Behandeling van het wetsvoorstel Verandering in de Grondwet, strekkende tot wijziging van de bepalingen inzake het onderwijs (28726)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 929-943

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-03-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 20, pagina 929-943

07-03-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28726Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Verandering in de Grondwet, strekkende tot wijziging van de bepalingen inzake het onderwijs (28726)Pagina 929-943
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 7 maart 2006)Pagina 959-960
Debat over het verslag van het mondeling overleg op 15 november 2005 over de oprichting van het EU-Bureau voor de Grondrechten (22112, L)Pagina 943-958
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de architectentitel in verband met de invoering van de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijs (30172); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet toelating zorginstellingen (30245); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet luchtvaart in verband met de toekenning van de bevoegdheid tot het verlenen van vrijstelling en ontheffing aan de minister van Verkeer en Waterstaat, intrekking van de Wet procedures vijfde baan Schiphol en herstel van enkele bepalingen (30254)Pagina 929-929
Lijst van besluiten (dinsdag 7 maart 2006)Pagina 958-958
Presentie en opening (dinsdag 7 maart 2006)Pagina 929-929

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 95 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Verandering
in de Grondwet, strekkende tot wijziging van de bepalingen inzake het onderwijs
(28726).De voorzitter:Ik heet minister Van der Hoeven en minister Pechtold van harte welkom.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Linthorst (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Wij kunnen over dit wetsvoorstel tamelijk kort
zijn. Laat ik maar meteen met de conclusie beginnen: wij zijn blij met dit
voorstel. Het gaat er uiteindelijk om dat voldoende onderwijs van verschillende
signatuur mogelijk blijft en dat daarvoor de samenwerkingsschool een oplossing
kan zijn.Een aantal zaken vinden wij jammer. Het was ons liever geweest als de
samenwerkingsschool mogelijk was geweest als een te stichten vorm in gebieden
waar dat wenselijk wordt gevonden. Dat is helaas niet zo gebeurd. Misschien
kan het in de toekomst terugkomen. In een tijdperk waarin het van groot belang
wordt gevonden om kennis te nemen van elkaars leefwerelden, was het goed geweest
om dat ook op scholen vorm te geven, zeker waar aan scholen steeds meer eisen
worden gesteld om kinderen voor te bereiden op hun deelname
aan de samenleving. En het gaat dan niet alleen over verschillende culturen
in de zin van allochtoon en autochtoon, maar ook om de leefwerelden die binnen
Nederland bestaan. Het is nu niet in het wetsvoorstel opgenomen. Dat neemt
niet weg dat in het wetsvoorstel nog genoeg over is, waardoor mijn fractie
zich van harte achter het wetsvoorstel zal scharen.De heer Dölle (CDA):Mevrouw de voorzitter. Grondwetsherziening is dikwijls een kwestie van
lange adem. Dat is bij dit voorstel dat in tweede lezing aan de orde is, niet
anders. De wijziging is semantisch van grote simpelheid. Er wordt een punt
vervangen door een komma en het bijvoeglijk naamwoord "openbare"
wordt toegevoegd. Desondanks liepen zeker tijdens de eerste lezing de emoties
in beide Kamers redelijk op. Dat is begrijpelijk, gelet op de context van
dit voorstel en met name de vervolgwetgeving die erop geënt zal worden.Mijn fractie heeft in haar stemverklaring over dit wetsvoorstel in eerste
lezing, vier jaar geleden op 26 maart 2002, het volgende standpunt ingenomen.
Zij veroorloofde zich daarbij overigens – zo moet worden toegegeven –
enige scherts ten aanzien van de toen paarse, maar tegenwoordig in ander teamverband
opererende VVD. Die stemverklaring luidde:Wij hebben op dit moment onvoldoende inzicht in de afwijzing van dat fenomeen
samenwerkingsschool. Wij hebben uit de behandeling vandaag niet de indruk
gekregen dat de regering het met ons eens is. Je kunt handelen, zoals de VVD
heeft gedaan bij de behandeling van het wetsvoorstel voor de deconstitutionalisering
van de aanstellingswijze van de burgemeester en eerst voorstemmen, om dan
vervolgens als de invulling niet bevalt, in tweede lezing tegen te stemmen.
Wij draaien het om. Wij stemmen in eerste lezing tegen en wachten het verloop
van het debat af.Dat debat nadert inmiddels zijn einde. Er ligt inmiddels een proeve van
vervolgwetgeving. De voorlaatste etappe bestond uit een toch nog vrij intensieve
schriftelijke voorbereiding in twee instanties bij gelegenheid van de tweede
lezing. Na dertien jaar, gerekend vanaf de publicatie van het rapport van
de tijdelijke adviescommissie samenwerkingsscholen "Raakvlakken voor
samenwerking", is het tijd om de balans op te maken. Voordat die eindbalans
aan het slot van het debat wordt opgemaakt, is het goed de inzet van onze
fractie tijdens het grondwetsherzieningstraject kort te beschrijven.Wij geloven vanouds en onverkort in de kracht van het Nederlandse duale
bestel: onderwijs vanwege de overheid gegeven naast onderwijs dat niet vanwege
de overheid wordt gegeven en dat bijzonder onderwijs wordt genoemd. In dat
laatste type onderwijs wordt de vrijheid van richting belichaamd. De samenleving
lijkt in de breedte gehecht te zijn aan dit duale bestel, en dat geldt ook
voor menige fractie. Nu de geschiedenis van onze politieke beweging en haar
erflaters zo nauw met dit bestel verbonden is, voelen wij deze loyaliteit
bijzonder. Wij staan daarbij op de schouders van reuzen. Het is een metafoor
uit de Middeleeuwen, die ondanks het ahistorische karakter van menig debat,
gelukkig weer meer wordt gebruikt, zij het dat sprekers zich anders dan middeleeuwers
doorgaans zelf niet als dwergen betitelen. Natuurlijk moet het duale bestel niet verstenen in de plooien van 1917,
in de plooien van de pacificatie, toen de schoolstrijd definitief werd beëindigd.
Het is een hoogtepunt uit onze parlementaire geschiedenis, terwijl rondom
ons, te land en ter zee, de waanzin van de Eerste Wereldoorlog woedde. Die
verstening bleef achterwege, zoals ieder die bekend is met het onderwijsveld
weet.De CDA-fractie heeft bij de eerste lezing benadrukt dat de 21ste eeuw
een andere vormgeving van onderwijs vergt dan de 19de eeuw. De verhouding
gezin-kerk-school-samenleving van toen is in belangrijke mate veranderd. Secularisering,
individualisering, enorme welvaartsgroei, demografische veranderingen, het
zijn evenzoveel trends en ontwikkelingen die op het duale bestel hebben ingewerkt.
In de 19de en een deel van de 20ste eeuw ging het nog vooral om christelijk
contra openbaar onderwijs. In de tuin van het bijzonder onderwijs staan tegenwoordig
ook steeds meer andersgewortelde bomen.De kern van het duale bestel van toen staat echter nog centraal: het gaat
erom dat een school een gemeenschap kan zijn, een waardengemeenschap, een
school waarbinnen het onderwijzend personeel cultuurdrager zijn, een school
die een nauwe betrokkenheid van ouders kent, een school die waarden overdraagt
op een wijze waarvoor het bevoegd gezag verantwoordelijk is. De vrijheid van
richting is daarbij uitgangspunt. Bij openbare scholen is de positie van de
overheid en dus van de politiek belangrijk. Openbare scholen kennen vanuit
de Grondwet per definitie een overheersende overheidsinvloed; het is immers
onderwijs dat van overheidswege wordt gegeven. Waardenloze scholen, scholen
zonder waarden, bestaan niet. Dus zal de politiek vaststellen welke waarden
in het van overheidswege gegeven onderwijs centraal staan. De andere kant
van de medaille is dat ook zal worden aangegeven aan welke waarden niet mag
worden gerefereerd, althans niet zo dat die als normatieve ijkpunten worden
aangevoerd. In het bijzonder onderwijs is het de geloofsovertuiging, de levensovertuiging
of tegenwoordig ook vaak een specifiek didactisch of pedagogisch concept dat
als inspiratiebron fungeert. Het gaat om coherente visies die een uitstraling
hebben op de schoolcultuur en het schoolklimaat. Het ware goed als scholen
deze inspiratie niet laten vernevelen door in vage agnostiek te vluchten,
maar het eigen profiel ook overtuigd blijven aanbieden.Het spreekt vanzelf dat alle scholen, bijzonder en openbaar, de kernwaarde
van de rechtsstaat als politieke organisatievorm van de Nederlandse samenleving
respecteren en stutten. Uit dat standpunt vloeit voor ons voort dat wij in
de samenwerkingsschool een second best belichaming van het duale bestel zien.
Het is toelaatbaar in bijzondere omstandigheden. Bij de eerste lezing was
de regering kwaad over deze invalshoek. Zij beluisterde daarin een depreciatie.
Daarvoor was er geen enkele aanleiding. De boosheid is terecht verdwenen.
De CDA-fractie waardeert de inzet en de geestdrift van samenwerkingsscholen
en de mensen die er werken, en zegt dat niet bij wijze van cliché.
Het gaat bij de typering van de samenwerkingsschool als second best om iets
heel anders. Daarin wordt namelijk de eenheid van school en soort onderwijs
verbroken, dus niet langer openbaar onderwijs in openbare scholen, en bijzonder
onderwijs, van welke richting dan ook, in bijzondere scholen, van welke richting
dan ook. De Raad van State, het hoogste adviescollege van de regering en van
de wetgever, achtte de samenwerkingsschool daarom ongrondwettig,
althans op gespannen voet staand met onze constitutie. De kans dat het bijzonder
onderwijs vernevelt en verdampt in de alledaagse praktijk van de samenwerkingsschool
is ook groot. Dat kan ook nauwelijks anders, zeker wanneer bijzonder onderwijs
en openbaar onderwijs in één klas en inéén lokaal
worden gegeven. Ouders die immers openbaar onderwijs voor hun kinderen wensen,
zullen verschoond willen blijven van manifestaties van bijvoorbeeld rooms-katholicisme,
antroposofie, islam, montessori of van welke kleur het inwonende bijzonder
onderwijs ook is.Onze fractie ziet in dit verband niet veel in allerlei papieren waarborgen
als het geclausuleerde wijzigings­recht van statuten, of in toezichtsgremia
die de identiteit bewaken. Mijn fractie herinnert zich nog te goed vergelijkbare
constructies in welzijnsland rond de invulling van het geheimzinnige begrip "gevulde
algemeenheid". Te veelvuldige rationalisaties en doekjes voor het bloeden
voor wat uiteindelijk een opruiming bleek te zijn van veel particulier initiatief,
dat opging in opgeschaalde, gebureaucratiseerde rechtspersonen.Wat zal de realiteit van zo'n samenwerkingsschool noodgedwongen zijn?
Manifestaties en weerklank van de eigenheid zullen in veel situaties achterwege
moeten blijven. Dat is logisch, want was dat niet zo, dan wordt het eigen
karakter van het openbaar onderwijs aangetast, zoals dat door een deel van
de klasgenootjes wordt gevolgd. Geen kruisbeelden, geen religieuze of levensbeschouwelijke
relevante symbolen in de klas, geen toelatingsbeleid, waarmee de vrijheid
van keuze van leermiddelen in feite is verdwenen. Ruimte voor levensbeschouwelijk
gerelateerde activiteiten in het klaslokaal is uiteraard uiterst problematisch.
Aanstellingsbeleid van onderwijzend personeel zal de facto geen onderscheid
toelaten op grond van levensovertuiging. Noties, bijvoorbeeld als het gaat
om christelijk bijzonder onderwijs over een persoonlijke god, Christus als
verlosser, over zonde en boete kunnen buiten de godsdienstles om, zelfs niet
terloops in het onderwijs aan de orde komen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik krijg uit uw betoog de indruk dat scholen helemaal los staan van de
samenleving. Als ik daarin rondkijk, zie ik overal blijken van cultuuruitingen,
kerken, moskeeën en noem maar op. Wat in de samenleving overal zichtbaar
is en wat met tolerantie tegemoet wordt getreden, zou in een klaslokaal niet
meer kunnen? Dat verbaast mij.De heer Dölle (CDA):Als je recht wilt doen aan het openbaar onderwijs, kun je per definitie
het bijzonder onderwijs dat aan dezelfde klasgenootjes wordt gegeven, niet
vrij laten. Dat moet worden ingesnoerd. Natuurlijk zal in de les aandacht
worden besteed aan liberalisme, socialisme, christendom, islam enzovoorts,
maar dat zal gebeuren via onderwerpen die niet worden gepresenteerd als normatief.
Dan schend je namelijk het openbaar onderwijs.Mevrouw Linthorst (PvdA):Maar het onderwijs moet kinderen toch bijbrengen dat er verschillende
manieren zijn waarop tegen de wereld kan worden aangekeken en dat er verschillende
religies zijn die mensen aanhangen, zodat het goed is daarvan kennis te nemen?De heer Dölle (CDA):Als het onderwijs goed is, zal dat ook gebeuren. Maar dat is niet waarover
ik spreek. Ik begrijp u goed, uw geluid is mij niet onbekend. Een verstandige
school – de meeste scholen zijn dat – laten hun kinderen zien
dat zij in een veelkleurige samenleving leven, maar dat is wat anders dan
wat ik net heb gezegd. Je mag nooit de normativiteit van andere gezichtspunten
aanvoeren, of het nu antroposofie, de islam of het protestantisme is.Een en ander verklaart dus ook waarom wij in dat opzicht de samenwerkingsschool
de "second best"-belichaming van het duale bestel noemden. Daar
is toen en ook nu absoluut geen depreciatie mee bedoeld. Slechts in zeer bepaalde
omstandigheden, zoals wanneer openbare en bijzondere scholen in bijvoorbeeld
een klein dorp door hun hoeven zouden zakken, zou de samenwerkingsschool een
oplossing kunnen bieden.Ik wil eindigen met een aantal vragen aan de regering. In hoeverre heeft
de tijd het probleem niet grotendeels achterhaald? Schieten wij niet met een
kanon op een mug? De grondwetsherziening is dan het kanon, een twintigtal
basisscholen en nog enkele scholen in het speciaal en voortgezet onderwijs
vormen dan de mug. Die getallen – het gaat om een minuscuul deel van
ons scholenbestand – stammen overigens uit 2002. Wat is het huidige
aantal samenwerkingsscholen?Mijn fractie heeft het wat moeilijk met de opstelling van het voor-vorige
maar ook dit kabinet, die erop neer lijkt te komen dat grondwetsherziening
staatsrechtelijk overbodig is. Desondanks start de regering uit een soort
goedertierenheid toch maar een grondwetsherzieningsprocedure. Let wel, niet
het regeringsstandpunt over de overbodigheid is als zodanig de steen des aanstoots.
Overigens delen wij dat standpunt niet, evenmin als de Raad van State, de
Onderwijsraad en impliciet de grondwetgevers van 1917, 1922, 1938, 1956, 1972
en 1983 en vele onderwijsrechtdeskundigen, onder wie onze helaas te vroeg
overleden collega Koekkoek, dat standpunt delen. Een en ander neemt niet weg
dat de regering het zo mag zien. Het is haar standpunt. Wanneer de regering
echter dan toch kiest voor een grondwetsherziening, wat zij de koninklijke
weg noemt, dan lijkt dat hoffelijk. En zo zal het ook bedoeld zijn, als referentie
voor de opvatting van districten die de constitutionaliteit van de samenwerkingsschool
vrij breed in twijfel trokken. Maar er rijzen dan wel degelijk vragen over
de vrijblijvendheid van een en ander, nu de regering zelf de grondwetsherziening
start. Zij houdt ons, huiselijk gezegd, al vele jaren op dit punt van de straat,
maar de regering lijkt vervolgens de uitkomst van het debat juridisch irrelevant
te vinden. Zo begrijpt onze fractie vooralsnog de regering. De stemming over
het voorliggende voorstel is voor de regering kennelijk in dit opzicht een
nulliteit. Stemt de grondwetgever tegen, dan kan volgens haar, zo lijkt het,
toch een wet op de samenwerkingsschool worden ingediend. Een initiatiefwetsvoorstel
dat daartoe zou strekken, kan toch worden gesanctioneerd. Ik hoor hierover
graag het standpunt van de regering. Wij zouden namelijk niet graag zien dat
hetgeen wij hier doen op dit punt, een soort constitutionele therapie is voor
lieden die naar de opvatting van de regering niet het juiste constitutionele
licht zagen. Wat is naar het oordeel van de regering, toegespitst op vervolgwetgeving
waarvan de proeve een opmaat is, het rechtsgevolg van aanvaarding dan wel
verwerping van het voorliggende wetsvoorstel?De fractie van het CDA ziet dat de opstelling van de regering tijdens
de schriftelijke voorbereiding, zeker ook in tweede lezing, duidelijker is
geworden met betrekking tot grondwetsinterpretatie. Dat is essentieel nu grondwetsinterpretatie
in belangrijker mate mee wordt bepaald door wat de regering heeft toegelicht
en verklaard ten aanzien van de juiste uitleg. Dat geldt zeker voor de formulering
van grondrechten, zoals ook het onderwijsartikel 23 een grondrecht is waarbij
de grammaticaal historische uitleg wezenlijk is voor het waarborgkarakter
van de grondwetsbepaling. De regering laat zich op een aantal wijzen uit.
Zij zegt onverkort vast te houden aan haar opvatting dat de historisch grammaticale
interpretatiemethode de kern behoort te zijn van de interpretatie van artikel
23. Zij zegt in de proeve dat een samenwerkingsschool alleen tot stand komt
door fusie, niet door stichting. Zij stelt dat een samenwerkingsschool in
dat verband slechts tot stand komt indien de school met opheffing wordt bedreigd
en dat wetgeving die materieel leidt tot een samenwerkingsschool als reguliere
variant constitutioneel niet aanvaardbaar is. De regering stelt verder dat
de dualiteit van het onderwijsbestel niet uitsluit dat er nooit scholen kunnen
zijn waarbinnen beide vormen van onderwijs tot hun recht kunnen komen. Dat
is een formulering waarin de regering het uitzonderlijke van de samenwerkingsschool
betekent. De proeve die er ligt, belichaamt dat uitzonderlijke karakter van
de samenwerkingsschool en ligt in het verlengde van de stellingname uit de
bijdrage van de regering aan de schriftelijke voorbereiding. In dit verband
is het ook van belang dat de politieke grondslag van het kabinet tussen beide
lezingen is veranderd. Op dit punt geldt toch nog de tekst van het regeerakkoord
van het CDA, de VVD en de LPF inzake de samenwerkingsschool? Zie ik dat juist?Bij grondwetsinterpretatie is uiteraard ook de opvatting van de Eerste
Kamer van belang. Alles afwegende kan de fractie van het CDA de opvatting
van de regering uiteindelijk ondersteunen, al had zij een verdere uitlijning
van de uitzonderlijkheid van de samenwerkingsschool uiteraard beter gevonden.
Ik verwijs hierbij naar het amendement van onze geestverwant aan de overzijde,
de heer Mosterd.Uit de opstelling van andere fracties begrijpen wij dat zij zich eveneens
in de interpretatie van dit kabinet kunnen vinden. Uit de schriftelijke voorbereiding
blijkt dat veel fracties er geen behoefte aan hadden om die uitleg te betwisten.
In eventuele grote debatten die hier en daar worden gewenst, zal daarom naar
wij mogen vertrouwen niet het oneigenlijke breekijzer van de Wet op de samenwerkingsschool
worden gebruikt. Dat vertrouwen delen wij met de regering. Een fundamenteel
debat over het duale bestel is een discours over de finaliteit en dus ook
over de tekst van artikel 23. Als zo'n debat over dualiteit wordt gewenst,
dient dit niet via de oneigenlijke band van de wetgeving inzake de samenwerkingsschool
te worden gevoerd. Wellicht komt de heer Klink daar namens de fractie bij
de beleidsdebatten volgende week op terug.Wij wachten met grote belangstelling de bijdragen van de andere fracties
en de antwoorden van de regering af.De heer Schuyer (D66):Voorzitter. Ik spreek ook namens de Onafhankelijke Senaatsfractie. Als we naar de data van indiening kijken van de verscheidene stukken bij
dit wetsontwerp, zien we dat de eerste indiening van deze tweede lezing van
de Grondwet aan de overzijde plaatshad op 11 december 2002. Op 6 april
2004 werd het wetsontwerp aan de overzijde met algemene stemmen aangenomen.
Zoals gebruikelijk werd het kort daarop ingediend bij deze Kamer, maar de
behandeling werd opgeschort omdat in het bijzonder de PvdA-fractie behoefte
had aan een principieel debat over de constitutionele positie. Immers de tweede
lezing was niet ingediend door een volgende regering, want dat was Balkenende
I, maar door een weer daarop volgende regering. Pas in een debat op 18 januari
2005 kwam er in deze kwestie duidelijkheid.Toen vervolgens kort daarop de behandeling van het wetsontwerp ter hand
kon worden genomen, vroeg de toenmalige woordvoerder van het CDA met de hem
zo typerende zachte stem, de heer Koekkoek, voor dit eminent belangrijke onderwerp
vijf weken voorbereiding. Het waren zijn laatste woorden in de commissie en
in deze Kamer want enkele dagen later werd hij getroffen door de zo noodlottige
ziekte waaraan hij ten slotte overleed.Ik herinner mij nog goed de irritatie die ik voelde bij het verzoek voor
vijf weken voorbereiding. Ik voelde die niet alleen omdat het onderwerp bij
eerste lezing al zeer uitvoerig besproken was, maar ook omdat de tweede lezing
aan de overzijde een grondige behandeling had gekregen en het tenslotte toch
maar ging om een marginale wijziging. Dat laatste is de conclusie die kan
worden getrokken vanwege de interpretatie die de regering bij de behandeling
aan de overzijde aan het wetsontwerp gaf. Maar dan ook alleen daarom, want
bij een iets ruimhartiger interpretatie zou het wel degelijk om een majeure
wijziging gaan. Ik vermoed dat de heer Koekkoek daarover een principieel betoog
zou hebben gehouden. En, zo stel ik nu met overtuiging vast, hij had gelijk
om een principiële behandeling te vragen. De Eerste Kamer krijgt snel
het verwijt vertragend te werken en dat is slecht voor de Kamer als geheel.
Daarom gebruikte ik het verzoek om vijf weken voorbereiding om de voorzitter
erop te wijzen dat het een algemeen Kamerbelang is om niet zo veel tijd te
gebruiken. Dat maakt de Kamer onnodig kwetsbaar. Maar juist bij grondwetswijziging
heeft deze Kamer voor behandeling ruim de tijd te nemen, zo erken ik nu volledig.Inmiddels is artikel 23 wederom een actueel thema in de Nederlandse politiek
geworden en allerminst als een rustig bezit te kwalificeren. Het zou een apart
debat vragen om hierover uitvoerig met elkaar van gedachten te wisselen. Curieus
is bijvoorbeeld dat veel politieke ambtsdragers en Kamerleden bij voortduring
betogen dat de allochtoon zich in dit land heeft aan te passen aan ons waarden-
en normenstelsel, maar dat juist deze ambtsdragers en Kamerleden als eersten
bereid zijn, een bij uitstek Nederlands cultuurgoed als artikel 23 van de
Grondwet te wijzigen om daarmee schoolstichting op veelal allochtoon initiatief
te kunnen tegengaan, omdat dit in hun ogen ongewenst is.In ieder geval leidde de hernieuwde aandacht ertoe dat in veel politieke
partijen gedurende het gehele jaar 2005 debat en studie over dit onderwijsartikel
heeft plaatsgevonden en nog plaatsvindt. Als je dan min of meer noodgedwongen
weer eens duikt in de literatuur hierover, valt op hoe intensief de heer Koekkoek
zich met dit onderwerp heeft beziggehouden, ook in meer recente publicaties.
Die betrokkenheid stelt zijn verzoek om vijf weken voorbereiding in een geheel
ander licht.Ongetwijfeld zou de heer Koekkoek in het debat van vandaag een heel doorwrochte
bijdrage over artikel 23 hebben geleverd, en ik doe daarbij niets af aan de
bijdrage van collega Dölle. Hoewel ik waarschijnlijk op een aantal punten
tot een andere opstelling zou komen dan hij, doet dat niets af aan het respect
dat ik voor zijn visie zou hebben gehad. Vermoedelijk zou ik veel meer dan
hij de interpretatie van het begrip "deugdelijkheid" hebben willen
aanpassen aan de tijd om op die manier actuele problemen in het onderwijs
te behandelen. Ik vind het een gemiste kans om de discussie over het begrip "deugdelijkheid"
niet bij deze wijziging te betrekken.Vandaag behandelen wij het voorstel om in het grondwetsartikel de mogelijkheid
op te nemen om samenwerkingsscholen te stichten. Mijn fractie heeft hier op
zichzelf geen bezwaar tegen, maar het is de vraag wie er nu eigenlijk precies
op zit te wachten. Door de voortschrijdende verzelfstandiging van het openbaar
onderwijs is het al geruime tijd mogelijk dat stichtingen die statutair de
mogelijkheid bieden tot toelating van alle gezindten en die daar een bestuurlijke
afspiegeling aan geven, samenwerkingsscholen stichten. Bij de behandeling
aan de overzijde is klip en klaar duidelijk geworden dat de wetgever de samenwerkingsschool
slechts bij uitzondering wenst te zien; eigenlijk alleen wanneer schoolstichting
anders achterwege zou blijven. Te denken valt hierbij aan het speciaal onderwijs,
dat ook onder de huidige wetgeving al veel samenwerkingsscholen kent, met
een privaatrechtelijke rechtsvorm.Voor die situaties zou je het huidige voorstel met enige goede wil kunnen
zien als een vorm van codificatie van algemeen aanvaard beleid, maar dat is
bij nadere beschouwing toch onjuist. Voor degenen voor wie openbaar onderwijs
vooral algemeen toegankelijk onderwijs betekent, is de rechtsvorm een secundaire
aangelegenheid. Sterker, het valt heel goed te verdedigen dat een dergelijk
type samenwerkingsschool bij voorkeur een privaatrechtelijke rechtsvorm moet
hebben. Immers, alleen dan behoudt de overheid een neutrale positie tegenover
de inhoud van het onderwijs, met de mogelijkheid om via de deugdelijkheid
bepaalde regels voor te schrijven.In het debat over openbaar en bijzonder onderwijs speelt voor velen iets
anders mee, en daar gaat het hier om, te weten de overtuiging dat openbaar
onderwijs wel degelijk onder het bestuur van een publiekrechtelijke organisatie
behoort te vallen. Meestal zijn dat gemeenten. In de huidige wetgeving is
deze mogelijkheid stevig verankerd, maar in de loop der tijd heeft de overtuiging
over algemeen toegankelijk ontmoetingsonderwijs, dat zowel publiek- als privaatrechtelijk
bestuurd kan worden, sterk aan kracht gewonnen. Het zijn de mensen met die
overtuiging die met de huidige grondwettekst niet goed uit de voeten kunnen.Wat mij in de opstelling van de christelijke partijen aan de overzijde
opvalt, is dat zij die overtuiging geen gelijkwaardige mogelijkheid tot schoolstichting
gunnen. Dat is jammer en naar mijn opvatting ook veel te defensief en uiteindelijk
ook onjuist. Als de samenwerkingsschool alleen mag ontstaan als andere mogelijkheden
voor schoolstichting ontbreken, moet de vraag gesteld worden wat de zin van
deze grondwetswijziging eigenlijk is. Die vraag stel ik dan ook nadrukkelijk
aan de regering. In het algemeen zou ik het op prijs stellen als de regering
ingaat op de principiële kanten van mijn betoog.Als ik het goed begrijp vanuit de schriftelijke voorbereiding van dit
wetsvoorstel in deze Kamer, wil de CDA-fractie voorkomen dat met de toevoeging
in het artikel dat de samenwerkingsschool mogelijk is, het duale stelsel wordt
aangetast. Dat zou mijn fractie ook niet willen, maar ik vermag niet in te
zien dat van aantasting sprake is als sprake is van een ruimere interpretatie
dan "alleen in uitzonderingsgevallen". In de proeve van het wetsvoorstel
samenwerkingsscholen dat op 18 december 2002 is aangeboden aan de Tweede
Kamer, wordt inderdaad uitgegaan van de uitzonderingssituatie. Betekent dit
nu dat de minister bij eventuele amendering aan de overzijde op dit punt het
voornemen heeft om het wetsvoorstel in te trekken?De regering in een diversiteit van personele samenstelling is –
zo is meer dan eens geformuleerd – altijd van oordeel geweest dat ook
zonder grondwetswijziging de mogelijkheid bestaat om een samenwerkingsschool
te stichten. Wij zijn dat met de regering eens, maar hebben te constateren
dat die overtuiging niet door een ieder gedeeld wordt, zelfs door velen niet
gedeeld wordt. Vanuit dat gegeven is het te billijken dat nu op dit punt volstrekte
duidelijkheid wordt gegeven. Daarom zullen wij onze stem aan dit wetsvoorstel
ook in tweede lezing vermoedelijk niet onthouden, maar wij doen dat met weinig
enthousiasme. Het valt ons immers moeilijk om te aanvaarden dat bij voorbaat
de mogelijkheid van schoolstichting begrensd wordt tot een hoge uitzondering.
Die begrenzing veroorzaakt dat zij die uit volle overtuiging tot een samenwerkingsschool
willen besluiten, met dit wetsvoorstel wellicht eerder minder dan meer mogelijkheden
krijgen. Nu wordt immers de mogelijkheid begrensd, terwijl die begrenzing
er niet is in de oude tekst. Als de regering terecht van mening is –
in onze ogen is dat zo – dat ook in de oude tekst zich niets verzet
tegen de oprichting van een samenwerkingsschool door publiek- en privaatrechtelijke
organisaties, worden de mogelijkheden door de gegeven uitleg eerder verkleind
dan uitgebreid. Wil de regering ook deze analyse nog eens uitvoerig becommentariëren?
In de zojuist uitgesproken tekst gebruikte ik het begrip "vermoedelijk
niet onthouden". Die restrictie heeft te maken met de mogelijke beantwoording
van deze laatste vraag. Daarom zien wij het antwoord van de regering met bijzondere
belangstelling tegemoet.Mevrouw Dupuis (VVD):Mevrouw de voorzitter. De VVD-fractie heeft bij dit wetsvoorstel in tweede
lezing geen inbreng geleverd, omdat de fractie akkoord is met dit wetsvoorstel.
Bovendien zijn wij van mening dat in de Tweede Kamer de juiste opmerkingen
zijn gemaakt door onze partijgenoten. Wij hebben daaraan niets toe te voegen.
Ook in de eerste lezing hebben wij slechts een beperkt aantal opmerkingen
gemaakt.Ook wij hechten aan de twee vormen van onderwijs in Nederland, namelijk
openbaar en bijzonder. Wij willen wel zover gaan dat wij zeggen dat hier het
principe "tertium non datur" geldt: er is geen ruimte voor een derde
mogelijkheid. Wij zien dit wetsvoorstel echter niet als een derde mogelijkheid,
maar als een pragmatische en praktische reactie op een situatie waarin de
noodzaak naar boven komt van samenwerking van een openbare en
een bijzondere school in verband met een te gering aanbod van leerlingen om
twee scholen in stand te houden. Wij vinden dat volledig aanvaardbaar. Het
gaat dus om het mogelijk maken van samenwerkingsscholen – althans om
het legitimeren van het bestaan van die scholen – waarin de twee verschillende "kleuren"
ieder hun eigen identiteit houden, maar die vanwege praktische omstandigheden
nodig zijn.De details van de samenwerking zullen nader in een wet geregeld worden.
Daar komt het er dan op aan hoe de grondwettelijke gecreëerde ruimte
zal worden ingevuld. Ik ben het met de vorige spreker eens dat die ruimte
niet zo groot is. De voorwaarden waaronder dit zal mogen plaatsvinden, staan
dan alsnog open voor discussie. In dat debat zal de VVD-fractie zich gaarne
mengen. Misschien kunnen wij leren van de bestaande praktijk.Mijn fractie heeft in tweede lezing geen bezwaar tegen het wetsvoorstel.
Het is aanvaardbaar.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Ondanks een mij parten spelende verkoudheid hoop ik mijn bijdrage
aan deze gedachtewisseling, namens de fracties van SGP en ChristenUnie, te
voltooien.Een behandeling in tweede lezing van een grondwetswijziging zou, mits
goed voorbereid, geen uitgebreide plenaire bespreking behoeven. Aan een goede
voorbereiding heeft het in dit geval niet ontbroken. Ik zal de regering daarom
ook niet lastigvallen met een veelheid van vragen. Het grondwetsartikel over
onderwijs is sinds 1917 inhoudelijk niet meer gewijzigd. Een vorige spreker
zei al dat het echter allesbehalve rustig bezit is. De ontwikkelingen in wetgeving
en jurisprudentie waarin dit artikel wordt uitgelegd, gaan onverminderd door.
Tegen de achtergrond van de voortdurende discussie over en aanvallen op artikel
23 heeft het oud-lid van onze Kamer, de heer Veling, op 11 februari jongstleden
een toespraak gehouden voor de Onderwijsbond CNV. Hij heeft daarbij, uiteraard
op persoonlijke titel, het duale bestel ter discussie gesteld.Uitgaande van de impliciete veronderstelling van artikel 23 dat de vrijheid
van het bijzonder onderwijs een uitzondering is op de regel van openbaar onderwijs,
bepleitte hij een omkering van deze regel. Alle onderwijsinstellingen zouden
bijzondere scholen moeten worden, ook de openbare. Omdat veel bijzondere scholen
moeite hebben om duidelijk te maken hoe zij inhoud geven aan hun richting
en om discussies daarover te vermijden, bepleitte Veling een richting à
la carte te introduceren in plaats van de huidige "plate service".
Ik citeer: Een school moet niet kunnen kiezen uit een aantal voorgeschreven
levensbeschouwelijke schotels, maar zelf een identiteitsgerecht op de kaart
zetten. Ik ben benieuwd te vernemen wat met name de minister van OCW van deze
revolutionaire visie vindt, zonder dat ik die zondermeer wil steunen. Ik zie
namelijk, net als Veling zelf, nogal wat haken en ogen aan dit uitgangspunt,
speciaal wat de plattelandsscholen van kleine richtingen betreft. Ik hoop
dat dit voorschot wellicht in een ander bestek en op een later moment een
vervolg krijgt.Vervolgens kom ik tot de beoordeling van het wetsvoorstel als zodanig.
Lang heb ik gezocht naar een passend woord dat mijn moeite met dit wetsvoorstel
zo goed mogelijk zou weergeven. Misschien is het woord onthand de meest passende
aanduiding. Het wetsvoorstel is bedoeld voor het openbaar onderwijs, dat dezelfde
mogelijkheden tot samenwerking wenst als waarover het bijzonder onderwijs
reeds beschikt. Dat verklaart de simpele tekstwijziging van artikel 23, lid
4, neerkomend op de toevoeging van het bijvoeglijk naamwoord "openbare".
Hoe simpel qua tekst ook, intussen is het wel de eerste wezenlijke wijziging
van artikel 23, althans zo benader ik dit voorstel. Anders dan de heer Schuyer,
die sprak over een in zijn visie marginale wijziging. Ook dat begrijp ik,
maar ik ben geneigd in deze gedachtewisseling, ook in de context van de geschiedenis
van artikel 23 sinds 1917, te spreken over een eerste wezenlijke wijziging.
Gaarne hoor ik een reactie van de regering op dat punt.De geleverde proeve van een uitwerkingsvoorstel ter nadere invulling van
de nieuwe grondwetstekst, wil het uitzonderlijke karakter van de samenwerkingsschool
benadrukken en tevens een garantie bieden voor het behoud van het duale stelsel.
Langs die weg zou de samenwerkingsschool beperkt moeten blijven tot fusie
van bestaande scholen en de situatie van dreigende opheffing van bestaande
scholen. Daarmee hebben onze fracties als zodanig geen grote moeite en zou
dus steun voor het wetsvoorstel voor de hand liggen. Wat ons tegelijkertijd
hiervan weerhoudt, is enerzijds dat, zoals de regering ook zelf mededeelt,
samenwerkingsscholen reeds mogelijk zijn zonder grondwetswijziging en anderzijds
dat er geen garantie is c.q. niet valt te geven dat de wetgever in de toekomst
zich zal houden aan de door dit kabinet gegeven interpretatie van het grondwetsartikel.
Daarbij komt nog de overweging dat het, ook alweer volgens de regering zelve,
constitutioneel ongewenst is om de behandeling van een voorstel tot wijziging
van de Grondwet afhankelijk te maken van uitvoeringswetgeving of proeven.
Dat is een bekend standpunt van de huidige minister voor Bestuurlijke Vernieuwing
waarmee wij het op zich volledig eens zijn.Wanneer men geen hoge urgentie toekent aan het fenomeen samenwerkingsschool,
blijven er, gegeven het voorgaande, weinig overtuigende argumenten over om
vóór het wetsvoorstel te stemmen, tenzij ik belangrijke argumenten
ten gunste van de samenwerkingsschool en de wenselijkheid van de grondwetswijziging
over het hoofd heb gezien. Als dat zo mocht zijn, dan verneem ik dat natuurlijk
graag van de minister c.q. de ministers. Het is geen kwestie dat wij geen
vertrouwen hebben in het huidige kabinet en zijn ministers, maar veel vertrouwen
voor de toekomst ná het huidige kabinet valt mijns inziens niet aan
de mededelingen van de regering te ontlenen. Het is een algemeen erkend feit,
dat ondanks de inspanning van de grondwetgever om een heldere normering in
artikel 23 tot stand te brengen, de waarborgfunctie van (de tekst van) het
grondrecht juridisch gezien toch betrekkelijk is. Dat geldt reeds voor de
bestaande tekst en de bestaande onderdelen van artikel 23. Het risico is daarom
tamelijk groot dat het grondrecht door die zwakke normering als het ware leegloopt,
omdat de wetgever nogal veel vrij spel heeft en ook zal krijgen als de thans
voorgestelde wijziging haar beslag mocht krijgen. Dat blijkt uit de uitgebreide
interpretatiediscussie die aan de overzijde van het Binnenhof is gevoerd.Het is uiteraard niet alleen de regering die bij de vaststelling en interpretatie
van de Grondwet is betrokken. Het parlement speelt een even
grote rol. Een tweederde meerderheid van de Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel
weliswaar gesteund, maar daarmee is nog niet zondermeer gezegd dat die meerderheid
ook achter de interpretatie van de regering staat. Zou in onze Kamer blijken
dat men vanuit zijn grondwetgevende positie met tweederde meerderheid achter
de strikte interpretatie van de voorgestelde wijziging staat, dan zou dat
voor onze fracties een argument kunnen zijn om de balans naar de andere zijde
te laten doorslaan. Wij wachten de gang van zaken af. Misschien begrijpt de
minister waarom ik mij in deze zaak onthand voel. Wij zullen met extra belangstelling
luisteren naar de reactie van de regering, maar ook naar die van collega-woordvoerders.De heer Kox (SP):Voorzitter. Als vandaag in deze Kamer het stemgedrag van de fracties hetzelfde
zou zijn als op 26 maart 2002, hadden wij een wet minder en een probleem
meer. Dat probleem zou dan vooral gelegen zijn bij de regering. Voor mij ligt
een voorstel tot wijziging van de Grondwet en voor een tweederde meerderheid
is de steun van met name de fractie van het CDA onontbeerlijk. Deze fractie
stemde in 2002 nog tegen, maar als ik de heer Dölle goed begrijp, zal
zij dat vandaag hoogstwaarschijnlijk niet doen. De fractie is kennelijk gaandeweg
wijzer geworden. Een andere mogelijkheid is dat er naar de mening van de CDA-fractie
gaandeweg meer helderheid over de precieze betekenis van deze wijziging van
de Grondwet is gekomen. Of misschien gelden beide mogelijkheden.De heer Dölle (CDA):Ik zou voor de tweede mogelijkheid kiezen. Mijn fractie pretendeert tijdens
de eerste lezing ook juist gehandeld te hebben.De heer Kox (SP):Kunt u leven met het compromis is dat wij misschien allebei gelijk hebben?
Het illustreert in ieder geval dat er geen verplichting is om bij wijziging
van de Grondwet in eerste en tweede lezing hetzelfde stemgedrag te vertonen.
Het CDA verbaasde zich enige tijd geleden enorm over het feit dat enkele fracties
bij de tweede lezing van de wijziging van de Grondwet ten aanzien van de burgemeestersbenoeming
hun standpunt hadden gewijzigd. Die verbazing was dus gespeeld en in ieder
geval onterecht.De heer Dölle (CDA):Wij hebben toen in eerste instantie tegengestemd omdat wij vonden dat
de wijze van aanstellen van de burgemeester in de Grondwet thuishoort. Bij
de tweede lezing was er sprake van een gewijzigde situatie in die zin dat
het regeerakkoord ertoe leidde dat dat inderdaad zou gebeuren.De heer Kox (SP):Ik heb geen kritiek op het stemgedrag van het CDA, maar ik herinner mij
dat enkele leden van uw fractie bijna uit hun vel sprongen toen leden van
onder andere de fractie van de PvdA besloten om in tweede lezing anders te
stemmen dan in eerste lezing. Als wij het erover eens zijn dat de fracties
het recht hebben om in tweede lezing anders te stemmen dan in eerste lezing,
doen wij om dit deel van het stenogram een lintje en sturen het door naar
de collega's Van Thijn, Van Raak en Platvoet. Zij hebben de nodige verwijten
moeten aanhoren over hun stemgedrag, terwijl het CDA nu exact hetzelfde gedrag
vertoont.De heer Dölle (CDA):Wij worden graag beoordeeld op hetgeen wij daarover inhoudelijk hebben
te zeggen.De heer Kox (SP):Het is maar dat ik het een keer gezegd heb. Hoe dan ook, deze wijziging
van de Grondwet gaat hoogstwaarschijnlijk door.De heer Schuyer (D66):Er is wel een verschil tussen beide situaties. Bij het wetsontwerp dat
wij nu behandelen, is sprake van een interpretatieverschil ten opzichte van
de eerste lezing. Bij de burgemeestersbenoeming werden opeens allerlei konijnen
uit de hoed getoverd in de Kamer zelf en niet door de regering.De heer Kox (SP):Ik zie dat anders. Ook in het laatste geval ging het om nadere duidelijkheid
toen helder werd hoe de vervolgwetgeving eruit zou gaan zien. Dat is nu ook
aan de orde. Wij hebben het nu niet alleen over de wijziging van de Grondwet,
maar ook over de manier waarop de Kamer in haar stemgedrag mag omgaan met
dat verschijnsel.De heer Schuyer (D66):Natuurlijk heeft de heer Kox het recht om anders te stemmen; anders zouden
er immers ook geen twee lezingen nodig zijn. Dit is dus niet aan de orde,
maar om dan maar meteen te zeggen dat er een isgelijkteken kan worden geplaatst
tussen de interpretatie van deze kwestie en die van de vorige keer, gaat echt
te ver.De heer Kox (SP):In beide gevallen is er nadere helderheid ontstaan. In het ene geval leidde
die ertoe dat bepaalde fracties tegen stemden, maar in dit geval brengt die
nadere helderheid de CDA-fractie ertoe om voor te stemmen. Hoe dan ook, de
grondwetswijziging gaat door. Daardoor ontstaat er nu een mogelijkheid om
de overigens al lang bestaande samenwerkingsscholen in het land in overeenstemming
te brengen met de Grondwet en hun een rechtsvorm te geven waarmee ze uit de
voeten kunnen.Om de fracties van het CDA, de SGP en de ChristenUnie te doen opschuiven
van nee naar ja, heeft de regering moeten toezeggen dat samenwerkingsscholen
een uitzondering zullen blijven en alleen door fusie en niet door stichting
kunnen ontstaan. Kan de regering nog eens precies uitleggen waarom in tweede
lezing concessies konden worden gedaan die in eerste lezing op dit punt niet
mogelijk waren? Is dit mogelijk doordat de samenstelling van de regering is
veranderd of is er gekeken naar de noodzakelijke tweederde meerderheid in
deze Kamer? Aan de overkant speelde dit geen rol, maar hier wel. Dit zou kunnen
betekenen dat de voorgestelde wijziging is opgeschoven in de richting van
het CDA en de ChristenUnie. Dit mag, maar ik wil dit wel graag vastgesteld
zien.De SP betreurt deze beperkende keuze voor alleen fusie, want fusie betekent
ook schaalvergroting en dit is van de ontwikkelingen in het onderwijs waar
de SP al langere tijd tegen ageert, inmiddels met aarzelende bijval van meerdere
partijen. Stichting als start zou het mogelijk maken om met een samenwerkingsschool
het onderwijs op het platteland op peil te houden en om in bepaalde omstandigheden
het bestaan en ontstaan van zogenaamde witte en zwarte scholen
tegen te gaan. Ik verwijs nog eens naar een NIPO-peiling van een jaar geleden
waaruit bleek dat de samenwerkingsschool als mogelijke oplossing voor het
tegengaan van zwarte en witte scholen door driekwart van de Nederlandse bevolking
als een serieuze optie werd gezien. Natuurlijk zijn er voor dit laatste ook
andere oplossingen te bedenken zoals samenwerking tussen scholen in een gemeente
leidend tot bindende afspraken tussen de scholen en de gemeente.Wij zullen het met elkaar eens zijn dat deze grondwetswijziging wel erg
lang in het vat heeft gezeten. De uitdrukking die zegt dat wat in het vat
zit niet verzuurt, zal ongetwijfeld kloppen, maar de samenstelling van wat
in 1995 in het vat zat ten tijde van de discussie over de noodzaak van een
rechtsvorm voor de samenwerkingsscholen van toen, is wel erg veranderd. Bestonden
er toen 86 samenwerkingsscholen in het land, in 2002 waren het er nog maar
42. Van die 42 bestonden er slechts 23 al in 1995; sindsdien zijn er 19 nieuwe
scholen aan het bestand toegevoegd. Kan de minister aangeven hoe de aantallen
er nu uitzien, totaal, oud en nieuw? Zo ontstaat er enig inzicht in de reële
behoefte aan de samenwerkingsschool anno 2006. Het blijft toch een scheve
verhouding, want er zijn ruim 8300 scholen, althans die waren er in 2002,
en wij willen nu de Grondwet aanpassen voor 0,5% van al die scholen.
Ik ben het met collega Dölle eens dat een grondwetswijziging geen vorm
van therapie is. Zo'n wijziging dient toch een reëel doel te dienen.
Wellicht kan de regering daar nog iets over zeggen?Ik heb geconstateerd dat er behoefte bestaat aan een samenwerkingsschool.
Die behoefte bestaat in ieder geval in Borsele. De kiezers die daar vandaag
naar de stembus gaan, kunnen met hun stem hun oordeel uitspreken over een
voorstel van de plaatselijke Partij van de Arbeid die een samenwerkingsschool
wil ten einde het onderwijs in de verschillende dorpen van de gemeente veilig
te stellen. Het lijkt mij een goed plan dat de Partij van de Arbeid daar aan
de kiezers voorlegt en daarom roep ik alle inwoners van Borsele op om vandaag
vooral op de Partij van de Arbeid te stemmen. Ik doe dit met een gerust hart
omdat mijn partij in die gemeente nog geen kandidatenlijsten heeft ingeleverd.
Ik doe dit ook omdat het CDA, de ChristenUnie en de SGP daar nu de grootste
partijen zijn en ik er niet helemaal zeker van ben hoe snel het veranderde
stemgedrag van die fracties hier tot in Zuid-Beveland zal doordringen. Ik
vraag de minister of er naar haar weten meer plannen bestaan voor samenwerkingsscholen
en wat daarvoor de redenen zijn.Tot slot. Wij behandelen een wijziging van de Grondwet, die omstreden
is vanwege de vraag of het de regering vrijstaat om het moment te kiezen voor
het begin van een tweede lezing in het parlement. Alles wijst erop dat het
correcter was geweest als het eerste kabinet-Balkenende deze wijziging van
de Grondwet voor zijn rekening had genomen, maar een Kamermeerderheid steunt
een rekkelijke opvatting over de leer van de grondwetswijziging, dus daar
doen we het voorlopig maar mee. In ieder geval is het goed om deze wijziging
vandaag af te ronden. Ik hoorde de heer Dölle spreken over "volgende
week", maar het zou een goede zaak zijn om dit vandaag te doen en te
verzekeren dat dit kabinet de zaak rond krijgt. Het zou immers niet de eerste
keer zijn dat er na gemeenteraadsverkiezingen enige turbulentie in een kabinet
ontstaat en voor je het weet is Balkenende II ook geschiedenis. Dan zou dit
de grondwetswijziging worden met de langste historie, in de zin van het grootste
aantal kabinetten dat zich ermee heeft beziggehouden.De heer Dölle (CDA):Ik wil u in uw nachtmerrie niet storen, maar wanneer leidden gemeenteraadsverkiezingen
nog meer tot een val van een kabinet?De heer Kox (SP):Ik had het niet over een val, maar over turbulentie. Dat andere geval
was volgens mij na provinciale verkiezingen ergens aan het eind van de vorige
eeuw. Maar het is om die reden nuttig om deze wijziging vandaag af te ronden.
Die heeft al lang genoeg geduurd. Er dient duidelijkheid te komen voor de
scholen die het betreft, ook al is het maar een klein aantal.Ik wacht het antwoord van de regering met belangstelling af.De vergadering wordt van 14.31 uur tot 15.00 uur geschorst.Minister Pechtold:Voorzitter. De aanleiding voor het debat van vandaag ligt alweer vele
jaren achter ons. Het regeerakkoord van 1994 gaf al aan dat er voor samenwerkingsscholen
een wettelijke regeling moest komen. Vragen die in 1995 rezen over het wetsvoorstel,
hebben vervolgens geleid tot de passage in het regeerakkoord van 1998 over
een mogelijke grondwetswijziging. De Onderwijsraad zou worden verzocht om
een advies uit te brengen over de mogelijke wijziging van artikel 23 van de
Grondwet, om zo de bestuurlijke vormgeving van de samenwerkingsschool wettelijk
te kunnen regelen. Dat advies zag in 2000 het licht en heeft, zoals bekend,
als basis gediend voor het wijzigingsvoorstel waarover wij vandaag spreken.
De tekst van artikel 23, lid 4 blijft in stand. Er wordt aan toegevoegd dat
openbaar onderwijs niet altijd in openbare scholen hoeft te worden gegeven.
De kern van het voorstel is het verzekeren dat een regeling van samenwerkingsscholen
verenigbaar is met artikel 23 van de Grondwet. In het bijzonder met het onderdeel
daarvan dat de zorgplicht van de overheid voor een voldoende aanbod van openbaar
onderwijs nader specificeert. In het voorstel wordt daarom tot uitdrukking
gebracht dat het openbaar onderwijs bij uitzondering ook in andere dan openbare
scholen kan worden gegeven.Juist door de samenwerkingsschool te baseren op de tweede volzin van artikel
23, lid 4 is duidelijk dat er sprake is van een bijzondere situatie, ofwel
van een uitzondering op de regel. Openbaar onderwijs wordt dus gegeven in
openbare scholen en bijzonder onderwijs in bijzondere scholen. In de nieuwe
tekst van het vierde lid wordt immers bepaald dat afwijking van de eerste
volzin van dat lid mogelijk is, mits tot het ontvangen van openbaar onderwijs
gelegenheid wordt gegeven. Met het voorstel wordt zodoende invulling gegeven
aan het duaal bestel, een bestel waarvoor de basis al is gelegd in 1848 en
waaraan niet wordt getornd. Hier hebben het kabinet en vorige kabinetten voortdurend
op gewezen; daar mag geen twijfel over bestaan. Het voorliggende voorstel
tot wijziging van de Grondwet is in lijn met de opvatting van de Onderwijsraad
en de Raad van State, die steeds hebben betoogd dat de huidige
tekst van de Grondwet in de weg zou staan aan een wettelijke regeling van
de samenwerkingsschool.De vraag of de het bewandelen van deze weg nu wel noodzakelijk is, is
al uitvoerig aan de orde geweest in de behandeling van dit voorstel tot dusver.
De heer Dölle heeft hier zojuist nog uitvoerig op gewezen. Hij gaf aan
dat volgens het huidige kabinet en de vorige kabinetten de grondwetsherziening
staatsrechtelijk overbodig zou zijn. Voor de regering zou de uitkomst van
het debat in dat licht juridisch irrelevant zijn; het zou een nulliteit zijn.
Mede in antwoord daarop benadruk ik graag het volgende. Dit kabinet en voorgaande
kabinetten hebben zich steeds op het standpunt gesteld dat deze grondwetswijziging
strikt genomen niet juridisch noodzakelijk is om ruimte te bieden voor samenwerkingsscholen.
De heer Schuyer heeft zojuist zijn instemming met deze lezing nog eens geëxpliciteerd.
In die zin is de huidige wijziging minder wezenlijk dan de heer Holdijk van
de SGP-fractie mogelijk van opvatting is; "marginaal" vind ik echter
ook te sterk uitgedrukt. In de politiek kan iets marginaals echter best wel
wezenlijk zijn, zoals wij allen weten. Zoals bekend, bestond er bij het parlement
grote twijfel over de grondwettigheid van het wetsvoorstel. De Onderwijsraad
en de Raad van State achtten een Grondwetswijziging nodig. De regering achtte
het van belang dat elke twijfel over de grondwettigheid zou worden uitgesloten.
Daarom heeft de regering het voorstel tot wijziging van artikel 23 van de
Grondwet ingediend. Het belang van de rechtszekerheid is daarmee gediend.
Zo wordt een breed gedragen interpretatie van de Grondwet verkregen. Ook wordt
hierdoor het draagvlak voor verdere wetgeving versterkt. In deze Kamer en
aan overkant is dit de koninklijke weg genoemd. Die willen wij afleggen.De heer Dölle en de heer Schuyer vroegen naar de rechtsgevolgen van
het al dan niet aannemen van dit voorstel. Laat ik mij bij de beantwoording
van die vraag beperken tot het geval dat het wetsvoorstel niet wordt aangenomen.
Als deze herziening niet tot stand komt, zal bij de behandeling van een wetsvoorstel
inzake de samenwerkingsscholen opnieuw de discussie losbarsten over de grondwettigheid
daarvan en over de ruimte die het bestaande artikel 23 biedt. Daar is niemand
bij gebaat. Zoals ook mijn voorganger De Graaf aangaf, is het een kwestie
van politieke opportuniteit en interpretatie van de Grondwet of er een wetsvoorstel
kan worden ingediend en of dit op een meerderheid kan rekenen. Het lijkt mij
daarom verstandig dat deze herziening wordt voltooid.De Tweede Kamer heeft overigens een proeve ontvangen van een wettelijke
regeling. Die invulling is nu niet aan de orde; vandaag praten wij over de
grondwetswijziging. De invulling komt aan de orde bij de behandeling van het
wetsvoorstel over de samenwerkingsschool. Is deze procedure nu constitutioneel
zuiver of niet? Zo vroeg de heer Kox. Deze vraag is eerder herhaaldelijk aan
de orde geweest. Welnu, de grondwetgever is een ander orgaan dan de wetgever.
De grondwetgever behoort daarom eigenstandige afwegingen te maken. Het is
daarom onwenselijk om de behandeling van een wetsvoorstel tot wijziging van
de Grondwet afhankelijk te maken van de uitvoeringswetgeving of van een proeve
daarvan. Ik noem verder twee meer concrete bezwaren. De eerste is, dat al
snel niet meer de grondwetsbepaling zelf doorslaggevend is, maar wat de wetgever
er vandaag mee doet. De tweede is dat het wetsvoorstel waarover dan gedebatteerd
zou worden, nog niet constitutioneel is. Het is dan immers nog niet gebaseerd
op een al in werking getreden nieuwe grondwetsbepaling. Toch sluit dit alles
niet uit dat de regering op verzoek van de Kamer een proeve aan haar voorlegt.
Regering en Kamer beslissen daartoe per geval, en ook dat is in dit geval
gebeurd.Ten slotte ga ik kort in op de interpretatie van het grondwetsartikel.
Hierover zijn eerder vragen gesteld. Deze zijn relevant in verband met het
uitzonderingskarakter van de samenwerkingsschool. Voor de interpretatie van
artikel 23 en de uitleg die de grondwetgever daaraan heeft gegeven is de geschiedenis
van groot belang. Wij hebben het dan over de historisch-grammaticale interpretatiemethode.
Dit betekent nog niet dat andere interpretatiemethoden geen rol kunnen spelen.
De wetgever kan in de toekomst dus anders denken over bijvoorbeeld de ontstaansmogelijkheid
van samenwerkingsscholen, namelijk dat zij ook anders dan door fusie kunnen
ontstaan. Dat valt niet uit te sluiten, maar de regering en de beide Kamers
zijn daar zelf bij. Men moet aannemen dat zij zich ook in de toekomst zullen
laten leiden door de kennelijke bedoeling van de grondwetgever, en die is
duidelijk. Het stemt mij tot tevredenheid om van de heer Dölle te horen
dat het standpunt van de regering tijdens de schriftelijke voorbereiding duidelijker
is geworden voor de CDA-fractie. Ik ben blij dat inmiddels ook andere fracties
al van hun instemming met dit voorstel hebben laten blijken.De heer Dölle (CDA):U stelde dat niet valt uit te sluiten dat de wetgever in de toekomst anders
gaat denken over de situaties waarin een samenwerkingsschool kan worden opgericht
en dat zij dit zullen vertalen in wetgeving. Ter geruststelling zegt u erbij
dat wij daar zelf bij zijn. Ik richt mij tot een van de drie partijen die
zijn betrokken zijn bij de Grondwetsherziening, in dit geval de belangrijkste,
namelijk de regering. Zij zal moeten vasthouden aan de historisch-grammaticale
interpretatie.Minister Pechtold:U bent daar zelf bij. Wij zijn daar zelf bij en u kunt ons daar goed op
controleren, mede gelet op de debatten die over dit punt keer op keer zijn
gevoerd. Vandaar mijn stelling dat wij er altijd zelf bij zijn.De heer Dölle (CDA):Ja, maar wij zijn er niet passief bij.Minister Pechtold:Wij hebben een actieve rol. Als u dat bedoelt: ja, de regering zal daar
een actieve rol in spelen.De heer Kox (SP):De minister zegt: nu zeggen wij dat wij het zo zullen interpreteren en
in de toekomst zijn wij er allemaal zelf bij. Dat help ik iedereen hier hopen,
maar ik weet het nog niet zeker. De regering die dit voorstel heeft ingediend,
gaf er een bepaalde interpretatie aan. Daarna hadden wij een regering die
er niets over zei en de regering die daarop volgde, interpreteert het op deze
wijze. Geldt daarmee voor elke volgende regering en voor elk volgend parlement
dat de lezing die zij ervan geven, de enig juiste is? Wij zijn in dit land
bevoegd om wetten op te stellen die wellicht niet helemaal met de Grondwet
in overeenstemming zijn, maar de wetgever is de wetgever. Dus wat is het nu?De heer Dölle (CDA):De wetgever legt wel de eed van trouw af op de Grondwet.De heer Kox (SP):Dat weet ik, maar deze Kamers beslissen welke wetten zij aannemen en zij
zijn wat dat betreft oppermachtig. Niemand kan daarop toezien.De heer Dölle (CDA):Het feit dat je niet gestraft kunt worden, geeft nog geen legitimatie
voor een afwijking. Ik neem aan dat de SP een wat andere invalshoek heeft
als het gaat om het staatsbestel, maar ook zij zal wel van mening zijn dat
de wetgever getrouw moet zijn aan de Grondwet?De heer Kox (SP):Ja, natuurlijk, maar wat getrouw is, maakt het parlement uit. Daar gaat
het mij echter niet om. Verschillende regeringen hebben interpretaties gegeven
van dit artikel. De vraag is of een volgende regering bevoegd is om te zeggen:
volgens ons staat er dit en dan sluiten wij meer aan bij hoe er eind jaren
negentig over is gedacht dan hoe er in de eerste jaren van de nieuwe eeuw
over werd gedacht. Volgens mij blijft die mogelijkheid bestaan. Dat betekent
dat oprekking mogelijk is van het artikel dat nu beperkt lijkt. Dat zei de
minister ook. Het gaat immers niet zozeer om mijn mening als wel om de opvatting
van de minister.De heer Dölle (CDA):Er is één regering. Er zijn verschillende kabinetten. De
opvatting van de regering ligt nu vast op papier. Dan mag je toch aannemen
dat de regeringen zich daarop oriënteren en niet volgend jaar of over
vier jaar een andere opvatting hebben?Minister Pechtold:Deze regering interpreteert het zoals vandaag besproken. De heer Kox vroeg
of een volgende regering bevoegd is, het anders te interpreteren. Daar ga
ik niet over. Men mag het interpreteren zoals men wil. Ik verwacht in de toekomst
echter wel dat men de kennelijke bedoeling van de grondwetgever – zeker
na het uitgebreide debat dat hierover heeft plaatsgevonden – duidelijk
voor ogen zal hebben. Maar ik ga niet over de bevoegdheden van volgende regeringen
om te interpreteren.Minister Van der Hoeven:Voorzitter. Het onderwerp samenwerkingsscholen heeft een lange geschiedenis.
Wij hebben er vaak over gesproken. De Onderwijsraad en de Raad van State hebben
er een advies over uitgebracht, maar er is altijd sprake geweest van een consistente
lijn, namelijk dat een samenwerkingsschool onder bepaalde strikte voorwaarden
mogelijk moet zijn. Ook deze regering acht het nog steeds wenselijk dat de
bestuurlijke vormgeving van de samenwerkingsschool wettelijk wordt geregeld.
Dit voorstel, wijziging van artikel 23 van de Grondwet, wil de grondslag bieden
voor een wettelijke regeling van die samenwerkingsscholen, maar uitsluitend
in bijzondere gevallen.Natuurlijk is de bestuurlijke samenwerking sinds een aantal jaren in de
Onderwijswet geregeld. Dat klopt. Dat houdt in dat een stichting zowel een
openbare als een bijzondere school in stand kan houden. Nu is echter de mogelijkheid
van samenwerking tussen bijzonder en openbaar onderwijs binnen één
school aan de orde. Dat is anders. Het doel van deze grondwetswijziging is
om erin te voorzien dat het openbaar en het bijzonder onderwijs dezelfde mogelijkheden
tot samenwerking wordt geboden. Het bijzonder onderwijs kan op dit moment
samenwerkingsscholen oprichten van scholen van verschillende richtingen. Het
openbaar onderwijs kan momenteel niet binnen één school –
daar zit het wezenlijke verschil – samenwerken met het bijzonder onderwijs.
Dat kan ertoe leiden dat in voorkomende gevallen het openbaar onderwijs gewoon
verdwijnt. Door de beperking van de mogelijkheden tot samenwerking verdwijnt
het openbaar onderwijs. Bij dreigende opheffing van een openbare school is
de enige optie voor voortbestaan omzetting in algemeen bijzonder onderwijs
en vervolgens fusie met een bijzondere school.Vanuit de opdracht aan de overheid met betrekking tot de zorg voor openbaar
bewijs, is de positie van het openbaar onderwijs van cruciaal belang. Daarbij
gaat het om het behoud van het karakter en het aanbod van het openbaar onderwijs.
Door het mogelijk maken van oprichting van samenwerkingsscholen, krijgt het
openbaar onderwijs dezelfde mogelijkheden tot samenwerking als het bijzonder
onderwijs en kan het eventueel verdwijnen van openbaar onderwijs worden voorkomen.
Deze grondwetswijziging biedt ook een oplossing voor bestaande samenwerkingsscholen
waarbinnen de facto reeds sprake is van samenwerking tussen openbaar en bijzonder
onderwijs. Op grond de huidige wetgeving worden deze scholen als openbare
school of als bijzondere school beschouwd.De heer Dölle vroeg of het wetsvoorstel over samenwerkingsscholen
tot stand kan komen als deze wijziging van artikel 23 van de Grondwet niet
doorgaat. Een herziening van de Grondwet is, zoals eerder is gezegd, naar
het oordeel van de regering strikt formeel-juridisch niet noodzakelijk. Met
een meerderheid van de Tweede Kamer heeft de regering echter wel gemeend dat
het wenselijk is om duidelijkheid te scheppen over de interpretatie van de
Grondwet op dit punt en daarom is een wijzigingsvoorstel ingediend. Als deze
herziening niet tot stand komt, zal weer een enorm gedoe ontstaan over de
grondwettigheid en de ruimte die het bestaande artikel 23 biedt. Daarmee wordt
echt niemand geholpen. Het is dan een kwestie van politieke opportuniteit
en interpretatie van de Grondwet of er wetgeving kan worden ingediend en of
deze op een meerderheid kan rekenen. Daarom vind ik het van belang om deze
herziening te voltooien. Uit de totstandkomingsgeschiedenis blijkt dat samenwerkingsscholen
alleen in nauw omschreven uitzonderingssituaties tot stand mogen komen.De heer Dölle vroeg ook of de tijd het probleem niet heeft achterhaald
en of wij niet met een kanon op een mug schieten. Omdat in het parlement vraagtekens
werden gezet bij de grondwettigheid, is advies gevraagd aan de Onderwijsraad
over een wijziging van de Grondwet. Deze wijziging voorkomt dat het misverstand
dat bestaat over de vraag of openbaar onderwijs ook in andere dan openbare
scholen kan worden gegeven, blijft bestaan. Daar moeten wij vanaf. De huidige
tekst is kennelijk onvoldoende duidelijk. Daarom is aanpassing met het oog
op de rechtszekerheid goed en ook duidelijk en zinvol. Met dit wetsvoorstel
wordt in artikel 23 verankerd dat openbaar onderwijs ook in andere dan openbare
scholen kan worden gegeven. Het hoeft echter niet, het is geen voorschrift.
Het kan.Het voorliggende wetsvoorstel is het tekstvoorstel van de Onderwijsraad.
De tekst van artikel 23, lid 4, blijft in stand en toegevoegd wordt slechts
dat openbaar onderwijs niet altijd in openbare scholen hoeft te worden gegeven.
Er is al gezegd wat er gebeurt als dit voorstel wordt verworpen. Als het wetsvoorstel
wordt aanvaard, kan er een wettelijke regeling tot stand komen. Daarmee wordt
de institutionele samenwerking in een aantal gevallen ook juridisch mogelijk.
Dat is zinvol en belangrijk. De rechtsgevolgen van aanvaarding zijn dat openbaar
en bijzonder onderwijs dezelfde mogelijkheid tot samenwerking krijgen. Het
verdwijnen van openbaar onderwijs wordt daardoor in een aantal gevallen voorkomen.
Hierdoor wordt een bijdrage geleverd aan het behoud van het openbaar onderwijs
op het platteland. Er komt uiteraard ook een oplossing voor de bestaande samenwerkingsscholen.
Daarmee wordt antwoord gegeven op een behoefte die in de praktijk bestaat.
Er komt ook een einde aan de discussie over de vraag of het oprichten van
samenwerkingsscholen wel mogelijk is.Er is geen nader onderzoek gedaan na 2002 naar aantallen. Op dit moment
zijn er geen aanvragen bekend bij Cfi, waar de aanvragen worden ingediend.
Wat er eventueel in Borsele gaat gebeuren, wachten wij af. Aanname van dit
wetsvoorstel maakt in elk geval de situatie en de mogelijkheden helder.De heer Dölle heeft gevraagd of nog steeds geldt dat samenwerkingsscholen
niet gestimuleerd worden. Natuurlijk is er wat dat betreft geen verandering
gekomen in het standpunt van het vorige kabinet en van dit kabinet. De bedoeling
is dat dit uitsluitend een oplossing is voor bijzondere situaties. Het advies
van de Onderwijsraad ging daarover. En het kabinet is het daarmee eens. Het
duale onderwijsbestel staat dus voorop. De samenwerkingsschool mag geen sluiproute
zijn om het duale bestel te ondermijnen. Overigens wordt het weliswaar mogelijk
dat binnen één school zowel openbaar als bijzonder onderwijs
wordt verzorgd, maar de eisen en de wezenskenmerken voor het openbaar onderwijs
blijven onverkort gelden. Ook aan de vrijheid van het bijzonder onderwijs
wordt geen afbreuk gedaan.Ik vat het als volgt samen: de samenwerkingsschool is geen regel, maar
moet een uitzondering blijven. Daarom stelt het kabinet zich op het standpunt
dat een samenwerkingsschool alleen door fusie tot stand kan komen. De stichting
van nieuwe samenwerkingsscholen is dus niet mogelijk.Juist door de samenwerkingsschool te baseren op de tweede volzin van artikel
23, lid 4, is het helder dat er sprake moet zijn van een bijzondere situatie
en dus van een uitzondering op de regel, zo zeg ik tegen de heer Holdijk.
Die regel is: openbaar onderwijs wordt gegeven in openbare scholen en bijzonder
onderwijs in bijzondere scholen. In de nieuwe tekst van artikel 24, lid 4,
wordt immers bepaald dat afwijking van de eerste volzin mogelijk is, mits
er tot het ontvangen van openbaar onderwijs gelegenheid wordt gegeven. Het
gaat dus nog steeds om een beperking.Ik maak nog enkele opmerkingen over de ingediende proeve. De Tweede Kamer
heeft een proeve ontvangen van de wettelijke regeling. Inderdaad praten wij
daar nu niet over; dat komt later aan de orde. Bij het in te dienen wetsvoorstel
zullen de uitgangspunten, zoals het behoud van het duale bestel, voldoende
waarborgen dat er nooit sprake zal zijn van dwang en dat de samenwerkingsschool
alleen in uitzonderingssituaties gesticht kan worden. Die uitgangspunten zullen
in acht genomen worden. Uiteraard wordt de tekst van de proeve ook afgezet
tegen andere ambities van het kabinet. Hierbij denk ik met name aan de ambities
inzake deregulering.In de proeve is nadrukkelijk opgenomen dat een samenwerkingsschool alleen
mogelijk is, wanneer een school te klein is om als aparte school te functioneren.
Die zit dan onder de opheffingsnorm. Een samenwerkingsschool is dus alleen
mogelijk, wanneer een school met opheffing bedreigd wordt. De Tweede Kamer
heeft daar uitvoerig over gesproken. Daarbij is ook gekeken naar de mogelijkheden
van enige verruiming van de reikwijdte om een breed draagvlak te verkrijgen.
Ik onderken dat ook, zo merk ik op aan het adres van de heer Kox. Bij het
in te dienen wetsvoorstel zal er dan ook rekening worden gehouden met de suggestie
om het in gevaar komen van de continuïteit – dat zie je aan de
teruglopende aantallen leerlingen – van een of meer scholen als uitgangspunt
te nemen. Tegen de heer Schuyer zeg ik dat er in de Tweede Kamer overeenstemming
is over deze reikwijdte en over de continuïteit van een of meer scholen.De heer Holdijk vroeg om een garantie. Collega Pechtold zei al dat garanties
nooit gegeven kunnen worden. Natuurlijk ligt de opvatting van de regering
vast, alsook die van de Eerste Kamer, na de stemming. Alhoewel de Eerste Kamer
eeuwig is, is de samenstelling aan verandering onderhevig. Daarom zeg ik tegen
de heer Dölle: dat soort garanties kunt u niet geven en kunnen wij niet
geven.Dat brengt mij tot slot bij een vraag van de heer Holdijk over het voorstel
dat alle scholen bijzonder zouden moeten worden. Eigenlijk is dat een oud
voorstel. De heer Veling heeft dat voorstel nu gelanceerd; het CDA heeft dat
ook eens gedaan. Ik weet dat in de Tweede Kamer met name de Partij van de
Arbeid heeft gevraagd wat er gebeurt als de grondslag van het openbaar onderwijs
verandert. Dit komt op de een of andere manier steeds terug, maar wel met
een andere invalshoek. De realiteit is nu dat een aantal gemeenten het openbaar
onderwijs op afstand zet en steeds meer kiest voor stichting van een school
op een algemeen bijzondere grondslag. Je ziet dat men dan gaat samenwerken
met bijvoorbeeld het rooms-katholiek of protestants-christelijk onderwijs.
Dat is een achterliggende reden voor dit wetsvoorstel. Door de samenwerkingsschool
expliciet mogelijk te maken, is dit soort constructies niet meer nodig en
kun je ervoor zorgen dat het openbaar onderwijs ook op het platteland kan
worden behouden. Er werd een opmerking gemaakt over de kleine richtingen,
maar het openbaar onderwijs is soms ook een kleine richting en dan moet er
een oplossing worden gevonden om het ook op het platteland in ere te houden.Ik meen hiermee alle vragen van de Kamer te hebben beantwoord.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Ik dank de ministers voor hun antwoorden. Ik heb er weer veel
van geleerd, ook al waren zij vooral voor andere leden bestemd. In mijn tweede
termijn wil ik vooral ingaan op de bijdrage van de heer Dölle,
die twee opmerkingen heeft gemaakt die mij buitengewoon interesseerden.De eerste was dat de waarden in een openbare school door de politiek worden
vastgesteld. Ik kan hem uit de droom helpen. Dat is al lang niet meer het
geval. Steeds minder openbare scholen worden niet meer rechtstreeks door gemeenten
bestuurd. Ik moet eerlijk zeggen dat dit een heel goede ontwikkeling is. Gemeenten
bleken in de praktijk heel slecht in staat om eerst als bestuur van het openbaar
onderwijs de belangen van dat openbaar onderwijs te behartigen en vervolgens
als gemeentebestuur een afweging te maken tussen de verschillende belangen.
Dat leidde er vaak toe dat het openbaar onderwijs de sluitpost van de begroting
was. Toen ik nog gemeenteraadslid was, heb ik wel eens verzucht dat het openbaar
onderwijs recht had op net zo'n betrokken bestuur als het bijzonder onderwijs.
Dat zie je nu gebeuren. Steeds meer gemeenten zetten het schoolbestuur op
afstand, waardoor het in staat is om de belangen van het openbaar onderwijs
naar behoren te behartigen.De tweede opmerking van de heer Dölle is mij uit het hart gegrepen.
Hij zei dat een school een gemeenschap is. Hij zei zelfs "een waardengemeenschap".
Dat ben ik helemaal met hem eens. Een school is geen bedrijf. Wij moeten een
school ook vooral niet als een bedrijf willen organiseren. Zeker bij grote
scholen zie je die neiging nogal eens. Dat moeten dat blijven tegengaan. Een
school is een gemeenschap! In deze gemeenschap worden waarden overgedragen.
De belangrijkste motivatie op grond waarvan ouders en kinderen kiezen voor
een school, is dat zij zich in die gemeenschap thuis voelen. Daarbij kan religie
een rol spelen, maar ook zaken als het pedagogisch didactisch concept. Ik
wil daarom niet zo'n scherp onderscheid als de heer Dölle maken in de
wijze waarop de waarden van de openbare en de bijzondere scholen worden bepaald.
Naar mijn mening is de wereld in dit opzicht behoorlijk veranderd sinds 1917.
Wij moeten ook op dit terrein waken voor verstening.Naast pedagogisch-didactische concepten gaat het ook om zoiets ongrijpbaars,
maar wel essentieels, als het begrip warmte. Op grond van dat soort criteria
kiezen ouders en kinderen voor een school. Het is heel goed als mensen zich
onderdeel van een dergelijke gemeenschap kunnen voelen. Vervolgens moeten
deze gemeenschappen wel met elkaar in gesprek. De gemeenschappen moeten elkaar
kunnen ontmoeten. Gemeenschappen moeten van elkaar willen leren. Zij moeten
kennis willen nemen van elkaars doen en laten.In dat opzicht is dit wetsvoorstel naar mijn mening nogal zuinig. De reactie
van het CDA op het wetsvoorstel komt naar mijn mening neer op koudwatervrees.
Wat is er toch op tegen om op je eigen school je eigen onderwijs met je eigen
leerkrachten te hebben maar er vervolgens mee te worden geconfronteerd hoe
andere gemeenschappen het doen? Dat lijkt mij geen bedreiging, maar een kans.
Deze kans komt overeen met eisen die op andere terreinen aan scholen worden
gesteld. Alle partijen waren het erover eens dat scholen een rol hebben ten
aanzien van burgerschapsvorming en integratie, plus allerlei andere taken
met betrekking tot de maatschappelijke participatie die wij van kinderen verwachten.
Het is logisch dat scholen daarin een rol spelen. Wij moeten dan niet angstig
zijn om de confrontatie tussen de verschillende culturen en leefgewoonten
te durven aangaan. Uiteindelijk zullen wij het samen moeten doen. Een samenwerkingsschool
lijkt mij een prachtig middel. Wat mij betreft, zou dat best nog verder mogen
worden uitgebreid.De heer Dölle (CDA):In dat laatste klinkt nog het oude adagium van de PvdA "samen onverdeeld
naar de openbare school" door.Mevrouw Linthorst (PvdA):Volgens mij heeft ook het CDA iets met "samen".De heer Dölle (CDA):Jazeker! Ik wil ook niet zeggen dat wij uitgaan van "samen verdeeld
naar de openbare school". Maar goed, ik kom er zo dadelijk nog wel op
terug.Voorzitter. Ik dank de regering voor haar antwoorden. Wij waren vergeten
om stemming over dit wetsvoorstel te vragen, terwijl wij het bij een grondwetsherziening
toch wel nodig vinden om erover te stemmen. Wij zouden hierover volgende week
willen stemmen, opdat wij ons nog kunnen beraden.Verder intrigeerde het mij dat minister Pechtold er naar aanleiding van
een opmerking over de steeds veranderende samenstelling van de regering de
nadruk op legde dat hier drie partijen bij betrokken zijn: Tweede Kamer, Eerste
Kamer en regering. Minister Van der Hoeven wees erop dat ook de Kamers niet
altijd hetzelfde blijven, dat de krachtsverhoudingen tussen de fracties ook
steeds veranderen. Minister Pechtold stelde dat je dan ook niet kunt garanderen
dat de uitleg die hier nu aan gegeven wordt, over drie of vier jaar nog steeds
zal gelden. Ik ga ervan uit dat de regering een heel specifiek staatsorgaan
is dat in de regel met één mond spreekt. Zij heeft bij de interpretatie
het voortouw, zij legt haar opvatting vast en volgende kabinetten zijn daar
in beginsel aan gehouden. Zo bleek dit kabinet gehouden aan de opvatting van
het vorige kabinet dat grondwetsherziening niet nodig was. De regering is
dus geen instituut dat door een wisseling van personen van opvatting kan veranderen,
de regering is een continue factor. Ik ga er dan ook van uit dat de regering
haar opvatting niet alleen passief, maar ook actief verdedigt als die wordt
bestreden of als er in strijd met die opvatting wordt gehandeld.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik wil de CDA-fractie natuurlijk geen enkele aanleiding geven om tegen
dit wetsvoorstel te stemmen, maar gelet op de voorbereidingstijd van dit wetsvoorstel
en de lengte van de vervolgtrajecten neem ik aan dat de heer Dölle niet
bedoelt dat enig voortschrijdend inzicht geen gevolgen zou mogen hebben.De heer Dölle (CDA):Natuurlijk mag voortschrijdend inzicht gevolgen hebben, maar op een gegeven
moment sluit je zo'n proces af met een grondwetsherziening. Dan moet je er
toch van op aan kunnen dat de regering zich houdt aan de uitleg die daarmee
wordt vastgelegd. Het ligt voor de volksvertegenwoordiging misschien inderdaad
iets anders, zoals minister Van der Hoeven zegt, maar tot de heer Kox zeg
ik dat ook een volksvertegenwoordiger via zijn eed tot op zekere hoogte gehouden is aan de interpretatie van de Grondwet en van de rechten die
daaraan ontleend kunnen worden.Ik begrijp heel goed dat de regering vindt dat grondwetswijziging strikt
formeel juridisch niet nodig is. Minister Pechtold zegt dat de regering de
koninklijke weg gekozen heeft om te voorkomen dat er bij het indienen van
een nieuw wetsvoorstel weer gezegd zou worden dat het niet grondwettig is.
De regering wil voor eens en voor altijd duidelijkheid verschaffen en dit
probleem uit de wereld helpen. Nu staan wij sympathiek tegenover dit voorstel,
maar ik vraag me wel af of verwerping van dit wetsvoorstel echt geen enkel
effect zou hebben. De grondwetgever, in dit geval de Eerste Kamer, verwerpt
een voorstel waarin de samenwerkingsschool grondwettelijk verankerd wordt.
Ik zie heel goed dat het politieke gevolg van verwerpen is dat het gedonder
weer begint, dat er weer onduidelijkheid is en dat de scholen geen zekerheid
hebben. Welke juridische gevolgen heeft verwerpen echter?Mevrouw Linthorst van de PvdA vroeg nog of het CDA niet bang is voor koud
water en stelde dat openbare scholen, zoals wij die zien, er al lang niet
meer zijn. Ik bedoelde te zeggen – en excuses als ik mij daartoe verkeerd
heb uitgedrukt – dat waardeloze scholen, scholen zonder waarde, niet
bestaan. In ons duale bestel ligt de eindverantwoordelijkheid voor de waarden
die in het openbaar onderwijs worden uitgedragen, omdat het van overheidswege
gegeven onderwijs is, bij de overheid en in die zin bij de politiek. Ik heb
als gemeenteraadslid ongeveer dezelfde ervaring, maar de eindverantwoordelijkheid
ligt bij de overheid en in die zin bij de politiek. De eindverantwoordelijkheid
voor dat onderdeel van de waardeoverdracht ligt in het bijzonder onderwijs
anders. Dat bedoelde ik te zeggen.En angst voor de botsing van culturen, het samengaan van allerlei stromingen
in één school? Nog afgezien van het feit dat ik niet voor het
bijzonder onderwijs kan spreken, maar slechts voor de CDA-fractie, mij lijkt
die angst niet aanwezig in het veld, als je ziet wat scholen voor kinderen
doen aan oriëntatie op de wereld waarin zij leven. Zowel op openbare
als bijzondere scholen is dat niet het hoofdprobleem. Ik wilde op het volgende
wijzen. Als je bijzonder en openbaar in een school samenbrengt, moet het bijzonder
onderwijs afslijten. Dat is het logische en normale gevolg, uit eerbied voor
het openbare onderwijs. Je kunt niet meer de normativiteit van het christendom
of van een bepaald pedagogisch of didactisch concept van een levensovertuiging
nadrukkelijk betrekken in het onderwijs. Dan doe je namelijk te kort aan de
kinderen die het openbaar onderwijs volgen, omdat de ouders mogen verwachten
dat zij ervan verschoond blijven.Mevrouw Linthorst (PvdA):Algemeen toegankelijk onderwijs en onderwijs dat open staat voor ieder
kind, wil niet zeggen dat het onderwijs is waarin kinderen niets mogen zien
of ervaren van de manifestaties van andere culturen. Het lijkt mij zelfs behoorlijk
ongezond als het wel zo zou zijn. Het gaat erom dat het algemeen toegankelijk
onderwijs is, dat ieder kind er wordt geaccepteerd. Het mag natuurlijk niet
opgelegd worden, maar ervan kennisnemen lijkt mij alleen maar een verrijking
voor kinderen.De heer Dölle (CDA):Dan vallen wij in herhalingen. Ik ben het met u eens. Kennisnemen van
alle stromingen die er in de wereld zijn, die mensen drijven en die de geschiedenis
meebepalen, hoort op de openbare school en hoort op de bijzondere school.
Een ander aspect is echter de normativiteit van religie, van levensbeschouwingen,
die je op de bijzondere scholen op een andere wijze kunt inbrengen dan op
een openbare school. Mevrouw Linthorst noemt het misschien angst voor koud
water, maar ik zou het anders omschrijven.De heer Schuyer (D66):Mevrouw de voorzitter. Dank voor de beantwoording van regeringszijde.
De heer Holdijk heeft nadrukkelijk verzocht om te reageren op een lezing van
de heer Veling, waarin hij de uitdaging stelde dat het openbaar onderwijs
de uitzondering moet zijn en het bijzonder onderwijs de norm. Hij noemde het
revolutionair. De minister heeft al gezegd dat het op zichzelf een oud onderwerp
is. Dat is ook zo. In 1970 – ik kan er één of twee jaar
naast zitten – presenteerde mijn partij een nota, waarvan ik zelf één
van de auteurs was, waarin de stelling werd verdedigd dat het openbaar onderwijs
inderdaad in bijzondere vorm zou moeten worden gegeven. De overweging daarbij
was dat de overheid tegenover elke school op dezelfde manier moest staan.
De heer Holdijk heeft al gezegd dat hij op voorhand nog niet zover is dat
hij ook vindt wat de heer Veling vindt. Een van de bezwaren die iedere keer
aan de orde kwamen, was dat de financiering dan een probleem zou worden. Doordat
het openbaar onderwijs de norm voor de financiering is, zou het de vraag zijn
op welke wijze gemeenten omgaan met de toewijzing van de extra gelden, bovenop
de gelden van het Rijk. Dat was altijd een grote handicap. De tijd werkt in
ons voordeel, want er vindt steeds meer verbijzondering van het openbaar onderwijs
plaats. De heer Dölle en mevrouw Linthorst hadden een aardig interruptiedebat.
Waarom kan er in Frankrijk in één keer een verbod komen op het
hangen van een kruis in een school? Omdat er daar alleen openbaar onderwijs
is. Alle zichtbare religieuze uitingen zijn verboden. Het gaat niet om de
ontmoeting als zodanig, maar om het uitdragen van beschouwingen. Het Nederlandse
onderwijs kent deze discussie niet, omdat in de openbare school geen kruis
wordt opgehangen, want de mensen die dat op prijs stellen, kunnen het in het
bijzonder onderwijs krijgen. Dat grote goed moet beschermd worden.Waarom dit wetsvoorstel? Ik ben het met mevrouw Linthorst eens dat er
ruimte moet zijn voor mensen die uit overtuiging van een publiekrechtelijke
en een privaatrechtelijke organisatie met elkaar naar school gaan en dat dat
ook in een stichting mag plaatsvinden. Maar goed, ik respecteer de huidige
situatie. De minister voor Bestuurlijke Vernieuwing heeft het goed gezegd.
Elke twijfel over de grondwettigheid moet nu maar eens worden uitgesloten.
Laten wij dat duidelijk maken in deze interpretatie. Naar onze opvatting was
dat niet nodig, maar wij hebben te respecteren dat velen daar toch op een
andere manier naar kijken en die onduidelijkheid ervaren.Kortom, wij zullen dit wetsvoorstel steunen. Wij respecteren de interpretatie
die aan het wetsvoorstel wordt gegeven en accepteren dat niets voor de eeuwigheid
is vastgelegd. Dat mag niemand vragen. Het is evident dat de wetsinterpretatie
een belangrijke basis is voor ons besluit. Wij zullen ons in
ons stemgedrag dus niet onthouden.Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. Aan hetgeen ik eerder heb gezegd, voeg ik toe wat voor de
VVD het ultieme argument is om voor dit wetsvoorstel te stemmen. Wij willen
absoluut dat er overal in dit land, ook in gebenedijde, dunbevolkte gebieden
scholen zijn waar kinderen terecht kunnen. Dat is voor ons basaal.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Dank aan de beide woordvoerders namens de regering voor hun
reactie op onze bijdrage in eerste termijn. Ik hoop dat zij het niet ervaren
als schrijnend onrecht als ik zeg dat daaruit eigenlijk niet veel nieuws naar
voren kwam. Dat betekent alleen maar een onderstreping van de goede voorbereiding
van deze behandeling.Er is wat mij betreft geen behoefte aan een hernieuwde discussie. Voortzetting
van de discussie op bepaalde punten kan natuurlijk nuttig zijn. De minister
voor Bestuurlijke Vernieuwing en die van Onderwijs zijn ingegaan op het rechtsgevolg
van niet-aanneming van dit wetsvoorstel. Het komt erop neer dat er een nieuwe
discussie kan ontstaan over de grondwettigheid van de samenwerkingsgrond.
Dat zou volgens de regering de ultieme argumentatie moeten zijn voor de hier
aanwezige fracties om het wetsvoorstel wel te steunen.De minister voor Bestuurlijke Vernieuwing merkte min of meer terzijde
op dat hij deze grondwetswijziging niet als een wezenlijke verandering van
artikel 23 ziet. Dat is een zienswijze, maar in mijn benadering, die uitgaat
van een strikt duaal stelsel, is er grond om te zeggen dat een derde variant
grondwettelijk gezien een wezenlijke verandering is. Ik citeer uit een commentaar
van de heren Mentink en Vermeulen, uit 2003: "Afgezien van het voorstel
inzake de samenwerkingsschool is het twijfelachtig of artikel 23 Grondwet
op afzienbare termijn wezenlijk wordt gewijzigd." (p. 16) Met andere
woorden: de samenwerkingsschool is in de visie van deze auteurs wél
een wezenlijke wijziging. Wij kunnen daar nog lang over twisten, maar ik wil
mijn benadering slechts verduidelijken.De minister van onderwijs heeft nog eens het uitzonderingskarakter van
deze grondwetswijziging benadrukt. Zij heeft nog eens gezegd dat er geen onwrikbare
garanties zijn te geven voor de toekomst. Ik denk niet dat niemand in deze
Kamer dat kan tegenspreken, ook al is er nu een proeve van een wetsvoorstel.
Aanvankelijk was het de bedoeling dat dat wetsvoorstel voorjaar 2006 zou worden
ingediend, dan wel al kracht van wet zou hebben. Zelfs als deze wijziging
nú wordt aangenomen, is de vraag of het wetsvoorstel nog in deze kabinetsperiode
tot stand komt. Maar dat vind ik niet belangrijk, ik ben het eens met de visie
die zegt dat je je oordeel over de grondwetsherziening niet afhankelijk moet
maken van welke uitvoeringswetgeving dan ook. De meeste moeite heeft de SGP-fractie
nog met het feit dat ook via deze grondwetswijziging en deze aanvulling op
de huidige grondwetstekst de normering van artikel 23 zwak blijft, zoals ik
ook al eerder heb betoogd. Ik wil daarover niet alleen op eigen gezag spreken,
ik kan hierbij ook diverse gerenommeerde auteurs aanroepen die erop hebben
gewezen dat er weliswaar elementen zijn die een waarborgkarakter hebben in
artikel 23, maar dat er veel meer elementen zijn die dat nauwelijks hebben.
Met andere woorden: de wetgever is uiteindelijk degene die beslist over de
vormgeving. Ik heb goed geluisterd naar de diverse woordvoerders, met name
ook naar degenen die benadrukt hebben dat zij het uitzonderlijke karakter
steunen dat de regering voor ogen staat. Anderen respecteren en aanvaarden
dit, maar willen bij voorkeur verdergaan. Ik hoop dat wij vóór
volgende week tot een ultieme beoordeling van dit wetsvoorstel kunnen komen.De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun antwoorden. Ik
stel drie zaken vast op grond van de antwoorden van de bewindslieden en het
debat. De samenwerkingsscholen verdragen zich na aanname van deze grondwetswijziging
met de Grondwet, waardoor het probleem daarmee is opgelost. De samenwerkingsscholen
blijven verder een uitzondering op de regel van het duale bestel; op basis
van deze wijziging kan het percentage samenwerkingsscholen niet worden opgerekt
naar 15%, 25% of 49% van alle scholen. Dat wordt hier
niet bedoeld en die afspraak zal ons tot in lengte van dagen binden. Het duale
bestel wordt dus ook niet bedreigd door deze grondwetswijziging. Een derde
vaststelling is echter dat de precieze reikwijdte van de uitzonderingsmogelijkheid
afhankelijk is en zal blijven van de concrete maatschappelijke en politieke
verhoudingen. Die kunnen een rekkelijkere of een preciezere interpretatie
wenselijk maken. Immers, waar de Grondwet moet zorgen dat zaken op orde zijn,
dienen wetten toch vooral concrete antwoorden op concrete vragen te zijn.Dat betekent dat de SP-fractie voor deze grondwetswijziging zal stemmen,
maar dan wel vanuit een "rekkelijke" grondhouding. De fractie verbindt
aan de stem vóór de wetswijziging het recht om te bezien hoe
rekkelijk de leer zal moeten zijn als wij gaan spreken over de concrete wetgeving.
Op dat moment moeten actuele concrete vragen worden beantwoord, niet alleen
over het onderwijs op het platteland, maar ook over het bevorderen van gemengde
scholen in delen van bijvoorbeeld grotere steden. Ik blijf daarom van mening
dat nieuwe informatie over aantallen, ontwikkelingen, plannen en ervaringen
echt nodig is. De minister van Onderwijs kan ons niet laten spreken over scholen
op basis van gegevens van vier jaar oud; die gegevens zijn te oud. Ik vind
dat iemand dat uit moet zoeken. Ik kijk daarbij niet in eerste instantie naar
de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties, hoewel er
oud-senatoren zijn die vinden dat hij ruimschoots de tijd zou hebben om zoiets
te doen. Ik kijk in eerste instantie naar de minister van Onderwijs. Ik ben
er zelfs van overtuigd dat er ambtenaren zijn die weten hoeveel samenwerkingsscholen
er nu zijn, en hoe het daarmee zit. Die ambtenaren moeten het alleen nog even
aan de minister en aan de leden van de Kamer vertellen. Ik vraag de minister
daar in tweede termijn wat meer over toe te zeggen, want wij gaan hoe dan
ook over deze wetgeving spreken, en dan hebben wij deze gegevens nodig.Ik ben het volledig eens met de heer Dölle dat de leden van deze
Kamer gehouden zijn de Grondwet te respecteren, zelfs om deze te verdedigen.
Hij zal het tegelijkertijd met mij eens zijn dat er geen constitutioneel
hof in Nederland is. Dat betekent dat het parlement altijd zijn eigen beoordelaar
zal zijn. Het heeft dus het onvervreemdbare recht om de eigen besluiten te
interpreteren, zelfs bij het nemen van nieuwe besluiten. Dit is nu eenmaal
het stelsel in Nederland. Ooit komt het initiatiefwetsvoorstel-Halsema daarover
hier ter sprake, maar voorlopig is de grondwettige situatie zoals ik die zojuist
geschetst heb, de actuele. Het parlement interpreteert de eigen besluiten,
en er staat geen instantie boven.De heer Dölle (CDA):Dat het in ons land in laatste instantie aan de politiek is toevertrouwd
om de Grondwet te duiden, is gebaseerd op het vertrouwen dat de politiek zorgvuldig
met de Grondwet omgaat.De heer Kox (SP):Ja. Daarover zijn wij het eens.Minister Pechtold:Voorzitter. Ik denk dat wij nog een lang debat over "wezenlijk"
of "marginaal" kunnen voeren, mijnheer Holdijk. Ik meen dat dit
vooral een koninklijke pragmatische oplossing is om "gedonder",
om met de woorden van de heer Dölle te spreken, te voorkomen.In eerste termijn ben ik inderdaad wat vluchtig op de interpretatie van
de Grondwet ingegaan. Allereerst moeten wij ons ervan bewust zijn dat de grondwetgever
en de wetgever in staatsrechtelijke zin verschillende organen zijn. De wetgever
moet de Grondwet natuurlijk ook interpreteren. Voor die interpretatie zijn
tekst en geschiedenis van de grondwetbepalingen van groot belang. De wetgever –
de regering, de Tweede Kamer en de Eerste Kamer – is gebonden aan de
Grondwet. Daarmee is niet gezegd dat er geen enkele ruimte meer is voor de
wetgever, maar die ruimte is wel beperkt.De heer Dölle heeft gevraagd wat de juridische betekenis is van het
verwerpen van dit wetsvoorstel. In dat geval is er geen grondwetswijziging
die de bestaande onduidelijkheid opheft en er is dan geen bindende uitspraak
van de grondwetgever. Er zijn natuurlijk wel zwaarwegende adviezen, zowel
van de Raad van State als van de Onderwijsraad en anderen, waarin wordt betoogd
dat de ruimte in de huidige Grondwet in dezen heel beperkt is.Minister Van der Hoeven:Voorzitter. Mevrouw Linthorst heeft gelijk: er bestaat geen waardevrij
onderwijs. De dialoog met en de ontmoeting tussen de gemeenschappen is juist
op het gebied van het burgerschap enorm belangrijk. Dat kan op heel veel manieren
gestalte krijgen. Ik denk dat het van belang is dat wij dat niet ophangen
aan dit voorstel tot grondwetswijziging, want dat gaat over meer en het kan
verschillende vormen hebben.De regering is natuurlijk de hoeder van de Grondwet; zij moet op dit gebied
het voortouw nemen. De opvolgers zijn gehouden aan hetgeen door de regering
is voorgesteld en door de Tweede en Eerste Kamer is vastgelegd. Dat is waar,
maar de heer Dölle weet net zo goed als ik dat er altijd een mogelijkheid
tot wijziging is. Het voortouw moet echter liggen waar dat hoort en dat is
bij de regering. Daar heeft de heer Dölle gelijk in.De proeve van het wetsvoorstel moet zo snel mogelijk verschijnen. Ik denk
ook dat wij daaraan zijn gehouden. De heer Holdijk zegt dat de normering van
artikel 23 zwak blijft, dat er elementen zijn die nauwelijks een waarborgfunctie
hebben en dat uiteindelijk de wetgever beslist. Dat is zo, maar het is de
grondwetgever die juist tijdens een debat richting geeft aan en uitleg geeft
over de reikwijdte van de uitzonderingsbepaling. Wat wij nu met elkaar gedeeld
hebben, is richtinggevend, ook voor het debat van straks. Zo hoort het ook
te zijn.Bij het wetsvoorstel inzake de samenwerkingsscholen zal ik zeker kijken
naar de stand van zaken, naar het aantal samenwerkingsscholen, naar de gedane
aanvragen en wat dies meer zij. Dat lijkt mij goed omdat wij daarmee ook kunnen
aangeven op welke manier het wetsvoorstel wordt ingezet.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, volgende week over dit wetsvoorstel te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 15.55 uur tot 16.45 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-929-943.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl