Behandeling van: het wetsvoorstel Bepalingen met betrekking tot de militaire dienstplicht alsmede wijziging van enige wetten en overgangsrecht (Kaderwet dienstplicht) (24245)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 5884-5911

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

04-06-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 88, pagina 5884-5911

04-06-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24245Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 4 juni 1996)Pagina 5913-5915
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over de VN-conferentie Habitat II, te weten: de motie-M.M. van der Burg/Sipkes over deelname van jongeren aan VN-conferenties (24400 V, nr. 64)Pagina 5883-5883
Vragen van het lid Van Oven aan de minister voor NAAZ over de weigering van de regering van Aruba de vacature in de commissie-Aarts/Muyale te vervullenPagina 5879-5881
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 4 juni 1996)Pagina 5877-5879
Behandeling van: het verslag van een algemeen overleg op 29 mei 1996 inzake de JBZ-raadPagina 5911-5913
Sstemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de Wet educatie en beroepsonderwijs, te weten: de motie-Koekkoek/Stellingwerf over versterking van het bevoegd gezag (23946, nr. 9)Pagina 5883-5884
Behandeling van: het wetsvoorstel Bepalingen met betrekking tot de militaire dienstplicht alsmede wijziging van enige wetten en overgangsrecht (Kaderwet dienstplicht) (24245)Pagina 5884-5911
Vragen van het lid Nijpels-Hezemans aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over het huidige euthanasiebeleidPagina 5881-5883
88ste vergadering; 4 juni 1996Pagina 5877-5877
Behandeling van :de brief van het Presidium over de benoeming van een bijzonder griffier (24737)Pagina 5884-5884

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 484 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Bepalingen
met betrekking tot de militaire dienstplicht alsmede wijziging van enige wetten
en overgangsrecht (Kaderwet dienstplicht) (24245).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! In 1898 waren België en Nederland na een discussie van
elf jaar de laatste landen in Europa die de mogelijkheid van plaatsvervanging
in het dienstplichtsysteem afschaften. Bijna een eeuw later, in 1993, namen
de Belgische en de Nederlandse regering zonder uitgebreide discussie het besluit
de dienstplicht c.q. de opkomstplicht af te schaffen. In tegenstelling tot
de Belgische regering was de Nederlandse regering wel zo verstandig een ruime
overgangsperiode in te lassen. Zo kon de krijgsmacht haar taken blijven uitvoeren
en zich geleidelijk aan de nieuwe situatie aanpassen. Ook uit sociaal oogpunt
was dit een verstandig besluit.
 
 Met de aanvaarding van de Kaderwet dienstplicht wordt er afscheid genomen
van een dienstplichtsysteem waarover meer dan 60 jaar politieke strijd was
gevoerd, totdat het systeem in de vorm van de algemene dienstplicht die wij
thans nog kennen, op 4 februari 1922 werd ingevoerd.
 
 Het is niet zozeer daarom dat de VVD-fractie wat gemengde gevoelens heeft
bij dit wetsvoorstel. Dat de opkomstplicht wordt opgeschort, is een logisch
uitvloeisel van de keuze die in 1993 is gemaakt. Maar toch een beetje gemengde
gevoelens, omdat dit wetsvoorstel met een aantal onzekerheden is omgeven.
Belangrijke vragen zijn door de regering tot nu toe niet volledig beantwoord.
In dit debat zal wat de VVD-fractie betreft meer duidelijkheid daarover moeten
komen.
 
 Nu weten wij ook wel dat niemand in de toekomst kan kijken, maar wij kunnen
wel lessen trekken uit het verleden. Mijn fractie hecht eraan dat er uitgangspunten
en criteria worden geformuleerd die de basis kunnen vormen voor het besluitvormingsproces
om een bepaalde reactiveringsmaatregel in gang te zetten. Dit om er zeker
van te zijn dat op het moment dat opschorting van de opkomstplicht wordt beëindigd,
er ook op korte termijn een additioneel systeem ontstaat dat niet alleen goed
functioneert, maar dat bovenal geloofwaardig is. De voorbeelden die daarvan
in de memorie van toelichting worden gegeven op pagina 12, spreken mij niet
aan.
 
 Als reden voor reactivering wordt onder andere genoemd het ontstaan van
een grootschalig conflict, dat een directe bedreiging vormt voor Nederland
of het NAVO-verdragsgebied. Als dit aan de orde is, zo vraag ik mij af, zijn
wij dan al niet veel te laat? Ik sprak zojuist over de lessen die getrokken
kunnen worden uit het verleden. Ik denk aan de maatregelen die de Nederlandse
regering nam in 1938. Hitler was toen al enige tijd aan de macht, Duitsland
was al uit de Volkenbond getreden en had het Rijnland al bezet. Pas toen besloot
Nederland tot een verdubbeling van de diensttijd van vijfenhalve maand naar
elf maanden; een diensttijd die volstrekt ontoereikend was om dienstplichtigen
goed op te kunnen leiden.
 
 Een ander voorbeeld dat wordt genoemd in het kader van reactivering is
afschrikking. Afschrikking tegen wie? Welk land zou onder de indruk moeten
raken als wij de opkomstplicht weer invoeren? Activering van de opkomstplicht
zal zonder meer een zelfstandige beslissing van de Nederlandse regering moeten
zijn. Zo'n beslissing zou wellicht in een geïsoleerde positie moeten
worden genomen. Immers, binnen het NAVO-bondgenootschap is de situatie van
de samenstelling van de strijdkrachten niet identiek. Steeds meer landen gaan
over op beroepsstrijdkrachten en zien alleen nog een rol weggelegd voor dienstplichtigen
in het kader van de territoriale verdediging.
 
 Ook kan de regering niet van de NAVO verwachten dat zij twee tot drie jaar van tevoren al tot dergelijke stringente maatregelen zal
adviseren. De vraag die dan voor de hand ligt, is of de regering van mening
is dat zij wel in staat is om een dergelijke beoordeling van de toestand te
maken. Kan zij vooraf inschatten dat op een termijn van twee tot drie jaar
een situatie ontstaat waarin men gezien de veiligheidssituatie dienstplichtigen
nodig heeft? Met de beantwoording van deze vraag valt of staat de geloofwaardigheid
van deze wet. Acht de regering zich in staat om aan backward planning te doen,
zonder dat men een vast referentiepunt heeft? Men zal toch een aantal militaire
en politieke toetsingscriteria moeten ontwikkelen op basis waarvan men een
dergelijke beslissing zou kunnen nemen. Mijn vraag is dan ook of de regering
deze in dit debat wil geven.
 
 De Kaderwet dienstplicht treft regelingen voor twee soorten dienstplichtigen:
dienstplichtigen die tot 1 januari 1997 hebben gediend en een eerste oefening
achter de rug hebben – in dienstplichttermen zou men zeggen: de oude
hap – en ingeschrevenen, laten wij zeggen: aspirant-dienstplichtigen
van na 1 januari 1997, die vanwege de opschorting niet verder zijn gekomen
dan de kaartenbak van de gemeentelijke administratie. Deze categorie heeft
zelfs geen keuring of selectie ondergaan. Ik vind het van belang om het bestaan
van deze twee categorieën nog eens te benadrukken, opdat wij goed beseffen
waar wij het over hebben. De dienstplichtige van vóór 1997 kan
alleen maar in buitengewone omstandigheden – laten wij zeggen: ten tijde
van mobilisatie – worden opgeroepen. De dienstplichtige die nog nooit
in militaire dienst is geweest, kan in gewone omstandigheden worden opgeroepen,
mits de opkomstplicht weer wordt ingevoerd. Laat ik de laatste categorie,
de dienstplichtigen uit de kaartenbakken, onder de loep nemen. Deze kaderwet
gaat ervan uit dat als de opkomstplicht weer wordt geactiveerd, de dienstplichtige
wordt opgeroepen, gekeurd, eventueel herkeurd en vervolgens opgeleid en geoefend.
We hebben het dan over een moment waarop de internationale veiligheidssituatie
daartoe aanleiding geeft. In de nota die naar aanleiding van het verslag is
geschreven, staat letterlijk dat "er dan iets aan de hand moet zijn". Ik heb
daarnet aangegeven dat het voor mijn fractie nog niet duidelijk is welke parameters
de regering hiervoor gebruikt. Maar stel dat er sprake is van een gespannen
en zorgelijke internationale veiligheidssituatie. Is men dan, op dat moment,
al niet te laat? Het hele traject van keuring tot het moment dat men over
een geoefende eenheid beschikt, neemt minstens twee jaar in beslag. Ik ga
er dan van uit dat de organisatorische voorbereidingen al zijn afgerond. Met
andere woorden, er bestaat dan weer een keuringsorganisatie en er is voldoende
uitrusting, materieel en infrastructuur om de dienstplichtigen op te leiden.
Dat betekent dat het daadwerkelijke beslissingsmoment naar mijn inschatting
tussen de twee en vier jaar ligt. De regering zou dan ook een poging moeten
doen om dit traject qua activiteiten en de daarvoor benodigde tijd in kaart
te brengen. De personele en materiële voorzieningen die nodig zijn vóór
activering van de opkomstplicht, zijn tot nu toe niet geïnventariseerd
noch wordt er in de lange-termijnplanning rekening mee gehouden. In de memorie
van toelichting staat dat dit proces wat de materieelaanschaffingen betreft
eerder jaren dan maanden zal duren. Die maatregelen zullen dus vooraf moeten
gaan aan de uiteindelijke activering. Maar die activering is een politieke
beslissing. Als de militaire commandanten daarop moeten wachten, is men altijd
te laat.
 
 Voorzitter! De regering wil de keuringen van dienstplichtigen niet handhaven.
Het zijn onnodige kosten en het is een overbodige belasting voor de dienstplichtige,
zo wordt gesteld. Toch plaats ik een paar kanttekeningen bij die opvatting.
De belasting voor de aspirant-dienstplichtige kan worden beperkt door de keuring
bijvoorbeeld door een civiele keuringsarts te laten uitvoeren in de woonplaats
van betrokkene. Alleen voor de uitslag zou hij zich dan tot Defensie moeten
wenden. Is dat te veel gevraagd?
 
 Door de handhaving van de keuring worden drie doelstellingen bereikt.
Allereerst krijgt men inzicht in de werkelijk geschikten. Ten tweede wordt
tijdens de keuring het eerste contact gelegd tussen de dienstplichtige en
de krijgsmacht, hetgeen ook een positieve invloed kan hebben op de werving.
Ten derde wordt een goede bijdrage geleverd aan de volksgezondheid. Veelal
is de dienstplichtkeuring het eerste moment dat jongelui uitgebreid medisch
worden onderzocht. Wat dat betreft spreekt het Franse voorbeeld mij meer aan.
Frankrijk heft in 1997 de dienstplicht op, maar handhaaft wel de keuring.
 
 Per saldo – dat begrijp ik natuurlijk ook – blijft het een
afweging van kosten en baten. Kan de staatssecretaris een indicatie geven
van de jaarlijkse kosten als de dienstplichtkeuring in de door mij zoëven
genoemde vorm gehandhaafd wordt?
 
 Voorzitter! Overigens is het interessant om in de memorie van toelichting
te lezen dat onder "een groot conflict" ook wordt verstaan een buitengewone
crisis elders die naar het oordeel van de regering de krachten van de vrijwilligerskrijgmacht
te boven gaat. Dat betekent dat, wanneer zo'n situatie zich voordoet, dienstplichtigen
ook buiten het NAVO-verdragsgebied kunnen worden ingezet. In de nota naar
aanleiding van het verslag wordt dit nader toegelicht. Er wordt gesteld dat
in beginsel dienstplichtigen ook in buitengewone omstandigheden kunnen worden
ingezet voor deelname aan vredesoperaties. De Golfcrisis in 1990 heeft echter
aangetoond dat een dergelijke crisis zich niet in de loop der jaren, maar
eerder in de loop van weken manifesteert. En hoe moet ik deze uitspraak van
de regering zien in het licht van de benodigde reactiveringstijd van enkele
jaren? Ontstaat hier niet een kloof tussen ambitie en werkelijkheid?
 
 Collega Hillen heeft op dat punt een amendement ingediend, dat het mogelijk
moet maken om dienstplichtigen niet alleen in buitengewone, maar ook in gewone
omstandigheden in te zetten voor vredesoperaties. Nu staat in de nota naar
aanleiding van het verslag dat vredesoperaties in gewone omstandigheden door
de parate krijgsmacht, zo nodig aangevuld met reservisten, wordt uitgevoerd.
Dat is ook de reden dat wij onder meer overgeschakeld zijn op een vrijwilligerskrijgmacht.
Het amendement lijkt in die zin dan ook overbodig, ware het niet dat de vraag
zich wel kan voordoen als de opkomstplicht zou worden geactiveerd, louter
vanwege ontoereikende vulling. Daardoor zou de taakuitvoering gevaar lopen.
In dat verband dient de vraag te worden gesteld of de regering de reactivering
uitsluitend ziet als een gevolg van een zich verslechterende veiligheidssituatie
of dat zij zich kan voorstellen dat de werving van de krijgsmacht jaren achtereen
niet datgene oplevert wat men graag zou willen, en dat er dus louter om redenen
van personele vulling besloten wordt om de dienstplicht te reactiveren.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Voorzitter! Ik wil dit even aanvullen. Het gaat ons bij dat amendement
niet alleen om vredesoperaties, maar überhaupt om de inzet van Nederlandse
militairen buiten Nederland. Als je de tekst van de wet volgt, zou je de dienstplichtigen
op een gegeven moment wel kunnen oproepen om weer geoefend te worden, maar
voor inzet zouden buitengewone omstandigheden nodig zijn. Wij kunnen ons voorstellen
dat er ook onder gewone omstandigheden buiten Nederland dingen gebeuren die
bijvoorbeeld het verdragsgebied raken, waar je Nederlandse militairen heen
wilt kunnen sturen. Het amendement beslaat dus een breder terrein dan alleen
vredesoperaties. Dat staat trouwens ook in de toelichting.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Ja, maar u zult het met mij eens zijn dat wij nu juist op een vrijwilligerskrijgsmacht
overgeschakeld zijn, omdat wij buiten het NAVO-verdragsgebied professioneel
met vrijwilligers willen kunnen optreden. Uw amendement negeert in feite die
beslissing om in principe terug te vallen op vrijwilligers.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Neen, het geeft juist de mogelijkheid om als het echt nodig is –
daarbij kan de vulling een argument zijn – het ook te kunnen doen. Overigens
leggen wij met het amendement ook vast dat een dienstplichtige alleen met
zijn eigen toestemming voor zo'n actie ingezet kan worden. Het gaat ons erom
dat op het moment dat er iets nodig is binnen of buiten Nederland bijvoorbeeld
in het kader van de NAVO of vredesoperaties, weer een beroep gedaan kan worden
op dienstplichtigen. Op het ogenblik gaan wij uit van een beperkte inzet,
maar wij kunnen niet weten wat voor grote branden er op termijn elders in
de wereld ontstaan waar misschien nog veel meer inzet voor nodig is. Ook op
die manier kun je tegen vullingsproblemen aanlopen.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! Voor alle duidelijkheid: mijn fractie vindt dat wij onder
gewone omstandigheden voor de inzet bij vredesoperaties primair moeten terugvallen
op de vrijwilligerskrijgsmacht. Ik heb gesteld dat het amendement van de heer
Hillen voor ons alleen maar interessant wordt op het moment dat de regering
zegt dat zij, ook als zij vullingsproblemen krijgt, wil kunnen terugvallen
op dienstplichtigen voor de inzet bij vredesoperaties buiten het NAVO-verdragsgebied.
 
 Voorzitter! De behoefte aan dienstplichtigen oude stijl voor de oorlogsorganisatie
blijft tot het jaar 2010 bestaan. In de memorie van toelichting staat daarover
het volgende vermeld: "Dienstplichtigen worden opgenomen in het mobilisabel
bestand. Omdat kennis en vaardigheden bij mobilisabel personeel kunnen wegzakken
en omdat de werking van het mobilisatiesysteem alleen in vredestijd kan worden
beproefd, is gehandhaafd dat de krijgsmacht herhalingsoefeningen kan houden
voor het niet-parate deel van haar organisatie." Helaas wordt deze passage
van de wet niet hardgemaakt. Eerst als de opkomstplicht wordt gereactiveerd –
dat is toch een heel zware beslissing – wordt dit pas mogelijk. Zonder
reactivering is het niet mogelijk om de dienstplichtigen oude stijl de komende
vijftien jaar verplicht, indien daar behoefte aan zou bestaan, op te roepen
voor herhalingsoefeningen. Ik onderstreep nogmaals de woorden "indien daar
behoefte aan zou bestaan uit veiligheidspolitieke overwegingen". Hierdoor
wordt het mobilisabel bestand van de krijgsmacht, zoals het nu in de wet wordt
voorgesteld, gereduceerd tot een nietszeggende kaartenbak.
 
 De VVD-fractie is er voorstander van om meer flexibiliteit in de wet in
te bouwen. Dit zou kunnen door de mogelijkheid van herhalingsoefeningen open
te houden, zonder dat wij hiervoor eerst de opkomstplicht weer moeten invoeren
of de mobilisatie moeten afkondigen. Door een mogelijkheid in te bouwen voor
het houden van herhalingsoefeningen, kan de krijgsmacht ook haar organisatie
voor crisis- en oorlogsomstandigheden blijven oefenen, indien de noodzaak
daartoe aanwezig zou zijn. Voor alle duidelijkheid: ik pleit dus niet voor
het zonder meer houden van herhalingsoefeningen en het oproepen van dienstplichtigen
hiervoor. Ik koppel dit aan een zich verslechterende veiligheidssituatie.
Wanneer die mogelijkheid wordt ingebouwd, wordt voorkomen dat het niet-parate
deel van de krijgsmacht een papieren organisatie wordt, waardoor de inzetbaarheid
van onze mobilisabele component niets meer voorstelt. Verwerking van het amendement
dat ik reeds ingediend heb en dat medeondertekend is door de collega's van
D66 en de PvdA, komt de geloofwaardigheid van de mobilisabele component ten
goede.
 
 De procedure van de beëindiging van de opschorting van de opkomstplicht,
dus het weer invoeren van de actieve dienstplicht, is vastgelegd in artikel
38. Dit koninklijk besluit wordt aan beide Kamers overgelegd. Volgens artikel
38 kan door 15 leden van de Eerste Kamer of 30 leden van de Tweede Kamer ook
worden gevraagd om het besluit bij wet te regelen. De fractie van de VVD is
van mening dat de procedure voor opschorting en beëindiging van de opschorting
dezelfde kan zijn. Een zwaardere procedure voor de beëindiging van de
opschorting lijkt ons niet noodzakelijk. Immers, als de regering met zo'n
zwaarwegend voorstel komt, dan is er, stelt de regering zelf, iets aan de
hand. Moeilijke beslissingen, zo leert de praktijk, zal men zo lang mogelijk
proberen voor zich uit te schuiven. Wanneer de beslissing eenmaal is genomen,
is het vaak vijf voor twaalf. Veel kostbare tijd is dan al verloren. Snel
handelen is geboden. Als de beslissing er eenmaal is, dan moet de regering
slagvaardig kunnen optreden. De positie van de Kamer is niet in het geding.
Waarom zou de Kamer in die omstandigheden zoveel tijd moeten nemen? De fractie
van de VVD stelt voor om de procedure van de opschorting, zoals die in artikel
37 is vastgelegd, ook toe te passen in een situatie van beëindiging van
de opschorting. Met het oog daarop heb ik een amendement op artikel 38 ingediend.
 
 In deze stellingname voelen wij ons gesteund door de Raad van State, die
nota bene stelt dat zich situaties kunnen ontwikkelen, waarin zelfs een termijn
van vier weken te lang is om effectief te kunnen reageren. Het commentaar
van de regering is dat reactivering van de opkomstplicht een
zwaardere procedure moet zijn dan de opschorting in verband met de politieke
en maatschappelijke implicaties. De regering zal het toch echter met mij eens
zijn dat zo'n besluit niet uit de lucht komt vallen, maar dat ongunstige ontwikkelingen
daartoe aanleiding zullen geven. Ook dit punt geeft aan dat het van belang
is dat de regering uiteenzet onder welke omstandigheden tot reactivering wordt
overgegaan.
 
 Deze kaderwet moet in samenhang worden gezien met de Wet op het reservepersoneel.
Immers, de beroeps voor bepaalde tijd, die in het nieuwe systeem de dienstplichtige
vervangt, is reserveplichtig en als zodanig oproepbaar, zonder dat sprake
hoeft te zijn van een opschorting van de opkomstplicht. Deze categorie moet
na 2010 de volledige vulling van het mobilisabel bestand zekerstellen. Tot
nu toe is de wijziging van de Wet op het reservepersoneel ons nog niet aangeboden.
Een toetsing van de samenhang tussen deze wet en de Wet op het reservepersoneel
is dus niet mogelijk. Kan de regering aangeven op welke wijze de huidige BBT'ers,
die niet dienstplichtig zijn in de zin van de dienstplichtwet, zonder dat
er een wet is die daarin voorziet, de reserveverplichting krijgen opgelegd?
 
 Ik rond af. Ik heb in het begin van mijn betoog gezegd dat mijn fractie
een aantal kanttekeningen heeft bij dit wetsvoorstel. Het roept een aantal
vragen op die nog niet zijn beantwoord. Ook het commentaar van de Raad van
State is door de regering niet geheel weerlegd. Vooralsnog is er verschil
tussen de ambitie van het wetsvoorstel en de werkelijkheid. Ik wacht daarom
het antwoord van de regering met belangstelling af.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Ik spreek mede namens de fracties van de RPF en de SGP. Ik
trap waarschijnlijk een open deur in als ik zeg dat de voorgeschiedenis van
het wetsvoorstel bekend is en dat die niet gememoreerd hoeft te worden. Ik
herinner mij nog heel wel de debatten over bijvoorbeeld de Prioriteitennota
en het rapport van de commissie-Meijer. Daarbij werd ten principale gekozen
voor een ander type krijgsmacht. Die is thans in opbouw. Onze fracties waren
toen geen voorstander van de afschaffing van de opkomstplicht, maar het is
niet nodig om thans op die beslissing terug te komen. De opkomstplicht zal
nog in de loop van dit jaar tot het verleden gaan behoren. Wat overblijft
is de handhaving, constitutioneel vastgelegd, van de mogelijkheid van de dienstplicht.
 
 De Kaderwet dienstplicht handhaaft de dienstplicht. Dat blijkt al uit
de wetsaanduiding. Dienstplichtigen worden echter ingeschreven tot het moment
dat de regering en het parlement de opschorting van de dienstplicht beëindigen,
gelet op de actuele veiligheidssituatie van dat moment. De hoofdlijn, zoals
die in de wet is neergelegd, is helder. De problemen beginnen echter wanneer
men zich concreet probeert voor te stellen hoe een dergelijke procedure in
de praktijk zal uitpakken. Dat blijkt ook wel als men de wat academische discussie
over "gewone" en "bijzondere" omstandigheden in de nota naar aanleiding van
het verslag erop naleest.
 
 Nu de stap naar de vorming van een beroepsleger is gezet, zal in de toekomst
logischerwijs de nodige terughoudendheid worden betracht als het gaat om de
vraag of de veiligheidssituatie dusdanig serieus moet worden genomen, dat
beëindiging van de opschorting van de dienstplicht noodzakelijk is. Pas
wanneer dit overduidelijk is, zal een dergelijk besluit worden genomen. Of
de tijd die dan resteert tussen het daadwerkelijk oproepen van dienstplichtigen
en een eventuele operationele inzet voldoende zal zijn voor de goede opleiding
en oefening, zal sterk van de aard van het zich aandienende conflict afhangen.
Het kost overigens enige moeite het voor dit onderwerp zo vitale onderscheid
tussen gewone en buitengewone omstandigheden helder op het netvlies te krijgen.
Beide adjectieven hebben in het wetsvoorstel een betekenis die heel wel kan
afwijken van het alledaagse spraakgebruik. Wanneer gewone omstandigheden in
buitengewone overgaan, dus in de zin van de wet, is niet op voorhand aan te
geven. Daarom is gekozen – ik heb daar overigens best begrip voor –
voor een procedurele benadering die aansluit bij de noodwetgeving. Ik denk
dat die aansluiting belangrijk is. Op bladzijde 25 van de nota naar aanleiding
van het verslag wordt dit zo geformuleerd, dat omstandigheden als buitengewoon
kunnen worden aangemerkt, wanneer bepaalde bevoegdheden, neergelegd in die
noodwetgeving, worden geactiveerd. Ik neem aan dat daarom ook in artikel 18
van het wetsvoorstel het voorgeschreven koninklijk besluit niet door de minister
van Defensie maar door de minister-president wordt geslagen. Het blijft toch
wat merkwaardig om de minister-president tegen te komen in een defensiewet.
 
 Tot zover is het mij wel duidelijk. Echter, wat ik dan niet begrijp, is
dat het volgens de regering – ik verwijs naar bladzijde 7 van de nota –
in beginsel mogelijk is dat dienstplichtigen in buitengewone omstandigheden
worden ingezet voor deelname aan vredesoperaties. Is hier geen sprake van
begripsverwarring of misschien zelfs begripsvervuiling? Immers, bij buitengewone
omstandigheden is er iets aan de hand met de veiligheidssituatie van het eigen
land. Ingevolge het wetsvoorstel rechtvaardigt alleen zo'n situatie het oproepen
van dienstplichtigen. Zo zitten de artikelen 17 en 18 nu eenmaal in elkaar.
Vandaar die koppeling met de noodwetgeving. Maar hoe dan sprake kan zijn van
een vredesoperatie is mij echt onduidelijk. Daarom vind ik de uitspraak dat
er omstandigheden kunnen zijn waaronder vredesoperaties zullen worden uitgevoerd
die als buitengewoon kunnen worden aangemerkt, aanleiding geven tot niet ondenkbare
misverstanden. Of wordt soms bedoeld wat er letterlijk staat, namelijk dat
de omstandigheden waaronder bijvoorbeeld een vredesoperatie in Cambodja als
buitengewoon kan worden aangemerkt, de verplichte inschakeling van dienstplichtigen
kunnen rechtvaardigen? Maar dan is toch elk verband met de veiligheidssituatie
van Nederland waarvoor de noodwetgeving geldt, afwezig? Op dit punt krijg
ik dan ook graag de nodige verduidelijking, zo nodig een correctie of specificatie
van de uitspraak in de nota naar aanleiding van het verslag.
 
 In dit verband maak ik nog een korte opmerking over het amendement van
collega Hillen dat wij vanmorgen hebben ontvangen en dat op mij een wat onbezonnen
indruk maakt. Ik weet dat hij er maanden mee bezig is geweest, dus de kwalificatie
is misschien wat plagerig gekozen, maar toch, ik zal het verduidelijken.
Collega Hillen stelt in de toelichting van zijn amendement, dat hij de inzet
van dienstplichtigen voor werkelijke dienst mogelijk wil maken, ze moeten
daadwerkelijk inzetbaar zijn voor de klassieke taken van de krijgsmacht, maar
ook voor uitzending voor vredes- en crisisbeheersingsoperaties. Nu zal collega
Hillen het met mij eens zijn dat het opleggen van de dienstplicht een heel
zware rechtsgrond vergt. Vandaar ook dat wij in het verleden – dat is
ook een beetje de strekking van de dienstplichtwet geworden – ervan
uit zijn gegaan dat als er sprake is van een veiligheidssituatie die in het
eigen land in het geding is, de dienstplichtigen normaal hun taken vervullen.
Maar als het gaat om uitzending van dienstplichtigen bij vredesoperaties,
maakte de dienstplichtwet het weliswaar formeel mogelijk om dienstplichtigen
uit te zenden, maar is de praktijk er een geworden van vrijwilligheid. Ik
verwijs wat dat laatste betreft naar de motie-Frinking. Tegen die achtergrond
vind ik het wat merkwaardig om nu een amendement in te dienen waarin dat bijna
gecodificeerde element van vrijwilligheid er als zodanig niet in is opgenomen.
Maar het kan zijn dat ik mij vergis en ik laat het mij ook graag uitleggen.
Dit is in ieder geval mijn eerste reactie op het amendement van de heer Hillen
dat op mij een wat onbezonnen indruk maakt.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Misschien was het vanochtend inderdaad wat te vroeg. Het kan zijn dat
de zon nog niet op was bij u. In het amendement hebben wij tegelijkertijd
de motie-Frinking betrokken. Dat wil zeggen dat op het moment waarop er geen
sprake is van vrijwilligheid, dezelfde procedure gevolgd moet worden bij koninklijk
besluit die het mogelijk moet maken het op te leggen. Ik denk dat voldaan
is aan datgene waarom u vraagt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik vraag mij af of wij dat in deze wet moeten vastleggen, terwijl er in
een heel andere veiligheidspolitieke situatie in het verleden een praktijk
van vrijwilligheid is ontstaan. Naar mijn mening moeten wij daar ook bij deze
kaderwet van uitgaan. Mocht zich in de toekomst een situatie voordoen waarbij
dienstplichtigen echt nodig zijn – dat is een heel bijzondere situatie –
dan kan dat alsnog geregeld worden. Ik vind het wat merkwaardig om dat nu
in principe al in deze wet op te nemen.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Wij staan nu aan het begin van een nieuw tijdperk, waarin uitgegaan wordt
van beroeps voor bepaalde tijd. Bekeken moet worden hoe de krijgsmacht zich
zal ontwikkelen. Wij moeten daarbij een scherp oog houden voor de mogelijkheden
die kunnen ontstaan. Toen wij de dienstplicht wilden opschorten, adviseerde
de Raad van State direct dat per Grondwet te doen. Dat heeft toen een geweldige
vertraging gegeven in de procedure. Wij willen ervoor zorgen dat de wet nu
op zodanige wijze wordt ingericht, dat er niet steeds aparte wetswijzigingen
nodig zijn mochten zich ontwikkelingen voordoen die op dat moment op zichzelf
urgent zijn, of dat nu buitengewone of gewone omstandigheden zijn. Ons voorstel
geeft de regering de mogelijkheid om dienstplichtigen op te roepen en tegelijkertijd
biedt het de dienstplichtigen de garantie dat uitzending naar het buitenland
voor vredesoperaties nooit tegen hun zin kan gebeuren. Wij hebben dus geprobeerd
aan beide kanten aandacht te geven.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik heb geprobeerd door improviserend reacties te geven op uw amendement
een beter beeld ervan te krijgen. Ik dank u voor de verduidelijkingen. U heeft
mij nog niet geheel overtuigd, maar ik heb over het amendement nog geen definitieve
mening gevormd. Ik hoor ook graag de staatssecretaris op dit punt.
 
 Voorzitter! De procedures tot opschorting en heractivering van de dienstplicht,
vastgelegd in de belangrijke artikelen 37 en 38 van het wetsvoorstel, hebben
beide het karakter van een zware voorhangprocedure. Voor de beslissing tot
opschorting van de dienstplicht kan ik mij zo'n voorhangprocedure wel voorstellen,
al zijn wij daar ten principale nooit zo enthousiast over.
 
 Voor de beslissing tot beëindiging van de opschorting ligt dat anders
en dat is, zeg ik tegen collega Van den Doel, een veel zwaardere beslissing
dan een beslissing tot opschorting, zeker voor de mensen die het aangaat,
te weten potentieel dienstplichtigen, burgers. De regering heeft aangevoeld
dat de beslissing over de heractivering van de dienstplicht voor de Kamers
der Staten-Generaal aanleiding zou kunnen zijn zich uit te spreken voor regeling
in de wet in plaats van een koninklijk besluit. Het gaat tenslotte om ingrijpende
beslissingen die belangrijke rechtsgevolgen hebben voor duizenden dienstplichtigen.
Ik heb dan ook de indruk dat een dergelijke beslissing al snel door eenvijfde
deel van het grondwettelijk aantal leden zal worden gewenst. Daar heb je niet
zoveel voorspellend vermogen voor nodig. Op dit moment zijn er in de Tweede
Kamer en Eerste Kamer al vijf fracties die dit zelfstandig kunnen vragen.
Kan de staatssecretaris aangeven waarom niet direct gekozen is voor een procedure
die de heractivering van de dienstplicht tot onderwerp van wetgeving maakt?
Een dergelijke procedure zal toch niet vertragender werken – integendeel,
denk ik zelfs – dan de nu voorgestelde procedure, waarin de leden van
beide Kamers de mogelijkheid hebben na het slaan van een KB alsnog om een
wettelijke regeling te vragen? Ik krijg hierop graag een reactie van de regering.
 
 Collega Van den Doel heeft op stuk nr. 9 een amendement ingediend om bij
beëindiging van de opschorting – dus de zware situatie, namelijk
reactivering van de opkomstplicht – de mogelijkheid van de beslissing
terzake via wetgeving te schrappen. Dat lijkt mij geen verbetering en het
lijkt mij ook niet nodig. Allereerst vind ik het een wat merkwaardige figuur
om als Kamer een door de regering zelf aangeboden mogelijkheid van regeling
bij wet te schrappen. Hier geldt: al te goed is buurmans gek. Toen ik het
amendement las, dacht ik: dit is misschien toch meer een amendement van de
militair Van den Doel dan van de parlementariër Van den Doel. Het lijkt
mij niet nodig om deze mogelijkheid via wetgeving te schrappen, omdat er bij
herhaling in de stukken op is gewezen dat een besluit tot reactivering niet
onder buitengewone, maar juist onder gewone omstandigheden dient plaats te
vinden. De motivering en de toelichting bij het amendement, namelijk dat korte,
duidelijke en slagvaardige besluitvorming – toch de taal van een militair –
van belang is, lijken meer te passen bij buitengewone omstandigheden. Nogmaals,
daar gaat het niet om. Het komt mij derhalve voor dat het
zo lastige onderscheid in deze wet tussen gewone en buitengewone omstandigheden,
zoals ik al eerder heb erkend, collega Van den Doel parten heeft gespeeld.
Ik hoor natuurlijk ook graag de reactie van de staatssecretaris, die stellig
commentaar op het amendement zal willen geven.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! Is de heer Van Middelkoop het met mij eens dat, als het besluit
tot beëindiging van de opschorting van de opkomstplicht eenmaal voorligt,
hier een heel politiek proces en overleg met de Kamer aan vooraf is gegaan?
En heeft hij het commentaar van de Raad van State gelezen? Deze zegt, zoals
ik zonet in mijn inbreng heb herhaald, dat een periode van vier weken waarin
de Kamer kan reageren en beslissen of zij al dan niet die wet wil, wel eens
ertoe kan leiden dat het te laat is. Deelt de heer Van Middelkoop deze zorg
van de Raad van State? Ik deel die zorg wel en ik heb dit verwerkt in mijn
amendement.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ons gemeenschappelijke probleem is natuurlijk dat we ons moeilijk een
zeer concrete situatie voor ogen kunnen halen waarin het een of het ander
zich voordoet. We moeten de geschiedenis dan weer een beetje gebruiken. De
heer Van den Doel heeft gelijk dat je het in zo'n situatie "ziet aankomen".
Nogmaals, we praten nu over gewone omstandigheden in de zin van het wetsvoorstel.
Er ontstaat dan een langzaam escalerende veiligheidspolitieke situatie, waarvan
je zegt: dit gaat de verkeerde kant op en vergt een zekere activiteit, ook
in veiligheidspolitieke zin, van Nederland. De heer Van den Doel heeft volstrekt
gelijk dat dit tot vele debatten aanleiding zal geven tussen de dan zittende
bewindspersonen en de Kamer. Welnu, een minister of een staatssecretaris van
Defensie weet dan natuurlijk ook dat dit aan het einde van de rit zou kunnen
betekenen dat de opkomstplicht opnieuw moet worden ingevoerd. Hij kan die
hele tijd ook gebruiken om een wetsvoorstel voor te bereiden. Hij zal dan
als het moment daar is, op grond van het wetsvoorstel zoals het nu voorligt,
verplicht zijn om het in te dienen. De heer Van den Doel moet het dus niet
doen voorkomen alsof de minister, de staatssecretaris of een ambtenaar van
Defensie – na maanden met elkaar praten en vervolgens de belangrijke
beslissing nemen om de opkomstplicht weer te activeren of reactiveren –
ineens zegt: we moeten nog een wetsvoorstel maken, want we hebben hiervoor
een wetgevende basis nodig. Maar nogmaals, zoals ik al heb gezegd: je ziet
dat aankomen.
 
 Daarnaast is er nog een ander punt. Deze beslissing is zo belangrijk –
want je zegt dan toch tegen duizenden jongelui in Nederland dat zij weer in
dienst moeten komen – dat ik me haast niet kan voorstellen dat dit niet
gebeurt via wetgeving. Ik wil daar als medewetgever zelf graag als zodanig
bij betrokken worden. Waar de staatssecretaris zelf de mogelijkheid van wetgeving
al in de wet opneemt en Defensie het zelf kennelijk geen probleem vindt in
de voorziene situatie, waarom moet u, mijnheer Van den Doel, als parlementariër
deze mogelijkheid dan uit de wet halen?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Denkt u niet dat het hele traject van wetgeving dan vertragend en belemmerend
zou kunnen werken?
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Als puntje bij paaltje komt, dan ben ik ervan overtuigd dat dit bij dit
soort onderwerpen niet het geval is. Ik weet het niet geheel zeker, maar ik
geloof dat de wetgever er ooit in is geslaagd om een wetsvoorstel in één
dag de hele procedure te laten volgen, dus Tweede Kamer, Eerste Kamer en ook
het voorbereidende traject. Dat had dacht ik iets te maken met een veiligheidspolitieke
situatie die samenhing met de Eerste Wereldoorlog. Misschien weet de voorzitter
het. Wij hebben misschien niet één dag nodig, maar laten we
er een week of twee weken voor nemen. Dat kan naar mijn overtuiging makkelijk,
omdat Defensie dat ziet aankomen en het wetsvoorstel klaar kan hebben liggen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Als voorzitter moet ik zwijgen, ofschoon u mij als getuige oproept.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Als kenner van de parlementaire geschiedenis.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De Kamer kan extreem snel werken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 En de Eerste Kamer ook, voeg ik hier dan aan toe, want misschien kunt
u dat niet zeggen.
 
 Het andere amendement van collega Van den Doel dat hij samen met mevrouw
De Koning en mevrouw Sterk heeft ingediend, heeft mij bij een poging om het
wetstechnisch te doorgronden, enige hoofdbrekens bezorgd. De strekking lijkt
mij duidelijk, namelijk het handhaven van de mogelijkheid van herhalingsoefeningen
voor geoefende gewoon dienstplichtigen met groot verlof in de periode vanaf
heden tot het jaar 2010. Dat oogmerk is mij sympathiek. Ik kon echter niet
goed achterhalen of dit doel alleen na amendering en dus niet met de thans
voorliggende wetstekst kan worden bereikt, maar ik neig ertoe de heer Van
den Doel bij te vallen. Ik wil echter graag eerst de technische en natuurlijk
ook politieke reactie van de staatssecretaris horen.
 
 Voorzitter! Dat de mogelijkheid bestaat dat met de beëindiging van
de opschorting van de dienstplicht een politiek signaal kan worden afgegeven,
zoals de regering meent, is in mijn ogen wat curieus. Op welk moment, vraag
ik de minister of de staatssecretaris, kan de dienstplicht dan weer worden
opgeschort, indien het politieke signaal voor Nederland en de bondgenoten
het gewenste effect heeft bereikt? Bestaat niet het gevaar van een soort jojodienstplicht
of -opkomstplicht, die de ene keer wel en de andere keer niet is opgeschort?
Wat is in dergelijke situaties het rendement van heractivering van de dienstplicht,
nu daarvoor grote organisatorische inspanningen moeten worden verricht? Is
overigens een tussenoplossing overwogen? Ik doel bijvoorbeeld op de mogelijkheid
om tijdelijk extra vrijwilligers aan te trekken en op te leiden voor de krijgsdienst
wanneer de politiek-militaire situatie daarvoor aanleiding geeft. Je moet
eventueel ook bereid zijn om daarvoor te betalen. Pas wanneer het om een zeer
serieuze dreiging gaat, ligt heractivering in de rede. Graag een reactie op
deze suggestie.
 
 
 
 
 Voorzitter: Weisglas
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Het besluit tot reactivering van de dienstplicht
is niet alleen afhankelijk van de opvatting van de Nederlandse overheid, maar
wordt mede beïnvloed door de afspraken die met bondgenoten worden gemaakt,
zo stelt de regering. Kan zich de situatie voordoen dat bondgenoten dan wel
verdragspartners van Nederland heractivering van de dienstplicht verlangen
zonder dat wij daar zelf voldoende aanleiding toe zien? Hoe moet dan worden
omgesprongen met de besluitvormingsprocedure van artikel 37 respectievelijk
38?
 
 De regering heeft ook de vraag van de GPV-fractie beantwoord, of een onvoldoende
instroom van vrijwilligers in de huidige krijgsmacht kan leiden tot heractivering
van de opkomstplicht. Enigszins tot mijn verbazing wordt die vraag ontkennend
beantwoord. Ik begrijp natuurlijk best dat als het even tegenzit met de werving,
dit geen reden kan en zal zijn voor reactivering van de opkomstplicht. Maar
het ontgaat mij waarom dit ten principale wordt uitgesloten. Gesteld dat het
imago van de krijgsmacht sterk verslechtert en tegelijkertijd de arbeidsmarkt
krap wordt, dan kan het toch gebeuren dat op geen stukken na de noodzakelijke
sterkte kan worden bereikt? Moet men zich dan maar neerleggen bij een situatie
waarin Nederland de facto beschikt over een onverantwoord geminimaliseerde
krijgsmacht? Graag krijg ik antwoord op deze politieke vraag, waar ik nog
een formele vraag aan toevoeg. Als een kabinet onverhoopt tot de conclusie
moet komen dat het niks wordt met de vrijwilligerskrijgsmacht, biedt deze
wet dan juridisch de mogelijkheid om de dienstplicht met het oog daarop te
reactiveren? In de toelichting wordt het weliswaar uitgesloten, maar de tekst
van de wet laat dit mijns inziens wel degelijk toe. Graag verneem ik hierop
een reactie van de staatssecretaris.
 
 Voorzitter! De dienstplicht gaat in de motteballen, maar dat geldt niet
voor de vrijstellingsgronden verwoord in artikel 15, eerste lid, van de dienstplichtwet.
Ik heb daar moeite mee. Ik verkeer daarmee in het goede gezelschap van de
leden van de Raad van State. Los van de vraag of de thans geldende vrijstellingsgronden
op een goede wijze aansluiten bij de huidige politiek-maatschappelijke context,
ben ik van oordeel dat de Kaderwet dienstplicht rechtszekerheid moet bieden
aan bepaalde groepen burgers die in bijzondere omstandigheden verkeren. Een
"vergaarbakartikel", zoals het voorgestelde artikel 13, leent zich daar niet
voor. Van de wetgever mag worden verlangd dat burgers enige rechtszekerheid
wordt geboden als het gaat om de vraag of zij al dan niet ontheven kunnen
worden van de dienstplicht. De regering is van mening – ik citeer –
dat ontheffing zal moeten worden verleend indien vervulling van de militaire
dienst een onevenredige persoonlijke belasting of schade voor de omgeving
van betrokkenen, zijn leefverband of werkkring tot gevolg heeft.
 
 Zo'n benadering zou slechts mogelijk zijn in het door de regering voorgestelde
systeem van het verlenen van ontheffingen waarbij individuele bezwaren zullen
worden gewogen. Ik stel daartegenover dat burgers die in bepaalde bijzondere
omstandigheden verkeren, zekerheid moet worden geboden wanneer zij wel en
niet voor dienstplicht kunnen worden opgeroepen. De regering is er naar mijn
mening niet in geslaagd om het niet-opnemen van enkele vrijstellingsgronden
in het wetsvoorstel goed te onderbouwen. Dat vrijstellingen op grond van bijvoorbeeld
broederdienst of het vervullen van een geestelijk ambt de laatste jaren een
dalend verloop laten zien, is daarvoor niet toereikend. Omdat ik meen dat
een individuele burger zich voor ontheffing van de dienstplicht moet kunnen
beroepen op in de formele wet neergelegde vrijstellingsgronden, heb ik, samen
met een aantal andere collega's, een amendement ingediend waarmee wordt beoogd
die gronden ook in de nieuwe wet te regelen. Als later zou blijken dat deze
thans geldende en beproefde gronden niet meer valide zijn, dan rust op dat
moment op de wetgever de plicht om aan te geven hoe het wel zou moeten. Dat
lijkt mij de koninklijke weg.
 
 De nadere invulling van de vrijstellingsgronden in de artikelen 16 tot
19 van de dienstplichtwet blijft in het amendement buiten beschouwing, omdat
ik meen dat de verdere invulling van de vrijstellingsgronden kan plaatsvinden
in lagere wetgeving. Dit wordt verzekerd door artikel 15 van het wetsvoorstel.
Op die manier wordt zowel de rechtszekerheid van de burger alsook de beoogde
flexibiliteit van het instrumentarium verzekerd. Een dergelijke opzet past
ook goed bij het karakter van een kaderwet; de norm wordt in de kaderwet opgenomen
en de uitwerking ervan in lagere wetgeving, zodat maatwerk kan worden geleverd.
 
 Een punt van zorg is de lange periode die bij beëindiging van de
opschorting van de dienstplicht noodzakelijk is voor de opbouw van de infrastructuur,
de aanschaf van materieel en de opleiding en de training van dienstplichtigen,
waarover ook collega Van den Doel heeft gesproken. Ik realiseer mij dat Nederland
niet à la minute de gevechtskracht kan ontwikkelen die strikt genomen
noodzakelijk zou zijn, maar vermeden zal toch moeten worden dat wij vanaf
het begin van een mogelijk omvangrijk conflict achter de feiten aanlopen.
Zijn in NAVO-verband afspraken gemaakt over de wijze waarop aan dit probleem,
wellicht gezamenlijk, een eind kan worden gemaakt?
 
 Voorzitter! De dienstplicht gaat in de motteballen en dat zij zo. Onze
fracties waren daar indertijd geen voorstanders van, maar nu deze plicht wordt
opgeschort, is niettemin een kaderwet noodzakelijk. Er is immers weinig nieuws
onder de zon. In het begin van de 19de eeuw werd gestart met een vrijwilligerskrijgsmacht,
maar binnen enkele jaren werd toch gegrepen naar de dienstplicht. Het ziet
er niet naar uit dat dit zich zal herhalen, maar wij kunnen het niet uitsluiten.
 
 Ten slotte kan ik het niet nalaten om kort te reageren – maar misschien
voelt de heer Hillen zich er meer door aangesproken – op het verwijt
van de politiek commentator van Trouw, Willem Breedveld, die in zijn krant
van 31 mei jl. schreef dat Nederland wel erg slordig met de dienstplicht is
omgesprongen. Hij hield ons als voorbeeld het recente Franse idee voor om
daar de dienstplicht niet af te schaffen, maar om te zetten in een verplicht
"rendez-vous met de natie" – wat kunnen de Fransen het toch altijd mooi
zeggen. Zijn centrale argument is dat Frankrijk in tegenstelling tot Nederland
kennelijk heeft beseft dat de dienstplicht een middel is om de boel bij elkaar
te houden. Hoewel mijn fractie de dienstplicht vooralsnog had willen voortzetten,
wil ik hem op dit punt toch niet bijvallen. Er is altijd wel een maatschappelijk
 argument geweest ten aanzien van de dienstplicht, maar dan
niet om de samenleving extra cohesie te geven. Het was eerder andersom: de
dienstplicht was er om de krijgsmacht een bredere maatschappelijke inbedding
te geven. Anders dan wellicht in Frankrijk is in ons land de krijgsmacht nooit
een belichaming geweest van nationale eenheid of identiteit. Ook ik herken
de roep om een bezielend verband waar Breedveld ook naar verwees, maar het
is toch echt onvoldoende rechtsgrond voor het opleggen van een plicht aan
jongeren om zich bijvoorbeeld een jaar te wijden aan een "rendez-vous met
de natie". Het was echter indertijd de fractie van het CDA – daarom
sprak ik de heer Hillen ook aan – die de discussie wilde aangaan over
de vraag of wij toch niet naar een soort maatschappelijke dienstplicht over
zouden moeten gaan. Dus hij zal zich het verwijt, voorzover het dat is, misschien
eerder aantrekken dan ik. Maar de hele politiek werd aangesproken en daarom
wilde ik er toch even op reageren, met als afsluitende zin: ook hier geldt
weer eens dat Nederland Frankrijk niet is.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Ik vat het helemaal niet op als een verwijt, want het grootste gedeelte
van onze inbreng is altijd buitengewoon constructief en waardevol, en als
dat gedeelte niet direct wordt overgenomen, komt dat op termijn wel.
 
 De sociale dienstplicht is iets anders dan rendez-vous'tjes met de overheid.
Wij hebben daar altijd iets wezenlijk anders onder verstaan dat hetgeen nu
in Frankrijk de bedoeling is. Ik hoor ook graag de reactie van de staatssecretaris
op het mooie voorstel van president Chirac – maar dat is ook niet het
voorstel dat wij zouden willen lanceren – om elke Nederlander nog een
week te ontgroenen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Het verwijt van Breedveld was wel dat de politiek algemeen gesproken wat
slordig is omgegaan met de afschaffing van de opkomstplicht. Hij verwees naar
Frankrijk als voorbeeld, maar herinnerde ook aan de discussie die indertijd
vooral door de fractie van de heer Hillen werd aangezwengeld, over de vraag
of er geen maatschappelijke dienstplicht ingevoerd zou moeten worden. In die
zin mag de heer Hillen zich best aangesproken voelen.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Wij hebben juist expres de sociale dienstplicht altijd losgekoppeld van
de militaire dienstplicht, omdat het om verschillende grootheden gaat. Wij
hebben het één keer naar voren gebracht tijdens de algemene
beschouwingen. Onze fractievoorzitter heeft dit toen, met zijn bekende neoliberale
stijl, gevraagd aan de toenmalige minister-president, die dat direct heeft
afgewezen. Vervolgens hebben wij gevraagd om een notitie, die wij nog steeds
niet hebben. Dat ging dus over iets wat volstrekt anders is. Wij vinden dat
de militaire dienstplicht duidelijk op de krijgsmacht is gericht en daarmee
in verband staat. Dat wil zeggen dat het echt een andere grootheid is.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik hoef de heer Breedveld niet te "exegetiseren", maar hij zal de heer
Hillen toch tegenwerpen dat hij het moment had moeten gebruiken, met erkenning
van het feit dat het over verschillende plichten gaat.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Ik verheug mij op de gedachte dat het niet het enige is wat hij mij zal
tegenwerpen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Zal ik daar maar niet op reageren, voorzitter?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik zou inderdaad mezelf blijven en niet in de huid van een journalist
kruipen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Voorzitter! Van uitstel, hoewel veelvuldig hier aan de orde, komt in dit
huis zelden of nooit afstel, en zo ook nu niet. Het is goed dat wij vandaag
alsnog de Kaderwet dienstplicht bespreken. Deze wet is nodig geworden, ook
al hopen wij dat het inroepen ervan nooit nodig zal zijn en het uitstel van
de dienstplicht wel de facto afstel zal betekenen. Wij, zoals wij hier bij
elkaar zijn, zullen dat waarschijnlijk nooit weten, want dit wetsvoorstel
ziet echt op de lange termijn. In dit verband missen wij eigenlijk de minister
node, hoezeer wij natuurlijk ook de aanwezigheid van de staatssecretaris waarderen.
Bij het nader bestuderen van een wetsvoorstel is het blauwe katern altijd
mijn eerste favoriet. De wisseling van argumenten tussen specialisten, ieder
op eigen koers en verantwoordelijkheid, is altijd interessant en leerzaam
en soms ook wel een beetje amusant. Zo was het aardig om te lezen, dat de
aansluiting van Defensie op de gemeentelijke basisadministratie in 1993 voor
de Raad van State kennelijk een nieuw fenomeen was, getuige
de vraag hoe de minister toch kon weten wie voor de dienstplicht staat ingeschreven.
De Raad van State heeft overigens tal van belangwekkende opmerkingen gemaakt
over dit wetsvoorstel. Dat geldt vooral voor het rechtskarakter van de artikelen
16, 17 en 18, die zich richten op de kernverplichtingen van de dienstplichtigen.
Dit is de kern: in gewone en in buitengewone omstandigheden, in samenhang
met het besluit tot reactivering van de dienstplicht bij dreiging van een
groot internationaal conflict.
 
 De regering spreekt steeds van een politiek-bestuurlijk weegproces dat
moet leiden tot een dergelijk besluit en wel in gewone omstandigheden. Er
moeten immers niet alleen tal van maatregelen worden genomen op infrastructureel
gebied en op het gebied van materieelaanschaffingen. Er zal vooral ook geruime
tijd nodig zijn om jonge mensen zonder enige militaire ervaring op te leiden,
zodat zij een "volwaardige, additionele vulling" vormen. Dat vind ik een erg
lelijk begrip dat mij een beetje aan slagroomtaartjes doet denken. Dat laatste
kan de bedoeling niet zijn.
 
 Een tijdpad hiervoor geeft de regering niet. Wij, leken, schatten de tijd
die nodig is voordat de krijgsmacht letterlijk op oorlogssterkte kan zijn,
toch zeker op anderhalf of twee jaar. Natuurlijk kan men niet wachten tot
de buitengewone omstandigheden realiteit zijn geworden. Hoe voorziet men dat
jaren tevoren? Waar houdt "gewoon" op en begint "buitengewoon"? Mijn fractie
realiseert zich dat wij hier in een zeer moeilijke materie zijn beland, maar
de definiëring in de nota naar aanleiding van het verslag roept hier
en daar wel enkele vragen op. Wat te denken van de zin "Onder de noemer van
"gewone omstandigheden" kunnen zich situaties voordoen die in toenemende mate
een afwijking betekenen van wat als "gewoon" in de zin van "normaal" wordt
ervaren", of van de zin "In het kader van voorliggend voorstel blijft evenwel
gesproken worden over gewone omstandigheden totdat het moment is aangebroken
dat over bevoegdheden moet kunnen worden beschikt die alleen gebruikt kunnen
worden in buitengewone omstandigheden"? De nota noemt dit "een helder markeringspunt".
Ik las het drie keer. Het is zoiets als: het is mooi weer tot ik de regenjas
nodig heb die hoort bij slecht weer. Maar het is nu juist de vraag wanneer
wij het slecht weer vinden. Wanneer vinden wij dat het regent? Bij druppels,
als het miezert of als het giet?
 
 De feitelijke beoordeling van deze lastige, wezenlijke vragen is voorbehouden
aan de regering in de politiek-strategische omgeving van dan. Toch vragen
wij ons af of er geen enkel criterium te ontwikkelen is dat inhoud geeft aan
dat onvoorspelbare iets wat er aan de hand is en dat kan leiden tot het einde
van opschorting. In ieder geval lijkt het voor de hand te liggen dat daarvoor
internationale afstemming in NAVO-verband noodzakelijk is. Zoals het voorstel
nu is, kan men slechts ex post beoordelen of een juiste besluitvorming op
het goede tijdstip heeft plaatsgevonden.
 
 Overigens voorziet dit voorstel niet in de mogelijkheid geoefende dienstplichtigen
met groot verlof voor herhalingsoefeningen tot het jaar 2010 op te roepen
in gewone omstandigheden – het is hier al aan de orde geweest –
zonder reactivering van de dienstplicht. Dat is toch een zware beslissing.
Daartoe dient een amendement dat door de drie fracties van de coalitie is
ingediend.
 
 In het amendement van de heer Hillen zie ik niet zo erg veel. Ik heb de
indruk dat je daarmee teruggaat naar de kadermilitie, het krijgsmachtleger
zoals wij dat nu kennen. De heer Hillen is echter nog niet aan het woord geweest.
Wellicht is het een beetje prematuur. Ik maak dit op uit de toelichting.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Ik kan niet zulke heldere teksten schrijven als de regering. Misschien
kan mevrouw De Koning mijn tekst twee keer lezen. Dan zal zij snappen waarom
het alle problemen die zij nu heeft opgenoemd, oplost.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 De heer Hillen komt nog aan het woord. Het is altijd een beetje onbevredigend
als er commentaar komt op iets wat een spreker zelf nog niet met zoveel woorden
heeft toegelicht.
 
 Ik wil wel even reageren op de woorden van collega Van den Doel. Hij heeft
uitdrukkelijk gezegd dat het niet betekent dat de geoefende dienstplichtigen
daadwerkelijk worden opgeroepen voor herhalingsoefeningen, maar dat het alleen
de mogelijkheid daartoe creëert in de wet. Ik raak nu even aan de formaliteiten
die zijn vereist voor een dergelijke opschorting c.q. reactivering die zijn
vastgelegd in de artikelen 37 en 38. Hoewel er zeker iets te zeggen is voor
gelijkvormigheid in de procedure, is ook mijn fractie met de regering van
oordeel dat wel degelijk een zwaardere politieke betrokkenheid is vereist
bij het weer instellen van de opkomstplicht dan bij het opschorten ervan.
Komen is nu eenmaal iets anders dan thuisblijven en bovendien zijn aan deze
discussie jarenlange beschouwingen voorafgegaan. Men begrijpt uit deze zinnen
dat wij vooralsnog niet de neiging hebben om het amendement van collega Van
den Doel te steunen.
 
 De toekomst van de krijgsmacht zal dus volstrekt gebaseerd zijn op de
inzet van vrijwilligers. Dat geldt zowel voor de parate als voor de reserve
component. Het is goed dat de regering nog eens extra onderstreept dat het
voorliggende wetsvoorstel er niet toe strekt daarvan terug te komen als deze
wijze van personeelsvoorziening niet zou voldoen. Terecht stelt de regering
dat een dergelijke zienswijze wel erg onrecht doet aan de principiële
keuze voor een vrijwilligerskrijgsmacht. Ik was dan ook eigenlijk een beetje
verrast dat collega Van den Doel erover begon. Ik was op een andere manier
ook weer verrast door de uitspraak van collega Van Middelkoop, dat het voorliggende
wetsvoorstel daar ondertussen wel degelijk de mogelijkheid toe geeft. Ik denk
dat ik dat ook wel met hem eens ben. Misschien moet je dus wel de achterkant
van het gelijk zoeken en moet je je afvragen: waarom eventueel niet als het
nodig zou zijn?
 
 Voorzitter! Het is niet de bedoeling hier nog eens de schriftelijke behandeling
dunnetjes over te doen. Toch wil ik op een paar punten kort terugkomen. Wij
blijven, opnieuw met collega Van Middelkoop, van mening dat de gronden voor
ontheffing en uitstel uit een oogpunt van rechtszekerheid liever nu al in
de wet benoemd moeten worden. De nadere uitwerking kan dan plaatsvinden in
lagere wetgeving, zodat de zo gewenste flexibiliteit kan worden bewaard en
de dan geldende sociaal-culturele context geheel tot zijn recht kan komen.
Wie weet, misschien kennen wij dan wel "zusterdienst", mijnheer
de staatssecretaris! Ik heb op dit punt een amendement van de heer Van Middelkoop
medeondertekend.
 
 Er is een discussie geweest over de eventuele wenselijkheid van handhaving
van registratieplicht en keuring voor de dienstplicht. De regering voelt daar
niet veel voor, omdat elke keuring een momentopname is, omdat het een boel
geld kost en omdat de zogenoemde reactietijd ruim voldoende zal zijn. Dat
zijn elk op zich valabele argumenten, maar er staat iets tegenover. En dat
is niet alleen het volksgezondheidsargument, hoe belangrijk ook. Wat vindt
de staatssecretaris er overigens van dat een dergelijke keuring ons eigenlijk
al decennialang een bijzonder helder demografisch inzicht geeft? Bovendien
zou een dergelijke handhaving van infrastructuur gericht op registratie en
keuring, in ieder geval ook bijdragen aan het maatschappelijk bewustzijn van
het op papier voortbestaan van het dienstplichtstelsel, nog afgezien van een
absoluut aanwezig wervingselement.
 
 De gedachten en plannen die in Frankrijk op dit gebied leven tot en met
een week verplicht de maatschappelijke dienstplicht – "une semaine pour
la société" – zijn net al even aan de orde geweest. Dat
spreekt mijn fractie nogal aan, al zou de prijs daarvan zeker hoog zijn. Ik
zou graag de ideeën van de staatssecretaris hierover vernemen.
 
 Een ander maatschappelijk punt is de noodzaak om in enige mate een brug
te blijven slaan tussen de burgerij en de vrijwilligerskrijgsmacht van straks.
Misschien is het nu niet helemaal de plaats en het moment om erover te spreken,
maar D66 zou willen pleiten voor de instelling van een soort klankbordgroep –
ik weet dat het een beetje een beladen woord is – als een vervolg op
de MRK die straks wordt opgeheven. Het heeft weinig zin om een vrijwilligerskrijgsmacht
te creëren, met alle niet te voorziene problemen van dien, terwijl niet
tevens een relatie met de burgermaatschappij wordt bewaard.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Mevrouw De Koning heeft sympathie voor de Franse idee van "une semaine
pour la société". Dan moet zij ook een zeker idee hebben van
wat dat moet inhouden. Anders kun je daar immers geen sympathie voor hebben.
Kan zij daar iets over zeggen? Zou zij dat vervolgens willen opleggen als
een verplichting?
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Dat is natuurlijk inderdaad de vraag. Ik heb begrepen dat het een soort
algemeen idee is, in de trant van: jongens, maak maar eens kennis met wat
er gewoon in het werkelijke leven te koop is; daar word je niet beroerd van.
De heer Van Middelkoop vraagt of ik het verplicht wil stellen. Ja kijk, ik
vraag natuurlijk juist aan de staatssecretaris wat hij daarvan vindt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Wij praten hier wel als wetgever. Het omhelzen van aardige ideeën,
dat is één. Als puntje bij paaltje komt, wordt van ons gevraagd:
wilt u het opleggen als een plicht of niet? Vandaar dat ik die vraag aan u
stel.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Je kunt het alleen doen als je het koppelt aan het instandhouden van de
infrastructuur van registratie en keuring. Dit betekent natuurlijk een enorme
aanslag op het budget van Defensie. Je zou kunnen overwegen een en ander in
samenwerking met andere departementen te doen en daardoor de frisse jongelui
te kweken die wij allen zo graag zien.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik hoor ook graag het commentaar van de staatssecretaris op deze doordachte
ideeën.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Hij kan niet wachten, zo te zien.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 U vindt dat Franse idee sympathiek. Ik heb het gelezen en ik heb gezien
dat erin staat dat er ook voor de dames zoiets geldt vanaf 2002. Is D66 het
daarmee eens, zodat het dan geldt voor de heren en de dames?
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Ja. Ik sprak al over de zusterdienst. Waarom zou het trouwens niet voor
vrouwen gelden? Dat moet dan zeker ook. Ik ben niet begonnen over vrouwen,
omdat het altijd zo obligaat is, maar ik zie niet in waarom het niet voor
vrouwen zou gelden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sterk (PvdA):
 
 Vindt u één weekje maatschappelijk doen, want zo wil ik
het wat badinerend typeren, niet weinig? Als het dan al zou moeten, wat mij
een waanzinnige organisatie lijkt, zou het nooit alleen maar vanuit Defensie
geëntameerd moeten worden, lijkt mij.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Ik zei al: het zou in samenhang met andere departementen moeten gebeuren.
Het is een nieuw, fris idee, maar natuurlijk is een week een buitengewoon
marginale bijdrage aan de maatschappij.
 
 Voorzitter! Moet ik afronden of mag ik nog doorgaan?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Zoals u weet is bij de behandeling van een wetsvoorstel het bepalen van
de spreektijd aan u. U kunt afronden, maar u mag ook nog doorgaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Ik ga door en dat valt samen met de afronding. Is dat niet ideaal?
 
 Voorzitter! Ons lijkt het een goed idee om, nu wij wetgeving voor vele
decennia maken, een toetsingsmoment in de tijd te creëren waarop wordt
bezien of het opschorten van de opkomstplicht – je moet het toch maar
kunnen blijven volgen – nog altijd in overeenstemming is met de internationale
veiligheidssituatie. Waarbij zou dit beter kunnen dan bij de nu bestaande
tweejaarlijkse evaluatie van die veiligheidssituatie als uitvloeisel van de
Prioriteitennota? Ik overweeg in tweede termijn ook op dit punt een motie
in te dienen.
 
 Voorzitter! Tot zover mijn aandeel in het bijzonder prettige rendez-vous
met de staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sterk (PvdA):
 
 Voorzitter! Het doel gaat vallen voor de dienstplicht. Op hetzelfde moment
dat de allerlaatste lichtingen dienstplichtigen in dienst zijn en het generaal
pardon snel nadert, behandelen wij in deze Kamer de wet die tot een totaal
andere krijgsmacht moet leiden. Het deel hebben aan de krijgsmacht zal, zoals
voor de instelling van de dienstplicht het geval was, voortaan voorbehouden
zijn aan de vrije mannen. Deze wet is dus niet zonder betekenis. Hierin worden
de voorwaarden geregeld waaronder de dienstplicht, beter gezegd de opkomstplicht,
wordt opgeschort en de weg wordt vrijgemaakt voor de intreding
van deze vrije mannen.
 
 Voordat ik over de technische kant van deze wet begin, wil ik in een paar
woorden aangeven waarom dit moment historisch is. De politieke beslissing
om de dienstplicht te beëindigen viel veel eerder. Immers, de geschiedenis
van de dienstplicht is een lange. Zo kende de Unie van Utrecht reeds een vorm
van dienstplicht. De grondwettelijke verankering van dit systeem in Nederland
dateert van 1814. Van een nader uitgewerkte dienstplichtwet praten wij sinds
1922. De sociaal-democratie, de politieke groepering waarvoor ik spreek, heeft
met de dienstplicht altijd een haat-liefdeverhouding gehad. Aan de ene kant
zagen wij de dienstplicht als een middel om de krijgsmacht in de maatschappij
te houden. Immers met de aanwezigheid van steeds nieuwe generaties dienstplichtigen
zou een afspiegeling van de maatschappij in de krijgsmacht verzekerd zijn.
Aan de andere kant is er in de sociaal-democratie een rijke traditie van antimilitarisme
en meer recent een kritische opstelling tegenover de situatie waarin veel
dienstplichtigen zich eerder verveelden dan zinvol werk verrichtten. Maar
naarmate ook het aantal werkelijk opgeroepen dienstplichtigen afnam, werd
de waarde van het afspiegelingsargument minder, ook omdat wij in een sterk
verankerde democratie leven, en gingen de minpunten van de dienstplicht –
ongelijkheid, leegloop – de positieve overschaduwen. Een steeds onrechtvaardiger
wordend systeem van dienstplicht, zo constateerde onze fractie al bij de behandeling
van de Defensienota, zou op den duur de legitimiteit van de krijgsmacht ernstig
aantasten.
 
 De geschiedenis is verder bekend. Sinds de behandeling van de Prioriteitennota
in 1993 hebben wij nagedacht en gedebatteerd over de manier waarop de dienstplicht
afgeschaft of opgeschort zou kunnen worden. Het principebesluit om het te
doen was toen al genomen. Het einde of, zo men wil, de deactivering van de
dienstplicht markeert ten slotte ook de grote verandering in de veiligheidssituatie
na de val van de Muur. Met het besluit tot opschorting van de dienstplicht
marcheert Nederland in de pas met andere, grotere Europese landen, of het
loopt zelfs op de besluitvorming in die landen vooruit, want Frankrijk volgt
nota bene Nederland. Wij kunnen met onze veranderde krijgsmacht nu ook beter
en gemakkelijker de nieuwe taken uitvoeren, zoals vredesoperaties.
 
 Mijn fractie heeft er vrede mee dat de opkomstplicht verdwijnt, vooral
omdat die voor het militaire bedrijf zelf minder belangrijk werd en daarvoor
ook minder gunstig uitpakte. Wij kunnen ons nu met volle kracht richten op
het verzorgen van een goede opleiding en goede oefening van beroepsmilitairen,
en dat is al moeilijk genoeg. Maar daar hebben wij het vandaag niet over.
 
 Dan de voorwaarden voor het opschorten van de opkomstplicht. Het pleidooi
van de heer Van den Doel in zijn amendement op stuk nr. 9 voor een korte en
snelle behandeling van het weer instellen van de opkomstplicht, gelijk aan
die voor het opschorten daarvan, lijkt op het eerste gezicht logisch. Toch
houdt mijn fractie vast aan de optie van een wettelijke regeling in plaats
van een koninklijk besluit op verzoek van een aanzienlijke minderheid van
de Staten-Generaal: eenvijfde deel. Mocht snelle herinvoering van de dienstplicht
nodig zijn, dan kan die langs het wetgevingstraject snel verlopen. Zie bijvoorbeeld
het Deltatraject, dat verleden jaar toch binnen twee weken was afgerond. Met
alle begrip voor de noodzaak van snelheid van handelen in tijden van oplopende
spanning, hierbij zijn ook principiële kwesties aan de orde die een breed
debat zouden kunnen vergen. Dat weten wij nu niet en het lijkt ons te ver
gaan om het uit te sluiten. De formule dat de Kamer bij een koninklijk besluit
altijd de regering naar de Kamer kan roepen, overtuigt niet direct. Dat kan
bij een onderwerp als dit geforceerd aandoen.
 
 Er zijn historische precedenten van zeer principiële debatten in
het Nederlandse parlement over de dienstplicht. De argumenten in een eventueel
te voeren debat over het weer invoeren van de opkomstplicht zullen uiteraard
anders zijn dan die van SDAP-fractievoorzitter Alberda in 1937, want toen
was het nog: "De voorgestelde kazernebouw gaat in tegen de belangen van de
arbeiders en wordt daarom door ons verworpen." Maar het blijft een principieel
debat. De optie van een wet misstaat daarbij niet. En wat mijn fractie betreft,
het is wel wenselijk om de regering de nodige flexibiliteit te verschaffen
bij het op peil houden of brengen van de geoefendheid van ex-dienstplichtigen
die op groot verlof zijn. Althans, als de omstandigheden daartoe nopen. In
dat geval steunt mijn fractie het amendement van onze collega Van den Doel,
waarin gesteld wordt dat de opkomstplicht niet opnieuw ingesteld behoeft te
worden om de niet-parate militairen onder oefening te brengen.
 
 Mijn fractie heeft ook getekend voor het amendement van onze collega Van
Middelkoop over de vrijstellingsgronden. Hoewel niemand weet hoe de maatschappij
er over tien of twintig jaar uit zal zien – ik noem maar wat, het begrip
"kostwinnerschap" zal misschien heel anders zijn – hebben wij ons toch
laten overtuigen door de redenering dat je geen oude schoenen weg moet gooien
voordat je nieuwe hebt.
 
 Er is al veel gesproken over het amendement van de heer Hillen. In eerste
instantie was het ons niet duidelijk wat daarmee beoogd werd. De bijzondere
gevallen waarvan sprake is in de wijziging van artikel 16a, lijken mij niet
af te wijken van de buitengewone omstandigheden waarvan in deze wet wordt
gesproken. Wat is een situatie van grootschalige, maar nog niet acute dreiging?
Wellicht kan de heer Hillen, die bijna aan de beurt is, hierover meer vertellen
of kan hij het mij nog een keer uitleggen.
 
 Nog een vraag aan de staatssecretaris. Verdient het geen aanbeveling om
periodieke evaluaties uit te voeren van de modaliteiten waaronder herinvoering
van de opkomstplicht zou kunnen plaatsvinden? Bijvoorbeeld in de Verenigde
Staten wordt om de vijf jaar de situatie met betrekking tot de opkomstplicht
geëvalueerd. Wij beogen hierbij niet een compleet apparaat in stand te
houden, dus ook niet al die keuringen van de heer Van den Doel, maar het is
onzes inziens zinvol om analoog aan wat er nu om de twee jaar gebeurt ten
aanzien van de internationale veiligheidssituatie, de Kamer te informeren
over het hoe en wat van een eventuele herinvoering. Daarmee bedoel ik: hoe
het staat met de eventuele mogelijkheden om bijvoorbeeld snel te keuren en
te trainen, wie er gekeurd en getraind moeten worden en met behulp van welke
organisaties die dan vigeren in de "grote maatschappij". 
 
 Voorzitter! Ik spreek de hoop uit dat wij vandaag definitief afscheid
hebben genomen van de opkomstplicht en dat herinvoering noch via wetgeving
noch via een koninklijk besluit noodzakelijk is.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Op zichzelf is de behandeling van deze wet eigenlijk
een groots moment van eigentijds optimisme dat wij dit met elkaar kunnen behandelen,
want de opschorting van de dienstplicht markeert een moment in onze geschiedenis,
dat zo historisch is dat wij er eigenlijk nog steeds niet genoeg bij stil
kunnen staan.
 
 Wij hadden lang met elkaar kunnen praten over representativiteit van degenen
die opgeroepen werden, het maatschappelijk belang van de krijgsmacht, lange
haren en weet ik wat al niet, maar alle argumenten die je had kunnen bedenken
om een einde aan de dienstplicht te maken, vielen in het niet bij het bestaan
van het bipolaire wereldbeeld dat tot de val van de Muur heeft bestaan en
dat de situatie in Nederland, in het westelijk bondgenootschap, maar ook in
de rest van de wereld toch heel lange tijd, sinds de Tweede Wereldoorlog,
gevangen heeft gehouden in een voortdurende spanning, in een voortdurende
passieve vijandschap ten opzichte van de ander. Wij kunnen nog steeds niet
dankbaar genoeg zijn dat die situatie beëindigd is. De beëindiging
van die situatie – dat wordt nog steeds elke dag duidelijk – is
een vooruitgang van jewelste in de wereld en de kans op een nieuw tijdperk
in de geschiedenis waarin dit soort grootschalige conflicten niet meer mogelijk
lijken. Zo'n tijdperk ligt nu binnen handbereik. Natuurlijk zijn op tal van
plekken op de aarde op dit moment conflicten gaande en zijn er nog steeds
tal van woelingen waar wij ons de grootst mogelijke zorgen over moeten maken,
maar die doem die over de wereld hing en die ons de laatste 40 jaar gevangen
heeft gehouden, is gelukkig weg. Daar vind ik nog steeds het opschorten van
de dienstplicht het symbool van. Daarom is het wetsvoorstel dat wij vandaag
behandelen niet alleen historisch, maar is het ook buitengewoon verheugend
dat wij dat kunnen doen. Daar kunnen wij niet genoeg dankbaar voor zijn.
 
 Voor de krijgsmacht heeft dit natuurlijk de nodige problemen gegeven.
De val van de Muur en het verdwijnen van de historische bipolariteit hebben
tot een geweldige bezuiniging op Defensie geleid. Dat was één
kant van de reorganisatie. Tegelijkertijd heeft het opschorten van de dienstplicht
voor de landmacht nog extra reorganisatieproblemen meegebracht. In wezen is
het interessant dat wij vandaag over de afschaffing van de dienstplicht praten
voor een vrijwel lege zaal, met een vrijwel lege tribune. Een paar jaar geleden,
toen de afschaffing van de dienstplicht aan de orde was, was er toch overal
een geweldige opwinding. Er was opwinding in de politieke partijen, opwinding
in het land en opwinding in de krijgsmacht. Er zijn geweldig heftige discussies
over gevoerd. Nu zijn wij een paar jaar verder. Wij zijn langzamerhand gewend
aan het idee. De krijgsmacht zelf is erin geslaagd zich in die periode om
te vormen en is nog steeds bezig zich om te vormen tot een zeer professionele
drie-eenhedenkrijgsmacht van landmacht, luchtmacht en marine. En ik laat dan
even de Koninklijke marechaussee buiten beschouwing. Een drie-eenhedenkrijgsmacht
die tot nu toe zeer wel in staat blijkt te zijn om de taken goed te verrichten.
En het ziet ernaar uit dat de keuze die wij hebben gemaakt en die geïmplementeerd
wordt, geen onverstandige is geweest en op den duur de krijgsmacht nieuwe
mogelijkheden biedt om haar vak op de meest professionele manier uit te oefenen.
Het is ook een krijgsmacht die de Nederlandse politiek en de Nederlandse samenleving
ten dienste staat. Die krijgsmacht is zo efficiënt als zij zou moeten
zijn. Wij kunnen daarmee ook alle eer inleggen. Daarom denk ik dat de beslissing
die genomen is, een juiste is geweest. Het is toch een moeilijke beslissing
geweest, die gepaard gaat met tal van onzekerheden en vragen die beantwoord
moeten worden.
 
 Zo is een punt van blijvende zorg de vulling van de krijgsmacht door beroeps
voor bepaalde tijd. Ik vraag de staatssecretaris hierop in te gaan in zijn
antwoord. Voldoet die vulling nog steeds aan de verwachtingen? Ziet de staatssecretaris
mogelijkheden, ook in de toekomende tijd op een voldoende en adequate manier
zijn krijgsmacht gevuld te houden? Is de kwaliteit die de staatssecretaris
uit de markt kan nemen, van het niveau dat hij had gewenst? Hoeft hij op dat
punt geen concessies te doen? Mevrouw Sterk en anderen hebben al gewezen op
het punt van de vermaatschappelijking van de krijgsmacht en de afspiegeling
van de samenleving in die krijgsmacht. Op het laatst viel dat natuurlijk wel
mee. De krijgsmacht heeft in wezen steeds meer een invulling gekregen van
een nauwelijks representatief deel van de samenleving. Voor tankchauffeur
moest je zo ongeveer hoogleraar in de quantumfysica zijn. Dat was een minimum
dat daarvoor werd voorgeschreven. Het aantal hoogleraren, afgestudeerde artsen
en weet ik wat er allemaal in dienst nodig was, lag in verhouding hoger dan
datgene wat je gemiddeld op de markt tegenkomt als je op zaterdagmiddag gaat
winkelen.
 
 De representativiteit was langzamerhand wat minder duidelijk geworden.
Gek genoeg heeft dat de krijgsmacht in de nadagen van de dienstplicht niet
gemotiveerd om met de dienstplichtigen op een zodanige manier om te gaan dat
men er het maximale rendement uithaalde. Juist in de tijden dat de dienstplicht
nog ter discussie stond, bleef de dienstplichtige eigenlijk het vulmateriaal
om de problemen op te lossen. Toen heeft men met een zekere nonchalance gebruikgemaakt
van een inderdaad overvloedig en altijd beschikbaar stuwmeer, waaruit men
kon putten naar gelang men behoefte had. Nu moet men concurreren op de markt.
De markt is veel harder. Dat wil zeggen dat de arbeidsvoorwaarden en ook de
arbeidsomstandigheden in concurrentie met andere posities geboden moeten worden.
Daarom ben en blijf ik er benieuwd naar in hoeverre de staatssecretaris erin
slaagt om voldoende mensen van voldoende niveau te krijgen. Wanneer kunnen
wij trouwens de eerste filmbeelden tegemoetzien van Goede Tijden Slechte Tijden,
met naar ik aanneem de heer Couzy in de hoofdrol en met de staatssecretaris
die van tijd tot tijd door het beeld vliegt met een vliegtuigje, oproepend
om toch vooral in de krijgsmacht te komen?
 
 Overigens is een beroepskrijgsmacht niet per definitie goedkoper dan een
dienstplichtigenkrijgsmacht. Het is in het verleden niet gebeurd, maar het
mag ook in de toekomst niet gebeuren dat de beslissing om
de dienstplicht op te schorten, een financiële is. Sterker nog, met name
de arbeidsvoorwaarden voor het tijdelijk beroepspersoneel en überhaupt
de verdere professionalisering van de krijgsmacht geven helemaal geen ruimte
om, gezien de taken van de krijgsmacht, verder te bezuinigen op de taken.
Het is best mogelijk dat gaandeweg extra inspanningen nodig zullen zijn in
plaats van dat men verder inlevert wat de defensie betreft. Ook de VVD heeft
zich al eens in die richting uitgelaten.
 
 Mijnheer de voorzitter! Dan over mijn amendement. Hoewel er op dit moment
geen aanleiding bestaat om te veronderstellen dat herinvoering op kortere
of zelfs langere termijn nodig kan zijn, sluiten wij niet uit dat er ooit
omstandigheden zullen zijn waarin herinvoering wél een optie is. De
regering denkt hierbij, volgens de memorie van toelichting, aan situaties
waarbij sprake is van een al dan niet dreigend conflict dat Nederland direct
bedreigt. Wij vragen ons af of de mogelijkheid van herinvoering, ingeval van
een grootschalige ombouw van de militaire macht, hier ook onder valt. Een
dergelijke situatie is nu niet waarschijnlijk, maar zij kan niet altijd worden
uitgesloten. Ik heb daarstraks al gezegd dat wij willen proberen, nu wij een
nieuwe fase ingaan, de formuleringen zodanig te kiezen dat wij straks, in
onvoorziene omstandigheden, niet al te ingewikkelde wetswijzigingen nodig
hebben om aan die onvoorziene omstandigheden het hoofd te bieden. Wij kunnen
ons die dingen nu niet voorstellen, maar als er hier of daar op een gegeven
moment machtsopbouw plaatsvindt of als machtsopbouw geleidelijk aan expansief
begint te worden, zonder dat je direct kunt spreken van een oorlogsdreiging
of een buitengewone omstandigheid, moet je toch al wettelijk in staat zijn
om daarvoor je maatregelen te nemen.
 
 Gesteld wordt dat zelfs een grootschalige bedreiging van het bondgenootschap
geen directe bedreiging van het Nederlandse grondgebied behoeft te zijn en
dat herinvoering dan derhalve ook niet aan de orde zal zijn. Dat is mogelijk,
zo zegt men. Dat is voor ons een nieuwe invulling van bondgenootschappelijke
solidariteit. De gedachte is toch dat wij ons grondgebied verdedigen in bondgenootschappelijk
verband en dus medeverantwoordelijk zijn voor datgene wat zich binnen dat
gehele bondgenootschap afspeelt. Een grootschalige dreiging – die behoeft
niet op Nederlands grondgebied gericht te zijn – kan dus ook gevolgen
hebben voor Nederland en daarmee voor de opbouw van de Nederlandse krijgsmacht.
 
 Indien herinvoering van de dienstplicht onverhoopt nodig mocht zijn, moet
er ook sprake kunnen zijn van een volwaardige vorm van die dienstplicht. Wij
zijn echter bang dat dit met het regeringsvoorstel niet het geval zal zijn.
In antwoord op onze vragen hieromtrent erkent de regering dat dienstplichtigen
na herinvoering van de dienstplicht alleen nog inzetbaar zijn in buitengewone
omstandigheden, dat wil zeggen onder mobilisatiecondities. Wij willen liever
de mogelijkheid openlaten om in het geval van herinvoering de dienstplichtigen
weer te kunnen inzetten op de manier zoals wij dat nu doen. Wij willen dat
dienstplichtigen ingezet kunnen worden voor vredesoperaties. Het gaat dan
bijvoorbeeld ook om het vullingsprobleem, zeker als je internationaal geweldig
veel woelingen tegelijk gaat krijgen en deze elkaar ook nog versterken. Die
inzet moet het liefst op vrijwillige basis gebeuren en moet in ieder geval
omkleed zijn met garanties in de vorm van overleg met de Staten-Generaal.
Dat moet onzes inziens althans niet uitgesloten worden. Wij hebben er al vaker
voor gepleit om de motie-Frinking vast te leggen in een wet. Wij zien in deze
wetgeving een kans daartoe en hebben dat dan ook in het amendement opgenomen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! De heer Hillen is nu de strekking van zijn amendement aan
het uitleggen. Kan hij dat ook wat beeldender doen? Als ik het goed begrijp,
regelt het amendement iets voor het geval dat wij bijvoorbeeld volgend jaar
zoiets krijgen als wat wij met Bosnië hebben gehad, en wij moeten constateren
dat wij daar te weinig militairen voor hebben. De heer Hillen zegt dat het
goed zou zijn als je in zo'n situatie ineens een beroep zou kunnen doen op
dienstplichtigen en als zij dan in werkelijke dienst kunnen worden opgeroepen.
Het voorbeeld van volgend jaar is misschien wat ongelukkig gekozen, want dit
kan ook over twintig jaar, als bij wijze van spreken al niemand meer denkt
aan de mogelijkheid van dienstplicht. Er kan in ieder geval ineens een beroep
worden gedaan op jongeren om naar zo'n gebied toe te gaan. En dat valt dan
onder de bijzondere gevallen, waar het amendement terecht ook over spreekt.
Is dat nu wat de heer Hillen voor ogen heeft? Denkt hij niet dat hij de desbetreffende
burgers of jongeren daar enorm mee overvalt? Wat blijft er dan trouwens van
de vrijwilligheid over? Als je op een gegeven moment een beroep doet op dit
amendement, dan stop je niet als politiek wanneer mensen het niet willen.
Dan zeg je: vrijwilligheid of niet, het moet gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 In het laatste voorziet het amendement door aan te geven dat je dit via
een koninklijk besluit verplicht moet opleggen. U kunt wel zeggen dat de omstandigheden
daar niet naar zijn, maar dat zal dan blijken. Bij het afbouwen pluizen wij
elk puntje na. Als wij weer gaan opbouwen, moeten wij daar echter net zo goed
op letten. Ik zal proberen om een voorbeeld te geven, al is elk voorbeeld
natuurlijk gezocht. Stel dat de Balkan geleidelijk aan sterk onder invloed
komt van een wat dreigende besmetting vanuit het Midden-Oosten. Die dreiging
is niet direct op ons grondgebied gericht, maar gaat wel gepaard met het opbouwen
van bewapening, in kwaliteit en in kwantiteit. Het conflict kan weliswaar
voorlopig nog regionaal beheerst worden, maar gaat, om een en ander te stoppen,
een inzet vergen die vele maten groter is dan de inzet die wij nu kennen.
Dan komen wij in een situatie die, strikt genomen, volgens de wet voor Nederland
nog normaal is, maar die bondgenootschappelijk al het buitengewone begint
te naderen. En dan kan een beroep worden gedaan op inzet van Nederland of
de Europese bondgenoten, die de Nederlandse draagkracht wel eens te boven
zou kunnen gaan. Ik verwijs in dit verband naar de afspraken die gisteren
in de NAVO zijn gemaakt om de Europese taak op te vijzelen.
 
 Wij gaan ervan uit dat je een situatie kunt hebben die niet direct dreigend
is en waar de publieke opinie wellicht ook niet direct geweldig opgewonden
over raakt, in termen van herinvoering van de dienstplicht.
Dan moet je echter wel de wettelijke mogelijkheid hebben om in elk geval aan
de slag te kunnen gaan. Het probleem is het volgende. In vredestijd kun je
over alles praten; dan lijkt alles ver weg en lijkt alles ook logisch. Voor
het geval dat die situatie zich voordoet, willen wij de verschillende drempels
die in de wet liggen, laag houden. Zij moeten echter wel als drempels gemarkeerd
blijven. Overigens volgen wij alle andere punten van de wet. De opschorting
van de dienstplicht blijft, ook als ons amendement wordt aangenomen, volledig
bestaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Toch wekt dit bij mij de indruk dat u iemand bent die destijds weliswaar
heeft ingestemd met het afschaffen van de opkomstplicht, maar die eigenlijk
vindt dat het niet helemaal verantwoord is. Door deze mogelijkheid te creëren,
kun je namelijk vrij gemakkelijk ineens weer een beroep doen op dienstplichtigen.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Ik kan mij voorstellen dat de heer Van Middelkoop die invalshoek kiest.
Wij zijn gewaarschuwd door het woordgebruik in de memorie van antwoord, door
de manier waarop die kwestie is geformuleerd. Er wordt wel gesproken over
oefening en allerlei andere aspecten van de dienstplicht, maar niet over inzet.
Inzet is voor ons toch iets wezenlijks. Inzet gaat verder dan oefening. Wij
hebben daar in de schriftelijke voorbereiding een vraag over gesteld, maar
in de beantwoording werd precies langs dat punt heengegaan. Daarom, als dat
inderdaad niet de bedoeling is, leggen wij het liever vast in een wijzigingsvoorstel.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! Hoe ziet de heer Hillen de praktische uitvoering van zijn
amendement? In het amendement wordt gesproken over de inzet van dienstplichtigen,
in gewone omstandigheden, bij vredesoperaties. Ik en anderen hebben zojuist
betoogd dat het optuigen van de organisatie, de keuringen en het materieel
om dienstplichtigen te kunnen oefenen en opleiden minimaal twee jaar vergt.
De heer Hillen weet dat de deelname aan vredesoperaties een zelfstandige beslissing
van de Nederlandse regering is. Deze beslissing wordt op een gegeven moment
genomen, naar de mogelijkheden die men heeft. Men kan echter nooit twee jaar
van tevoren zeggen dat men misschien aan een vredesoperatie meedoet. Ik vraag
mij dus af hoe ik mij het amendement van de heer Hillen in de praktijk moet
voorstellen. Biedt het überhaupt soelaas?
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Dat weet ik niet, maar de heer Van den Doel onderstreept feitelijk mijn
gelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Absoluut niet. Met het oog op de vredesoperaties in gewone omstandigheden
zijn wij overgegaan op een vrijwilligerskrijgsmacht. Als wij tekorten hebben,
dan moeten wij in eerste instantie kijken naar de reservisten, die zich daarvoor
hebben aangemeld. Dat is een heel andere figuur dan die welke de heer Hillen
ten tonele voert.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Wij kijken nu naar de huidige vredesoperaties. Er is ergens een brand
op de wereld, in Europa of daarbuiten. Wij gaan overleggen met elkaar of er
Nederlandse militairen naartoe moeten. Zo zijn wij in Haïti geweest,
in Cambodja en in voormalig Joegoslavië. Nogmaals, in de wereld is nu
sprake van andere verhoudingen. Eerst was sprake van een bipolair wereldbeeld,
waarbij men elkaar vasthield in een bepaalde greep. De rest zat gevangen in
invloedssferen. De wereld is daar nu los van. Er is van alles in beweging.
Er is sprake van nieuwe ontwikkelingen die wij nog nooit hebben meegemaakt.
Het kan best zijn dat bepaalde woelingen zich aaneensluiten, zonder dat het
Nederlandse grondgebied direct wordt bedreigd, zonder dat sprake is van grootschalige
bedreigingen. Toch zouden analisten al kunnen zeggen: "Pas op, er vindt een
zodanige samenklontering plaats dat het gevaar van escalatie bestaat. Dat
kan ons op den duur gaan bedreigen." Wij willen voor dat soort momenten, ook
al kennen wij die nu nog niet, de wet klaar hebben. Er moet dan namelijk actie
worden ondernomen. Overigens, op het moment dat zich iets dergelijks voordoet,
terwijl de meerderheid van de Kamer van mening is dat dit niet het geval is,
dan houdt die meerderheid dat tegen. De meerderheid van de Kamer zal het zeker
tegenhouden als dat lichtzinnig zou gebeuren. Nu al is de Kamer steeds moeilijker
te overtuigen van de inzet van Nederlandse soldaten bij vredesoperaties. Dan
spreken wij nog over relatief gemakkelijke situaties.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Als de regering snel moet reageren, dan verwacht ik van de heer Hillen
eigenlijk een pleidooi voor een uitbreiding van de parate sterkte. De heer
Hillen heeft overigens niet weerlegd dat de regering een reactietijd nodig
heeft van minimaal twee jaar. Ik vind dat men daar politiek niet mee uit de
voeten kan, gezien de omstandigheden en het beroep dat op Nederland wordt
gedaan. In die zin is sprake van een loos gebaar.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Het gaat mij niet alleen om vredesoperaties, maar wat de heer Van den
Doel nu zegt, geeft eens te meer aan, als je de dienstplicht beëindigt,
net als de instituties die daarmee samenhangen, dat er geweldig veel moet
gebeuren, voordat de zaak weer is opgetuigd. Dat wil zeggen dat je in een
vroeg stadium moet beginnen. Ik wil dat vroege stadium zo goed mogelijk kunnen
onderkennen.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Daar zijn wij het over eens, overigens in het kader van de inzet in buitengewone
omstandigheden bij bedreiging van het Nederlandse of het NAVO-grondgebied.
Dat is wat anders dan het acteren in het Midden-Oosten of waar dan ook.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Dat ligt eraan. Ik ben te veel door het IRT besmet, maar je kunt proactieve
fases hebben, waarbij het bondgenootschap via vredesoperaties probeert om
elders dingen te voorkomen, die anders tot agressie in de richting van het
bondgenootschap zouden kunnen leiden. In de jaren waarin wij nu leven, hebben
wij echter nog onvoldoende zicht op de ontwikkelingen die etnisch en internationaal
gaan ontstaan. Er is nog veel te veel wapentuig in omloop. Er zijn nog veel
te veel kernwapens in omloop. De proliferatie gaat gewoon door. Wij hebben
daar geen zicht op. Ik wil het stadium van herkenning van een mogelijk gevaar
zo vroeg mogelijk kunnen lokaliseren. Ik wil een wet hebben
die adequaat is en die levert wat een wet moet leveren.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Ik denk niet dat wij tot elkaar komen. De 70.000 man die wij paraat hebben,
zullen wij daarvoor moeten gebruiken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sterk (PvdA):
 
 Het is natuurlijk allemaal koffiedik kijken. Wat doet u nu echt vermoeden
dat het beroepsleger, eventueel samen met het niet-parate deel, zo'n toekomstige
situatie niet aankan?
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Bijvoorbeeld kwantitatief, in aantallen. Wij gaan er nu van uit dat wij
gelijktijdig aan vier vredesoperaties kunnen deelnemen. Stel je voor dat wij
er aan acht moeten deelnemen omdat het niet anders kan en omdat de internationale
situatie dat vraagt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sterk (PvdA):
 
 Dat is bijna een soort kip-en-ei-discussie. Want dat doe je dan natuurlijk
niet. Als je je beroepsleger van a, b of c hebt en men niet direct binnenvalt,
althans ik ga ervan uit dat dat niet gebeurt...
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Op het moment waarop de internationale situatie je ertoe dwingt... Nederland
heeft tot nu toe actief deelgenomen aan de vredesoperaties. Dat is goed gegaan.
Onze beschikbaarheid is tot nu toe altijd gebleken, maar het heeft in de huidige
verhoudingen wel ongeveer het maximum gevraagd van wat de krijgsmacht op dit
moment kan opbrengen. Bij de verschillende uitzendingen is er een aantal mensen
voor de tweede of de derde keer heengegaan, omdat wij nog niet echt voldoende
mensen hebben om te kunnen voldoen aan datgene wat wij in de Prioriteitennota
hebben neergeschreven. Als er internationaal de nodige ellende gaat plaatsvinden,
kan de situatie ontstaan waarin je met vier uitzendingen niet kunt volstaan.
Dan gaat het erom dat je voldoende vulling hebt, dat je inderdaad tot het
inschakelen van dienstplichtigen over kunt gaan om de taken aan te kunnen.
Ik zie niet in wat daar zo principieel moeilijk aan is. U zou kunnen zeggen:
morgen is het CDA weer terug in de regering en die gaat dan de dienstplicht
weer invoeren. Neen, zo zal het niet gaan. De wet heeft de dienstplicht opgeschort
en om de dienstplicht in te voeren, blijven de verschillende voorwaarden die
wij met elkaar vandaag aan het bespreken zijn, net zo hard gelden. Het gaat
er alleen om dat je in noodsituaties eerder kunt reageren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sterk (PvdA):
 
 Ik denk toch dat wij een iets positiever wereldbeeld hebben en dat wij
niet denken aan de cumulatie van woelingen waarvoor u steeds waarschuwt.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Luister eens, het eerste dat ik van mijn ouders heb geleerd, was dat het
feit dat ik leefde, inhield dat ik zou sterven. Dat laatste kan ik natuurlijk
steeds voor mij uitschuiven, maar het is wel een zekerheid die ik heb. Ik
sluit mijn ogen niet voor dingen die kunnen gebeuren. Ik vind dat je als politiek
en overheid de taak hebt om je op erge dingen voor te bereiden. Wij hebben
nu een krijgsmacht die er maximaal op toegerust wordt en die deze taak waarschijnlijk
ook aankan, maar als ik zo om mij heen kijk op de wereld, kan ik niet zeggen
dat wij op het ogenblik in het aards paradijs zijn beland.
 
 Mijnheer de voorzitter! In het kader van het bovenstaande houden wij als
enigszins mogelijk vast aan de keuring en de registratie van dienstplichtigen,
ook in tijden waarin de dienstplicht slapende is. Ik zou graag van de staatssecretaris
willen horen wat de werkelijke kosten daarvan zijn en of het de moeite waard
is om het in stand te houden. Op het moment waarop je die zaak zou afbouwen
en te zijner tijd weer opbouwt, is mijn vraag aan de staatssecretaris welke
inspanningen ervoor nodig zijn en of de benodigde deskundigheid en infrastructuur
dan tijdig gereed kunnen zijn.
 
 De beslissing over de herinvoering van de dienstplicht kan geen lichtvaardige
zijn. Met de Raad van State zijn wij van mening dat het onlogisch is voor
herinvoering een lichtere besluitvormingsprocedure in te voeren dan bij opschorting.
De argumentatie van de regering in dezen overtuigt ons niet. Waarom zou opschorting
een zwaardere impact hebben dan herinvoering?
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Dat laatste begrijp ik niet helemaal. Er is jaren over dat onderwerp gepraat.
Het is toch van een heel andere orde dan het weer opheffen?
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Waarom? Ik vind dat het opschorten en het invoeren recht hebben op een
gelijkwaardige afweging en besluitvorming. Beide besluiten zijn ernstig en
zwaar en moeten weloverwogen genomen worden. Ik zie geen enkele reden om voor
het één een andere procedure los te laten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Maar begrijp ik nu dat u de gedachte van de heer Van den Doel steunt?
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Nee, ik vind het onlogisch om voor herinvoering een lichtere besluitvormingsprocedure
in te stellen dan voor opschorting.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Wij zijn het meer eens dan ik had gedacht.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Nee, dat is juist niet het geval. U draait de zaak om.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U had al geconstateerd dat de heer Hillen en u niet nader tot elkaar zouden
komen, dus dat hoeft u niet nog eens over te doen. De heer Hillen vervolgt
zijn betoog.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Er bestaat bij mij nog enige onduidelijkheid. Wil de heer Hillen nu een
amendement maken dat ook in artikel 37 de mogelijkheid van wetgeving introduceert,
waardoor gelijkheid ontstaat, of steunt hij het amendement van collega Van
den Doel?
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Ik zal mijn tekst nog eens nakijken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 En dan straks goed luisteren naar de staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Met de vervroegde opschorting van de dienstplicht
liggen er nog losse eindjes met betrekking tot de weigeryuppen en de dienstplichtigen
met dubbele nationaliteit. Wij hebben weinig medelijden met de weigeryup die
om financiële redenen of vanwege zijn carrière misbruik heeft
gemaakt van de Wet gewetensbezwaarden. Wij vragen ons wel af of het juist
is dat deze mensen schaarse cellen gaan bezetten. Een vorm van dienstverlening
als straf zou zowel voor de maatschappij als voor de betrokkenen
waarschijnlijk toepasselijker zijn.
 
 Wat de dubbele nationaliteit betreft doet zich een probleem voor bij de
Turken en Marokkanen. Op het moment dat zij vrijwillig in dienst zijn geweest,
is dat voor hen strikt genomen geen dienstplichtvervulling en kunnen zij in
hun eigen land alsnog voor dienstplicht worden opgeroepen. Is het mogelijk,
als Turkse en Marokkaanse dienstplichtigen in de Nederlandse krijgsmacht hebben
gediend op vrijwillige basis, dat als dienstplicht aan te merken, zodat zij
in hun eigen land verder van dienstplicht zijn vrijgesteld?
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 16.15 uur tot 16.20 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Mijnheer de voorzitter! Mag ik beginnen de geachte afgevaardigden te danken
voor de opmerkingen die zijn gemaakt in eerste instantie. Het is een ingewikkelde
materie, die ook nog enige tijd op zich heeft laten wachten door allerlei
omstandigheden, maar ik ben met degenen die dat reeds hebben gezegd, van mening
dat het goed is dat wij deze kaderwet nu met elkaar bespreken. Het is een
bijzonder logisch uitvloeisel – ik wil dat nog eens in uw midden leggen –
van de Prioriteitennota, waarin de balans werd opgemaakt van de ingrijpende
veranderingen in de internationale veiligheidssituatie. De heer Hillen heeft
hier zojuist aan gerefereerd. Ik ben het met hem eens dat het enkele jaren
geleden niet voorstelbaar zou zijn geweest dat wij op dit moment met elkaar
zouden spreken over een Kaderwet dienstplicht, nadat de opkomstplicht zal
zijn afgeschaft dit jaar. Het is een groot goed – ik ben dat eens met
eenieder die dat zegt – dat dit nu wel het geval is. Maar de Kaderwet
dienstplicht is zo opgezet dat wij natuurlijk altijd rekening blijven houden
en moeten blijven houden met omstandigheden waar op dit moment niemand van
hoopt dat ze ooit zullen ontstaan. Dat is de reden waarom wij deze zaak hier
vandaag zo serieus met elkaar moeten bekijken. Ook de regering heeft er alles
aan gedaan om zoveel mogelijk zekerheden in te bouwen.
 
 De belangrijkste reden voor de veranderingen in de internationale veiligheidssituatie
was uiteraard het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Wij kunnen gerust zeggen
op dit moment dat van een grootscheepse militaire dreiging tegen het grondgebied
van de NAVO, niet alleen ons grondgebied maar inderdaad ook dat van onze bondgenoten,
geen sprake meer is. Maar ook in de Prioriteitennota hebben wij geschreven
dat rekening moest worden gehouden met veiligheidsrisico's, met name voortvloeiend
uit spanningen en conflicten in de verschillende regio's op deze wereld. Daardoor
bevinden zich de werkzaamheden van de krijgsmacht op dit moment hoofdzakelijk
buiten het traditionele operatiegebied van de NAVO. Een goed toegeruste krijgsmacht
is naar de mening van de regering derhalve nodig. Ik heb ook begrepen uit
de opmerkingen van de Kamer dat zij deze mening deelt.
 
 Deze krijgsmacht is in de eerste plaats nodig met het oog op de bondgenootschappelijke
verdediging. Daarnaast is er echter in de nieuwe veiligheidssituatie sprake
van een groeiende vraag naar de inzet van militairen voor crisisbeheersing
en humanitaire hulpverlening in zeer acute noodsituaties. Crisisbeheersing
in brede zin is daarmee naast de bondgenootschappelijke verdediging een hoofdtaak
van onze krijgsmacht geworden.
 
 Een van de wezenlijke elementen uit de Prioriteitennota vormt –
ik wil dat hier nog eens benadrukken – de principiële keuze voor
een vrijwilligerskrijgsmacht. Dat is vanmiddag ook door velen van u gezegd.
Zoals bekend is besloten om de dienstplicht als zodanig niet af te schaffen,
maar de plicht tot het vervullen van de werkelijke dienst op te schorten,
opdat bijvoorbeeld ingeval van een ernstige verslechtering van de veiligheidssituatie
kan worden overwogen opnieuw dienstplichtigen op te roepen.
 
 De vereiste onmiddellijke inzetbaarheid van eenheden voor crisisbeheersingsoperaties
is voor dit besluit van doorslaggevende betekenis geweest. Samen met de Kamer
is het beleid ontwikkeld dat dienstplichtigen niet tegen hun wil kunnen worden
ingezet buiten het NAVO-verdragsgebied. Voor een krijgsmacht die voor een
deel bestaat uit dienstplichtigen en die het uitvoeren van vredesbewarende
en crisisbeheersingsoperaties als een van de hoofdtaken ziet, levert het principe
van alleen uitzending op basis van vrijwilligheid problemen op met betrekking
tot de onmiddellijke inzetbaarheid buiten het NAVO-gebied. Het uitvoeren van
crisisbeheersingsoperaties zou bij handhaving van het uitgezette beleid in
het gedrang komen. Dat vormde, het zij hier nog eens gezegd, dan ook een van
de belangrijkste aanleidingen tot de keuze voor een vrijwilligerskrijgsmacht.
 
 In verband met die keuze en de voorgenomen opschorting van de opkomstplicht
van dienstplichtigen is, zoals bekend, inmiddels de grondwetswijziging 1995
geëffectueerd, waarin een aantal bepalingen inzake de verdediging in
beperkte mate is gewijzigd. De wetgever dient – zie het gewijzigde artikel
98, derde lid, eerste volzin, van de Grondwet – niet alleen te voorzien
in het regelen van de dienstplicht, maar ook in de mogelijkheid om een besluit
tot opschorting van de opkomst te nemen alsmede tot beëindiging daarvan.
De Kaderwet dienstplicht geeft aan deze grondwettelijke opdracht uitvoering.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom op de systematiek van de kaderwet. Het
aan de orde zijnde voorstel is een kaderregeling – zoals in de naamgeving
van de wet al is aangegeven – waarin de piketpalen van het toekomstige
dienstplichtstelsel zijn geslagen. Dit betreft in de eerste plaats de inschrijving
voor de dienstplicht. Tevens is een grondslag opgenomen voor ontheffing inzake
respectievelijk keuring en uitstel. Verder zijn er regels opgenomen met betrekking
tot de uitsluiting van dienstplichtigen, de oproeping voor de vervulling van
werkelijke dienst. In een aantal artikelen worden heel concrete zaken geregeld,
die alles te maken hebben met de dienstplicht as such.
 
 Voorzover noodzakelijk geschiedt de verdere uitwerking van een aantal
van de hierboven genoemde onderwerpen, waarvoor op wetsniveau een grondslag
is opgenomen, door de lagere wetgever. Dat is heel bewust gedaan. Deze uitvoeringsregelingen
zullen worden gerealiseerd op het moment dat wordt overwogen om het dienstplichtstelsel
wederom te reactiveren in de zin van beëindiging van de opschorting.
Een en ander leidt ertoe dat de systematiek van de Kaderwet dienstplicht eenvoudig
en, naar onze mening, ook duidelijk is. 
 
 Om de volgende redenen is voor deze aanpak gekozen. De eerste reden om
in dit geval een kaderregeling voor te stellen, is snelheid. Op dit moment
kan nauwelijks worden voorzien – ik kom daar straks nog even op terug –
wanneer en op welke wijze een bepaalde kwestie geregeld moet worden. Wel staat
vast dat, als het moment daar is, zulks snel dient te gebeuren. In deze visie
past niet een op dit moment volledig dichtspijkeren van de wet. Wij hebben
dus voor een kaderwet gekozen.
 
 Toekomstige ontwikkelingen zijn nu nog onbekend. Dat geldt ook voor het
moment waarop moet worden overgegaan tot een mogelijke beëindiging van
de opschorting. Deze aspecten zijn essentieel voor het wetsvoorstel. Onbekend
is wanneer het het meest geschikte moment zal zijn voor de mogelijke reactivering
van het dienstplichtstelsel. Omdat dit een gegeven is, kan het nu dichtspijkeren
van het stelsel ertoe leiden dat bij een eventuele reactivering de lange weg
van het formele wetgevingsproces moet worden bewandeld om de Kaderwet dienstplicht
toe te rusten en af te stemmen op de dan geldende omstandigheden bij en behoeften
van de krijgsmacht.
 
 De noodzaak tot flexibiliteit is een andere reden waarom wij gekozen hebben
voor de kaderwet zoals zij in deze vorm wordt aangeboden. Kortom, niet alleen
wordt door de voorgestelde kaderregeling afdoende inhoud gegeven aan het door
mij reeds genoemde artikel 98, derde lid, van de Grondwet, maar bovendien
is de noodzakelijk geachte flexibiliteit in het voorstel ingebouwd, opdat
in het belang van de nieuwe dienstplichtige, maar ook in het belang van defensie,
efficiënt en slagvaardig kan worden ingespeeld op de omstandigheden die
gelden ten tijde van het reactiveren van het dienstplichtstelsel.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom op de parlementaire betrokkenheid bij de
opschortingsregeling, in feite de kern van het gehele voorstel. Het wetsvoorstel
bevat een procedureregeling tot opschorting en een procedureregeling betreffende
de beëindiging van de opschorting. Een en ander is als volgt vormgegeven.
Bij inwerkingtreding van de kaderwet is voorzien in een eenmalige afwijkende
opschortingsprocedure in artikel 63, derde lid. Deze procedure is opgenomen
ter voorkoming van een onnodig gecompliceerde inwerkingtredingsbepaling. Bij
inwerkingtreding van het wetsvoorstel wordt de werking daarvan van rechtswege
opgeschort. Daarvan zijn onder meer uitgezonderd de hoofdstukken betreffende
de inschrijving, het overgangsrecht en de opschortingsregeling zelf. Zolang
de opschorting van kracht is, is het niet mogelijk om gebruik te maken van
dienstplichtigen, dus ook niet incidenteel. Dit betekent dat de taken van
de krijgsmacht in vredestijd, zoals in de Prioriteitennota is omschreven en
nog eens is aangegeven in de novemberbrief, volledig zullen worden uitgevoerd
met het in werkelijke dienst zijnde beroepspersoneel, eventueel aangevuld
met vrijwillige reservisten. Dit is ook opgenomen in de aan de Kamer aangeboden
nota inzake het reservistenbeleid.
 
 Voor alle duidelijkheid nog maar een keer het volgende. De opschorting
strekt zich niet uit tot de groep geoefende dienstplichtigen met de mobilisabele
bestemming gedurende de overgangsfase. Dat houdt in dat deze groep dienstplichtigen
in de overgangsfase in een voorkomend geval van buitengewone omstandigheden,
zoals dat in de vigerende wetgeving ook het geval is, kan worden opgeroepen
voor het vervullen van werkelijke dienst.
 
 De gehele of gedeeltelijke beëindiging of opschorting geschiedt bij
koninklijk besluit. Dat besluit treedt vier weken na overlegging aan het parlement
in werking, tenzij het parlement binnen die termijn de wens te kennen heeft
gegeven dat de betrokken materie bij wet moet worden geregeld. Tevens is voorzien
in de mogelijkheid dat het desbetreffende besluit, mits de beide Kamers daartoe
de wens te kennen hebben gegeven, op een eerder tijdstip dan de termijn van
vier weken in werking kan treden. Een geheel of gedeeltelijk hernieuwde opschorting
geschiedt eveneens bij koninklijk besluit. Dat besluit treedt twee weken na
overlegging aan het parlement in werking.
 
 Mijns inziens – en daarmee sluit ik aan bij de discussie die in
deze Kamer hedenmiddag is gevoerd – bestaat er reden om de opschorting
en de beëindiging verschillend te behandelen en dit verschil ook in de
wet tot uitdrukking te brengen. De rechtvaardiging voor het verschil is daarin
gelegen dat de context waarbinnen mogelijkerwijs wordt besloten tot beëindiging
van de opschorting van de opkomstplicht van een geheel andere orde zal zijn
dan bij een hernieuwde opschorting, waarbij de dienverplichtingen op non-actief
worden gesteld. Juist omdat die configuratie, dus het samenstel van factoren
en omstandigheden bij het ongedaan maken van de opschorting van de opkomstplicht
een andere is en de maatschappelijke implicaties van een reactivering van
het dienstplichtstelsel groter zijn, is gekozen voor een zwaardere parlementaire
betrokkenheid. Daar komt nog bij dat de rechtszekerheid van ingeschrevenen
voor de dienstplicht in het geding is. Immers, door een ongedaanmaking van
de opschorting van de opkomstplicht worden de dienverplichtingen voor de ingeschrevenen
voor de dienstplicht wederom geactiveerd en wel onder omstandigheden die zeer
zullen verschillen van de huidige vredessituatie. Daarnaast biedt de voorziene
procedure tot ongedaanmaking van de opschorting de defensieorganisatie nu
voldoende armslag.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zie verder op voorhand niet in dat de voorgestelde
zwaardere procedure, die overigens naadloos aansluit bij het model van voorwaardelijke
delegatie zoals in de aanwijzingen voor de regelgeving is vastgelegd, om de
opschorting te beëindigen, een slagvaardige besluitvorming in de weg
zou staan, zeker indien wordt bedacht dat het koninklijk besluit tot beëindiging
van de opschorting in de eerste plaats gezien moet worden als een sluitstuk
van een politiek proces. Een dergelijk besluit zal namelijk niet uit de lucht
komen vallen, zoals de Kamer zal begrijpen: een dergelijk besluit zal in samenspraak
tussen regering en parlement moeten worden genomen. Slagvaardige besluitvorming
valt of staat uiteindelijk bij de aanwezigheid van een voldoende politiek
draagvlak.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Met de opschorting die wij nu aan het bespreken zijn, zijn wij al jaren
bezig. Nu hebben wij een procedure die straks uiteraard korter is, maar er
kan toch niet uit de praktijk worden afgelezen dat een besluit, onder welke
omstandigheden dan ook, gemakkelijk, lichtzinnig of snel genomen zal worden?
Uiteraard is de configuratie anders wanneer wij met directe
dreiging te maken hebben, maar dan nog zal er toch niet in de waan van de
dag, maar weloverwogen een besluit worden genomen, zoals tot nu toe ook gebleken
is bij het besluit tot opschorting?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Dat zal ook zeker gebeuren. De heer Hillen legt een verband tussen enerzijds
hetgeen er nu gebeurt en waar wij nu over spreken, namelijk de opschorting
van de opkomstplicht, en anderzijds hetgeen eventueel in de toekomst zal geschieden.
Wij hebben nu natuurlijk een totaal andere situatie dan in de toekomst. De
huidige situatie is gebed in de gehele discussie rond onderwerpen als de dienstplicht,
de Prioriteitennota, het overgaan naar een beroepsorganisatie en de herstructurering.
De situatie waarover wij praten – een hernieuwde opschorting of een
ongedaanmaking van die opschorting – is geheel anders. Ik wil nu reeds
zeggen dat wij dan natuurlijk te maken hebben met drie soorten militairen,
eigenlijk vier. De eerste bestaat uit de beroepsmilitairen bestaande uit de
BOT'ers en de BBT'ers, de kern van onze organisatie die in de Prioriteitennota
zodanig is opgesteld dat wij daar meteen slagvaardig mee kunnen optreden,
zoals het in feite ook op dit moment is met onze dienstplichtigen en onze
beroepsmilitairen. Verder hebben wij de reservisten, die wij kunnen mobiliseren.
Daarover is vanmiddag nauwelijks gesproken, maar zij vormen een aanmerkelijk
aantal. En dan hebben wij nog de mogelijkheid om de dienstplicht weer in te
stellen. De dienstplicht zullen wij instellen na ampele discussie in deze
Kamer. Het gaat natuurlijk niet aan om te zeggen: laten wij de opkomstplicht
maar weer eens instellen, want het wordt een beetje griezelig in de verte.
Dat zou immers aan de ene kant betekenen dat je een gigantische inbreuk maakt
op het sociale leven van ontzettend veel mensen. Aan de andere kant vraagt
deze situatie om een totaal andere invulling van de financiële middelen,
het materieel en noemt u maar op. In zo'n situatie zal hier een behoorlijke
discussie plaatsvinden. Nou, dat kan. Daar hebben wij de ruimte voor en daar
kunnen wij de tijd voor nemen. Op zo'n manier kunnen wij dat met elkaar regelen.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Ik begrijp de argumentatie van de staatssecretaris wel, maar dat maakt
niet het verschil uit tussen twee en vier weken. Op het moment dat je onder
druk staat en moet beslissen, is vier weken niet beter dan twee weken. Nu
wij tot opschorting besluiten, raken wij in ieder geval ook de belangen van
tal van mensen. Een heleboel militairen hebben immers hun taak verloren omdat
de dienstplicht wordt opgeschort. Daar denken wij nu ook niet licht over.
Dat wij straks of nu ingrijpen of de belangen van mensen raken, is volgens
mij op zichzelf niet doorslaggevend. Dat je bij de opschorting of de beëindiging
van de opschorting in feite over dezelfde situatie praat – het is alleen
andersom – hoeft toch niet tot een verschillende procedure te leiden?
Dan staan wij toch onder druk van ernstige externe omstandigheden? Dan maakt
de Kamer een afweging over de financiën en de veiligheidssituatie en
dan wordt besloten wat de Nederlanders daarmee aanmoeten. Dat zal niet gemakkelijk
gaan.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Nee. Wij spreken nu in feite over het verschil tussen de twee en de vier
weken. Dat geeft de heer Hillen nu aan.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Ik begrijp dat de staatssecretaris het verdedigt, maar welk bezwaar is
er tegen het feit dat de Kamer erop aandringt dat gelijk te maken?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Het is geen halszaak; daar gaat het helemaal niet om. Wij hebben echter
de mogelijkheden ingebouwd voor een zeer slagvaardige besluitvorming op een
bepaald moment. Die slagvaardige besluitvorming valt of staat uiteindelijk
met de aanwezigheid van een voldoende politiek draagvlak. De zwaarte van de
procedure zit namelijk in de voorziening die is getroffen voor het geval dat
er voldoende draagvlak is. Als dat niet aanwezig is, kan ik er verder ook
niks aan doen. Dan krijgen wij de mogelijkheid dat het koninklijk besluit
op een eerder tijdstip in werking treedt. Dat kan ook nog.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 In lid 2 van artikel 38 over de beëindiging van de opschorting staan
nog meer punten. Ik verwacht niet dat de Kamer door de ene of de andere procedure
meer of minder gehinderd zal worden als de spiegelbeeldige actie aan de orde
is. Dan is het toch logischer en eenvoudiger als je voor beide dezelfde procedure
kiest?
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Ik heb de indruk dat een misverstand kan ontstaan. Mag ik
een vraag aan de heer Hillen stellen?
 
 Mijnheer Hillen! U praat over een spiegelbeeldige situatie. Dat mag waar
zijn, maar daarom zijn de situaties toch nog niet gelijk? De situatie waarin
wij nu verkeren – daarin kun je de opkomstplicht afschaffen –
is toch tien, twintig keer verkieslijker dan een situatie waarin je weer gedwongen
bent om de opkomstplicht in te voeren en de opschorting dus te beëindigen
zoals bedoeld in artikel 38? Aangezien die laatste situatie veel ernstiger
is, is het toch alleszins te prijzen in de staatssecretaris dat hij daarvoor
een zwaardere procedure kiest? Het gaat daarbij niet zozeer om de termijn
van vier weken, alswel om de mogelijkheid van wetgeving.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Daar gaat het niet om; uiteraard is de situatie dan ernstig. Nu hebben
wij een prettige situatie. Wij zijn hier al drie jaar over bezig. Hoe kunnen
wij nu zeggen dat wij dit lichtzinnig of gemakkelijk hebben gedaan? Dat was
mijn eerste opmerking.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dat heeft niemand beweerd.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Nee, maar op het moment dat je een naar verhouding makkelijk besluit neemt,
heeft dat ook tal van consequenties voor de krijgsmacht zelf. Bij voortduring
is hier beargumenteerd dat ook de omvormingsmogelijkheden in de krijgsmacht
en de wissel die je kunt trekken op de mensen, daar grenzen kennen. Dat zijn
ook argumenten geweest voor de snelheid waarmee wij gingen werken. De staatssecretaris
heeft hier om vele redenen spitsroeden moeten lopen toen hij de dienstplicht
sneller wilde beëindigen dan mogelijk was. Met andere woorden: wij hebben
de zorgvuldigheid naar beide kanten voortdurend hooggehouden. Dat wil zeggen
dat wij in de ene en in de andere situatie hetzelfde zullen handelen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Ik wil nog even de woorden van de heer Van Middelkoop onderstrepen. Hoe
zou de staatssecretaris aan iemand uit kunnen leggen dat de Kamer bezwaar
maakt tegen een extra parlementaire controle die nota bene door hem wordt
voorgesteld? Ik vind het onbegrijpelijk!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik heb, geloof ik, niet zoveel uit te leggen. Ik heb mijn argumenten hier
naar voren gebracht.
 
 Voorzitter! Ik vervolg mijn verhaal. Mijn betoog over de opschortingsregeling
was nog niet geheel afgerond, omdat het ook raakt aan het amendement van de
heer Van den Doel. Ik wil hem nog even wijzen op een inconsistentie in zijn
amendement, waarvan ik de aanneming overigens ontraad. Volgens de toelichting
gaat het om een gelijkschakeling van beide procedurebesluiten, maar uit de
door hem voorgestelde wetstekst blijkt dat niet. Blijkens de laatste volzin
van het amendement is het immers mogelijk dat zelfs binnen de voorgestelde
tijd van twee weken – wat al buitengewoon kort is – het koninklijk
besluit in werking treedt. Een dergelijke constructie is niet voorzien in
artikel 37, tweede lid, in de opschortingsprocedure.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! Ik heb met mijn amendement dezelfde procedure als in artikel
37 beoogd.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Dan moet dat natuurlijk ook in die zin zijn verwoord. Maar uw opmerking
is mij in ieder geval duidelijk. Desalniettemin ontraad ik de Kamer de aanvaarding
van het amendement.
 
 Voorzitter! Onder welke omstandigheden en in welke situaties moet een
besluit tot ongedaanmaking van de opschorting worden genomen? Dat moment laat
zich niet voorspellen. Ik ben daar heel eerlijk en duidelijk over. Je kunt
op dit moment van alles en nog wat verzinnen, maar ik meen dat het nu niet
aangaat om als het ware met een meetlatje uit te zetten in welke omstandigheden
en in welke situaties wij dat wel en niet zullen doen. Wel ligt het voor de
hand, zoals ook met zoveel woorden al in de Prioriteitennota is aangegeven,
om een mogelijke reactivering van de opkomstplicht van dienstplichtigen te
koppelen aan het actueel worden van een ernstige verslechtering van de veiligheidssituatie
en opnieuw de dreiging van een groot conflict. Alle woordvoerders hebben er
in feite op gewezen dat het moment waarop je dat moet doen, een moment is
dat eigenlijk vroeg in de tijd ligt, wil je op den duur kunnen beschikken
over een goed geoefende dienstplichtigenkrijgsmacht. Wij hebben in de Prioriteitennota
aangegeven dat wij een eerste klap moeten opvangen met onze beroepskrijgsmacht.
Daarna hebben wij, wanneer wij van gewone naar buitengewone omstandigheden
gaan, de mogelijkheid om de mobilisatie af te kondigen en tegelijk de dienstplicht
in te stellen. Dat is een trits waarvan ik hoop dat u en ik die niet zullen
meemaken. Die geeft ons in ieder geval een garantie dat wij – uiteraard
mede in overleg met de bondgenoten en mede gezien het feit dat ook in andere
landen dit soort beroepskrijgsmachten ontstaan en de dienstplicht al of niet,
in welke vorm dan ook, wordt opgeschort – de mogelijkheden hebben om
toch op het juiste moment, wanneer die dreiging zich zou aandienen, tot reactivering
over te gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Valt daar bij de staatssecretaris ook de mobilisatiemogelijkheid onder?
Dat lijkt mij namelijk niet, want dat kan alleen in buitengewone omstandigheden.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Dat heb ik ook gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Er zouden zich nieuwe conflicten kunnen voordoen, anders dan de klassieke
die wij de afgelopen 50 of 100 jaar hebben gehad vanuit voorspelbare tegenstellingen.
Nederland zou bijvoorbeeld gedwongen kunnen zijn om bij vredesoperaties in
toenemende mate paraat te zijn, zonder dat je direct van buitengewone omstandigheden
kunt spreken en zonder dat je dus ook direct naar mobilisatie kunt toegaan.
Op het moment dat de staatssecretaris vullingsproblemen krijgt om te voldoen
aan de vraag om deelname aan vredesoperaties die noodzakelijk zijn om de internationale
stabiliteit te bewaren, hoe kan hij daar dan met deze wet, zonder dat die
gewijzigd wordt in de zin zoals wij dat voorstellen, toch aan voldoen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Wij zijn ervan uitgegaan – ook dat staat in de Prioriteitennota –
dat wij niet onbeperkt zullen deelnemen aan alle vredesoperaties. Op een gegeven
moment wordt een grens bereikt. Wij hebben aangegeven dat wij nooit in meer
dan vier vredesoperaties zullen participeren. Als wij in vullingsproblemen
komen, moeten wij een keuze maken. Als wij in zodanige problemen komen dat
wij niet meer kunnen voldoen aan een verzoek om te participeren in een vredesoperatie
zal de consequentie zijn dat wij op grond van de Prioriteitennota –
die vormt het uitgangspunt, ook van deze wetgeving – moeten zeggen:
het spijt ons zeer maar wij laten deze beker op dit moment aan ons voorbijgaan.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Dan gaat u uit van de normale omstandigheid dat de secretaris-generaal
van de VN een beroep doet op een aantal landen om mensen te leveren in verband
met een conflict in een bepaald land. Op een gegeven moment zegt u dan: wij
zitten aan onze taks en wij passen. Ik heb het echter over een situatie waarin
internationale conflicten opkomen en elkaar gaan beïnvloeden, terwijl
het duidelijk wordt dat steeds meer situaties moeten worden beheerst. Zo theoretisch
is dat niet. Stel je voor dat de VS het voormalige Joegoslavië volledig
verlaten in verband met problemen rond de Amerikaanse presidentsverkiezingen
en er een beroep op Europa wordt gedaan om meer te doen. Dan komen wij wellicht
voor dit soort vraagstukken te staan en kunnen wij de zaak misschien nog oplossen,
omdat het een naar verhouding licht conflict is op één plaats.
Maar stel dat het groter wordt en de situatie zich voordoet...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Uw interruptie gaat over in een vooruitgeschoven tweede termijn. Ik verzoek
u een puntige vraag te stellen aan de staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Er kan zich een situatie voordoen waarin u wel kunt zeggen dat u aan uw
taks zit, maar waarin het bondgenootschap zal zeggen: u moet gewoon meedoen
want wij hebben meer nodig.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Dat zal het bondgenootschap niet zeggen, want het bondgenootschap weet
wat wij in de Prioriteitennota hebben geschreven. In goed overleg met onze
partners is dat vastgesteld. In uw theorie kan je almaar door blijven gaan,
zelfs de dienstplicht reactiveren en de opkomstplicht reactiveren en dan hebben
wij nog niet genoeg. Dat kan natuurlijk niet. Op een bepaald moment is gezegd –
en dat is hier uitvoerig aan de orde geweest bij de behandeling van de Prioriteitennota,
neem ik aan – wat de slagkracht is van onze vrijwilligerskrijgsmacht.
Als wij nu via een achterdeurtje er een soort van halve dienstplichtkrijgsmacht
van maken, zijn wij in strijd met de Prioriteitennota. Dat kan niet de bedoeling
zijn van deze wetgeving.
 
 Voorzitter! Ik teken nog een keer aan dat de Prioriteitennota niet meer
dan een momentopname is van de internationale veiligheidssituatie. De ontwikkeling
van de internationale veiligheidssituatie is, zoals ook in dit debatje is
gesteld, een dynamisch proces. Daarom kunnen wij heel moeilijk extrapoleren
naar de toekomst. In verband daarmee zal Defensie periodiek de internationale
veiligheidssituatie evalueren. De vraag die mevrouw Sterk daaraan koppelde,
wil ik graag strakjes beantwoorden. Periodiek bestaat er aldus de gelegenheid
om op grond van verwachtingen ten aanzien van de ontwikkeling van de internationale
veiligheidssituatie tussen regering en parlement van gedachten te wisselen
over maatregelen die mogelijk moeten worden genomen om veranderingen in die
veiligheidssituatie het hoofd te bieden.
 
 Dit alles onderstreept de onmogelijkheid om op dit moment scenario's van
conflictontwikkeling te schetsen met een min of meer algemene geldigheid die
aanleiding zou kunnen zijn tot beëindiging van bijvoorbeeld de opschorting
van de opkomstplicht. Gevraagd is of het mogelijk is dat wij een aantal criteria
opstellen aan de hand waarvan wij op het militaire en politieke vlak kunnen
besluiten om nu alvast af te spreken dat, wanneer die situatie zich voordoet,
wij overgaan tot het nemen van de maatregelen die in de onderhavige wetgeving
worden aangegeven. Dat is niet mogelijk, dat is buitengewoon lastig; wij hebben
er uiteraard in de boezem van Defensie over gesproken. Het is ook niet het
uitgangspunt in de Prioriteitennota; dat wil ik nog eens heel nadrukkelijk
zeggen. Bij een dermate grote dreiging dat de inzet van dienstplichtigen nodig
zal zijn – dat gaat echt niet van de ene dag op de andere – moet
er bijzonder veel aan de hand zijn. Want let wel, niet elke dreiging die wij
op een bepaald moment met elkaar constateren, zal leiden tot reactivering
van de dienstplicht. En nogmaals, die reactivering is pas aan de orde als
het om een zeer groot conflict gaat waarbij massale inzet van personeel nodig
zal zijn. In de huidige veiligheidssituatie zie je dat echt wel aankomen.
En doordat wij de veiligheidssituatie elke twee jaar evalueren en erover debatteren,
kunnen wijzelf ook de grenzen aangeven van het risico dat wij op deze wijze
lopen.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! Deze kaderwet mag natuurlijk geen lege dop blijven. Er zijn
twee voorbeelden genoemd, in de memorie van toelichting en in de nota naar
aanleiding van het verslag. Bij het ene voorbeeld gaat het om gevallen waarin
wij altijd te laat zijn en bij het andere kan ik me niets voorstellen.
 
 Als er zich een grootschalig conflict aftekent, moeten wij dat ongeveer
drie jaar van tevoren zien aankomen, omdat het ons ongeveer drie jaar kost
om de hele systematiek van opleiding, oefening en keuring voor het verkrijgen
van geoefende eenheden uit te voeren. De staatssecretaris zegt wellicht dat
het wel zal lukken, maar ik zet daar vraagtekens bij.
 
 En in het tweede geval gaat het erom dat wij zouden kunnen overgaan tot
reactivering als een soort afschrikking. Welnu, dat voorbeeld spreekt mij
helemaal niet aan, want ik vraag me af welke afschrikking daarvan zou uitgaan.
Maar als je dat zo stelt, moet je toch ook een aantal uitgangspunten, signalen
hebben voor zo'n beslissing? Daar gaat het ons om. Ik kan me heel goed voorstellen
dat de staatssecretaris die uitgangspunten nu niet klip en klaar kan aangeven,
maar ik denk dat het wel wenselijk is om het kader te scheppen, ook gelet
op de benodigde tijd. Ik ben namelijk bang dat wij anders altijd achter het
net vissen, waarmee deze wet een papieren geheel zou blijven.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Voorzitter! De heer Van den Doel spreekt van twee à drie jaar.
Nu wil ik niet strijden over een halfjaartje, maar volgens onze berekeningen
zouden wij bij reactivering van de dienstplicht, het weer opleiden van dienstplichtigen
en het aankopen van materiaal ongeveer twee jaar daarna weer een verantwoorde
sterkte hebben opgebouwd. En ik kan er niet genoeg de nadruk op leggen, de
periode daartussen wordt gedekt door de filosofie van de Prioriteitennota.
Die is niet voor niets geschreven. Als dat niet zo was, dan zouden wij de
nota nooit op die manier hebben vastgesteld. Sterker nog, dan zouden wij de
opkomstplicht nooit hebben afgeschaft. Dan zouden wij niet met elkaar tot
de conclusie gekomen zijn dat wij naar een vrijwilligersleger toe moeten.
Dat hebben wij gedaan in het licht van de huidige veiligheidssituatie, van
de voorspelbaarheid van wat er op de korte en middellange termijn zou kunnen
gebeuren, en in goed overleg met onze bondgenoten, die overigens hetzelfde
doen. En als oud-militair weet de heer Van den Doel net zo goed als ik dat
er constant in de gaten wordt gehouden of wij nog wel verantwoord bezig zijn.
Het is dus heel moeilijk om nu een aantal criteria vast te leggen waaraan
wij ons straks misschien zouden moeten houden, maar die dan niet meer valide
zouden zijn.
 
 Verder zijn van belang de termijnen die gemoeid zijn met het mogelijkerwijze
op sterkte brengen van de krijgsmacht. De keuze van een vrijwilligerskrijgsmacht
impliceert dat alle voorziene taken worden uitgevoerd door de parate eenheden,
eventueel aangevuld met vrijwillige reservisten. Onze organisatie en onze
infrastructuur is daarop afgestemd. En de inzet van mobilisabele eenheden
zal na de overgangsfase tot 2010 bestaan uit reservisten; die kan op relatief
korte termijn z'n beslag krijgen.
 
 De heer Van den Doel heeft een vraag gesteld over de aanschaf van het
materieel, wanneer een bepaalde situatie zou intreden. Uiteraard zal er materieel
moeten worden aangeschaft en moet de infrastructuur worden afgestemd, alles
op de vergroting van de krijgsmacht die dan zal plaatsvinden. Ik ben het met
hem eens dat de meest onvoorspelbare factor die levering van materieel zal zijn. Dat is een punt van overweging geweest. Ook een punt van
overweging is geweest of wij zodanig grote mobilisabele voorraden moeten aanhouden
dat dienstplichtigen die naast de mobilisanten worden opgeroepen, daar gebruik
van kunnen maken. Het is inderdaad zo dat de markt voor defensiematerieel
een heel moeilijke is, zeker in dit soort gevallen. Ik weet dat maar al te
goed, want het zit in mijn portefeuille. Hoe het eruit zou zien wanneer het
een periode zou zijn waarin ook andere landen zich op die markt begeven, kan
ik op dit moment niet voorspellen.
 
 Op basis van de motie-Frinking wordt met de Kamer overlegd, alvorens de
regering een besluit tot onvrijwillige uitzending van dienstplichtigen buiten
het NAVO-verdragsgebied tot uitvoering brengt. Wij hebben hier al een paar
keer deze situatie beleefd. Daarbij gaat het om de onvrijwillige uitzending
van dienstplichtigen, waaronder niet de situatie wordt begrepen van onvrijwillige
deelname aan vredesmachten zoals bedoeld in artikel 33. In de toekomstige
situatie – dat is ook verwoord in dit wetsvoorstel – is het streven
om aansluitend bij de uitgangspunten van de Prioriteitennota geen grondslag
meer te creëren voor deelname van dienstplichtigen aan vredesmachten.
Wij spreken nu ook wederom over het amendement van de heer Hillen. Dat betekent,
mijnheer Hillen, dat vredesoperaties in gewone omstandigheden waarbij slagvaardigheid,
directe inzetbaarheid van eenheden en efficiënt optreden ter plaatse
vooropstaan, zullen worden uitgevoerd door het in werkelijke dienst zijnde
beroepspersoneel, eventueel aangevuld met de vrijwillige reservisten die ik
ook in de nota heb genoemd. Uitzending van dienstplichtigen, als wij de opkomstplicht
weer zouden reactiveren, in gewone omstandigheden is naar de mening van de
regering dan ook uitgesloten. Wij hebben dat in het wetsvoorstel tot uitdrukking
gebracht in artikel 16, eerste lid. Wij kunnen in gewone omstandigheden dienstplichtigen
namelijk uitsluitend oproepen voor opleiding, voor training en eventueel voor
herhalingsoefeningen ten behoeve van mogelijke inzet in die buitengewone omstandigheden.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Dat klopt uiteraard. Als mijn amendement niet wordt aangenomen, is de
motie-Frinking niet relevant.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Nee.
 
 De heer Van Middelkoop zit er een beetje mee dat dienstplichtigen wel
in buitengewone omstandigheden kunnen worden ingezet bij vredesoperaties.
Dat kan inderdaad. Wanneer wij de situatie zouden krijgen waarbij een dreiging
ontstaat of een conflictsituatie waarbij de NAVO-bondgenoten en ons eigen
land in het geding zijn, zou het best mogelijk zijn dat je eenheden moet uitsturen
naar gebieden buiten het NAVO-gebied – binnen het NAVO-gebied is het
geen probleem – om een eventuele verdere dreiging, passend in dat algemene
veiligheidsbeeld, de kop in te drukken c.q. te minimaliseren. Dan spreken
wij natuurlijk ook weer over een krijgsmacht waarbij het verschil tussen de
BOT'er, de BBT'er, de reservist en de dienstplichtige wel bestaat, maar in
de praktijk voor een heel groot gedeelte is weggevallen. In die omstandigheden
vindt de regering het noodzakelijk dat de mogelijkheid open wordt gehouden
om dienstplichtigen die dan zijn opgeroepen en dan zijn getraind, uit te zenden
naar operaties buiten het NAVO-gebied. Dat kunnen vredesoperaties zijn, maar
ook peace-enforcingoperaties, wat ook vredesoperaties zijn, maar dan in een
wat andere orde dan de peacekeepingoperaties, waar wij normaal over spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dan heeft het begrip "buitengewone omstandigheden" toch elke betekenis
of elke belijning verloren? Ik heb begrepen dat je buitengewone omstandigheden,
voorzover je die onder een begrip kunt brengen, moet koppelen aan het staatsnoodrecht.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Dat hoeft niet altijd het geval te zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik heb die discussies van een jaar of wat geleden nog eens globaal nagekeken.
Toen ging het over het staatsnoodrecht. Daarbij kwam ik de term "buitengewone
omstandigheden" tegen. Minister Dijkstal werd gevraagd of hij dat begrip kon
definiëren. Hij heeft dat zorgvuldig geweigerd. Dat begrijp ik overigens
best. Ik heb het altijd gekoppeld aan een situatie die zich zou voordoen ten
aanzien van óns land.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Of een bondgenoot.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Inderdaad. Ik begrijp niet dat je het begrip "buitengewone omstandigheden"
zodanig kunt oprekken dat je er bij wijze van spreken Cambodja mee haalt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Waarom niet?
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dan moet de hele wereld in gevaar zijn.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik zeg nog eens heel nadrukkelijk dat wij hier praten over de dreiging
van een grootschalig conflict. Na intreding van een bepaalde situatie kan
het best zo zijn dat de regering in goed overleg met het parlement bepaalt
dat wij van de gewone naar de buitengewone situatie gaan. In die omstandigheden
is het mogelijk om veel meer te doen met de dienstplichtigen dan wij van hen
verwachten in een gewone situatie waarin wij ons voorbereiden op de buitengewone
omstandigheden.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 De staatssecretaris verwoordt het korter en beter dan ik. Maar hij zegt
toch precies hetzelfde als ik daarstraks gezegd heb?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Nee, ik zeg niet hetzelfde. Wanneer er besloten wordt om wederom dienstplichtigen
op te roepen om ze op te leiden en om ze niet naar huis te sturen met een
mobilisatiebestemming, moeten de dienstplichtigen naar uw mening gehouden
worden en eventueel uitgestuurd worden. Dat zegt u. Ik zeg dat dit alleen
maar kan wanneer wij in buitengewone omstandigheden zijn. Daar gaat het om.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Het verschil tussen ons is inderdaad buitengewoon! Wanneer treedt een
buitengewone situatie in? Als wij bij vredesoperaties elders bezig zijn –
daar sprak u al over met collega Van Middelkoop – is het de vraag of
dat in Nederland al als buitengewone omstandigheid wordt gezien. Dan kan het
inderdaad toch de bedoeling zijn om dienstplichtigen uit te
sturen. Daarom volg ik u in uw opvatting dat er in buitengewone omstandigheden
dienstplichtigen naar vredesoperaties zouden kunnen gaan. Ik ga er echter
van uit dat er ook spanningsvolle situaties kunnen zijn die wijzelf nog niet
als buitengewoon kwalificeren. Dan is de definitie misschien anders, maar
dan is de richting waarin wij denken toch precies hetzelfde?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 In zoverre is die hetzelfde dat ik ervan uitga dat, wanneer parlement
en regering tot de conclusie komen dat wij spreken over "gewone omstandigheden",
wij terugvallen op datgene wat wij hebben afgesproken in het kader van de
Prioriteitennota, namelijk dat dan de vrijwilligerskrijgsmacht het varkentje
wast, om het zo maar eens te zeggen. Als er een situatie ontstaat waarin regering
en parlement tot de conclusie komen dat er buitengewone omstandigheden zijn,
dan zitten wij in een heel andere situatie. Dan kunnen wij ook een mobilisatie
afkondigen, hoewel dat voor dit soort zaken niet zal gebeuren. Het hangt allemaal
van het conflict af. Voor vredesoperaties is, zoals ik al gezegd heb, in eerste
instantie de vrijwilligerskrijgsmacht geëquipeerd. Die is dan ook op
sterkte gebracht om aan vier van die vredesoperaties deel te nemen. Wij weten
allemaal dat wij een eventueel verzoek om waar dan ook weer aan een vredesoperatie
deel te nemen, hier in het parlement zullen bespreken. Wij zijn er dus met
z'n allen bij. Het is echter niet de bedoeling – ik wil dat nog eens
nadrukkelijk zeggen, omdat wij daarmee eigenlijk ook de filosofie achter de
Prioriteitennota zouden verlaten – dat wij, wanneer wij onder gewone
omstandigheden de opschorting van de dienstplicht tenietdoen en weer dienstplichtigen
in dienst nemen, die dienstplichtigen na hun opleiding en training gaan gebruiken
voor uitzending naar vredesoperaties. Ik kan hier echt niet duidelijker over
zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Maar heel extreme situaties zijn nog niet buitengewoon voor Nederland.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 In extreme situaties hebben wij genoeg aan de mensen die wij in dienst
hebben, onze vrijwilligers. En er is ergens een grens. Wij kunnen natuurlijk
niet in de hele wereld participeren in de vredesoperaties. Dat zou het parlement
trouwens ook niet willen.
 
 Voorzitter! Ik heb al gesproken over de momenten van overgang van gewoon
naar buitengewoon. Daarmee heb ik in feite al gereageerd op de vraag van de
heer Van den Doel wanneer je nu spreekt over "gewoon" en wanneer over "buitengewoon"
moeilijk. Het is bepaald niet zo – laat ik dat nadrukkelijk zeggen –
dat wij, wanneer wij onze krijgsmacht niet zouden kunnen vullen, van de gelegenheid
gebruik gaan maken om bijvoorbeeld een andere lezing te geven aan een mogelijkheid
die het amendement-Hillen biedt.
 
 De heer Van den Doel en anderen hebben gevraagd hoe het nu precies met
de keuring zit. De heer Van den Doel, de heer Hillen en mevrouw De Koning
vinden dat de keuring van dienstplichtigen eigenlijk gehandhaafd moet worden,
omdat zij een aantal buitengewoon positieve kanten heeft, overigens niet voor
de krijgsmacht, maar voor de volksgezondheid in het algemeen. Ik moet zeggen
dat dit, als je het goed overdenkt, een moeilijke zaak is. Je bent er namelijk
niet, zoals de heer Van den Doel suggereerde, met het doen keuren van een
potentiële dienstplichtige bij een civiele dokter. De keuringsuitslag
wordt niet alleen geïnterpreteerd op grond van de fysieke kwaliteiten.
De Kamer weet dat er bij zo'n keuring ook nog een aantal andere elementen
wordt gemeten die een persoon geschikt maken voor het dienen in een bepaalde
functie binnen de krijgsmacht.
 
 Verder is het voordeel voor de volksgezondheid beperkt. Het gaat namelijk
maar om de helft van de jongeren. Immers, alleen de jongens worden gekeurd,
tenzij mevrouw De Koning ook de meisjes wil laten keuren. Bovendien is het
buitengewoon duur. Ik heb net een indicatie hiervan gekregen. De kosten verbonden
aan de keuringssystematiek bedragen, uitgaande van ƒ 100 per keuring,
8,5 mln. per jaar. Daarbij komen dan nog eventuele verwijzingen naar specialisten,
het registreren van medische gegevens en noem maar op. Als je de uitvoeringskosten
hierbij betrekt, zit je al gauw op 10 mln. Wanneer wij, zoals mevrouw De Koning
heeft gezegd, gebruik zouden willen maken van de voordelen die het instandhouden
van de keuring met zich brengt, moeten wij echter niet meer naar de begroting
van Defensie kijken. De keuringen krijgen dan namelijk een heel ander accent.
Zij betreffen dan de volksgezondheid of het krijgen van inzicht in een bepaalde
groep van de bevolking. Zoals gezegd, hebben wij het niet nodig. Wij zullen
het dus ook niet betalen. Bovendien denken wij dat de voordelen beperkt zullen
zijn. Wellicht kan de Kamer hier nog een keer met collega Borst over van gedachten
wisselen.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! De staatssecretaris ziet alleen maar voordelen voor de volksgezondheid.
Ik stel mij echter voor dat men voor de uitslag uiteraard bij de krijgsmacht
terechtkomt en dat dan een gesprek plaatsvindt, waarbij de diverse indelingsmogelijkheden
worden aangegeven. Ik zie dus ook een bonuseffect voor de werving. Het andere
aspect, waar de staatssecretaris niet op is ingegaan, is dat de keuringsprocedure
op een heel andere wijze kan worden uitgevoerd, op het moment dat reactivering
aan de orde is. Met andere woorden, je bent dan een slag eerder en je hebt
een beter inzicht in de geschiktheid van je potentieel aan dienstplichtigen
op dat moment.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ja, maar de voordelen – dat heb ik al proberen uit te leggen –
wegen niet op tegen de nadelen. Wij houden een organisatie in stand die buitengewoon
kostbaar is. Wij zijn van mening, als wij eventueel moeten overgaan tot het
weer oproepen van dienstplichtigen, dat wij dat keuringscircus dan weer kunnen
instellen. Dan hebben wij genoeg tijd om op een adequate wijze met de keuringen
om te gaan.
 
 Wij staan dus geen maatregelen voor, in het kader van deze wet, die tot
doel hebben om een eventuele tegenvallende werving te compenseren. Dat zou
ook in strijd zijn met de Prioriteitennota. Over de werving kan ik meedelen
dat wij nog steeds de indruk hebben dat die op het goede spoort zit. De behoeftestelling
wordt voor een heel groot gedeelte gehaald. De laatste cijfers ken ik niet,
maar tot voor kort was het 98%. Bij de vrouwen is het een probleem. Wij willen
8% vrouwen halen, maar dat lukt niet altijd, althans niet
bij bepaalde onderdelen van de krijgsmacht. Het opleidingsniveau van de mensen
is niet meer de afspiegeling van een dwarsdoorsnede van de Nederlandse bevolking.
Dat heeft tot gevolg gehad dat wij de initiële opleidingen op een aantal
gebieden hebben aangepast. Wij hebben de mensen die kennis en kunde aangeleerd
die ze niet hadden toen ze binnenkwamen, maar die ze wel nodig hebben om strakjes
op een normale wijze in de krijgsmacht te functioneren.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Ik ben het met de staatssecretaris eens dat deze wet er niet is om tegenvallers
bij de werving op te vangen. Op het moment dat structureel sprake is van een
groot probleem, in die zin dat de zaak structureel onderbezet is, dan zal
politiek sowieso een nieuwe afweging moeten worden gemaakt. Dat hoeft echter
niet te leiden tot dienstplicht. Dat kan ook tot iets anders leiden.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Dan zullen wij met elkaar opnieuw over bijvoorbeeld een andersoortige
Prioriteitennota moeten spreken.
 
 De heer Van den Doel heeft gevraagd hoe het met de huidige BBT'ers zit.
Krijgen die de verplaatsing tot reservist opgelegd? Het huidige beroepspersoneel
behoort op basis van de dienstplichtwet na ontslag als beroeps tot het reservepersoneel.
Daartoe is artikel 59 van de kaderwet als overgangsbepaling opgenomen. Voorzover
het BBT-personeel niet dienstplichtig was – denk aan vrouwen –
berust die verplichting op het algemeen militair ambtenarenreglement. Met
andere woorden, wij kunnen straks al gebruikmaken van onze huidige BBT'ers.
 
 Het is uiteraard niet onze bedoeling, maar ook niet van de heer Van Middelkoop,
om op grond van de mogelijkheden die deze Kaderwet dienstplicht schept, een
soort van jojo-opkomstplicht in te stellen.
 
 Ik wil benadrukken dat het weer instellen van de opkomstplicht slechts
zal gebeuren wanneer er echt sprake is van een zeer grootscheepse dreiging,
in dit geval op termijn. Anders zal het niet gebeuren. De tussenoplossing
heb ik genoemd, die betreft de reservisten.
 
 De heer Van Middelkoop heeft verder gevraagd waarom de reactivering van
de opkomstplicht zo absoluut is en of deze wet juridisch wel uitkomst biedt.
Ja, deze wet biedt juridisch zeker uitkomst, maar zo wordt die niet geïnterpreteerd.
Als men die naar de letter leest, biedt die uitkomst.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Hierover wil ik graag enige verduidelijking hebben, in de hoop overigens
met de staatssecretaris dat wij over een wat academische situatie praten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Dat doen wij ook.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik werd wat geactiveerd door de opmerking in de toelichting of de nota,
dat op basis van deze wet het niet mogelijk zou zijn om de dienstplicht opnieuw
in te voeren als er sprake zou zijn van onvoldoende werving. Dat vond ik een
wat onverstandige toepassing van de wet. Ik heb vervolgens de wetstekst nog
eens zorgvuldig nagelezen. Volgens mij kan de staatssecretaris op basis van
deze wet, als die vervelende situatie zich voordoet, wel degelijk zorgen voor
een complete krijgsmacht.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik begrijp wat u bedoelt, maar dat kan niet anders dan nadat parlement
en kabinet er samen met elkaar over van gedachten hebben gewisseld. Als wij
het dan met elkaar eens zijn, zouden wij kunnen kijken of de wet daartoe de
mogelijkheid biedt. Het is in eerste instantie niet de bedoeling; dat heb
ik zoëven ook uitgelegd. Ook ik heb naar die wetstekst gekeken. Je spreekt
dan over de gewone omstandigheden waarin wij dienstplichtigen kunnen oproepen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dat is volstrekt duidelijk, maar ik ben even de omvang van het kadergehalte
van deze wet aan het toetsen. Dan lijkt het mij eerlijk gezegd zeer onverstandig
om waar je zo'n kaderwet hebt en je terechtkomt in een situatie waarin je
helaas moet constateren dat je onvoldoende wervingskracht hebt en je iets
moet doen om serieus te blijven worden genomen met je krijgsmacht, je daarvoor
geen basis hebt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik vind wel dat er dan een fundamentele discussie aan vooraf moet gaan
met de Kamer, omdat wij dan de gehele filosofie van de Prioriteitennota op
haar kop zetten.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Akkoord.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Voorzitter! Sommige leden van de Kamer hebben aan mij gevraagd wat ik
vind van het voorstel van de heer Chirac. Ja, wat vind ik ervan? Ik zou zeggen:
's lands wijs, 's lands eer. Ik vind het een buitengewoon Frans idee.
 
 Mevrouw De Koning heeft gevraagd of er criteria te geven zijn. Mijn antwoord
is: neen.
 
 Vervolgens kom ik te spreken over de gronden voor de ontheffing waarop
ook het amendement van de heer Van Middelkoop betrekking heeft. Ik begrijp
wat hij met zijn amendement bedoelt. Uit de opmerkingen van de andere woordvoerders
in deze Kamer vandaag begrijp ik dat ze er sympathiek tegenoverstaan. Waarom
vinden wij dat wij niet mee kunnen gaan met hetgeen de heer Van Middelkoop
in zijn amendement voorstelt? Naar onze mening past het namelijk niet in de
filosofie van de kaderwet. Ik vind dat het hier om zaken gaat waarvoor wij
ruimte moeten laten bestaan, ook gezien het moment waarop wij weer spreken
over herinvoering van de opkomstplicht. Wanneer je nu een aantal bepalingen
gaat creëren op grond waarvan men niet aan zijn dienstplicht behoeft
te voldoen, kom je wellicht over een x-aantal jaren wanneer wij spreken over
reactivering, in een situatie terecht waarin die bepalingen niet meer valide
zullen zijn. Tevens meen ik dat er, op het moment dat er besloten wordt tot
instelling van die opkomstplicht, ruimschoots de tijd is om met elkaar over
dit soort zaken te spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Daar stel ik tegenover dat er dan ook ruimschoots de tijd
is om de vrijstellingsgronden uit de situatie van 1996 als het ware opnieuw
te toetsen. Ik vind het onbevredigend om gronden die de toets der decennia
hebben doorstaan zomaar zonder discussie overboord te gooien. Dan zeg ik:
de nieuwe wetgever zou daarmee, wanneer dan ook, geconfronteerd moeten worden.
Is de situatie in de samenleving zo ingrijpend veranderd dat die gronden niet meer nodig zijn, dan is er ruimschoots de tijd om nieuwe te
bedenken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik begrijp uw standpunt en ik maak er ook niet zo'n punt van, maar het
past niet in de filosofie waarmee de regering deze wet aan de Kamer aanbiedt.
Ik wacht de uiteindelijke beslissing van de Kamer daarover af.
 
 Mevrouw Sterk had het in haar inleiding over vrije mannen, maar er zijn
ook vrije vrouwen, zoals zij natuurlijk weet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sterk (PvdA):
 
 Ik zei het bij wijze van spreken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik dacht even dat u ook wat dat betreft een scheiding aanbracht.
 
 Mevrouw Sterk en mevrouw De Koning hebben beiden aangegeven dat het aanbeveling
verdient om een toetsingsmoment voor de reactivering van de dienstplicht in
te stellen. Er wordt voorgesteld om bij de tweejaarlijkse evaluatie een toetsing
in te bouwen voor de reactivering van de dienstplicht. Het lijkt mij goed
om er nog eens de nadruk op te leggen dat reactivering van de dienstplicht
op dit moment absoluut niet aan de orde is. Dat heeft ook niemand beweerd.
Wij moeten niet de suggestie wekken dat op afzienbare termijn mogelijk tot
reactivering over zou moeten worden gegaan, maar het spreekt voor zichzelf
dat juist die periodieke evaluatie van de veiligheidssituatie aanleiding kan
geven om met elkaar na te denken over de reactivering. Mij lijkt het indienen
van een motie op dit punt overbodig, omdat ik nu toezeg dat wij dit punt meenemen
in de totale evaluatie.
 
 Op de belangrijkste zaken die de heer Hillen in eerste termijn naar voren
heeft gebracht ben ik al ingegaan. Ik kan hem niet zeggen wanneer de film
uitkomt. Ik figureer er, geloof ik, zelf niet in. Althans, ik ben nog niet
gevraagd.
 
 Over de financiën die verband houden met de keuring hebben wij met
elkaar gesproken.
 
 Over de weigeryuppen is in deze Kamer al eerder gesproken. Deze kwestie
ligt op dit moment op het bordje van mijn collega van Justitie, mevrouw Sorgdrager.
Ik denk dat dit onderwerp daar ook thuishoort.
 
 Met betrekking tot de Turkse BBT'ers kan ik zeggen dat er vanwege Buitenlandse
Zaken overleg is gevoerd met de Turkse regering. Het is niet mogelijk om voor
deze mensen uitstel van dienstplicht in Turkije te verkrijgen. Dat heeft ook
te maken met een financiële regeling.
 
 Tot slot wil ik ingaan op de vraag van mevrouw De Koning over de klankbordgroep.
In het kader van de discussie rond de opheffing van de MRK heb ik in mijn
laatste contact met de MRK afgesproken dat het niet verstandig is om nu iets
op te zetten wat nu juist bij de herziening van het adviesstelsel door de
Kamer is beoogd. Ik heb wel gezegd dat er gelukkig zowel in de huidige MRK
als in andere organisaties van particulier initiatief een aantal deskundigen
zijn. Wij weten dat wij deze deskundigen in voorkomende gevallen altijd kunnen
vragen om ons op ad-hocbasis te adviseren. Daarom vind ik het institutionaliseren
van een klankbordgroep niet zinvol. U weet precies hoe dat gaat. Deze moet
dan ineens weer advies gaan geven, want anders zit men er toch een beetje
voor spek en bonen bij. Het lijkt me daarom beter om in ieder geval vast te
houden aan de ad-hocsituatie waar de MRK overigens begrip voor heeft.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Dat was mijn vraag. Waren de betrokken mensen het daar ook mee eens?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Zij vinden het op zichzelf buitengewoon betreurenswaardig dat de MRK wordt
opgeheven. Maar we moesten nu eenmaal kiezen. U weet het: één
adviescollege per departement. Wij denken dat het op deze manier het beste
gaat.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 U zegt dus eigenlijk: houd die motie bij je?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik zou het u willen adviseren.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor zijn toelichting. Hij heeft
ons zijn worsteling voorgelegd, zoals wij die ook allen zelf hebben meegemaakt,
om te komen tot een bepaalde helderheid als het gaat om situaties waarin tot
reactivering moet worden overgegaan. Ik heb er volledig begrip voor dat die
helderheid en duidelijkheid niet direct geboden kan worden. Het lijkt me echter
toch goed om eens aandacht te besteden aan de consequenties die deze Kaderwet
dienstplicht heeft, als het gaat om de implementatie. Dit kan wellicht gebeuren
in de memorie van toelichting bij de komende begroting of bij de tweejarige
evaluatie van de veiligheidssituatie, het toetsings moment
waarom de collega's gevraagd hebben. Ik vraag dit met name opdat de Kamer
wat meer inzicht krijgt in wat het betekent om opnieuw een hele keuringsorganisatie
op te zetten. We moeten wellicht bepaalde voorzieningen treffen op de begroting,
als we eenmaal tot reactivering overgaan. Kortom, ik vraag de staatssecretaris
om waar mogelijk met wat creativiteit inhoud te geven aan dit verzoek.
 
 Wij hebben uiteraard de Prioriteitennota aanvaard en we zijn met de implementatie
bezig. Maar deze Kaderwet dienstplicht en de feitelijke afschaffing van de
dienstplicht hebben ook implicaties voor het defensiebeleid op lange termijn.
Die implicaties moeten worden meegenomen.
 
 Voorzitter! Ik kom nog even terug op de opmerkingen van de staatssecretaris
over mijn amendement op stuk nr. 9 over de gelijkstelling van de opschortingsregeling
en de beëindiging van de opschorting. Het is op zich correct dat de wetsteksten
in de artikelen 37 en 38 in mijn amendement niet geheel gelijklopen. De strekking
van het amendement is in ieder geval wel om het in de geest van artikel 37
te doen. De staatssecretaris heeft terecht gezegd dat artikel 63 van de wet
de situatie schetst van opschorting na uitgebreide discussie. Als we het hebben
over artikel 37, dan hebben wij het over een situatie waarin de opschorting
eerst beëindigd is. Hieraan is een grondige discussie voorafgegaan. Daar
is een besluit over gevallen. Op een gegeven moment kan de opkomstplicht weer
worden opgeschort. Dan ontstaat in feite dezelfde situatie van de afgelopen
drie jaar. De inschatting van artikel 37 is toch een andere – ik heb
dat ook van een aantal collega's begrepen – dan het feitelijk gevolg
geven aan de al genomen beslissing om de opkomstplicht op te schorten.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 De conclusie van deze redenering moet naar mijn mening zijn dat de heer
Van den Doel zijn amendement intrekt. Ik heb niet begrepen dat hij dat van
plan is. Hij legt uit dat opschorting lichter is dan beëindiging van
opschorting, omdat er dan weer ernstige problemen ontstaan. Vandaar ook dat
een verschillende procedure wordt voorgesteld. De heer Van den Doel maakt
een enigszins vergelijkbare analyse. Hij erkent hetgeen de staatssecretaris
heeft gezegd. Ik hoopte op een kleine politieke bekering die leidt tot intrekking
van het amendement.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Dan heb ik mij misschien verkeerd uitgedrukt. De staatssecretaris heeft
voor opschorting van de opkomstplicht, die feitelijk eind dit jaar plaatsvindt,
gewezen op artikel 63. Artikel 37 betreft een geheel andere situatie. Ik heb
ter ondersteuning van mijn betoog inzake gelijkstelling van de procedure naar
voren gebracht dat aan een situatie waarin artikel 37 van toepassing is –
dat geldt overigens ook voor artikel 38 – een uitvoerige discussie vooraf
is gegaan. Dat betreft dezelfde discussie zoals die de afgelopen jaren is
gevoerd om uiteindelijk uit te komen op een vrijwilligerskrijgsmacht. Als
die discussie is gevoerd, moeten op dat moment ook knopen worden doorgehakt.
Snelheid en slagvaardigheid staan bij mij dan voorop. De heer Van Middelkoop
zal tegen de tijd dat over het amendement gestemd zal worden wel vernemen
wat ik daarmee doe.
 
 Voorzitter! De keuringen kosten 8 mln. per jaar. Ik heb er, afgezet tegen
de baten, begrip voor dat de staatssecretaris vasthoudt aan zijn besluit om
de keuringen feitelijk te laten vervallen.
 
 Ik heb goed begrepen dat deze wet er niet is en in beginsel ook niet gebruikt
zal worden om vullingsproblemen bij de krijgsmacht op te lossen. Met andere
woorden: als dat aan de orde is, ontstaat er een geheel nieuwe situatie. Aan
de uitgangspunten van de Prioriteitennota kan dan niet meer voldaan worden.
Ik ga er in dat geval van uit dat de regering, voordat zij tot een andere
invulling komt, in overleg met de Kamer treedt. Het idee dat de heer Hillen
in een amendement heeft vervat, is dus ook niet aan de orde. Het uitgangspunt
is namelijk niet om over dienstplichtigen te kunnen beschikken – ook
niet in noodsituaties – en om hen in gewone omstandigheden in te zetten
voor vredesoperaties.
 
 Voorzitter! De staatssecretaris heeft zich niet afkeurend uitgelaten over
of kritische kanttekeningen geplaatst bij mijn amendement over het houden
van herhalingsoefeningen. Ik ga er dus van uit dat de staatssecretaris zich
daarin kan vinden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor zijn heldere en af en toe
zelfs zeer heldere uiteenzetting van toch wel ingewikkelde wetgeving.
 
 Ik heb, om te beginnen waarmee de heer Van den Doel eindigde, in eerste
termijn gezegd dat ik wat moeite heb om het door hem, samen met mevrouw Sterk
en mevrouw De Koning, ingediende amendement goed te doorgronden. Hij heeft
er terecht op gewezen dat de staatssecretaris daarop geen reactie heeft gegeven.
Ik heb daar wel om gevraagd. Omdat de strekking ervan mij sympathiek lijkt,
ben ik best bereid om het amendement van de heer Van den Doel te steunen,
maar ik stel ook enige steun van de staatssecretaris op prijs.
 
 Enigszins reagerend op de historische beschouwingen van collega Hillen
herinnerde de staatssecretaris aan de grondwetswijziging die na het advies
van de Raad van State nodig was om de huidige situatie te bereiken.
 
 De woorden "vredesoperatie" en "crisisbeheersing" zijn een paar keer gevallen
en daarom wil ik de staatssecretaris het volgende vragen. Ik meen mij te herinneren
dat nog altijd wordt gewerkt aan een nieuwe grondwetswijziging waarin een
constitutionele basis wordt gelegd voor de taken van de krijgsmacht bij vredesoperaties
en voor de parlementaire rol daarin. De staatssecretaris zal begrijpen waarop
ik doel. Ik meen mij te herinneren dat minister Van Mierlo of minister Voorhoeve
een tijdje geleden zei dat de zaak op schema lag. Wat daaronder moet worden
verstaan, is mij volstrekt onduidelijk, want ik heb nooit begrepen dat er
een schema was. Wij zouden vóór de zomer een wetsvoorstel terzake
mogen verwachten. Ik wil van dit debat graag gebruikmaken om te vragen of
de zaak in elk geval nog op schema ligt.
 
 De staatssecretaris heeft er meer dan eens terecht op gewezen dat het
gaat om een kaderwet. In die zin is het ook best een goede wet.
 
 Ik kom op de discussie over de artikelen 37 en 38. Ik zal niet herhalen
waarover wij, ook interrumperend, al met elkaar van gedachten hebben gewisseld.
Ik zal er alleen nog het volgende van zeggen. Ik heb even een moment gehad waarop ik dacht dat de heer Van den Doel wellicht bekeerd
was, maar dat blijkt te optimistisch geweest te zijn. Ik vind het eerlijk
gezegd een klein beetje gênant om twee parlementariërs –
de heer Van den Doel, die steun krijgt van de heer Hillen, want die zie ik
helaas knikken – met enige overtuiging een amendement te zien indienen
respectievelijk steunen waarin de Kamer bevoegdheden worden ontnomen die de
regering aan die Kamer heeft gegeven. Wat bezielt hun toch om dat te doen?
Doe dat toch vooral niet. Ik zeg dit los van de praktijk, want in de praktijk
zullen de verschillen niet zo groot zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 De heer Van Middelkoop kan het amendement toch ook verwerpen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik zal mijn bijdrage wel leveren aan verwerping van het amendement, maar
ik probeer het parlementaire geweten van de heer Van den Doel toch ook een
beetje aan te spreken. Daar kan hij zich niet van af maken door te zeggen
dat ik het kan verwerpen. Sterker nog, ik hoop dat nadere bezinning in de
fractie van de heer Van den Doel en ook in die van de heer Hillen, de heren
tot de conclusie zal brengen dat het in de praktijk niet zo'n erg groot verschil
maakt. Daarnaast kan ik me erg goed voorstellen dat de Kamer, wanneer sprake
zou zijn van beëindiging van opschorting, bij motie zegt dat het zo ingrijpend
is dat het bij wet moet worden geregeld omdat er weer een plicht wordt opgelegd
aan de burgers. Dan ontstaat dezelfde situatie die wij nu proberen te voorkomen
met het amendement. Vanuit een soort parlementair eergevoel zeg ik: als de
regering het voorstelt, waarom haal je het er dan toch uit? Ik zou het niet
doen.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Voorzitter! Ik kan mij voorstellen dat de heer Van Middelkoop mij zou
prijzen vanwege mijn consistentie, want mijn amendement was er ook op gericht
om de drempel weg te nemen naar herinvoering in uitzonderlijke situaties.
Dat wil zeggen dat in dit geval voor de opschorting en het beëindigen
van de opschorting wat mij betreft eenzelfde procedure gevolgd kan worden.
Overigens is het uiteraard mooi als het parlement middelen heeft, maar de
middelen op zichzelf zijn geen doel. Zodra de situatie zo ernstig wordt ingeschat
dat snel en efficiënt gehandeld moet worden, geeft de huidige wet er
naar mijn mening ook voor het parlement voldoende zekerheid voor dat er sprake
is van parlementaire controle.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Het argument van snelheid en efficiency vind ik absoluut niet valide.
Bovendien is in de stukken terug te vinden dat wij praten over gewone omstandigheden,
wat daar ook precies onder moet worden verstaan, voor de beëindiging
van opschorting. En dan vind ik – ik zeg het nog maar eens tegen de
heer Van den Doel – dat het wat militaire argument van snelheid, besluitvaardigheid
en efficiency niet aan de orde is. Ik heb de heer Van den Doel primair willen
prikkelen in zijn parlementaire geweten en wie weet of dat nog tot betere
dingen zal leiden.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Ik zal uiteraard nog nadenken over de woorden van de heer Van Middelkoop.
Desondanks maak ik de volgende twee opmerkingen. Allereerst blijft het recht
van de Kamer natuurlijk, conform artikel 37, om een KB te verwerpen. Dat is
dus verder niet in het geding. Voorts heb ik als argumentatie de kritiek van
de Raad van State genoemd en daar heb ik de heer Van Middelkoop nog niets
over horen zeggen. De Raad van State zegt dat de termijn die de regering kiest,
in een dergelijke situatie te lang kan zijn. Daarom pleit de raad ook voor
snelheid. In die zin sluit ik mij aan bij de heer Hillen: als wij er hier
uitgebreid over hebben gepraat dat er iets moet gebeuren, dan is dit een sluitstuk
en dan moeten wij geen belemmerende maatregelen opwerpen. Dat is het uitgangspunt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 De termijn vind ik niet belangrijk. Als de heer Van den Doel alleen maar
een amendement had ingediend om die termijn van vier weken in artikel 38 terug
te brengen tot bijvoorbeeld een termijn van twee weken, dan had ik er helemaal
geen punt van gemaakt. Ik praat hier uitsluitend over het feit dat de heer
Van den Doel een procedure van wetgeving die door de regering is voorgesteld,
er bij amendement weer uit wil halen.
 
 Collega Van den Doel! Heeft u een motie ingediend?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Ik heb geen motie ingediend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Daar was ik van uitgegaan. Ik dacht dat ik daarop even kon reageren. De
heer Van den Doel heeft er in eerste termijn over gesproken en de staatssecretaris
heeft daar kort op gereageerd. Laat ik er dit van zeggen. Ik ben blij dat
de heer Van den Doel de motie waarover hij in eerste termijn in materiële
zin heeft gesproken, niet heeft ingediend. Ik geloof namelijk absoluut niet
dat je in een nota criteria kunt uitschrijven voor de situaties van beëindiging
van de opschorting. Ik heb wat dat betreft het nodige leergeld betaald bij
de discussie in de Kamer over de criteria voor de uitzending van militairen.
Een paar jaar geleden was ik er vurig van overtuigd dat wij die vooral moesten
opstellen. Inmiddels ben ik erachter gekomen dat die tot aandachtspunten zijn
gereduceerd en dat dit niet anders kan. Ik denk dat dit bij de criteria inzake
de beëindiging van de opschorting nog vele male moeilijker ligt. Elke
politiek-intellectuele exercitie van de staatssecretaris op dit punt –
daar is in feite wel om gevraagd – heeft natuurlijk mijn warme belangstelling.
Vergun mij enige scepsis. Ik heb wat dat betreft geen hoge verwachtingen,
niet omdat het de staatssecretaris betreft, maar vanwege het punt zelf.
 
 Ik zie ervan af om met de staatssecretaris opnieuw diep in discussie te
gaan over het onderscheid tussen gewone omstandigheden en buitengewone omstandigheden.
Over buitengewone omstandigheden wil ik nog kort iets zeggen. Er staat toch
niet voor niks in de wet dat de minister-president – en dus niet de
minister van Defensie – daarbij voor het KB zal staan. Daarom maakte
ik bij interruptie opmerkingen. Daarin zit toch de koppeling met de noodwetgeving?
Dan is er dus met ons land iets behoorlijk mis. Dan verkeren wij in een bedreigende
situatie. Maar goed, kennelijk kan elders in de wereld een situatie ontstaan
die ook ons land kan raken. Waarom zou ik dat ontkennen na datgene wat ik
zoëven heb gezegd? Ik constateer met dankbaarheid dat de staatssecretaris
zijn argumentatie in elk geval goed kan gebruiken om het amendement van de
heer Hillen van het lijf te houden. Daarin wil ik hem zeker steunen. 
 
 Vergun mij de opmerking, voorzitter, maar ik kan mij niet helemaal aan
de indruk onttrekken dat de heer Hillen zich in dit debat een beetje als een
spijtoptant inzake de afschaffing van de opkomstplicht heeft gemanifesteerd.
Ik herinner mij nog heel goed – hij weet dat natuurlijk ook heel goed –
dat hij als een van de eersten na het verschijnen van het rapport van de commissie-Meijer
voor NOVA zei: wat er ook gebeurt, de dienstplicht wordt afgeschaft. Hij gaf
daarvoor keurig, pats, pats, pats, drie goede argumenten. Ik heb ze nu niet
meer paraat, maar ik zat daar met enige journalistieke bewondering naar te
kijken. Die had hij goed paraat. Dat beeld is mij bijgebleven. Kennelijk kan
zelfs de televisie beelden achterlaten die lang blijven. Nu zie ik de heer
Hillen een amendement indienen dat ik een beetje het karakter van een spijtoptant
vind hebben. Ik denk dat hij wat dat betreft niet helemaal datgene honoreert
waar de staatssecretaris volstrekt terecht meermalen op heeft gewezen, namelijk
dat wij de Prioriteitennota serieus moeten nemen. Die Prioriteitennota belichaamde
toch een wezenlijk andere omgang met de krijgsmacht. Ik was hem erkentelijk
voor het feit dat hij dat heeft benadrukt. Ik merk dat de heer Hillen ergens
halverwege is blijven hangen. Dat is zijn goed recht overigens, maar ik zal
zijn amendement niet steunen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Voorzitter! Ik wil even iets rechtzetten. Uit ons klein en levendig debat
over de keuring – daar heb ik eigenlijk voornamelijk bespiegelenderwijs
over gesproken – is kennelijk de conclusie voortgekomen dat wij ons
a tort et à travers voor het handhaven van de keuring hebben uitgesproken.
Dat werd mij althans door de buitenwereld verteld. Ik hoop toch vurig dat
de kamerleden dat zo niet hebben gehoord. Ik stel er prijs op, dat ook nog
eventjes tegenover de staatssecretaris te benadrukken. Ik heb alleen, net
als collega Van den Doel, gevraagd wat het zou kosten en daarbij heb ik gewezen
op een belangrijk verlies aan demografische informatie. Dat is natuurlijk
iets anders dan "D66 wil de keuring handhaven". Dat is dus niet het geval.
 
 Het wordt een beetje een herhaling van zetten, maar ook ik kan het niet
laten om net als collega Van Middelkoop, die hier te boek staat als een van
de beste parlementariërs uit de geschiedenis, te zeggen dat het buitengewoon
opmerkelijk is, om niet te zeggen ergerlijk, dat wij bij amendement een parlementaire
controle die wij krijgen, verwerpen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Voor de Handelingen deel ik mede dat de heer Van Middelkoop de zaal verlaat.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Hij is gelukkig al weer terug.
 
 Dat bedoelde ik net te zeggen. Hoe leg je dat je kiezers uit? Daar wens
ik de heer Van Middelkoop buitengewoon veel succes mee. Overigens wil ik nog
iets zeggen over die gelijkvormigheid in procedure. Hij is toch ook getrouwd?
Hij is dan wel niet gescheiden, maar ik kan hem vertellen dat trouwen en scheiden
ook een verschillende vormgeving kennen. Daar zou ik dus niet al te veel op
afgaan.
 
 De regenjas was voor gewone en buitengewone omstandigheden. Ik ben blij
dat die motie niet ingediend is. Het is natuurlijk onmogelijk om nu criteria
te geven voor iets wat over 50 jaar wellicht zal gelden als een soort noodsignaal
voor een dreigend internationaal conflict. Ik vind dat een veel te zware opgave.
Dat mag men niet verlangen, zelfs niet van deze regering.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sterk (PvdA):
 
 Voorzitter! Allereerst wil ik de staatssecretaris bedanken voor zijn beantwoording.
Ik wil voorts nog een paar opmerkingen maken.
 
 Dit wetsvoorstel is het gevolg van de principiële keuze voor een
vrijwilligerskrijgsmacht, voor een beroepsleger dat snel inzetbaar is voor
crisisbeheersingstaken. Dit wetsvoorstel is een praktische oplossing. Het
is een kaderwet die, als de internationale veiligheidsomstandigheden het nodig
maken, de flexibiliteit in zich draagt om het dienstplichtstelsel te reactiveren,
onder gewone omstandigheden maar met het vooruitzicht op buitengewone omstandigheden.
In vredestijd – en daarin passen bijdragen aan vredes- en crisisbeheersingsoperaties –
wordt alleen gebruikgemaakt van beroepskrachten en reservisten. Dat is ook
de kern van dit wetsvoorstel.
 
 Mijn fractie vindt dan ook dat het amendement van de heer Hillen indruist
tegen het specifieke van dit wetsvoorstel. Herinvoering van de opkomstplicht
zal een zwaar politiek besluit moeten zijn, dat een zware procedure vereist
zonder de besluitvaardigheid te schaden. De in dit wetsvoorstel aanwezige
procedure voldoet daaraan.
 
 Mijn fractie deelt tevens de mening van de staatssecretaris dat het niet
mogelijk is om criteria vast te stellen om het begrip "buitengewone omstandigheden"
te toetsen. Het zal altijd gaan om een politieke afweging van de op dat moment
geldende veiligheidssituatie. Die flexibiliteit moet de politiek zichzelf
gunnen.
 
 Waar wij wel rekening mee moeten houden, is met de vraag of wij tijdig
dienstplichtigen kunnen oproepen, keuren en trainen. Hiervoor is een periodieke
evaluatie van deze zaken nodig, bijvoorbeeld om de twee jaar in de memorie
van toelichting bij de begroting.
 
 Voorzitter! Ik wil nogmaals de staatssecretaris danken en de hoop uitspreken
dat deze wet niet buiten werking zal hoeven te worden gesteld.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Voorzitter! De heer Van den Doel heeft gevraagd, nadat er nog even heen
en weer is gesproken over de keuring en over de beroemde artikelen, naar mijn
waardering voor het amendement met betrekking tot de herhalingsoefeningen.
Daar heb ik inderdaad in eerste instantie niet over gesproken. Laat ik daar
heel eerlijk in zijn: ik heb daar niet zoveel problemen mee. Maar ik zeg wel
dat het overnemen van dat amendement niet impliceert dat dan ook die herhalingsoefeningen
zeer frequent zullen worden gehouden. Ik wil dat hier een keer heel duidelijk
zeggen, omdat het altijd nog aan de leiding van Defensie is, en aan de inschatting
van de mate van geoefendheid van de mensen die nog mobilisabel zijn in die
bepaalde periode, om die mensen eventueel voor die oefeningen op te roepen.
Het is bekend dat er de laatste tijd geen herhalingsoefeningen meer zijn gehouden.
Daar zit een filosofie achter. Die filosofie is dat het op dit moment
niet nodig was, ook niet in verband met het instandhouden van een bepaalde
geoefendheid, gezien de veiligheidssituatie. Maar ik heb er verder geen enkel
probleem mee en ik begrijp dat het door anderen in de Kamer wordt gesteund.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voor alle duidelijkheid merk ik op, zoals ik met zoveel woorden ook in
eerste termijn heb gedaan, dat het amendement erin voorziet om in een verslechterende
veiligheidspolitieke situatie dit te kunnen doen. Ik denk dat dit in lijn
is met wat de staatssecretaris betoogt. Het is niet zo dat wij volgend jaar
moeten gaan oefenen. Als de situatie verslechtert hebben wij een mogelijkheid
om, zonder dat wij een mobilisatie afkondigen, dit uit te voeren.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Begrepen.
 
 Voorzitter! De heer Van Middelkoop heeft een vraag gesteld over de modernisering
van de grondwetsbepaling met betrekking tot Defensie. Ik heb net begrepen
dat de Kamer binnenkort een brief ontvangt waarin zij geïnformeerd wordt
over de voortgang die wordt gemaakt met bedoelde modernisering. Dat zal voor
het reces zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Mijn primaire reactie is: weer een brief? Ik meende begrepen te hebben
dat minister Van Mierlo of minister Voorhoeve onlangs in een overleg zei dat
wij nog voor de zomer met concrete voorstellen te maken zouden krijgen. Ik
hoop het eerlijk gezegd wel.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Uit de berichten die ik net gekregen heb, blijkt dat de Kamer geïnformeerd
zal worden over de voortgang. Het is best mogelijk dat daarbij ook concrete
voorstellen zitten. Ik weet het niet, moet ik eerlijk bekennen. Dit was alles
wat ik op die vraag kon antwoorden, omdat ik mij niet dagelijks bezighoud
met deze materie.
 
 Voorzitter! Ik heb begrepen dat het niet de bedoeling van D66 was om de
keuring te handhaven. Ik ben blij dat mevrouw De Koning daarop heeft gewezen.
 
 Ik dank mevrouw Sterk voor haar waarderende woorden en voor de steun die
zij mij heeft gegeven in het kader van deze moeilijke en ingewikkelde materie.
 
 Ten slotte, voorzitter, dank ik de leden van het parlement voor de zeer
plezierige wijze waarop wij met elkaar over deze materie hebben kunnen spreken.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor, aanstaande dinsdag te stemmen.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 18.05 uur tot 20.00 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-88-5884-5911.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl