Behandeling van:  - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en de Penitentiaire beginselenwet (strafrechtelijke opvang verslaafden) (26023)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 4268-4286

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-04-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 61, pagina 4268-4286

28-03-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26023Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (28 maart 2000)Pagina 4237-4238
Noten bij pagina: - 4237: rapport van de Commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven van het benoemde lid dhr. J.R.V.A. Dijsselbloem; - 4255: interpellatievragen van lid Verhagen aan staatssecrataris van Justitie inzake het aantal plaatsen in AZC's.Pagina 4289-4289
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 1 februari 1995 te Straatsburg tot stand gekomen Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden (26389) en over: de motie-Van Middelkoop over de Friezen (26389, nr. 6)Pagina 4242-4242
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en de Penitentiaire beginselenwet (strafrechtelijke opvang verslaafden) (26023)Pagina 4268-4286
Behandeling van: het wetsvoorstel Aanpassing van enkele wetten in verband met de afschaffing van de titelbescherming en beëdiging van makelaars (26667)Pagina 4245-4254
Stemmingen over twee moties, ingediend bij de behandeling van de notitie "Onderwijskansen. Ruimte voor kwaliteit bij de aanpak van onderwijsachterstanden", te weten: - motie-Ross-van Dorp over concrete acties op korte termijn (27020, nr. 3); - motie-Kant over een spreidingsbeleid op basis van vrijwilligheid (27020, nr. 4)Pagina 4244-4244
Vragen de heer Rabbae aan de minister van OCeW over het financieren door een bedrijf (Cisco systems) van een onderwijsprogramma aan een openbare school (de Berlageschool), in de vorm van leerkrachten en het inhoudelijk lesmateriaal; mondeling vragenuurPagina 4238-4241
Regeling van werkzaamheden (28 maart 2000)Pagina 4241-4242
Stemmingen over veertien moties, ingediend tijdens het debat over het Energierapport 1999 (26898, nr. 8 t/m 20)Pagina 4242-4244
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (28 maart 2000)Pagina 4286-4288
Interpellatie-Verhagen, gericht tot de staatssecretaris van Justitie, over het aantal plaatsen in asielzoekerscentraPagina 4255-4268
Stemming over een motie, ingediend tijdens het hoofdlijnendebat over de toekomstige structuur uitvoering werk en inkomen (SUWI), te weten: de motie-De Wit over een publieke uitvoering van de reïntegratie (26448, nr. 9)Pagina 4245-4245
Stemmingen over zeven moties, ingediend tijdens het debat over de Koppelingswet, te weten: - motie-Kamp/Verhagen over de GBA (19637, nr. 511); - motie-Kamp/Verhagen over medisch noodzakelijke zorg (19637, nr. 512); - motie-De Wit over vereenvoudiging van de procedures van het koppelingsfonds (19637, nr. 513); - motie-De Wit over de opvang van mishandelde vrouwen (19637, nr. 514); en nog 3 ander moties.Pagina 4244-4244

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 94 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, de Wet op
de rechterlijke organisatie en de Penitentiaire beginselenwet (strafrechtelijke
opvang verslaafden) (26023).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Dit wetsvoorstel inzake strafrechtelijke opvang verslaafden
is uitvoerig in twee schriftelijke rondes met de regering besproken. Dit is
een indicatie van het feit dat het hierbij gaat om een ingrijpende maatregel,
maar het getuigt tevens van de zorgvuldigheid waarmee regering en parlement
met dit onderwerp willen omgaan. Ik wil de regering danken voor haar antwoorden
naar aanleiding van het verslag en het nader verslag. Met de tweede nota van
wijziging heeft de regering op een drietal punten wijzigingen aangebracht
op grond van commentaar van enkele Kamerfracties, waaronder die van de PvdA.De fractie van de PvdA vindt deze wijziging een verbetering. De doelstelling
van resocialisatie is nu in de wetstekst opgenomen, naast de doelstelling
van de bestrijding van overlast. Mijn fractie vond dit een noodzakelijk aanvulling.
Ook de mogelijkheid die nu in de wet is opgenomen, namelijk dat de rechter
na oplegging van de SOV eenmaal op vordering van het openbaar ministerie,
op verzoek van de veroordeelde of diens raadsman, dan wel ambtshalve, tot
een tussentijdse toetsing kan besluiten, vindt mijn fractie een verbetering.
De derde verbetering betreft de nadere omschrijving van artikel 38m, eerste
lid, onderdeel 2. De regering stelt daarbij niet met zoveel woorden dat de
dwangvariant die door deze wet wordt geïntroduceerd, een laatste schakel
is in een keten van strafrechtelijke interventies en dus een ultimum remedium.
Om misverstanden daarover te voorkomen, heb ik een amendement ingediend. In
het vervolg van mijn inbreng kom ik hierover specifiek te spreken.De Wet strafrechtelijke opvang verslaafden is niet onomstreden. Velen
hebben kritiek geuit, omdat niet onomstotelijk vaststaat dat deze ingrijpende
maatregel effectief is. Uit onderzoeken blijkt dat langdurige programma's
meer effect sorteren, maar het is de vraag of dwang helpt. Het Trimbosinstituut
komt met zijn publicatie Effectiviteit van justitiële drang en dwang
bij de behandeling van verslaafden tot de conclusie dat "toepassing van dwang
niet gerechtvaardigd kan worden met een beroep op de veronderstelde effectiviteit
van deze aanpak. Anderzijds kan ook niet gesteld worden dat dwangbehandeling
ineffectief is". Of de strafrechtelijke opvang van verslaafden, zoals in deze
wet voorgesteld, effectief is, moet voor een deel nog worden bewezen: dat
is het deel van de resocialisatie van de verslaafde crimineel. De doelstelling
van de terugdringing van de overlast zou door oplegging van deze maatregel
zeker de effectiviteitstoets doorstaan. Uit het drangproject in Rotterdam
blijkt dat de overlast in de binnenstad wezenlijk is verminderd doordat een
60-tal harddrugsverslaafden, die zich veelvuldig schuldig maakten aan strafbare
feiten, in het programma van dit project werden ondergebracht.Het moeilijke punt blijft de radicale breuk van de verslaafde crimineel
met het gebruik van drugs. Met die moeilijkheid hebben echter meer interventiemethoden
te kampen. Het uitdagende van de drang- en dwangbehandeling in de strafrechtelijke
opvang voor verslaafden is naar mijn mening gelegen in de directheid, hardheid
en duidelijkheid in de doelstelling en oriëntatie. Gedurende twee jaar
zal worden geprobeerd om de basale voorwaarden voor een regulier bestaan,
namelijk werk, inkomen en huisvesting, te realiseren. Niet alleen de totale
afhankelijkheid van drugs moet worden bestreden, maar er dient ook te worden
gewerkt aan zelfstandigheid. Zich staande kunnen houden in de maatschappij
is een essentiële voorwaarde voor een leven dat de afhankelijkheid van
drugs kan weerstaan. Deze praktische non-therapeutische benadering is een
van de motieven waarom de PvdA het de moeite waard vindt om de drang- en dwangvariant
van de strafrechtelijke opvang verslaafden in de praktijk toe te passen. Het
is een methodiek de positieve reacties oproept bij de betrokkenen zelf, de
beleidsmakers, lokale bestuurders en de uitvoerende werkers. De vaste commissie
voor Justitie had het genoegen deze positieve geluiden te vernemen bij een
werkbezoek aan het drangproject in Ossenrecht in november verleden jaar. Nogmaals,
de effectiviteit van deze maatregel dient nog te worden bewezen. Niets wijst
er echter op dat de resultaten achter zullen blijven.Mevrouw de voorzitter! Vanuit met name de hulpverleningspraktijk voor
harddrugsverslaafden zijn met betrekking tot dit wetsvoorstel kritische vragen
gesteld over het aspect dwang. Methodologische en ethische overwegingen zijn
door enkelen naar voren gebracht waarbij de term "dwangbehandeling" veelvuldig
is gebezigd. In de nota naar aanleiding van het nader verslag stelt de regering
dat het onthouden van drugs aan degene die gedetineerd wordt – en daartoe
behoort de strafrechtelijke opvang – zonder zijn instemming niet kan
worden aangemerkt als dwangbehandeling. Ik neig ertoe deze stelling van de
regering te onderschrijven. Ik nodig de minister uit nader in te gaan op de
aanduiding van de strafrechtelijke opvang verslaafden als dwangbehandeling.
In de eerder aangehaalde notitie van het Trimbosinstituut staat: "De strafrechtelijke
opvang verslaafden is een voorbeeld van dwangbehandeling omdat plaatsing in
een inrichting waar behandeld gaat worden, strafrechtelijk en zonder keus
wordt opgelegd. Het afkicken moeten gezien worden als dwangbehandeling." Kan
de minister deze opvatting van commentaar voorzien? Het is mijns inziens belangrijk
duidelijk te hebben wat de bedoelingen van de regering zijn. Is de regering
echt voor een dwangbehandeling? Schrijven wij met deze wet een dwangbehandeling
voor?Voorzitter! Over de doelgroep is veel gezegd in de schriftelijke behandeling
van het wetsvoorstel. De fractie van de PvdA is het eens met de regering op
het punt van de uitsluiting van de strafrechtelijke opvang van de niet rechtmatig
in Nederland verblijvende vreemdelingen. Criminelen die legaal in Nederland
verblijven, vallen binnen het normale justitiecircuit. Zij zullen in de regel
een vrijheidsstraf opgelegd krijgen of zullen op grond van de Vreemdelingenwet
uitgezet worden.De fractie van de PvdA heeft moeite met het feit dat vrouwen niet in aanmerking
komen voor de strafrechtelijke opvang. De regering stelt dat dit vooralsnog
niet mogelijk is vanwege het ontbreken van geschikte inrichtingen. Zou de
minister bereid zijn initiatieven die gericht zijn op vrouwen financieel en
anderszins te faciliëren? Anders gezegd: gaat de minister zelf initiatieven
daartoe nemen? De minister stelt overigens terecht dat binnen de wettelijke
criteria enige differentiatie over de afbakening van de doelgroep mogelijk
moet zijn. Marginale verschillen zijn inderdaad mogelijk, afhankelijk van
de lokale problematiek en de situatie in de diverse gemeenten.Naar aanleiding van de doelgroepenproblematiek wil ik stilstaan bij de
samenwerking tussen de verschillende overheden. Allereerst is het nodig dat
de minister aangeeft waarom hij er niet voor gekozen heeft om dit wetsvoorstel
tezamen met de coördinerend minister voor het drugsbeleid, de minister
van VWS, in te dienen? Het formele argument van de afwijzing van de regelgeving
en dat de regering met één mond spreekt, begrijp ik, maar is
geen afdoende antwoord. Gezien de aard van de maatregel waarbij een combinatie
van justitiële instrumenten en opvang en begeleiding richting resocialisatie
wordt beoogd, ware het beter dat de betrokkenheid van VWS meer zichtbaar was
in dit wetsvoorstel. Ook het feit dat de strafrechtelijke opvang verslaafden
in een keten van strafrechtelijke en hulpverleningsinterventie staat, vraagt
om gecoördineerd optreden. Kan de minister aangeven hoe de samenwerking
met het ministerie van VWS is verlopen en hoe de toekomstige samenwerking
bij de uitvoering van de maatregel zal verlopen? Ik stel deze vraag mede naar
aanleiding van het feit dat criminele drugsverslaafden met een psychiatrische
problematiek een ander traject dan de strafrechtelijke opvang verslaafden
dienen te volgen. Door de regering wordt gesteld dat er regionale samenwerkingsafspraken
komen tussen de verslavingszorg en de psychiatrie om te komen tot een adequater
aanbod voor deze doelgroep. Er zijn echter meer redenen om een nauwe samenwerking
tussen de twee voor het drugsbeleid verantwoordelijke ministeries tot uitdrukking
te brengen.De overlast in en rond de centra van veel steden en de daardoor negatieve
beïnvloeding van de leefbaarheid in de openbare ruimte, op stations en
in winkelcentra kan consequent worden aangepakt door een coördinatie
van maatregelen, variërend van opvang- en gebruikersruimten tot op medische
voorschrift verstrekken van heroïne aan langdurig verslaafden en programma's
voor afkicken en resocialisatie. Ik wil hiermee zeggen dat er in het voortraject,
voordat men zover komt dat de strafrechtelijke opvang verslaafden in beeld
komt, hard moet worden gewerkt aan de leefomstandigheden van deze veelal jonge
mensen die in de problemen zijn geraakt. Graag verneem ik van de minister
op welke wijze hij een gecoördineerde aanpak van de complexe problematiek
van drugsverslaving, criminaliteit en aantasting van het leefklimaat in de
openbare ruimte, met name in de centra van onze steden, wil bevorderen.Dan, mevrouw de voorzitter, kom ik tot de verhouding tussen Rijk en gemeenten. De regering zegt dat daarover sluitende afspraken zullen
worden gemaakt. Ook als het gaat om de financiën stelt de minister dat
de consequenties voor de strafrechtelijke opvang verslaafden voor het eerst
bij de behandeling van de begroting voor het jaar 2001 aan de orde zullen
komen. Ik wil de minister enkele vragen op dit punt stellen. Kan de actuele
stand van zaken in de gemeenten die de SOV-maatregelen gaan toepassen uiteen
worden gezet? Uit brieven van enkele gemeenten, mede gericht aan de Kamer,
blijkt dat zij klaar staan om uitvoering aan deze wet te geven. Welke gemeenten
zijn zover dat zij direct kunnen beginnen? Over welke aantallen drugsverslaafde
criminelen spreken wij dan? Welke toekomstige ontwikkelingen zijn verder te
verwachten?Mijn tweede serie vragen betreft het reële probleem dat zich in gemeenten
die niet direct meedoen met de strafrechtelijke opvang verslaafden, delinquenten
kunnen bevinden die in aanmerking komen voor SOV, maar waarin zich geen SOV-voorzieningen
bevinden. Hoe staat het met de gemeentelijke grenzen bij de toepassing van
deze maatregel? Meer in het algemeen zou ik de vraag willen stellen: kan een
harddrugsverslaafde die criminele activiteiten pleegt, dus voldoet aan de
criteria voor de SOV, niet voor deze maatregel in aanmerking komen? Kan de
minister iets zeggen over zijn voornemens voor de begroting 2001 in relatie
tot de SOV?De fractie van de PvdA acht het met het kabinet noodzakelijk dat er een
evaluatie van de SOV plaatsvindt. Aan welke criteria zou een evaluatie dienen
te beantwoorden om van succes of mislukking te kunnen spreken? Gezien voorts
het ingrijpende karakter van de SOV zou ik mij kunnen voorstellen dat er in
de jaarlijkse voortgangsrapportage drugsbeleid aan de voortgang van deze maatregel
een speciale paragraaf wordt gewijd. Wat vindt de minister van een dergelijk
voorstel?Mevrouw de voorzitter! Ik kom tot het laatste punt van mijn inbreng en
dat betreft de verhouding tussen de lopende drangprojecten en de dwangvariant
van deze wet. In verschillende paragrafen van de nota naar aanleiding van
het verslag en de nota naar aanleiding van het nader verslag wordt door de
regering in lovende woorden gesproken over de drangprojecten. In antwoord
op vragen van mijn fractie bevestigt de regering dat bestaande voorzieningen
en experimentele drangprojecten inzake de opvang van verslaafden niet zullen
verdwijnen, noch minder prioriteit zullen krijgen als gevolg van de invoering
van de strafrechtelijke opvang verslaafden.Op een vraag van GroenLinks in de nota naar aanleiding van het nader verslag
staat dat steeds is beoogd de drangvariant om te zetten in de dwangvariant.
Ook het justitiepersoneel gaat dan over tot de dwangvariant. In de nota naar
aanleiding van het nader verslag van 1 november 1999 wordt gesproken over
een ambtelijke werkgroep die aan het einde van het jaar advies zal uitbrengen
over de vraag of de drangvariant als zodanig kan blijven voortbestaan in de
huidige of gewijzigde vorm. In de brief van 23 december 1999 schrijft de minister
aan de vaste commissie dat een taskforce gevraagd is te adviseren over de
toekomst van het drangexperiment na 1 januari 2001. Al met al blijft de minister
vaag. Hij verschuilt zich achter het werk van werkgroepen en taskforces. Het
wordt tijd dat hij duidelijke taal spreekt. De fractie van de PvdA is voor
het voortbestaan van de drangvariant. Om het voortbestaan daarvan te verzekeren,
heb ik een amendement op stuk nr. 10 ingediend. Als wij de dwangvariant als
ultimum remedium in de keten van strafrechtelijke en andere interventies beschouwen,
wordt daarmee erkend dat eerst andere alternatieven worden uitgeprobeerd.
Daarbij hoort naar de mening van de fractie van de PvdA het alternatief van
de drangvariant. Gemotiveerdheid voor het volgen van het programma van twee
jaar is essentieel voor het succes en het laten voortbestaan van de drangvariant
helpt tevens bij het vormen van groepen die vanaf het begin motivatie tonen
en daarin volharden. De variant helpt ook degenen die een extra duwtje nodig
hebben door dwang. In de toelichting op het amendement heb ik grotendeels
citaten van de opvatting van de regering opgenomen. Deze zijn duidelijk en
niet voor tweeërlei uitleg vatbaar. Ik ben benieuwd naar de reactie van
de minister.De heer Dittrich (D66):In de wetstekst hebt u via uw amendement de woorden "hulpverlening waaronder
drangmodaliteiten niet tot een succes hebben geleid" geïncorporeerd.
Is het niet ontzettend lastig voor een rechter die de zaak moet beoordelen
om te bekijken of zo'n drangmodaliteit inderdaad tot succes heeft geleid?
Wat bedoelt u met succes? De regering stelt dat de wet het raamwerk levert.
Verder moeten op lokaal niveau initiatieven verder worden ingevuld. Is het
wellicht beter om de drangmodaliteiten niet in de wetstekst op te nemen, maar
ze via die lokale initiatieven vorm te laten krijgen?De heer Apostolou (PvdA):Wat u vraagt, gaf de regering als antwoord op vragen van uw fractie om
het expliciet neer te leggen. De regering zei echter dat het er al impliciet
in staat. Ik stel dit echter expliciet aan de orde, omdat wij ervaring hebben
met drangprojecten. Als een delinquent niet het programma van een drangproject
wil volgen, is er geen succes geboekt en dan komt dwang in beeld. Een dergelijk
programma moet namelijk beëindigd worden. Als men niet in staat is op
vrijwillige basis zo'n programma te volgen, moet het via dwang.De heer Dittrich (D66):Moeten gemeenten die meedoen aan het experiment een soort lijst opstellen
waarop de rechter modaliteiten die niet tot een succes hebben geleid kan afvinken?
Aan de hand van zo'n lijst kan dan duidelijk worden dat iemand voor dwang
in aanmerking komt. Is dat uw bedoeling?De heer Apostolou (PvdA):Ik begrijp dat in de gemeente Rotterdam heel zorgvuldig bijgehouden wordt
wat de geschiedenis is van iemand die jarenlang in dat circuit zit van vastzitten,
vrijkomen, opnieuw crimineel gedrag vertonen, weer vastzitten, enzovoorts.
Dat staat allemaal op een lijst. Indien zo iemand voor SOV in aanmerking zou
moeten komen, zou gekeken worden naar zijn voorgeschiedenis: wat heeft hij
allemaal gedaan tot nu toe en komt toepassing van het ultimum remedium inderdaad
in beeld omdat alle andere vormen van hulpverlening niet geholpen hebben?De heer Van de Camp (CDA):Is de bedoeling van uw amendement, collega Apostolou, dat iemand die in
 de dwangvariant terechtkomt altijd eerst de drangvariant moet
hebben doorlopen?De heer Apostolou (PvdA):Motivatie is natuurlijk heel belangrijk. In eerste instantie moet voor
iedereen die voor strafrechtelijke opvang verslaafden in aanmerking zou moeten
komen, in ieder geval het alternatief van de drangvariant in beeld komen.
Indien de officier van justitie en de rechter van mening zijn dat die niet
helpt, moeten zij natuurlijk wel die beslissing nemen. Ik vind het echter
heel belangrijk dat de drangvariant niet verdrongen wordt door deze maatregel.
Het is geen absolute voorwaarde dat er een drangvariant is doorlopen, maar
ik vind wel dat die als eerste in beeld moet komen wanneer men een maatregel
wil opleggen.De heer Van de Camp (CDA):In dat opzicht is er volgens mij een klein verschil tussen de tekst van
het amendement en de tekst van de toelichting. Als je de tekst van het amendement
legistisch leest, staat er dat je eerst een drangvariant moet hebben doorlopen
en dat je pas als dat mislukt de dwangvariant krijgt. Ik zou veel liever de
of-of-situatie hebben. In allebei de gevallen heb je van doen met langdurig
verslaafden, recidivisten en noem maar op. Ik ben een beetje bang dat je in
uw amendement eerst mislukt moet zijn in de drang en dan pas naar de dwang
gaat.De heer Apostolou (PvdA):Ik spreek in mijn amendement over een opgelegde vorm van vrijheidsbeneming
of hulpverlening waaronder de drangmodaliteit. Het is een veel groter scala
dan alleen maar een drangmodaliteit. Dat is ter beoordeling aan de officier
van justitie en de rechter.De heer Niederer (VVD):U gaat in uw amendement van de drangvariant naar de onvoorwaardelijke
dwangvariant. Het wetsvoorstel kent in artikel 38p echter ook de voorwaardelijke
dwang als een soort tussenstap voordat er overgestapt wordt naar de onvoorwaardelijke
dwang. Waarom wordt daarover niets gemeld in uw amendement? Is dat opzet of
is het vergeten?De heer Apostolou (PvdA):U moet het amendement inderdaad zien vanaf het begin. Er wordt gesproken
over een verdachte die in vijf jaren voorafgaand aan het door hem begane feit
ten minste driemaal wegens een misdrijf onherroepelijk tot een vrijheidsbenemende
straf of maatregel is veroordeeld. In die zin spreek ik hier helemaal niet
over voorwaardelijke oplegging van de maatregel. Dat is een ander hoofdstuk.De heer Niederer (VVD):Dat is een ander artikel. Maar desondanks dat voldaan is aan de voorwaarden
die u zojuist noemt, kan de rechter besluiten om de maatregel niet ten uitvoer
te leggen.De heer Apostolou (PvdA):Ja, maar wat is uw vraag dan aan mij?De heer Niederer (VVD):Waarom u meteen overstapt van de drangvariant naar de onvoorwaardelijke
SOV als ultimum remedium en de tussenstap van de voorwaardelijke SOV niet
als vraag heeft betrokken in uw amendement.De heer Apostolou (PvdA):Ik heb dat verondersteld als een mogelijkheid. Het gaat mij er hier om
dat de drangvariant ook niet uit het vizier verdwijnt. Dat is wat ik wil zeggen
en dat komt omdat de regering niet duidelijk is in haar antwoorden op vragen
van de Kamer terzake. Soms zegt zij dat er niets aan de hand is. Op andere
momenten zegt zij dat als deze wet wordt aangenomen, de drangvariant weg is.
Dat wil ik niet.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Het goede van het amendement van de heer Apostolou is dat
daarmee de volgorde wordt gemarkeerd: eerst drang en dan dwang. Dat lees ik
erin en met die strekking wil ik het ook steunen. Ik vind het jammer dat hij
op een vraag van collega Dittrich een parallel trekt met andere mogelijkheden.
Begrijp ik hem toch goed, dat hij eerst drang wil en daarna dwang? Op die
manier is er eigenlijk sprake van een ultimum remedium.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Het gaat om een vorm van vrijheidsbeneming of hulpverlening
waarbij die drangvariant kan gelden. Voor mij is niet per se noodzakelijk
dat een programma is doorlopen. Ik zeg nogmaals: het eerste alternatief dat
aangeboden moet worden is drang. Motivatie is in mijn ogen namelijk heel belangrijk.
Het is mogelijk dat in een bepaald geval een programma van drang is doorlopen.
Andere vormen van vrijheidsbeneming of hulpverlening kunnen vervolgens in
aanmerking worden genomen, maar men kan tot de conclusie komen: er moet nu
dwang worden toegepast. Die mogelijkheid wil ik niet helemaal uitsluiten.
Tegelijk vind ik het heel belangrijk dat als eerste alternatief drang wordt
gebruikt.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Collega Van de Camp zei: je kunt dit ook legistisch lezen.
Met die woorden voelde ik mij aangesproken en daarom bemoei ik mij hier ook
maar mee.Ik begrijp de intentie van de heer Apostolou, maar lees uit zijn amendement
juist iets anders dan de heer Van de Camp. In zijn toelichting gebruikt de
heer Apostolou namelijk de woorden ultimum remedium. In de tekst van het amendement
worden de twee alternatieven gelijktijdig gebruikt: óf er is sprake
van een onherroepelijke veroordeling van straf A, B of C óf de opgelegde
vorm van vrijheidsbeneming of hulpverlening waaronder drangmodaliteiten heeft
niet tot resultaat geleid. Er worden dus gelijktijdig twee routes aangeven
om tot een SOV te komen, maar dat komt niet helemaal overeen met de intentie
die de heer Apostolou nu aangaf. Daarom meen ik dat er enige verduidelijk
nodig is.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Er gelden drie clusters die zullen leiden tot een oplegging
van dwang: in vijf jaar een bepaald aantal keren onherroepelijk veroordeeld
zijn, een hulpverleningsprogramma hebben gevolgd en de cluster die ik hieraan
toevoeg. Pas daarna komt de dwangvariant in beeld.De heer Rouvoet (RPF/GPV):We hoeven hier niet aan een uitputtende exegese te doen. Het gaat mij
evenwel om de tweede keer van het gebruik van het woordje "of" in uw amendement:
of een opgelegde vorm. Die weergave impliceert de mogelijkheid dat niet sprake
is van een ultimum remedium. De betrokkene kan drie keer veroordeeld zijn
ofwel een drangmodaliteit doorlopen hebben zonder succes. In beide
gevallen is volgens het amendement van de heer Apostolou een SOV mogelijk.
Ik vraag mij echter af of dat overeenkomstig zijn intentie is.De heer Apostolou (PvdA):Zo heb ik dat niet bedoeld. Dat "of" moet dus zo niet gelezen worden als
u het aangeeft. Er worden eigenlijk drie elementen naast elkaar gezet.Voorzitter! In aansluiting op het gestelde in dit amendement wil ik de
minister vragen wat er gebeurt in het geval er veel cellen voor de dwangvariant
leeg komen te staan door onvoldoende vraag doordat veel delinquenten het vrijwillige
traject van de drang willen volgen. Voorkomen moet worden dat terwille van
het gebruik van daarvoor bestaande voorzieningen het ultieme middel van dwang
wordt toegepast terwijl dat niet nodig is. Tenslotte is essentieel te weten
wat de minister doet met de geldende drangprojecten per 1 januari 2001. Mijn
fractie is voor continuering. Indien de minister op dit punt geen duidelijkheid
verschaft, wil ik de Kamer in tweede termijn een uitspraak voorleggen.Mevrouw de voorzitter! De fractie van de Partij van de Arbeid benadert
het voor ons liggende wetsvoorstel vanuit de zorg voor de overlast in veel
steden, die veroorzaakt wordt door een hoog actieve groep daders die aan harddrugs
is verslaafd. Vermindering van deze overlast, die door veelvuldig crimineel
gedrag wordt veroorzaakt, is vereist. Verbetering van het leefklimaat in winkelcentra,
op stations en in andere openbare gelegenheid is een doelstelling die de PvdA-fractie
in het kader van veiligheid en leefbaarheid nastreeft. Dat is de primaire
invalshoek van de strafrechtelijke opvang verslaafden. Daarom onderschrijven
wij het primaat van het ministerie van Justitie in dezen. De strafrechtelijke
opvang verslaafden zou echter een disproportionele maatregel voor de gepleegde
misdrijven zijn, ware het niet dat het aspect van resocialisatie een tweede,
maar zeer essentieel bestanddeel van deze wet uitmaakt.De strafrechtelijke opvang verslaafden dient bescheiden pretenties te
hebben vanwege de hardnekkigheid van de drugsverslaving en de daaraan gerelateerde
criminaliteit. De strafrechtelijke opvang verslaafden heeft wel de intentie
het uitzichtloze patroon van vastzitten, vrijkomen en terugvallen te doorbreken
en om hem of haar de kans tot resocialisatie te bieden. Dit debat en met name
de concreetheid van de antwoorden van de minister kunnen bijdragen aan de
totstandkoming van een goed gestructureerde maatregel die ten goede kan komen
aan zowel de drugsverslaafde als de samenleving.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Het vandaag te bespreken voorstel van wet richt zich op de
veelvuldig recidiverende, criminele en veelal langdurig verslaafde. Dit is
weliswaar een niet zo omvangrijke groep – ik kom later nog terug op
die omvang – maar zij veroorzaakt veel overlast. Het afgelopen decennium
heeft ook naar onze mening aangetoond dat er naast ambulante, extramurale
voorzieningen – het project medische verstrekking van heroïne reken
ik er ook toe – en intramurale voorzieningen, de zogenaamde afkickklinieken,
behoefte is aan een passend sluitstuk voor de allermoeilijkste categorie.
De beoogde doelgroep heeft veelal een uitgebreide carrière in de reguliere
verslavingszorg achter de rug; echter zonder resultaat. Zij vervalt veelvuldig
opnieuw in criminaliteit. Het in de toekomst derhalve met dwang op te leggen
programma bestaat uit drie fasen, een intramurale fase, een half open fase
met opleiding en training voor werk en ten slotte een fase met begeleid wonen,
dit alles met een maximale duur van twee jaar.Het voorstel is enerzijds eenvoudig: een strafrechtelijke opvang van verslaafden
teneinde hen, zonder expliciet medisch afkickprogramma maar onder goede medische
begeleiding, van de verslaving aan drugs af te helpen en voor te bereiden
op een terugkeer in de samenleving. De strafrechtelijke opvang van verslaafden
is, evenals de zogenaamde TBS, terbeschikkingstelling aan de regering, een
maatregel en wordt als zodanig in het Wetboek van Strafrecht, titel IIA vastgelegd.Anderzijds is het wetsvoorstel gecompliceerd, omdat het hier niet zozeer
handelt om een gedwongen behandeling, maar om een gedwongen opvang met als
startpunt een gesloten fase in een speciale gevangenis of deel van een gevangenis.
Dit alles in tegenstelling tot het huidige SOV-experiment te Ossendrecht-Rotterdam,
waarbij een en ander via drang wordt aangepakt. Drang houdt in dat de verslaafde
zichzelf aanmeldt voor het programma, het programma onder drang ondergaat,
maar het ook weer naar eigen keuze kan verlaten. Het laatste is voor de beoogde
doelgroep een verkeerde uitdaging. Slechts een gering aantal personen van
de dranggroep maakt het programma volledig af. De cijfers op pagina 7 van
de nota naar aanleiding van het verslag zijn in dat opzicht teleurstellend.
Ook de fax die wij vandaag van de gemeente Rotterdam mochten ontvangen, geeft
niet al te positieve beelden over de drangvariant op dit moment.Daar komt bij dat dwangbehandeling in de verslavingszorg, in de wetenschappelijke
literatuur en ook in de politiek een omstreden zaak is en blijft. Het meest
helder vonden wij dat verwoord in de notitie van prof. Rigter van het Trimbosinstituut,
maar ook de Vereniging voor geestelijke volksgezondheid in Nederland heeft
haar ernstige bezwaren tegen een op voorhand definitieve regeling bij de Kamer
neergelegd. Deze argumenten laten mijn fractie niet onberoerd, maar overtuigen
echter niet; de praktijk van politie, justitie, andere delen van de verslavingszorg
en bestuurders geeft duidelijk andere signalen. Tijdens het werkbezoek aan
Ossendrecht vroeg de Rotterdamse wethouder mevrouw Kuiper met klem de strafrechtelijke
opvang in de dwangvariant mogelijk te maken. De CDA-fractie steunt deze laatste
opvatting.Een ander punt van discussie is het verband tussen de duur van de op te
leggen maatregel, maximaal twee jaar ex artikel 38n, en de duur van een eventueel
op te leggen straf, dit alles in relatie tot de zwaarte van het gepleegde
misdrijf. Er is een onderscheid tussen straf en maatregel, maar ook bij het
opleggen van een maatregel is er wel degelijk verband tussen de zwaarte van
het misdrijf en de zwaarte van de maatregel. In de literatuur wordt dit punt
van het wetsvoorstel bekritiseerd. Maar ook hier steunt de CDA-fractie de
in het wetsvoorstel gemaakte afweging; de recidive uit het verleden, het feit
dat men ernstig verslaafd is, de bezorgde overlast en het
gevaar van nieuwe recidive rechtvaardigen naar onze mening de maximale lengte
van de op te leggen maatregel.Voorzitter! Dit doet niets af aan het feit dat ook wij een zorgvuldige
evaluatie willen, zoals thans voorgesteld in artikel V. Zo'n automatisme is
deze strafrechtelijke opvang nu ook weer niet! Wat te doen als de veroordeelde
de strafrechtelijke opvang definitief afbreekt? Voor de leden van mijn fractie
blijft dat punt onduidelijk. Volgt er dan een executie van een reguliere gevangenisstraf?
Maar dat kan niet, want die is op basis van het voorgestelde artikel 38m niet
opgelegd. De nota naar aanleiding van het nader verslag spreekt zich naar
mijn waarneming hier niet over uit. Wat te doen als de veroordeelde uiteindelijk
iedere behandeling c.q. medewerking weigert? Welke sanctie is dan mogelijk?Naast het onderscheid dwang en drang wil ik nog een opmerking maken over
de cliënten met psychische stoornissen. Tijdens het werkbezoek dat wij
als vaste commissie voor Justitie op 12 november 1999 aan het drangexperiment
in Ossendrecht hebben afgelegd, waarschuwde een van de inleiders voor het
onnodig medicaliseren van een aantal cliënten. Veel zwaar verslaafden
hebben inderdaad van doen met een cumulatie van problemen, zoals sociaal-emotionele
stoornissen, psychiatrische, financiële, huisvestings- of uitkeringsproblemen,
problemen met de partner etc., maar dat wil nog niet zeggen dat zij bij voortduring
als patiënt dienen te worden behandeld. Binnen de verslavingszorg is
dit echter veelvuldig het geval. Juist de zwaar verslaafden zelf vragen om
een meer zelfstandige, veelal ook respectvolle benadering die hen ook meer
aanspreekt op hun eigen verantwoordelijkheid. Wordt er niet te veel, nog steeds
onnodig gemedicaliseerd?Onduidelijk blijft de omvang van de doelgroep. In de nota naar aanleiding
van het nader verslag wordt op pagina 21 gesproken van een minimale omvang
van plusminus 3000 personen. Maar de geluiden uit de samenleving, ook door
de collega's Rouvoet en Apostolou afgelopen zaterdag vernomen tijdens een
forum in Ede, duiden op een omvang van plusminus 6000 personen. Wat is de
opvatting van de minister van Justitie in dezen? En wat betekent deze omvang
van de doelgroep voor de beoogde capaciteit van 350 SOV-plaatsen? Alleen in
Rotterdam zouden die al nodig zijn. Ware het niet verstandig deze capaciteit
nu reeds te verdubbelen tot 700 respectievelijk 1000 plaatsen?Ook ik sluit mij aan bij de vraag van collega Apostolou waarom de SOV
niet op voorhand wordt opengesteld voor vrouwen. Nu de dwangvariant naar alle
waarschijnlijkheid mogelijk wordt: wat betekent dat voor het voortbestaan
van de drangvariant? De gemeente Rotterdam wil deze variant graag voortzetten
in de combinatie Ossendrecht-Rotterdam. Wij steunen die gedachtegang. Laat
ik dat voor de motie van collega Apostolou nu maar reeds zeggen. Per verslaafde-patiënt
dient immers zorgvuldig te worden nagegaan of een drangvariant toch niet mogelijk
is. Drang levert naar alle waarschijnlijkheid meer interne motivatie op dan
dwang. Is er voor het jaar 2000 een acuut financieel probleem voor de drangvariant
in Rotterdam?De heer Rouvoet (RPF/GPV):Die gedachtegang steun ik zelf ook, maar de vraag is of de heer Van de
Camp het nodig vindt om dat expliciet in de wet vast te leggen. In de stukken
wordt al aangegeven dat via het vroeghulpinterventiesysteem advies wordt verstrekt
aan het openbaar ministerie. Daarin moet worden aangegeven of er minder ingrijpende
interventies mogelijk zijn. Dat vindt de heer Van de Camp niet voldoende?
Hij vindt het amendement essentieel?De heer Van de Camp (CDA):Nee. Ik begrijp de achtergronden van collega Apostolou om de drangvariant
in de wet vast te leggen, maar aan de andere kant vind ik het amendement een
beetje – hij moet dat niet persoonlijk opvattend – vervuilend.
Ik heb juist begrepen dat deze wettelijke regeling nodig is om met name die
dwangvariant, met de nodige waarborgen, vast te leggen. Al hetgeen ik hier
zeg over de drangvariant kan in mijn ogen binnen de bestaande wetgeving. Ik
deel met collega Apostolou wel de financiële toekomst van dat project.
Als je de faxen ziet die wij vandaag van Rotterdam hebben gekregen, blijkt
dat er sprake is van een serieus probleem. Hetgeen overigens niets afdoet
aan de door mij geciteerde cijfers over de drangvariant. Daar ben ik vrij
kritisch over, maar wellicht dat de minister daar ook wat over kan zeggen,
gezien het feit dat het project werkende weg meer resultaten behaalt. Wat
mij betreft hoeft de drangvariant niet expliciet geregeld te worden in de
wet.In hoeverre is de financiële paragraaf uit de memorie van toelichting,
pagina 17, paragraaf 5, nog actueel? Is een en ander voldoende afgestemd met
de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport? Dit in verband met de betrokkenheid
van de reguliere verslavingszorg.Veelal wordt gesproken over Rotterdam. Toch wil ik de minister vragen
hoe op dit moment de voorbereiding is en wat de betrokkenheid respectievelijk
de relatie met de andere gemeenten is. Wij hebben op 16 februari een brief
gekregen van het samenwerkingsverband "SOV-Zuid", bestaande uit de gemeenten
Maastricht, Heerlen, 's-Hertogenbosch, Eindhoven, Arnhem en Nijmegen. Zij
willen ook graag, voorzover dat woord "graag" hier op zijn plaats is. Hoe
staat het met de voorbereidingen en contacten tussen het ministerie van Justitie
en deze gemeenten? Waar zullen de beoogde 22 plaatsen gerealiseerd worden?
In hoeverre vormt de financiering – partieel door het departement van
deze minister – nog een probleem om met een snelle start te kunnen beginnen?In onze ogen staat of valt de strafrechtelijke opvang van verslaafden –
drang- of dwangvariant – met een goede en langdurige nazorg. In de reeds
eerder door mij aangehaalde notitie van het Trimbosinstituut wordt gesproken
over nazorgtermijnen van vijf tot zeven jaar. Uit mijn ontmoetingen met langdurig
verslaafden kan ik mij wel degelijk iets voorstellen bij een dergelijke langdurige
termijn. De verlokkingen, maar ook de doortraptheid van de "scene", zijn dermate
heftig dat je wel buitengewoon sterk in je schoenen moet staan om niet opnieuw
terug te vallen. Maar kunnen wij als overheid een dergelijke lange termijn
van nazorg garanderen? Waarschijnlijk niet. Er is een gebrek aan mensen en
een gebrek aan financiën, ook in de zorgsector, en er zijn immers nog
andere prioriteiten. De vraag die de CDA-fractie zich in dit
verband heeft gesteld is: kunnen wij een beroep doen op de maatschappij als
geheel, als het gaat om de nazorg? Ik vraag daarom de minister om een expliciete
reactie op het idee van de individuele coach. Het lot van veel ex-verslaafden
hangt af van de begeleiding, met name in het eerste jaar na hun terugkeer
in de samenleving. Dit geldt zeker als ook de individuele trajectbegeleider
uit de SOV zijn of haar werkzaamheden heeft beëindigd. Als wij de mensen
die uit het SOV-project komen in dat eerste jaar kunnen motiveren, helpen
en soms beschermen, komen wij wellicht veel verder dan met alle dwang- en
drangprogramma's bij elkaar. Veel vutters zijn best bereid om een ex-verslaafde
maatschappelijk te begeleiden. Dat dient wel te gebeuren in een professionele,
langdurige en continue één-op-éénrelatie. Wij
realiseren ons ook wel dat je er niet bent met een keer een kop koffie. Enige
training van de vrijwilliger is dan ook gewenst en lang niet iedere vrijwilliger
is voor dit werk geschikt. Maar het is doodzonde de professionaliteit van
de mensen die veelal ouder dan 55 zijn maatschappelijk verloren te laten gaan.
Over een betrokken samenleving gesproken! Zo nodig wil ik de minister per
motie uitnodigen dit idee met zijn collega's in het kabinet te bespreken.
Gezien het feit dat er een week tijd is tussen de eerste termijn van de Kamer
en het antwoord van de minister, is daar wellicht reeds tijd voor.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! De heer Van de Camp wil hetzelfde reservoir van vutters aanboren
als mevrouw Adelmund, die dat doet om leerkrachten te werven. Is hij niet
bang dat wij daardoor niet toekomen aan het wegwerken van de achterstanden
op scholen?De heer Van de Camp (CDA):Nee, ik ben daar absoluut niet bang voor. De heer Dittrich moet mij geen
vragen stellen over onderwijs, want daar weet ik toevallig ook iets van.De heer Dittrich (D66):Daarom stel ik deze vraag juist aan u, want u weet wat het prangende probleem
is.De heer Van de Camp (CDA):Dat begrijp ik. Maar ik schrik toch – ik weet niet of dat nu positief
of negatief is – van het grote aantal mensen dat in onze samenleving
vervroegd is uitgetreden. Zij hebben daar recht op en ik misgun dat niemand.
Een beperkte groep, ongeveer een kwart van dat aantal, bestaat uit mensen
uit het onderwijs. Die komen inderdaad in aanmerking voor het programma van
mevrouw Adelmund en de heer Hermans. Gelukkig lukt dit ook en daar ben ik
zeer content mee. Maar er zijn nog duizenden of tienduizenden andere mensen
die bijvoorbeeld uit de sfeer van de politie of de accountancy komen. Er zijn
natuurlijk ook oud-Kamerleden die nog niet allemaal een nieuwe baan hebben.De heer Dittrich (D66):Stelt u een drangvariant of een dwangvariant voor? Moeten de vutters allemaal
een ex-verslaafde gaan begeleiden of mogen zij dat van u?De heer Van de Camp (CDA):Ik vind dat iedere maatschappelijk betrokken burger, of dat nu een vutter
is of niet, enige ervaring in het vrijwilligerswerk zou moeten opdoen. Maar
ik zou in dit geval voor een dwang- noch voor een drangvariant willen kiezen.
Er zijn duizenden gemotiveerde mensen in dit land, zowel van christelijke
als van humanistische huize, die bereid zijn om verslaafden uit dat vreselijke
traject van opnieuw lokkende drugs te houden.Voorzitter! Tot slot wil ik nog een enkele opmerking maken over de duur
van het wetgevingsproces en ik spreek dan ook mezelf toe. Het wetsvoorstel
is bij de Tweede Kamer ingediend op 6 mei 1998. Via het verslag – 25
november 1998 – en de nota naar aanleiding van het verslag – 30
maart 1999, de minister moest zich immers inwerken! – en een nader verslag –
17 juni – zijn we nu beland op 28 maart 2000. De werkers in het veld
hebben mij regelmatig gevraagd: kunnen jullie niet wat voortmaken? Gaat het
hier om een dermate ingewikkeld ontwerp van wet dat dat niet sneller kan?Ook dit keer, voorzitter, hebben wij ons weer weinig aangetrokken van
aanbeveling 64 van de beroemde commissie-Kalsbeek: "De Kamer dient zich bij
het plannen van de agendering van de wetsvoorstellen beter rekenschap te geven
van het belang van een tijdige behandeling voor de praktijk".De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ook ik wil beginnen met de opmerking dat we hier te maken
hebben met een wetsvoorstel met een niet in alle opzichten onomstreden strekking.
De maatregel waarover gesproken wordt, is ingrijpend. Het wetsvoorstel heeft
een lange voorgeschiedenis. Anderen hebben hier ook al bij stilgestaan. We
hebben twee uitvoerige schriftelijke ronden gehad. Er zijn uitgebreid vragen
van de kant van de Kamer gesteld en er is een uitvoerige beantwoording door
de regering gegeven. In de optiek van onze fracties zijn een aantal punten
die opgehelderd moesten worden inmiddels uitgekristalliseerd en uitgediscussieerd
in de schriftelijke voorbereiding. Ik kan dus betrekkelijk kort zijn over
dit ingrijpende wetsvoorstel.Voorzitter! Het wetsvoorstel strekt ertoe om twee doelen te bereiken:
resocialisatie van ernstige drugsverslaafden en bestrijding van overlast door
verslaafden die telkens weer in crimineel gedrag terugvallen of dreigen te
vallen. Veel verslaafden hebben, zoals wij weten, een langdurige criminele
carrière achter de rug, soms wel tien tot twintig jaar. De bedoeling
is om de criminele carrière en het uitzichtloze patroon van vastzitten,
weer vrijkomen, weer terugvallen en weer vastzitten te doorbreken. De doelen
moeten worden bereikt door de verslaafden die zich frequent aan criminaliteit
schuldig maken, de "veelplegers", een maatregel op te leggen, namelijk een
strafrechtelijke opvang die maximaal twee jaar duurt. In die periode moeten
de verslaafden een gefaseerd programma volgen, gericht op loskomen van de
verslaving en op resocialisatie. Dat betekent dat er naast de bestaande drangprojecten
nu ook een project, een experiment komt met een element van dwang. Dat staat
centraal in dit debat. De dwang zit in de gedwongen opvang gedurende twee
jaar. De drang bestaat uit het aanbod van een resocialisatieprogramma gedurende
twee jaar. Er is dus in onze optiek geen sprake van een dwangbehandeling.
Collega Apostolou heeft daar begrijpelijk en terecht een aantal vragen over
gesteld, omdat hij dit zeker wilde weten. Ik meen mij uit de memorie van toelichting
te herinneren dat de regering er met zoveel woorden op heeft
gewezen dat er geen sprake is van een dwangbehandeling. Dat hangt samen met
het non-therapeutisch principe. Ik denk dat de minister hier nog wel helderheid
over zal geven. Het is evengoed van belang omdat het in de discussie om het
parlementaire debat heen ook een belangrijke rol heeft gespeeld en je al gauw
in een discussie over alleen maar dwangbehandeling en gedwongen afkicken belandt,
terwijl het hier toch echt om iets anders gaat. Ik ben dat met de collega
eens.Voorzitter! Trefwoorden van de SOV zijn: ketenbenadering, trajectbegeleiding
en integraliteit. Ik word altijd wat argwanend bij dit soort mooie woorden
waar niemand tegen is, maar waarvan je maar moet afwachten wat ze uiteindelijk
in de praktijk te betekenen hebben. In dit geval meen ik echter, ook gelet
op het experiment in Ossendrecht, dat er goede redenen zijn om een dwangexperiment
als voorgesteld een kans te geven. Het gaat om een vernieuwend experiment,
een vernieuwende aanvulling naast het bestaande instrumentarium. We moeten
ons als we het over Ossendrecht hebben wel realiseren dat dat experiment een
andere opzet heeft, een drangelement en dat er, gelet op de recente totstandkoming
van een eerste evaluatie, geen garanties zijn voor langetermijnsuccessen.
Dat zijn elementen die we moeten verdisconteren. Ik denk echter dat we kunnen
stellen dat het er veelbelovend uitziet. Cliënten zien het zelf als een
goede mogelijkheid om uit het wereldje van de verslaving aan de drugs en de
drugscriminaliteit te geraken.Voorzitter! Het wetsvoorstel sluit aan bij de opvatting van onze fracties,
dat met name in de sfeer van drugsverslaving en drugsgerelateerde criminaliteit
elementen van dwang niet taboe zijn. Dat is geen nieuwe opvatting van onze
fracties. Wij dragen dat al geruime tijd uit. Wij hebben in eerdere discussies,
onder andere over gedwongen afkicken, steeds in beginsel een positieve houding
aangenomen. Wij vonden echter wel dat er altijd oog moest blijven voor reële
vragen over onder andere de motivatie van en de succeskansen voor betrokkene.
Het wetsvoorstel zou wel eens een omslagpunt in het drugsbeleid kunnen markeren,
namelijk dat de overheid zich rechtstreeks gaat bemoeien met de individuele
keuze van verslaafden om drugs te gebruiken en hen er onder drang en dwang
vanaf te helpen. Ik verwijs naar de memorie van toelichting, waarin het belang
van de verslaafde om van zijn verslaving af te komen mede als een rechtvaardiging
voor de maatregel wordt genoemd. Dat is nieuw in de discussie. Naar mijn mening
is dit een relevant strafrechtelijk ingrijpen mede ter bescherming van de
verslaafde tegen zichzelf. Het komt in de buurt van het bestwilcriterium.
Ik verzoek de minister daarop in te gaan, want dit punt is in de discussie
onder de oppervlakte gebleven, mede gelet op eerdere discussies over andere
wetsvoorstellen waarin juist afstand is genomen van het bestwilcriterium.
Het keert hier, zij het in een andere gedaante, weer terug.De heer Apostolou (PvdA):U spreekt over een nieuw beleid ten aanzien van drugs, maar de primaire
invalshoek van deze maatregel is het strafbare feit dat iemand pleegt. In
dit geval is die persoon een drugsverslaafde. Deze maatregel wordt niet geïntroduceerd
als een methode om drugsverslaafden te behandelen. U vroeg zich zojuist ook
af of dit nu dwangbehandeling betrof. Volgens mij moeten wij in dit kader
uitgaan van een zuiver justitiële maatregel en niet van een therapeutische
behandeling.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Dat bedoelde ik niet. Ter rechtvaardiging van de maatregel worden voortdurend
twee zaken naast elkaar gezet. Enerzijds wordt gewezen op het terugdringen
van overlast vanwege criminaliteit. Anderzijds wordt het belang van de verslaafde
zelf mede aangevoerd als een reden om deze justitiële maatregel te rechtvaardigen.
Dat is een nieuw punt in de discussie over bestrijding van drugsgerelateerde
criminaliteit. Het zou een omslagpunt kunnen zijn in ons denken en spreken
over de samenhang tussen drugs en criminaliteit. Tot dusverre is dat element
buiten beschouwing gebleven, maar nu wordt het er nadrukkelijk bij betrokken.
Er kan gesproken worden over het belang van de verslaafde om van zijn verslaving
af te komen mede ter rechtvaardiging van justitieel ingrijpen. Aan de kritiek
van de Raad van State lag mede ten grondslag dat een echte justitiële
maatregel of straf gerelateerd is aan de ernst van het delict. Onder andere
de Raad van State heeft daarop gewezen. Welnu, dat ligt op hetzelfde niveau.
Er is een nieuw element bijgekomen dat kennelijk ook tot justitieel ingrijpen
kan leiden. Op zichzelf is dat winst.De heer Apostolou (PvdA):Op zichzelf is dat juist, maar deze maatregel is erop gericht dat men
niet terugvalt in crimineel gedrag.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Dat klopt, maar dat hangt samen met de verslaving. Het gaat niet alleen
om resocialisatie, maar ook om het loskomen van de verslaving. Dat is winst.
Het is in het belang van betrokkene en van de samenleving.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Collega Rouvoet vindt de grondslag waarop betrokkene opgesloten
kan worden een nieuwe waardevolle dimensie, ook in het belang van betrokkene
zelf. Ik neem aan dat hij het commentaar van de adviescommissie voor het strafrecht
heeft gelezen waarin staat dat men het bestwilcriterium bij de herziening
van de TBS-wetgeving heeft losgelaten. Men vindt dus dat dit geen grondslag
meer mag zijn. Het verbaast mij dan ook dat de heer Rouvoet dit een positieve
ontwikkeling vindt.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Zodra de term "bestwilcriterium" valt, kan erop gewezen worden dat daarover
iets anders is afgesproken. Ik heb echter geschetst wat er gebeurt. Ik baseer
mij daarbij op de stukken van de regering. Ik heb gezegd dat dit dicht in
de buurt komt van het bestwilcriterium in het kader van TBS of BOPZ. Ik heb
de minister dan ook uitgenodigd op dat punt een nadere uiteenzetting te geven
hoe dit nieuwe element zich verhoudt tot de discussie over het bestwilcriterium,
waarvan de wetgever op andere dossiers juist afstand heeft genomen. Ik ben
echter niet van mening dat, omdat dit nieuwe element vertaald kan worden als
bestwilcriterium, wij het om die reden niet moeten doen. Dit zou mijn redenering
in ieder geval niet zijn. Maar nu ligt de uitnodiging bij de minister om hierover
een beschouwing te houden. Voorzitter! Ik denk dat hier wellicht aangrijpingspunten liggen voor een
verder vervolg in de toekomst. Onzerzijds is bijvoorbeeld gevraagd naar de
mogelijkheid om een parallel te trekken met andere verslaafden, zoals gokverslaafden.
De minister heeft die mogelijkheid opengelaten, maar wil daartoe in ieder
geval in het kader van dit wetsvoorstel niet overgaan. Ik heb begrip voor
zijn wens ons nu te beperken tot de doelgroep van de ernstig aan harddrugs
verslaafden. Wellicht biedt dit op langere termijn andere mogelijkheden, overigens
met behoud van het element van de criminaliteit als aangrijpingspunt voor
een justitiële maatregel.Als wij spreken over harddrugsverslaafden, hebben wij het over de zogenaamde
draaideurgevallen, de mensen die er niet meer uit weg komen. Blijkens de stukken
zijn zij verantwoordelijk voor zo'n 700.000 delicten per jaar, vooral vermogensdelicten.
Voor autodiefstallen ligt het percentage bijvoorbeeld al op 50. Dit zijn toch
cijfers waar je stil van wordt. Dit is bovendien een groep die een hoge recidive
kent.Die overlast komt primair tot uitdrukking in criminaliteit, maar ook anderszins.
Ik verwijs naar de verhalen van de verschillende actiecomités. Er werd
zojuist verwezen naar de actiedag van afgelopen zaterdag. Ik noem de actiecomités
uit Spangen in Rotterdam, het A-kwartier in Groningen, het Spijkerkwartier
in Arnhem, enz. Zij hebben hun ernstige bezorgdheid uitgesproken over die
overlast en de gevolgen ervan voor de leefbaarheid en de veiligheid in hun
wijken. Die overlast komt voor rekening van een relatief kleine groep mensen
die nauwelijks kans maakt om uit de eigen situatie weg te komen. Dit rechtvaardigt –
ook in onze ogen – het volgen van nieuwe wegen voor de aanpak en bestrijding
van die overlast. Het wetsvoorstel kan daarom globaal op de steun van onze
fracties rekenen. Dit laat onverlet dat nog de nodige vragen kunnen worden
gesteld. Overigens ben ik van mening dat de kritiek van de Raad van State
en anderen op adequate wijze is gepareerd door de regering. Ik heb ook niet
de neiging lang stil te blijven staan bij het punt van het grondrecht –
voor ons toch altijd een aangelegen punt –, omdat ik mij kan vinden
in de redenering van de regering over de verenigbaarheid van dit wetsvoorstel
met het EVRM.De resocialisatie moet vooropstaan; zonder resocialisatie is er geen kans
op plaatsing in de SOV. De vraag is of dit op wat langere termijn staande
is te houden. Wat doe je met die niet bereidwillige verslaafden die nauwelijks
kans maken op resocialisatie, veelvuldig overlast veroorzaken en vervallen
tot crimineel gedrag? Het is natuurlijk dringend nodig dat hieraan iets wordt
gedaan. Het oppakken van de ergste overlast veroorzakers leidt tot een omvangrijke
afvlakking van de plaatselijke overlast en criminaliteit. Ik verwijs naar
de hoge verwachting die de mensen uit de notoire probleemwijken hebben van
dit wetsvoorstel. Ik kan mij hun ongeduld goed voorstellen.De vraag is of 350 plaatsen genoeg zijn. Wat is de doelgroep? Hoe groot
is die doelgroep? Ik sluit mij aan bij de vragen die hierover zijn gesteld.
De regering zegt dat 350 plaatsen voldoende moeten zijn, kijkend naar de beperkingen
en uitsluitingen. De bewoners vragen echter wat er gebeurt met die andere
5700 die hen ook opzadelen met veel overlast en criminaliteit. Het lijkt mij
goed dat de minister nog eens ingaat op de onderbouwing van die 350 plaatsen
in relatie tot de totale groep die overlast veroorzaakt. Wil hij daarbij ook
de uitsluiting van vrouwen betrekken? Is het argument dat er geen geschikte
aparte capaciteit beschikbaar is wel afdoende? Natuurlijk is dit expliciet
bedoeld als een experiment. Ik zeg dit over de hoofden van de collega's heen
ook tegen de mensen die wachten op maatregelen die in één keer
alle problemen in hun wijk oplossen. De vraag is toch of het rendement van
dit wetsvoorstel niet gediend zou zijn met een royalere startcapaciteit. Wil
de minister hierop ingaan?Voorzitter! Ik heb begrip voor de argumenten om verslaafden met een zware
psychiatrische stoornis niet voor de SOV in aanmerking te laten komen. Ik
erken dat ook zij veel overlast kunnen veroorzaken. Wij moeten echter vasthouden
aan het veel plegen van criminaliteit als aangrijpingspunt voor een strafrechtelijk
ingrijpen. Daarnaast is het welslagen van de SOV ook gediend met een zekere
selectie op contra-indicaties. Ik wil bij het gehele kabinet aandacht vragen
voor deze categorie van verslaafden met grote problemen, met name op psychiatrisch
gebied. Het perspectief op de beëindiging van verslaving is moeilijk,
omdat het moeilijk blijkt om een reële vorm van resocialisatie aan te
bieden. Wij kunnen deze hele groep wel verwijzen naar de Wet bijzondere opneming
psychiatrische ziekenhuizen (BOPZ), maar zoals bekend, kan deze weg niet altijd
zomaar worden bewandeld. Ik vraag mij af of ook voor deze groep niet meer
ruimte voor permanente opvang is aangewezen. Wij mogen in het kader van de
SOV niet slechts inzetten op een bepaalde groep verslaafden, met als gevolg
dat anderen min of meer aan hun lot worden overgelaten. Graag dus meer aandacht
voor deze groep verslaafden, zij het niet binnen het kader van dit wetsvoorstel.Wat betreft de motivatie het volgende. De stelling "dwang helpt als al
het andere niet lukt" is te kort door de bocht. Maar het tegengestelde is
dat ook: de opvatting dat dwang niet kan helpen, wordt niet geschraagd door
experimenten. Ik verwijs hiervoor naar de situatie in Delaware in de Verenigde
Staten. Het is essentieel dat in de eerste fase van de SOV de motivatie van
de verslaafde als het ware wordt "opgekweekt"; daarop zullen alle inspanningen
moeten zijn gericht.Een drugsvrije omgeving is een cruciale voorwaarde voor het welslagen
van de SOV. Wel is het de vraag of dit gaat lukken. Is dat het geval, dan
rijst onherroepelijk de vraag hoe het mogelijk is dat een SOV met een gesloten,
half open en extramurale, dus open fase, wel drugsvrij kan worden gehouden
en een penitentiaire inrichting niet. De minister weet dat er nog een vraag
rest over de niet verslaafde gedetineerde die de keus heeft tussen het gewone
regime in de gevangenis, waarin hij grote kans loopt om verslaafd te raken
door de grote hoeveelheid daar aanwezige drugs, en het veel strengere regime
van een drugsvrije afdeling, een verslavingsbegeleidingsafdeling, waar hij
goed beschouwd niets te zoeken heeft omdat hij niet verslaafd is. Wij zullen
hierop terugkomen. De redenering was altijd dat voor het drugsvrij houden
van een huis van bewaring een zodanig grote inbreuk op grondrechten noodzakelijk
is, dat ervan moet worden afgezien. Dit doet vragen rijzen naar de onderbou wing van de verwachting dat de SOV drugsvrij zal zijn te houden.
De minister zou mij aan zich verplichten als hij hierover in dit debat zijn
licht wilde laten schijnen.Wat betekent de SOV voor de overige drugsklinieken en voor de verslavingszorg?
Volgens de minister in eerste instantie niet zoveel. Het is de vraag of dit
het geval is en of dit bij gebleken succes van de SOV zo zal blijven. Ik wil
een meer algemene opmerking over de capaciteit van de verslavingszorg maken.
Ik denk bijvoorbeeld aan de aanvraag die destijds in de Kamer is besproken
van stichting De Hoop in Dordrecht, die vroeg om acht bedden. Die aanvraag
werd afgewezen, ondanks een goede score bij deze stichting op het percentage
afgekickten. Ik wil benadrukken dat overlastbestrijding en criminaliteitsbestrijding
ook zeer goed zijn geholpen als de reguliere verslavingszorg meer ruimte wordt
geboden. Deelt de minister deze opvatting en is hij het met mij eens dat de
aandacht voor het experiment met de SOV niet ten koste mag gaan van de bestaande
verslavingszorg?Ik ben gekomen aan het eind van mijn betoog. Ik wil nog een opmerking
maken over het amendement van collega Apostolou op stuk nr. 10. Ik versta
dit amendement vooral als een subsidiariteitsamendement. Wat mij betreft zit
dit al in de tekst van artikel 387m: daar staat dat de rechter het kan opleggen.
Dat is mede afhankelijk van de vordering van het openbaar ministerie en van
het advies van de reclassering dat hieraan ten grondslag ligt; op basis van
dat advies kan het OM immers vorderen en kan de rechter vervolgens de justitiële
maatregel opleggen. Volgens mij zit hier al voldoende ruimte voor subsidiariteit
in en kunnen alle aspecten in overweging worden genomen. Ik verwijs hiervoor
naar de toelichting op de pagina's 15 en 16, waaruit ik zoiets ook heb geproefd.
Daar staat dat er steeds, op individueel niveau zal worden nagegaan of minder
verregaande interventies zijn toegepast of althans zijn aangeboden, en dat
zal moeten worden vastgesteld dat deze niet het beoogde effect hebben gehad.
Die afweging zit al in het wetsvoorstel. Ik vraag mij af of die toevoeging
wel verstandig is. Ik heb begrepen dat de heer Apostolou drangprojecten in
beeld wil houden. Ik kan die intentie zeer goed billijken. Hij wil het niet
in alle gevallen verplicht voorschrijven voordat de SOV kan worden opgelegd,
dus echt het karakter van ultimum remedium. Een eventuele motie lijkt mij
in dat verband een betere route.De heer Apostolou (PvdA):Is de heer Rouvoet het eens met mijn zorg over de opmerking van de minister:
Indien deze wet in werking treedt, zullen de drangvarianten niet meer hoeven
te zijn? Vanuit die zorg heb ik dit expliciet willen noemen. Er zijn misverstanden
ontstaan door de toelichting van de regering.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik deel die intentie. Ik zou niet graag zien dat wij straks geen drangprojecten
meer hebben. Er is ook een andere kant van de zaak. Ik ga voorbij aan de formulering
van het amendement. Daarnaar kan worden gekeken. Als je de indruk gaat wekken
dat je eerst een andere route moet bewandelen voordat je een kans maakt om
in de SOV terecht te komen, dan zou dat op een andere manier iets aan het
ultimum-remediumkarakter van de SOV kunnen afdoen. Het risico is aanwezig
dat je een drempel gaat opwerpen voordat je in de SOV terechtkunt. Stel dat
er straks lege SOV-cellen zijn, Dat zou ertoe kunnen leiden dat de drempel
wordt verlaagd en dat in de objectieve afweging of het inderdaad in dit geval
absoluut noodzakelijk is om die dwangvariant op te leggen een verslonzing
optreedt. Ik zou dat niet graag zien en naar ik aanneem de heer Apostolou
ook niet. Het kan het effect zijn als je het gestelde in het amendement in
de wet vastlegt. Kijkt de minister er ook zo tegenaan? Een evaluatie van een
experiment is alleen zinvol als sprake is van een goed gevulde SOV. Dat is
een belang dat wij niet moeten frustreren door drempels op te werpen voordat
je daarin terechtkomt.De heer Rabbae (GroenLinks):Is het daarom niet zo belangrijk dat het amendement van de heer Apostolou
in het wetsvoorstel wordt opgenomen omdat je bij de evaluatie te maken hebt
met een controlegroep? Anders is er niets meer te evalueren.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik weet niet of ik uw vraag goed begrijp.De heer Rabbae (GroenLinks):U ziet het amendement van de heer Apostolou liever niet in de wet neergelegd.
Het ging hem niet alleen om het voortzetten van het experiment van drang,
maar ook om de volgorde van de behandeling in de wet te markeren. Als de minister
later wil gaan evalueren, dan is de controlegroep afwezig en dan kun je niets
evalueren. Het is beter de drangmogelijkheid te handhaven. Je kunt dan in
ieder geval zeggen of de dwang beter of slechter heeft gescoord dan de drang.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Op dat punt is er geen verschil van mening tussen de collega's Apostolou
en Rabbae en mij. Ook ik zou graag zien dat er een categorie blijft waarvoor
drang voldoende en ook aangewezen is. Het moet niet zo zijn dat je eerst drang
moet doorlopen om in de SOV terecht te kunnen komen. In dat geval valt er
niets te evalueren. Verder is er het probleem dat het amendement iets anders
uitdrukt dan de bedoeling is.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! De samenleving worstelt al jaren lang met geklaag over veel
voorkomende misdaad. 50% van de auto-inbraken, 40% van woninginbraken en bijna
40% van winkeldiefstallen worden gepleegd door een harde kern van criminele
harddrugsverslaafden. Wij lezen in de memorie van toelichting dat per jaar
ongeveer 700.000 vermogensdelicten aan die groep worden toegeschreven. Gevoelens
van onveiligheid en ergernis worden hierdoor veroorzaakt. Tegelijkertijd is
het mensonterend om te zien welk leven iemand moet leiden die jarenlang aan
de harddrugs verslaafd is. Als opgejaagd wild is hij in de stad altijd maar
bezig om te scoren. Er is sprake van slechte gezondheid en hygiëne en
vaak is hij slachtoffer van nietsontziende drugsdealers. De politiek moet
hieraan wat doen. Wij mogen ons niet bij deze constateringen neerleggen, maar
wij moeten een passend antwoord op deze problemen proberen te zoeken.Het wetsvoorstel combineert beide problemen en formuleert als hoofddoelstellingen
het leveren van een bijdrage aan de oplossing van de verslavingsproblematiek
en de beëindiging van de recidive. De fractie van D66 waardeert het dat
de regering beide problemen probeert aan te pakken. Of het
een passend antwoord op beide problemen is, kan ik nu nog niet helemaal beoordelen.
Daar is dit debat dan ook voor. Wij hebben de nodige opmerkingen en vragen
en zien met belangstelling uit naar de reactie daarop van de minister.In een aantal grote steden is de regering begonnen met het verstrekken
van gratis heroïne bij wijze van experiment. Doelgroep zijn mensen die
al jarenlang verslaafd zijn aan harddrugs en die vaak ook verschillende therapieën,
drangmodaliteiten, achter de rug hebben. Velen van deze groep bekostigden
hun verslaving met crimineel gedrag. In dezelfde grote steden wil de regering
nu van start gaan met het experiment van de strafrechtelijke opvang van verslaafden.
Verslaafden die tot dezelfde doelgroep kunnen behoren als die bij de gratis
heroïneverstrekking kunnen volgens het wetsvoorstel tegen hun wil voor
maximaal twee jaar worden opgesloten. Zij mogen geen drugs meer gebruiken
en krijgen programma's aangeboden om te resocialiseren. Geeft de regering
geen tegengestelde signalen af? Hoe verhouden beide experimenten zich tot
elkaar? Kan het voorkomen dat iemand die meedraait in het experiment gratis
heroïne, bijvoorbeeld in Rotterdam, een strafbaar feit pleegt en dan
geselecteerd wordt voor de gedwongen opname in het kader van de SOV?Volgens artikel 38m kan de maatregel voor maximaal twee jaar worden opgelegd.
De concrete aanleiding is het begaan van een strafbaar feit waarvoor voorlopige
hechtenis is opgelegd. Dat zou dus al bij een winkeldiefstal kunnen. Degene
die aan de overige voorwaarden voldoet, kan dus twee jaar van zijn vrijheid
worden beroofd. Degene die niet drie keer eerder is veroordeeld in de afgelopen
vijf jaar, zoals nu wordt voorgesteld, maar bijvoorbeeld twee keer, kan die
maatregel niet opgelegd krijgen; deze krijgt een gewone straf. Dat zal voor
een winkeldiefstal wel niet erg lang zijn, in elk geval geen twee jaar. De
vraag is dus: is de lengte van maximaal twee jaar wel proportioneel en is
er bij zulke grote verschillen geen sprake van te grote rechtsongelijkheid
die de regering mogelijk maakt? In de stukken is daarover al van gedachten
gewisseld, maar ik vind dat de minister in deze plenaire behandeling daarop
ook moet ingaan. Twee jaar is per slot van rekening maar liefst twee jaar.De heer Rabbae (GroenLinks):Wat vindt D66 zelf?De heer Dittrich (D66):Daar kom ik straks op.De heer Rabbae (GroenLinks):Dus uw mening is afhankelijk van de reactie van de minister?De heer Dittrich (D66):Nee. Misschien komt uw interruptie iets te vroeg.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat bepaal ik zelf.De heer Dittrich (D66):Ik bepaal het antwoord.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat zullen wij zien.De heer Dittrich (D66):De combinatie van de leden 1 en 2 kan voor...De heer Niederer (VVD):Bent u het er niet mee eens dat je, gelet op het criminele patroon van
de doelgroep waarover wij het hebben en al die feiten bij elkaar optellend,
omgerekend op ten minste twee jaar aan onvoorwaardelijke vrijheidsstraf komt
en dat in dat opzicht de redelijkheid van de straf van twee jaar die nu wordt
voorgesteld heel groot is?De heer Dittrich (D66):Nee, omdat in lid 1 van artikel 38m het vereiste staat dat het om veroordelingen
moet zijn gegaan. Dus betrokkenen hebben hun straf al uitgezeten. Vervolgens
plegen zij in een periode van vijf jaar een nieuw strafbaar feit. Dat kan
een tamelijk gering strafbaar feit zijn, waar wel voorlopige hechtenis op
staat. Zij hebben dus al hun boetedoening gedaan aan de samenleving om het
zo maar te zeggen.Mevrouw de voorzitter! De combinatie van de leden 1 en 2 kan voor rare
situaties zorgen. De maatregel gaat in wanneer de uitspraak van de rechter
onherroepelijk is geworden. Stel dat iemand die SOV-maatregel is opgelegd
en dat hij al zit in een SOV-inrichting, bijvoorbeeld een huis van bewaring.
Hij is het niet eens met de uitspraak en hij gaat in hoger beroep bij het
gerechtshof. Na bijvoorbeeld een jaar komt zijn zaak voor en wordt hem opnieuw
de SOV-maatregel opgelegd. Dan pas wordt het vonnis onherroepelijk. De rechter
zal ook in hoger beroep de maatregel van maximaal twee jaar opleggen. Die
twee jaar kunnen worden opgeteld bij de periode van de voorlopige hechtenis.
Volgens de formulering van lid 2 van artikel 38n hoeft de rechter geen aftrek
van voorarrest toe te passen. Met andere woorden: een verslaafde kan dus ruimschoots
langer dan de twee jaar van de maximale duur van de maatregel – afhankelijk
van de duur van het voorarrest – van zijn vrijheid worden beroofd. Mijn
fractie vindt dit een ongewenste situatie en daarom heb ik een amendement
ingediend op stuk nr. 12. Volgens dit amendement is de hoofdregel van het
Wetboek van Strafrecht, dat te vinden is in artikel 27, ook hier van toepassing,
te weten een verplichte aftrek van het voorarrest. Ik merk hierbij op dat
de minister in de stukken het door mij gesignaleerde nadeel bagatelliseert
door te stellen dat met de zittende magistratuur afspraken worden gemaakt
voor een tijdige afhandeling van SOV-zaken. Wij menen echter dat de wetgever
op dit punt zelf zijn verantwoordelijkheid moet nemen en die aftrek moet regelen.
In dit kader vraag ik de minister hoever het staat met het overleg met de
rechters. Kunnen de rechtbanken en de gerechtshoven het inderdaad waarmaken
om spoedzittingen voor deze SOV-zaken te organiseren?De heer Van de Camp (CDA):Bij mijn weten slaat artikel 27 van het Wetboek van Strafrecht op straffen
en niet zozeer op maatregelen. Is het niet belangrijker om de succesfactor
binnen die twee jaar tot uitgangspunt te nemen voor de duur van de maatregel
en niet zozeer de tijd die men in voorlopige hechtenis heeft doorgebracht?
Wat is de consequentie van het amendement? Iemand moet bijvoorbeeld een jaar
lang onder de maatregel vallen, maar u wilt het voorarrest van een halfjaar
aftrekken.De heer Dittrich (D66):Het effect van het amendement kan zijn dat de rechterlijke macht aparte
zittingen zal organiseren om snel dit soort zaken af te doen en zodoende het
voorarrest zo kort mogelijk te houden. Als dat niet gebeurt,
voorzie ik dat dit door de drukte en het vele werk dat op de rechters afkomt
erbij kan inschieten.De heer Van de Camp (CDA):Ik ben het met u eens dat de maatregel zo snel mogelijk moet worden opgelegd.
Probeert u echter nu niet met een koe een haas te vangen? Uiteindelijk wordt
de duur van de maatregel bepaald door het succes voor de man of vrouw en niet
door de hoeveelheid voorarrest.De heer Dittrich (D66):In de stukken staat dat het huis van bewaring waarin iemand zijn voorlopige
hechtenis doorbrengt, kan worden aangewezen als een SOV-inrichting. Dat betekent
dat de voorlopige hechtenis al plaatsvindt in die SOV-sfeer. Het is dan vreemd
dat de wetgever er niet voor kiest om de tijd die daar in voorarrest wordt
doorgebracht af te trekken van de totale tijd. Door de formulering van de
regering is het mogelijk dat in sommige gevallen de gehele periode wordt opgeteld
bij de maatregelduur. Volgens artikel 27 is dit de hoofdregel van het Wetboek
van Strafrecht. Het gaat hierbij om een strafrechtelijke maatregel die vlak
achter artikel 27 in het Wetboek van Strafrecht staat. Daarom meen ik dat
de hoofdregel hier moet worden toegepast.De heer Van de Camp (CDA):Geen onduidelijkheid over het feit dat de tijd in voorlopige hechtenis
zo nuttig mogelijk besteed moet worden. Maar wat wanneer dat niet gebeurd
is, als iemand bijvoorbeeld in een huis van bewaring zit dat geen SOV heeft?De heer Dittrich (D66):Dan heb ik er dus een probleem mee dat iemand die tijd van zijn vrijheid
is beroofd en dat die niet noodzakelijkerwijs afgetrokken wordt van de totale
tijd. Wij regelen nu maximaal twee jaar maar dan zou het wel eens twee jaar
en drie of vier maanden kunnen worden. Dat vind ik geen goede zaak.De heer Niederer (VVD):Zou u het dan billijk vinden om de termijn van de SOV-maatregel te verhogen
van bijvoorbeeld twee naar drie jaar?De heer Dittrich (D66):Nee, dat zou ik niet billijk vinden.Wat als een SOV een sof wordt? Het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek
van Strafvordering worden nu opgetuigd met een hele nieuwe maatregel. In de
wetstekst is het absoluut niet terug te vinden dat wij hier met een experiment
van doen hebben; overigens een beperkt experiment, want het gaat over 350
plaatsen en een paar gemeenten die meedoen. Ik sluit mij aan bij de opmerkingen
van de vorige sprekers over het aantal plaatsen. Ontstaat zo niet de bizarre
situatie dat bijvoorbeeld de rechtbank in Assen een verslaafde voor de SOV-maatregel
in aanmerking wil laten komen, maar de maatregel niet kan opleggen omdat de
gemeente Assen of gemeenten in de directe omgeving van Assen niet meedoen
aan het experiment? Ontstaat er zo niet een rechtsongelijkheid voor verslaafden
in verschillende delen van Nederland? En is het niet beter dat in het wetboek
regels staan die voor iedereen in Nederland gelden? En hoe komen burgers die
het Wetboek van Strafrecht of het Wetboek van Strafvordering lezen aan de
weet dat de maatregelen alleen maar in die gebieden gelden waar de gemeenten
deelnemen? Wat gebeurt er als de SOV een sof wordt? Het experiment wordt na
drie jaar geëvalueerd en na zes jaar diepgaand geëvalueerd. Na drie
jaar zou kunnen blijken dat de in de SOV opgenomen doelgroep zich niet geresocialiseerd
heeft en bijvoorbeeld nog steeds ernstig crimineel is. Is de minister bereid
nu al toe te zeggen dat bij die tussentijdse evaluatie ook het model stopzetting
van het SOV-experiment en schrapping van de maatregel uit de wet serieus wordt
overwogen? Ik begrijp best dat de minister daarop niet echt vooruit kan lopen.
Voor de afweging van mijn fractie is het van belang om dat echt serieus te
bekijken en, wanneer het echt mislukt, een grote streep door deze artikelen
te kunnen zetten. Immers, het experiment kan ook mislukken. Dan moeten de
sporen van het experiment uit het wetboek gewist kunnen worden.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Waarom zegt de heer Dittrich dat uit het wetsvoorstel niet blijkt dat
het om een experiment gaat? Als een justitiële maatregel in het Wetboek
van Strafrecht wordt opgenomen met een verbijzonderde evaluatiebepaling over
drie jaar, is dat toch een indicatie dat het niet per definitie blijvend is
maar dat het om een experiment gaat? Dat kun je toch niet op een andere wijze
in het Wetboek van Strafrecht tot uitdrukking brengen?De heer Dittrich (D66):Mijn vraag richtte zich meer op de geografische beperktheid van een regel
die wel in het Wetboek van Strafrecht komt te staan dat voor heel Nederland
geldt. Voor alle burgers in Nederland geldt het Wetboek van Strafrecht. Die
burgers kunnen in de artikelen 38m e.v. echter niet lezen dat iemand die in
Assen woont niet voor een SOV-maatregel in aanmerking komt. Dat is vreemd
en dat is de strekking van mijn vraag en niet zozeer de duur in tijd.De gemeenten die aan het experiment meedoen, stellen een lijst op van
kandidaat-deelnemers aan de SOV. Het moeten harddrugsverslaafden zijn, zij
moeten veelvuldig misdrijven hebben gepleegd en ook de afgelopen vijf jaar
ten minste driemaal veroordeeld zijn geweest. Dit zijn harde feiten, dat is
duidelijk. Maar in artikel 38m, lid 1, staat onder 2 dat er voorts ernstig
rekening mee moet worden gehouden dat de verdachte wederom een misdrijf zal
begaan. Dat is natuurlijk voor interpretatie en voor discussie vatbaar. Wie
stelt nu zo'n zwarte lijst op? Uit de stukken blijkt immers dat gemeenten
dat kunnen doen. Is het een soort top 40 van de meest hinderlijke criminelen?
Kan met een beroep op de Wet openbaarheid bestuur openbaarmaking van die lijst
afgedwongen worden? Kan iemand vragen om schrapping van zijn naam van die
lijst? Nu motivatie geen vereiste is om in de SOV-inrichting te worden opgenomen,
is het voorstelbaar dat zo'n lijst in de belevingswereld van de verslaafde
waarover we het hier hebben, een belangrijke rol gaat spelen. Daarom stel
ik deze vragen over de zwarte lijst van de gemeenten.Voorzitter! Dan wil ik iets zeggen over dwang en drang. Als de verslaafde
aan de criteria van artikel 38n voldoet en de rechter de maatregel oplegt,
maakt het niet uit of de verslaafde wel of niet gemotiveerd is. Hij moet worden
opgenomen in de SOV. Wat de opname betreft is er dus sprake van dwang, net
als bij het uitzitten van een gevangenisstraf: ook al wil je dat niet, toch
moet je naar de gevangenis. De kans is dus aanwezig dat ongemotiveerde verslaafden
tegen hun wil worden opgenomen. Wat zegt dat nu over de succeskansen?
Een van de vorige sprekers heeft al gezegd: wij krijgen veel brieven van werkers
in de volksgezondheid en daaruit blijkt dat men vrij weinig waarde hecht aan
het opnemen van ongemotiveerde harddrugsverslaafden.Ben je eenmaal opgenomen in de SOV, dan kun je niet verplicht worden mee
te doen aan de programma's die verslaafden worden aangeboden. Er is dus geen
sprake van therapeutische sessies. De programma's zijn praktisch en stellen
het doel van resocialisatie voorop. Daar is mijn fractie het mee eens. Er
is dus geen sprake van dwangbehandeling. Er is wel sprake van drang. De vraag
die nu rijst, is of het wel slim is om gemotiveerde en niet-gemotiveerde verslaafden
in één opvang te hebben. Halen de weigeraars de motivatie van
de anderen niet naar beneden? De regering schrijft dat iemand die niet mee
wil doen, niet beloond mag worden door hem uit de SOV te plaatsen. Dus eens
erin, dan blijft hij erin. Echter, zo'n dwarsligger wordt geplaatst op unit
4. Dat is een afdeling waar de ongemotiveerden zitten. Welke activiteiten
vinden daar dan plaats? Zijn die te vergelijken met die van het sobere regime
van de Penitentiaire beginselenwet? Waarom is in de wet niet geregeld dat
de rechter de maatregel voor een ongemotiveerde te allen tijde kan beëindigen?
Nu geeft artikel 38u de minister die bevoegdheid. Er staat: de minister kan
te allen tijde de maatregel beëindigen. Maar waarom wordt de minister
deze bevoegdheid gegeven? Het is toch de rechter die de verslaafde in de SOV
heeft laten opnemen? Volgens artikel 38s kan de verslaafde het verzoek doen
tot tussentijdse toetsing. Overigens, mijn fractie is de minister er erkentelijk
voor dat die mogelijkheid bij nota van wijziging in de wet is opgenomen. Op
grond van lid 2 kan de rechter dus de plaatsing in de SOV-inrichting beëindigen.
Dat zal hij moeten motiveren nadat bijvoorbeeld de directeur een verklaring
heeft overgelegd. Het rare is dus dat de minister de maatregel te allen tijde
kan beëindigen. Dat vind ik vreemd.Neem de volgende casuspositie. Het openbaar ministerie vordert bij de
rechter de beëindiging. De veroordeelde verslaafde is de fout ingegaan,
maar hij weet argumenten aan te voeren en de rechter wil hem nog een nieuwe
kans geven. Hij geeft hem daarom gelijk. De maatregel wordt niet beëindigd
en de veroordeelde mag in de inrichting blijven. Waarom zou de minister de
maatregel daarna wel mogen beëindigen? Dat zou hij althans op grond van
artikel 38u kunnen. In de praktijk zal zich dat niet veel voordoen, maar in
theorie kan de minister als een soort hogerberoepsinstantie van de rechter
gaan fungeren. Met andere woorden, van de minister krijg ik graag te horen
op welke manier hij van dit artikel gebruik denkt te maken.De SOV bestaat uit drie fases en de directeur bepaalt wanneer iemand toe
is aan de volgende fase, de half open setting of de laatste setting, het zelfstandig
buiten de SOV wonen. Ik vraag mij af hoe de directeur zal reageren op een
onwillige SOV'er. Kan hij maximaal twee jaar op de unit 4-afdeling blijven?Voorzitter! Ik wil vervolgens iets zeggen over de criteria om voor de
SOV in aanmerking te komen. Kijkend naar de doelgroep, blijkt dat het gaat
het om harddrugsverslaafden met een recent crimineel verleden. Tijdens de
voorlopige hechtenis wordt bekeken of er geen contra-indicaties zijn. Iemand
met een psychiatrische problematiek wordt niet toegelaten. Hij moet dan maar
naar een gewone gevangenis en daar kan hij hooguit op de bijzonderezorgafdeling
geplaatst worden. Het is dus absoluut noodzakelijk dat tijdens de gewone detentie
in de gewone gevangenis adequate psychische hulp verleend kan worden als uitplaatsing
naar een psychiatrisch ziekenhuis niet kan. Bij de behandeling van de justitiebegroting
in november 1999 is een motie ingediend, ondertekend door de collega's Halsema,
Kalsbeek en door mijzelf, waarin staat dat naar onze mening tijdens de detentie
psychiatrisch hulp en begeleiding mogelijk moet zijn. Er wordt in de motie
gevraagd om de Kamer over de uitvoering ervan te berichten. Hoe staat het
met de uitvoering van de motie?Stel dat iemand in de SOV is, maar dat dan de psychiatrische problematiek
zich manifesteert, wat dan? Degene die adviseert ten behoeve van de selectie
van degene die voor de SOV in aanmerking komt, heeft een zware taak. Heb je
geen vooruitzichten op resocialisatie, dan word je niet toegelaten tot de
SOV. Zit je er eenmaal in en blijkt dan dat je geen vooruitzichten hebt op
resocialisatie, dan wordt de maatregel op een andere wijze ten uitvoer gelegd,
staat in de nota naar aanleiding van het verslag. Hoe, dat blijft onduidelijk,
tenzij wederom die unit 4 wordt bedoeld. Graag duidelijkheid daarover.De minister stelt in de stukken dat de SOV een ultimum remedium is. Je
komt ervoor in aanmerking als andere interventies niet hebben gewerkt. Wat
bedoelt de minister precies met interventies? Is dat een harde voorwaarde?
Als dat zo is, waarom staat die dan niet in artikel 38n verwoord? Dat is eigenlijk
het amendement dat collega Apostolou heeft ingediend. Of is de reden dat lokale
initiatieven dat nader zouden moeten invullen? Zou het wel in het systeem
van de wet passen om strafrechtelijke interventies, bijvoorbeeld een soort
afkickcursus, niet als voorwaarden in het Wetboek van Strafrecht op te nemen?
Graag daarover duidelijkheid van de minister.Ik sluit mij aan bij de vraag waarom er geen SOV voor vrouwen komt. Dat
is al door anderen naar voren gebracht. De minister heeft in de stukken laten
weten dat er in de toekomst mogelijk een uitbreiding kan komen naar een niet
verslaafde doelgroep. Waar denkt de minister dan aan? Er is een grote groep
van mensen die ernstig verslaafd is, zij het niet aan harddrugs, maar aan
gokken. Dat hebben wij ook gehoord toen de vaste commissie in Ossendrecht
op werkbezoek was. De minister sluit hen echter uit van de SOV, want zij zijn
niet aan harddrugs verslaafd. Zeker wanneer vaststaat dat deze mensen om te
kunnen gokken dezelfde soort criminele carrière hebben, zouden zij
ook voor de SOV in aanmerking moeten kunnen komen. Daar krijg ik ook graag
een reactie op.De misdrijven uit het verleden en het strafbare feit dat de verdachte
zo pas heeft gepleegd en dat aanleiding is voor de vordering van de SOV, moeten
samenhangen met de verslaving. Dat staat in de nota naar aanleiding van het
verslag. Maar wat is samenhang? Collega Van der Staaij heeft die vraag ook
in de stukken gesteld. Ik vond het antwoord daarop niet zo bevredigend. Bij
iemand die jarenlang aan heroïne is verslaafd en in de
goot ligt, zal bijna elk gepleegd misdrijf wel met die verslaving verband
kunnen houden. Een voorbeeld. Iemand is jarenlang aan de heroïne en een
notoire autokraker. Hij heeft zijn veroordelingen daarvoor achter de rug.
Op een dag komt hij echter in conflict met agenten en scheldt hen uit. Hij
beledigt hen en bedreigt hen. De vraag is dan of de belediging van een politieambtenaar
in functie samenhangt met de verslaving. Als dat niet zo is, dan moet de minister
dat duidelijk maken in zijn antwoord. Gaat het dan om een relevant feit voor
een SOV-vordering, of moet het alleen gaan om vermogenscriminaliteit? Dat
is die reeks van feiten uit het verleden. Daarover is onduidelijkheid.Dan iets over de rol van de gemeente. De derde fase van de SOV is de fase
dat de veroordeelde zelfstandig gaat wonen. De gemeente moet zorgen voor woonruimte,
voor werk en andere voorzieningen. De gemeente organiseert dit alles via de
eenloketfunctie. De D66-fractie vindt dit belangrijk. Wij zijn blij dat dit
zo expliciet in de stukken staat. Stel dat de inmiddels in de gemeente wonende
veroordeelde nog één maand te gaan heeft van de maximale tweejaarsperiode
en dat het dan misgaat. Wordt hij dan voor die ene maand weer in de gesloten
setting van de eerste of de tweede fase teruggeplaatst, of kunnen er andere
maatregelen worden genomen? Wat gebeurt er als de gemeente het eigen aandeel
van de afspraken niet goed heeft georganiseerd en als er gat valt, bijvoorbeeld
omdat er geen woning is of geen werk? Wie kan de gemeente daarop aanspreken?
De minister zegt in de nota naar aanleiding van het verslag dat er een bestuursmodel
is en dat de overige partijen elkaar daarop kunnen aanspreken. Heeft de veroordeelde,
de verslaafde het recht om bijvoorbeeld in kort geding nakoming van de gemeente
te eisen voor de inhoud van de derde fase? De nazorg na afloop van de maatregel
is van essentieel belang. Het voorstel van de heer Van de Camp inzake een
soort verlengdtrajectbegeleider na afloop van de maatregel komt mij sympathiek
voor. Ik meen dat onder de nazorg ook de noodzakelijke schuldhulpverlening
valt. Wie is daarvoor eigenlijk verantwoordelijk? Is dat de gemeente of is
dat de trajectbegeleider?De vaste commissie voor Justitie is in november 1999 op werkbezoek in
Ossendrecht geweest om kennis te maken met het drangproject. Wij hebben daar
een gunstige indruk van gekregen. De gemeente Rotterdam heeft de Kamer inmiddels
laten weten dat dit project over drie jaar ingebed kan worden in een andere
setting, maar dat er gedurende die drie jaar een overbruggingskrediet van
21 mln. nodig is om met dit project door te kunnen gaan. Ik heb van de gemeente
Rotterdam begrepen dat er praktisch afspraken waren gemaakt tussen Justitie,
VWS en de gemeente Rotterdam om elk 7 mln. bij te dragen en dat op het laatste
moment die afspraken zouden zijn afgeketst, naar verluidt, omdat het ministerie
van VWS zich zou hebben teruggetrokken. Ik vraag de regering de toezegging
dat het project in Ossendrecht en Nieuw Rodenrijs voortgezet wordt en dat
het overbruggingskrediet er komt.Mevrouw de voorzitter! In lid 5 van artikel 38m staat volgens mij een
foutje. Er wordt daarin verwezen naar het derde lid, maar volgens mij moet
dat het vierde lid zijn. Ik vraag of de minister dat middels een nota van
wijziging wil repareren dan wel of ik dat zelf via een amendement zal dienen
te wijzigen.In artikel 38p, lid 3, staat dat bij het opleggen van de voorwaardelijke
maatregel de algemene voorwaarde geldt dat de veroordeelde zich niet voor
het eind van de proeftijd schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit. Toen
wij hier het wetsvoorstel inzake de taakstraffen bespraken, heeft de minister
evenwel gezegd dat die algemene voorwaarde eigenlijk wel kon verdwijnen omdat
die voor zichzelf spreekt en niets toevoegt. De vraag is dan ook waarom die
algemene voorwaarde bij de taakstraffen verdwenen is en deze in het onderhavige
wetsvoorstel nog wel is opgenomen.Volgens artikel 38p, lid 5, kan de veroordeelde die zich bereid heeft
verklaard een ambulante behandeling te ondergaan, voor ten hoogste twee jaar
in een inrichting worden opgenomen. Nu is mijn vraag of dit ook een plaatsing
in een SOV-inrichting kan zijn. Dus je wordt toch geplaatst in de SOV-inrichting
waar je een programma krijgt tot resocialisatie en buiten die inrichting krijg
je ambulant een therapeutische behandeling. Is die combinatie op grond van
de in lid 5 gekozen formulering mogelijk?Mevrouw de voorzitter! Onze voorlopige conclusie is dat wij sympathie
hebben voor de intenties van dit wetsvoorstel maar dat de beantwoording van
onze vragen ons de overtuiging moet geven dat met aanvaarding van dit wetsvoorstel
daadwerkelijk op de twee hoofddoelstellingen een verschil wordt gemaakt met
hoe er nu aan toe gaat.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter! Bij algemene discussies over drugsgebruik en drugshandel
wordt de vraagstelling al gauw toegespitst op het verbieden, strafbaar stellen
ofwel het gedogen ervan. Van verbieden van het gebruik wil de wetgeving niet
weten, de handel daarentegen wordt met zware strafrechtelijke sancties bedreigd.
Die spagaat ten diepste in het overheidsbeleid heeft ons nooit kunnen bevredigen,
ook al beseffen wij dat met het strafrecht in de hand de drugsproblematiek
niet kan worden beëindigd. Het gedoogbeleid ten aanzien van bepaalde
middelen en zekere vormen van handel verlost ons bepaald niet van de problemen
die annex zijn aan drugsgebruik en -handel.De problematiek waarvoor het onderhavige wetsvoorstel een aanpak –
dat is wat anders dan een oplossing – wil bieden, bepaalt ons erbij
welke ingrijpende en ontwrichtende gevolgen het drugsgebruik kan hebben, in
de eerste plaats voor de betrokkenen maar ook voor zijn naaste omgeving en
voor de samenleving als geheel. Er wordt wel eens een vergelijking gemaakt
tussen drugs en alcohol. Een voorziening zoals door dit wetsvoorstel wordt
gecreëerd voor een zeer beperkt deel van de drugsverslaafden, kennen
wij voor alcoholverslaafden niet, hoe ernstig het alcoholmisbruik en de gevolgen
daarvan ook kunnen zijn. Toch is de drugsproblematiek nauwelijks vergelijkbaar
met andere vormen van verslaving.Er zijn reeds tal van voorzieningen op therapeutische basis die voor de
groep die dit wetsvoorstel op het oog heeft geen enkele baat hebben opgeleverd.
Het gaat hier om een groep die bij herhaling strafbare feiten pleegt en die
de samenleving permanent ernstige overlast bezorgt. Het doel
is het terugdringen van die overlast en daarnaast het beheersbaar maken van
de individuele verslavingsproblematiek. Dat de overheid tot het aanwenden
van strafrechtelijke middelen is gelegitimeerd, staat voor ons vast. Het beëindigen
of verminderen van de overlast is een plicht van de overheid tegenover de
samenleving. Het is van beide doelstellingen ook de doelstelling die concreet
realiseerbaar is, maar in de praktijk niet wordt gerealiseerd. Door dit voorop
te stellen, nemen wij niet de positie in dat de problematiek van de verslaafden
als zijnde een specifiek belang, de overheid op geen enkele manier aangaat.
Integendeel, de SGP-fractie heeft in het kader van de verslavingszorg altijd
pleidooien gehouden voor allerlei vormen van hulpverlening en vormen gericht
op het breken met de verslaving.Een duurzame oplossing van problemen blijkt en blijft moeilijk indien
de betrokkene niet of onvoldoende is gemotiveerd om te breken met zijn verslaving.
Om een poging te ondernemen de vicieuze cirkel van criminaliteit, recidive
en verslaving te doorbreken, mag dit voorstel op de steun van de SGP-fractie
rekenen. Wij zien de SOV als de laatste schakel in een keten van strafrechtelijke
interventies ter beteugeling van met drugsverslaving samenhangende criminaliteit.
De SGP-fractie zou overigens wel graag een nadere toelichting en aanvulling
krijgen op datgene wat in de stukken al is vermeld over de samenhangende criminaliteit.
Kan dat nader worden gepreciseerd?Deze maatregel wordt ook door ons beschouwd als de allerlaatste kans,
voorziening, bestemd voor de zwaarste doelgroep, nadat reeds is gebleken dat
minder ingrijpende vormen van vrijheidsbeneming en/of hulpverlening, dus inclusief
bestaande drangmodaliteiten, niet tot een doorbreking van de vicieuze cirkel
hebben geleid. SOV is dan ook als een ultimum remedium bedoeld. Het enige
alternatief zou zijn ondubbelzinnige vrijheidsbeneming.Ik sluit mij aan bij de vragen die zijn gesteld over de toekomst van de
drangvariant. In de stukken staat dat het onderwerp van beraad is. Ik begrijp
dat de toekomst van de drangvariant met name afhangt van de financiën.
Ik krijg op dit punt graag meer duidelijkheid. Ik meen dat het juridisch gesproken
niet nodig is om dat expliciet een basis te geven in dit wetsvoorstel. Ik
meen dan ook dat het amendement van collega Apostolou op dit punt niet nodig
is. Als je het echt zou willen regelen, is de manier waarop het nu geregeld
wordt ook niet voldoende. Het wordt wel min of meer verondersteld, maar het
hoeft er niet noodzakelijkerwijs te zijn.De heer Rouvoet (RPF/GPV):De heer Van der Staaij zei dat ook zijn fractie de SOV ziet als een ultimum
remedium, indien andere interventies niet tot resultaat hebben geleid. Dat
was ook onderwerp van de discussie met de heer Apostolou. Bedoelt de heer
Van der Staaij dat het eerst moet zijn beproefd alvorens je überhaupt
tot een SOV kunt komen? Daar ging de discussie met de heer Apostolou over
zijn amendement over.De heer Van der Staaij (SGP):Ik zie dat niet zo. Ik heb de zin genomen zoals die in de stukken staat.
Het is echter geen vaste trap die je af moet lopen. Het is één
van de mogelijkheden. Niet alle mogelijkheden hoeven echter beproefd te zijn.De SOV is een strafrechtelijke maatregel, die aan recidiverende verslaafden
kan worden opgelegd wanneer het gepleegde strafbare feit een misdrijf betreft
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. De SOV kan ten hoogste twee jaar
duren. Tot de bedoelde strafbare feiten behoort onder andere diefstal. De
Stichting drugsbeleid heeft de vrees geuit dat een onbedoeld en ongewenst
gevolg van de SOV kan zijn dat een verschuiving zal optreden van diefstal
naar beroving. Dat het verband tussen strafmaat en ernst van het misdrijf
zou zijn losgelaten, zou de betrokkene ertoe kunnen brengen om te kiezen voor
vormen van verwervingscriminaliteit met een hogere opbrengst in combinatie
met een lage pakkans. Is dit een reëel scenario te achten?Het gegeven dat de SOV een strafrechtelijke maatregel is, maakt het begrijpelijk
dat hier primair de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie in het
geding is. Het feit dat de maatregel een element van verslavingszorg in zich
heeft en de opvang van verslaafden primair tot de verantwoordelijkheid van
de minister van Volksgezondheid behoort, doet de vraag rijzen naar haar verantwoordelijkheid
voor het wetsvoorstel. In de nota naar aanleiding van het nader verslag wordt
de exclusieve verantwoordelijkheid voor het wetsvoorstel van de minister van
Justitie beargumenteerd met de stelling dat het gaat om wetgeving die onder
zijn verantwoordelijkheid valt. Onder verwijzing naar de aanwijzingen voor
de regelgeving wordt gesteld dat in zo'n geval alleen de verantwoordelijke
minister het wetsvoorstel ondertekent. Over de minister van Volksgezondheid
wordt niet meer meegedeeld dan dat deze vanzelfsprekend betrokken is bij dit
project. Dat doet als vanzelf de vraag rijzen naar de aard en omvang van die
betrokkenheid. Geldt die betrokkenheid alleen voor de uitvoering van het project
en niet voor de totstandkoming van de wettelijke regeling? Ik hoor graag enige
toelichting op dit punt.Mevrouw de voorzitter! De naar onze inschatting enorme uitvoeringslast
en de daarmee gepaard gaande bureaucratie doen ons in enige mate sceptisch
staan tegenover het wetsvoorstel. Het aantal betrokken instellingen en functionarissen
van uiteenlopende disciplines dat verondersteld wordt samen te werken en afspraken
te maken is bijna niet te overzien. In de stukken wordt geschreven over samenwerking
tussen gemeente, politie, openbaar ministerie, verslavingszorg, sociale dienst
en arbeidsbureau. Een multidisciplinair team binnen de SOV zal blijkens de
nota naar aanleiding van het verslag minimaal bestaan uit functionarissen
met deskundigheid en vaardigheid op het gebied van onder meer verslavings-
en delictgedrag, groepswerk en relatiebeheer: artsen en verpleegkundigen met
verslavingsdeskundigheid, psychologen, psychiaters, maatschappelijk werkers
en praktijkbegeleiders met deskundigheid op het gebied van opleidings- en
arbeidstraining en op het terrein van sport en kunstzinnige vorming. Kortom,
er ligt een indrukwekkende lijst met functionarissen waaruit een multidisciplinair
team dus minimaal zal bestaan. Wordt het project niet uitermate complex en
daardoor kwetsbaar? De stukken en met name de nota naar aanleiding van het
nader verslag geven her en der enig inzicht in de hoeveelheid en diversiteit
van in te schakelen instellingen en functionarissen, waarvan overigens de
nodige niet onder de verantwoordelijkheid van Justitie vallen.
Onderkent de minister het kwetsbare karakter van de gecompliceerde opzet van
dit experimentele project? Bestaat niet het risico dat eerst geruime tijd
na het van kracht worden van de wet de projecten kunnen starten? Ik stel deze
vragen natuurlijk tegen de achtergrond van de stelling van de minister dat
juist de samenwerking tussen de diverse partners een wezenlijke voorwaarde
voor succes is.Mevrouw de voorzitter! Als besloten wordt de maatregel uit te voeren,
is iedereen er uiteraard benieuwd naar of het beoogde effect zal worden bereikt.
Een reële kans op succes vormt immers de gehanteerde rechtvaardigingsgrond
ook voor dit experiment. In de nota naar aanleiding van het verslag lezen
wij: indien met de gekozen opzet niet het beoogde succes blijkt te kunnen
worden bereikt, komt de grond onder de gedwongen plaatsing voor lange duur
te ontvallen. Vraag in dit verband: is dat de consequentie van het feit dat
wij hier te maken hebben met een strafrechtelijke maatregel? Voor andere strafrechtelijke
sancties, ook al wordt daarmee resocialisatie beoogd, hanteren wij toch niet
de redenering dat de grond aan een straf komt te ontvallen als de straf niet
aan een van zijn doeleinden blijkt te hebben beantwoord.Belangrijk voor succes is ook de voorwaarde van een drugsvrije omgeving.
Ik sluit mij aan bij de vraag van collega Rouvoet, die erop neerkomt of die
verwachting niet te idealistisch is. Vastgesteld moet toch worden dat de praktijk
van het drugsontmoedigingsbeleid, zelfs zonder gedoogbeleid, in de penitentiaire
inrichtingen op z'n zachtst gezegd geen onverdeeld succes is.De SOV heeft een experimentele status. Desondanks is een wettelijke grondslag
nodig bij de aanvang van het experiment. Of de met de maatregel beoogde doelstellingen
bereikt worden, zal eerst na de evaluatie, die in dit geval zeker aangewezen
is, vast te stellen zijn. Zoals uit de nota naar aanleiding van het nader
verslag blijkt, zal deze wetgeving na een periode van drie jaar na inwerkingtreding
aan een evaluatie worden onderworpen. Dit blijkt ook uit de tekst van de wet.
Het is duidelijk dat dan pas een eerste meting van de effecten kan plaatsvinden.
Voor een evaluatie van het hele experiment op langeretermijneffecten, in termen
van criminele recidive en resocialisatie, en de doorstroom van en afronding
door een voldoende aantal veroordeelden, zal een periode van zes jaar nodig
zijn. De vraag dient zich dan ook aan of uit dit gegeven de conclusie getrokken
moet worden dat het experiment, al dan niet tussentijds bijgesteld, in elk
geval zes jaar in stand zal worden gehouden, ondanks een onverhoopte negatieve
tussentijdse evaluatie na drie jaar. Een vergelijkbare vraag is ook door collega
Dittrich naar voren gebracht.Voorzitter! Tot slot van mijn betoog in eerste termijn wil ik nog een
tweetal vragen stellen. Op vragen onzerzijds is geantwoord dat het gewenst
is dat SOV-zaken met voorrang binnen twee à drie maanden worden behandeld.
Daartoe wil men afspraken maken met de rechterlijke macht. Dat klinkt mooi,
maar ik vroeg mij af bij hoeveel typen delicten en categorieën daders
de laatste jaren al een voorrangspositie is geclaimd.Dan mijn tweede vraag. Bij de tweede nota van wijziging is een nieuwe
zinsnede aan artikel 38s toegevoegd dat een veroordeelde het recht toekent
de rechter om een tussentijdse toetsing van de SOV te verzoeken. Hoe verhoudt
deze mogelijkheid zich tot de mogelijkheid van de veroordeelde om de minister
van Justitie te verzoeken om beëindiging van de SOV?De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Mijn fractie erkent dat de overlast veroorzaakt door verslaafden
een belangrijk probleem is in de wijken van sommige steden. De kardinale vraag
is echter of de oplossing die de minister aandraagt de juiste is. Mijn fractie
heeft daarover de grootst mogelijke twijfels. Dit voorstel is een hybride
constructie en hinkt op twee gedachten, een punitieve, repressieve poot en
een hulpverlenende poot. Het is noch het een noch het ander. De minister erkent
niet dat het hier voluit gaat om een behandeling en heeft het aan de andere
kant over maatregelen en niet over gevangenisstraf.Voorzitter! Het wetsvoorstel levert een aantal bizarre situaties op. Het
wetsvoorstel is in zijn soort een experiment als het gaat om de inbedding
ervan in ons strafrechtelijk systeem. Het is een vreemde eend in onze strafrechtelijke
bijt. Er is in ons strafrechtssysteem een duidelijke koppeling tussen de ernst
van een strafbaar feit en de straf die wordt opgelegd. Wij constateren dat
hier niet zozeer de directe koppeling aan de orde is maar de som van de opgelegde
en uitgevoerde straffen. Dat is een novum in het strafrechtssysteem. Mijn
fractie verbaast zich erover dat de minister die zij hoogacht, met deze juridische
non-constructie is gekomen.Voorzitter! Men krijgt dus twee jaar straf voor het feit dat men wellicht
voor de vierde keer een auto-inbraak heeft gepleegd, terwijl men voor de derde
keer al zijn straf heeft uitgezeten. Dat is een merkwaardige redenering achter
deze maatregel. Collega Dittrich heeft hierop gewezen. Als wij de beroepstijd
integreren in de totale tijd en de voorlopige hechtenis hier niet van aftrekken,
dan kan het gebeuren dat iemand twee jaar en nog een paar maanden als straf
krijgt. We komen dan in de sfeer van mensen die vanwege geweldpleging bestraft
worden en niet vanwege het stelen van een fiets of het plegen van een auto-inbraak.
Ik vraag mij af of wij in dat geval de zuiverheid van ons strafrechtssysteem
overeind hebben gehouden.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Gaat u niet voorbij aan het verschil tussen een straf, waarbij er een
duidelijke relatie is met het gepleegde delict, en een maatregel, die daar
toch verder van afstaat? U gebruikt de woorden "straf" en "maatregel" door
elkaar, maar voor de zuiverheid van de discussie moeten wij die begrippen
uit elkaar houden. Het gaat om een maatregel, waarbij er geen directe relatie
is met het delict, zoals u nu suggereert. Bent u dat met mij eens?De heer Rabbae (GroenLinks):U gaat mee in de acrobatiek van de minister, maar ik niet. Er wordt in
dit systeem duidelijk gesproken over straf. Betrokkenen zitten een straf uit.
De minister probeert daaraan een behandeling te koppelen. Eigenlijk is het
geen behandeling, maar kennelijk helpt het wel, want na twee jaar komt men
"schoon" terug in de maatschappij. Die stelling betrekt de minister in ieder
geval als het over de effectiviteit van deze maatregel gaat.
Ik vind het een strafsysteem.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Als u die stelling betrekt, is dat de enige conclusie. Dat roept echter
de vraag op of u TBS als een straf ziet of als een maatregel. Als u over acrobatiek
spreekt, moet u TBS eigenlijk ook een straf in plaats van een maatregel noemen.
Of erkent u dat er naast de bekende straffen, opgesomd in het Wetboek van
Strafrecht, maatregelen mogelijk zijn, waarvan dit er een is?De heer Rabbae (GroenLinks):Het gaat hier om een strafrechtelijk opvangsysteem, om niet te zeggen
een strafrechtelijk opsluitingsysteem voor verslaafden. U kunt dat toch niet
ontkennen?De heer Rouvoet (RPF/GPV):Bij een TBS-maatregel kan de betrokkene ook niet de instelling uitwandelen.
Opsluiting is onvoldoende reden om te concluderen dat het hier om een straf
gaat. Maatregelen zijn mogelijk. U moet niet de suggestie wekken dat de term
"justitiële maatregel" een vondst van de minister is om een straf af
te dekken. Een justitiële maatregel is iets anders dan een straf. U kunt
het daarmee eens zijn of niet, maar u kunt het bestaan ervan niet ontkennen.De heer Rabbae (GroenLinks):Wij verschillen duidelijk van mening over de begrippen "maatregel" en
"straf". De weging van de straf in verhouding tot het delict is absoluut disproportioneel.Verder wijs ik op het onderscheid dat wordt gemaakt tussen mannen en vrouwen,
in die zin dat mannen wel in aanmerking komen voor dit systeem, maar vrouwen
niet. De ratio daarvan is mij ook na lezing van de memorie van toelichting
niet duidelijk.Aan deze wetgeving zijn territoriale aspecten verbonden, want de werking
is beperkt tot een aantal grote steden. Als een verslaafde in Winschoten voor
de zevende keer een fiets steelt, valt hij niet onder de sanctie. Als hij
echter toevallig in Rotterdam wordt opgepakt, heeft hij pech. Hierdoor kan
er een zwerfpatroon bij verslaafden ontstaan. Men vertrekt bijvoorbeeld naar
de regio omdat het in Rotterdam gevaarlijk is geworden. De minister kan erop
wijzen dat er daardoor een mooi spreidingsbeleid is bewerkstelligd, maar de
overlast wordt dan wel afgewenteld op een aantal dorpen en kleine steden waar
de SOV-voorziening niet beschikbaar is. Ik heb nog nooit meegemaakt dat wetgeving
een dergelijke uitwerking heeft, zowel qua territorialiteit als qua onderscheid
tussen burgers. Ik kan niet anders dan constateren dat er sprake is van discriminatie.Een volgend punt betreft de subsidiariteit. Moeten wij een wet, een maatregel
of een sanctie invoeren als het ook anders kan? Wij hebben de gehele avond
gesproken over de drangconstructie. De minister kan mij er niet van overtuigen
dat daarmee voldoende ervaring is opgedaan, maar dat na jaren experimenteren
is gebleken dat deze nul komma nul resultaat oplevert, zodat dwang als ultimum
remedium wel ingevoerd moet worden. Er is op een gegeven moment snel gegaloppeerd
onder druk van de gemeente Rotterdam om hiermee te komen. Helaas moet ik hier
spreken van gelegenheidswetgeving; onder druk van de gemeente Rotterdam moesten
de minister en zijn ambtsvoorganger wetgeving aan de Tweede Kamer voorleggen
die op een aantal punten absoluut niet deugt.De drangconstructie heeft tot nu toe een kleine kans gekregen. Uit de
rapportage uit Rotterdam leid ik af dat daaraan tot nu toe ongeveer 230 mensen
hebben meegedaan; 62 van hen lopen nog steeds door in dit project dat in 1996
van start is gegaan. Hoewel de opgelegde straf maximaal zes of zeven maanden
is, verblijft men in de praktijk langer in deze situatie, namelijk gemiddeld
twee jaar. Kennelijk kan zonder dwang toch de motivatie worden gevonden om
langer aan deze aanpak mee te werken dan de opgelegde straf vereist. Toch
komt de minister nu met drang. Het is een volledig averechtse beslissing om
datgene dat goed verloopt te overrompelen met een drangmethode die waarschijnlijk
niet even succesvol zal zijn. Zelfs als die methode even succesvol is, is
het de vraag of iets omver moet worden geworpen waardoor het laatste restje
motivatie dat de mensen nog hebben, wordt weggenomen. Dit lijkt mij een slechte
zaak, ook omdat uit internationale onderzoeken blijkt dat er geen eenduidige
oplossing is. Dé aanpak bestaat niet op dit terrein. Dit terrein wordt
immers bevolkt door verschillende mensen, met verschillende carrières,
een verschillend verleden en verschillende mate van verslaving. Met alle projecten
en pogingen zijn hier en daar wel wat succesjes geboekt, maar niemand kan
zich beroepen op een fantastische aanpak. De mening van de minister dat drang
een effectieve aanpak oplevert, is natuurlijk een sprong in de lucht, want
hij kan deze gedachte niet onderbouwen.Is dit voorstel opportuun? Volgens de minister wel, maar volgens mij niet.
Mijn fractie is van mening dat niet alleen moet worden gekeken naar het voortzetten
van de drangconstructie, maar ook moet worden gewacht op het advies van een
commissie, verbonden aan de Raad voor de gezondheidszorg en de Raad voor maatschappelijke
ontwikkeling, aan het adres van de minister van VWS over de behandeling van
gedetineerde verslaafden. Waarom is de minister zo snel tot deze constructie
overgegaan? Wellicht kan deze commissie een goede handreiking doen.Het feit dat de minister van VWS dit wetsvoorstel niet mede heeft ondertekend,
brengt mij tot twee opmerkingen. Dat zij dit niet heeft gedaan, kan betekenen
dat zij niets ziet in deze benadering, maar ook dat zij andere prioriteiten
heeft en zich niet wil committeren aan de financiering van deze aanpak. De
minister van Justitie weet misschien wat haar beweegt en ik hoop dat hij ons
hierover heel open wil informeren. Dat zij niet heeft meegetekend, kan immers
ook betekenen dat de hulpverlenende component van deze constructie zeer magertjes
is. Daarmee is deze ook niet in overeenstemming met hetgeen wij tot nu toe
als een belangrijke taak zagen. Dit alles zet mij aan het denken; ik vind
het ook een teken aan de wand.De heer Dittrich (D66):Ik hoor de heer Rabbae zeggen dat dit wetsvoorstel niet opportuun is.
Hoe is het mogelijk dat wij van de gemeente Rotterdam, waar GroenLinks met
wethouder Meijer in het college zit, een brief krijgen met het verzoek om
dit wetsvoorstel aan te nemen, omdat men het daar hard nodig heeft en dat
uw fractie in de Kamer zegt dat dit wetsvoorstel niet opportuun is? Is er
geen afstemming tussen GroenLinks in de grote steden waarin het in de colleges
is vertegenwoordigd en uw Kamerfractie?De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Onze fractie in de Kamer maakt altijd haar eigen afwegingen
en keuzes. Soms kan dit inderdaad afwijken van hetgeen op lokaal niveau wordt
gevonden. Op dit punt is dit echter, toevallig of niet, niet het geval. Ik
heb gisterenavond nog met de heer Meijer telefonisch overleg gehad en hij
is van mening dat wij de grootst mogelijke nadruk moeten leggen op drang als
oplossing.Wat betreft de effectiviteit neem ik de redenering van de directeur van
het Trimbosinstituut over. Deze zegt dat bij de introductie van een nieuw
medicijn, evenals bij bevolkingsonderzoeken en bij de verstrekking van heroïne
aan verslaafden, een onderzoek wordt ingesteld naar de vraag of de maatregel
werkt; maar bij de opsluiting van mensen in een dergelijke constructie hebben
wij kennelijk van tevoren de garantie van 100% succes. Blijkbaar is voor die
conclusie geen onderzoek nodig. Ik vraag de minister waar deze wijsheid vandaan
komt.Voorzitter! U begrijpt hieruit dat mijn fractie geen enkele sympathie
voor dit wetsvoorstel en alleen maar kritiek heeft, omdat zij van mening is
dat dit wetsvoorstel niet helemaal zuiver is geconstrueerd. Wij zeggen niet
dat wij helemaal niets te maken hebben met deze problematiek, integendeel,
maar wij willen graag veel investeren in drang. In ieder geval willen wij
dat dit project doorgaat, dus een eventuele motie van collega Apostolou in
deze richting zullen wij van harte ondersteunen, ook omdat ik uit de communicatie
met de heer Meijer heb begrepen dat Rotterdam bereid is om nog 7 mln. te investeren
in een toekomstig traject hieromtrent. VWS heeft hierbij echter nog niet thuis
gegeven, net zomin als de minister voor het grotesteden- en integratiebeleid.
Justitie heeft al een groot bedrag geïnvesteerd, maar het is mij nog
onduidelijk wat zij hierin zal bijdragen. GroenLinks vindt daarom dat de poot
van de drang, waarbij mensen vanuit eigen motivatie investeren, veel meer
steun verdient dan die van de dwang. Ik wil nogmaals wijzen naar de ervaringen
in Zweden, waaruit blijkt dat na een dwangperiode het aantal sterfgevallen,
waaronder zelfmoordgevallen, schrikbarend is. Ik weet dat in Zweden meer pogingen
tot zelfmoord plaatsvinden dan in Nederland, maar dit is wel een signaal waarmee
rekening moet worden gehouden.De heer Niederer (VVD):Voorzitter! De VVD-fractie is verheugd dat nu een aanvang is gemaakt met
de mondelinge behandeling van dit belangrijke wetsvoorstel. Het is belangrijk,
omdat het naar onze overtuiging voorziet in een noodzakelijke en dringende
behoefte; met name voor de grote steden, die worden geconfronteerd met een
relatief kleine, doch harde kern van problematische harddrugsverslaafden die
aan de lopende band misdrijven plegen als auto-inbraken, straatroof, winkeldiefstallen,
woninginbraken en daardoor voor veel overlast en onveiligheid zorgen. Het
zijn draaideurklanten van politie en justitie. Het is om moedeloos van te
worden. Alle inspanningen van politie, justitie, gevangeniswezen, reclassering
en verslavingszorg om de verslaafden weer op de rails te krijgen, zijn tot
dusverre zonder enig resultaat gebleven. De criminaliteit en overlast houden
onverminderd aan, de verslaafde is geëxcommuniceerd en de hulpverlening
weet het ook niet meer. Tegelijkertijd wordt de roep van de burger luider
en luider om de overlast daadwerkelijk aan te pakken en verschoond te blijven
van het wangedrag van deze criminele drugsverslaafden. Met het nu voorliggende
wetsvoorstel wordt een deugdelijk antwoord gegeven op de terechte wensen van
de burger en van de politiek. De VVD geeft prioriteit aan de overlastbestrijding,
de straat moet weer een veilig domein worden. Het kabinet stelt voor om een
nieuwe strafrechtelijke maatregel in te voeren die het mogelijk maakt om veelvuldig
recidiverende harddrugsverslaafden voor maximaal twee jaar gedwongen op te
vangen in een daartoe bestemde inrichting. Met andere woorden: de SOV-maatregel.
Centraal hierbij staat een individuele trajectbegeleiding van de verslaafde
om hem in drie fasen van intramuraal naar half open en ten slotte extramuraal
af te helpen van zijn verslavingsproblematiek ten behoeve van een ditmaal
succesvolle terugkeer in de maatschappij. Mislukt de SOV, dan kan, zo antwoordt
de minister op een eerdere vraag van de fractie van de VVD, als alternatief
geen gevangenisstraf worden opgelegd. Betrokkene verblijft dan voor de resterende
duur van de maatregel in een gesloten SOV-inrichting. Het is al eerder aangeduid
als unit 4. Waarmee is dat regime daar te vergelijken? Met een standaardregime
in een reguliere gesloten strafinrichting of met dat in een zogenaamde verslavingsbegeleidingsafdeling,
de VBA?In het wetsvoorstel is sprake van gedwongen opvang, waarbij evenwel dwangbehandeling
niet is toegestaan. Ik vraag aan de minister of drangbehandeling wel is toegestaan
en hoever die kan gaan. Met het kabinet is de fractie van de VVD van oordeel
dat de thans voorgestelde dwangvariant van de SOV bepaald in een behoefte
voorziet. In de nota naar aanleiding van het nader verslag verwijst de minister
onder andere naar een uitgebreide literatuurstudie van het WODC. Daaruit blijkt
dat justitieel onvrijwillig geplaatsten de behandeling vaker afmaken dan degenen
die vrijwillig binnenkwamen en voorts blijkt de daling in criminele recidive
bij justitieel geplaatsten ofwel even groot ofwel groter te zijn dan bij degenen
die op vrijwillige basis binnenkwamen. Dit zijn belangrijke wetenschappelijke
conclusies die onzes inziens pleiten voor de dwangvariant van de SOV.Betekent dit nu dat er straks geen behoefte meer zal zijn aan het huidige
Rotterdamse SOV-experiment, waarin de zogenaamde drangvariant van de SOV wordt
beproefd? Er is vanavond al een aantal keren aan dit experiment gerefereerd:
de eerste gesloten fase in Ossendrecht en de tweede halfopen fase in Nieuw
Rodenrijs in Rotterdam. Het eigene van de drangvariant is dat bij de deelnemers
bereidheid moet bestaan om aan het experiment mee te doen. Zij kunnen te allen
tijde hun medewerking opzeggen. Wat dan resteert, is terugplaatsing naar de
gevangenis, maar daar hebben zij dan feitelijk zelf voor gekozen. De VVD-fractie
vindt het voortbestaan van deze drangvariant naast de dwangvariant noodzakelijk.
Ervaringen met de drangvariant zijn bepaald bemoedigend te noemen. Tijdens
werkbezoeken is dat een- en andermaal gebleken. Bovendien bereik je met deze
drangvariant een groep verslaafden die nog niet zover zijn
afgezakt dat ze in een dwang-SOV thuishoren, maar zonder verder ingrijpen
daar wel onafwendbaar op af koersen. Probeer deze mensen dan met behulp van
drang in een programma te krijgen. De minister laat zich hierover thans adviseren.
Toch wil de fractie van de VVD graag in dit debat een reactie van de minister.
Onzes inziens moet de drang-SOV blijven bestaan. Voor een evenredig deel –
collega Dittrich refereerde al aan het totaal van 21 mln., te verdelen tussen
de departementen van Justitie en VWS alsmede de gemeente Rotterdam –
dient dit te worden gefinancierd uit het verslavingsbudget van of het ministerie
van Justitie of dat van VWS. Kan de minister hierop nader ingaan? Wij spelen,
zoals eerder al aangekondigd, als eerste door collega Apostolou, met de gedachte
hieromtrent een motie voor te stellen ter onderstreping van het belang van
ook deze variant.Om een SOV-maatregel opgelegd te krijgen, geldt een ondergrens van ten
minste drie onherroepelijke veroordelingen en tenuitvoerleggingen terzake
van misdrijf in de afgelopen vijf jaar. Dit is een absolute ondergrens die
in de praktijk niet zal voorkomen. De praktijk zal veeleer zijn dat wij te
maken hebben met veelvuldig recidiverende verslaafden die aan de lopende band
misdrijven plegen om in hun verslaving te voorzien. Ik taxeer het iets anders
dan de collega's Dittrich en Rabbae. Ik vind dat als je kijkt naar het totaalbeeld
van de criminele carrière van betrokkenen – zoiets hoeft zich
niet alleen maar te uiten in onherroepelijke veroordelingen en tenuitvoerleggingen –
de duur van de opgelegde maatregel, twee jaar, een alleszins redelijke is.
Alle gepleegde misdrijven, vooral die waarop een veroordeling is gevolgd,
zouden zeker een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf van die duur hebben opgeleverd.
Het gaat om het totaalbeeld en dat verkrijg je beter dan alleen maar te kijken
naar onherroepelijke vonnissen. Je moeten je ook baseren op processen-verbaal
van de politie, rapportages die een beeld geven van dat criminele patroon.De heer Dittrich (D66):Dat kunt u toch niet volhouden? Het systeem van het wetsvoorstel is dat
iemand een strafbaar feit pleegt . Naar aanleiding daarvan bekijkt men of
betrokkene minimaal drie veroordelingen achter de rug heeft. Dat strafbare
feit op grond waarvan iemand is aangehouden, kan een tamelijk gering strafbaar
feit zijn waarbij voorlopige hechtenis past. Dan kun je nooit zeggen: als
je dat omrekent, kan het twee jaar gevangenisstraf genereren.De heer Niederer (VVD):Als je het strafbare feit bekijkt waarvoor betrokkene is aangehouden,
zal dit naar verwachting geen feit zijn waarvoor twee jaar gevangenisstraf
wordt opgelegd. Wij spreken over een specifieke doelgroep die reeds tien tot
vijftien jaar continu recidiveert en de vaste draaideurklant is van politie
en justitie. Gezien die specifieke doelgroep is het gerechtvaardigd te kijken
naar het algehele criminele patroon. Wil je iemand programmatisch kunnen helpen,
dan staat er een termijn van twee jaar voor. Ik vind het juist dat je aan
mensen uit die doelgroep deze maatregel oplegt voor de duur van maximaal twee
jaar.Voorzitter! Ik kom tot het eind van mijn eerste termijn. Er is erg veel
schriftelijk gewisseld en dat heeft voor de VVD op veel punten tot helderheid
geleid. Ik heb nog wel een vraag aan de minister. Wil hij ingaan op de verhouding
van de SOV tot de TBS en de BOPZ in termen van onderlinge doorstroming? Kan
een daartoe geïndiceerde SOV'er gedurende de uitvoering van de maatregel
doorstromen naar de BOPZ of de TBS en andersom? Ik begrijp dat de maatregel
gericht is op een andere doelgroep, maar ziet de minister in het kader van
voortschrijdend inzicht en de medische ontwikkeling van betrokkenen reële
mogelijkheden dat zich dit voordoet, en kan daarin worden voorzien?Dan kom ik tot een punt dat ik niet nader uitwerk, maar dat wel van belang
is. De collega's Rouvoet en Van der Staaij hebben dit aangekaart. Ik sluit
mij van harte aan bij hun vragen over het geven van de garantie dat de SOV-inrichting
drugsvrij blijft. Wij constateren dat het bij reguliere gevangenissen eerder
regel dan uitzondering is dat er drugs binnenkomen. Dat kunnen wij in een
SOV-inrichting niet hebben.Tot slot geef ik een korte toelichting op het door mij ingediende amendement
dat zuiver technisch van aard is. Het voorziet erin de terminologie in overeenstemming
te brengen met het wetsvoorstel inzake de taakstraffen, omdat het nu voorliggende
wetsvoorstel nog spreekt over het verrichten van onbetaalde arbeid "ten algemenen
nutte".De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 22.14 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-4268-4286.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl