weten wij
niet.De heer Van de Beeten (CDA):Dat weten wij op dit moment niet voldoende. Dat ben ik met u eens. Als
wij deze mensen echter twee jaar in een regulier gevangenisregime opsluiten,
dan weten wij zeker dat het niet tot resultaat leidt. Dan brengen wij ze in
een regulier regime zonder de aanpak zoals nu voorzien bij de SOV, met drie
fasen en resocialisatiemogelijkheden. Dan gaan ze gewoon de gevangenis in
op dag één en dan komen ze er na 24 maanden uit zonder dat er
verder iets gebeurd is. Er wordt alleen maar tegen de reclassering gezegd
dat de klant er weer is.De heer Jurgens (PvdA):Als wij over twee jaar de SOV analyseren en evalueren, dan kan best blijken
dat er steeds terugval in recidive is. Dan hebben wij intussen enige honderden
mensen voor twee jaar in een detentie geplaatst op grond van een enkel vermogensdelict.
Kunt u dat rechtvaardigen?De heer Van de Beeten (CDA):Nee, ik heb ook al gezegd dat wij dat niet willen. Voor ons is het programma
essentieel. Ik zal daar zo nog even over spreken. Het programma moet onderdeel
uitmaken van de ISD-maatregel.De heer Jurgens (PvdA):Dat zou voor u aanleiding moeten zijn om vooralsnog niet
voor deze uitbreiding van de wet te stemmen. Dat kunt u pas als het bewijs
is geleverd dat die behandeling helpt.De heer Van de Beeten (CDA):Voor ons is de evaluatie bij het wetsvoorstel SOV belangrijk, maar dat
is niet de doorslaggevende reden om hiervoor te zijn. Wij hadden destijds
voldoende vertrouwen in de aanpak van de SOV en daarmee ook voldoende vertrouwen
in de aanpak van dit wetsvoorstel dat het uitbreidt. Die evaluatie is zeker
noodzakelijk, maar het is geen voorwaarde om voor dit wetsvoorstel te kunnen
stemmen.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):U zult ook in de memorie van antwoord hebben gelezen over het percentage
van 10 à 15, de schatting van de minister van de slaagkans van de maatregel.
U zegt dat u er niet voor bent om mensen twee jaar van de straat te houden
en dat als vergroting van de veiligheid aan te merken. Het moet een meerwaarde
hebben en die meerwaarde is door de minister geprognosticeerd op 10 à
15% van de populatie. Wat vindt de CDA-fractie van dit percentage?De heer Van de Beeten (CDA):Ik heb het niet zo opgevat dat dit het maximale resultaat zal zijn. Ik
heb het zo opgevat dat dit het streven van de minister is. Het percentage
is overigens niet nieuw, want het kwam ook al voor in het voorstel met betrekking
tot de SOV.De heer Jurgens (PvdA):Stel dat het percentage 0 blijkt te zijn?De heer Van de Beeten (CDA):Misschien kan ik eerst even het antwoord op de vraag van mevrouw De Wolff
afmaken. Het is straks van belang om in het kader van de evaluatie te zien
waarom het beperkt is gebleven tot 15 à 20%. Dan is het interessant
om te weten waarom die andere mensen niet geholpen zijn geweest met deze maatregel.
Het is natuurlijk helemaal niet uit te sluiten dat een aantal mensen simpelweg
weigert om aan het programma mee te doen. Dat zien wij nu ook al bij de SOV.
Ik vind dat die weigeraars niet mogen worden meegeteld bij het beantwoorden
van de vraag of de maatregel succesvol is geweest. Het hangt sterk af van
de evaluatie. Zelfs als aangenomen moet worden dat permanent 15 of 20% van
de populatie daadwerkelijk met succes het programma doorloopt en daarna niet
in recidive vervalt, dan vind ik het nog een zodanige winst dat je hooguit
de vraag kunt stellen of de criteria voor het opleggen van de maatregel misschien
te ruim zijn. Vooralsnog vind ik dat daar geen aanleiding voor is.De heer Jurgens (PvdA):U gaat er voortdurend van uit dat wij spreken over de nu wettelijk geldende
SOV-maatregel. Die is niet aan de orde. De proef daarmee moet gewoon doorgaan,
ook volgens ons. Wij hebben het nu over een maatregel met vergaande consequenties,
namelijk twee jaar dwangdetentie, die wordt uitgebreid tot een nieuwe categorie
zonder dat wij de zekerheid hebben dat er een kans van slagen is. De voorwaarde
dat die behandeling een kans van slagen heeft, stelt u zelf ook. Is het dan
niet onverantwoord om tot die uitbreiding over te gaan?De heer Van de Beeten (CDA):De heer Jurgens geeft mijn woorden niet helemaal juist weer. Essentieel
is dat er een programma is dat kan worden doorlopen door degene die, eenmaal
gedetineerd zijnde, de wil blijkt te hebben dat te doen. Essentieel is niet
of het programma succes zal hebben, want dat weten wij op dit moment niet.
Wat het totale programma van de SOV betreft, zullen wij inderdaad de evaluatie
moeten afwachten.Het rechtstatelijke punt voor mij zit erin dat wij op de verkeerde weg
zouden zijn, indien wij deze maatregel zouden opleggen als een soort verkapte
gevangenisstraf door het programma helemaal niet serieus aan te bieden en
de mensen er als het ware toe te bewegen er maar niet voor te kiezen respectievelijk
maar tegen te werken. Wij zouden dan met een tenlastelegging van één
zaak, beoordeeld door de rechter, de facto twee jaar gevangenisstraf opleggen.
Dat mag natuurlijk niet gebeuren.De heer Jurgens (PvdA):Soms helpt een redenatie ad absurdum. Stel, wij ontwerpen voor veelplegende
belastingfraudeurs een maatregel waarbij zij in een inrichting terechtkomen
waarin hen wordt afgeleerd om voortdurend met hun belastingpapieren te knoeien.
Echter, wij weten niet of het wel helpt, want het zijn veelplegers met een
dwangneurotische neiging om de overheid te bedonderen. Toch zetten wij die
mensen alvast vast met die behandeling ook al weten wij helemaal niets over
de resultaten ervan. Als het om deze groep personen ging, zou de wereld te
klein zijn, maar omdat het gaat om veelplegers die zware overlast op straat
veroorzaken door winkeldiefstallen te plegen, mag zo'n groep personen ineens
voor twee jaar in de gevangenis worden gezet, mits men een programma krijgt
aangeboden, ook al weten wij helemaal niet of dat programma helpt. Ik heb
nog nooit zoiets geks gehoord.De heer Van de Beeten (CDA):Als wij 6000 veelplegende belastingfraudeurs hadden...De heer Jurgens (PvdA):De schattingen van de FIOD liggen ver daarboven.De heer Van de Beeten (CDA):...op de door de heer Jurgens bedoelde wijze, dan zouden wij die maatregel
serieus moeten overwegen. Het punt is juist dat wij het verschijnsel van veelplegers
waarop dit wetsvoorstel ziet bij deze categorie niet op die wijze kennen in
termen van verslaving, psychiatrische problematiek etc. Daarbij is het kwaad
als kwaad aan de orde. Daarover kunnen wij met deze minister boeiende discussies
hebben.De heer Jurgens (PvdA):Bij die mensen is sprake van gokverslaving.De heer Van de Beeten (CDA):Wij hebben het bij de SOV al over alcoholverslaving gehad. Als geheelonthouder
kan ik gemakkelijk zeggen dat wij alcoholverslaafden wat mij betreft zeker
onder de werking van dit wetsvoorstel kunnen brengen als dat maatschappelijk
gezien wenselijk en nuttig blijkt te zijn.Ik zei al dat wij het eens zijn met de aanpak die voorligt. Wij vinden
het juist dat de minister komt met een veralgemenisering van de strafrechtelijke
opvang voor verslaafden, zoals wij die als wettelijk experiment sinds een
paar jaar kennen. Het experimentele karakter vormt hiervoor naar het oordeel
van de CDA-fractie geen belemmering. Het verruimen van het
criterium "harddrugsverslaafden" naar alle stelselmatige daders ongeacht hun
verslaving en zelfs zonder verslaving, achten wij noodzakelijk om te komen
tot een effectieve aanpak van het veelplegersprobleem.Ik kom nu bij de invulling van de maatregel. Mijn fractie hecht sterk
aan de detentiefasering en de programmatische invulling van de maatregel.
Dat is ook het kenmerk van de SOV. Het markeert, zoals ik al zei, ons inziens
het onderscheid tussen de maatregel en de gewone gevangenisstraf. Het is ook
een vereiste om daadwerkelijk invulling te geven aan de doelstellingen van
de maatregel, namelijk de aanpak van de verslavingsproblematiek of de andere
specifieke problematiek of de recidivebestrijding door middel van resocialisatie.
Het programma is naar onze waarneming ook de brug waarover de SOV zijn erkenning
en toepassing tot nu toe, met name bij de rechterlijke macht, heeft gevonden.
Deze winst moet niet verloren gaan bij invoering van de ISD-maatregel. Ik
zeg hiermee overigens niets nieuws, want mijn partijgenoot Jager heeft in
de Tweede Kamer ook al aangegeven dat men ervan uitgaat dat in alle gevallen
een programma wordt aangeboden, misschien moet ik zeggen: of althans voor
handen is. Tegen de achtergrond van het debat in de Tweede Kamer kan ik de
uiteenzetting in de nadere memorie van antwoord dat "anders dan bij de SOV,
waarbij standaard een programma wordt aangeboden, de tenuitvoerlegging van
de ISD op tweeërlei wijze plaatsvindt: een ISD zonder programma en een
ISD met programma". niet helemaal volgen. In bepaalde gevallen is de SOV namelijk
ook een maatregel zonder programma, dus een sobere variant. Immers, de SOV
begint met een gesloten oriëntatie- en motivatieprogramma van zes tot
negen maanden. Als in deze fase het mislukken van het programma is te wijten
aan de betrokkene zelf, dan is dat geen reden om de maatregel vroegtijdig
te beëindigen en wordt betrokkene gedegradeerd tot de categorie programmaweigeraars.
Die krijgen een standaardregiem en zitten in principe twee jaar "gesloten"
met als enige winst een regelmatig leven met een helder dagritme. Als de minister
dit bedoelt met ISD "sober regiem", dan hebben wij het over hetzelfde.De heer Jurgens (PvdA):Je wilt het programma niet volgen, wat je goed recht is. Als gevolg daarvan
zit je twee jaar vast in dwangdetentie wegens het plegen van een winkeldiefstal.
Is de heer Van de Beeten zich dat bewust? Als ik zeg dat het geen zin heeft
om op mij programma's los te laten en dat ik weiger eraan mee te doen, dan
zit ik vervolgens gedurende twee jaar in een sobere detentie wegens het plegen
van één enkele winkeldiefstal. Dat is toch buiten elke proportie?De heer Van de Beeten (CDA):Ik kom er zo op terug, omdat het onder omstandigheden niet zo zal uitpakken.Uit de jurisprudentie op het terrein van de strafrechtelijke opvang van
verslaafden tot nu toe, onder andere het arrest van de Hoge Raad van 17 december
2002, blijkt dat gebrek aan motivatie bij de aanvang van de maatregelen geen
reden is om de maatregel niet op te leggen, omdat op niet-willen niet een
premie moet worden gezet. Dat vereist dat er een deskundige aanpak is waardoor
de afwezigheid van motivatie geen statisch gegeven behoeft te zijn. Wel wordt
in de opstelling van de verdachte door de rechter aanleiding gevonden om te
bepalen dat de officier van justitie in het geval van onwilligheid binnen
zes maanden moet berichten over de wenselijkheid of noodzakelijkheid van de
voortzetting van de maatregel. Dan komt de vraag naar voortzetting uiteraard
weer terug, zo zeg ik de heer Jurgens. "Geen programma" kan dus tot verkorting
van de maatregel leiden, want als er geen programma is, is de maatregel niet
langer te rechtvaardigen. Die toets aan de doelstellingen vindt plaats bij
de SOV. Dat zal in de ISD niet anders zijn, zeker nu de motie die mijn naam
draagt is geïmplementeerd in een verbeterde tussentijdse toetsingsmogelijkheid.Vroegtijdig afbreken is in principe niet aan de orde als het niet-deelnemen
aan het programma is te wijten aan de betrokkene (niet-willen). Dat ligt anders
als aan het niet-deelnemen een psychiatrische problematiek ten grondslag ligt,
want dan is het niet-kunnen, zoals onder andere aan de orde is in het arrest
van het Hof Arnhem van 21 juni 2003. Het ligt ook anders indien er geruime
tijd (dertien maanden na oplegging van de maatregel) nog steeds geen behandelmogelijkheden
zijn gevonden, zoals in het geval van het vonnis van de rechtbank van Den
Bosch van 12 december 2003. Ik zeg erbij dat ik het uitermate kwalijk
vind als er dertien maanden lang überhaupt geen programma voorhanden
is in een SOV-inrichting. Ik ben benieuwd wat de minister ervan zegt. Deze
uitspraken zijn in lijn met wat de minister bij de behandeling van het wetsvoorstel
SOV in deze Kamer heeft gezegd, namelijk dat in de eerste fase van de SOV
veel zal worden geïnvesteerd in het op gang brengen van het motiveringsproces.
Actieve deelname aan het programma zal voortdurend worden gestimuleerd.Ik erken dat de veralgemenisering wel aanpassing vergt van de programmatische
invulling van de maatregel. Niet-(harddrugs)verslaafden hebben een andere
aanpak nodig dan harddrugsverslaafden. Zeker de eerste zes tot negen maanden,
de afkickfase, zullen bij de niet-verslaafden er anders uit komen te zien,
maar dan nog is het zinvol de ISD het oriëntatie- en motiveringsprogramma
te laten behouden. Tegen deze achtergrond stellen wij de vraag naar de betekenis
van de passage over een ISD met en één zonder programma. Aanvullend
is de vraag: zijn er al programma's en trajectbegeleiders beschikbaar voor
de niet-verslaafden?Ik kom nu te spreken over het punt van de bredere aanpak. Ik constateerde
al dat psychiatrische problematiek (het niet-kunnen) aanleiding kan vormen
om de maatregel te beëindigen. De vraag is of met het wegvallen van het
verplichte advies van gedragsdeskundigen die problematiek wel tijdig zal worden
gesignaleerd. Wij gaan daar wel van uit. De vraag is ook wat er gebeurt als
blijkt dat psychiatrische problematiek in de vorm van gedragsstoornissen of
verstandelijke stoornissen eraan in de weg staat dat een programma wordt doorlopen
en een sober regiem ook niet verantwoord is. Terug op straat betekent wéér
overlast, betekent wéér geen persoonsgerichte aanpak. Dat moet
eigenlijk niet gebeuren, maar vasthouden in de ISD, al of niet in het sober
regiem, kan niet en verstoort bovendien het programma van de
wel gemotiveerden. Ook de Raad voor de Strafrechtstoepassing signaleert dit
probleem en stelt dat aldus de overlast van buiten naar binnen de muren wordt
gehaald.Ik kom hiermee op het punt van de interdepartementale benadering waarover
ik morgen ook zal spreken bij het meerpersoonscelgebruik. De problemen zijn
immers grensoverschrijdend: forensische psychiatrie, reguliere psychiatrie,
gemeentelijke overlastbestrijding. Nu fungeert justitie daarvoor als eindstation;
het strafrecht dus als afvalputje van de samenleving. In het verlengde hiervan
ligt de problematiek van de eindfase van de ISD-maatregel. In de SOV is dit
de open fase. De reïntegratie in de maatschappij waar begeleid of beschermd
dan wel zelfstandig wonen moet worden gerealiseerd, werk (vrijwillig of betaald)
moet worden aangeboden en regelmaat moet terugkeren in een tot voor de maatregel
onregelmatig leven, opdat men niet weer recidiveert. Dit is een gemeentelijke
verantwoordelijkheid. De SOV komt langzaamaan in de fase dat er zicht ontstaat
op de invulling van dit onderdeel. Is er werk? Zijn er voldoende trajectbegeleiders?
Kortom, hoe is het momenteel gesteld met die overgang van justitieel beleid
naar gemeentelijk beleid?De duur van de maatregel is uiterst flexibel en kan variëren van
één jaar tot maximaal twee jaren. Tot nu toe blijkt dat de maximale
duur van twee jaar in de praktijk ook regelmatig wordt opgelegd. De reden
is dat die duur in de SOV-uitvoering is gekoppeld aan de programmatische invulling.
In drie fasen van telkens zes tot negen maanden wordt toegewerkt naar een
terugkeer in de maatschappij. Als door de veralgemenisering het zicht op het
programma en daarmee de noodzakelijke duur van de maatregel verdwijnt, is
het gevaar groot dat ook de termijn die wordt opgelegd, zal verminderen. Dit
heeft natuurlijk weer consequenties voor het vervolgtraject.De minister heeft in de nota naar aanleiding van het verslag inzage verstrekt
in de geplande celcapaciteit. Voor 2004 zijn in totaal 272 plaatsen beschikbaar
waarvan 152 regulier, dat wil zeggen met enige vorm van reïntegratieprogramma
en 74 sober, dat wil zeggen zonder zo'n programma. Deze capaciteit is bestemd
voor de vier grote steden en moet uitgroeien tot 1000 plaatsen in 2007 waarvan
dan 434 plaatsen met programma, 440 sober, dus zonder programma en 126 extramuraal
voor de 19 grote steden. Kan de minister die verhouding regulier-sober onderbouwen?Ik wil hier nog de vraag aan toevoegen hoe wij de beheersing en de planning
van de capaciteit moeten zien in relatie tot het optreden van de officier
van justitie. De officier van justitie heeft de verantwoordelijkheid om de
maatregel te vorderen bij de behandeling van de zaak ter terechtzitting. Hij
moet op het moment van de beoordeling weten of er een programma is als een
betrokkene wordt geplaatst in een inrichting voor stelselmatige daders. Heeft
de officier van justitie daar steeds inzicht in? Hoe moet ik mij dit voorstellen
in de relatie tussen regulier en sober? Ik kan mij voorstellen dat op een
gegeven ogenblik op basis van ervaringsgegevens aangenomen wordt dat een bepaald
percentage gedetineerden weigert aan een programma mee te doen. Dan is er
dus een programma beschikbaar voor diegenen die niet zullen weigeren. Dit
vraagt om statistiek en om aannames over de beschikbaarheid van programma's
in relatie tot het gedrag van de gedetineerden die binnenkomen. Zou er in
feite niet een structurele overcapaciteit in het programma-aanbod moeten zijn
om te vermijden dat mensen die wel willen, niet aan een programma kunnen deelnemen
en daarom in een sober regiem worden ondergebracht?Over programma's en begeleiders is de informatie bij dit wetsvoorstel
minder specifiek. Nu de ISD halverwege het wettelijke SOV-experiment wordt
ingevoerd en als het ware meelift in het experiment, kunnen wij ermee leven
dat er nog niets wettelijk wordt geregeld voor de detentiefasering en voor
de programmatische invulling. Wij vinden het echter wenselijk dat er te zijner
tijd een wettelijk kader komt voor deze punten nadat de nodige ervaringen
zijn opgedaan en de contouren van de maatregel zijn uitgekristalliseerd. Wij
achten het daarom wenselijk dat beide varianten in de al voorziene evaluatie
worden betrokken. Wil de minister dit toezeggen?Ik wacht het antwoord van de minister met belangstelling af.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. Bij de behandeling van het wetsvoorstel SOV heb ik indertijd
gezegd dat ik die maatregel disproportioneel achtte en niet aanvaardbaar,
tenzij de maatregel echt effectief zou zijn. Ik had daar toen grote twijfels
over die niet het minst werden gevoed door de toenmalige minister die met
een percentage van 10 tot 15 aangaf wat de prognose was van de slagingskans
van de SOV. Ik heb toen gezegd dat ik dit een onaanvaardbaar laag percentage
vind om zo'n drastische maatregel te nemen, zelfs bij wijze van experiment.Toen het Parool onlangs berichtte dat menige ex-SOV'er na in vrijheidstelling
onmiddellijk naar de dealer loopt om opnieuw te gaan scoren, was de minister
er als de kippen bij om dit bericht te weerspreken. Toch beschikken wij nog
steeds niet over een evaluatie van de SOV. Ik ga er overigens wel van uit
dat wij die binnen afzienbare tijd van ongeveer één jaar zouden
moeten kunnen krijgen. De berichten spreken elkaar dus tegen en ik denk dat
de waarheid ongeveer in het midden ligt of dat wij überhaupt nog weinig
zinnigs kunnen zeggen over de SOV.De crux van een experiment is dat je proefondervindelijk kunt vaststellen
of je op de goede weg bent, maar wij weten nog te weinig van de SOV om de
volgende, opnieuw drastische stap naar uitbreiding te zetten. Bovendien zijn
de bestaande strafvorderlijke middelen nog te weinig beproefd om te constateren
dat de huidige mogelijkheden tekort schieten en dat een verdergaande aanpak
voor de bestrijding van de overlast van veelplegers nodig is.Ongeveer een half jaar geleden werd er met veel bombarie in Utrecht een
ketenkalender geïntroduceerd. Ik dacht daarop: als die veelplegers nu
zo'n groot maatschappelijk probleem zijn, waarom hadden wij dan niet eerder
een ketenkalender in steden als Utrecht. Ook andere informatiesystemen in
grote steden lijken nog in de kinderschoenen te staan. In ieder geval zijn
de ervaringen met het stapelen van zaken en het gevoegd behandelen
bij de politierechter of de meervoudige kamer zeker nog niet goed meetbaar.
Het kabinet zegt nu slechts: rechters straffen te mild. Is het weleens nieuwsgierig
geweest naar de vraag waarom rechters zo mild straffen, als dat al waar is?
Zijn die rechters zo wereldvreemd of hebben zij misschien goede redenen om
te twijfelen aan het nut van langdurige detentie?Ook nu weer, zo zegt de regering, is de maatregel geslaagd als de recidivekans
bij 10 tot 15% van de doelgroep wordt weggenomen. Ik vind dit zo weinig dat
dit grenst aan het absurde. Bovendien: hoe hoog zou eigenlijk het percentage
zijn bij een beleid van het stapelen van zaken en het langs de orthodoxe strafvorderlijke
wijze berechten van zaken? Stel dat een strafrechter anderhalf tot twee jaar
detentie oplegt voor tien tot vijftien zaken. Zou de recidive na ommekomst
van die detentie ook niet lager uitpakken? Zo ja, hoeveel dan? Kan daar een
prognose van worden gegeven? Is dit percentage vergelijkbaar met het succespercentage
dat de regering voor deze maatregel raamt? Sterker nog, hoe hoog zou het percentage
zijn als je niets doet? Ik maak mij sterk dat op jaarbasis wel 8% van de veelplegers
aan een vriendinnetje komt en zoals wij allen weten is dit het meest probate
middel tegen recidive. Met andere woorden: ik vind het percentage van 10 tot
15 werkelijk absurd laag, in ieder geval veel te laag om zo'n drastische en
ook zo kostbare maatregel te nemen.Wat is de prognose voor die 85 of 90% op wie deze maatregel weinig of
geen vat zal hebben? Zij komen na twee jaar detentie op straat. Wat hebben
zij dan? Voorziet de maatregel in werk, in huisvesting, in een sociale structuur
waarin de ex-gedetineerden kunnen functioneren? Ik lees dit allemaal niet
in het wetsvoorstel en ook niet in de toelichting daarop. Overigens spreekt
de heer Jurgens steeds over dwangdetentie, maar dat lijkt mij een pleonasme.
Het klinkt in ieder geval nog erger. Welke werkgever zit te wachten op iemand
die twee jaar van zijn leven in detentie heeft doorgebracht? Een paar maanden
kun je in een curriculum vitae nog wel verdoezelen, maar twee jaar lijkt mij
erg moeilijk.Met andere woorden: ik ben ook benieuwd naar die andere gedetineerden
die weer terug in de maatschappij komen en op wie het programma geen vat heeft
gehad.Mevrouw de voorzitter. De maatregel zou net als de SOV acceptabel kunnen
zijn als de minister mijn fractie ervan zou kunnen overtuigen dat er werkelijk
een verbetering in de problematiek optreedt. Die overtuiging heb ik tot dusver
niet gekregen. De minister zal betere argumenten moeten gebruiken om mijn
fractie zover te krijgen dat zij voor dit wetsvoorstel stemt.De heer Kohnstamm (D66):Mevrouw de voorzitter. Zoals gebruikelijk heb ik ter voorbereiding van
dit debat intensief kennisgenomen van de stukken die zijn gewisseld, maar
uiteraard ook van het debat dat in de Tweede Kamer heeft plaatsgevonden, omdat
hier de vraag aan de orde is of "ze" daar dingen hebben laten liggen die wij
hier moeten oppakken. Bij lezing van het verslag van het mondelinge deel van
het debat over dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer ben ik wat langer blijven
hangen bij twee inbrengen in het bijzonder, namelijk die van de woordvoerders
van de Partij van de Arbeid en van de ChristenUnie. De heer Wolfsen van de
PvdA-fractie betrok tijdens het wetgevingsoverleg over dit wetsvoorstel op
1 december 2003 een zeker voor een lid van de oppositie even ongebruikelijke
als opvallende stelling. Hij zei namelijk: "Op de keper beschouwd is het wetsvoorstel
volstrekt overbodig, want de recidiverende en bedreigende winkeldieven en
straatrovertjes kunnen nu al straffen krijgen van twaalf tot zestien jaar,
dus veel meer dan met deze maatregelen. Ook voor kale mishandeling kan een
straf tot drie jaar worden opgelegd. In deze zin is het veelal meer een strafbeperkende
dan een strafuitbreidende maatregel. Toch zullen wij voor stemmen, omdat wij
het beleid van de minister krachtig willen steunen. Wij willen iedere schijn
voorkomen dat wij de minister zouden willen hinderen bij een krachtdadige
aanpak van veelplegers."In mijn woorden: bij dit wetsontwerp is sprake van symboolwetgeving. In
de stukken spreekt de minister overigens over de noodzaak tot het afgeven
van een signaal. Maar de PvdA-fractie in de Tweede Kamer steunde desalniettemin
de minister om politieke redenen, ook nu hij in zijn strijd tegen het fenomeen
van de stelselmatige dader heeft besloten dat hij daarbij de hulp van symboolwetgeving
nodig heeft. Terzijde zij opgemerkt dat ik even dacht, toen ik bij de herlezing
van de stukken over het debat tot mijn spijt moest vaststellen dat de fractie
van D66 daaraan niet had meegedaan, dat je eigenlijk geen regeringsfracties
meer nodig hebt voor de totstandkoming van deze wetgeving. Dat was een zekere
opluchting.Is er inderdaad sprake van symboolwetgeving? De minister ontkent dat in
alle toonsoorten. Stelselmatige daders staan soms sneller weer op straat dan
dat zijn of haar slachtoffer – ik haal de memorie van toelichting aan –
klaar is met de aangifte. Dat is een frustrerende ervaring, aldus de minister.
Voor zover na enige tijd een veroordeling volgt, is deze in tijd gemeten veelal
zo gering dat van een gerichte poging om de dader te helpen om zijn leven
te beteren geen sprake kan zijn. Rechters benutten de mogelijkheden die de
strafwetgeving biedt, onvoldoende met als gevolg dat de beoogde langere opsluiting
van stelselmatige daders middels het voorliggende wetsvoorstel gerealiseerd
moet worden. Of anders gezegd: rechters zijn te zaaksgericht en vinden dat
je voor een relatief gering vergrijp niet langere tijd achter de tralies moet
kunnen verdwijnen. Dat zo zijnde rest ons kennelijk geen andere mogelijkheid
dan het geven van een krachtig en hopelijk tot navolging aanleiding gevend
signaal door het introduceren van een meer op de persoon gerichte maatregel,
waardoor de dader die zich repeterend aan relatief geringe strafrechtelijke
vergrijpen schuldig maakt, gedurende twee jaar opgesloten kan worden. Van
de straat en als het even kan in handen van op reclassering gerichte professionals,
aldus, vrij weergegeven, de redenering van de minister.De hamvraag blijft: waarom benut de rechtspraktijk de mogelijkheid tot
het opleggen van een langere straf in het geval van stelselmatige daders niet
of onvoldoende? Ik wil de minister in dit verband een reportage voorhouden,
afgedrukt in Recherche Magazine van mei 2004. In deze rapportage wordt vrij
uitvoerig verslag gedaan van de Utrechtse aanpak van veelplegers
en in het bijzonder van een vergadering waarin onder andere een parketsecretaris
van het arrondissement Utrecht, een districtsofficier van justitie, een rechercheur
en iemand van de reclassering zogenaamd casusoverleg voeren in het justitie-in-de-buurt-gebouw
aan de Livingstonelaan in Utrecht.Ik citeer de rapportage. De ketenkalender van een vijfendertigjarige veelpleger
leert dat er nog vijf zaken tegen hem openstaan. Vroeger werden deze zaken
apart afgedaan door het openbaar ministerie. Dat doen wij dus nu niet meer.
Deze zaken brengt het openbaar ministerie nu als één grote zaak
voor. Uiteindelijk is iedereen het erover eens dat voor de desbetreffende
veelpleger de mogelijkheden om hem op het rechte pad te houden zijn uitgeput.
Niets heeft gewerkt. Voor V. betekent dat twee jaar zitten. Afgesproken wordt
om deze strafeis aan de rechter voor te stellen. Einde citaat.Mijn fractie kan zich niet aan de indruk onttrekken dat het waar is dat
de huidige mogelijkheden van het strafrecht in het bijzonder door het openbaar
ministerie onvoldoende worden benut. Als dat wel het geval zou zijn geweest,
zou het voorliggende wetsvoorstel niet of aanzienlijk minder nodig zijn geweest.
Als dat zo is, is het verwijt van overbodige wetgeving of symboolwetgeving,
of misschien nog beter, signaalwetgeving terecht gemaakt.De andere inbreng waarover ik wat langer heb gepiekerd, was die van de
heer Rouvoet van de ChristenUnie. In de zes redenen waarom hij dit voorstel
een raar voorstel noemt, speelt een springend punt, waarin mijn fractie hem
graag volgt. Dat gebeurt overigens wel vaker als de heer Rouvoet spreekt over
strafrechttheoretische aangelegenheden. Wat kort door de bocht weergegeven:
als hetgeen wordt voorgesteld, niet alleen in formele maar ook in materiële
zin een strafrechtelijke maatregel beoogd te zijn, dan dient aan de ten gevolge
van het wetsvoorstel daartoe veroordeelde dader altijd een programma gericht
op het voorkomen van recidive en het bestrijden van de onderliggende verslavingsproblemen
te worden aangeboden.Indien op voorhand vaststaat, zoals bijvoorbeeld in het zo-even genoemde
Utrechtse voorbeeld, dat de mogelijkheden om de betrokkene op het rechte pad
te houden of op het rechte pad te krijgen zijn uitgeput, kan geen sprake meer
zijn van een maatregel op basis van de voorliggende wetsbepalingen. Dan is
er sprake van een verkapte straf, zeg van een ordinaire vrijheidsstraf. Daar
is op zichzelf bij stelselmatige daders niets op tegen, maar dan wel via de
Koninklijke weg, zoals collega Jurgens bepleit en niet via een omweg.Zeker, in sommige gevallen staat niet op voorhand vast dat er sprake is
van een onverbeterlijke veelpleger en dan is de voorgestelde strafrechtelijke
maatregel met een aanbod om een programma te volgen, denkbaar en wenselijk.
Maar als om het zo te formuleren de opzet van het openbaar ministerie en de
rechter slechts gericht zijn op het van de straat houden van de dader gedurende
twee lange jaren, dan dient hij gewoon daartoe veroordeeld te worden als straf
en niet als maatregel. De minister heeft zich over dit punt niet steeds even
helder uitgedrukt. Reden waarom mijn fractie het op prijs zou stellen indien
hij dat hier alsnog zou willen doen.Mijn fractie heeft het eerdere voorstel dat leidde tot de strafrechtelijke
opvang van verslaafden, gesteund om redenen die ik nu om der tijds wille niet
ga herhalen. Ik meld slechts het feit dat een zekere staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken uit paars I daar een krachtig voorstander van was en de
financiering van de voorloper van de strafrechtelijke opvang vanuit het Rotterdamse
mede mogelijk heeft gemaakt, daarbij een zekere rol heeft gespeeld.Iedereen die nu betoogt dat het wat merkwaardig is om die strafrechtelijke
opvang verslaafden te veralgemeniseren – dat is in essentie de strekking
van het voorliggende wetsvoorstel – terwijl de SOV in de praktijk nog
onvoldoende is geëvalueerd, heeft natuurlijk het gelijk van de vismarkt.
Niettemin zou mijn fractie, indien de minister van Justitie, destijds in plaats
van het voorstel SOV een voorstel zou hebben gedaan als het onderhavige, waardoor
meer in het algemeen daders, over wie gezegd kan worden dat zij om uiteenlopende
redenen verslaafd zijn aan het repetitief en veelvuldig plegen van misdrijven,
daar in beginsel ook positief tegenover hebben gestaan. Zeker, de volgorde
waarin ons de voorstellen van wet worden gedaan is niet overtuigend, maar
voor ons in dit geval geen zelfstandige reden om onze steun aan het voorliggende
wetsvoorstel te onthouden.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Of ik na de bijdrage van mijn voorganger op dit gestoelte,
de heer Kohnstamm, nog wat aan het standpunt van de SGP- en de ChristenUnie-fractie
in de Tweede Kamer heb toe te voegen, moet men na afloop maar beoordelen.Het aandeel van veelplegers en meerplegers – het gaat om personen
met tussen de twee en elf antecedenten – in de criminaliteitscijfers
bij elkaar opgeteld, komt op 60% (ongeveer 20% veelplegers en 40% meerplegers)
van de totale door de politie jaarlijks geregistreerde en opgehelderde criminaliteit.
Onderzoek heeft voorts uitgewezen dat het gaat om een groep van ongeveer 6000
zeer actieve veelplegers; 2000 van hen behoren tot harde kern van "draaideurcriminelen".
Zij zorgen voor veelvuldige overlast en het ligt op zichzelf voor de hand
dat het kabinet zich wil inspannen om aan deze overlast in het publieke domein
een halt toe te roepen.Voor de groep van aan harddrugs verslaafde stelselmatige daders bestaat
sinds 1 april 2001 de strafrechtelijke opvang verslaafden (SOV), een
specifieke strafrechtelijke maatregel voor deze groep problematische delinquenten.
De SOV was en is een experiment waarvoor een wettelijke grondslag nodig is.
Dat geldt ook voor de plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders
(ISD). De ISD is evenals de SOV ultimum remedium. Zij komt pas in beeld als
andere justitiële interventies, waaronder drangvarianten, geen soelaas
hebben geboden. Tot die drangvarianten behoort ook het opleggen van een voorwaardelijke
gevangenisstraf onder de voorwaarde van behandeling in een inrichting. Overigens
kan ook de ISD, evenals de SOV, op de voet van artikel 38p van het Wetboek
van Strafrecht voorwaardelijk worden opgelegd.Men zou ook aan andere bestaande strafrechtelijke en strafvorderlijke
middelen kunnen denken om aan veelplegers hogere straffen op te leggen; het
is hier vanavond al eerder betoogd. Meerdere strafbare feiten
zouden, in plaats van ad informandum rekening te houden met door de verdachte
bekende feiten, op de dagvaarding gezet kunnen worden. Ook zou sterker met
recidive rekening kunnen worden gehouden, waardoor hogere straffen mogelijk
worden. Op dat punt zijn immers al voorstellen gelanceerd; ik wijs op wetsvoorstel
28484 inzake herijking van een aantal wettelijke strafmaxima. Dit alles is
volgens de regering wel noodzakelijk, maar niet toereikend.Het voorliggende wetsvoorstel is bijzonder te noemen om meer dan één
reden. In verreweg de meeste gevallen waarin de jurisprudentie de wetgeving
min of meer doorkruist of buiten werking stelt, is de wetgever er snel bij
om de wetgeving aan te passen aan de rechtspraak. Hier is dat anders. De rechtspraktijk
laat zien dat de rechter het bestaande instrumentarium niet aanwendt om een
vrijheidsbeneming te realiseren die naar het oordeel van de regering nodig
is om hardnekkig stelselmatig daderschap te keren. Dat is geen oordeel over
het rechterlijk straftoemetingsbeleid, maar een constatering, zo verklaart
de regering. Zij zegt terdege te beseffen dat de strafrechter een straftoemetingsbeleid
voert waarbij een strafmaat wordt gehanteerd die evenredig is aan de aard
en de ernst van de ten laste gelegde delicten, die in redelijke verhouding
staat tot de strafmaat die geldt voor andere delicten, en die bestendigheid
vertoont.Naar het oordeel van de regering bewandelt de wetgever een juiste weg
door voor een specifieke categorie delinquenten, de hardnekkige veelplegers,
een specifieke wettelijke voorziening in het leven te roepen. Als geconstateerd
wordt dat met behulp van het huidige instrumentarium niet een zodanig langdurige
vrijheidsbeneming kan worden bewerkstelligd die nodig is om het levenspatroon
van een stelselmatige dader te doorbreken en die in ieder geval de samenleving
gedurende die tijd – het gaat om maximaal twee jaar – kan behoeden
voor nieuwe criminele overlast, moet de wetgever zijn verantwoordelijkheid
nemen. Daarom meent de regering dat er, met name richting de rechter, een
ondubbelzinnig signaal van de wetgever geboden is om langere vrijheidsbeneming
daadwerkelijk te bewerkstelligen. Maar het wetsvoorstel mag niet, zo verzekert
de regering ons, als een door de wetgever op de rechter uitgeoefende dwang
worden opgevat. Het beoogt slechts de rechter een nieuw instrument, naast
de bestaande, te verschaffen. Onze fracties kunnen die benadering tot hiertoe
volgen. Bij de wijze waarop het signaal is uitgewerkt, plaatsen zij evenwel
enkele vraagtekens.De regering stelt dat met de ISD de door de SOV in gang gezette lijn wordt
voortgezet. Ogenschijnlijk is dat waar. Voor een deel zal de ISD overeenkomen
met de SOV, c.q. zal de SOV een plaats krijgen binnen de ISD. De ISD heeft
echter een wijdere strekking en een wijder toepassingsbereik dan de SOV. De
ISD staat uitdrukkelijk in de sleutel van de beveiliging van de samenleving.
De SOV daarentegen heeft een tweeledige doelstelling: onschadelijkmaking én
resocialisatie; een cumulatieve grondslag dus.De wetgever heeft indertijd gekozen voor de SOV als maatregel; terecht,
zo menen wij. De keuze om de ISD ook in te richten in de vorm van een maatregel
is blijkens de memorie van toelichting niet een vanzelfsprekende geweest.
In het conceptwetsvoorstel werd nog uitgegaan van een bijkomende straf. Na
advies door verschillende instanties overwoog de regering dat de argumenten
die pleiten voor een maatregel, toch sterker waren. Is het niet opmerkelijk
dat voor de maatregel een bijna identieke rechtvaardiging wordt genoemd als
in eerste instantie voor de bijkomende straf, namelijk de noodzaak van beveiliging
van de samenleving, een dadergerichte aanpak en een relatief langdurige vrijheidsbeneming?
Bij de SOV bleek destijds uit de parlementaire stukken dat enkel overlastbestrijding
de oplegging van die maatregel niet kon rechtvaardigen. Langdurige vrijheidsbeneming
van verslaafden zou slechts gerechtvaardigd zijn indien daarmee ook de oplossing,
of althans het beheersbaar maken van de individuele verslavingsproblematiek
gepaard zou gaan.De vraag is thans of bij de overstap van (bijkomende) straf naar maatregel
het onderscheid tussen straf en maatregel niet al te gemakkelijk is vervaagd.
Met de karakterisering als maatregel wordt volgens de regering in de memorie
van antwoord (pagina 6) tot uitdrukking gebracht dat er geen rechtstreeks
verband behoeft te bestaan tussen de ernst van de gepleegde feiten en de zwaarte
van de strafrechtelijke sanctie van de zijde van de overheid daarop. Een straf
is primair gericht op leedtoevoeging; een maatregel staat meer in het teken
van beveiliging en behandeling, aldus de regering. Deze typering moge in algemene
zin opgaan, maar in concreto, bij de ISD dus, rijzen toch wel vragen over
het maatregelkarakter daarvan. Beveiliging, ja, maar waartegen? Tegen de overlast
als objectief maatschappelijk gegeven óf tegen de recidive als toekomstig
verwacht risico door de individuele dader? Immers, recidive waarbij naar het
verleden van de dader wordt gekeken, zou ervoor pleiten recidive als strafbepalende
factor te beschouwen. Ten aanzien van het behandelingsaspect van de maatregel
rijst de vraag of men een sanctie nog als een maatregel kan typeren wanneer
in de concrete situatie van behandeling geen sprake is en de zogenaamde maatregel
de vorm van sobere of kale detentie aanneemt. Wanneer de aanpak van stelselmatige
daders door de regering zozeer wordt gerechtvaardigd met een beroep op het
primaire belang van beveiliging van de samenleving, dreigt zij het onderscheid
tussen straf en maatregel wel zeer te vervagen, zo niet uit te hollen. Deze
conclusie wordt naar onze mening nog eens onderstreept als de regering de
verwachting – hoe realistisch wellicht ook – omtrent het effect
van gedragsbeïnvloeding en recidivevermindering door de ISD-maatregel
tempert tot 10% à 15% van de populatie. Het is vanavond al eerder gesignaleerd.
De effectiviteit van de maatregel als middel tot incapacitatie – het
door langdurig detentie onmogelijk maken delicten te plegen – is dus
vermoedelijk vele malen groter. Nu de resocialisatiedoelstelling verreweg
ondergeschikt lijkt te worden aan de overlastbestrijding, lag de keuze voor
een maatregel in plaats van voor een bijkomende straf naar onze opvatting
niet voor de hand.In de memorie van toelichting wordt ook aandacht besteed aan de omslag
of de verschuiving van een zaaksgerichte aanpak naar een persoonsgerichte
benadering. Natuurlijk is van een omslag in die absolute zin dat de ISD in
het geheel niet zaaksgericht zou zijn, geen sprake. De ISD
kan alleen worden opgelegd wanneer een strafbaar feit wordt gepleegd waarvoor
voorlopige hechtenis is toegelaten. Als de verdachte niet voor dat feit kan
worden veroordeeld, dat wil zeggen als het feit niet kan worden bewezen dan
wel de daad of de dader niet strafbaar is, is er geen "zaak" en kan geen ISD-maatregel
worden opgelegd."Een persoonsgerichte aanpak levert geen breuk op met onze strafrechtstraditie",
zo stelt de regering in de memorie van antwoord. Een langdurige carrière
van criminele overlast kan en moet naar het oordeel van de regering een zwaarwegende
factor zijn bij de beantwoording van de vraag welke strafrechtelijke reactie
het meest passend is. Bij een maatregel kan méér dan bij een
vrijheidsstraf rekening worden gehouden met de voorgeschiedenis en het levenspatroon
van de verdachte, zegt de regering. Ook bij deze verschuiving van een zaaksgerichte
naar een persoonsgerichte aanpak willen wij enkele vraagtekens plaatsen.Evenals bij ons vorige punt openbaart zich hier naar onze mening een zekere
spanning en onduidelijkheid in het wetsvoorstel. Bij een zaaksgerichte aanpak
gaat het om een retrospectieve, vergeldende interventie.De voorgestelde persoonsgerichte aanpak zal op de toekomst gericht zijn
(prospectief). Bij een retrospectieve benadering is, ook in het geval van
recidive, het strafbare feit (de zaak dus) maatgevend voor de interventie.
Bij het loslaten van een zaaksgerichte aanpak, wordt de inschatting van het
toekomstig recidiverisico bepalend voor het vinden van een rechtvaardige maatstaf
voor de interventie. In plaats van "delictsevenredigheid" zal gegaan moeten
worden naar "gevaarsevenredigheid". Natuurlijk willen wij niet bestrijden
dat hardnekkige recidive een onmiskenbaar voorspellende waarde heeft. Volgens
het wetsvoorstel moet het belang van de verdachte op een delictsevenredige
benadering het echter afleggen tegen het maatschappelijke belang om de samenleving
voor langere tijd tegen criminele activiteiten van de verdachte te beschermen.
Die keuze valt te respecteren. Het blijft echter een feit dat de maatschappelijke
problematiek van de overlast niet in de belangrijkste mate wordt veroorzaakt
door een enkele individuele recidivist. Het betreft een onderliggende problematiek
die bestaat in veelvuldige recidive door een veelvoud van individuen. Dan
rijst de vraag of het loslaten van de delictsevenredigheid ofwel de retrospectieve
proportionaliteit in het individuele geval kan worden gerechtvaardigd met
het verlangen een buiten het individu liggende, maatschappelijke problematiek
aan te pakken.Gaarne zien wij een reactie van de regering tegemoet op onze beschouwingen
en vragen. Ik hoop dat de minister onderkent dat ik niet alleen enkele academische
vragen aan de orde heb gesteld. Daar hebben enkele voorafgaande woordvoerders
voldoende feitenmateriaal voor aangedragen.De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. Enkele weken terug bekende ik hier ook in aanwezigheid
van deze minister dat ik nog nooit van mijn leven iets gestolen had. Vandaag
hebben wij het over het tegenovergestelde, over mensen die altijd stelen,
soms verschillende keren op een dag. Wij noemen deze mensen stelselmatige
daders. Dat duidt dan op hun voortdurend wangedrag, niet op het effect. Want
met al hun stelen, staan zij er persoonlijk, financieel en sociaal een heel
stuk slechter voor dan ik die het niet deed.Het zijn zonder twijfel criminelen. Zij bezorgen de samenleving ontegenzeglijk
ontzettend veel last en schade; zij zijn ervoor verantwoordelijk dat zij heel
veel mensen heel veel narigheid ondervinden. Ontzettend veel mensen hebben
de pest aan hen en aan hun wangedrag. Dat is alleszins begrijpelijk. Het zijn
echter ook tobberds. In 80% van de gevallen zijn zij zwaar verslaafd en ligt
er steeds een relatie tussen hun crimineel gedrag en hun verslaving. En zijn
zij niet verslaafd aan drugs, dan mankeren zij wel wat anders dat hen verhindert
om zich als normaal mens te gedragen.Het zijn ook geen anonieme figuren. Wij kennen onze stelselmatige daders,
ook wel veelplegers genoemd. Soms kennen wij hen maar al te goed, wij komen
hen namelijk veel te vaak tegen. Welgeteld zijn er ongeveer 19.000. Zelfs
verplegers zijn er in maten en soorten. Een vijfde deel (ongeveer 4000) wordt
in het jargon omschreven als zeer actief. Een ander deel heet in het jargon
"laag frequent". Voor alle duidelijkheid dat is nog altijd heel wat meer dan
u en ik gemiddeld aan dit soort delicten op ons geweten hebben. Samen zijn
deze 19.000 veelplegers goed voor honderdduizenden delicten; naar schatting
10% van alle delicten. Het gaat daarbij vooral om vermogensdelicten: inbraak,
winkeldiefstel en autokraak. Zij duperen daarmee honderdduizenden slachtoffers.
Daarnaast zorgen zij voor een enorme schade. Zij nemen een groot deel van
de winkeldiefstallen voor hun rekening; in de grote steden ongeveer 60%. Winkeliers
worden gek van hun optreden. Zij zoeken wanhopig naar manieren om hen van
het lijf, beter gezegd uit de winkel te houden, maar tot op heden met weinig
succes. Het grootste probleem is dat de veelpleger er niet zo mee zit dat
hij weer eens tegen de lamp loopt. Om de titel veelpleger te krijgen, moet
iemand ten minste 10 processen-verbaal gescoord hebben, maar voor de meeste
van deze mensen is dat niet zo'n heel groot probleem.Vaak worden de delicten die zij plegen aangeduid als kleine, veel voorkomende
criminaliteit. Wij moeten ons echter realiseren dat het voor de slachtoffers
geenszins kleine of veel voorkomende gebeurtenissen zijn maar unieke en uitermate
ernstige aantastingen van hun leven. Daarom is het terecht dat er een dam
opgeworpen wordt tegen die vloedgolf van criminaliteit; beter nog de kraan
moet dicht! Maar hoe? Dat is de grote vraag. Als ik het wist, was ik miljonair.
Het gaat immers om een uitermate complexe materie met enorme materiële
en immateriële schade.Hoe moet het dan wel? Op deze manier, zegt de minister, dit voorstel helpt.
Het maakt het namelijk mogelijk veelplegers langer te kunnen opsluiten, zelfs
tot twee jaar. Dat is lang voor de aard van de delicten maar de samenleving
is deze mensen dan wel langer kwijt en heeft er dus minder last van. Op het
eerste gezicht lijkt dit dus een verstandig plan van de regering. Wij moeten
schijn en werkelijkheid echter niet met elkaar verwarren. Wij moeten ons afvragen,
in hoeverre deze maatregel daadwerkelijk iets toevoegt aan
het huidige wettelijke instrumentarium. Ook nu kan een verslaafde veelpleger
met een SOV-maatregel al twee jaar uit de samenleving worden verwijderd. Er
is ook gezegd – ik wil daarop graag een reactie van de minister –
dat het blijkbaar niet aan de maatregel of aan de mogelijkheden ligt maar
aan het OM en de rechter. Als wij deze wet aannemen, leveren wij dus met de
regering kritiek op het OM en de rechters in dit land. Ik heb daarmee geen
probleem, als dat moet dan moet dat, maar dan moet dat eerst duidelijk worden.
Waarom doen het OM en de rechterlijke macht dan zoals zij doen?De minister zegt niet tevreden te zijn over openbaar ministerie en rechter.
Hij wil een ander signaal afgeven aan de samenleving om duidelijk te maken
dat het de regering werkelijk ernst is met deze groep veelplegers. Daarom
ligt dit voorstel hier op tafel. Wij vragen ons af of wij wetten moeten gebruiken
om signalen af te geven. Als ik naar de Tweede-Kamerfractie van de PvdA luister,
begrijp ik nu – met dank aan collega Van de Beeten – dat het heel
belangrijk is, ook al vind je het verder onzin. Maar ik heb, denk ik met meer
plezier, naar collega Jurgens geluisterd, die niet voor niets in dit betere
deel van het parlement zit om een betere visie van de PvdA te verwoorden.Mevrouw de voorzitter. Zoals gezegd, niemand twijfelt aan de noodzaak
om deze veelplegers aan te pakken via een dadergerichte aanpak. Zowel voor
de samenleving als voor de dader is het goed als de dader een tijdje weg is
uit de samenleving. Daarvoor hebben wij de middelen al. Daar zouden wij gebruik
van moeten maken. Waarom maken wij daar onvoldoende gebruik van? Komt dat
door het openbaar ministerie en de rechterlijke macht of zitten er nog andere
mankementen in de keten waarmee deze mensen te maken hebben? Wat gaat er verkeerd
bij politie, justitie, gemeenten, reclassering en welzijnsinstellingen? Kan
de minister ons daar iets over vertellen? Hij zegt dat met de randvoorwaarden
die geschapen worden, er van de 19.000 veelplegers 1000 meer opgesloten kunnen
worden. Dat is beter dan niets, want het zijn veelplegers. Dat betekent een
heleboel delicten minder als 1000 veelplegers twee jaar of langer geen deel
uitmaken van de samenleving. Daar zouden wij blij mee moeten zijn. Maar ja,
de andere kant van de zaak is dat wij er toch 18.000 overhouden, waarvan 3000
tot 6000 zeer actieve. Met andere woorden: schiet het echt wel op?De minister geeft ook aan dat de maatregel vooral zal gelden voor de vier
grote steden. Daar komt de meeste extra celcapaciteit beschikbaar: 186 in
Amsterdam, 159 in Rotterdam, 154 in Den Haag en 116 in Utrecht. Is dat daar
wel de moeite waard? Wat blijft er eigenlijk voor de rest van het land over?
Is er echt iets te doen met die 385 cellen?Het baart mijn fractie ook zorgen dat het slaagpercentage zo buitengewoon
laag wordt ingezet. Ik vraag mij evenals mevrouw De Wolff af of het verstandig
is dat zo'n omvangrijk instrument wordt losgelaten als zo'n klein slagingspercentage
van 10 tot 15 wordt nagestreefd. Mevrouw De Wolff deed de suggestie om vriendinnetjes
in de aanbieding te doen. Maar waar vind je de vriendinnetjes die dit voor
hun rekening willen nemen? Ik ken ze niet. Je zou je ook af kunnen vragen
waarom de samenleving onvoldoende vriendjes en vriendinnetjes biedt voor deze
mensen, zodat zij zich wat normaler kunnen gedragen. Zit het niet alleen bij
het aanpakken van de dader, maar misschien ook bij de samenleving? Misschien
is er ook iets mis met de samenleving als zoveel mensen op deze manier ontsporen.Voorzitter. Zou het niet veel beter zijn om in plaats van deze signaalwetgeving,
die niet veel toevoegt aan de bestaande situatie, een aantal andere maatregelen
te nemen? Zouden wij niet meer werk moeten maken van verstrekking van drugs
op recept voor die grote groep veelplegers die primair steelt om in hun drugsbehoefte
te voorzien en daar op de een of andere manier niet van af kan komen? Zou
het niet beter zijn om te zorgen voor betere afstemming tussen de ketenpartners
als het gaat om hulp bij arbeidstoedeling, scholingsactiviteiten, huisvesting
en financiële zaken in het geval zij weer vrijkomen? Zou het niet veel
beter zijn om een snelle analyse van de knelpunten bij de SOV-maatregel te
maken en daarna te zorgen voor afdoende uitbreiding van de celcapaciteit en
de behandelingsprogramma's? Zou het niet veel beter zijn om te zorgen voor
flexibele inzet van begeleidingstrajecten en voor 24-uursbereikbaarheid voor
ketenpartners als de reclassering en het Bureau Jeugdzorg? Zou het niet veel
beter zijn om eerst eens te zorgen voor goede dossieroverdrachten zodat iedereen
van iedereen weet wat er gedaan wordt en wat er gedaan zou moeten worden?Mevrouw de voorzitter. Ik begrijp dat het niet zo eenvoudig is om dit
soort maatregelen te nemen, zeker niet als het gaat over het verstrekken van
drugs op recept. Wij hebben ook nog rekening te houden met het buitenland.
Toch weten wij dat een groot deel van het probleem juist daardoor veroorzaakt
wordt. Waarom hakken wij dan die knoop niet door en kiezen wij er niet voor
om degenen die het betreft van de drugs af te helpen of ze aan de drugs te
helpen, zonder dat zij de samenleving voortdurend ruïneren? Graag krijg
ik hierop de visie van de minister. Overigens moeten de maatregelen die ik
noemde bekostigd worden. Dat zou misschien door de inrichting voor stelselmatige
belastingontduikers gerealiseerd kunnen worden. Als wij hen van hun verslaving
afhelpen om de belasting te ontduiken, levert dat extra veel middelen op om
dit programma financieel te bekostigen.Voorzitter. Ik las dat er een collectief winkelverbod voor veelplegers
komt. Dat geldt niet alleen in winkels, maar ook in winkelcentra en in winkelketens.
Onlangs is het Platform detailhandel dit overeengekomen met het ministerie.
Dat zou ertoe moeten leiden dat voor eind 2005 ten minste 5000 uit de winkels
geweerd zouden kunnen worden. Wat vindt de minister van die maatregel? Wat
zal die maatregel opleveren?Voorzitter. De oplossingen heb ik niet op zak, maar ik ben het met de
woordvoerder van de fractie van de PvdA eens dat dit voorstel schuurt. Het
schuurt tegen wat wij aanvaardbaar vinden in ons strafrechtstelsel. Wij stoppen
mensen per saldo langer in de cel dan de aard van hun delict redelijk maakt.
Daar moeten wij erg voorzichtig mee zijn.Ik hoorde collega Jurgens zeggen dat dit de slechtste wet is die hij in
de laatste zestien jaar heeft gemaakt. Ik zit pas een jaar hier en ik heb
al een heleboel slechte wetten meegemaakt. Ik wil dan ook niet zo ver
gaan om deze wet die kwalificatie te geven.De heer Jurgens (PvdA):Ik heb gezegd dat ik in 16 jaar van de minister van Justitie nog nimmer
antwoorden heb gekregen zoals deze, waarbij zo weinig rekening gehouden wordt
met de beginselen van de rechtsstaat. Dat is iets anders dan wat u zei.De heer Kox (SP):Het blijft een slechte wet. Ik denk dat wij het daar wel over eens zijn.
De heer Jurgens kan in tweede termijn zeggen of hij het daarmee eens is. Voor
ons is het een slechte wet, een signaalwet zonder verdere functie. Wellicht
kan de minister ons in zijn termijn overtuigen.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Voorzitter: Jurgens 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-2010-2023.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl