Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2000 (26800, nr. 1)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 109-154

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

04-10-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 3, pagina 109-154

23-09-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26800Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (donderdag 23 september 1999)Pagina 83-83
Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2000 (26800, nr. 1)Pagina 109-154
Regeling van werkzaamheden (donderdag 23 september 1999)Pagina 106-109
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 23 september 1999)Pagina 155-155
Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2000 (26800, nr. 1)Pagina 83-106
Noot bij p. 83: Schriftelijke antwoorden van de minister-president op vragen, gesteld in de eerste termijn van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2000Pagina 156-164

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 214 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van:de algemene politieke
beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2000 (26800, nr. 1).De voorzitter:Ik deel de Kamer mee, dat mijn streven erop gericht is de vergadering
vanavond uiterlijk om elf uur te sluiten. Alle beslissingen die ik neem zullen
in dat licht staan. Dan hoeft u zich niet meer af te vragen waarom er ineens
niet meer of korter of minder geïnterrumpeerd mag worden. Het komt omdat
u allen het met mij eens bent dat wij vanavond de vergadering om elf uur zullen
sluiten.De beraadslaging wordt hervat.Minister Kok:Mevrouw de voorzitter! Ik kom te spreken over onderwerpen die verband
houden met arbeidsmarkt, werkgelegenheid en inactiviteit. De arbeidsdeelname
blijft stijgen. Het beroep op de sociale zekerheid neemt verder af. Toch staan
nog honderdduizenden mensen aan de kant, langdurig werklozen, arbeidsgehandicapten
en mensen die om andere redenen geen aansluiting kunnen vinden bij het arbeidsproces.
Wij kunnen dus echt spreken over een arbeidsmarkt met twee gezichten: aan
de ene kant een toenemend aantal moeilijk vervulbare vacatures en aan de andere
kant een aanzienlijk onbenut menselijk potentieel. Het kabinetsbeleid is gebaseerd
op drie uitgangspunten: het vergroten van het arbeidsaanbod, preventie en
reïntegratie en het verbeteren van de uitvoering. Wat het arbeidsaanbod
betreft is het van belang om mensen die de weg naar de arbeidsmarkt nog niet
hebben gevonden te activeren. Ik noem een aantal instrumenten die daarbij
worden toegepast. Een grote financiële impuls voor de kinderopvang, de
Wet stimulering arbeidsdeelname allochtonen, het wetsvoorstel verbod op leeftijdsdiscriminatie,
de Wet REA en de maatregelen uit de discussienota Arbeid en zorg. De rol van
het bedrijfsleven bij dit alles is van groot belang. Door middel van fiscale
stimulansen wordt dan ook scholing door bedrijven ondersteund. Over een grotere
arbeidsparticipatie van ouderen heeft het kabinet inmiddels een adviesaanvrage
aan de SER gericht. Mede aan de hand van het advies zal een nadere invulling
van maatregelen worden voorgesteld. Natuurlijk zal hierover met sociale partners
worden gesproken.De geachte afgevaardigden de heren Melkert, De Graaf en Rosenmöller
hebben gevraagd of de voorstellen inzake het betaald zorgverlof eerder kunnen
worden ingevoerd. Het kabinet heeft zich vorige week uitgesproken voor de
introductie van een kortdurend gedeeltelijk betaald zorgverlof van maximaal
tien dagen. Het kabinet stelt een loondoorbetalingsverplichting voor van 70%
en wil de werkgevers voor de helft van de kosten compenseren. Over de wijze
van compensatie van die kosten moet nog een besluit worden genomen, waarbij
nadrukkelijk ook wordt gekeken naar uitvoeringsaspecten en de administratieve
lasten die aan varianten verbonden kunnen zijn. Wij zullen de voorbereiding
van de wetgeving voortvarend ter hand nemen om zo spoedig mogelijk tot invoering
te kunnen komen. Die spoed moet een zorgvuldige uitwerking echter niet in
de weg staan. Ook moet er ruimte zijn voor een voldragen wetgevingsprocedure.
Al met al is de inschatting van het kabinet, dat het niet mogelijk zal zijn
om de wetgeving eerder dan 1 januari 2001 in te voeren, ook om mogelijkheden
te bieden dat betrokkenen zich hierop voldoende instellen.De heer De Graaf (D66):Kunt u aangeven wanneer het kabinet denkt met een voorstel naar de Kamer
te komen?Minister Kok:Ik denk heel snel. De vorige week is de afspraak gemaakt dat wij ons op
deze hoofdkeuze concentreren. Dat is gebeurd. De staatssecretaris is nu bezig
met de uitwerking van het besprokene en met vervolgvragen die in het verlengde
van dit dossier zijn gesteld. Het hangt van het tempo van de staatssecretaris
af. Zodra zij hiermee gereed is, kan het kabinet erover spreken en snel daarna
kan een brief naar de Kamer worden verzonden. Ik sluit niet uit dat vervolgens
de wetgeving op een aantal punten nog wat uitwerking vergt, maar het is slechts
techniek dat het hoogst mogelijke tempo in de weg staat.De heer De Graaf (D66):U heeft gezegd dat het kabinet niet verwacht dat een en ander voor 1 januari
2001 kan worden ingevoerd, maar als ik uw woorden hoor over het betrach ten van spoed bij de voorbereiding van het wetsvoorstel en overweeg
dat beide Kamers snel zouden kunnen handelen, dan lijkt het mij niet onmogelijk
dat men al in de loop van 2000 tot invoering zou kunnen overgaan. Dat roept
de vraag op die collega Rosenmöller al heeft gesteld: is het ook in financiële
zin mogelijk om in de loop van 2000 tot invoering over te gaan?Minister Kok:Het kan niet zo zijn dat complicaties in verband met de inpassing in het
belasting- en premiestelsel een argument vormen om te stellen dat de invoering
pas op 1 januari 2001 kan. Wel wijs ik er op dat wij in het najaarsoverleg
over enkele aspecten zullen spreken met werkgevers en werknemers. Wij moeten
goed voorbereid zijn op de financiële consequenties, ook in samenhang
met het geheel van de arbeidsvoorwaarden. Het zou mij verbazen wanneer het
voor 1 januari 2001 zou kunnen.De heer De Graaf (D66):Dat accepteer en begrijp ik, maar ik leid uit uw woorden af dat, indien
het eerder kan, het kabinet bereid is om financiële ruimte te zoeken
voor een vroegere invoering.Minister Kok:Ja.Voorzitter! De geachte afgevaardigde de heer Melkert heeft gewezen op
het belang van een grotere participatie van etnische minderheden in het MKB.
Over dit onderwerp vindt overleg plaats met sociale partners, waaronder het
MKB. Bij de concretisering van al gemaakte afspraken is het MKB een belangrijke
sector waar kansen liggen die waarschijnlijk in de toekomst nog beter kunnen
worden benut. Wij hebben ons tot taak gesteld, in deze kabinetsperiode het
verschil in werkloosheid tussen autochtonen en etnische minderheden fors te
verminderen en wij zullen dit onderwerp in het komende najaarsoverleg opnieuw
aan de orde stellen.De geachte afgevaardigden de heren Melkert en De Graaf hebben enkele kritische
kanttekeningen geplaatst bij de oproep van het MKB om asielzoekers in te zetten
als arbeidskrachten. Voorzitter! Al bij de start van dit kabinet is een debat
gevoerd over de humanitaire kant van de positie van asielzoekers. Naast het
beheersen van de instroom en het bespoedigen van de procedures, ging het vooral
om de vraag of meer mogelijkheden tot het verrichten van betaalde arbeid zouden
kunnen worden gecreëerd. Sinds 1997 kunnen asielzoekers vrijwilligerswerk
verrichten. Op grond van het regeerakkoord is in september 1998 een regeling
opgesteld op basis waarvan centraal opgevangen asielzoekers naar hun aard
kortdurende werkzaamheden, zoals oogstwerkzaamheden, en bepaalde werkzaamheden
in de horeca kunnen verrichten gedurende 12 weken per 12 maanden. Van deze
regeling wordt inmiddels behoorlijk gebruik gemaakt. Wij zouden echter willen
nagaan of op deze weg verder kan worden gegaan, waarbij kan worden gedacht
aan een uitbreiding van de periode waarin gewerkt mag worden en aan een verruiming
van de soorten werkzaamheden die mogen worden verricht. Zo komt er meer werk
beschikbaar en ook werk in alle delen van het land.Onlangs is in dit verband verwezen naar de knelpunten op de arbeidsmarkt,
waarbij de gedachte is opgekomen dat de inzet van asielzoekers die knelpunten
zou kunnen verminderen. Voorzitter! Als aan asielzoekers gedurende de procedure
zou worden toegestaan om arbeid te verrichten, zouden daardoor logischerwijze
knelpunten op de arbeidsmarkt verminderen. Maar het kan nooit de bedoeling
zijn om via de asielprocedure knelpunten op de arbeidsmarkt te verminderen
of op te lossen. Daar is de asielprocedure ook niet voor en het lijkt mij
dus verstandig om de wenselijkheid om asielzoekers onder bepaalde omstandigheden
en voorwaarden mogelijkheden tot het verrichten van arbeid te geven, echt
op de eigen intrinsieke merites te beoordelen en helemaal los te maken van
andere overwegingen, onder andere dat dit belangrijker wordt, omdat wij mensen
nodig hebben op de arbeidsmarkt.De heer De Graaf heeft aandacht gevraagd voor een belangrijke randvoorwaarde
om het arbeidsaanbod te kunnen vergroten, namelijk het verbeteren van de afstemming
van onder meer openingstijden, locaties, bereikbaarheid van werk, opvang,
school en overheidsdiensten. In de nota over het emancipatiebeleid op de middellange
termijn, die staatssecretaris Verstand dit najaar naar de Kamer zendt, komt
dit onderwerp uitgebreid aan de orde. Het is de bedoeling om die nota tevens
om advies aan de SER voor te leggen.Het is van belang om langdurige werkloosheid te voorkomen. Naast de bestaande
sluitende aanpak voor uitkeringsgerechtigde jongeren is het kabinet dit jaar
begonnen met de sluitende aanpak voor de nieuwe instroom van werklozen en
arbeidsgehandicapten vanaf 23 jaar. Degenen die niet snel op eigen kracht
een baan weten te vinden, krijgen binnen twaalf maanden een aanbod voor werk,
scholing of andere activiteiten. Over het geheel is er dit jaar 10 mld. beschikbaar
om werkzoekenden aan werk, werkervaring of opleiding te helpen. Ruim 70% daarvan
wordt besteed aan langdurig werklozen. Het betreft dan wel gesubsidieerde
banen, zoals WSW en WIW; ik noem in dit verband ook de instroom- en doorstroombanen.
De resterende middelen worden aangewend voor zowel langdurig werklozen als
nieuwe werklozen.Dwars tegen alle somberheid in wijs ik erop dat de reïntegratie-inspanningen
die op dit hele palet van mogelijkheden gericht zijn, vrucht afwerpen. Uit
recente CBS-cijfers blijkt namelijk dat nu ook het aantal langdurig werklozen
daalt met 37.000, van 147.000 naar 110.000. De daling van het aantal langdurig
werklozen is thans zelfs iets sterker dan die van het aantal kortdurend werklozen.
In het verleden is niet alleen bij politieke beschouwingen gesproken over
de mogelijkheid om het aantal langdurig werklozen terug te brengen; in de
periode van 1994 tot 1998 was dat 2% van de beroepsbevolking, waaraan wij
een bepaalde sociale norm gaven. Het is toch interessant om te constateren
dat die sociale norm inmiddels wordt gehaald. In 1994 was het aantal langdurig
werklozen, weergegeven als percentage van de beroepsbevolking, 3,9 en in 1999
is dit percentage gedaald tot ongeveer 1,5. Men moet mij ook op dit punt niet
verkeerd verstaan: vanwege dit positieve resultaat is er nog geen enkele reden
om de inspanningen op een lager pitje te zetten. Integendeel. Dat wat wordt
ingezet, blijkt echter wel in belangrijke mate te werken, al is het met vertraging.Het kabinetsbeleid is erop gericht om de uitkeringsinstanties beter in
te richten op hun wettelijke reïntegratie taak. Dat zal
primair gebeuren door een betere samenwerking tussen arbeidsbureaus en gemeenten
in de huidige centra voor werk en inkomen (CWI). Daarnaast komt er meer institutionele
vernieuwing in het kader van de toekomstige SUWI (structuur, werk en inkomen).Er is gisteren meermalen verwezen naar de arbeidsmarktknelpunten, zoals
die ook in belangrijke overheidssectoren worden ervaren, met name in de zorg
en het onderwijs. De primaire verantwoordelijkheid voor de aanpak hiervan
ligt overigens bij de sociale partners in de betrokken sectoren en bij individuele
werkgevers. Instrumenten zijn het bieden van concurrerende arbeidsvoorwaarden,
gezonde werkomstandigheden en adequate scholing en werving. De overheid voert
op haar beurt een actief beleid om de arbeidsparticipatie te ondersteunen.
Dit geldt evenzeer voor het beleid van de sectoren. Overigens ben ik hier
al op ingegaan. Daarnaast spant het kabinet zich zowel voor de zorgsector
als voor het onderwijs in met een aantal toegespitste maatregelen.Voor de zorgsector wijs ik op het convenant dat de bewindspersonen van
VWS vorig jaar met de sociale partners in de zorg- en welzijnssectoren hebben
gesloten. Aan de uitvoering hiervan wordt door alle betrokkenen op dit moment
hard gewerkt. Speerpunten zijn de bestrijding van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid,
verbetering van het imago, vergroting van de instroom in de opleidingen en
verbetering van de kwalificaties van het zittende personeel. Feitelijk is
dit de essentie van het urgentieplan waarop de heer Melkert gisteren doelde.
Het is inderdaad van de allergrootste urgentie dat de betrokken partijen voluit
hun verantwoordelijkheid nemen voor de uitvoering van de afgesproken maatregelen.
In de verschillende zorg-CAO's zijn afspraken op deze terreinen gemaakt.Ook in de onderwijssector wordt nauw samengewerkt met de betrokken partijen.
In de nota Maatwerk voor morgen, waarin het kabinet zijn visie heeft gegeven
op de aanpak van het lerarentekort zowel op korte als op middellange termijn,
is gekozen voor een aanpak die vooral de scholen stimuleert en steunt om op
schoolniveau oplossingen te vinden. Aan het begin van dit schooljaar konden
gelukkig de meeste scholen met voldoende leerkrachten van start gaan, vooral
dankzij veel creativiteit van het schoolmanagement. Het blijkt dat een goed
personeelsbeleid op scholen hiervoor zijn vruchten afwerpt. Om de dreiging
van een tekort aan leerkrachten weg te nemen, zijn goede en moderne arbeidsvoorwaarden
nodig. Met de verbeteringen in de aanvangssalarissen van de laatste jaren
zijn wij hiermee goed op weg. In de CAO die begin dit jaar werd afgesloten,
is een stap gezet in de modernisering van het loongebouw, door verkorting
van de lange carrièrelijnen in het onderwijs. Het regeerakkoord heeft
215 mln. voor competentiebeloning en integraal personeelsbeleid uitgetrokken,
maar verdere modernisering van de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden blijft
nodig. Wij zullen deze in de CAO-onderhande- lingen blijven nastreven.De heer Melkert (PvdA):Ik erken dat het kabinet zowel in de zorgsector als in de onderwijssector
al het een en ander heeft ingezet, uiteraard ook in het kader van de onderhandelingen
over de arbeidsvoorwaarden. Volgens de vooruitzichten is er echter ook op
wat langere termijn sprake van zeer urgente knelpunten. Deelt de minister-president
met mij de mening dat wij er met de huidige inzet nog lang niet zijn om onszelf
ervan te verzekeren dat alle leerkrachten en verpleegkundigen die wij nodig
hebben, er straks inderdaad zijn?Minister Kok:De inzet die wij gekozen hebben en die ik kort wil toelichten, is het
waard om met kracht uitwerking te krijgen. Het is wellicht een slechte bijdrage
aan het imago van de sectoren als er al te veel twijfel over rijst of dit
allemaal wel de moeite waard is. Het is geen antwoord op uw opmerking, maar
ik vind in het algemeen dat wij heel voorzichtig moeten zijn met de generalisatie
dat je wel een minkukel moet zijn om vandaag de dag nog in de zorg, bij de
politie of in het onderwijs te gaan werken, omdat je daar helemaal wordt uitgebeend
en het daar geen leven meer is. Mensen die daar werken, gaan dan aan zichzelf
twijfelen. Dat zijn honderdduizenden zeer positief ingestelde mensen, die
met liefde en enthousiasme en zonder dat er iets aan hen mankeert, hun werk
doen.De vraag van de heer Melkert was of het kabinet, lettend op de knelpunten
die zich zelfs bij het tot een goed einde brengen van het lopende traject
aandienen, de ambitie heeft om de komende tijd verdere verbetering daarin
te brengen. Ja, die ambitie hebben wij. Wij zullen de komende tijd dus, weer
in overleg met wie het aangaat, alles doen om bovenop datgene wat nu in werking
is, met actieplannen en plannen van aanpak te komen om het risico van blijvende
en hardnekkige knelpunten voor te zijn.De heer Melkert (PvdA):Ik heb hiervoor de suggestie gedaan om van de uitgavenreserves de tranche
voor het jaar 2000 zo nodig daarvoor in te zetten. Vindt u dit helpen om met
die aanvullende maatregelen te kunnen komen?Minister Kok:Voorzitter! Met de beantwoording van een aantal vragen, verband houdend
met uitgavenreserves en de mogelijke inzet van die middelen voor nader af
te spreken doelen, wil ik nog even wachten, nadat ik heb gezegd wat ik heb
gezegd, totdat ik straks bij de afronding kom. Dan komt er veel aan de orde
waar in de financiële sfeer aandacht voor is gevraagd.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Dat moet dan maar, maar de sectoren kunnen eigenlijk geen
minuut meer wachten op die nadere inzet.Minister Kok:Een beperkt deel van deze middag misschien nog wel. Misschien is dat nog
te dragen.Dan kom ik op de hardnekkige en ernstige problematiek van de arbeidsongeschiktheid
en ziekte. De ontwikkelingen in de sociale zekerheid zijn gunstig, met uitzondering
van de volumeontwikkeling in de WAO. De augustusrapportage van het CTSV laat
zien dat het totale aantal arbeidsongeschikten inmiddels 897.400 bedraagt.
Ondanks de maatregelen die in het afgelopen decennium zijn genomen om het
volume van de arbeidsongeschiktheid terug te dringen, is het aantal personen
dat in Nederland wegens arbeidsongeschiktheid langs de kant staat te hoog.
Bovendien toont het volume sinds kort weer een licht stijgende tendens. Dat
is voor het kabinet, evenzeer als voor degenen, ook in deze
Kamer, die zich daarover hebben uitgesproken, een zorglijke ontwikkeling.
De toename van het aantal arbeidsongeschikten wijkt weliswaar niet substantieel
af van de geraamde groei ten tijde van het regeerakkoord, maar de inspanningen
van het kabinet zijn erop gericht de instroom in de WAO zo gering mogelijk
te houden en de uitstroom uit de verschillende regelingen zoveel mogelijk
te bevorderen. De versterking van de preventie, de bevordering van een snelle
en adequate reïntegratie en de borging van de kwaliteit van de claimbeoordeling
zijn daarvoor de beste instrumenten, de beste middelen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Als dit het was, dan vind ik dat te beperkt.Minister Kok:Neen, dit was het niet, maar ik hield even in.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan toch de vraag. Alles wat er de afgelopen periode is gedaan, had tot
doel de instroom te beperken en de uitstroom te bevorderen. Dat heeft onvoldoende
resultaat opgeleverd. Mag ik van de minister-president een iets geloofwaardiger
verhaal horen over de wijze waarop de instroom echt naar beneden gaat en de
uitstroom echt omhoog?Minister Kok:Voorzitter! Daartoe vervolg ik mijn betoog, want dat is niet helemaal
irrelevant. Het kabinet heeft de afgelopen jaren met behulp van wet- en regelgeving
een aantal maatregelen genomen dat inmiddels gedeeltelijk is geïmplementeerd.
Ik wijs op de Wulbz-, de Pemba- en de REA-wetgeving, de maatregelen in het
kader van het plan van aanpak WAO, de Arbo-convenanten in bedrijfstakken met
een hoog arbeidsongeschiktheidsrisico, de wetgeving rondom het poortwachtermodel
en de codificatie van medische richtlijnen. Het is van belang – ik kan
dat niet genoeg onderstrepen – om deze maatregelen thans volledig te
implementeren en de effecten daarvan te meten en te beoordelen, alvorens men
spreekt over nieuwe maatregelen. Het is op dit moment niet mogelijk al volledig
inzicht te krijgen in de effecten van deze maatregelen. De effecten moeten
nog verder zichtbaar worden. Ik denk dat de komende jaren een steeds groter
deel van de financiële last van de WAO bij de werkgevers zal komen te
liggen. Pas in 2002 is het proces van de Pemba voltooid. Dan betaalt de werkgever
de helft van de kosten. Dat is een flinke prikkel om steeds meer aandacht
te besteden aan preventie en reïntegratie. Ook verzekeraars zullen daarin
een aanleiding vinden om werkgevers te prikkelen alert te blijven. Sprekend
over reïntegratie denk ik dat de arbeidsmarkt van dit moment, hoewel
het misschien niet prettig is om dat argument te noemen, ertoe zal bijdragen
dat werkgevers zich meer dan in het verleden inspannen, naast alle goede resultaten
die er ook zijn, om een groter aantal mensen dat eerst in de WAO zat, in dienst
te nemen. Dat ligt voor de hand. Maar het zou prettiger zijn als de arbeidsmarkt
van ieder moment werkgevers voldoende aanleiding gaf om mensen die gedeeltelijk
arbeidsongeschikt zijn geweest en voor herintreding in aanmerking komen, in
dienst te nemen. Als het moeilijker is om op de arbeidsmarkt in je vacatures
te voorzien, dan gaat ook om die reden de animo om dieper te gaan, groeien.
Ik wens dat wij dat met elkaar krachtig bevorderen. Ik vind echt dat hiervan
een nationaal project moet worden gemaakt, ook in het najaarsoverleg met werkgevers
en werknemers, rekening houdend met verschillen tussen bedrijfstakken en ondernemingen.
Wij moeten ervoor zorgen dat wij dit probleem van het blijvend hoge en zelfs
oplopende aantal arbeidsongeschikten van een beter antwoord voorzien.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wat is nu precies een "nationaal project"? Daar daalt de WAO-instroom
natuurlijk niet mee. Kunt u zo concreet mogelijk zijn? U heeft zelf zeven
jaar geleden uw politieke lot verbonden aan deze zaak. Ik kan mij dan niet
voorstellen dat wij nu bij dit sociale drama, waarover wij gelijkgestemd zijn,
spreken over wetgeving in 2002. Wij zitten nu echt in 1999 en wij bespreken
de begroting voor het jaar 2000. Dit is, gezien de krappe arbeidsmarkt, het
moment om werkgevers nu eens echt aan te sporen om deze mensen waar mogelijk
in dienst te nemen. Daaraan zou u een belangrijke bijdrage kunnen en moeten
leveren. Ik vind u te berustend op dit terrein.Minister Kok:De heer Rosenmöller vroeg: wat is een nationaal project? Misschien
zijn de woorden wat gelaten uitgesproken, maar ik bedoel er letterlijk mee
wat ik zeg. Wij moeten de komende tijd in dit land met elkaar, met het kabinet
als initiator en rekening houdend met de verantwoordelijkheid van eenieder,
echt alles doen wat wij kunnen om ervoor te zorgen dat deze trend, die de
verkeerde kant blijft opgaan, te keren. Niemand zal daar verbaal met de krachtigst
mogelijk uitgesproken woorden een antwoord op kunnen geven. Wij moeten er
met elkaar mee aan de slag gaan, sterker nog dan in het recente verleden is
gebeurd, of wij laten het op zijn beloop. Ik vind dat wij het niet op zijn
beloop kunnen laten. Ik zeg wel dat het van belang is om een aantal regelingen,
waarvan thans het effect nog onvoldoende is uitgewerkt, een kans te geven.
Het is voor de helderheid, de geloofwaardigheid en de consistentie van het
beleid niet goed om halverwege, nog voordat je maatregelen een kans hebt gegeven,
iets anders te bedenken. Met inachtneming van wat wij hebben ingezet, moeten
wij ervoor zorgen dat beter wordt gepresteerd. Naast de preventie, is ieders
inspanning om meer dan vandaag deel te nemen aan herinschakeling, cruciaal.
Daarover wil ik met de werkgevers en met de vakbonden, die daarin uiteraard
evenzeer een rol hebben, een grondig debat voeren, niet alleen in de anderhalf
of twee uur van het najaarsoverleg. Het debat over de vraag wat wij op dit
punt met elkaar zullen en willen doen, moet goed worden voorbereid en een
goede follow-up krijgen. Ik hoop vurig dat daar resultaat uit komt. Dat vind
ik van cruciaal belang, ook om perspectief te bieden aan zoveel mensen die
het ook niet kunnen helpen wat hun in het verleden is overkomen en die weer
een nieuwe kans willen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het is toch triest dat wij nu nog moeten spreken over het ontwikkelen
van een nationaal plan. Het is toch triest dat wij de minister-president tegen
de achtergrond van deze hardnekkige problematiek bij de behandeling van de
begroting voor 2000 moeten horen zeggen, dat er nog overleg moet komen met
werkgevers en werknemers om dat allemaal uit te werken. Wij hebben wel
maatregelen gehad die volgens het kabinet zouden werken, zoals de privatisering
van de Ziektewet met de prijsprikkel richting werkgevers, maar die zijn contraproductief
geweest. Er wordt meer geselecteerd aan de poort. Deze mensen worden er eerder
uitgehouden dan dat zij erin worden gehaald. Precies die ervaring vraagt van
dit kabinet en zeker van deze minister-president om nu ook eens tegen de werkgevers
te zeggen dat de WAO-instroom moet worden beperkt. Ik geef een voorbeeld:
een ontslagverbod. Hoe denkt de minister-president daarover?De voorzitter:Mijnheer Rosenmöller, als het een betoog wordt, zou het zich dan
niet beter voor een tweede termijn lenen?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nee, het was geen betoog. De vraag was afgerond.Minister Kok:De heer Rosenmöller zei een heleboel, onder andere over het selecteren
aan de poort. Gezien de huidige ontwikkeling van de arbeidsmarkt, denk ik
dat het selecteren aan de poort voor een toenemend aantal werkgevers niet
aan de orde zal zijn. Het werk moet namelijk wel worden gedaan.De heer Rosenmöller is erover teleurgesteld dat ik spreek over het
overleg met werkgevers en vakbonden. Dat gebeurt opnieuw en met meer intensiteit.
Wij leven immers niet in een commando-economie.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Niemand heeft dat gezegd, mijnheer de president. Niemand heeft gezegd:
wij leven in een commando-economie.Minister Kok:U deelde mede dat u bezwaar had tegen dat overleg.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nee, daar had ik geen bezwaar tegen. Op deze wijze gaan wij een verkeerd
debat voeren over een gevoelig thema en wij zijn het er toch met elkaar over
eens dat wij daar een oplossing voor moeten vinden. Ik vond het triest, tegen
de achtergrond van het overleg dat tot nu toe gevoerd is, dat wij nu pas bezig
zijn met een nationaal project waarover in het najaarsoverleg opnieuw afspraken
gemaakt moeten worden. Ik vind dat u dat wat achter ons ligt veel te zwaar
benadrukt en dat u veel te weinig oog heeft voor de keerzijde daarvan. Ik
mis in uw betoog dat er ook van de kant van de wetgever een aantal instrumenten
wordt aangedragen om dit vraagstuk mede tot een oplossing te brengen.Minister Kok:Daar wil ik heel graag iets over zeggen. Nog maar enkele maanden geleden –
in het voorjaar, om precies te zijn – is zeer grondig met de Kamer gesproken
over het totale pakket aan maatregelen dat door het kabinet is ontwikkeld.
Natuurlijk waren er, zoals over ieder onderwerp, uiteenlopende inzichten en
opvattingen, maar dat pakket is aanvaard. De Kamer heeft daarmee groen licht
gegeven voor het uitvoeren van die maatregelen door het kabinet. Zoals ik
al zei, is er een groei van het aantal arbeidsongeschikten te zien en ook
een groei van de werkgelegenheid. De groei van de werkgelegenheid gaat echter
sneller dan die van de arbeidsongeschiktheid. Er is dus sprake van een verdere
toename van het aantal arbeidsongeschikten in een stijgingstempo dat wij niet
willen. Tegen die achtergrond is er alle reden om twee dingen te doen. Ten
eerste met alle kracht en zeer intensief uitvoering geven aan het geheel van
maatregelen dat in het voorjaar is overeengekomen. Ten tweede is het van groot
belang om opnieuw, zeer intensief in de winter van 1999 en het begin van 2000
met de werkgevers en werknemers te praten over hun aandeel in de realisatie
van dit pakket. En ik ben nooit te moe om daarmee te starten en ik zal nooit
zeggen: het is triest, dus het gaat niet meer gebeuren. Ik denk dat het nodig
blijft om dit op de hoogste plaats van de sociale en sociaal-politieke agenda
te plaatsen.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Het verbaast mij eerlijk gezegd – om het zacht uit te
drukken – dat er fors wordt ingezet op het overleg met sociale partners
in het najaarsoverleg. Vorig jaar om deze tijd op deze plaats heeft de Kamer
het kabinet via een uitspraak zeer nadrukkelijk opgeroepen om dat najaarsoverleg
te voeren en een plan van aanpak op te stellen met concrete doelen en streefcijfers
op bedrijfsniveau.Kok Inmiddels zijn wij één najaarsoverleg
en één voorjaarsoverleg verder en wij kunnen toch niet constateren
dat het indringende overleg met de sociale partners, dat naar ik aanneem heeft
plaatsgevonden, enig effect heeft gehad. Waarom denkt de minister-president
dat een nieuw intensief overleg met de sociale partners nu geboden is respectievelijk
wel uitkomst kan bieden? Of heeft de uitspraak van de Kamer
van vorig jaar daarvoor onvoldoende stimulans geboden?Minister Kok:De Kamer heeft voldoende kans gehad, ook op grond van de rapportage uit
het najaarsoverleg, om te beoordelen hoe dat is gelopen en wat de uitkomsten
van het gesprek zijn geweest. Er komen nu twee dingen bij mij op. In de eerste
plaats ontgaat het mij volledig wat dan uw alternatief zou zijn. In de tweede
plaats vind ik het zo'n sombere benadering. Wij hebben natuurlijk met een
probleem te maken van een niet geringe omvang. Het aantal arbeidsongeschikten
neemt toe, terwijl wij eigenlijk alles uit de kast zouden moeten halen om
die trend naar beneden te krijgen. Overigens vermeld ik nogmaals dat de werkgelegenheid –
dus het aantal mensen dat het risico loopt arbeidsongeschikt te worden –
sneller toeneemt dan de arbeidsongeschiktheid. Ik neem geen woord terug van
wat ik heb gezegd over het feit dat die trend natuurlijk de andere kant op
zou moeten gaan, maar het komt toch bij andere onderwerpen ook voor dat een
zeer intensief overleg met betrokkenen – die hier ook een belangrijke
rol in vervullen – een krachtig vervolg moet krijgen. Ik kan mij bijna
geen onderwerp voorstellen waarover geen aansporingen worden gegeven om voort
te gaan. In dit geval gaat het om de samenwerking met werkgevers en werknemers,
maar er zijn honderden andere voorbeelden van te geven. Wij kunnen dus met
elkaar de bekommernis delen over het feit dat het tempo van verbetering hoger
zou moeten liggen, maar laten wij de richting die wij gaan niet uit het oog
verliezen, zeker niet zolang er geen alternatief is gehoord.De heer De Graaf (D66):Over alternatieven kunnen wij natuurlijk praten. De minister-president
zegt dat hij geen voorstellen van onze kant heeft gehoord. Dan zou ik hem
toch willen vragen om nog eens na te lezen wat ik hier gisteren over heb gezegd.
Ik heb een aantal concrete suggesties gedaan, waaronder het wettelijk recht
op reïntegratie en het persoonsgebonden budget voor WAO'ers. Dus u kunt
niet zeggen dat er van onze kant geen alternatieven zijn aangedragen. Ik wijs
erop dat er vorig jaar nadrukkelijk werd gevraagd om een plan van aanpak.
Als u dat een nationaal project noemt, vind ik dat prima. Dat zou tot een
afspraak moeten leiden met de sociale partners. Ik kan alleen maar concluderen
dat de afspraak van een concreet plan van aanpak dat wordt gedragen door de
sociale partners, inclusief de bijbehorende streefcijfers en doelen, niet
is gerealiseerd in het afgelopen jaar. Waar is het optimisme op gebaseerd
dat het dit jaar wel zal lukken?Minister Kok:Ik weet één ding zeker: als wij het laten bij regels op
papier zetten en de betrokkenen in de samenleving niet winnen voor de gezamenlijke
verantwoordelijkheid, dan zullen wij er niet komen. Papier is erg geduldig.
Ik heb goed kennisgenomen van een aantal ideeën over de wijze waarop
wij met de Wet reïntegratie arbeidsgehandicapten en de Wet medische keuringen
moeten omgaan, een kwestie die u ook naar voren bracht. De vraag is of het
mogelijk is om breder in de samenleving, naast het pakket maatregelen dat
dit voorjaar is besproken en goedgekeurd door de Kamer, steun te winnen voor
de gezamenlijke strijd tegen arbeidsongeschiktheid. Daar hebben wij de sociale
partners bij nodig. Als wij het najaarsoverleg met die inzet ingaan, is het
in de wetenschap dat wij beter moeten presteren met elkaar.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik deel in belangrijke mate de scepsis van de heren De Graaf
en Rosenmöller over de kans dat het dit jaar wel zal lukken. Ik heb hier
ook een verklaring voor. De minister-president zei zojuist dat de groeiende
spanning op de arbeidsmarkt automatisch moet leiden tot meer inspanningen
van de werkgevers om gedeeltelijk arbeidsongeschikten en arbeidsongeschikten
in dienst te nemen. Je zou zeggen: dat is een aannemelijk verhaal, dat klopt.
Toch hebben wij op dit moment 150.000 vacatures, dat heb ik net even nagevraagd.
Desalniettemin zien wij dat het aantal WAO'ers en het aantal jaren WAO-uitkering
dat wordt uitbetaald, stijgt. Het aantal mensen uit de WAO dat weer in dienst
wordt genomen, neemt af van 2 naar 1,9%. Met andere woorden, alle parameters
zijn negatief. Ik denk dan ook dat de vraag gerechtvaardigd is wanneer de
minister-president het moment daar acht om het niet langer te laten aankomen
op de goede wil van de werkgevers, die blijkbaar ontbreekt, maar om gewoon
te komen met een wettelijke verplichting om een percentage mensen uit de WAO
in dienst te nemen.Minister Kok:De analyse van de ontwikkeling van de arbeidsongeschiktheid wijst uit
dat de stijging van het WAO-volume niet algemeen is. Anders gezegd, uit recente
cijfers blijkt dat de stijging van de WAO in de eerste helft van 1999 vrijwel
geheel wordt veroorzaakt door de grote uitval in de zorgsector. Er is reden
om het onderliggende probleem in de zorgsector te elimineren door een financiële
verruiming en andere maatregelen, gericht op het vergroten van het personeelsbestand.
In die sector is het vooral een gevolg van de hoge werkdruk. Wij moeten een
beetje achter de cijfers kijken en niet onmiddellijk bij een groot getal veronderstellen
dat iedere sector, ieder bedrijf en iedere bedrijfstak in dezelfde mate bijdragen
aan de ontwikkeling van de WAO.De heer Marijnissen (SP):Die indruk heb ik absoluut niet willen wekken. Ik heb het niet gehad over
de instroom, maar over de uitstroom. Over de instroom kan ik ook een boom
opzetten van een heel uur, maar dat zal ik niet doen. Als de verwachtingen
zijn dat wij aan het begin van de volgende eeuw op een miljoen WAO'ers uitkomen,
terwijl er geen aanwijzingen zijn dat de werkgevers bereid zijn om hun maatschappelijke
plicht in dezen te vervullen, herhaal ik mijn vraag: wanneer is het moment
voor de minister-president daar om te komen met een wettelijke verplichting.
De werkgevers hebben het monopolie bij het uitgeven van werk. Zij moeten de
maatschappelijke plicht aanvaarden om die mensen een tweede kans te geven,
zoals u het daarnet terecht noemde.Minister Kok:Een wettelijke verplichting is geen onderdeel van het pakket waarmee de
minister en de staatssecretaris naar de Kamer zijn gegaan en waar de Kamer
haar goedkeuring aan heeft gegeven. Ik vind echt dat wij nu moeten investeren
in het verwerven van voldoende steun in het geheel van de samenleving. Alle
diensten, alle instellingen en alle verantwoordelijken moeten zorgen dat wij
de trend de goede kant op krijgen.De voorzitter:Als ik goed ben ingelicht, is er aanstaande donderdag een algemeen overleg
over de WAO. Het lijkt mij verstandiger als de fracties er dan over spreken.De heer Marijnissen (SP):Ik heb nog een korte vraag. In de Wet reïntegratie arbeidsgehandicapten
staat als doel van dit kabinet een percentage van 3 tot 7. Is het dan zo onredelijk
om te beginnen met 3 als verplicht percentage?Minister Kok:Ik neem aan dat dit onderwerp zonder meer in het genoemde algemeen overleg
aan de orde zal komen.Het kabinetsbeleid op het punt van volksgezondheid, welzijn en sport raakt
het hart van de samenleving. Het regeerakkoord brengt naast het individuele
belang ook het toenemende maatschappelijke belang van gezondheid, welzijn
en sport tot uitdrukking. Het meest in het oog springt de extra 5,6 mld.,
die in deze kabinetsperiode beschikbaar is voor intensiveringen in de zorg
en voor de aanpak van de wachtlijsten en van de werkdruk. De nieuwe bestuurlijke
aanpak blijkt op verschillende terreinen tot succes te leiden. Er zijn met
alle partijen, ook met de cliëntenorganisaties, afspraken gemaakt over
de aanpak van de werkdruk en de aanpak van de wachtlijsten. Het kabinet heeft
in het regeerakkoord zeer omvangrijke investeringen in de zorgsector vastgelegd.
In de Zorgnota 2000 treft u een nadere invulling van deze afspraken aan. Die
nota laat tevens zien dat deze extra uitgaven ertoe leiden dat de zorgquote
zich de komende drie jaar zal stabiliseren.De heer Melkert pleit voor een analyse over de vraag hoeveel middelen
op langere termijn nodig zijn. Ik zal straks, bij de afronding van mijn betoog,
ingaan op de wijze waarop het Nederlandse kabinet zich voorbereidt op het
verkennen van antwoorden op vragen die verband houden met eisen die de tweede
helft van het eerste decennium van de nieuwe eeuw aan ons zal stellen. In
elk geval onderschrijft het kabinet ook op dit terrein het belang van een
langetermijnverkenning. Het SER-rapport over gezondheidszorg in het licht
van de toekomstige vergrijzing gaat daarop in. Daarnaast werkt het RIVM aan
de actualisering van de toekomstverkenning op het punt van de volksgezondheid.
Het CPB en het SCP zijn in de afrondende fase van het ramingsmodel zorg, waarmee
beleidsalternatieven kunnen worden doorgerekend.In reactie op de vraag over zak- en kleedgelden voor bewoners van verpleeg-
en verzorgingshuizen meld ik dat het kabinet werkt aan een voorstel om de
niet bedoelde inkomensachteruitgang te repareren.De heer Rosenmöller heeft gesproken over het kabinetsvoorstel over
voorrangszorg voor werkenden. Ik herhaal nog maar eens dat het kabinet nimmer
heeft voorgesteld om werkenden bij voorrang te opereren of in het ziekenhuis
op te nemen. Dat zou in strijd zijn met onze beginselen van gelijke toegankelijkheid
en solidariteit. De minister van VWS werkt nu, samen met staatssecretaris
Hoogervorst, aan de concretisering van de toezegging aan de Kamer om nader
in te gaan op tijdens het algemeen overleg over dit onderwerp aan de orde
gestelde opmerkingen.De heer Melkert (PvdA):De minister-president zet er de sokken in, maar ik moet nog even een vraag
stellen over die langetermijnverkenningen. Ik heb met grote belangstelling
kennisgenomen van alles wat via het CPB, het SCP en het RIVM aan ontwikkeling
van langetermijnmodellen gaande is. Het is inderdaad zeer belangrijk om daarover
te kunnen beschikken. Naast die feiten is de vraag natuurlijk of en hoe het
kabinet ook zelf een methode en een moment bepaalt waarop inzichten bij elkaar
worden gebracht en op een nader te bepalen wijze aan de Kamer en de samenleving
worden aangeboden om die langetermijnverkenning over onderwijs en zorg richting
te geven. Ik zou graag zien dat dat gebeurt en dat de minister-president zich
beraadt over de vraag hoe en wanneer dat zal gebeuren.Minister Kok:Ik heb op dit punt met betrekking tot de zorg het belang van een langetermijnverkenning
aangegeven. Ik heb ook gewezen op een aantal rapportages en adviseringen die
thans reeds lopen; in dat verband heb ik ook het SCP genoemd. Ik doe dat natuurlijk
niet om de indruk te wekken dat dit allemaal op zijn beloop wordt gelaten.
Het is natuurlijk de bedoeling om een aantal van die inzichten bij elkaar
te brengen. Ik wil het thema echter iets verbreden. De heer Melkert heeft
ook gesproken over onderwijs. In het debat van gisteren is ook door andere
fracties het nodige gezegd over andere belangrijke beleidsprioriteiten, die
voor de komende jaren natuurlijk van belang zijn. De samenleving verandert
en er worden andere eisen gesteld, ook aan de overheid, de regering en de
beschikbaar gestelde financiële middelen, soms vanwege de demografie
en soms vanwege andere factoren. Het lijkt mij verstandig als wij in het kabinet
op niet al te lange termijn gestructureerd gaan nadenken over de vraag hoe
wij die toekomstverkenningen op een aantal van die terreinen organiseren en
dan ook nog enigszins met elkaar in verband gebracht. Wij moeten er wel voor
oppassen dat wij niet de kat op het spek binden en dat wij geen gepeperde
claimnota's ontwikkelen. Wij kennen de cultuur in politiek Den Haag. Als je
mensen vraagt om uit te rekenen wat de komende jaren verwacht wordt, dan blijkt
dat ze zelden geneigd zijn om het naar beneden af te ronden. De heer Melkert
kent mij langer dan vandaag en hij zal weten dat het uitnodigen tot claimnota's
er bij mij niet ingebakken is.Wij hebben in de Troonrede gezegd en ik heb dat vanochtend herhaald dat
de nieuwe eeuw nieuwe eisen stelt, soms hogere eisen, kwalitatief en kwantitatief.
Dan doet een kabinet er goed aan om zich goed voor te bereiden op het vervolg
en om na te denken over de eigen kabinetsperiode heen, zonder verwachtingen
te wekken of blanco cheques neer te leggen die niet zijn gedekt. Het heeft
iets te maken met wat ik vanochtend zei, namelijk dat sommige voornemens en
maatregelen verder reiken dan een jaar, soms zelfs langer dan een kabinetsperiode.
De trends voor de langere termijn moeten goed zichtbaar worden gemaakt en
ook worden voorzien van mogelijke eisen die aan overheidshandelen worden gesteld,
met de daarbij behorende financiële prioriteiten. Dat project –vooruitkijken
en een aantal van die zaken weer goed bij elkaar brengen – nemen wij
graag op onze schouders. Ik zal ook graag met de collega's praten over de
manier waarop wij dat gaan doen.De heer Melkert (PvdA):Toch bestaat het gevaar dat de minister-president –
het is bijna niet mogelijk – te veel op zijn schouders neemt.Minister Kok:Ik kan wel tegen een stootje.De heer Melkert (PvdA):Het is van belang om weg te blijven van claims. Je moet altijd uitkijken
voor gepeperde nota's. Wij moeten eerst verkennen wat nodig is. Speelt die
OESO-norm op onderwijsgebied? Laten wij eerst voor onszelf een antwoord formuleren
op de vraag of dat een probleem is of niet. Het zou best kunnen dat wij tot
de conclusie komen dat wat wij nu doen voldoende is. Ik zie mevrouw Adelmund
nee schudden. Het kan natuurlijk ook zo zijn dat het niet zo is, maar laat
dat dan ook eens in beeld gebracht worden.De voorzitter:Vragen worden aan de minister-president gesteld.De heer Melkert (PvdA):De minister-president kan mevrouw Adelmund niet zien. Het is dus een "service"
van mijn kant om dat aan te geven.Voorzitter! Voor de zorg – de minister-president kan mevrouw Borst
wel zien – geldt natuurlijk hetzelfde. Wij willen vooruitkijken, maar
dan niet alleen op basis van modellen. Wij moeten er ook ons verstand bij
gebruiken. Als het kabinet daar eens het voortouw in zou nemen. Dat zou echt
werken voor de toekomst zijn. Als de minister-president dat bedoelt, dan zijn
wij het eens.Minister Kok:Dat zei ik, maar ik vind het een beetje eng om het tot twee sectoren te
beperken. Een veranderende wereld stelt ook andere eisen aan onze verdediging
en onze vredesoperaties. Een veranderende wereld stelt ook eisen aan de veiligheid
op straat en wat wij daaraan doen. Ik heb er veel begrip voor dat de heer
Melkert mij wil besparen dat ik overwerkt raak, maar mijn ambitieniveau is
om in de toekomst te kijken en de resultaten daarvan per onderdeel in kaart
te brengen en op basis daarvan informatie te verschaffen en afwegingen te
maken. Ik doe dat liever op basis van een breed spectrum.De heer Melkert (PvdA):Daar ben ik het mee eens, want er is op andere terreinen ook veel nodig.
Laat dat in ieder geval langs deze wegen gebeuren en voorkom dat er weer zo
globaal vooruit wordt gekeken dat er niet wordt gedifferentieerd. Dat is het
gevaar bij deze methode.Minister Kok:Een gewaarschuwd man telt voor twee. Ik zal de komende tijd graag in het
kabinet bespreken hoe wij initiatieven kunnen ontwikkelen om onszelf meer
inzicht te geven in ontwikkelingen en trends op de langere termijn en in de
vragen en eisen die op die terreinen aan de overheid in kwantitatieve zin
worden gesteld. Wij zullen de Kamer uiteraard op een gepast moment in die
inzichten laten delen. Er zullen ook snel vragen aan de orde komen die verband
houden met de wijze van financiering. Denkt u maar aan de zorg, het zorgstelsel
en de financieringsmethodieken. Maar goed, we moeten niet alles tegelijk willen.
Alles op z'n tijd. We moeten uitgaan van een breed kader en daarbinnen selecteren.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dus dat brede kader presenteren met daarbij mogelijk de financiële
claims die dat met zich zou brengen, zodat de Kamer daarop dan later haar
oordeel kan baseren zonder dat er van enige formele koppeling sprake is. Zo
begrijp ik u toch goed?Minister Kok:Nee, want u gebruikt het woord "claims" en dat is natuurlijk het laatste
waaraan ik denk. Het kabinet doet voorstellen. Als die niet direct van het
ene jaar op het andere in begrotingen neerslaan, dan kun je op gezag van derden
of op eigen gezag een aantal langeretermijnontwikkelingen laten zien en daarover
een gedachtewisseling initiëren. Maar claims zijn, denk ik, niet aan
de orde.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Nee, maar mijn vraag was: zonder dat het gepaard gaat met wat voor vormen
van koppeling dan ook?Minister Kok:Het is een beetje vooruitkijken en dat is eigenlijk waarvoor wij er zijn.De heer De Hoop Scheffer (CDA):En daar blijft het dan ook bij.Minister Kok:Eenieder kan daarmee doen wat hij wil, zou ik zeggen, maar dan niet als
onderdeel van een begrotingsvoorstel.Dit is het derde kabinet waarvan ik deel uitmaak. Anderen hebben een nog
langere ervaring. Ik vind dat vaak al heel veel is samengebald in de weken
en maanden waarin in een kabinetsformatie over kwesties wordt gepraat. Nu
doen wij over het algemeen vrij lang over kabinetsformaties. Dat maakt weer
veel goed, maar dat samengebald zijn is wel eens jammer. Er ligt vaak al heel
wat materiaal van derden over langeretermijntrends, bijvoorbeeld van het SCP.
Los van de vraag wie op een bepaald moment de politieke keuzes moet maken
afhankelijk van de uitkomst van de verkiezingen, zou het volgens mij wel eens
goed zijn voorwerk beschikbaar te hebben dat het beter mogelijk maakt om op
een adequaat moment de lijnen te trekken naar de verdere toekomst. Zo zie
ik de opmerking van de heer Melkert ook. Mijn kanttekening betrof in het bijzonder
de vraag of dat tot één of twee sectoren moet worden beperkt.
Ik ben er dus voor om die zaken alvast goed te bezien, met inschakeling van
derden, zodat uiteindelijk beter tot een politieke afweging kan worden gekomen.
Voor een belangrijk deel zal dat dan op een nieuwe periode betrekking hebben.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Precies. De heer Melkert deed natuurlijk gisteren meer en legde er een
koppelingspercentage achter. Ik hoor u dat uitdrukkelijk niet doen.Minister Kok:Zover ben ik nog niet. Ik wil niet uitsluiten dat over die dingen verder
moet worden nagedacht, maar enige ruimte om tussen en binnen sectoren te manoeuvreren
op basis van beleidsafwegingen is natuurlijk wel wenselijk.Voorzitter! Dan de wachtlijstproblematiek. De aanval op de wachtlijsten
in de zorg is ingezet. Het is natuurlijk heel erg ingesleten in allerlei commentaren
die wij horen dat het nog niks is met die wachtlijsten, maar ik zou er toch
op willen wijzen dat het kabinet om het plan voor het aanpakken van de wachtlijsten
te faciliëren naast de ruim 1,5 mld. die in het regeerakkoord al voor
de curatieve zorg was afgesproken, specifiek voor de wachtlijsten nog eens
vier maal 130 mln. heeft uitgetrokken voor de periode 1999-2002.
Wij zien nu wel degelijk een aantal markante voorbeelden van forse beperkingen
in de lengte van wachtlijsten. Ook hier wil ik natuurlijk niet verkeerd worden
verstaan. Er is geen reden om daarmee tevreden te zijn. Er is reden om tot
verdere verbetering te komen door de prestaties van de instellingen op de
voet te volgen en instellingen die onvoldoende presteren bij het wegwerken
van wachtlijsten daarop aan te spreken in hun portemonnee. Niet alleen wordt
extra geld uitgetrokken, ook zijn overige actiepunten van het plan van aanpak
voortvarend opgepakt. Het Platform aanpak wachttijden curatieve zorg, onder
leiding van de heer Dees, heeft zeer onlangs zijn eerste rapportage uitgebracht.
Het platform concludeert goede hoop te hebben dat al binnenkort de actiepunten
concrete resultaten zullen opleveren. Het gaat om zaken als een goede registratie,
transparantie, doelmatiger logistiek, zorgbemiddeling en de relatie arbeid
en zorg.In deze kabinetsperiode is 1,3 mld. uitgetrokken om de wachtlijsten in
de sector verpleging en verzorging aan te pakken. De aanpak richt zich erop
meer mensen te helpen, maar ook op een beter inzicht in de omvang van de problemen.
Met de bedragen die zijn uitgetrokken, kunnen naar verwachting 10.000 mensen
extra worden geholpen. Regio's worden aangespoord om te komen tot een regionaal
actief en integraal wachtlijstbeheer waarbij burgers met een urgente zorgvraag
met voorrang moeten worden geholpen. In de derde plaats zal de informatievoorziening
over wachtlijsten worden verbeterd, zodat wij zullen beschikken over valide
wachtlijstgegevens, waarmee wij daadwerkelijk inzicht krijgen in de omvang
van de problematiek. Ten slotte gaat het om de zogenoemde wachtlijstbrigade
van de heer M. van Dam die onnodige belemmeringen zal wegwerken en goede initiatieven
die hij tegenkomt breed onder de aandacht zal brengen.Het kabinet heeft forse extra middelen ingezet op de sociale component
van de samenleving. Investeren in kinderopvang, onderwijs, zorg, maatschappelijke
opvang en veiligheid zullen het steeds meer mensen mogelijk maken om actief
in de samenleving mee te doen. Zeker nu het economisch goed gaat en de welvaart
toeneemt, komt de overblijvende sociale problematiek scherper in beeld. Dat
is dan ook een belangrijke reden waarom de regering deze zomer, na alles wat
al in het regeerakkoord is vastgelegd, nog eens 100 mln. extra uit te trekken
voor jeugd, onderwijs en maatschappelijke opvang. Verleden week heb ik samen
met enkele collega's overleg mogen hebben met vertegenwoordigers van gemeenten
en provincies over de uitwerking van de afspraken inzake een gemeenschappelijk
jeugdbeleid, zoals in het bestuursakkoord nieuwe stijl van verleden jaar is
vastgelegd. Wij trekken dus samen met de medeoverheden op en wij praten niet
over jongeren in termen van problemen. Niet dat er geen problemen zijn, maar
wij zouden de jeugd geen recht doen en wij benutten de jeugd ook onvoldoende
op wat zij de maatschappij te bieden heeft als wij er alleen in probleemtermen
over zouden praten. Wij willen samen met gemeenten en provincies tot een betere
balans komen in het jeugdbeleid met meer evenwicht tussen algemeen jeugdbeleid –
hoe kun je investeren in versterking van algemene jeugdvoorzieningen? –
preventief jeugdbeleid en de noodzakelijke zorg en straf voor wie dat nodig
is. Uitgangspunt is: wat voorkomen kan worden, moet voorkomen worden! Liever
preventief dan repressief! Wij kunnen niet vroeg genoeg beginnen, maar als
mensen over de schreef zijn gegaan en er moet een antwoord op worden gegeven,
dan is het ook nooit te laat.Het kabinet wil de maatschappelijke betrokkenheid en verantwoordelijkheid
van jeugd bevorderen, want meedenken, meepraten en vooral meedoen verhoogt
de kwaliteit van allerlei voorzieningen die er voor jongeren zijn en ook de
kwaliteit van de samenleving in het algemeen. Ze beperken uitval van jongeren
uit het maatschappelijk bestel en daardoor vermindert ook de druk op de jeugdzorg.
Tegelijkertijd wil het kabinet de totale jeugdzorg verbeteren met een investering
van structureel 130 mln. in onder meer een snellere toegang tot de jeugdzorg
en bestrijding van wachtlijsten. Nieuwe wetgeving op het gebied van de jeugdzorg
moet dat stroomlijnen.In het algemeen is het kabinet van mening dat ouders meer systematisch
moeten worden betrokken bij het tegengaan van crimineel gedrag van hun kinderen,
zeker ook van de wat oudere door politie, Halt-bureaus of eventuele jeugdofficieren.
Ouders kunnen daarbij op hun verantwoordelijkheid worden gewezen en met enige
drang op de mogelijkheid van ondersteuning bij de opvoeding worden gewezen.
De minister van Justitie onderzoekt momenteel de mogelijkheden om tot een
niet vrijblijvend aanbod te komen ingeval van ernstig normoverschrijdend gedrag
van kinderen. Ingeval van ernstige ontsporing van jeugdigen kunnen aan ouders
in het kader van een door de rechter uitgesproken ondertoezichtstelling aanwijzingen
worden gegeven bij de opvoeding van hun kinderen. Ik weet dat deze gedachte
allerwegen in de samenleving tegengeluiden oproept, alsof dit niet echt zou
helpen, maar ik denk dat het toch het verkeerde signaal zou zijn als wij zouden
nalaten verantwoordelijke ouders te wijzen op de rol die zij bij het voorkomen
van ongelukken of bij het weer in het spoor brengen van ontspoorde jongeren
hebben te vervullen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Ik volg de minister-president in deze benadering en zie de
desbetreffende voorstellen met belangstelling tegemoet, maar ik neem aan dat
dit bij voorkeur op een zo klein mogelijke schaal moet worden uitgevoerd.
Dat wil zeggen dat zoiets naar onze opvatting alleen zou kunnen werken in
de wijk, met de jeugdcoördinator, met de wijkagent, met de docent zo
dicht mogelijk bij de mensen. Ik hoop dat de minister-president dat met ons
eens is.Minister Kok:Ja. Als illustratie van de maatregelen om jeugdproblemen, met een bijzondere
aandacht voor criminaliteit, te voorkomen en waar nodig aan te pakken, geef
ik de recentelijk in zeven grote steden gestarte wijkprogramma's voor opvoedingsondersteuning
en ontwikkelingsstimulering. Deze bestaan uit twee onderdelen: "communities
that care" en opvoedingsondersteuning en ontwikkelingsstimulering op wijkniveau.
Er gebeurt al veel aan opvoedingsondersteuning, maar deze gezamenlijke aanpak
van VWS en Justitie voegt daar iets aan toe: een veel meer gestructureerde
en samenhangende aanpak op wijkniveau en soms op een lager niveau,
binnen de wijk. Hierbij worden de wijkbewoners niet benaderd als losse individuen,
maar op hun bereidheid – en die is er zeer vaak – om zich als
leden van een gemeenschap te gedragen en zich druk maken om hun wijk, om die
wijk veiliger, leefbaarder en dus ook beter voor de jeugd te maken.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik maak mij even tot tolk van de lichaamstaal van de minister voor het
grotestedenbeleid, die u niet kunt zien. Ik neem aan dat hij nauw bij deze
aanpak is betrokken.Minister Kok:Ja zeker. Het is een coproductie van VWS en Justitie, maar deze projecten
worden in de grote steden met voorrang aangepakt, omdat daar vaak een cumulatie
van problemen speelt. U kunt ervan overtuigd zijn dat de minister voor GSI
op dit niveau een belangrijke coördinerende en vormgevende rol vervult,
ook als hij niet expliciet wordt genoemd.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik zag u ademhalen. Is het juist dat u naar een volgend blok overgaat?Minister Kok:Ja, dat was ik van plan. U begint mij steeds beter te kennen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat mag ook wel na tien jaar, zeven dagen en een paar minuten, of zoiets.Over het volgende, dat zich op het snijvlak tussen ziekteverzuim en zorg
bevindt, heb ik in dit blok niets gehoord, maar het is wel cruciaal voor mijn
tweede termijn. Is het kabinet voornemens om zich tot werkgevers en werknemers
te wenden voor een beperking van de bovenwettelijke uitkering met betrekking
tot ziektes die in veel CAO's zijn opgenomen? En zo ja, waarom?Minister Kok:Daarvan is mij niets bekend.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mag ik dit antwoord zo verstaan dat, als het kabinet dit van plan was,
dit zeker bij u bekend had moeten zijn? In het kabinet bestaan dus geen gedachten
hieromtrent?Minister Kok:Dat klopt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan zijn de citaten van staatssecretaris Hoogervorst hierbij gecorrigeerd.Minister Kok:Voorzitter! Ter inleiding van het volgende blok wil ik beginnen met een
paar opmerkingen over het inkomensbeleid. In het regeerakkoord zijn een aantal
uitgangspunten geformuleerd: evenwichtigheid in de inkomensontwikkeling, het
zoveel mogelijk vermijden van armoedevaleffecten en het zomin mogelijk belemmeren,
en waar mogelijk ondersteunen, van de overgang van uitkering naar werk. Dat
laatste bij voorkeur door de verhoging van de nettobeloning van werk, dus
zonder dat de niet-werkende daar hinder van heeft. Met de voorstellen van
het kabinet voor het jaar 2000 worden deze uitgangspunten naar onze mening
op een consistente wijze toegepast. De meeste van de gebruikelijke, in de
statistieken gehanteerde inkomensgroepen gaan er circa 1% op vooruit. Ik wijs
er nogmaals op dat wij met statistieken werken; dat is iets anders dan aan
alle individuele burgers de zekerheid kunnen geven dat zij op microniveau,
in hun eigen bijzondere persoonlijke omstandigheden, allemaal 1% meer krijgen.
Het is echter wel het doorsnee beeld, bij doorsnee omstandigheden. In het
kader van de bestrijding van de armoedeval gaan minimumloners er 1,5% op vooruit;
dat is dus meer dan de 1% van de meeste anderen, zodat de afstand tussen minimumuitkering
en minimumloon met 0,5% toeneemt. Door de verhoging van het arbeidskostenforfait,
de voornaamste lastenverlichtende maatregel, wordt de nettobeloning van werk
verhoogd zonder dat dit ten koste gaat van de sociale minima. Hoe is dit bereikt?
Door een geheel van belasting- en premiemaatregelen, inclusief een lastenverlichting
van ongeveer 1 mld. Die volgt dan op de lastenverzwaring van dit jaar. Verleden
jaar is hierover tijdens de algemene beschouwingen nogal wat te doen geweest.
Wij hadden de euvele moed om de Nederlandse bevolking met lastenverzwaring
op te zadelen. Na de lastenverzwaring van dit jaar met bijna 2 mld. gaan de
lasten in ons voorstel volgend jaar met in totaal ongeveer 1 mld. omlaag.
Die lastenverlichting is geen luxe omdat ze door de vormgeving die is gekozen
de loonkostenmatiging en een verantwoorde arbeidsvoor- waardenontwikkeling
ondersteunt en goed werkt voor de stimulering van de groei en het arbeidsaanbod.
Het maakte ook onderdeel uit – soms in een wat grotere omvang –
van de succesformule van de jaren 1994-1998. Ik heb al gezegd dat het verleidelijk
is om te zeggen dat wij de economische voorspoed helemaal te danken hebben
aan rugwind die wij internationaal ondervinden. Voor de volledigheid is het
goed om te zien dat inspanningen in het verleden om de overheidsfinanciën
te saneren maar ook inspanningen om de basis voor de werkgelegenheid structureel
te versterken veel zoden aan de dijk hebben gezet. Daar waar in 1994-1998
ondersteunende lastenverlichting geen luxe was, maar hielp en werkte, is mijn
stelling dat ook in 2000 de lastenverlichting van 1 mld. geen luxe is, maar
ondersteunend werkt.De heer Schutte (GPV):Er is de vergelijking van 1994-1998 met 2000 gemaakt. Er is een relevant
verschil. Nu manifesteert zich op een aantal terreinen een spanning op de
arbeidsmarkt. In 1994-1998 was dat een vrijwel onbekend verschijnsel. Dat
maakt de vergelijking wat mank, juist als het gaat om een maatregel in de
sfeer van lastenverlichting voor werkenden.Minister Kok:Dat ben ik niet geheel met u eens. Het is waar dat de spanning op de arbeidsmarkt
thans een andere dimensie heeft dan in 1994-1998. De inactiviteit is in alle
analyses nog steeds onduldbaar hoog. Soms zijn werkgevers onvoldoende bereid
om mensen die niet 100% aantrekkelijk zijn onmiddellijk in dienst te nemen;
zie de discussie van zo-even. Soms kunnen mensen die wat verder van de arbeidsmarkt
af staan, een duwtje, een stimulans gebruiken. Het is onze inschatting en
onze berekening – in de praktijk kan het bewijs worden geleverd dat
ze klopt – - dat een verhoging van het arbeidskostenforfait nog steeds
ondersteunend werkt in het verhogen van de arbeidsparticipatie en het bevorderen
van de deelname aan de arbeid door degenen die thans nog buiten het arbeidsproces
staan.De heer Schutte (GPV):Dat zal dat effect zeker ook hebben. De vraag is of het het meest effectieve
instru ment is om je daarop te richten. Het is generiek naar
alle werkenden. Sectoren waar spanning is krijgen ook een extra impuls. U
zegt dat berekeningen het aantonen. Op grond waarvan komt u tot de conclusie,
dat het ook vanuit dat oogpunt het meest effectief is om te kiezen voor een
generieke maatregel richting alle werkenden?Minister Kok:Het is moeilijk om een onderscheid te maken tussen degenen die nu reeds
werken en degenen die dan vanwege het hogere forfait aan de gang zouden gaan.
Je doet het of je doet het niet. In de analyses die wij aangereikt hebben
gekregen is er alle aanleiding om de ondersteuning van een groter arbeidsaanbod
te begeleiden in een maatvoering die overigens vrij bescheiden is. Het is
voor een jaar. Na volgend jaar loopt het geheel over in een andere systematiek.
Wij menen dat binnen het gegeven dat deze ruimte voor lastenverlichting beschikbaar
is, ook die relatering aan de arbeidsmarkt van wezenlijk belang is. Het is
ook van wezenlijk belang om een verantwoorde loonontwikkeling in de verschillende
sectoren te ondersteunen. Men kan hiermee ook in het kader van de koopkracht
rekeninghouden en heeft geen exorbitante arbeidsvoorwaar- denverbetering nodig
om tot een redelijke koopkrachtuitkomst in het jaar 2000 te komenDe heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik begrijp dat de minister-president ook bij de huidige stand van de economie
van mening is dat de economie deze forse lastenverlichting er nog wel bij
kan hebben. Hij maakt zich kennelijk geen zorgen over de oplopende inflatie
of over de oplopende kosten per eenheid-product. Hij wil het huidige beleid
dat, toegegeven, in de afgelopen jaren succesvol is geweest, zonder reserves
voortzetten. Is hij niet bang dat dit de economie aanjaagt op een manier die
niet meer verantwoord zou zijn?Minister Kok:Een bijdrage tot het beheersen van de inflatie kunnen wij allemaal leveren
door, met het steuntje van het voorstel inzake het arbeidskostenforfait in
de rug, gematigde arbeidsvoorwaardenontwikkelingen af te spreken.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Daarmee antwoordt u bevestigend op de vraag of in deze economische situatie
een causaal verband aantoonbaar is tussen arbeidskostenforfait en gematigde
loonontwikkeling. Ik wijs erop dat de loonontwikkeling maar voor een gedeelte
afhankelijk is van de CAO-loonontwikkeling. Werkgevers die op een overspannen
arbeidsmarkt moeten opereren, vinden wel andere wegen om schaarse arbeidskrachten
meer te betalen. Iets mag dan in de sfeer van de CAO gematigd zijn, de ontwikkeling
kan op andere terreinen een stuk hoger uitpakken. Met andere woorden: het
genoemde causale verband kan op z'n minst ter discussie worden gesteld.Minister Kok:Als men bepleit, het geld voor de lastenverlichting anders te besteden,
heeft dat op zichzelf geen ander economisch effect. Of je 1 mld. nu met het
ene of met het andere instrument inzet, het leidt allemaal tot geld in portemonnees.
Als mensen niet willen sparen, geven ze het uit. Het effect ten opzichte van
de conjunctuur wordt dus niet wezenlijk bepaald door de keuze voor het ene
of het andere instrument. Er is pas sprake van invloed wanneer wordt besloten,
met dat geld het schatkisttekort te verminderen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Tenzij je het, zoals het CDA altijd heeft gedaan, op een andere manier
inzet.Minister Kok:Ook dan wordt het besteed.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ja, maar dan slaat het niet alleen bij werkenden neer, maar ook bij anderen.
De afstand tussen netto-uitkering en nettoloon is in de afgelopen jaren in
aanzienlijke mate vergroot. Op die weg gaat u nu weer verder.Minister Kok:Wij moeten hierover helder zijn. Het gaat om de vraag hoe men, uitgaande
van een goede ontwikkeling van de koopkracht van de mensen die op een sociaal
minimum zijn aangewezen, met die afstand tussen uitkering en arbeid omgaat.
Ik denk dat het goed is om mensen die aan de arbeidsmarkt deelnemen, daarbij
te ondersteunen; ook het nieuwe belastingstelsel is daarop gericht. Dat lijkt
mij een goede keuze, óók voor de dynamiek en de ontwikkeling
van de werkgelegenheid op langere termijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Maar is het tegen die achtergrond niet de beste keuze om de algemene lastenverlichting
via het arbeidskostenforfait, die nu ook bij de hogere inkomens neerslaat,
om te zetten in een gerichte lastenverlichting aan de onderzijde? Daarmee
kan dan het arbeidsaanbod aan die onderzijde echt worden gestimuleerd. Men
kan dit vervolgens laten aflopen richting modaal. Dat komt overeen met de
systematiek die in het nieuwe belastingplan wordt geïntroduceerd, zij
het in een andere constellatie. Als systeem moet dit u aanspreken. Het werkt
inflatiedempend, het is goed voor het arbeidsaanbod, het is precies gericht
op de problemen die wij op dit moment kennen en het CPB stelt bij de doorrekening
van onze tegenbegroting dat het goed werkt om de armoedeval tegen te gaan.Minister Kok:In elk geval draagt ook deze vormgeving van de lastenverlichting niet
bij aan een vergroting van de armoedeval.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het CPB stelt letterlijk dat de zojuist beschreven EITC-vorm – ik
gebruik maar even jargon, maar dat doen wij ook met de Wulbz en de Pemba;
excuus tegenover de kijker – goed uitwerkt, dus tegen de armoedeval.Minister Kok:Ja, ten opzichte van een heel klein gedeelte. Ik heb de indruk dat door
de invoering van die income tax credits de marginale wig voor mensen met een
baan op of net boven het minimumloon sterk toeneemt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Neen, niet "op of net boven het minimumloon". De armoedeval daalt. Het
gaat erom dat men een keuze maakt. Wie die keuze niet maakt, moet vervolgens
ook niet meer praten over het grote probleem van de armoedeval. Het is echter
niet goed om het een tegen het ander weg te strepen. Doordat men promotie
maakt, verdient men meer geld, maar men houdt daarvan vervolgens iets minder
over. Dat klopt. Dat is de klassieke discussie die ook in uw belastingplan
zit via de heffingskorting en dat betreft hetzelfde systeem.
Dus de vraag, aan mij gesteld, is feitelijk voor u al door Vermeend en Zalm
beantwoord.Minister Kok:Ik heb u helemaal geen vraag gesteld; ik geef een reactie op een opmerking.
Mijn reactie is in ieder geval dat naar de mening van het kabinet werk meer
moet lonen, wat ons betreft over de volle breedte; bovendien moeten wij de
armoedeval als een reëel probleem onder ogen zien. Het arbeidskostenforfait
maakt werk meer lonend en vermindert de armoedeval, waarmee nog niets is gezegd
over andere ideeën over invulling of vormgeving die uit de Kamer komen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wij weten allemaal dat die knelpunten zich meer manifesteren aan de onderkant
dan aan de bovenkant van het loongebouw. Dan maakt de gerichte lastenverlichting,
zelfs in combinatie met verhoging van het sociaal minimum, aan de onderkant
de stap van uitkering naar loon nog meer lonend; tevens beperkt die de armoedeval.
Inderdaad stijgt de marginale wig iets, maar het zijn wel twee grote oplossingen
voor grote problemen waarvoor geen enkel kabinet echt een antwoord gevonden
heeft.De heer Melkert (PvdA):Zou ik de heer Rosenmöller een vraag mogen stellen?De voorzitter:Nee; nu wordt het mij allemaal bijna te ingewikkeld. Volgens mij stelt
de heer Rosenmöller zijn vragen aan de minister-president.De heer Melkert (PvdA):Het is een korte vraag.De voorzitter:Laten wij de minister-president eerst de vragen van de heer Rosenmöller
laten beantwoorden. Dan zien wij wel verder. Dat is de normale gang van zaken.Minister Kok:Er lopen twee elementen enigszins door elkaar. Ik geef aan op grond van
welke twee invalshoeken wij menen dat in het totale pakket dat nu voorligt,
de keuze voor verhoging van het arbeidskostenforfait gerechtvaardigd is: zowel
om te zorgen dat werk meer lonend is als met het oog op de armoedeval. In
het "tegenplan" van de heer Rosenmöller wordt het element van de earned
income tax voorgesteld, maar daarbij gaat de marginale wig reeds op een vrij
laag niveau boven het minimumloon behoorlijk stijgen. In een eerder debat
verleden jaar of het jaar daarvoor is aangegeven dat het daar dan echt onmiddellijk
gaat wringen. Dat is dus een schijnbare oplossing van een probleem op een
klein deel van de arbeidsmarkt, maar op de weg naar modaal en daarboven creëert
het nieuwe problemen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het wringt zodanig dat het plan volgend jaar 6000 mensen en op de lange
termijn 55.000 mensen aan werk helpt! Ik zou met plannen van het kabinet die
zo wringen, zeer tevreden zijn!De heer De Hoop Scheffer (CDA):Kan de minister-president mij uitleggen waar de visie van het kabinet
over het arbeidskostenforfait leidt tot een vermindering van de armoedeval?
Dat is mij namelijk totaal onduidelijk. Hij weet dat wij daarover onze eigen
ideeën hebben; zo loopt onze oplossing via lastenmaximering.Minister Kok:Als men andere regelingen invoert met gebruikmaking van het geld dat voor
het arbeidskostenforfait wordt ingezet en men maakt dat inkomensafhankelijk,
zal precies dat effect optreden waarop u wijst: bij het stijgen van het inkomen
valt men uit de regelingen. Dat armoedevaleffect treedt bij het arbeidskostenforfait
niet op.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat heeft met het inzetten van het arbeidskostenforfait als zodanig niets
te maken. Als je wilt, kun je elders wel armoedevallen compenseren, maar dat
staat los van de invoering van het arbeidskostenforfait.Minister Kok:Het heeft in ieder geval alles te maken met het debat over alternatieven.
Ik dacht dat dit ook een van de inzetten van dit debat was. Neemt u mij niet
kwalijk dat ik het afzet tegen een door u aangedragen alternatief. Dat is
toch niet onredelijk?De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat mag u doen en daar heb ik geen enkel probleem mee, maar u poneert
de stelling dat het inzetten van het arbeidskostenforfait op uw manier een
bijdrage levert aan het verminderen van armoedevallen. Welnu, die stelling
bestrijd ik.Minister Kok:Het heeft een positief effect op de verhouding tussen wat je krijgt als
je werkt en wat je krijgt als je een uitkering ontvangt. Dat heeft wel degelijk
de gewenste werking.De heer Melkert (PvdA):Ik heb nog een vraag over de verwerking van de nu voorgestelde verhoging
van het arbeidskostenforfait, natuurlijk voorzover deze hier ondersteuning
krijgt, in de nieuwe belastingplannen. In de schriftelijke antwoorden staat
dat deze verhoging de ruimte vergroot om in het belastingplan tot een verrekening
te komen. Hieraan zijn wel een paar mitsen en maren toegevoegd. Ik vind dat
antwoord niet duidelijk. Ik krijg graag de toezegging dat datgene wat nu extra
in het arbeidskostenforfait terechtkomt, volgend jaar beschikbaar is voor
de arbeidskorting die in het nieuwe plan wordt geïntroduceerd.Overigens ben ik het eens met de reactie van de minister-president op
het plan van de heer Rosenmöller. Ook in de berekening van het CPB staat
dat de marginale wig aan de onderkant zeer sterk toeneemt. Werknemers met
een laag loon worden er minder toe gestimuleerd zich in te spannen om een
hoger uurloon te bereiken. Wij hebben er ook tijdens het debat over het regeerakkoord
vorig jaar intens over gesproken. Je moet je in gemoede afvragen of je daarmee
niet twee arbeidsmarkten maakt. Hierdoor kunnen mensen worden opgesloten in
de onderkant van de arbeidsmarkt. Dat zou naar mijn mening niet goed zijn.De voorzitter:De heer Rosenmöller wil kort reageren? Dat wil ik wel horen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Een van de grote problemen op dit moment is de stap van inactiviteit naar
activiteit; dat vindt iedereen. Die stap wordt met dit plan drastisch bevordert.
Het zou de heer Melkert als sociaal-democraat moeten aanspreken om, waar algemene
lastenverlichting ook terechtkomt bij de eentonners van de VVD, zoals hij ze twee jaar geleden typeerde, de middelen gerichter in te zetten.
Je moet in de toekomst zeker bekijken hoe de marginale wig zich ontwikkelt;
dat is inderdaad een belangrijk punt daarbij. Op het moment dat de heer Melkert
het argument van de marginale wig boven het minimum hanteert om dit plan af
te schieten, bestendigt hij echter de inactiviteit. Die 6000 banen pakt hij
niet en op lange termijn pakt hij ook die 55.000 personen niet.De voorzitter:Mijnheer Rosenmöller, over "kort" worden u en ik het nooit eens.
Mijnheer Melkert, probeert u het eens, ook kort.De heer Melkert (PvdA):Vanzelfsprekend.Ik zou het voorstel van de heer Rosenmöller goed vinden als er geen
alternatief was, als wij anders niets zouden doen. Vanaf volgend jaar wordt
er met het nieuwe belastingplan echter een arbeidskorting geïntroduceerd,
die een enorme klap toebrengt aan dat probleem waarover ook de heer Rosenmöller
zich terecht zorgen maakt. Je moet dan niet een nieuw probleem scheppen langs
de weg die hij voorstelt. Ook de verhoging van het arbeidskostenforfait komt
volgend jaar beschikbaar voor die arbeidskorting. Met meer ruimte kunnen wij
dus volgend jaar het beoogde effect bewerkstelligen. Het zou goed zijn als
ook zijn steun daarvoor verworven kan worden.De voorzitter:Uw "kort" verschilt in niets van het "kort" van de heer Rosenmöller.
Ik ga niet over de inhoud.Minister Kok:De heer Melkert vroeg naar de verwerking van de verhoging van het arbeidskostenforfait.
Er is inderdaad beoogd dat die verwerking volgend jaar plaatsvindt. Ik zie
echter wel graag dat wij bij de vormgeving daarvan de kwestie van de middengroepen
betrekken, het punt dat ik de vorige week naar voren heb gebracht. Dit is
een uitwerkingskwestie, die hier natuurlijk terugkomt.Ik heb nu goed toegelicht wat de keuzes van het kabinet waren en zijn.
Ik kan als timmermanszoon niet op tegen de woorden van kapperszoon Melkert
over de BTW op arbeidsintensieve diensten. Het is duidelijk dat zij een belangrijke
impuls krijgen door de verlaging van het tarief en dat deze dus een goed effect
op de werkgelegenheid heeft.Het lijkt mij goed, vandaag ook de precieze maatvoering en vormgeving
van het lastenverlichtingspakket met elkaar door te nemen. Ik zeg dit mede
tegen de achtergrond van het eind vorige week uitgebrachte advies van de Sociaal-economische
raad over bijzondere aanpassing van het minimumloon. Dit advies heeft het
kabinet uiteraard nog niet in de eigen afwegingen kunnen betrekken. Het is
om verscheidene redenen een belangrijk nieuw feit. Ik ben er verheugd over
dat de Sociaal-economische raad unaniem de ook in deze Kamer vaak gehoorde
pleidooien voor een algemene verhoging van het brutominimumloon niet onderschrijft.
Dat betekent ook dat het SER-advies een aanduiding is van de groeiende consensus
tussen overheid en sociale partners om zoveel mogelijk een specifiek inkomensbeleid
te voeren. Op de tweede plaats is het van niet geringe betekenis, dat de Sociaal-economische
raad unanimiteit heeft bereikt over een extra koopkrachtondersteuning van
1% voor sociale minima met kinderen en voor langdurige sociale minima. Die
doelstelling is ook sympathiek.Ik heb goed naar de Kamer geluisterd. De Kamer heeft gisteren veel opmerkingen
gemaakt over mogelijke andere vormen van invulling van de 1 mld. lastenverlichting
die het kabinet heeft voorgesteld. De Kamer heeft ook in uiteenlopende bewoordingen
en in de vorm van uiteenlopende voorstellen bepleit dat aan de positie van
sociale minima met kinderen en langdurige sociaal minima werkelijk het nodige
wordt gedaan, ook langs de lijnen van hetgeen door de SER is voorgesteld.
Ik zei al dat die doelstelling buitengewoon sympathiek is. Het kabinet wil
in dit gemeen overleg tussen kabinet en Kamer natuurlijk optimaal luisteren
en rekening houden met wensen en gedachten die in de Kamer bestaan. Dat neemt
niet weg dat wij onszelf ook goed rekenschap hebben te geven van de budgettaire
consequenties: zijn er voldoende budgettaire mogelijkheden om die weg in te
slaan?Dat brengt ons tot een bespiegeling over de ruimte die naar huidig inzicht
voor lastenverlichting beschikbaar is over de jaren 2000 t/m 2002. Wij gaan
dan uit van de ramingen van het Centraal planbureau, van de calculaties van
Financiën op het punt van de inkomsten en van de veronderstelling bij
het regeerakkoord dat over de vierjaarse periode de economische groei in het
totaal 9% bedraagt. Naarmate de economische ontwikkeling in de eerste jaren
meevalt, zouden er mogelijkheden kunnen ontstaan voor een verdergaande meevallende
ontwikkeling van de inkomsten over de gehele vierjaarse periode. Dat moet
altijd eerst blijken. Daar willen wij ons niet aan rijk rekenen. Het is beter
om gewoon te rekenen met wat wij nu hebben. Dan blijkt dat er voor 2000 tot
en met 2002 een totale ruimte voor lastenverlichting is van 7,2 mld. Uitgaande
van een inzet van 5 mld. in 2001, resteert voor 2000 en 2002 een totaalbedrag
van 2,2 mld. De vraag die zich, luisterend naar de opstelling van de Kamer,
aandient is of de regering mogelijkheden ziet om wat meer lastenverlichting
in 2000 te plaatsen en derhalve, alle andere omstandigheden gelijk blijvend,
wat minder over te houden voor het jaar 2002, zonder in strijd te komen met
de spelregels, met de verdeling tussen inkomsten en uitgaven en met het reële
uitgavenkader.Wij hebben, zoals gezegd, goed geluisterd naar wat er in de Kamer is gezegd.
Het departement van Financiën en de andere betrokken departementen hebben
berekend wat zo'n pakket, dat tot een plus van 1% voor de sociaal minima met
kinderen en de langdurige sociaal minima zou moeten leiden, financieel zou
betekenen. Zij hebben ook bekeken hoe het eruit zou kunnen zien. De heer Melkert
heeft gisteren al gezegd dat hij zijn laatje met varianten nog niet had opengetrokken.
Ik weet ook uit de vorige kabinetsperiode hoe rijk gevuld zo'n laatje kan
zijn. Ik weet echter niet of het in dit stadium verstandig is om überhaupt
tijdens deze algemene politieke beschouwingen laatjes met varianten open te
trekken. Dat is natuurlijk een kwestie van smaak. De Kamer moet dat beoordelen.
Namens het kabinet kan ik wel zeggen dat er voor een bedrag van tussen de
400 en 500 mln. is te verschuiven in de lastenverlichtingen voor 2002 en 2000.
Anders gezegd: er kan in de verdeling tussen die twee jaren een wat zwaarder
gewicht op 2000 worden gelegd. Met een bedrag van tussen de 400 en 500 mln., ruwweg over de manchet berekend, is met een paar maatregelen
wel een koopkrachteffect van 1% te realiseren. Daarbij zijn drie elementen
van belang. Twee liggen in de fiscale sfeer en één in de sfeer
van de uitgaven. In de fiscale sfeer vindt er in zekere zin een reshuffle
plaats in de hoogte van tarief 1A en tarief 1B. Tarief 1A wordt wat lager,
terwijl tarief 1B wat hoger wordt. Het lagere tarief gaat natuurlijk meer
omlaag dan het hogere omhoog, want anders krijg je die effecten niet. Voorts
is er sprake, om het geheel beter financierbaar te maken, van enige beperking
in de verhoging van het arbeidskostenforfait. Die beperking houdt in een verlaging
van het eerder voorgestelde bedrag met ƒ 45. Het ging eerst om een
bedrag van ƒ 390. Dat zou dus ƒ 345 worden. Die twee bedragen
samen, de kosten van de reshuffle van de eerste schijf, A en B, en een iets
beperktere arbeidskostenforfaitverhoging, kosten gesaldeerd ongeveer tussen
de 400 en 500 mln. Daarnaast gaat de koopkrachtstijging voor de sociale minima
met kinderen omhoog als gevolg van een verdere verhoging van de kinderbijslag,
want er wordt een verdubbeling doorgevoerd van het bedrag dat het kabinet
heeft voorgesteld. Dat is een kostenpost van 170 mln. Dat zou een plaats moeten
krijgen in het uitgavenkader sociale zekerheid arbeidsmarkt, omdat het een
uitgavenpost is.Ik stel voor, voorzitter – anders denkt u misschien: wat komt hier
ineens uit de hoge hoed? – dat het kabinet langs de lijnen van datgene
wat ik heb voorgelegd, zo snel mogelijk en in ieder geval vóór
de algemene financiële beschouwingen een precies uitgewerkt voorstel
doet. Na een precisering en vaststelling van alle punten en komma's in de
ministerraad krijgt de Kamer dus een gedachte voorgelegd die bij de algemene
financiële beschouwingen kan worden getoetst en beoordeeld. Ik neem aan,
gelet op de grote steun voor deze extra inkomensondersteuning van de laagstbetaalden
met kinderen, dat daarover, los van alle andere verschilpunten over het arbeidskostenforfait
en de andere zaken, geen verschil van inzicht zal hoeven te ontstaan. Dan
zouden wij unaniem de unanieme SER volgen. Anders is het natuurlijk kolderland
in het kwadraat.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Al dan niet uit de hoge hoed, maar gewoon voortvloeiend uit
de discussie die wij gisteren en vandaag hebben gehad, tenminste zo interpreteer
ik het. Het is een stap vooruit, maar kan de minister-president aangeven of
het bedrag tussen de 400 en 500 mln. dat nu wordt uitgetrokken, neerslaat
bij alle mensen op het sociaal minimum? Of vindt hij dat dit bedrag zo gericht
moet worden ingezet dat het neerslaat bij gezinnen met kinderen en langdurig
uitkeringsgerechtigden?Minister Kok:Dat lukt niet, want als je de kinderbijslag verhoogt, dan zal iedereen
die in het genot van kinderen is daar het voordeel van hebben. Een verlaging
van het belastingtarief zal ook een effect hebben op de andere inkomens. Weliswaar
zal dat steeds minder betekenisvol zijn, ook procentueel. Dat is helder, maar
het effect van zo'n maatregel slaat in zijn volle zwaarte op de groep waar
het in de SER-advisering en in de Kamer om ging. Het gaat om mensen met kinderen
die op het minimum zijn aangewezen. Die moesten 1% meer hebben, bovenop plus
van om en nabij 1% dat reeds in de Miljoenennota voor 2000 was opgenomen.
De plus één afgerond, wordt plus 2%. Het effect daarvan druppelt
een beetje door in de rest van het inkomensgebouw, omdat belastingen en kinderbijslagen
nu eenmaal voor alle burgers gelden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik luister zeer zorgvuldig. Ik heb gisteren zelf gepleit voor
een verbetering voor alle mensen op het minimum. Collega Melkert vond dat
ook, terwijl de heer Dijkstal het iets specifieker zag bij de genoemde groepen.
Als je de laagste belastingschijf gaat verlagen, dan komt dat bij iedereen
terecht. Dan is het meer een generieke dan een specifieke maatregel. Dat is
beter dan te richten op specifieke groepen, zoals de SER voorstelt.Minister Kok:De verschillende plaatjes schieten in een raketvaart over de tafel en
dat zal wel zo blijven doorgaan. Als wij nu eens nagaan wat het procentuele
effect op de koopkracht is voor mensen met twee keer modaal of met inkomens
daarboven, dan blijkt dat het bijna te verwaarlozen is. Dat ligt op 0,1% of
minder. Voor mensen met een modaal inkomen heeft het nog wel enig effect,
maar die mensen – en ook mensen met een sociale uitkering die in de
buurt van dat inkomen ligt – kunnen ook wel enige ondersteuning gebruiken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Maar dat is ook niet het punt.De voorzitter:Misschien is het wel een punt dat in tweede termijn opnieuw voorgelegd
moet worden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De vraag die ik wil stellen is voor de beoordeling van het verhaal van
de minister-president in tweede termijn cruciaal. Zijn het maatregelen die
specifiek effect hebben voor gezinnen met kinderen of langdurig uitkeringsgerechtigden?
Volgens mijn interpretatie is dit niet het geval. Ik meen dat het een instrument
is dat voor alle mensen op het sociaal minimum tot een voordeel leidt. Dat
zou ik graag bevestigd zien.Minister Kok:Voor mensen op het sociaal minimum met kinderen en mensen op het sociaal
minimum zonder kinderen ligt het heel dicht bij elkaar. Dus het positieve
effect in de orde van grootte van plus één heeft voor beide
categorieën uitwerking. En daarnaast – dat is ook logisch –
zullen algemeen geldende regelingen, zoals de kinderbijslag en de werking
van de tarieven, ook hun effect hebben voor de hogere inkomenscategorieën.
Ik wil de Kamer vragen in overweging te nemen, een precies uitgewerkt voorstel
te ontvangen van het kabinet na dit debat op weg naar de financiële beschouwingen.
Ik heb de contouren daarvoor aangegeven. Ik denk dat het fiscaal om een bedrag
in de orde van grootte van 400 à 500 mln. gaat. Dat is te vinden in
een herschikking van die bedragen tussen de beide genoemde jaren. Voor de
kinderbijslag praten wij over 170 mln. Dat plaatsen wij in het uitgavenkader
sociale zekerheid arbeidsmarkt. Grosso modo geef ik nu de effecten aan. De
werking daarvan is over het algemeen wel duidelijk. Een en ander kan betekenen
dat de Kamer in dit debat een oordeel in algemene zin geeft over deze lijn
en dat zij zich alle rechten voorbehoudt bij het beoordelen van de eindplaat
een ander oordeel te geven. Die eindplaat zal echter niet veel
afwijken van wat ik nu op hoofdlijnen heb aangegeven.De voorzitter:Ik heb niet de indruk dat die opmerking de mensen die nu willen interrumperen
tegenhoudt.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik constateer, nu de minister-president in het pakket voorstellen dat
hij doet ook een deel van het arbeidskostenforfait wil inzetten, dat het arbeidskostenforfait
daarmee nu tot een pure inkomenspolitieke maatregel is geworden.Minister Kok:Nee.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Jawel, u zet een deel in om weer te repareren. U heeft ook van de Hoge
Raad van de zomer gehoord dat dat niet meer mag.De voorzitter:Ik zou nu niet zelf het antwoord geven. Laat de minister-president dat
maar doen.Minister Kok:Ik neem aan dat zijn eigen antwoord de heer De Hoop Scheffer het beste
bevalt.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat is meestal zo, maar ik houd mijn mond nu.Minister Kok:Simpel gesteld, zijn er grenzen aan de ruimte die je voor zo'n maatregel
beschikbaar hebt. Het is toch een vrij ingrijpende impuls voor alle minima
met kinderen en ook voor minima zonder kinderen. Het is van belang om te onderzoeken
of op de omvang van de stijging van het arbeidskostenforfait iets bespaard
kan worden. Dat levert ook ruimte op voor het financieren van een pakket dat
niet uit z'n voegen gaat. Die beperking van de verhoging is echter heel minimaal
gehouden, omdat als wij het arbeidskostenforfait "eruit zouden fietsen" –
wat uw voorkeur heeft; zij het dat u er dan andere dingen voor in de plaats
stelt – dan betekent dat voor het koopkrachtbeeld voor mensen met een
modaal inkomen een fikse verslechtering ten opzichte van de huidige situatie.
Dat vinden wij niet reëel. Wij willen nu graag een pakket presenteren
dat een accent geeft voor de groep die nu het meeste aandacht vraagt, de mensen
met de laagste inkomens. Die verdienen ook een extra ondersteuning. Maar wij
willen niet in dat inkomenspolitieke beeld voor 2000 verslechteringen tot
stand brengen voor werkende mensen die dat arbeidskostenforfait mede zien
als onderdeel van hun inkomensontwikkeling volgend jaar.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Mijn punt is dat het arbeidskostenforfait daarmee een inkomenspolitieke
maatregel is geworden. Dat mag best, maar zo is het arbeidskostenforfait natuurlijk
nooit bedoeld.Minister Kok:Het arbeidskostenforfait is bedoeld om arbeid lonender te maken en heeft
door de wijze waarop wij het hebben ingezet, uiteraard ook een effect in de
koopkrachtondersteuning. Zoals ik al zei, kan men ook met een gematigdere
inkomensontwikkeling volstaan, als men dat wil en als men dwars tegen de hoogconjunctuur
in bereid is ook een beetje naar morgen en overmorgen te kijken. Dat zou ik
verstandig vinden, want de AIQ loopt lelijk op. Aantastingen van de bedragen
die zijn ingeboekt, zouden de plaats van het kabinet te zeer verstoren. Het
gaat dus om een heel beperkte reductie van de stijging van het arbeidskostenforfait,
waarbij wij de volle mep inzetten op de tariefmutatie. Het doel dat wij voor
ogen hebben, om de laagstbetaalden extra koopkrachtondersteuning te geven,
wordt hiermee voluit bereikt.De heer De Hoop Scheffer heeft een vraag gesteld over de nieuwe inzichten
over het voortschrijdend gemiddeld EMU-tekort. De minister van Financiën
heeft een website waarop iedere maand het voortschrijdend gemiddelde over
twaalf maanden wordt gepresenteerd. Over september 1998 tot en met augustus
1999 komt dat binnenkort op die website. Naar huidig inzicht zal er een overschot
zijn.Het is van belang om te zien dat de voortschrijdende twaalfmaandsgegevens
als gevolg van wijzigingen in de patronen van uitgaven en ontvangsten ten
opzichte van vorig jaar kunnen afwijken. Een deel van de belastingontvangsten
is dit jaar relatief vroeg in het jaar ontvangen. Wij blijven duimen dat het
doorgaat, maar naar huidig inzicht is er relatief veel vroeg in het jaar ontvangen.
Een deel van de rentebetalingen vindt later in het jaar plaats dan vorig jaar.
Dat hebben de deskundigen op Financiën zo uitgerekend.Het huidige voortschrijdende EMU-saldo is mede hierdoor naar verwachting
wat gunstiger dan de verwachte jaaruitkomst. De kans dat de verwachte jaaruitkomst
een wat gunstiger beeld laat zien dan wij tot nu toe hebben in de Miljoenennota,
is groter naarmate de verbetering structureel blijkt te zijn. Dat is wel belangrijk.
Toen ik de uitkomst van onze overwegingen naar voren bracht, heb ik ook gewezen
op de budgettaire kant. Zonder zekerheden te hebben maakt het bij het spreiden
van de risico's over de jaren wel wat uit of je meer kans hebt op een meevallende
ontwikkeling of op een tegenvallende. Als wij het inzicht hadden gehad dat
er tegenvallers waren, zou het voor ons veel moeilijker zijn geweest om het
voorstel aan te kondigen zoals ik net heb gedaan. Voor de volledigheid zeg
ik dit er allemaal bij.Voorzitter! Een groot voordeel van kinderbijslag is dat deze geen effect
heeft op de veelbesproken armoedeval. Een inkomensafhankelijke kinderbijslag
zou daar wel effect op hebben. Over dit onderwerp zijn ook opmerkingen gemaakt
bij de toekomst van het belastingstelsel.De vraag is gesteld of de huidige vormgeving van de landelijke regelingen
voor IHS voldoende stimulansen biedt voor werkervaring. Een interdepartementale
groep is bezig om daar in opdracht van het kabinet naar te kijken.De heren Melkert en De Hoop Scheffer hebben aandacht gevraagd voor de
Wet tegemoetkoming studiekosten. Het kabinet is zich zeer bewust van de problematiek
die hier aan de orde is. In het regeerakkoord is niet voor niets een bedrag
van 250 mln. extra uitgetrokken. Dit bedrag is bestemd om de vergoeding per
schoolgaand kind te verhogen en de inkomensgrenzen voor ouders op te trekken.
Daarbij moet de armoedeval zoveel mogelijk worden voorkomen. Dat betekent
dat de uitkeringen in een zekere geleidelijkheid zouden moeten worden afgebouwd
als het inkomen stijgt. Dat vraagt een vrij forse aanpassing van de WTS, waarbij
ook belangrijke politieke vragen aan de orde zijn: hoe hoog moeten de bedragen
zijn, geven we voor elk kind in het gezin hetzelfde bedrag, hoever willen
wij de inkomensgrens optrekken, wat doen wij voor de allerlaagste inkomens
en wat doen wij voor de duurdere schoolsoorten? Omdat het geld ook op
dit punt maar één keer kan worden uitgegeven, moeten die vragen
in samenhang worden beantwoord. Daarom nodig ik de Kamer uit om deze ingewikkelde,
maar politiek belangrijke discussie te voeren bij de behandeling van de nota
over de WTS, die de Kamer deze zomer heeft ontvangen. Het kabinet hecht in
elk geval zeer aan een spoedige behandeling daarvan.Ik heb hiermee eigenlijk ook een antwoord gegeven op andere in dit debat
naar voren gebrachte punten. Over de belastingherziening als een grote stelselwijziging...De voorzitter:De heer De Hoop Scheffer wil een vraag stellen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ja, over de WTS. De minister-president pleit ervoor om die discussie naar
achter te schuiven in de tijd, maar dat heeft tot gevolg dat de financiële
ruimte die daarvoor bij deze beschouwingen gevraagd wordt of gevraagd kan
worden, dan weg is. Die ruimte is dan bezet.Minister Kok:Dat brengt mij op een algemeen punt. De heer Melkert heeft eerder een
vraag gesteld over de uitgavenreserves. Ik heb zojuist aangegeven hoe het
kabinet met de inkomstenkant wil omgaan en ook met het punt van de kinderbijslag,
dat een logisch onderdeel is van een pakket dat erop gericht is om mensen
met heel lage inkomens en kinderen te steunen. De algemene lijn van het kabinet
is dat wij naar onze mening een degelijke en sluitende begroting hebben ingediend.
Wij zien niet hoe er nog openingen kunnen worden gevonden zonder dat daarvoor
een dekking wordt aangegeven.De uitgavenreserve heeft qua techniek misschien in zoverre een ander karakter
dat bij de start van het kabinet is afgesproken dat wij van jaar op jaar een
reservering zouden opnemen in verband met het risico van tegenvallers in de
uitgavenkaders in verband met de ruilvoet. In die sfeer zijn op dit moment
geen zodanige risico's aanwezig dat we daarvoor een voorziening hebben moeten
treffen in de uitgavenreserve. Dat geld is dus nog niet belegd met uitgaven.
Het kabinet heeft er nadrukkelijk voor gekozen om die uitgavenreserve achter
de hand te houden in verband met risico's op het punt van de loonontwikkeling,
niet in de laatste plaats in sectoren zoals de zorg en het onderwijs. Men
kan wel zeggen dat 1 mld. veel is en dat ook 250 mln. – vier tranches
van 250 mln. is 1 mld. – heel veel is, maar het gaat om heel grote aantallen
personeel. Als zich in de sfeer van de ruilvoet iets van een discrepantie
zal voltrekken, ook in verband met de reeds bestaande spanningen op de arbeidsmarkt,
is zo'n bedrag en zijn ook de tranches van dat bedrag snel weg.Ik heb er dus behoefte aan om de Kamer bij de afronding van deze eerste
termijn voor te houden dat het achter de hand houden van die uitgavenreserves,
die tranches, niet een nieuwe illustratie is van onze welsprekende zuinigheid –
hoewel dat een goede eigenschap is – maar dat dit echt is ingegeven
door de gedachte dat het waarschijnlijk beter is om daaraan een bestemming
te geven op het moment dat de arbeidsmarktgerelateerde problematiek zich aandient.
Dat geldt dus voor een eventueel beslag op de uitgavenreserve; laat staan
voor intensiveringen die zouden worden bepleit en waarvoor zelfs geen beroep
op de uitgavenreserves worden gedaan. Daarvan zou ik dus helemaal niet zien
in welke hoeken of gaten dat zou moeten worden gezocht, maar de heer Melkert
is daar natuurlijk creatiever in.De heer Melkert (PvdA):Nee, ik wil u complimenteren met het feit dat het kabinet zich het hoofd
niet op hol laat brengen door alle berichten over meevallers. Het zal allemaal
moeten blijken en het is daarom goed dat u voorzichtigheid vooropstelt. Zie
ik het echter goed dat de uitgavenreserves voor het tweede deel van de kabinetsperiode
eigenlijk zwaarder wegen, omdat de in het regeerakkoord veronderstelde loonontwikkeling
in de publieke sector juist in 2001 en 2002 lager is dan de eventuele of waarschijnlijke
uitkomst? Zie ik het dus goed dat, naast het feit dat nu al vaststaat dat
die uitgavenreserve in 1999 niet nodig was, de uitgavenreserve in 2000 waarschijnlijk
niet voor dat doel hoeft te worden in gezet? In dat opzicht zou het van belang
kunnen zijn om te kijken naar de arbeidsmarktknelpunten, leraren en verpleegkundigen,
en naar de vraag of je daar een nuttige besteding voor kunt vinden. Dan moet
natuurlijk wel blijken dat het nodig is. Kan de minister-president ermee instemmen
dat het niet zo'n rare gedachte is?Minister Kok:In de gedachtewisselingen die wij in het kabinet hebben gehad op weg naar
de afronding van de begroting is uiteraard veel aandacht besteed aan de risico's
die het verder toenemen van knelpunten op de arbeidsmarkt kunnen opleveren,
ook vanwege de personeelsvoorziening en de eisen die aan die sectoren worden
gesteld. Ik vind het alleen niet zo verstandig om – kijkend naar die
tranche 2000 – bedragen en sectoren toe te delen, zonder goed te zien
waaruit de actieplannen bestaan die in de betreffende sectoren worden ontwikkeld.Ik speel open kaart, want eerlijk duurt toch het langst, tenminste dat
hoop ik. Er zit natuurlijk een spanning in het geheel van de meerjarencijfers
wat betreft de geraamde loonontwikkeling. Dat heeft te maken met de manier
waarop het CPB de effecten heeft ingeschat van met name de lastenverlichting
in 2001 op de contractloonstijging. Maar goed, wij zijn daar uiteindelijk
verantwoordelijk voor. Wij hebben er verantwoordelijkheid voor genomen, dus
wij verschuilen ons er niet achter. Het CPB veronderstelt dan, nogal modelmatig,
dat naarmate er meer lastenverlichting wordt gegeven, iedereen in de economie
zich rustiger gaat gedragen, veel rustiger dan normaal. Dat is vrij heroïsch,
zeker in een overspannen arbeidsmarktsituatie. Nu hoop ik overigens wel dat
wij in goed overleg met sociale partners tijdig, via dit najaarsoverleg, kunnen
praten over de vraag hoe men zo'n belastinghervorming met een bijbehorende
koopkrachtontwikkeling taxeert, ook in termen van eigen gedrag. Ik zei al
eerder dat wij niets opdragen. Ieder heeft zijn eigen verantwoordelijkheid,
maar ik zou het goed vinden als sociale partners zich op weg naar 2001 –
wij hebben dus nog even te gaan – rekenschap zouden geven van hun verantwoordelijkheid
en hun mogelijke bijdrage aan een bestendige ontwikkeling van de werkgelegenheid
op de langere termijn. Vanwege het veronderstelde verband van veel lastenverlichting
in 2001 en weinig contractloonstijging zit er voor de overheid als werkgever –
direct of indirect, onderwijs of zorg – een knelpunt.
Ik denk dat dit knelpunt voor een deel kan worden opgelost door zuinig met
zoveel mogelijk tranches van die uitgavenreserve om te gaan. Als we al de
verleiding zouden hebben om iets met die tranches uitgavenreserve te doen,
wat wij niet hebben voorgesteld, dan moeten wij dat wel zo gericht en zo concreet
mogelijk gerelateerd aan de arbeidsmarkt doen. Wij moeten letten op de knelpunten
die zich nu reeds voordoen en aandienen waar wij misschien met goed beleid
een beter antwoord op kunnen geven. Het is weliswaar wat lang, maar dit is
het hele verhaal.De heer Melkert (PvdA):Ik ben het zeer eens met de oproep aan sociale partners om de uitkomsten
van het belastingstelsel 2001 straks niet voor kennisgeving aan te nemen.
Ik denk dat dit een heel belangrijk punt is.Ik kom nu even terug op die arbeidsmarktknelpunten en de uitgavenreserve
2000. Ik ben de minister-president ervoor erkentelijk dat hij de mogelijkheid
in ieder geval onder ogen wil zien. Het hangt weliswaar af van actieplannen
die zouden kunnen effectueren dat er meer leraren en verpleegkundigen worden
aangetrokken en dat de arbeidsomstandigheden verbeteren. Komt het kabinet
ook met voorstellen, als dat nodig wordt geacht, om dan met de Kamer te spreken
hoe de gelden uit de uitgavenreserve productief kunnen worden ingezet?Minister Kok:De heer Melkert is mij één grote stap voor. Hij is al bezig
om invulling te geven aan gelden die wij eigenlijk niet willen besteden. Ik
wil graag de tweede termijn afwachten over dit onderwerp. Ik heb toegelicht
waarom het kabinet deze lijn heeft gekozen. Ik heb aangegeven – en dat
was een ruimhartige opstelling van mijn kant – dat wanneer reeds nu
enige invulling zou worden gegeven aan gelden van uitgavenreserves, die invulling
heel erg arbeidsmarktgerelateerd en knelpuntoplossend zou moeten zijn. Ik
vraag de Kamer daarover na te denken. Wij wachten graag de tweede termijn
van de Kamer af. Afhankelijk van de inbreng vanuit de Kamer zullen wij bezien
of dit wel of geen aanknopingspunten biedt om als kabinet te overwegen voorstellen
aan de Kamer te doen. U begrijpt dat wij in dat eventuele geval toch graag
zelf nog enigszins de regie willen hebben. In het eventuele geval dat wij
moeten uitgeven wat wij wilden besparen, willen wij wel graag zoveel mogelijk
richting geven aan de wijze waarop het wordt uitgegeven.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! De regie is vanzelfsprekend aan de minister-president, maar
ik hecht er wel aan dat die stap wordt gezet, zodat wij weer samen gelijk
op kunnen lopen. Dat moet vanavond lukken, lijkt mij.De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Om het nog even goed te begrijpen het volgende. De reserve
is vorig jaar door het kabinet gemaakt, omdat dit risico's voorzag waarmee
het rekening wilde houden. De minister-president heeft net gezegd: het risico
is er nu niet geweest. De vraag is welke betekenis dit heeft. Het risico had
zich in 1999 kunnen voordoen, maar heeft zich dus niet voorgedaan. Je zou
logisch redenerend kunnen zeggen: de ruimte die wij daarvoor hadden, zouden
we wellicht kunnen aanwenden. Maar je weet niet of het risico zich in de toekomst
wel of niet zal voordoen. Daar zit wellicht nog een verschil in.Minister Kok:Dat zou kunnen. Nu gaat zelfs de heer Dijkstal mij voorbij, voorzitter.
De benadering in het kabinet was: gegeven de omvang van de risico's in de
jaren die nog komen, kan het geen kwaad om zelfs dit stukje nu niet benutte
reserve nog even te reserveren. Dat is dus het punt. Of het risico zich heeft
voorgedaan, is niet bepalend. Want je zou kunnen zeggen: het risico heeft
zich dit jaar niet voorgedaan, dus kun je dat geld uitgeven aan bepaalde dingen.
Het is een kwestie van inschatting van de omvang van mogelijke risico's in
de komende jaren. Voor het overige herhaal ik wat ik zei. We zullen in tweede
termijn met belangstelling de inzichten van de Kamer hierover aanhoren.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik meen het woord van de minister-president over het liever niet willen
besteden goed te begrijpen. Hij heeft de regie – en als de heer Melkert
dat zegt, is het zeker zo – en wij hebben de controle. Ik begrijp dat
als er later in dit debat vanavond een meerderheid ontstaat, al dan niet binnen
de coalitie, om een greepje te doen in de uitgavenreserve, dit niet op een
"neen" van het kabinet zal stuiten. Heb ik hem zo goed begrepen?Minister Kok:Ik heb getuigd van een grote belangstelling voor de inzichten die de Kamer
in tweede termijn naar voren brengt. Ik zeg nog eens: een greepje. Ook een
eventuele bestemming van die gelden past in de spelregels. Er ontstaat dus
niet ergens in de begroting een gat. Het is een bestemming die wordt gegeven
aan iets waarvoor potentieel ruimte is. Indien zich een meerderheid aandient
of de hele Kamer zegt dat het allemaal mooi is, dan zou ik zeggen: pas op
met de maatvoering en pas heel erg op met de invulling. Ik zou dat zeggen,
omdat ik cruciaal acht de gerelateerdheid met het onderwerp waarvoor die reserve
was, namelijk arbeidsmarktknelpunten in het onderwijs en de zorg en andere
sectoren waarin de personeelsvoorziening van belang is. Afhankelijk van het
verloop van de tweede termijn zou het kabinet kunnen overwegen u aan te kondigen
dat wij daarvoor voorstellen zullen doen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Het is dus "eigenlijk liever niet", maar als de Kamer zegt: "liever wel",
dan mogelijk wel.Minister Kok:Dan zullen wij mogelijk voorstellen doen, wat mij betreft ter voorbereiding
van de financiële beschouwingen. Want het is belangrijk dat na de financiële
beschouwingen de boeken helemaal gesloten zijn. Wij hebben nu de politieke
beschouwingen. Het gaat trouwens veel over geld het laatste uur. Daarna krijgen
we de financiële beschouwingen en dan worden de begrotingen per hoofdstuk
behandeld. De ideeën die dan nog bestaan, moeten binnen die begrotingshoofdstukken
worden gevonden. We kunnen niet het hele najaar door almaar open einden hebben.De heer De Hoop Scheffer (CDA):De minister van Financiën kijkt gelukzalig bij deze uitspraak van
u.Minister Kok:Ik ben het vak nog niet helemaal verleerd.Voorzitter! Er valt natuurlijk veel te zeggen over het belastingstelsel
en dergelijke, maar ik zou u willen vragen of dat niet allemaal kan worden
gewisseld als het belastingplan aan de orde is.De voorzitter:Mij is gevraagd enige tijd te geven voor de voorbereiding van de tweede
termijn.De vergadering wordt van 16.02 uur tot 17.00 uur geschorst.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Mevrouw de voorzitter! Allereerst dank aan de minister-president en in
zijn persoon aan het kabinet voor de antwoorden, gegeven op de vragen die
onder andere door de CDA-fractie zijn gesteld. Laat ik proberen in deze tweede
termijn een korte analyse onzerzijds te geven van het verloop van dit debat.Ik begin met het korte debat dat wij vanmorgen hadden over medisch-ethische
zaken. Ik denk dat dit een waardig debat was en dat dit debat ook op dezelfde
wijze moet worden voortgezet. Het gaat hierbij letterlijk om zaken van leven
en dood. Het gaat om een debat, ik herhaal dat, zonder de claim van het morele
gelijk. Het gaat wel om een debat waarin wij ten principale met het kabinet
van mening verschillen bij de voorliggende wetsvoorstellen over de rol die
de overheid bij het bewaken van de rechtsorde zou moeten innemen en aannemen.
Wij zetten dat debat dus voort en wij hopen van harte dat ook bij het kabinet
de bereidheid bestaat om dit debat, ondanks principiële meningsverschillen,
met ons verder te voeren.Wij hebben een discussie gevoerd – en dat was het hoofdthema van
mijn bijdrage in eerste termijn gisterenmorgen – over verantwoordelijkheid,
verantwoordelijkheid in de samenleving. Wie heeft haar, wie neemt haar? Waar
gaat het om? Ik denk dat daar het verschil tussen de lijn die de CDA-fractie
heeft gekozen en kiest en de lijn van het kabinet en de coalitiefracties zich
bevindt tussen staatsdenken en marktdenken. De kern van mijn verhaal van gisterenmorgen
moet zo gezien en gelezen worden, dat zoveel verantwoordelijkheid kan worden
genomen tussen markt en staat in. Ik geef daarvan één voorbeeld.
Als wij debatteren over de toekomst van de nutsfuncties – en wij hebben
vanmorgen uitgebreid gesproken over de Nederlandse spoorwegen – dan
is er via het concept van de maatschappelijke onderneming, dat de CDA-fractie
nog verder zal uitwerken, zoveel tussen een dominante overheidsrol en het
alles maar overlaten aan de markt. Daar kun je naar onze opvattingen ook bij
een monopolist en een nutsbedrijf heel goede oplossingen voor vinden. Ook
die discussie zullen wij moeten voortzetten, ook al hebben wij daarover gezien
de laatste interventie van de minister-president ten aanzien van een beursgang
van de spoorwegen andere opvattingen dan het kabinet. Wat ik zeg over staat
en markt en over nutsfuncties, kan ik uitbreiden tot de discussie die wij
binnenkort voeren over de toekomst van ons mediabestel. Dat kan ik uitbreiden
naar ziekenfondsen, alles vanuit dezelfde verantwoordelijkheidsverdeling.Waar het de afgelopen twee dagen ook uitgebreid over is gegaan –
en terecht – is wat je doet met mensen in de knel. Wat doe je met de
armoedeval? Ik wijs het kabinet er nog eens op dat wij sinds vorig jaar een
plan hebben gemaakt en een geheel eigen opvatting hebben hoe je die armoedeval
moet afvlakken en kunt voorkomen. Vanmiddag is dat ook aan de orde geweest.
Dat plan heet "De moeite waard". Ik wil het kabinet nog eens oproepen, gehoord
de discussie die wij de afgelopen twee dagen hebben gehad, om daar nog eens
goed naar te kijken. Op het moment dat men bereid is om de discussie met ons
aan te gaan om die belangrijke kosten van mensen, van gezinnen en van huishoudens,
voor kinderen, voor wonen en voor zorg aan een bepaald plafond te binden,
ben je gericht bezig. Dan voorkom je bewegingen zoals ook vanmiddag zijn gemaakt
door het kabinet, dat je eerst via een verhoging van het arbeidskostenforfait
de afstand tussen lonen en uitkeringen vergroot en dat je daarna weer tot
reparatiemechanismen moet komen om de mensen aan de onderkant tegemoet te
komen.Wat het arbeidskostenforfait betreft, voorzitter, maak ik de opmerking
dat de CDA-fractie van mening is dat, gezien de stand van de economie, gezien
de overspanning die al optreedt op de arbeidsmarkt, gezien het risico van
een verdere overspanning, gezien het risico van een verdere toeneming van
de inflatie, gezien het door ons bestreden causale verband tussen arbeidskostenforfait
en loonontwikkeling, en gezien het door ons bestreden causale verband dat
je door een verhoging van het arbeidskostenforfait mensen aan het werk krijgt...
Ja, dat ging op, die theorie, en dat heeft zeker gewerkt. Maar als je nu kijkt
wie er op de arbeidsmarkt zouden moeten komen en je constateert dat dit ouderen
zijn en allochtonen, dan beantwoorden wij de vraag of een weer verdere verhoging
van het arbeidskostenforfait daaraan meehelpt, negatief. Het is dus én
een economisch verhaal én een verhaal over: krijg je de mensen wel
aan het werk?Ik heb al gesproken, voorzitter, over de doelstellingen in het pakket
dat de minister-president een kwartier vóór de schorsing presenteerde,
waar het betreft de ruimte die hij ziet boven op datgene wat het kabinet in
de Miljoenennota en bij de verschillende begrotingen heeft gepresenteerd.
Er is ruimte gekomen en laten we er maar blij om zijn dát er ruimte
gekomen is. Welnu, van de doelen waaraan die ruimte wordt besteed, zegt de
CDA-fractie uiteraard niet: dat moet je allemaal anders doen, kabinet. Immers,
dan gaat het om zorg, dan gaat het om defensie en dan gaat het om wachtlijsten.
Ik verwijs even naar het wachtlijstenplan, waar ik vrijwel alles in herken
van een plan dat door mijn collega Siem Buijs enige tijd geleden al is ingediend.
Verwacht dus van ons niet dat wij daartegen zijn; wij steunen dat plan.Maar ik vraag wel aandacht voor onze eigen doelstellingen. Onze eigen
doelstellingen betreffen uiteraard de onderkant van onze samenleving, maar
betreffen ook met name de middeninkomens. Ik heb gisteren aangeven wat de
prioriteiten zijn. Ik heb vier prioriteiten genoemd in mijn interventie gistermorgen
en ik wil die vier prioriteiten herhalen. Ik wil op die vier gebieden ook –
u kent de manier waarop wij dat willen invullen; dat betreft het arbeidskostenforfait –
een viertal moties indienen. Ik begin, mevrouw de voorzitter, met de kinderbijslag.De Kamer,gehoordDe Hoop Scheffer de beraadslaging,constaterende, dat de aanwezigheid van kinderen grote gevolgen
heeft voor de koopkracht van gezinnen;overwegende, dat de huidige kinderbijslag slechts een deel van de kosten
van kinderen compenseert;verzoekt de regering de uitgaven voor de kinderbijslag met 400 mln. te
verhogen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid De Hoop Scheffer. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3 (26800).De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Waar met name ook een probleem aan de orde is voor lagere
maar ook voor middeninkomens, is op het punt van het wonen. Ik noemde net
al wonen als een van de centrale elementen in de manier waarop wij als christen-democraten
ervoor willen zorgen dat de inkomensverdeling in Nederland rechtvaardiger
wordt en voorkomen wordt dat mensen in armoedevallen terechtkomen. Dat geldt
ook voor wonen en vandaar de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat huishoudens als gevolg van de huidige huursubsidieregeling
te maken kunnen krijgen met een grote armoedeval;overwegende, dat de kosten die huishoudens aan wonen besteden, de afgelopen
jaren sterk zijn gestegen en dat met name de huishoudens met een laag inkomen
te maken hebben met deze stijging;verzoekt de regering de huurkosten van passend wonen te maximeren aan
15% van het meerpersoonshuishoudinkomen en de normhuur op het laagste inkomensniveau
in 2000 te verlagen naar ƒ 324, zodat op bijstandsniveau de te betalen
huur 15% van het inkomen bedraagt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid De Hoop Scheffer. Naar mij blijkt
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 4 (26800).De heer De Hoop Scheffer (CDA):Mevrouw de voorzitter! Een derde punt van onze eigen grote prioriteiten
betrof en betreft de gezinnen van ouders met kinderen die voortgezet onderwijs
of beroepsonderwijs genieten. Ik heb gistermorgen met concrete cijfers proberen
aan te geven hoe groot de armoedeval kan zijn, wanneer in zo'n gezinssituatie
het inkomen slechts heel licht omhoog gaat: die armoedeval is enorm. Daarom
vinden wij ook op dit punt het de moeite waard een poging te doen de Kamer
te winnen voor een uitspraak in deze richting.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de kosten in het voortgezet onderwijs en in het beroepsonderwijs
sterk zijn gestegen;overwegende, dat hierdoor en door de toerekeningssystematiek gezinnen
met kinderen met middeninkomens niet of niet voldoende kunnen profiteren van
de tegemoetkoming studiekosten;overwegende, dat de voorgenomen verzachting te laat komt en onvoldoende
is;verzoekt de regering reeds met ingang van het komend cursusjaar de middeninkomens
veel verder tegemoet te komen dan tot nu toe voorgenomen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid De Hoop Scheffer. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 5 (26800).De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Een vierde terrein door mij gisterenmorgen aangesneden, betreft
gemeentelijk beleid. Het is ons in de afgelopen periode uit een aantal gemeenten
duidelijk geworden – Leeuwarden is het meest sprekende voorbeeld daarvan
omdat daar het armoedeplan op onze manier van denken is gebaseerd –
dat zij in de knel komen met hun kwijtscheldingsbeleid. Om die reden willen
wij het kabinet verzoeken, gemeenten in staat te stellen de kwijtschelding
van lasten iets eenvoudiger, iets simpeler te maken en mensen met die lasten
tot een iets hoger niveau tegemoet te komen. Om die reden wil ik de volgende
motie voorstellen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat het lokale kwijtscheldingsbeleid een belangrijk bestanddeel
is van het huidige armoedebeleid;constaterende, dat huishoudens als gevolg van het huidige lokale kwijtscheldingsbeleid
te maken kunnen krijgen met armoedevallen;verzoekt de regering de kwijtschelding op te trekken tot 130% van het
minimumloon en de kwijtscheldingsregeling te koppelen aan de verplichting
tot invoering van een glijdende schaal voor betalingscapaciteit in de gemeentelijke
kwijtscheldingsregeling,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid De Hoop Scheffer. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 6 (26800).De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Een viertal kernpunten, een viertal hoofdterreinen en een
viertal moties. Als ik op dit anderhalf à twee dagen durend debat terugkijk
en de ruimte die tussen kwart over vier en half vijf vanmiddag ontstond om
meer te doen dan het kabinet heeft voorgesteld in aanmerking neem, constateer
ik dat de zeer gunstige enDe Hoop Scheffer zonnige stand van de economie het
mogelijk maakt om een aantal wensen te honoreren, wensen die ook door de coalitiepartijen
naar voren zijn gebracht. Ik constateer bovendien dat de coalitie in staat
is – ik heb dat gisteren ook in het laatste deel van mijn bijdrage gezegd – tot de conclusie te komen dat wij alles kunnen doen,
dat alle wensen gehonoreerd kunnen worden omdat alles kan. Die wensen vinden
wij met onze eigen aanvullingen goede wensen. Wel zeg ik erbij dat beleid
voeren meer is dan alleen het praten over cijfers en cijfertjes. Ik heb dat
gisteren ook in eerste termijn willen zeggen. Beleid voeren en keuzes maken
moet gebeuren met visie. Dan blijf ik constateren, ook na de debatten vanmiddag,
dat er voor een toekomst van de sociale zekerheid, het zorgwekkend grote aantal
mensen in de WAO, de toekomst van de gezondheidszorg en de toekomst van de
WAO meer nodig is dan alleen meer geld. Ik roep daarom het kabinet op om ook
de discussie aan te gaan over de structuur en de manier waarop je dat soort
problemen oplost. Ik herhaal wat ik zojuist zei: dan gaat het over meer dan
staat en markt. Dan gaat het om de vraag waar je de verantwoordelijkheden
terug kan leggen daar waar ze horen. Dat is bij de mensen, bij hun keuzes,
bij hun organisaties en bij de verbanden waarin zij samenleven en samenwerken.Daarom vraag ik meer van deze coalitie dan ik tot nu toe heb gezien, hoezeer
wij het ook eens zijn met de financiële prioriteiten. Op het gebied van
de WAO, de gezondheidszorg, het buitenlands beleid en defensie, waar toch
vrij fundamentele meningsverschillen onder het tapijt zijn blijven liggen,
zullen wij via het geven van onze opvatting een bijdrage leveren, opdat het
kabinet wel beleid kan gaan voeren en niet moet blijven bij de constatering,
dat er een fundamenteel meningsverschil is tussen de twee grote coalitiefracties.
Dan willen wij er mede voor zorgdragen dat op een belangrijk punt van vreemdelingenbeleid
de meningsverschillen in de coalitie er niet toe leiden dat er geen beleid
kan worden gevoerd.Mevrouw de voorzitter! Keuzes gaan verder dan cijfers. Ik heb gisteren
gezegd dat de CDA-fractie zich in de komende periode echt niet zal beperken
tot het "neen" roepen op de punten, waarvan wij vinden dat het verkeerd gaat.
Ik hoop dat de indruk is blijven bestaan dat wij dat in dit debat ook niet
gedaan hebben. Wij zullen al die punten, of het nu de zorg betreft of de sociale
zekerheid, het kinderplan, het vreemdelingenbeleid dan wel het veiligheidsbeleid,
beleggen met onze eigen ideeën en met onze eigen plannen. Dat is de manier
waarop wij het kabinet tegemoet zullen treden. Ik roep het kabinet op om met
mij de conclusie te delen, dat het goed gaat met de economie, dat wij van
ganser harte met het kabinet hopen dat het goed blijft gaan maar dat dit wel
de plicht op het kabinet legt om op een aantal terreinen ook beleid te voeren.
Want beleid is meer dan een kwestie van centen. Het is meer dan een kwestie
van geld.De heer Melkert (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ik dank het kabinet zeer voor de wijze waarop het
deze Kamer tegemoet is getreden. Er zijn wel eens algemene beschouwingen geweest
waarbij het iets moeilijker was om bruggen te slaan. Naar wij hopen, komt
het de kwaliteit van de uitkomst ook ten goede. Daarmee zeg ik overigens niet
dat er geen kwaliteit zat in de voorstellen van het kabinet zelf. De kwaliteit
was hoog, het kan echter altijd nog een tandje méér. Als wij
dat gezamenlijk voor elkaar krijgen, heeft het deze dagen allemaal zin gehad.Ik zou nog even aandacht willen vragen voor het conclaaf. Dat gaat dus
niet door, dat was gisteren wel duidelijk. Ik stel mij zo voor dat het een
kringgesprek wordt. Daarin voelen Nederlanders zich ook veel beter thuis.
Het is en blijft volgens mij nodig dat wij ons beraden op de wijze waarop
wordt omgegaan met een evaluatie van hetgeen er in en rondom de operatie in
Kosovo is gebeurd. Het was volkomen toevallig, maar ik raad iedereen aan de
kolom van Henk Hofland in NRC Handelsblad van gisteren te lezen, onder de
kop "Achter de humanitaire schermen".Er zijn een aantal vragen over de NAVO, het vermogen van de NAVO, de besluitvormingsstructuur
van de NAVO en onze eigen rol daarin. Het is zeer de moeite waard deze goed
te bezien om in de toekomst beter uitgerust te zijn voor de belangrijke vragen
die dan op ons bord kunnen komen. In Amerika in de Washington Post en in Engeland
in het programma News Night is al uitgebreid teruggeblikt op de gang van zaken
rondom de NAVO-operatie. Omdat wij normaal graag onderzoek doen en willen
terugblikken als iets fout gegaan is en nu het gevoel bestaat dat op zichzelf
het resultaat van de militaire operatie goed is geweest, bestaat het risico
dat wij overgaan tot de orde van de dag. Dat zouden wij niet moeten doen.
In dat complex van politieke en militaire besluitvorming kan soms wel eens
de noodzaak liggen om ook in beperktere kring kennis te nemen van de precieze
gang van zaken, procedures en feiten. De heer De Graaf vroeg daar naar mijn
mening terecht naar. Daarom meen ik dat wij ons moeten beraden over de procedure
om dit alles te bespreken, vanzelfsprekend met als uitkomst dat er uiteindelijk
een openbaar debat zal moeten worden gevoerd naar aanleiding van een openbaar
document van het kabinet. Dat staat onder alle omstandigheden vast. Ik ben
de minister-president erkentelijk voor de toezegging die hij op dat punt heeft
gedaan.De heer De Graaf (D66):Ik heb al eerder gezegd dat ik het een sympathieke gedachte vind om daarover
verder door te praten. Maar is de heer Melkert zich ervan bewust dat de commissie
die door deze Kamer is ingesteld om eens te kijken naar onder andere de besluitvorming
ten aanzien van de uitzendingen in het verleden, deze zomer een brief heeft
gestuurd over haar werkzaamheden? Daarin wordt uitdrukkelijk aangegeven dat
ook de besluitvorming rondom Kosovo wordt meegenomen. Is het dan niet verstandig
om de discussie die de heer Melkert wil voeren, te koppelen aan de bevindingen
van die commissie?De heer Melkert (PvdA):Ik kan mij die vraag goed voorstellen; toch meen ik van niet. Ongetwijfeld
zal de commissie er ook het hare over zeggen, maar het gaat mij nu primair
om de invalshoek van de NAVO-structuur en onze rol daarbinnen. Uw vraag betreft
natuurlijk een deel daarvan, maar dit reikt verder en is naar mijn mening
ook urgent. De ontwikkelingen in de NAVO gaan door; zie de uitlatingen van
Robertson als minister van defensie en straks SG van de NAVO. Dan mogen wij
natuurlijk niet zeggen dat wij eerst een tijdje moeten wachten totdat wij
er verdere rapporten over hebben. Ik meen dat het elkaar ook niet hoeft uit
te sluiten.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Wij hoeven dit onderwerp nu niet tot conclusies
te laten leiden. Ik heb wel een vraag over de opmerking van de heer Melkert,
dat wij ons moeten beraden op de procedure. Hoe wil hij dat doen? Wil hij
een initiatief nemen in de kring van de fractievoorzitters, zoals hij even
suggereerde? Of wil hij dat via het Presidium laten gaan? Heeft hij er bepaalde
gedachten over?De heer Melkert (PvdA):Ik ben in ieder geval bereid om mij met de collega-fractievoorzitters
daarover te verstaan. Afhankelijk van de meningen kan het ook nuttig zijn
om via het Presidium te bekijken hoe wij dat verder aanpakken. U hoort nog
van mij; dat is eigenlijk de kern van de zaak.De heer Schutte (GPV):Ik had dat zo begrepen.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik meen dat de minister-president niet is ingegaan op mijn
vraag over de extrapolatie, de doorrekening wat er gebeurt met de staatsschuld
als wij een begrotingsevenwicht hebben en in de komende jaren van 2 of 3%
economische groei per jaar uitgaan. Dat is niet zo belangrijk voor dit debat,
maar het zou toch goed zijn als de minister van Financiën dat overzicht
aan ons doet toekomen voordat hij over twee weken met de financieel woordvoerders
in discussie gaat. Dat kan dan een levendig vervolg geven op datgene wat wij
hier hebben besproken.Wij zijn een eindje verder gekomen in de gedachtewisseling over de langetermijntrends
en de rol van het Sociaal en cultureel planbureau om in het bijzonder op de
terreinen onderwijs en zorg, zo zeg ik, maar ook op andere terreinen, zo zegt
de minister-president terecht, te bekijken wat in de komende tien, vijftien
jaar de aanspraken van belangrijke maatschappelijke taken zijn op de collectieve
uitgaven en op de particuliere bijdragen. Ik was het zeer met de minister-president
eens dat het van belang is om dat te doen voordat er weer kabinetsformaties
aankomen, want onder druk van de tijd worden vaak vrij vergaande kwesties
besproken en van een besluit voorzien. Ik hoop zeer dat het kabinet binnenkort
nader wil preciseren – daar zijn vast wel gelegenheden toe – hoe
het dat denkt uit te werken. Er is grote behoefte aan, juist tegen de achtergrond
van het bereiken van begrotingsevenwicht. Het kabinet zou een belangrijke
taak vervullen door wat langer vooruit te kijken en het SCP daarbij nadrukkelijk
in te schakelen.Voorzitter! Ik kom bij de gedachtewisseling over de huren. Ik heb dit
onderwerp geplaatst in het kader van het inkomens- en inflatiebestrijdingsbeleid.
Vanuit beide invalshoeken is het van betekenis als wij erin zouden slagen
om de huurtrend inflatievolgend te maken. Dat betekent dat huurders te maken
krijgen met veel minder huurstijging dan zij in de afgelopen jaren, soms tandenknarsend,
gewend waren. Het is de hoogste tijd dat die trendbreuk wordt gerealiseerd.
Er is nog een motief om dit voor te stellen, namelijk om staatssecretaris
Remkes een steun in de rug te geven bij zijn besprekingen met de woningbouwverenigingen
over het tot stand brengen van een overheveling van middelen van rijke naar
arme corporaties, zoals in het regeerakkoord is afgesproken. Ik heb die steun
in de rug als volgt verwoord.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat in het jaar 2000 de afspraken inzake het te voeren huurbeleid
voortvloeiend uit het bruteringsakkoord zijn afgelopen;constaterende, dat op basis van eerder genoemde afspraken er sprake is
geweest van huurstijgingen die substantieel zijn uitgekomen boven het niveau
van de inflatie;voorts constaterende, dat het Nationaal programma volkshuisvesting (NPV)
sinds 1997 niet meer is geactualiseerd;van mening, dat de voorstellen tot het huurbeleid voor de komende jaren
moeten worden beoordeeld op basis van een in overleg met de huurders en verhuurders
opgesteld landelijk investeringsprogramma van de sociale huursector, waaronder
een financiële verantwoording met een stelsel van verevening, waarbinnen
"arme" corporaties afdoende in staat zijn gesteld tot het doen van investeringen
in het eigen werkgebied;verzoekt de regering in het geval van het ontbreken van een dergelijk
beleidskader uit te gaan van een inflatievolgend huurbeleid,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Melkert. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7 (26800).De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik meen dat wij een productieve middag achter de rug hebben
gehad, nadat de minister-president met grote largesse vanuit het kabinet toch
begrip toonde voor de brede wens in de Kamer om rekening te houden met het
advies van de Sociaal-economische raad en grosso modo 1% extra koopkracht
beschikbaar te stellen voor mensen met een lager inkomen, in het bijzonder
mensen op een minimuminkomen met kinderen. Zou het een idee zijn om de improvisatie
die vanmiddag nog zichtbaar achter de regeringstafel plaatsvond, als het ware
netjes te laten uitkomen op een precisering van wat de regering voor ogen
staat, zodat wij als wij vanavond naar huis gaan thuis trots het resultaat
van onze noeste arbeid kunnen laten zien? Bij mij thuis wordt daar in ieder
geval wel op gewacht. Ik vraag de minister-president, of hij ons daartoe in
de gelegenheid wil stellen. Ik kom, met andere woorden, de deur niet in als
ik geen resultaat meebreng. Zo eenvoudig is het. Is het bij u thuis anders,
mijnheer De Hoop Scheffer?De heer De Hoop Scheffer (CDA):Precies hetzelfde!De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik kom toe aan het belangrijke punt van de arbeidsmarktknelpunten.
Ook daar meende Melkertik een opening te bespeuren in de erkenning door het
kabinet dat juist in de onderwijs- en zorgsector, maar mogelijk ook in andere
sectoren – ik denk aan de politie – het erg nodig kan zijn om
extra te investeren in arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden, om het
beroep van politieagent, leraar en verpleegkundige aantrekkelijker te maken,
om beter te kunnen concurreren op de arbeidsmarkt. Ik vraag de minister-president,
iets preciezer te willen toezeggen dat het kabinet in dit najaar
inderdaad van plan is, te komen met een pakket aan maatregelen die hierop
zijn toegesneden, en dat het voor die maatregelen gebruik zal maken van een
bedrag tot maximaal 250 mln., uit de uitgavenreservetranche voor het jaar
2000. Als de minister-president die toezegging doet, bespaart mij dat het
aanvragen van een derde termijn, want het lijkt mij dat wij zo dicht bij elkaar
zitten dat wij daar wel uit moeten komen. Maar het lijkt mij wel goed dat
de afspraak wel helder wordt gemaakt, en dat in het bijzonder de onderwijs-
en zorgsectoren weten waarmee zij rekening kunnen houden.Voorzitter! Sprekend over de uitgaven is niet alleen van de kant van mijn
fractie, maar ook door andere fracties aandacht gevraagd voor een aantal urgente
knelpunten, onder het motto "het is niet zo dat wij nu ineens onze voorzichtigheid
laten varen". Ik ben het echt eens met de lijn die het kabinet hier in hoofdzaak
kiest, maar er moet enige ruimte te vinden zijn om urgenties die zich nu voordoen,
op te lossen en te proberen, in een aantal sectoren wat meer ruimte te creëren.
Eenvoudigheidshalve is dit samengevat in een drietal uitspraken, die ik mede
namens een volgens mij indrukwekkend aantal collega's graag aan de Kamer wil
voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van oordeel, dat in de zorg een aantal knelpunten zijn die op korte termijn
om een oplossing vragen;constaterende, dat de zak- en kleedgeldregeling voor bewoners van AWBZ-instellingen
is gebaseerd op een verouderd bestedingspatroon;overwegende, dat de beschikbaarheid van dagbesteding voor ernstig verstandelijk
en meervoudig gehandicapten nog tekortschiet;voorts overwegende, dat versterking van de eerstelijns psychische zorg
en algemeen maatschappelijk werk van essentieel belang is ter bestrijding
van de wachtlijsten en uitval op het werk en thuis;ten slotte overwegende, dat naast de bestaande structurele aanpak een
eenmalige extra investering de wachtlijsten voor behandelingen in ziekenhuizen
flink kan opschonen, en tevens uitval op het werk en thuis kan bekorten;verzoekt de regering 100 mln. structureel uit te trekken om te komen tot
een geleidelijke verhoging van het zak- en kleedgeld, een uitbreiding van
de dagbesteding en de eerstelijns psychische zorg en dit voor 70 mln. ten
laste van de uitgavenreserve (tranche 1999, 250 mln.) te brengen en hierin
voor het overige bij Voorjaarsnota te voorzien;verzoekt de regering ter bestrijding van de wachtlijsten in ziekenhuizen
een bedrag van eenmalig 50 mln. beschikbaar te stellen ten laste van de begroting
1999,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Melkert, Dijkstal, De Graaf, De
Hoop Scheffer en Rosenmöller.Zij krijgt nr. 8 (26800).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat onderwijs van groot maatschappelijk belang is;constaterende, dat binnen het onderwijs nog diverse knelpunten kunnen
worden opgelost teneinde de positie van specifieke groepen en het arbeidsvoorwaardenbeleid
voor leraren te verbeteren;van mening, dat extra middelen beschikbaar moeten worden gesteld voor
de volgende urgenties: - het oplossen van de wachtlijsten bij taallessen
voor oudkomers (met name werklozen en opvoeders) en mede als gevolg daarvan
meer ruimte te bieden voor de alfabetisering van autochtonen in gemeenten
met meer dan 7% minderheden (30 mln. structureel);- het beperken
van de taakstelling die in de rijksbegroting 2000 is voorzien ten aanzien
van het secundair beroepsonderwijs (30 mln. structureel);- het verbeteren
van de arbeidsvoorwaarden voor leraren op scholen die te maken hebben met
arbeidsmarktknelpunten (salarissen achterstandsscholen, ondersteunende taken)
(30 mln. structureel);- het in staat stellen van gemeenten om vroeg-
en voorschoolse opvang in te voeren c.q. uit te breiden (20 mln. structureel);verzoekt de regering hiertoe een bedrag van 110 mln. structureel aan de
begroting van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen toe te voegen en dit voor
90 mln. ten laste te brengen van de uitgavenreserve (tranche 1999, 250 mln.)
en hierin voor het overige bij Voorjaarsnota te voorzien,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Melkert, Dijkstal, De Graaf, De
Hoop Scheffer en Rosenmöller.Zij krijgt nr. 9 (26800).De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! Ik weet niet hoeveel moties met zeer goede doelen
er nog komen, waar nog veel meer fracties achterstaan. Ik heb mij daar niet
in kunnen verdiepen, want aan mij zijn die teksten niet voorgelegd. Ik wil
graag een toelichting hebben van de heer Melkert. Hoe verhoudt dit zich nu
met uw nogal strenge verzoek aan de minister-president om de toezegging over
de 250 mln. terzake van de arbeidsmarktproblematieken te preciseren in de
sfeer van politie, onderwijs en zorg? U belegt hier vergelijkbare dingen.
Dubbelop: prima. Hoe meer hoe liever, maar u moet het even uitleggen.De heer Melkert (PvdA):Nee, voorzitter, niet hoe meer, hoe liever. Dat zou echt in strijd komen
met wat het kabinet beoogt. Het gaat om twee verschillende tranches –
zoals dat in ons onnavolgbare jargon heet – van de uitgavenreserve.
In 1999 is 250 mln. niet ter besteding gekomen. Dat is in feite de Melkertdekking
voor wat in de moties over zorg en onderwijs en een aantal aanverwante zaken
naar voren is gebracht. Ik heb daarnet aan de minister-president gevraagd
om een toezegging te doen over de mogelijke besteding van de 250 mln. die
voor het jaar 2000 is gereser veerd. U weet dat er elk jaar
250 mln. structureel extra bijkomt. Bij die tweede tranche gaat het erom eerst
te kijken welke plannen er zijn, dus niet om een carte blanche te geven. Het
moet samenhangen met de arbeidsmarktknelpunten die er zijn. Dat kan dan tot
een extra besteding van maximaal 250 mln. leiden.De heer Van der Vlies (SGP):Dus in het gunstigste geval komt het bij elkaar?De heer Melkert (PvdA):Ja, inderdaad, dat heeft u heel goed gezien.De derde motie dien ik in mede namens de collega's Dijkstal en De Graaf.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat sprake is van stijgende studiekosten in het voortgezet
onderwijs;overwegende, dat een extra inkomensondersteuning voor ouders met kinderen
in het voortgezet onderwijs wenselijk is;verzoekt de regering de tegemoetkoming studiekosten voor alle WTS-gerechtigde
leerlingen in het voortgezet onderwijs te verhogen, op zodanige wijze dat
per 1 februari 2000 voor ouders met een belastbaar inkomen tot ƒ 52.023
al sprake is van een verhoging van het bedrag voor elk kind en dat deze verhoging
van de tegemoetkoming studiekosten voor ouders met een belastbaar inkomen
tot ƒ 60.000 zo spoedig als mogelijk wordt ingevoerd;verzoekt de regering hiervoor de Kamer bij Voorjaarsnota voorstellen voor
te leggen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Melkert, Dijkstal en De Graaf.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 10 (26800).De heer Melkert (PvdA):Gedecodeerd betekent dit dat ouders worden tegemoetgekomen die te maken
krijgen met aanzienlijk hogere kosten voor de studieboeken van hun kinderen.
Het is goed dat hier vrij breed de opvatting bestaat dat het anders zou moeten.
De heer Van der Vlies zeg ik trouwens dat ik uit louter tijdgebrek niet de
handtekeningenronde kon afmaken. Maar er is altijd nog gelegenheid om, voordat
er over de motie wordt gestemd, de ondertekening aan te vullen als daar belangstelling
voor is.Voorzitter! Mijn laatste punt betreft een andere kant van de ambities
waarover wij het in de afgelopen dagen hebben gehad. Ambities hebben volgens
mij terecht centraal gestaan. Wij hebben immers een project voltooid dat in
de afgelopen vijftien jaar veel van ons werk heeft gedomineerd. Het ging daarbij
onder meer om het economisch herstel en het financieel op orde brengen. Maar
"voltooid" betekent niet dat je ermee kunt stoppen. Ik onderschrijf zeer dat
het kabinet heeft gekozen voor de lijn van arbeid vooropstellen, blijven investeren
in werkgelegenheid en de begroting op orde houden. Zonder die basisgegevens
zullen wij het ook in de toekomst niet redden. Maar die gegevens zijn er natuurlijk
ook om ons land leefbaarder, socialer en aangenamer te maken. Daarin past
ook aandacht voor de cultuur. Gisteren heb ik aandacht gevraagd voor de ambitie
om het Rijksmuseum de mogelijkheid te bieden te investeren in de toekomst,
zoals ook andere musea dat doen. Ik vind het belangrijk dat dit mogelijk is.
Mede namens de collega's Dijkstal, De Graaf, De Hoop Scheffer, Rosenmöller,
Schutte, Marijnissen, Van Dijke en Van der Vlies dien ik dan ook de volgende
motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat het nieuwe millennium in een aantal landen wordt aangegrepen
om nationale kunstschatten een meer prominente plaats te geven;van mening, dat het masterplan voor het Rijksmuseum de mogelijkheid biedt
om het museum in topconditie te brengen voor de volgende eeuw; cultureel toonaangevend
en toegankelijk voor velen;verzoekt de regering een reactie voor te bereiden op de plannen die het
Rijksmuseum ook in het nieuwe millennium tot een vooraanstaand museum van
internationale allure maken en de Kamer hierover te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Melkert, Dijkstal, De Graaf, De
Hoop Scheffer, Rosenmöller, Schutte, Marijnissen, Van Dijke en Van der
Vlies.Zij krijgt nr. 11 (26800).De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Het is "wheel and deal" in deze laatste uren van
de algemene en politieke beschouwingen, maar hopelijk zal dat succesvol zijn.
Ik dank de minister-president voor zijn beantwoording in eerste termijn.Voorzitter! De minister-president heeft gezegd dat de internationale tegenstellingen
in de wereld lijken toe te nemen en dat wij nog onverminderd te maken hebben
met een enorm armoedeprobleem, ook ver buiten onze grenzen. Wij zijn het daarover
met de regering eens. Hij heeft daar ook aan toegevoegd dat Nederland daarmee
zijn verantwoordelijkheid heeft en houdt om een aandeel te leveren aan de
oplossing daarvan. Een veelheid van maatregelen is daarvoor noodzakelijk.
Wij begrijpen dan ook niet waarom er nieuwe voorstellen zijn gedaan om het
budget van ontwikkelingssamenwerking van "vervuiling" te voorzien. Dit heb
ik per interruptie al nader toegelicht. Dat vinden wij haaks staan op de internationale
solidariteit die Nederland moet betrachten. Ik zeg daarmee niet dat Nederland
het slecht doet op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, maar wij zien
wel een neerwaartse trend in de netto mogelijkheden. Dat is voor de andere
landen die Nederland nog lang niet volgen, niet het goede signaal. Graag hoor
ik hierop een reactie.De minister-president was maar wat kort in zijn beantwoording over het
milieucluster. Het zij hem vergeven. Mag ik dit op misschien wel het belangrijkste
punt van het milieubeleid toelichten? Ik doel nu op de ontembare CO2- uitstoot. Wij hebben eigenlijk onvoldoende maatregelen
om de doelstellingen te halen of, sterker nog, enigszins in beeld te krijgen.
Daarbij is het cruciaal dat wij investeren in alternatieve energieopwekking
zoals zonne-energie en windenergie. Wij hebben over zonne-energie een heel
concreet voorstel gedaan om die markt te vergroten, de prijs te verlagen en
uiteindelijk zonder subsidies een renderende energieopwekking te realiseren.
Voor windenergie zijn er vergelijkbare mogelijkheden. Ik verwijs naar een
nog in te dienen motie van collega De Graaf, die ertoe strekt het kabinet
ook in financiële zin aan te sporen de omslag te maken van traditionele
naar nieuwe, alternatieve en duurzame energieopwekking. Die motie heeft mijn
fractie met plezier medeondertekend.Ik dank de minister-president voor zijn toezegging over het vraagstuk
van de grondpolitiek. Een belangrijk thema, waar eerder kabinetten over gevallen
zijn. Het kabinet-Kok lijkt te voorkomen dat het daarover zal vallen door
dit inderdaad nadrukkelijk te willen agenderen. Dat lijkt mij een investering
in haar eigen levensvatbaarheid.Biologische landbouw. Voedsel moet schoon zijn. Consumenten hebben in
toenemende mate belangstelling voor het tot zich nemen van producten die voortvloeien
uit de biologische landbouw, maar Nederland loopt daarbij, net als bij de
genoemde energieopwekking, achter. In deze tweede termijn van de Kamer zullen
hierover nog moties worden ingediend. Wij steunen die op voorhand.Veel kritischer zijn wij over de beursgang van de Nederlandse Spoorwegen,
waar de minister-president in zijn beantwoording over sprak. Dit is nu één
voorbeeld van hetgeen ik gisteren in algemene termen heb geprobeerd te formuleren:
de marktwerking slaat echt door. Dat gebeurt bij dit kabinet en dat was bij
het vorige kabinet niet anders. Het kabinet houdt onverminderd vast aan die
beursgang, maar niet als boekhouder, zegt de minister-president erbij. Het
belang van de reiziger definiëren wij niet als het belangrijkste. Misschien
nog wel belangrijker dan het belang van de reiziger, is dat de overheid een
belangrijk sturingsmechanisme voor de ontwikkeling van mobiliteit uit handen
geeft, een monopolist op de markt laat en verzelfstandigingen laat volgen
op privatisering. Wij vinden dat een verkeerde koers. Ik maak mij er sterk
voor dat de Kamer het kabinet daarop nog zal corrigeren.Over de Ziektewet en het WAO-dossier maak ik een aantal opmerkingen. Ik dank het kabinet voor de toezegging – daar was reeds onrust over
ontstaan – dat het zich op geen enkele wijze zal wenden tot werkgevers-
en werknemersorganisaties om de bovenwettelijke uitkering in het kader van
de Ziektewet aan banden te leggen.Mijn tweede opmerking gaat over de WAO, de reïntegratie en alles
wat daarmee te maken heeft. Ik vind de minister-president eerlijk gezegd ongewoon
passief. Hij meent nog te moeten wachten op uitkomsten van wetgeving die in
1998 is ingegaan en in 2002-2003 haar beslag moet krijgen, zoals de Pemba.
Dat moet nu al ingecalculeerd worden. Wij kennen de effecten van de bestaande
wetgeving, zoals de privatisering van de Ziektewet en, daarvoor, de prijsmaatregel
begin jaren negentig. Die hebben voor een deel zelfs contraproductief gewerkt.
Dat sluit ik bij de privatisering van en de marktwerking in de WAO ook geenszins
uit. Bij dit sociale drama, zo zeg ik met collega De Graaf, gaat het erom,
samen met de organisaties van de civiele samenleving in deze vitale publieke
sector te investeren door maatregelen die de sociale cohesie bevorderen. Daaromtrent
dien ik de volgende motie in, samen met de heer Schutte. Wij zijn namelijk
de afgelopen jaren gezamenlijk opgetrokken op dit punt, ook bij de vorige
algemene beschouwingen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat het Nationaal actieplan om het aantal arbeidsongeschikten
terug te dringen door reïntegratie of vermindering van instroom niet
vrijblijvend mag zijn;constaterende, dat het aandeel arbeidsgehandicapten in het arbeidsproces
ligt op 1,9% in plaats van de in de Wet REA genoemde 5%;verzoekt de regering nadrukkelijker met streefcijfers te gaan werken en
in het najaarsoverleg tot bindende afspraken te komen met sociale partners
over te hanteren streefcijfers arbeidsgehandicapten dat per sector in dienst
wordt gehouden en genomen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Rosenmöller en Schutte. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 12 (26800).De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Met betrekking tot het zorgverlof heb ik goede nota genomen
van hetgeen ik per interruptie heb gewisseld met collega Melkert en hetgeen
de minister-president heeft gezegd. Als de Kamer vraagt om een en ander reeds
in het jaar 2000 te introduceren, wordt het geen geldkwestie. Dat is winst.
Het zou daarnaast goed zijn als de Kamer het kabinet maximaal aanspoort om
dit te realiseren. Daartoe dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat het verheugend is dat het kabinet voornemens is om in
de toekomst betaald zorgverlof mogelijk te maken;verzoekt de regering zich maximaal in te spannen om betaald zorgverlof
reeds in het jaar 2000 mogelijk te maken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Rosenmöller, De Hoop Scheffer
en De Graaf. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 13 (26800).De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! RosenmöllerMet betrekking tot zorg en onderwijs is door
mijn fractie in eerste termijn inhoudelijk uitgebreid aangegeven dat het noodzakelijk
is, in de huidige begroting daarvoor meer te investeren. De noden zijn daar
onverminderd hoog. Ik heb in deze tweede termijn onvoldoend
tijd om hier in precisie inhoud aan te geven. Ik sluit mij echter via de ondertekening
van de door collega Melkert ingediende moties aan bij het streven om een aantal
van de bestaande, knellende vraagstukken van een oplossing te voorzien. Ik
doe dan ook een dringend beroep op het kabinet om de daarvoor gevraagde middelen
vrij te maken.Dit laat onverlet de knelpunten die er zijn op het terrein van de arbeidsmarkt.
Ook daarover zijn en worden moties ingediend. Ik wil daar een motie aan toevoegen
met betrekking tot een specifiek instrument.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat er grote krapte bestaat op de arbeidsmarkt voor de zorg
en het onderwijs;verzoekt de regering te onderzoeken op welke wijze in de regelingen voor
studiefinanciering faciliteiten gecreëerd kunnen worden waardoor opleidingen
voor en werken in deze sectoren aantrekkelijker worden gemaakt;en op korte termijn voorstellen hiertoe aan de Kamer voor te leggen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Rosenmöller en De Graaf.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14 (26800).De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik kom te spreken over het onderwerp waarmee de minister-president
zijn betoog is geëindigd. Hij heeft in zijn eerste termijn, namens de
regering, toegezegd dat mensen die leven op het minimum er 1% op vooruitgaan.
Dat is winst in dit debat. Wij vinden het wel enigszins een teken dat het
kabinet los begint te staan van de werkelijkheid, als het kabinet een advies
van de SER van afgelopen vrijdag – dat op zich ook winst is –
nodig heeft om die toezegging te doen. Het was beter geweest als het kabinet
op basis van de eigen maatschappelijke analyse tot die keuze was gekomen,
maar ook hier geldt uiteraard weer: beter laat dan nooit.Daar komt nog iets bij, voorzitter. Sprak ik in mijn eerste termijn over
een aansporing in de richting van de sociaal-democratie om op de derde weg
alle mogelijkheden te benutten om de liberalen links in te halen, vlak voor
de schorsing vandaag was er een moment waarop de liberalen de sociaal-democraat
Kok links aan het inhalen waren over de ruimte die er op de begroting zou
zijn. Dat moet in het vervolg van dit debat de minister-president alle ruimte
bieden om in te gaan op verzoeken vanuit de Kamer.Ik constateer dat er, voor een deel in afwijking van hetgeen de SER heeft
gezegd, door de manier waarop de minister-president het heeft geformuleerd
en de middelen die daarbij gefourneerd zijn, sprake is van een generiek en
een specifiek instrument. Er is sprake van een generiek instrument als het
gaat om lastenverlichting aan de onderkant – het verlagen van schijf
1A – en van een specifiek instrument als het gaat om de verhoging van
de kinderbijslag met een bedrag van 170 mln. Dat wordt gefinancierd uit de
onderuitputting in het uitgavenkader sociale zekerheid en ik stel daarom vast
dat daar sprake is van structurele meevallers, op z'n minst met een omvang
van 170 mln. Dat hadden wij nog niet gelezen in de MEV of de Miljoenennota
en ook dat is dus winst.De heer Melkert (PvdA):De heer Rosenmöller sprak over een afwijking van het advies van de
SER. Dat is inderdaad het geval. Is hij het met mij eens dat hier "in afwijking
van" in feite betekent: "ter verbetering van"?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat heb ik al beantwoord toen ik een interruptiedebat voerde met de minister-president
in zijn eerste termijn. Ik zei toen: dat is dus beter.De heer Melkert (PvdA):Dat kunnen wij niet genoeg horen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als u mij nog een keer die vraag stelt, wil ik het wel voor de derde keer
zeggen.De voorzitter:Ik denk niet dat ik dat goed zou vinden. Bovendien bent u al enigszins
door uw spreektijd heen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat kan ik niet meer compenseren, maar ik zal dan nu wel met gezwinde
spoed tot een afronding komen.Ik constateer dat er op het punt van de 1% extra voor de minima invulling
is gegeven, zij het op een wat andere wijze, aan een onderdeel van onze tegenbegroting.
Er liggen meer wensen van de Kamer die voor een deel in onze tegenbegroting
aan de orde komen. De stand van zaken op dit moment vind ik positief, zeker
op het zojuist genoemde punt. Met de tegenbegroting laten wij zien dat ook
met een gerichte lastenverlichting kan worden genivelleerd en geïnvesteerd
en banen kunnen worden gecreëerd. Dat pad willen wij graag in tweede
termijn zoveel mogelijk vervolmaken. In derde termijn – dit is ook een
voorzichtige aankondiging van een zeer korte derde termijn – kan dan
een politieke conclusie worden getrokken, hoe ons dit debat bevallen is.De voorzitter:Ik wil niet nu al op voorhand uitgaan van een derde termijn, mijnheer
Rosenmöller. Een afronding van dit debat moet ook in twee termijnen mogelijk
zijn.De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Ik wil eerst de minister-president hartelijk danken voor zijn
zakelijke en doeltreffende beantwoording van veel vragen, zij het dat ik over
sommige antwoorden nog wel een kleine vraag heb. In het bijzonder dank ik
hem voor de indrukwekkende wijze waarop hij op de vragen inzake euthanasie
antwoord heeft gegeven. Ik heb mij niet in dat debat gemengd, omdat de VVD-fractie
de algemene beschouwingen niet wenste aan te grijpen om over dit onderwerp
te spreken. Wij deden dat uiteraard in de zekerheid dat wij hier straks wél
over zullen spreken, aan de hand van het wetsvoorstel. Wij hebben dit niet
nu willen doen, omdat dit onderwerp ook ons met vele emoties vervult. Soms
bestaat er bij ons ronduit ergernis over de wijze waarop sommigen binnen en
buiten dit huis daarover spreken, soms gaat het om een grote betrokkenheid
bij het vraagstuk als zodanig. Het is een afweging geweest. Men kan ons verwijten
dat wij bij de algemene politieke beschouwingen daar niet op
in zijn gegaan. Ik verklaar hier waarom wij dat niet hebben willen doen.Voorzitter! Ik ben in mijn bijdrage wat uitgebreider ingegaan op de ministeriële
verantwoordelijkheid en de bevoegdheidsdiscussie. Ik heb, zeker toen ik hier
stond, een heel interessant debat gehad met degenen die zich daarin hebben
willen voegen. Ik heb dat zeer op prijs gesteld. De reactie van de minister-president
op dit punt was wat aan de korte kant, maar ik vind dat zeer begrijpelijk,
daar de reactie van het kabinet al voor een belangrijk deel vastligt in de
nota terzake die naar de Kamer is gestuurd. Wij komen over die nota nog te
praten en er zullen zich ongetwijfeld nog meer gelegenheden voordoen om dit
onderwerp te bespreken.Misschien nog interessanter vonden wij de discussie die heeft kunnen ontstaan
over het begrip "eigen verantwoordelijkheid" in relatie tot de overheid. Ik
ben daar blij mee. Het zal duidelijk zijn dat dit voor de VVD-fractie een
heel belangrijk onderwerp is, overigens ook een onderwerp dat heel duidelijk
door de heer De Hoop Scheffer is aangesneden. Het is nu zaak om, zoals ik
gisteren al heb gezegd, de vertaling van de gedachten neer te laten slaan
op allerlei beleidsterreinen. Ik denk dat dit een plicht is voor het kabinet,
omdat het in bedoelde nota zo uitdrukkelijk op de positie van de burger en
diens verantwoordelijkheid is ingegaan. Vanzelfsprekend zullen wij dit bij
de behandeling van allerlei onderwerpen ook doen. Ook hier wil ik het nu bij
laten.Voor ons is een derde zeer belangrijk thema geweest in onze bijdrage –
maar ik heb dit aangetroffen in de bijdragen van alle andere fracties in dit
huis – de inactiviteit. Dit is een belangrijk probleem in onze samenleving,
hoe goed het ook gaat. Er zijn veel suggesties op dit terrein gedaan. Wij
hebben in het verleden natuurlijk ook het onze daaraan bijgedragen. Wij bezien
het nieuwe belastingstelsel mede in dat kader. De vraag is: in hoeverre kan
dat stelsel mensen activeren, mee te doen op de arbeidsmarkt? Mede met het
oog hierop hebben wij positief gereageerd op de keuze voor de verhoging van
het arbeidskostenforfait in het nieuwe belastingplan. Dit is een van de instrumenten
om het beoogde, namelijk meer mensen mee te laten doen op de arbeidsmarkt,
te stimuleren. Wij vinden het logisch dat de waardevolle argumenten die aan
de verhoging van het arbeidskostenforfait ten grondslag liggen, worden meegenomen
in de discussie die wij later over het nieuwe belastingstelsel voeren.Ik heb kennisgenomen van het antwoord van de regering op een vraag van
de heer Melkert over het arbeidskostenforfait in relatie tot het nieuwe stelsel.
Dat antwoord lijkt mij zeer toereikend, zeker omdat daarin werd vermeld dat
de inkomenseffecten integraal bezien moeten worden. Zo is het natuurlijk.
Ik reken daar ook zeer op, zeker nadat de minister-president zo nadrukkelijk
positie heeft gekozen als het gaat om de middeninkomens. Wij hoeven die discussie
niet nu te voeren, wetende dat wij daarover nog volop met elkaar zullen spreken,
maar ik vond het verstandig, dit nu wel te melden.Voorzitter! De WAO-problematiek is nog steeds een zeer ernstig vraagstuk.
Ik hoef dat verder niet toe te lichten. De minister-president heeft in een
interruptiedebat met de heer Rosenmöller gesproken over een nationaal
project. Zo wenst het kabinet de bestrijding van dat vraagstuk te bezien.
Ik denk dat het daar gelijk in heeft. Het is een zeer serieus vraagstuk. Ik
vond het een beetje flauw van de heer Rosenmöller om het kabinet juist
op dat punt te kapittelen. Het kabinet is actief op dit terrein. De vraag
is alleen of het genoeg is en of er hier en daar niet een paar schepjes bovenop
kunnen. Hieromtrent zullen later in deze termijn voorstellen worden ingediend
door D66, voorstellen die wij zullen steunen. Ik verwijs verder naar de voorstellen
die wij in het verleden hebben gedaan.Ik vind dat het hanteren van het begrip "nationaal project" – zeg
maar algemeen belang – inhoudt dat het kabinet onder ogen moet zien
hoe het zit met het algemeen verbindend verklaren van CAO's. Wij hebben een
schriftelijk antwoord gekregen en daarin lees ik dat een verzoek om een CAO
algemeen verbindend te verklaren niet wordt gehonoreerd ingeval sprake is
van strijdigheid met de wet of het algemeen belang. Dit debat heeft laten
zien van welk groot algemeen belang de WAO-problematiek is. Daarom vinden
wij het echt noodzakelijk dat het kabinet overweegt – en dit ook in
zijn gesprekken met de sociale partners naar voren brengt – een einde
te maken aan die bovenwettelijke tegemoetkomingen als het gaat om ziektekosten
en WAO. Dat is de logische consequentie van de inzet van de hele Kamer in
dit debat. Ik mag er misschien ook fijntjes op wijzen, dat het uitgesproken
voorstellen van de commissie-Buurmeijer zijn geweest. Die commissie is daar
ver in gegaan. Het lijkt mij dat wij nu gerust de consequentie kunnen trekken.Wij hebben met grote belangstelling kennisgenomen van het antwoord van
de regering over de SPAK, dat interessante perspectieven biedt. In de laatste
alinea van het antwoord schrijft het kabinet, dat de werkgelegenheidseffecten
van de SPAK thans worden geëvalueerd. In oktober krijgen wij die evaluatie.
Daar moeten wij naar kijken. Ik heb gewezen op een passage in de MEV, dat
de krappe arbeidsmarkt aan de onderkant niet meer indiceert dat de subsidie
in de richting van de werkgever gaat, althans niet meer zo ongericht. Ik heb
gezegd dat er misschien gerichter ingezet kan worden, bijvoorbeeld voor oudere
werknemers.Ik ben bereid later, bij de evaluatie, verder te discussiëren met
de heer Melkert, die een expert is op dit terrein. Ik wil wel ruimte creëren
voor een gesprek met het kabinet en in de Kamer.De heer Melkert (PvdA):Een gesprek is altijd goed. Uiteindelijk gaat het om de effectiviteit
van de ingezette middelen. Het kabinet heeft een mijns inziens zeer terechte
opmerking gemaakt, die u ook zult hebben gezien. Omgekeerd aan het effect
van het weghalen van de SPAK, van de afdrachtkorting die werkgevers de gelegenheid
biedt om mensen met lage inkomens in dienst te nemen, is er een stijging van
de loonkosten met 10%. Zelfs in de arbeidsmarkt zoals die nu is kan onmogelijk
volgehouden worden dat dit een gunstig effect op de werkgelegenheid zou hebben.
Dat ziet u toch zelf ook wel?De heer Dijkstal (VVD):Natuurlijk zullen wij alle effecten mee moeten wegen, ook het effect dat
de heer Melkert aanduidt. Wij praten in elk geval over een belangrijk bedrag, naar ik meen bijna 2 mld. Het zou de moeite waard zijn om te kijken
of wij dat effectiever kunnen gebruiken dan tot nu toe gebeurt, gegeven de
veranderingen in de arbeidsmarkt, die natuurlijk de aanleiding waren.Ik ben een beetje teleurgesteld over het schriftelijk antwoord over Schiphol.
Het kabinet stelt dat het zoals het er nu uitziet rond de jaarwisseling verdere
besluiten zal kunnen nemen, die aan de Kamer worden voorgelegd. Dat is natuurlijk
nu net onze zorg. Ik begrijp best dat het kabinet zijn best wil doen, maar
de vraag is of er aan het eind van dit jaar niet besluiten moeten liggen,
omdat wij anders heel veel tijd verliezen die wij niet mogen en kunnen verliezen.
Is het kabinet bereid het niet als een inspanningsverplichting maar als een
resultaatsverplichting op te nemen om uiterlijk met Kerstmis een besluit aan
de Kamer voor te leggen?Ik wil er een pleidooi voor voeren voor de lange termijn integrale en
snelle besluiten te nemen, misschien met de gedachte die de heer Te Veldhuis
wel eens heeft geuit, namelijk door van tevoren goed overleg te plegen en
vervolgens de zaak in één besluit vast te leggen, zodat wij
niet opnieuw het risico van grote vertragingen lopen. Je krijgt dan te maken
met een paar honderd of misschien zelfs een paar duizend afzonderlijke uitvoeringsbesluiten.Ik ga ervan uit dat het kabinet ook een resultaatsverplichting op zich
wil nemen om er daadwerkelijk voor te zorgen dat de vijfde baan er in het
jaar 2003 ligt.Licht teleurgesteld zijn wij ook over het antwoord inzake de A4. Het kabinet
vindt dat die moet worden aangelegd. Er zijn particuliere investeerders die
willen meedoen. Ik vind dat het kabinet een eigen verantwoordelijkheid heeft
om die zaak nu voor elkaar te brengen en definitieve afspraken te maken. Ik
vraag om daadkracht, ook op dit terrein.Voorzitter! Het stemt mij tot grote vreugde dat zovelen in de Kamer en
ook het kabinet bevestigen dat wij de financiële spelregels handhaven.
Ik ben ook blij met de belangstelling die velen hebben voor het grote probleem
van de staatsschuld, in het bijzonder de druk van de rentelasten op de rijksbegroting.
Niet ontkend kan worden dat dit een groot probleem is, waaraan wij in de komende
jaren iets zullen moeten doen. Ik heb gevraagd of het mogelijk is –
het kan zijn dat het antwoord mij is ontgaan; dat hoor ik dan wel –
een scherper inzicht te krijgen in de realisatie van de afgesproken intensivering
in het regeerakkoord, de daarbovenop reeds door het kabinet toegezegde intensiveringen
en de investeringen in de infrastructuur. Ik wil dit graag de komende week
hebben, want dat kan nuttige informatie zijn bij de financiële beschouwingen.
Ik wil ook eerlijk zijn over de reden waarom ik dit graag wil hebben. Ik vind
het natuurlijk razend interessant om te praten over grote toevoegingen die
wij misschien in de toekomst aan onderwijs of andere sectoren moeten doen,
maar toch wel in de volgorde dat het eerste wat wij doen, gerealiseerd wordt.
Daarna kun je aan de volgende stap denken. Daarom is dat inzicht van groot
belang.De discussie over de inkomstenkant, het lastenverlichtingspakket, was
natuurlijk razend interessant. Ik heb goede nota genomen van het aanbod dat
het kabinet gedaan heeft. Ik vat het kort samen. Het kabinet wil positief
reageren op de wens om de groep van minima met kinderen de 1% te geven zoals
in het SER-advies staat. Het kabinet vindt het verantwoord om een ruimte van
400 à 500 mln., die voorzien was in het jaar 2001, daarvoor nu reeds
te reserveren. Verder heeft het kabinet positief gereageerd op een aantal
ideeën die circuleerden, zoals de tarieven in de 1A- en 1B-schalen, een
lichte beperking van het arbeidskostenforfait en het punt van de kinderbijslag
uit de ruimte die in de sociale zekerheid zit. Dat lijkt mij een zeer begaanbare
weg. Het kabinet moet nu maar eens dat standpunt formuleren. Ik hoop dat wij
dit snel kunnen krijgen, want ook dit zal dan bij de financiële beschouwingen
precies beoordeeld kunnen worden.Aan de kant van de uitgaven is de discussie gegaan over de vraag of er
binnen de financiële spelregels nog ruimte is voor een extra accent hier
en daar. En dan komen wij natuurlijk te praten over de uitgavenreserve. Het
siert het kabinet natuurlijk dat het erover heeft nagedacht. Het heeft redenen
gevonden om aan die uitgavenreserven niet te komen. De minister-president
zei over het geld dat voor 1999 was bestemd dat het geen kwaad kan als wij
dat toch achter de hand houden. Nu loop ik al wat langer mee en de formulering
dat het "geen kwaad kan", is toch van een lichtere politieke betekenis dan
andere. Daaraan ontleen ik een zekere vrijheid van de kant van de VVD, omdat
dit alles zich afspeelt binnen de financiële spelregels, om te zeggen
"ja". Maar het kan misschien ook geen kwaad om over die 250 mln. te zeggen
dat wij daar een andere nuttige bestemming aan geven, want het risico dat
wij die nu nog moeten aanwenden, lijkt toch erg klein te zijn. Laten wij dat
dan maar doen, zou ik zeggen. Dat verklaart natuurlijk waarom mijn handtekening
staat onder moties die reeds zijn ingediend.De ruimte voor het jaar 2000, de 250 mln. voor het jaar 2000, lijkt mij
inderdaad in de fase waarin wij nu verkeren, een iets lastiger discussie.
Daar begeef ik mij nog niet in.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Begrijp ik uit de formulering die de heer Dijkstal kiest, dat hij liever
niet die uitgavenreserve had ingezet?De heer Dijkstal (VVD):Nee. Ik zeg van mijn kant: echt, het kan geen kwaad.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Liever wel?De heer Dijkstal (VVD):Voor mij komt het aan op twee belangrijke vragen. De eerste is of het
zich afspeelt binnen de spelregels. Dat vind ik heel belangrijk vanwege de
discipline die het kabinet en ook wij behoren te hebben inzake de financiën.
Daar lijkt mij echter geen twijfel over. De tweede vraag is de waardering
of je dat geld nodig hebt voor de risico's die voorzien zijn of niet. Ik herinner
mij de discussie over dit punt van verleden jaar nog heel goed. Ik geloof
dat het de minister-president zelf was, die zei dat wij natuurlijk niet sparen
ter wille van het sparen. Het gaat erom dat je dat doet in relatie tot een
zeker risico dat je inschat. Schat je dat risico niet in, dan ontstaat er
ruimte om er iets mee te doen. U staat instemmend te knikken, dus ik heb u
nu mee op dit punt.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Wij schrijven het uiteraard in onze schriftjes voor volgend jaar, maar
het doel dat u nastreeft, delen wij. Defensie, dus prima.De heer Dijkstal (VVD):Deze dekking is wel duidelijk. Omdat u zoveel moties meegetekend heeft
die dat geld uitgeven, ben ik juist verheugd met de warme steun die u op dit
punt gegeven heeft. Constructiever kan de oppositie niet zijn.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Als de kampioen en de kampioenen van de degelijkheid elkaar daar vinden,
wie ben ik dan om te zeggen: liever niet?De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Dat brengt mij op twee moties van mijn kant. Het betreft in
de eerste plaats de bonte wereld van de ICT. Ik zit natuurlijk ook met rode
koontjes te kijken als de minister van Financiën zo'n cd-rom uit het
kleine koffertje haalt of als ik hem zie op de website van Financiën,
vol met apenstaartjes. Het wordt dus hoog tijd dat we nog een nadere inspanning
op dit terrein doen. Dat is de reden dat ik gaarne een motie zou willen indienen,
een motie die is ondertekend door...De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Voordat collega Dijkstal een motie indient, wil ik opmerken
dat op een website geen apenstaartjes staan.De heer Dijkstal (VVD):Nee, maar als ik dan Zalm zie... Het gaat meer om Zalm dan om die website.
Pardon...De voorzitter:Een werkbezoek aan de dierentuin zou ook niet misstaan!De heer Dijkstal (VVD):Nu, daar kan ik u veel over vertellen. Als u zou weten hoeveel verschillende
apensoorten er zijn en hoe verschillend staarten van apen kunnen zijn: dat
is heel interessant. Ik overweeg een proefschrift op dit gebied.Maar nu naar de motie, mede namens – dit is een indrukwekkend gezelschap –
de heer Melkert, de heer De Graaf, de heer Rosenmöller, de heer Schutte,
de heer Van Dijke, de heer Van der Vlies en de heer De Hoop Scheffer.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de integratie van ICT in het onderwijs en "een leven
lang leren" staat of valt met de beschikbaarheid van gebruiksvriendelijke
educatieve software;constaterende, dat softwareontwikkeling door de overheid gestimuleerd
wordt in onder andere de Twinningcentra;verzoekt de regering 20 mln. structureel toe te voegen aan de begroting
van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en op korte termijn
een impuls te geven aan de ontwikkeling van gebruiksvriendelijke en educatieve
software ten behoeve van onderwijs en trainingen voor jongeren en ouderen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Dijkstal, Melkert, De Graaf, Rosenmöller,
Schutte, Van Dijke, Van der Vlies en De Hoop Scheffer.Zij krijgt nr. 15 (26800).De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Ik wil hier melden dat wij de motie die de heer Melkert heeft
ingediend over het onderwijs, met name wat betreft de in al die verschillende
punten verscholen arbeidsmarktproblematiek, met grote instemming hebben medeondertekend,
omdat we denken dat het goed is en dat het mogelijk is om binnen de ruimte
die er is, dit soort nadere initiatieven tot stand te brengen. Dat geldt trouwens
ook voor een andere motie die straks komt, over de kinderopvangproblematiek.Ten slotte kom ik bij de motie die ik in zou willen dienen ten aanzien
van een lastige personeelsproblematiek bij Defensie. Ik heb daar in eerste
termijn over gesproken. Ik zal alle argumenten nu niet herhalen en de motie
meteen voorlezen. Ik doe dit mede namens de heer Melkert, de heer De Graaf,
de heer Van Dijke, de heer Van der Vlies, de heer Van Middelkoop en de heer
De Hoop Scheffer.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat er personele knelpunten zijn bij de uitvoering van vredesoperaties;spreekt uit dat 50 mln. structureel wordt toegevoegd aan de defensiebegroting
ten behoeve van het personeelsbeleid,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Dijkstal, Melkert, De Graaf, Van
Dijke, Van der Vlies, Van Middelkoop en De Hoop Scheffer.Zij krijgt nr. 16 (26800).De heer Dijkstal (VVD):Tot slot, voorzitter. Wat ons betreft is het kabinet erin geslaagd om
een vertrouwenwekkende begroting voor het volgend jaar in te dienen en het
is nu zaak dat het die begroting met de aanpassingen die wij erop aan hebben
gebracht, ook goed gaat uitvoeren. Daar zullen wij natuurlijk nauwlettend
op toezien. Wij zullen daar misschien meer dan normaal nauwlettend op toezien,
omdat wij ons goed realiseren dat volgend jaar de laatste begroting van deze
eeuw de laatste rekening van deze eeuw moet worden en dat de opgave waar we
voor staan, is om Nederland zo ordentelijk als het maar kan, in de nieuwe
eeuw af te leveren. Dat wil zeggen dat we moeten zorgen dat we vooral dat
wat goed is en waar we sterk in zijn, voor een lange termijn kunnen behouden
en blijven, en dat we ten aanzien van datgene waar we nog niet goed in zijn –
neem bijvoorbeeld mensen die in de knel zitten, of dat nu in de zorgsector
is of op het terrein van het niet-participeren, de inactiviteit – de
verplichting op ons nemen om ook die mensen zeer ordentelijk mee de nieuwe
eeuw in te brengen. Dat is een zeer grote uitdaging voor ons allen en in ieder
geval voor de VVD.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! Er suizen mij nog een aantal zinsneden van de laatste
dagen door het hoofd en die zijn zoiets als: "scheppen van kansen voor alle
burgers"; in de Troonrede: "we kunnen ons niet veroorloven talent verloren
te laten gaan"; "sociale infrastructuur moet een hoge prioriteit hebben van
het kabinet" en "het gaat om actieve deelname van alle burgers".
Nu ben ik van het soort dat zegt: mooi is één maar daden is
twee. Mooie beloften is ook één maar de uitkomsten is twee.
Als ik namelijk de discussie over de WAO van vandaag terughaal, vind ik de
uitspraken van de minister-president en het kabinet daarover zeer teleurstellend.
Wij hebben 150.000 vacatures in dit land en wij hebben een groeiend aantal
WAO'ers, dat binnen afzienbare tijd het miljoen zal passeren. We zien het
percentage mensen dat in dienst genomen wordt bij bedrijven dalen in plaats
van stijgen. Toch wil de minister-president het overleg met de werkgevers
afwachten. Mevrouw de voorzitter! De SP-fractie begrijpt dat niet goed en
zij is dan ook van mening dat de Wet reïntegratie arbeidsgehandicapten
geactiveerd moet worden op het punt van de sancties op het niet in dienst
nemen van mensen met een arbeidshandicap. Om die reden stellen wij de volgende
motie voor.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de arbeidsdeelname van arbeidsgehandicapten ver achterblijft
bij het streefpercentage van 3 tot 7;van mening, dat het invoeren van een quotumverplichting een geschikt middel
is om de beoogde arbeidsdeelname van arbeidsgehandicapten te realiseren;verzoekt de regering over te gaan tot de invoering van een quotumverplichting
van 3% arbeidsgehandicapten voor alle bedrijven met 35 of meer werknemers
en de voorbereiding ter hand te nemen van een algemene maatregel van bestuur
zoals bedoeld in artikel 5, lid 1, van de Wet op de reïntegratie van
arbeidsgehandicapten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Marijnissen. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 17 (26800).De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! De minister-president was in eerste termijn erg kort over
de inkomensafhankelijke kinderbijslag door te stellen dat dit de armoedeval
zou bevorderen. Hij was daarom van mening dat het een te verwerpen voorstel
was. Ik vind dat toch curieus, zeker van een sociaal-democraat: halen waar
je het halen kunt en geven waar dat nodig is. Het voorstel zou toch een iets
positievere bejegening verdienen. Edoch, de minister-president wil dat niet
en dan maar een motie. Wat betreft de armoedeval heeft hij een punt, maar
het lijkt mij een kwestie van techniek, want daar is misschien iets aan te
doen met glijdende schalen. Ik heb daar in eerste termijn over gesproken.
Om die reden dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat er gezinnen zijn die kinderbijslag ontvangen en deze
niet of niet helemaal nodig hebben;overwegende, dat er daarnaast gezinnen zijn waarin kinderen opgroeien
in armoede, met als gevolg minder kansen op een goede gezondheid en ontwikkeling;constaterende, dat een meerderheid van de bevolking het principe "hoe
lager het gezinsinkomen, hoe hoger de kinderbijslag" redelijk vindt;verzoekt de regering met voorstellen te komen voor de invoering van een
inkomensafhankelijke kinderbijslag,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Marijnissen. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 18 (26800).De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! De minister-president heeft erg terughoudend gereageerd op
voorstellen van onze fractie. Ik neem hem dat niet kwalijk. Hij heeft vijf
uur staan antwoorden, iets wat op zichzelf al een fysieke prestatie van formaat
is en waarmee ik hem wil feliciteren. Maar op één ding wil ik
nog wel even terugkomen en dat is de methode-Hermans.Ik heb de minister-president om commentaar gevraagd op uitspraken van
de minister van Onderwijs dinsdagavond, toen hij zei er geen bezwaar tegen
te hebben wanneer ouders in scholen gaan meefinancieren. Naar onze mening
hebben wij te maken met een chronisch gebrek aan geld in het onderwijs. Dat
leidt tot allerlei vervelende toestanden, waarin schoolbesturen dan inventief
worden, sponsorgelden binnenhalen maar ook proberen via de ouderbijdrage aanvullende
private gelden binnen de school te halen. In de Verenigde Staten was de private
school vroeger alleen iets voor de rijken. Maar omdat de kwaliteit van de
public school zo enorm achteruit is gegaan in de laatste tientallen jaren,
vanaf het moment dat Reagan aan de macht kwam, is de private school ook iets
geworden van de middenklasse. Niet omdat die mensen dat graag wilden, want
ze moeten er financieel voor kromliggen, maar omdat alleen daar kwaliteit
wordt gegarandeerd. Welnu, mijn fractie vreest met grote vreze dat wij ons
met voortgezet beleid in dezelfde richting ontwikkelen in Nederland. Om die
reden dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de onderwijsuitgaven de afgelopen jaren onder het niveau
van het OESO-gemiddelde hebben gelegen;overwegende, dat voor vermindering van de werkdruk, de bestrijding van
voortijdige schooluitval en de uitvoering van de onderwijsvernieuwingen extra
middelen nodig zijn;verzoekt de regering zich voor te nemen het niveau Marijnissenvan de onderwijsuitgaven
op het OESO-gemiddelde te brengen,en gaat over tot de orde van dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Marijnissen. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 19 (26800).De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! Ik wil nog een enkele opmerking maken over de privatisering
en de marktwerking. Ik merk in deze Kamer dat er een groeiende twijfel is
op dat punt. Ik heb de heer De Hoop Scheffer, fractievoorzitter van het CDA,
daarover gehoord. Ik heb de fractievoorzitter van de PvdA, de heer Melkert,
daarover gehoord. Ik merk dat er sprake is van een trendbreuk. Er worden kritische
vragen gesteld. Als de heer Melkert nu zegt dat hij, wanneer de NS naar de
beurs gaat, vooraf duidelijke bewijzen wil zien dat het openbaar vervoer daardoor
beter wordt, vind ik dat een trendbreuk. Ik kan voorbeelden noemen van privatiseringen
waarbij naar mijn idee niet op voorhand dat soort kritische vragen zijn gesteld.
Onder het motto "sterft, gij oude vormen en liberale gedachten" vindt de SP-fractie
dit natuurlijk een buitengewoon goede ontwikkeling. Ik vind wel dat de heren
het licht wat laat zien, maar dat is hun vergeven.Mevrouw de voorzitter! Ik wil nog eens beklemtonen, ook in de richting
van de minister-president, wat naar ons idee de algemene bezwaren zijn tegen
deze tendens van privatiseringen. De coördinatie, met name in het perspectief
van het algemeen belang, wordt bemoeilijkt; de verantwoordelijkheden zijn
onduidelijker. Minister Peper zegt in zijn notitie: het is het dilemma van
een terugtredende overheid die ook moet optreden. Het is de snelste weg naar
tweedeling op punten als kwaliteit en toegang. Het leidt over het algemeen
gesproken ook tot slechtere arbeidsvoorwaarden. De winst moet tenslotte ergens
vandaan komen. Het mag duidelijk zijn, mevrouw de voorzitter, dat de SP-fractie
van mening is dat bij nutsbedrijven, zaken van algemeen belang en bij basisvoorzieningen
de marktwerking buiten de deur gehouden moet worden.De minister-president noemde drie criteria: toegang, prijs en kwaliteit.
Dat komt heel dicht in de buurt van de voorwaarden die wij stellen. Toen ik
de minister-president vroeg wat er moet gebeuren als blijkt dat op die drie
punten niet het gewenste resultaat wordt bereikt, was het antwoord: dan moeten
wij terugdraaien overwegen. Mag ik dan alvast één suggestie
voor terugdraaien doen? Dat betreft de privatisering van de Ziektewet! Die
privatisering heeft niet alleen geleid tot ongewenste voorrangszorg, maar
ook tot selectie aan de poort op leeftijd en gezondheid, meer dreiging met
ontslag voor mensen die vaak ziek zijn, druk op de zorg en het omzeilen van
de Wet medische keuringen. Minister Van Boxtel zal het niet leuk vinden dat
te horen, maar bij sollicitaties wordt ook het ziekteverleden van mensen naar
voren gebracht. Verder wijs ik op de Arbo-artsen, die zich niet onafhankelijk
van werkgevers kunnen opstellen. Ten slotte wijs ik op het ziekteverzuim,
dat niet met 10% is gedaald zoals de heer Linschoten destijds aankondigde
en beloofde, doch met 5% is gestegen.Als deze minister-president die drie voorwaarden echt wil hanteren, is
er alle reden om terugdraaien van de privatisering van de Ziektewet te overwegen.Mijn opmerkingen over de voorrangszorg, mevrouw Borst, krijgt u vast wel
op een ander moment te horen. Nu rest daarvoor helaas geen tijd.Tot slot, mevrouw de voorzitter, vier korte opmerkingen in de vorm van
vier zinnen.1. Ik ben mijn bijdrage aan de algemene beschouwingen begonnen met de
vaststelling dat wij in de tweede Gouden Eeuw leven, in die zin dat wij rijk
zijn maar ook arm.2. Ik ben mijn bijdrage geëindigd met de opmerking dat mijn fractie
vindt dat Paars het grootste millenniumprobleem is wat wij hebben.3. Er zijn vandaag heel veel moties ingediend die allemaal een verbetering
voorstaan van het beleid en derhalve onze warme steun hebben.4. Zorgt dat laatste ervoor, dat de twee eerste opmerkingen onjuist zijn?
Mevrouw de voorzitter! Mijn fractie vreest van niet!De heer De Graaf (D66):Mevrouw de voorzitter! Laat ik beginnen met de regering te danken voor
de uitvoerige en vaak zeer verhelderende beantwoording van het vele dat gisteren
in de Kamer is gewisseld.Het debat over de ministeriële verantwoordelijkheid en de kwaliteit
van de overheid is, zo zou je zeggen, zojuist begonnen en nog lang niet afgerond.
Ik waardeer het zeer dat de minister-president in kort bestek toch een paar
hoofdlijnen heeft geschetst van de visie van het kabinet. Het zal echter zeer
uitvoerig en meer diepgaand moeten worden besproken. Ik herhaal dat ik er
een voorstander van zou zijn als wij dat debat met de fractievoorzitters,
de minister-president en de minister van Binnenlandse Zaken zouden kunnen
voeren.Wat het buitenlands beleid betreft, zijn naar mijn mening in de gedachtewisseling
met de minister-president de ambities van kabinet op ten minste twee punten
verhelderd. Het eerste punt betreft het eigen veiligheidsbeleid van de Europese
Unie, natuurlijk in verband met het kader van de NAVO. Er is een duidelijke
ambitie geformuleerd. Wij kunnen er alle vertrouwen in hebben dat het kabinet
er met energie aan zal werken. Het tweede punt betreft Afrika. Die gedachtewisseling
heeft opgeleverd dat het kabinet een duidelijk initiatief zal nemen in de
richting van de partnerstaten in Europa om te bekijken of wij kunnen komen
tot een gezamenlijke aanpak en zo nodig een verdeling van aandachtsgebieden.
Ook hierbij spreken wij groot vertrouwen uit in de minister voor Ontwikkelingssamenwerking.Het debat over de voortgaande economische groei en het bereiken van een
eventueel begrotingsevenwicht zal natuurlijk niet stoppen na vandaag. Integendeel,
laat er geen misverstand over bestaan dat de D66-fractie tevreden is over
het huidige stelsel van inkomsten- en uitgavenkaders. Dat moeten wij niet
loslaten. Wij moeten wel goed bekijken – de tijd is er nog niet rijp
voor, maar het is goed dat het debat is begonnen – of wij volgend jaar
onze ramingen moeten bijstellen als het economisch beter gaat, zodat wij betere
afspraken kunnen maken over het terugbrengen van de staatsschuld, het terugbrengen
van de lasten voor de burgers en het terugbrengen van maatschappelijke noden.De D66-fractie is zeer tevreden over de wijze waarop het kabinet in het
debat gisteren en vandaag is meegegaan met de wens van de Kamer om iets te
doen aan extra inkomensondersteuning voor mensen met lagere inkomens en mensen
met kinderen. Dat meeden ken heeft geresulteerd in voorstellen
van het kabinet die nader worden uitgewerkt, die hout snijden en die tegemoetkomen
aan niet alleen de wens van de Kamer, maar vooral ook de wens van de samenleving
om bij meewind de mensen die dat nodig hebben een extra duwtje in de rug te
kunnen geven.Er blijven natuurlijk ook nog andere wensen over die om extra ruimte vragen,
deels via fiscale maatregelen en deels via extra uitgaven. Er is al gewezen
op de beschikbaarheid en de besteedbaarheid van de extra uitgavenreserve van
250 mln. Ik kom daarom nu te spreken over een paar moties die enkele van deze
wensen uitdrukken. Gelukkig zijn die moties door veel collega's ondertekend,
zodat ik hoop dat ze door de Kamer worden aanvaard.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat langs fiscale weg de prioriteiten uit het regeerakkoord
mede kunnen worden nagestreefd;overwegende, dat in het regeerakkoord extra inkomensondersteuning ten
behoeve van chronisch zieken en mensen met een handicap was voorzien;verzoekt de regering de bestaande fiscale faciliteit voor mensen met een
chronische ziekte volgend jaar met 50% te verhogen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden De Graaf, Melkert, Dijkstal, Rosenmöller,
De Hoop Scheffer, Schutte, Van Dijke, Van der Vlies en Marijnissen.Zij krijgt nr. 20 (26800).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de uitbreiding van de mogelijkheden voor kinderopvang
een van de hoofddoelstellingen van de regering is en dat mede daartoe het
aantal kinderopvangplaatsen gedurende deze kabinetsperiode met 71.000 plaatsen
wordt uitgebreid;overwegende, dat onderzoek van het Centraal planbureau heeft uitgewezen
dat de hoogte van de ouderbijdrage en de snelle stijging daarvan bij een toenemend
inkomen voor veel mensen een belemmering vormt om zich aan te bieden op de
arbeidsmarkt;constaterende, dat de veelal nog op een standaard werkdag ingerichte openingstijden
van kinderopvangcentra onvoldoende aansluiten op de flexibele werktijden van
ouders;verzoekt de regering: 1. 20 mln. extra uit te trekken voor
een verdere uitbreiding van de kinderopvangplaatsen, bijvoorbeeld in het onderwijs,
en voor verruiming van de openingstijden;2. 50 mln. uit te trekken
in het kader van het belastingplan 2000 om de kosten van kinderopvang voor
lagere en middeninkomens langs fiscale weg te verminderen;3. een
eenmalig bedrag van 15 mln. uit te trekken uit de onderuitputting 1999 om
knelpunten op het gebied van de bouw van nieuwe kinderopvangcentra op te lossen,
het zogenaamde waarborgfonds,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is ingediend door de leden De Graaf, Melkert, Dijkstal, Rosenmöller
en Marijnissen.Zij krijgt nr. 21 (26800).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat een tijdige realisatie van de zogenaamde ecologische
hoofdstructuur wenselijk is, maar dat als gevolg van de gestegen grondprijzen
gedurende deze kabinetsperiode onvoldoende middelen aanwezig zijn om deze
natuurontwikkeling in het gewenste tempo te realiseren;overwegende, dat een goede leefbaarheid in ons land is gediend bij het
terugdringen van geluidsoverlast in de woonomgeving;voorts overwegende, dat de stimulering van biologische landbouw uitbreiding
verdient, mede om de reële keuze van de consument tussen gewone landbouwproducten
en biologische producten te vergroten;verzoekt de regering: - uiterlijk bij de Najaarsnota aanvullende
middelen voor natuurontwikkeling in deze kabinetsperiode beschikbaar te stellen;- het voorziene geluidsprogramma daadwerkelijk tot uitvoer te brengen
en de hiervoor eventueel benodigde extra middelen voor deze kabinetsperiode
uiterlijk bij de Najaarsnota beschikbaar te stellen;- volgend jaar
een begin te maken met de invoering van een fiscale stimuleringsregeling voor
biologische landbouw in de vorm van een duurzame ondernemersaftrek voor dit
doel, en daartoe nog volgend jaar 20 mln. uit te trekken en in de jaren daarna
een oplopend bedrag,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden De Graaf, Melkert, Marijnissen,
Schutte, Van Dijke en Rosenmöller.Zij krijgt nr. 22 (26800).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat in de Derde energienota een doelstelling voor duurzame
energie van 10% in 2020 is geformuleerd;overwegende, dat de tussendoelstelling van 7% in 2007 in de Uitvoeringsnota
klimaatbeleid is aangepast tot 5% in 2010;constaterende, dat op dit moment het percentage duurzame energie maximaal
1,5 bedraagt;verzoekt de regering binnen een halfjaar een planDe Graaf voor grootschalige
offshore windenergie te presenteren, alsmede een ambitieuze aanpak van het
gebruik van zonnepanelen op overheidsgebouwen, langs snelwegen en in de nieuwbouw
en renovatie van woningen, en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden De Graaf, Melkert, Rosenmöller,
Schutte, Van der Vlies en Van Dijke.Zij krijgt nr. 23 (26800).De heer De Graaf (D66):Mevrouw de voorzitter! Ten slotte de WAO-problematiek. Wij hebben daarover
vandaag uitvoerig met de minister-president gesproken. Mede naar aanleiding
van dat debat voel ik toch de behoefte de volgende motie in te dienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de instroom in en de uitstroom uit de WAO respectievelijk
te hoog en te laag zijn, en dat tevens het aantal WAO'ers weer oploopt, terwijl
tegelijkertijd op de arbeidsmarkt talloze vacatures niet te vervullen zijn;overwegende, dat alles in het werk moet worden gesteld om hierin verbetering
te brengen;van mening, dat een niet-conventionele, ambitieuze aanpak van dit probleem
urgent is en dat daarbij maatregelen dienen te worden overwogen als: - het realiseren van het recht op integratie en verplichte begeleiding;- het stellen van concrete doelen;- het rechtstreeks koppelen
van reïntegratiebudgetten aan zieke dan wel arbeidsongeschikte personen
(persoonsgebonden budget);- het richten van de keuringspraktijk op
reïntegratie;- het opnemen van doeltreffende sancties in de
Wet medische keuringen;verzoekt de regering op korte termijn een sluitende aanpak voor het WAO-probleem
te ontwikkelen, waarin bovenstaande elementen een rol spelen, en hierover
te overleggen met de sociale partners,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden De Graaf, Melkert en Dijkstal.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 24 (26800).De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Ik heb met veel plezier een aantal moties van collega's ondertekend,
waaronder de motie van collega Melkert over het Rijksmuseum. Wij vinden dat
belangrijk. Maar mag ik collega Melkert uitnodigen, met ons van mening te
zijn dat de Rembrandts ook echt in het Rijksmuseum horen, en niet in een vitrinekast
op Schiphol?De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Onze fractie heeft in haar eerste termijn in tegenstelling
tot de VVD wel degelijk over de ethische onderwerpen gesproken. Wij hebben
getracht dat op een waardige wijze te doen. Ik wil, wanneer ik mij de beantwoording
van de minister-president in herinnering roep, de minister-president bedanken
voor de wijze waarop hij het debat heeft willen voeren. Hij heeft royaal aandacht
aan dit thema willen schenken. Ik vind dat belangrijk, ik noteer dat en ik
stel dat zeer op prijs. Ik stel ook op prijs de waardige wijze waarop hij
dat heeft gedaan. Wij verschillen van mening, wat in het debat ook duidelijk
is gebleken, dat is niet weggepraat, maar dat doet aan mijn waardering niets
af.Voorzitter! Wanneer wij terugkomen op de inbreng van de minister-president
in eerste termijn, vraag ik: welke doelen stellen wij ons wanneer wij over
deze zaken spreken? De minister-president is evenals mijn fractie van oordeel
dat het gaat om het verzachten van het lijden. Zelfs al zou je euthanasie
een plaats willen geven – wat wij dus niet willen – dan moet pijnbestrijding
daaraan voorafgaan. Je moet de euthanasievraag willen voorkomen. Het beleid
zou in dat teken moeten staan. Er is volgens artsen op dit punt een wereld
te winnen. Ik vraag de minister-president dan ook om daar meer ruimte voor
te bieden dan thans het geval is.Voorzitter! Het tweede punt dat wij hebben aangeroerd is de kinderbijslag,
met name de inkomensafhankelijke kop op de kinderbijslag. Er zijn schriftelijke
antwoorden gekomen, waarin verwezen wordt naar de commissie-Derksen. De voordelen
van het voorstel dat ik deed, is dat de bestaande kinderbijslag blijft bestaan
en dat de middelen diegenen bereiken die ze het meeste nodig hebben, zonder
dat de armoedeval dichtklapt. De regelingen die betrekking hebben op kinderen,
zoals kindertabel, huursubsidie, tegemoetkoming studiekosten etc. worden gebundeld.
Dat biedt talloze voordelen. Kan de minister-president toezeggen dat hij deze
optie mee zal geven in het onderzoek van de commissie-Derksen?Voorzitter! Ik wil in tweede termijn opnieuw ingaan op de biologische
landbouw. Het zal moeilijk worden om de doelstelling die de regering zich
heeft gesteld, te halen als er niet meer middelen beschikbaar komen. Een ander
belangrijk punt is dat het kostendeel van de producten moet worden verkleind.
Ik vraag de minister-president daarom binnen de Europese Unie de mogelijkheid
van een nul-procentstarief voor biologische producten te bespreken en daarvoor
de handen op elkaar te krijgen. Ik wil daarover graag de volgende motie voorleggen
aan de Kamer.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat: - stimulering van de biologische landbouw
een bijdrage levert aan verbetering van voedselkwaliteit, natuur en milieu,
dierenwelzijn, werkgelegenheid en de vitaliteit van het platteland;- het prijsnadeel van biologische producten ten opzichte van niet-biologische
producten dient te worden verkleind;- het BTW-tarief volgens de huidige
EU-regels niet lager dan 5% mag zijn;verzoekt de regering te onderzoeken of in Europees Van Dijkeverband biologische
producten onder het BTW-nultarief kunnen worden geplaatst,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Dijke, Schutte, Van der Vlies,
Melkert, Rosenmöller, Marijnissen en De Graaf.Zij krijgt nr. 25 (26800).De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Ik heb in mijn bijdrage ook de aandacht gevraagd voor de kilometerheffing.
De regering heeft in schriftelijke antwoorden aangegeven dat dit idee op sympathie
kan rekenen van het kabinet en dat dit in de eenvoudige variant die wij voorstellen
binnen een termijn van ongeveer vier jaar in te voeren zou zijn. Ik vraag
de minister-president om zodanige actie te ondernemen dat dit binnen vier
jaar vanaf nu ook daadwerkelijk kan worden ingevoerd. Kan de minister-president
mij dat toezeggen?Voorzitter! Wij hebben van ontwikkelingssamenwerking in onze bijdrage
een belangrijk punt gemaakt. De minister-president heeft de Nederlandse inspanning
in een internationale context geplaatst en gezegd dat wij zeker geen raar
figuur slaan. Ik heb dat ook zeker niet willen beweren. Het gaat erom of wij
daarmee genoegen kunnen nemen. Ik zou dan in het licht van "2000 jubeljaar"
en de betekenis die wij daaraan willen toekennen, willen zeggen: het gaat
er niet om wat wij doen in relatie tot wat andere landen doen, maar het gaat
erom wat wíj zelf kunnen doen. Ik heb van huis uit geleerd: wie zich
aan een ander spiegelt, spiegelt zich zacht. Tegen die achtergrond vraag ik
de minister-president: maak die internationale vergelijking nu eens niet,
maar kijk eens in de eigen portemonnee wat er beschikbaar is. Wat zouden wij
kunnen doen, gelet op de nood in de wereld? Er zou dan een hogere ambitie
mogen zijn. Misschien wil de minister-president hier nog eens op ingaan en
kijken of wij op dat punt niet meer kunnen doen.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! Ik wil de minister-president graag dankzeggen voor
zijn beantwoording.In eerste termijn meende ik een belangrijke plaats te moeten inruimen
voor de medisch-ethische vraagstukken en ook de minister-president heeft daarvoor
een behoorlijke plaats in zijn termijn ingeruimd. Dat mag en moet erkend worden.
Hij heeft gezegd: laten wij een uiterste zorgvuldigheid betrachten. Zeker.
Hij heeft gezegd: laten wij het gesprek daarover zorgvuldig voeren. Zeker,
dat gesprek moet inhoudsvol en genuanceerd, integer worden gevoerd. Wij zijn
dat volstrekt met hem eens. Niemand in dit huis kan eromheen dat wij dat gesprek
zullen voeren vanuit onze overtuiging. Zeker als het gaat om deze vraagstukken,
kan een geloofsovertuiging, een wereldbeschouwing, een levensbeschouwing niet
buiten beeld zijn. Hoe zou je over deze gewichtige vraagstukken spreken zonder
daarbij een referentie te hebben? Daarom is ieder Kamerlid daarbij betrokken,
onafhankelijk van fractiestandpunten, fractielijnen, regeerakkoorden en wat
dies meer zij. Ieder zal persoonlijk een gewetensvolle opstelling moeten hebben.
Ik ga er dan ook van uit dat er, als wij straks de wetsvoorstellen behandelen,
geen sprake zal zijn van fractiediscipline.Voorzitter! Er is mij nog iets opgevallen in het betoog van de minister-president.
Hij heeft tot drie keer toe met enige nadruk gezegd: niemand heeft de wijsheid
in pacht. Dat is waar. Ook de SGP-fractie heeft de wijsheid niet in pacht.
Maar wij hebben allemaal onze oriëntatie en van daaruit schromen wij
nimmer om elkaar aanbevelingen te doen in een inhoudelijk debat. Dat is toch
zo? Wij doen elkaar aanbevelingen. De SGP-fractie mag nooit worden begrepen
als hier staande met een zekere suprematie die uitstraalt dat wij de wijsheid
in pacht hebben. Neen, wij weten ons in dit huis geroepen – en ik kijk
de minister-president daarbij recht in de ogen – tot het doen van een
aanbeveling, namelijk een verwijzing naar de bron van de wijsheid. Dat kan
niet worden losgekoppeld van het profiel van de SGP-fractie en dat mag mij
ook niet kwalijk worden genomen. Ik zeg niet dat de minister-president dat
heeft gedaan, impliciet, expliciet, direct of indirect, maar ik zou het uiterst
betreuren als dat ooit zou gebeuren, want wij zullen elkaar nog heel vaak
over dit thema spreken. Wij willen dat fijnbesnaard doen, maar wel vanuit
een overtuiging. Als de heer Dijkstal dan zegt dat hij ervoor heeft gekozen
om die niet aan de orde te stellen, is dat een afweging die ik volstrekt respecteer,
maar dan moet hij zich niet beroepen op woordgebruik over deze thema's buiten
en, zoals hij ook zei, in dit huis. Ik zal hem niet vragen of hij daar misschien
woordvoerders van mijn fractie mee heeft bedoeld, want ik heb er helemaal
geen behoefte aan om daar het antwoord op te weten, maar ik hoop toch dat
hij dat zo niet heeft bedoeld.Genoeg hierover. Er komen nog diverse thema's aan de orde, zoals de wilsonbekwamen
en in het kader van de late abortus die mogelijk lijkt te gaan worden op hoogstwaarschijnlijk
zwaar gehandicapten. Dat is een van de nieuwe thema's en onze vraag is waar
wij een inhoudelijk en juridisch houdbaar verweer hebben tegenover deze ontwikkelingen
die zich in de samenleving voordoen. Mevrouw Borst zegt in het door mij nauwlettend
tot mij genomen interview in een ochtendblad dat in deze voorstellen ook voor
haar de absolute grens ligt. Ik meen dat zij het letterlijk zo zei. Toen dacht
ik, met alle respect voor personen (ik tast uw integriteit niet aan): waar
hebben wij dat vaker gehoord? Een paar jaar terug waren deze thema's immers
nog volstrekt buiten beeld, geparkeerd, buiten haken. Daar mochten wij niet
aankomen. Het was zelfs in strijd met het thema van zelfbeschikking.Hebben wij onszelf nog in de hand? Weten wij dat proces te beheersen?
De minister-president zegt in zijn antwoord in eerste termijn en bij interruptie:
nee, de samenleving dicteert mij niet. Jawel, maar de overheid lijkt die samenleving
toch te volgen. En dat lijkt mij lang niet in alle opzichten een verantwoorde
lijn. Daarom vonden en vinden wij dat deze wetsvoorstellen eigenlijk teruggenomen
en heroverwogen moeten worden mede tegen het licht van de mogelijkheden die
de alternatieven bieden. Daarover hebben wij gesproken; ik ga dat niet herhalen.
Ik noem palliatieve zorg, enz.Wij hadden in gedachten om de Kamer hierover een uitspraak voor te leggen,
maar wij zijn reëel genoeg om te weten hoe het lot van zulk een motie
is. Die nemen wij daarom terug in portefeuille, in de hoop dat er dan wel
een Kamermeerderheid is voor een motie die collega Schutte straks mede namens
ons zal indienen. Daarin wordt aandacht gevraagd voor de alternatieven en
wel voorafgaand aan de definitieve besluitvorming over de verruiming van de
wetgeving op dit punt.Over het financiële kader zijn diverse moties ingediend. Het is gegaan
zoals ik dacht. Er is natuurlijk wat overleg geweest en wij hebben diverse
moties medeondertekend. Ik ga er omwille van de tijd nu aan
voorbij.Het is overigens goed dat de minister-president zich open heeft opgesteld
over – ik vat het maar even samen – de actieplannen terzake van
zorg, onderwijs, enz., vanzelfsprekend inclusief de daarbij behorende middelen.
Daar is overigens intussen ook bij motie om gevraagd.In mijn eerste termijn heb ik een complex aan zorgen en trends samengevat.
Ik noem het nu maar even "een tekort aan publieke moraal". De minister-president
zegt dat de verantwoordelijke burgers en hun instituten daarop moeten worden
aangesproken. Zeker. Een verantwoordelijke overheid. Natuurlijk. Het kweken
en herwinnen van vertrouwen, waar nodig. Toen zei de minister-president: gezamenlijke
normen zijn onmisbaar en mensen moeten wij op het besef en de naleving daarvan
aanspreken. Daar is inderdaad niets mis mee, zo val ik op dit punt de minister-president
bij.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister-president voor zijn uitvoerige
beantwoording. Daarbij schonk hij aandacht aan verreweg de meeste punten die
door mij in eerste termijn naar voren zijn gebracht.Een punt mocht hem niet direct smaken: het punt over de uitspraken van
zijn ambtgenoot aan de overzijde van de Noordzee. Ik dacht dat het tussen
Blair en Kok wel zou klikken, maar het kwam deze keer kennelijk niet over.
De vraag naar een nationaal moreel doel ging dus even de mist in, maar de
minister-president heeft nog alle gelegenheid om zijn affiniteit met zijn
sociaal-democratische collega te demonstreren.De minister-president heeft alle vragen over het buitenlands beleid beantwoord.
Ik noem nog even Oost-Timor en de Zuid-Molukken. Wat daarover is gezegd, was
duidelijk. De verantwoordelijkheid is duidelijk gelegd bij Indonesië,
maar wij zijn daarin niet passief.Over de Europese Unie spreken wij volgende week, als de staat van de Unie
aan de orde is. Ik wil nu nog herhalen dat wij ervoor moeten oppassen, de
discussie niet te zeer te verengen tot een discussie over organisatie en besluitvormingsprocedures,
want dat zijn slechts afgeleiden. Ik loop even vooruit op de debatten over
het financiële plaatje, die wij over twee weken zullen houden. Nu reserveren
wij middelen voor het arbeidskostenforfait, maar ik ben er nog steeds niet
van overtuigd dat dit de effectiefste inzet is. Ik heb genoteerd dat bij de
door de minister-president gesuggereerde alternatieven een klein bedragje
wordt afgenomen van de verhoging van het arbeidskostenforfait. Dat bedrag
is net klein genoeg om de VVD niet boos te laten worden! Zo wordt het spel
voor een deel gespeeld.De prioriteiten die in de verschillende suggesties van de regering en
in de moties van de Kamer naar voren komen, zijn in het algemeen ook onze
prioriteiten. Wij hadden op een aantal punten graag wat meer gewild. Dat was
mogelijk geweest als het arbeidskostenforfait niet was verhoogd. Een half
ei is echter, zeker in dit soort zaken, beter dan een lege dop.Ten slotte wil ik aansluiten bij het thema van de medische ethiek, waarover
de collega's Van Dijke en Van der Vlies reeds spraken. Ook ik waardeer de
manier waarop de minister-president hierover heeft gesproken, al was dat niet
altijd in overeenstemming met onze opvattingen. Ik heb genoteerd dat de minister-president
heeft gezegd dat de overheid een normatief kader moet stellen. Dat is een
belangrijk aanknopingspunt. Daarbij valt mij wel op dat bij de invulling daarvan
het normatieve vooral instrumenteel is en gericht op procedures. Dat is niet
onbelangrijk. De vraag is echter of het aan de overheid is om grenzen te stellen
aan de wil van mensen. Om deze vraag loopt de regering wat heen. Ik doel daarbij
op discussies over zelfbeschikking en autonomie. Die zijn vermeden. Daar ligt
echter juist het grote knelpunt. Daarover verschillen wij van mening.Het antwoord van de minister-president op de vraag van het hellend vlak
vond ik niet overtuigend. Het was niet de primaire vraag, maar het is wel
een vraag die altijd onder ogen moet worden gezien. Met name bij het geval
van een late zwangerschap, waarop wij natuurlijk nog terug zullen komen, lijkt
een kleine opening te zijn gemaakt om het oordeel over menselijk leven een
legitieme status te geven. Het gaat dan om de vraag of abortus al dan niet
toelaatbaar is. Dit zit in wezen al in de huidige abortuswet. Er verandert
dus niet iets principieels. Wel wordt weer een stap verder gemaakt.Ik neem het complex van abortus- en euthanasiewetgeving samen. Op beide
punten is er sprake van een geschiedenis. Er is het nodige gebeurd in de loop
der jaren. Er is sprake van een tendens naar geleidelijk ruimere toepassingsmogelijkheden
van abortus en euthanasie. Daarnaast is gelukkig ook de aandacht voor alternatieven
toegenomen. Dat is belangrijk.Sommigen stellen de vraag of het geen tijd is voor nieuwe wetgeving op
dit gevoelige terrein. Daarbij moet echter eerst de vraag gesteld worden of
er inmiddels niet zoveel meer mogelijkheden aanwezig zijn op het terrein van
alternatieven, bijvoorbeeld de hulpverlening, dat niet de weg ingeslagen moet
worden van verdergaande wetgeving, maar dat het tijd is om een stap terug
te doen. Die afweging wordt niet expliciet gemaakt in de voorliggende voorstellen.
Voor dat punt kunnen wij echter niet genoeg aandacht vragen. Ik heb dat ook
neergelegd in een motie, die ik indien, mede namens de collega's Van der Vlies,
Van Dijke, De Hoop Scheffer en Marijnissen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,kennisgenomen hebbend van voorstellen van de regering met betrekking tot
onder meer euthanasie op verzoek van kinderen, schriftelijke wilsverklaring
als basis voor de toepassing van euthanasie bij mensen die hun wil niet kunnen
verklaren alsmede toepassing van een late zwangerschapsafbreking;overwegende, dat deze voorstellen gemeen hebben Schuttedat ze ruimere
mogelijkheden bieden voor het toepassen van euthanasie respectievelijk het
afbreken van zwangerschap;overwegende, dat de mogelijkheden van gerichte hulpverlening in situaties
waarin euthanasie dan wel abortus provocatus wordt overwo gen,
de afgelopen jaren sterk zijn verbeterd en in de naaste toekomst verder dienen
te worden verbeterd;van mening, dat alvorens de voorstellen van de regering in behandeling
worden genomen duidelijk dient te zijn in hoeverre door verdere intensivering
van hulpverlening de vraag om euthanasie dan wel zwangerschapafbreking kan
worden voorkomen;nodigt de regering uit de Kamer te informeren hoe de mogelijkheden tot
hulpverlening zich hebben ontwikkeld en hoe daaraan verder inhoud zal worden
gegeven,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Schutte, Van der Vlies, Van Dijke,
De Hoop Scheffer en Marijnissen.Zij krijgt nr. 26 (26800).De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Ik wil graag een slordigheid rechttrekken. Ik heb een motie
ingediend op stuk nr. 15 over de ICT. Daar hoort ook de naam onder van de
heer Marijnissen, die ik niet heb genoemd. Mag die naam toegevoegd worden?De voorzitter:Ja, dat zullen wij zeker doen.Wij zijn aan het einde gekomen van de tweede termijn van de Kamer.De vergadering wordt van 19.05 uur tot 20.35 uur geschorst.Minister Kok:Mevrouw de voorzitter! Ik dank de Kamer voor de inbreng in de tweede termijn.
Ik zal de verschillende bijdragen die in deze tweede termijn zijn geleverd,
van enkele opmerkingen van mijn kant voorzien.Ik begin bij de bijdrage van de heer Schutte die mij in de eerste plaats
erop wees dat ik heb verzuimd antwoord te geven op zijn uitnodiging om iets
te zeggen over de oproep van de Britse premier Blair. Ik moet bekennen dat
ik die oproep niet tot in details ken, maar ik heb er in grote lijnen wel
wat van gezien en heb de indruk dat er – hoewel ieder het natuurlijk
doet op zijn eigen wijze, in zijn eigen taal en met zijn eigen flair –
weinig verschil is in de manier van benadering. In eerste termijn heb ik in
ieder geval wel grondig gesproken over de eigen verantwoordelijkheid van burgers
en in dat verband ook over normen en waarden, over burgers die deelnemer aan
de samenleving zijn en als zodanig ook de maatschappelijke plicht of, zo men
wil, verantwoordelijkheid hebben om die samenleving te helpen onderhouden.
Die verantwoordelijkheid komt tot uiting in het naleven van rechtsnormen,
maar ook in het in stand houden van het onderliggende waardepatroon. Burgers
die dat uit het oog verliezen en zich opsluiten in een in zichzelf gekeerd
individualisme, zijn een gevaar voor de samenhang van de maatschappij. Het
is de taak van de overheid, maar ook van alle burgers om ervoor te waken dat
het zover niet komt.Dit is dan mijn bijdrage aan dit debat, voorzitter. Er is natuurlijk heel
veel méér over te zeggen en het haalt het zonder twijfel niet
bij Tony Blair, maar ik heb de indruk dat er in de benadering veel gemeenschappelijks
is. Ik zal proberen mij hier verder van te vergewissen, in de verdere contacten
met hem.De heer Schutte heeft een motie ingediend op stuk nr. 26, waarin de regering
wordt uitgenodigd om de Kamer te informeren over de vraag hoe de mogelijkheden
tot hulpverlening zich hebben ontwikkeld en hoe daaraan verder inhoud zal
worden gegeven. Dit krijgt, wat het kabinet en zeker wat de minister van VWS
betreft, gestalte in een continue stroom van informatieverschaffing aan de
Kamer. Ik denk dan ook dat hier niet het probleem zit als het gaat om de beoordeling
van de motie. Het probleem zit wat ons betreft meer – dit zal de heer
Schutte en de andere ondertekenaren ook niet verbazen – bij de alinea
erboven die begint met "van mening, dat alvorens de voorstellen van de regering
in behandeling worden genomen, duidelijk dient te zijn dat... enz.". Ik heb
vanmorgen vrij uitgebreid aangegeven dat het de nadrukkelijke opvatting van
het kabinet is dat alles moet worden gedaan om naar vermogen ertoe bij te
dragen dat tot intensivering, waar nodig, van hulpverlening wordt overgegaan,
maar in de volgtijdelijkheid die in de motie zit, kan het kabinet zich niet
vinden. Ik adviseer de Kamer dan ook deze motie niet te aanvaarden. Wel herhaal
ik dat de informatieverschaffing over de voortgang die bij hulpverlening wordt
geboekt, en over de voornemens om daar verder inhoud aan te geven, uiteraard
adequaat en permanent zal plaatsvinden. Het zou het verkeerde signaal zijn
als wij ons van die gedachte zouden afwenden. Ik heb dat juist ook in de bijdrage
van vanmorgen een centrale plaats gegeven.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Daar ga ik zonder meer van uit. Ik heb in dit stadium maar
één vraag. Is toen het kabinet stond voor de afweging om de
nieuwe voorstellen al dan niet in te dienen de vraag expliciet aan de orde
geweest: zou het opportuun zijn, nu met deze voorstellen te komen in het licht
van de toegenomen mogelijkheden van hulpverlening?Minister Kok:Op die wijze is het verband in de gedachtewisseling wel aan de orde geweest.
Dat is nimmer gebeurd op een wijze dat het voorleggen en in behandeling doen
nemen van de voorstellen zou moeten wachten op een bevredigend antwoord op
de vragen die op dit punt bestaan.Mevrouw de voorzitter! Hiermee heb ik geantwoord op hetgeen door de heer
Schutte naar voren is gebracht. De heer Van der Vlies heeft zeer uitgebreid –
en ik respecteer dat – herhaald en aangegeven hoezeer voor hem en de
andere leden van zijn fractie geldt dat men vanuit de eigen oriëntatie,
opvattingen en overtuiging zich opstelt tegenover de medisch-ethische kwesties,
zoals aangegeven. Dit geldt ook voor de heer Van Dijke, die over dit onderwerp
evenzeer heeft gesproken. Ik meen dat voor dit moment voldoende over dit onderwerp
is gewisseld, in de wetenschap dat wij gewetensvol en zorgvuldig, met respect
voor elkaar en voor elkaars opvattingen, de gedachtewisseling zullen vervolgen.Mevrouw de voorzitter! De heer Van Dijke heeft gevraagd of de eventuele
invoering van een inkomensonafhankelijke kinderbijslag kan worden meegenomen
in de follow-up van de commissie-Derksen. Ik moet erop wijzen dat in de follow-up
van die commissie de harmonisatie van inkomensafhankelijke regelingen centraal
staat. De heer Van Dijke vraagt om een uitbreiding naar de kinderbijslag.
Dat is niet in overeenstemming met het kabinetsbeleid om de
armoedeval bij inkomensafhankelijke regelingen terug te dringen. Het is dus
niet zinvol, de taakopdracht van de commissie hiermee uit te breiden.Dan kom ik tot de motie op stuk nr. 25 over de biologische landbouw. Dit
is een zeer breed ondersteunde motie, hetgeen uit de ondertekening al blijkt.
Gevraagd wordt te onderzoeken of in Europees verband biologische producten
onder het nultarief van de BTW kunnen worden geplaatst. Er is, vrees ik, weinig
aanleiding om optimistisch te zijn over de resultaten op korte termijn, maar
daarom wordt in de motie ook niet gevraagd. In de motie wordt gevraagd om
dit nadrukkelijk in onderzoek te nemen en de Kamer over de uitkomsten van
het onderzoek te informeren. Daar hebben wij geen bezwaren tegen.Dan heeft de heer Van Dijke een opmerking gemaakt over de wenselijkheid
van een nog grotere OS-inspanning met het oog op het jaar 2000. De OS-inspanning
wordt elk jaar groter, dus ook in het jaar 2000. Dat komt door de koppeling
van die inspanning met het BNP. De bijstelling van het BNP zorgt voor een
zeer fikse optrekking van de middelen die voor OS beschikbaar zijn. Die meevaller
is bijvoorbeeld benut om structureel 500 mln. voor de Nederlandse bijdrage
aan de verwezenlijking van het stabiliteitspact voor Zuidoost-Europa in te
zetten. Wat wij kunnen met het oog op 2000 is in de begroting opgenomen. Dat
is waarlijk niet niks, noch qua percentage noch qua groei van de bedragen
in verband met de groei van het bruto binnenlands product.De heer De Graaf heeft gevraagd naar spoedige informatie over de voornemens
van het kabinet om tot inkomensondersteuning van de lage inkomens te komen.
Thans wordt de precieze vormgeving uitgereikt die het kabinet op dit punt
voor ogen staat. Ik heb vanmiddag gezegd dat wij op weg naar de financiële
beschouwingen tijdig een brief zouden kunnen sturen. Er is hard doorgewerkt
en wij kunnen de Kamer nu het overzicht geven van de diverse instrumenten
en ook de uitkomsten die verband houden met hetgeen ik vanmiddag naar voren
heb gebracht. Bij de bestudering zal men zien, dat er op een enkel punt lichte
afwijkingen zijn, omdat er met premiepercentages, precieze schijftarieven
en bedragen is gewerkt. De Kamer kan de precieze vorm nu zien.De heer De Graaf heeft op stuk nr. 20 een motie ingediend over de positie
van chronisch zieken. Het kabinet stelt zich daar positief tegenover op. Dat
geldt ook voor de motie op stuk nr. 21, over een aantal componenten, zoals
de uitgavenkant, het fiscaal plan en een eenmalig bedrag uit onderuitputting.
Wij zijn positief over de motie op stuk nr. 22. Mijn reactie op de motie op
stuk nr. 23 is, dat een plan van aanpak bestaat, dat verder moet worden ontwikkeld.
Wij zien het verzoek in de motie als een ondersteuning van het beleid om sneller
tot betere resultaten met duurzame energie te komen.De motie op stuk nr. 24 en enkele andere moties hebben betrekking op de
WAO. In mijn eerste termijn en in de tweede termijn van de Kamer viel te beluisteren,
dat men kritisch reageerde op de naar de mening van sommigen te berustende
houding van het kabinet op de WAO-ontwikkeling. Ik wil daar nog iets over
zeggen, met een illustratie op drie punten.In de eerste plaats heeft het kabinet eind 1998 een najaarsoverleg gevoerd
met sociale partners waarin heel zorgvuldig nader is bezien welke bijdrage
sociale partners, maar ook de overheid, zouden kunnen leveren aan de implementatie
van het reïntegratiebeleid voor arbeidsgehandicapten. Dit heeft geleid
tot het aan de Tweede Kamer aangeboden tripartiete rapport, waarin aanbevelingen
zijn opgenomen om de reïntegratie te bevorderen. Die aanbevelingen hebben
niets vrijblijvends. De bedoeling is dat zij worden uitgevoerd.Een belangrijke constatering daarbij was dat een vertaalslag naar brancheniveau
moet worden gemaakt. In de afgelopen periode is de inzet voor reïntegratie
van arbeidsgehandicapten binnen de branches aan de orde geweest bij de CAO-onderhandelingen.
Mede met het oog op het komende najaarsoverleg wordt momenteel een tussenstand
opgemaakt met betrekking tot deze en andere aanbevelingen uit het tripartiete
rapport. Vermeldenswaard is in dit verband de oprichting van REA Actief, een
gezamenlijk initiatief van sociale partners, bestaande uit een tweeslag, namelijk
een gezamenlijke inzet bij de nieuwe CAO-onderhandelingen, gericht op reïntegratie
van arbeidsgehandicapten en het oprichten van een bureau REA Actief in samenwerking
met de UVI's, dat als tussenpersoon tussen vraag en aanbod de reïntegratie
van arbeidsgehandicapten mogelijk moet maken, op basis van CAO-afspraken.Mijn tweede opmerking heeft betrekking op het plan van aanpak, in januari
ingediend bij de Kamer en in het voorjaar in de Kamer behandeld en van steun
voorzien, met convenanten met sectoren, een wetsvoorstel tot verbetering van
het poortwachtermodel WAO, verbeterde kwaliteits- en controlesystemen van
de uitvoeringsinstellingen, codificatie van richtlijnen voor verzekeringsartsen,
verbetering van de geautomatiseerde functie-informatiesystemen, een verbeterde
wijze van omgaan met psychische klachten, verbetering van de informatievoorschriften
en informatievoorziening door LISV, meer op herstelgedrag gerichte herbeoordelingpraktijk
en een verbeterde opleiding voor verzekeringsartsen.Ik weet zeker dat in het algemeen overleg over de WAO dat op 30 september
in deze Kamer zal plaatsvinden, nader zal worden ingegaan op een aantal verlangens
die in de motie van de heer De Graaf zijn opgenomen en al zijn toegezegd.
Ik weet zeker dat daarbij ook zal worden gesproken over het feit dat andere
elementen thans in een experimentele fase verkeren, zoals persoonsgebonden
budgetten. En andere worden al uitgevoerd, zoals het meer richten van de keuringspraktijk
op reïntegratie. Dat brengt mij ertoe de gedachte aan de indiener voor
te leggen of het wellicht niet wenselijk is, de motie aan te houden tot na
het overleg dat veel uitgebreider over dit onderwerp kan plaatsvinden. Die
suggestie doe ik ook aan indieners van andere moties over het onderwerp WAO.
Het lijkt mij ordelijk dat over zo'n belangrijk onderwerp, waarover zoveel
meer door het kabinet kan worden gezegd en waarover zoveel meer kan worden
gewisseld, uitspraken kunnen worden aangehouden tot het moment dat die nadere
gedachtewisseling heeft plaatsgevonden.De heer De Graaf (D66):Uit de woorden van de minister-president leid ik af dat
hij van oordeel is dat veel van de maatregelen die wij in deze motie aan het
kabinet in overweging geven, al zijn of worden gerealiseerd of zich in een
experimentele fase bevinden. Als dat de argumentatie is, zou hij deze motie
voor een groot gedeelte kunnen begrijpen als een aansporing om het beleid
dat hij wenst, door te zetten. Hij verzoekt ons echter de motie aan te houden.
Dat suggereert dat hij minder gelukkig zou zijn met deze motie en dat deze
motie door hem niet wordt gezien als een ondersteuning en aansporing van dat
actieve plan van aanpak.Minister Kok:Nee, de heer De Graaf citeert nu één aspect van wat ik noemde.
Ik zei dat sommige verlangens al zijn toegezegd en dat andere in een experimentele
fase verkeren. Weer andere worden al uitgevoerd en nog weer andere zijn onduidelijk.
Nu kan ik dit alles wel toelichten, maar daarover gaat nu juist dat overleg
volgende week. Ik vraag nu om praktische redenen – er zit geen politiek
bij wat mij betreft – of het niet veel beter zou zijn om na een hoor
en wederhoor in dat overleg te overwegen of de motie in stemming moet worden
gebracht. Ik word ook niet opgewonden als de motie wel in stemming komt en
wordt aangenomen. Daar heb ik geen probleem mee. Het lijkt mij echter ordelijk
in de gedachtewisseling met de Kamer.Wat de motie op stuk nr. 17 betreft wil ik de heer Marijnissen dezelfde
vraag stellen, namelijk of dit onderwerp niet in het overleg van volgende
week kan worden besproken.Het punt van de inkomensafhankelijke kinderbijslag, waar de motie op stuk
nr. 18 over gaat, is eerder in het debat van commentaar van deze kant voorzien.Wat de motie op stuk nr. 19 betreft is het kabinet van mening dat het
op dit moment op het niveau van het OESO-gemiddelde brengen van de onderwijsuitgaven
zich niet verhoudt tot de ruimte die daarvoor in de begroting is gegeven.
Dat laat onverlet de vraag hoe hiermee in de toekomst verder zou kunnen of
moeten worden gegaan.De heer Dijkstal heeft over de kwestie van het algemeen verbindend verklaren
een belangrijke opmerking gemaakt. Ik moet toch verwijzen naar de schriftelijke
reactie die vanochtend vroeg naar de Kamer is gegaan. Het kabinet kan niet
ingrijpen in het arbeidsvoorwaardenoverleg tussen werkgevers en werknemers
en is ook van mening dat het niet goed zou zijn dit indirect te doen via het
AVV-beleid.Wat de SPAK betreft begrijp ik dat wij nog even de adem inhouden. Er wordt
geëvalueerd. Het is ook goed om de effectiviteit van de regeling te bezien.
Als op enig moment zou moeten worden besloten om de SPAK geheel of ten dele
te doen verdwijnen, gaat er een zeer forse kostenverhoging voor lager betaalde
werknemers ontstaan. Dit zou zeer ernstige, negatieve gevolgen voor hun arbeidsmarktpositie
betekenen. Maar wij zijn thans nog niet aan dat debat toe.Het spijt me dat we over Schiphol nog iets te weinig duidelijkheid hebben
gegeven in de schriftelijke antwoorden. In de antwoorden staat dat voorzover
nu valt te overzien, over Schiphol voor het einde van dit jaar besluiten vallen
op een aantal onderdelen. Die opmerking, "voorzover nu valt te overzien",
is absoluut niet als een slag om de arm bedoeld. Het is echt het voornemen
van het kabinet om rond de jaarwisseling, dus aan het einde van dit jaar,
over de aspecten die met de Schipholbesluitvorming verband houden, tot nadere
beslissingen te komen.Voorzitter! Aan de vraag van de heer Dijkstal om wat beter en meer inzicht
te krijgen in de realisatie van intensiveringen in het regeerakkoord, ook
wat betreft de aanvullingen die in de begroting 2000 zijn opgenomen, zal graag
door Financiën gevolg worden gegeven, zodat u bij de financiële
beschouwingen tijdig van tevoren over de inzichten beschikt die daarvoor nodig
zijn. Immers, het is inderdaad heel belangrijk om met elkaar te debatteren
over de vraag of er meer geld beschikbaar kan komen voor het een of voor het
ander, maar minstens zo belangrijk is het natuurlijk om na te zien of die
veel grotere bedragen die bij regeerakkoord zijn ingezet, ook daadwerkelijk
tot de gewenste resultaten leiden, en om ook de effectiviteit daarvan te beoordelen.
We zullen daar dus graag aan voldoen.De moties op stuk nr. 15 en stuk nr. 16 roepen bij het kabinet geen bezwaar
op.Wat betreft de opmerking van de heer Rosenmöller over de OS-uitgaven
en de, in zijn woorden, vervuiling van de uitgaven van ontwikkelingssamenwerking
zou ik kunnen verwijzen naar de brief die intussen naar de Kamer is gestuurd
in antwoord op de vraag van de heer De Hoop Scheffer. Daarmee zal zeker het
laatste woord over dit onderwerp niet zijn gewisseld, maar ik dacht dat daar
uitgebreid is aangegeven hoe in elk geval de beleidslijn van het kabinet terzake
zich verhoudt tot de DAC-definities en de regels en regelingen zoals zij internationaal
gelden.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Mevrouw de voorzitter! We moeten daar nog maar op terugkomen, want de
brief geeft geen juist antwoord op mijn vraag en lost dus mijn probleem niet
op. Immers, het is volstrekt helder dat in de Geneefse conventies gesproken
wordt, als we het hebben over officiële ontwikkelingssamenwerking, over
het woord "refugee". Welnu, een asielzoeker die nog geen status heeft, is
geen refugee, hoe je het ook wendt of keert. Wij blijven dus fundamenteel
van mening verschillen, ook na lezing van de brief, met het kabinet op dit
punt. Wij komen daar later op terug, maar het is ook in onze ogen wel degelijk
een vervuiling van het ontwikkelingsbudget om af te stappen van vluchtelingen
en over te gaan naar nog niet statushoudende asielzoekers.Minister Kok:Voorzitter! Ik neem kennis van het feit dat het debat over dit onderwerp
op een ander moment zal worden hernomen. Ik wil er nogmaals op wijzen –
het staat ook duidelijk in de brief – dat wat hier in Nederland nu is
afgesproken, volledig in overeenstemming is met de geldende DAC-normen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! We zullen het niet te lang herhalen, maar het is gewoonweg
niet waar. Een asielzoeker is geen refugee. Iedere vluchteling heeft eens
asiel gevraagd, maar je kunt niet zeggen dat iedere asielzoeker een vluchteling
is. Dat is niet zo en je kunt dat dus ook nooit onder het DAC-criterium brengen.
Wij blijven dus van mening verschillen.Minister Kok:Ja, dan hebben we echt een meningsverschil; niet alleen een
meningsverschil daar waar het gaat om de beoordeling, maar zelfs een verschil
van inzicht over de feiten. Dat laatste is over het algemeen nog ernstiger,
zo vind ik tenminste. Maar dat moet dan maar worden doorgesproken, te bestemder
plaatse en op het bestemde moment.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Wij zullen erop terugkomen. Maar nogmaals: als er in het Vluchtelingenverdrag
"asylum seeker" had gestaan, asielzoeker, dan was er geen probleem, maar dat
staat niet in het verdrag; daar wordt echt over vluchtelingen gesproken.Minister Kok:Ik zal de minister voor Ontwikkelingssamenwerking vragen om alles wat
zij mij nu toefluistert misschien nog in een nadere brief op te schrijven;
in elk geval komt het debat te bestemder plaatse terug.Voorzitter! Dan is er een motie ingediend door de heer Rosenmöller
op stuk nr. 12. Daarvan zou ik mij, zoals eerder gezegd, kunnen voorstellen
dat daarover de gedachtewisseling ook in het overleg van volgende week wordt
gevoerd. Over het zorgverlof en het verzoek aan de regering zich maximaal
in te spannen om betaald zorgverlof reeds in het jaar 2000 in te voeren, merk
ik op dat dit op zichzelf qua aanpak volledig in lijn is met de opvatting
van het kabinet. Ik laat het oordeel daarom graag aan de Kamer over. Het is
straks uiteraard ook aan de Kamer zelf en daarna aan de Eerste Kamer om hierover
te oordelen en het tempo te bepalen, maar aan ons zal het maken van het nodige
tempo niet liggen. Het is ook een belangrijke opwekking naar het parlement
zelf, maar wij moeten natuurlijk ook het werk doen dat nodig is om het tempo
erin te houden.In de motie op stuk nr. 14 wordt de regering om een onderzoek in verband
met studiefinanciering gevraagd. Dat is op zichzelf altijd sympathiek maar
in de tekst wordt al wel de suggestie gewekt dat het onderzoek ook op korte
termijn tot resultaten kan leiden. Dat blijkt ook uit het dictum, waarin wordt
verzocht om op korte termijn voorstellen aan de Kamer voor te leggen. Als
het een met het ander wordt verbonden, zie je toch de suggestie dat hieruit
regelingen voor studiefinanciering moeten voortvloeien, faciliteiten om opleiding
en werken in die sectoren van zorg en onderwijs te faciliëren en interessanter
te maken. In alle oprechtheid moet ik echter zeggen dat ik op dit moment echt
niet in staat ben om de consequenties hiervan te overzien. Het maakt, zoals
het hier nu is gepresenteerd, nog een wat onprecieze en algemeen geformuleerde
indruk. We hebben geen moeite om dit onderwerp nader te bezien. Met andere
woorden: in het geheel van mogelijkheden ter verbetering van de opleidingen
en het werk in die sectoren zal dit zeker niet worden overgeslagen. Maar ik
moet dit voorbehoud maken als uit de motie de gedachte zou voortvloeien dat
op korte termijn ook voorstellen worden gedaan in het verlengde van eventuele
gedachten van de indieners hierover.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het klinkt genuanceerd en voorzichtig en zo ken ik de minister-president.
Maar als hij het nog niet helemaal kan overzien, is dat de reden om dat onderzoek
te doen. Collega De Graaf en ik hebben het idee dat het inderdaad positieve
voorstellen kan opleveren voor de arbeidsmarkt van zorg en onderwijs. Als
dat onderzoekje zou leiden tot het tegendeel, houdt het natuurlijk op. Op
een gegeven moment moeten we ook onze plaats kennen. De motie legt daarom
het initiatief bij de regering om dat eens nader te verkennen en bij gebleken
succes kunnen voorstellen worden gedaan. Zo mag de minister-president de motie
interpreteren. Als hij dat positief waardeert, hebben we toch een brug geslagen.Minister Kok:Voorzitter! Ik heb behoefte aan twee duidelijke nuanceringen. In de eerste
plaats gaat het om een verzoek om te onderzoeken en, zo ja, op welke wijze.
Dat is iets anders dan "onderzoeken op welke wijze", want dat geeft aan dat
men eigenlijk al weet dat het die richting op moet en kan gaan en daar ben
ik niet van overtuigd. In de tweede plaats is het op korte termijn voorstellen
doen. Ik wil wel toezeggen dat de regering nader beziet of en, zo ja, op welke
wijze hier faciliteiten mogelijk zijn en op korte termijn haar bevindingen
aan de Kamer voor zal leggen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Met die tekstwijziging die de minister-president voorstelt, zit er ook
meer consistentie tussen de middelste en de laatste uitspraak over het op
korte termijn voorstellen doen. Het lijkt mij een verbetering als ik de motie
zou aanpassen in die zin zoals de minister-president voorstelt, namelijk om
de regering te verzoeken te onderzoeken of en, zo ja, op welke wijze in de
regelingen voor studiefinanciering faciliteiten gecreëerd kunnen worden.
Indien dat het geval is, kunnen op korte termijn voorstellen worden gedaan
en aan de Kamer worden voorgelegd.De voorzitter:De motie-Rosenmöller/De Graaf (26800, nr. 14) is in die zin gewijzigd,
dat zij thans luidt:De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat er grote krapte bestaat op de arbeidsmarkt voor de zorg
en het onderwijs;verzoekt de regering te onderzoeken of en, zo ja, op welke wijze in de
regelingen voor studiefinanciering faciliteiten gecreëerd kunnen worden
waardoor opleidingen voor en werken in deze sectoren aantrekkelijker worden
gemaakt;en, indien dat het geval is, op korte termijn voorstellen hiertoe aan
de Kamer voor te leggen,en gaat over tot de orde van de dag.Naar mij blijkt, wordt deze gewijzigde motie voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 27 (26800).Minister Kok:We zijn nu samen aan het redigeren. In dat laatste deel zou ik eerder
zeggen Kokdat het kabinet zijn bevindingen aan de Kamer voorlegt. Ook indien
namelijk niet zou blijken dat het kan, moet de Kamer die bevindingen kennen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Tegen een heel klein beetje uitkleden heb ik geen bezwaar, maar om hier
in mijn blote kont te staan, vind ik weer net iets te veel van het goede!Minister Kok:U bent alleen maar geïnteresseerd in het goede nieuws in dit geval.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ja, dat is een beetje tegenwicht. Sombersmansgeest en sombermansgeest
hebben samen iets ingediend en dat moet toch tot iets moois kunnen leiden!
Ik vind hetgeen de minister-president zegt net even iets te weinig. Wij zouden
graag willen vasthouden aan de manier die ik zojuist heb voorgesteld en moeten
dan maar kijken wat de Kamer zegt.Minister Kok:Wat er ook met deze motie gebeurt en hoe die straks ook precies gaat luiden,
wij vinden het wel interessant om dit onderwerp nader te bezien en te bekijken
of en hoe hier iets zou kunnen gebeuren. Wij vinden het in verband met de
transparantie ook van belang dat de Kamer op een gegeven moment hoort tot
welke inzichten wij zijn gekomen. De motie heeft inderdaad een fikse mate
van overbodigheid. Ja, ik ben veel te mild!Mevrouw de voorzitter! Inzake de evaluatie Kosovo sprak de heer Melkert
over conclaaf, kringgesprek en nog veel meer. Naar mijn mening is het goed
onderscheid tussen maken tussen wat van de regering wordt gevraagd en wat
de Kamer voornemens is te doen. Als wij daarin een zeer dualistische rolverdeling
kiezen, is iedereen daarmee uiteindelijk misschien het beste uit. Ik heb vanochtend
aangegeven dat de evaluatie zal komen vóór de begrotingsbehandelingen
van Buitenlandse Zaken en Defensie. Ik heb ook aangegeven dat naar mijn stellige
overtuiging de bewindslieden zich zeer goed zullen kunnen vergewissen van
het antwoord op de vraag, welke gezichtspunten van belang zijn bij het voorbereiden
van die evaluatie. Het is dan verder een taak van het kabinet om dat voor
te bereiden. Wij wachten dan af tot welke procedurele aanpak de Kamer op enig
moment besluit.De heer Melkert heeft via mij aan Financiën gevraagd nog wat cijferwerk
te leveren, ook verband houdend met extrapolatie, staatsschuld en staatsschuldquote
bij groeiverwachtingen anders dan in het behoedzame scenario. Financiën
heeft dat allemaal genoteerd en zal dat allemaal opschrijven. Er komen tabellen.
Die zullen u tijdig voor de financiële beschouwingen worden aangereikt.Mevrouw de voorzitter! Ik heb vanochtend geprobeerd een aantal verstandige
opmerkingen te maken over het huurbeleid, maar dat is kennelijk niet helemaal
afdoende geweest. De motie op stuk nr. 7 is vrij uitgebreid. Zij bevat een
aantal belangrijke overwegingen, komt dan tot "van mening" en verzoekt de
regering, in het geval van het ontbreken van een beleidskader zoals in de
motie aangeven, uit te gaan van een inflatievolgend huurbeleid.Ik heb vanochtend geprobeerd aan te geven dat in dat proces naar beneden
in de richting van de inflatiepercentages ook de eisen van een bedrijfseconomisch
verantwoorde exploitatie een rol moeten vervullen. Ik heb nadien uit de gedachtewisseling
met de heer Melkert begrepen, dat naar zijn mening de verevening tussen rijke
en arme corporaties ook een rol speelt. Hij wijst bovendien op het feit dat
de afspraken inzake het te voeren huurbeleid voortvloeiend uit het bruteringsakkoord,
in 2000 zijn afgelopen.Volgens het verantwoordelijke departement VROM ligt hier een belangrijk
onderscheid tussen het gemiddelde van de huurprijsontwikkeling voor de hele
huursector en die van de individuele woning. Men wijst erop dat voor de begrotingsbehandeling
van VROM aan de Kamer een huurbrief zal worden aangeboden. Ik zou de heer
Melkert eigenlijk willen vragen, te besluiten om eerst nadat de staatssecretaris
in de gelegenheid is geweest uitgebreidere informatie aan de Kamer voor te
leggen over zijn bevindingen uit het overleg en zijn ideeën in de huurbrief
neer te leggen, een uitspraak van de Kamer te vragen. Dat is een overwegend
procedurele reactie van het kabinet. Ik kan niet goed overzien waaruit de
urgentie van de beleidsuitspraak vanuit de Kamer thans bestaat, maar dat kan
de indiener natuurlijk veel beter beoordelen dan ik.De heer Melkert (PvdA):In ieder geval kan ik mijn punten daarnaast leggen. Dan is het een kwestie
van appreciatie wat het geschikte moment is om er iets mee te doen. De minister-president
beredeneert het nu puur vanuit de huurstijgingssystematiek. Dat is natuurlijk
relevant, maar ik heb het ook in verband gebracht met het algemene inkomensbeeld
en met de noodzaak om de inflatieontwikkeling te beteugelen. Ik heb eerlijk
gezegd nog niet veel andere bijdragen gehoord in dit debat die ons in staat
stellen om de inflatie terug te brengen. De Nederlandsche Bank heeft er nadrukkelijk
op gewezen dat wij ons best moeten doen om dat voor elkaar te krijgen. Wij
zullen dat alles bij elkaar moeten brengen om het moment te bepalen waarop
wij een uitspraak doen. Ik meen dat het toch van belang kan zijn om het nu
zover te laten komen.Minister Kok:Voorzitter! Laat er geen misverstand over bestaan dat, zoals vanochtend
ook is gewisseld, de idee om de trendmatige daling voort te zetten in overeenstemming
is met hetgeen in het regeerakkoord is afgesproken. De werkzaamheden van de
staatssecretaris en daarmee van het kabinet zijn erop gericht om dat verder
mogelijk te maken, zij het dat van belang is wat bedrijfseconomisch wenselijk
is in de sector en zij het dat hier een aantal belangrijke vraagpunten liggen:
spreken wij over het gemiddelde van de huursector of spreken wij echt over
de huurontwikkeling per woning? Ik meen dat sympathiek kan worden gereageerd
op het streven om langs deze weg tot een verdere verantwoorde beperking van
de inflatie te komen, maar van deze zijde wordt toch aandacht gevraagd voor
de wenselijkheid om een aantal gezichtspunten, die de staatssecretaris tijdig
zal kunnen leveren, bij dit geheel te betrekken. Dat zal toch wel gebeuren
als de motie in stemming is geweest. Het debat zal zijn vervolg krijgen, hoe
de uitslag dan ook luidt. Ik wil het op dit ogenblik hierbij laten wat de
motie op stuk nr. 7 betreft.Ik kom bij een opmerking die niet in een motie is neergelegd. Het betreft
de knelpunten op de arbeidsmarkt en de vraag of het kabinet voornemens is
om in de komende tijd gestructureerd zijn gedachten te laten gaan over de
kwestie hoe op weg naar en in 2000 de knelpunten op de arbeidsmarkt van passende
antwoorden kunnen worden voorzien. Het antwoord op deze vraag is positief.
Het kabinet zit niet stil. Zoals uit de begrotingsstukken en uit de discussie
van gisteren en vandaag blijkt, is die arbeidsmarktproblematiek knellend.
Ik wijs er wel op dat er hier een verbinding is met de arbeidsvoor- waardenontwikkeling
in een aantal belangrijke sectoren. Ik wil er niet al te expliciet op ingaan,
omdat de arbeidsvoorwaardenonderhandelingen niet in de Kamer
worden gevoerd. Daarvoor dragen anderen hun verantwoordelijkheid. Het verloop
van arbeidsvoorwaardenonderhandelingen kan wel degelijk een effect hebben
op de maatregelen om knelpunten weg te nemen. Het kan ook effecten van financiële
aard hebben. Ik stel mij voor dat het kabinet heel grondig hierover nadenkt,
er grondig mee aan de gang gaat en de vooruitzichten op en de opgedane ervaringen
met het arbeidsvoorwaardenbeleid daarbij betrekt. Ik zal de voorliggende moties
van een kort commentaar voorzien.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! De minister-president heeft een punt dat het arbeidsvoorwaardenbeleid,
met name de CAO onderwijs volgend jaar, een raakvlak heeft met datgene waarvoor
de uitgavenreserve, in dit geval de tranche 2000, was en is bedoeld. Het is
dan ook logisch om er in de timing rekening mee te houden. De minister-president
heeft de bereidheid uitgesproken om een deel van de uitgavenreserve zo nodig
in te zetten voor het bestrijden van knelpunten op de arbeidsmarkt in de publieke
sector: zorg, onderwijs, politie. Ik begrijp het toch goed dat dit het kabinet
ertoe brengt om nu actie voor te bereiden met dien verstande dat bij de budgettaire
inpassing in die 250 mln. rekening moet worden gehouden met datgene wat je
in de sfeer van de arbeidsvoorwaarden eventueel nodig acht. Ik begrijp ook
dat daarop niet vooruitgelopen kan worden.Minister Kok:Wij lopen daar inderdaad niet op vooruit. Wij willen het geheel in de
goede volgorde en de juiste samenhang aanpakken.De heer Melkert (PvdA):Daar blijft wel één ding bij staan. Als het kabinet zelf
in de stukken aangeeft grote problemen te voorzien, nota bene ook met de uitvoering
van de voornemens van het regeerakkoord, zal er in de arbeidsmarkt toch wel
het nodige moeten worden ondernomen om de knelpunten weg te halen. Anders
zit je jezelf in de weg. Ik neem toch aan dat dat niet de bedoeling is.Minister Kok:U moet niet onderschatten dat er plannen van aanpak zijn. Ik heb daarvan
vanmiddag vrij uitgebreid melding gemaakt. Het is niet zo dat we nu met elkaar
het wiel opnieuw gaan uitvinden. Maar wij zullen natuurlijk wel kijken, hoe
het met de uitvoering en implementatie van plannen van aanpak gaat. Wij zullen
betrokkenen, dus de sociale partners, in de betreffende sectoren daarbij zorgvuldig
betrekken. U wijst er terecht op dat het niet alleen om onderwijs en zorg
gaat, maar ook om andere sectoren. Die sectoren uitsluiten is niemands bedoeling,
en het zou ook niet verstandig zijn. Wij moeten geen tijd verloren laten gaan.
Maar de zorgvuldigheid zal het kabinet niet uit het oog verliezen, gelet op
de door mij aangegeven samenhangen.De heer Melkert (PvdA):En bij Voorjaarsnota wordt gerapporteerd over de stand van de aanwending
van de uitgavenreserve.Minister Kok:Bij besluitvorming in Kaderbrief en Voorjaarsnota zal een goed beeld moeten
bestaan van de beleidsmatige inzet terzake, en van de financiële aspecten
daaraan verbonden. Hoe die inzichten vervolgens luiden, zal van de loop der
dingen in de komende maanden moeten afhangen.Voorzitter! De moties op de stukken nrs. 8 en 9 beoordeelt het kabinet
positief. Ik moet er wel op wijzen – dat is zojuist meen ik duidelijk
naar voren gebracht, en het staat ook in de moties – dat voor beide
moties geldt dat een tranche van respectievelijk 20 en 30 mln. nog in de Voorjaarsnota
inpasbaar moet zijn. Wij zullen met een positieve houding bezien, op welke
wijze dat vorm kan krijgen.Voorzitter! De motie op stuk nr. 10 over studiekosten is van een andere
orde...De heer Melkert (PvdA):Nu u bij de motie op stuk nr. 10 aankomt, is het misschien goed, te melden
dat in deze zaal vol dynamiek enige beweging heeft plaatsgevonden. Ik zou
zeggen dat die dynamiek ons niet onthouden mag worden.De voorzitter:Ik geloof dat ik de beweging al zie. U wilt graag dat ik de heer De Hoop
Scheffer het woord geef.De heer Melkert (PvdA):Ik denk dat dat een goed idee zou zijn!De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer De Hoop Scheffer.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Anders kan ik vanavond niet thuiskomen, voorzitter!Voorzitter! Ik wil u vragen mij de gelegenheid te geven de motie op stuk
nr. 5 te wijzigen. Dat is een motie die gaat over de WTS-kosten voor voortgezet
en beroepsonderwijs.De voorzitter:De motie-De Hoop Scheffer c.s. (26800, nr. 5) is in die zin gewijzigd,
dat zij thans luidt:De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de kosten in het voortgezet onderwijs en in het beroepsonderwijs
sterk zijn gestegen;verzoekt de regering de tegemoetkoming studiekosten in de inkomenscategorie
tot ƒ 52.023 voor WTS-gerechtigde leerlingen in het voortgezet onderwijs
en in het beroepsonderwijs per 1 februari te verhogen tot ten hoogste het
kostendekkend niveau, en de betrokken middeninkomens daarboven verder tegemoet
te komen dan tot nu toe is voorgenomen,en gaat over tot de orde van de dag.Deze gewijzigde motie is voorgesteld door de leden De Hoop Scheffer, Melkert,
Dijkstal en De Graaf. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 28 (26800).De heer De Hoop Scheffer (CDA):Er was nog een boodschap bij de motie, want de dynamiek is inderdaad onbegrensd.
Het dictum zou dan luiden: Kokverzoekt de regering hiervoor bij Voorjaarsnota
voorstellen aan de Kamer voor te leggen.Ik heb de vrijheid om erbij te zeggen dat collega Melkert dan zijn motie
op stuk nr. 10 over hetzelfde onderwerp wil intrekken.De voorzitter:Aangezien de motie-Melkert c.s. (26800, nr. 10) is ingetrokken, maakt
zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Ik wil nog even iets vragen over wat de minister-president
zonet over de moties op de stukken nrs. 8 en 9 zei. Het gaat over de Voorjaarsnota.
Heeft de minister-president nu gezegd, dat hij dat wil bezien met een positieve
houding?De voorzitter:Het was nog sterker. Hij zei: het oordeel is positief.De heer Dijkstal (VVD):Het oordeel over de hele motie was positief, maar het ging met name om
een kleine passage die er nog in staat over de financiering die bij Voorjaarsnota
moet geschieden. We hebben dat beiden gevraagd. Als ik het goed heb begrepen,
dan heeft de minister-president daarop geantwoord: dat willen we met een positieve
houding bezien.Minister Kok:Ja. U kunt daaruit afleiden dat het kunnen dekken van iets wat nog niet
gedekt is, geen automatisme is. Dit vraagt in de doorwerking naar de Voorjaarsnota
om een inpassing. Gelet op de Kamerbrede consensus over dit geheel en de sympathieke
oogmerken die met deze voorstellen worden nagestreefd, is de houding tegenover
de moties positief. Dit alles moet bezien worden in het licht van de gedachtewisseling
die vanmiddag heeft plaatsgevonden over de vraag: wanneer doe je wat met de
uitgavenreserves? Die posities zijn duidelijk bepaald in de Kamer. In de optelsom
der dingen is er dus een lichte doorloop voor in totaal 50 mln. naar het volgende
jaar. Het kabinet kan natuurlijk geen garanties geven ten aanzien van een
Voorjaarsnota voor het volgende jaar, maar het gaat wel proberen om dit probleem
met een positieve houding op te lossen. Dat heb ik inderdaad gezegd.Over de motie op stuk nr. 10 ben ik een beetje in verwarring, omdat deze
is ingetrokken. Er is nu een gewijzigde versie van de motie op stuk nr. 5
van de heer De Hoop Scheffer. Langzamerhand begint dit onderwerp vrij ingewikkeld
te worden, zij het niet in de kern. Studieboeken zijn duur en de kosten die
ouders moeten betalen, zijn hoog. Wij willen dat daar redelijke voorzieningen
komen. Dat deel van het verhaal is overzichtelijk. Er zijn echter wel technische
vragen, namelijk of datgene wat hier wordt beoogd wel mogelijk is. Er zal
wat het kabinet betreft zo spoedig mogelijk overleg over de nota plaatsvinden.
Ik heb daar vanmiddag op gewezen. Het kabinet vindt dat de nota over de WTS
snel moet worden behandeld. De Kamer moet daar, als ik goed geïnformeerd
ben, nog een beslissing over nemen. Ik kan mij voorstellen dat een aantal
technische zaken in dat overleg verder wordt bezien. Het gaat dan om vragen
als: is wat hier staat mogelijk en is het invoegbaar en uitvoerbaar op de
wijze waarop dat door de indieners wordt beoogd? Het is dan beter mogelijk
om te bezien hoe met de budgettaire consequenties omgegaan dient te worden.
Het gaat om een regeling die per 1 februari 2000 moet ingaan. Ook hier wordt
een beroep gedaan op de Voorjaarsnota. Ik heb zonet een opmerking gemaakt
over de Voorjaarsnota. Ik heb gezegd dat de bereidheid bestaat om op een positieve
manier te bekijken of dat kan. Maar de mogelijkheden houden op een gegeven
moment wel op. Ik bedoel dat niet onaardig naar dit bijzondere onderwerp toe
of naar de mensen die hierbij zijn betrokken. Ik denk dat het verstandig zou
zijn om nu echt te bevorderen dat het notaoverleg met de regering snel en
grondig kan plaatsvinden, waarbij alle merites van de techniek van dit voorstel
worden besproken. Voorts dient in het licht van de uitkomsten daarvan te worden
bezien of deze of een andere motie in de Kamer in stemming wordt gebracht.Voorzitter! In de motie van de heer Melkert over het einde van dit millennium
wordt verzocht om bijzondere mogelijkheden te bieden aan de toekomst van een
vooraanstaand museum van internationale allure. Daar hebben wij er vele van,
maar er is maar één Rijksmuseum. Ik kom in deze motie en in
de toelichting geen bedragen tegen, dus op dit moment is het een gedachte
die, zo tegen het einde van deze eeuw, uitnodigt tot een meer dan gemiddelde
mildheid. Het kabinet zal graag de nodige aandacht geven aan dit idee, maar
is nog wel in blijde, of misschien wel onaangename verwachting van de prijskaart
die hieraan is verbonden en hoort graag in welke Voorjaarsnota, dus van welk
jaar, dit zal moeten worden opgelost.De heer De Hoop Scheffer heeft zoveel steun aan diverse moties gegeven
dat het geld geleidelijk aan op is om zijn eigen moties te kunnen doen uitvoeren.
Dat is de prijs die hij moet betalen voor een grote mate van meegaandheid
met de coalitiepartijen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Geef ons nu ook één kwartiertje, zoals de coalitie en wij
vanmiddag ook hadden tussen half vier en kwart voor vier, en alle problemen
zijn opgelost.Minister Kok:Wij hebben nu de grenzen van de uitgavenreserves meer dan verkend en wij
hebben de ruimte voor lastenverlichting, zowel voor het pakket van vanmiddag
als door de positieve adviezen over een aantal moties, zeer fors benut. Ik
moet dus zeggen dat het kabinet geen ruimte ziet voor uitvoering van de moties
op de stukken nrs. 3 en 4. Voorts zou ik willen vragen of er geen mogelijkheid
is om de motie op stuk nr. 6 aan te houden. Ik begreep namelijk dat er een
motie voorligt over invoering van een glijdende schaal, waarvoor thans intern
onderzoek plaatsvindt naar bepaalde aspecten van de huidige kwijtscheldingsregeling.
Staatssecretaris Vermeend heeft de Kamer hierover onlangs geïnformeerd.
Zodra het onderzoek is afgerond, zal het kabinet nader zijn standpunt bepalen,
waarna nog bestuurlijk overleg met de gemeenten zal plaatsvinden. Dit zijn
wellicht argumenten om in overweging te nemen, deze motie aan te houden.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik ben daartoe bereid, als de minister-president mijn fractie dan belooft
dat hij de volgende keer de moties van voor naar achter behandelt, zodat het
financieel ook veel makkelijker loopt.De voorzitter:Op verzoek van de heer De Hoop Scheffer stel ik voor, zijn motie (26800,
nr. 6) van de agenda af te voeren.Daartoe wordt besloten.Minister Kok:Voorzitter! Die belofte kan ik absoluut niet doen, maar ik zal het verzoek
in welwillende overweging nemen. Ik denk dat ik een vlot verloop van deze
APB zou kunnen dienen door nu een einde te maken aan mijn beantwoording.De voorzitter:Ik had begrepen dat er fracties waren die graag vóór de
stemmingen een schorsing wilden, maar ik constateer nu dat dit niet meer het
geval is.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):De fractie van de PvdA heeft u al een paar uur geleden om een half uur
schorsing gevraagd vóór de stemmingen en handhaaft dat verzoek.De vergadering wordt van 21.33 uur tot 22.00 uur geschorst.De voorzitter:Het is mij gebleken dat er behoefte is aan een derde termijn. Ik stel
voor, hiertoe de gelegenheid te geven.Daartoe wordt besloten.De heer Melkert (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ik heb er behoefte aan om na deze toch wel opmerkelijke
twee dagen drie opmerkingen te maken.De eerste opmerking betreft de veranderende agenda. Die is in dit debat
zichtbaar geworden, op z'n minst als behoefte, maar ook als een start naar
meer. Dat is begrijpelijk tegen de achtergrond van de zich gewijzigd hebbende
financiële en economische omstandigheden. Dat heeft echter ook zijn beperkingen
in het licht van de onzekerheid die altijd rondom de economie aanwezig is,
of het nou de oude of nieuwe economie is. Daar hebben wij trouwens niet zoveel
over gehoord in dit debat. De economie zal ons altijd met onzekerheden confronteren.
Het is daarom begrijpelijk dat het kabinet voor een voorzichtige lijn heeft
gekozen bij het omgaan met die nieuwe welvaart. Het moet immers nog maar blijken
of het blijft. Toch heeft het kabinet zich ook opengesteld voor elementen
van die nieuwe agenda. Ik vind het vooral van belang dat is toegezegd, de
langetermijnverkenning te openen naar een aantal behoeften in de samenleving.
Die moeten op een aantal punten in de nabije toekomst makkelijker inpasbaar
kunnen zijn dan de afgelopen tien of vijftien jaar mogelijk is geweest. De
kwaliteit en het investeren in kwaliteit, waar het kabinet ook aandacht voor
heeft gevraagd, hebben in dit debat de ruimte gekregen. Daar zijn wij gelukkig
mee. Er is wat tijd en energie voor nodig geweest, maar in het overleg heeft
dat tot resultaat geleid en dat wordt in deze Kamer vrij breed gedragen.Dat brengt mij bij mijn tweede opmerking. Opmerkelijk is dat in deze twee
dagen brede steun is gegeven aan een aantal prioriteiten of aan, op z'n minst,
de verkenning daarvan, terwijl wij aan de vooravond staan van debatten en
beslissingen die het vermoedelijk nog niet zo makkelijk maken om het snel
met elkaar eens te worden. Ik denk aan de behandeling van het belastingplan.
Na de presentatie daarvan zijn hierover heel forse woorden gesproken, niet
door ons, maar wel in deze Kamer. Ik denk ook aan het buitenlands beleid.
In de loop van dit debat hebben wij toch gesignaleerd dat er echt een paar
behoorlijke verschillen zijn. Verder denk ik aan de aanpak van de WAO. Iedereen
is het erover eens dat die dringend noodzakelijk is, maar over de wijze waarop
zijn de meningen nog flink verdeeld. Toch denk ik – en dat is de verbinding
tussen mijn eerste en mijn tweede punt – dat het feit dat het hier mogelijk
is gebleken om de sociale agenda te versterken, ook degenen aan het denken
moet zetten die bijvoorbeeld rondom het belastingplan die forse taal hebben
gebruikt. Het belastingplan kan immers niet los worden gezien van hetgeen
er overigens in de samenhang tussen sterk en sociaal gebeurt. Ik spreek hier
dan ook de hoop uit dat het belastingplan straks in behandeling genomen kan
worden in dezelfde sfeer als wij hier vandaag met elkaar verkeerd en gediscussieerd
hebben. De behandeling van het belastingsplan is wezenlijk. Dit plan raakt
ons immers allen in de kern van onze principes en de wijze waarop wij tegen
de inrichting van de samenleving aankijken. Belastingheffing is daar namelijk
in zekere zin een vertaling van.Het belastingsplan is het product van de samenwerking tussen drie partijen,
die daar al een aantal jaren mee bezig zijn. Het werk is begonnen onder het
vorige kabinet. Wij herinneren ons dat goed. Men kan dan ook zeggen dat men
nooit zover had kunnen komen zonder de voorbereiding in het vorige kabinet.
Dat laat ik even terzijde. Een en ander heeft zijn specificatie gekregen in
het regeerakkoord. Nu liggen de voorstellen er. Die voorstellen zouden niet
in behandeling zijn gekomen als wij ons hoofd er niet bij zouden hebben gehouden
in de maand mei. Men zou het niet denken tijdens deze dagen, maar het is pas
een paar maanden geleden dat de premier zich bij het staatshoofd meldde met
een probleem. Er is toen van onze kant en uiteraard ook door de andere coalitiepartijen
voor gekozen om het probleem dat zich in mei aandiende onder ogen te zien
en er een oplossing voor te vinden. Daarbij is gekozen voor het uitvoeren
van de agenda die wij met elkaar waren overeengekomen in het regeerakkoord
van 1998.Alle kritiek over hoe het in 1998 iets sneller of anders had gekund daargelaten,
moet bij de behandeling van de huidige Miljoenennota duidelijk zijn geworden
dat het betekenis heeft gehad dat voor deze weg is gekozen. Er is veel in
gang gezet en de kwaliteitsagenda krijgt verder vorm. Dat is naar de mening
van onze fractie de betekenis van dit debat. De samenwerking in deze coalitie
met het voorliggende regeerprogramma is vitaal gebleken. Die mag dan ook op
meer steun rekenen dan tot voor kort mogelijk bleek.De heer Marijnissen (SP):Ik heb geen derde termijn aangevraagd. Ik heb echter een en ander aangehoord
en ik moet zeggen dat ik het allemaal niet zo goed kan volgen. Ik heb stellig
het idee dat ik in mijn tweede termijn vrij duidelijk ben geweest in mijn
kritiek op Paars. Ik ben ook heel duidelijk geweest over het belastingplan.
Ik heb daar harde woorden over gesproken. Mij ontgaat dan ook totaal waarom
wij daarover gelukkig zouden moeten zijn, ook al steun ik een aantal moties
van de heer Melkert omdat het verbeterende amendementen zijn op het beleid.
Dit maakt echter niet dat wij gelukkig moeten zijn met paars. Wij blijven
ook in de gouden eeuw te maken hebben met armoede. Dat geldt ook voor de volgende
eeuw. Het belastingplan is daarnaast, zoals het er nu ligt, absoluut een gemiste
kans, ook voor de sociaal-democraten. Waarom zou de SP niet mogen blijven
pleiten voor een vermogenswinstbelasting of een maximering van de hypotheekrenteaftrek?De heer Melkert (PvdA):Ik begrijp heel goed dat de discussie nog verder
gevoerd zal worden. Ik verwacht ook niet anders dan dat die zal plaatsvinden.
Wij hebben er zelf ook nog het een en ander over op te merken. Ik blijf het
echter opmerkelijk vinden op hoeveel punten dezer dagen gebleken is dat er
een gedeeld gevoel bestaat over wat belangrijk is of over waar in de nabije
toekomst naar gekeken moet worden. De heer Marijnissen heeft zelf gezegd dat
er verbeteringen zijn aangebracht. Ik vind het dan ook ruimhartig dat de fractie
van de heer Marijnissen zegt die verbeteringen te zullen steunen. Ik begrijp
dat dit niet voldoende is vanuit zijn gezichtspunt. Het is echter een stuk
meer dan bij vorige gelegenheden is gebeurd. Mijn oproep is om op dezelfde
wijze naar het belastingplan te kijken. Mijn politiek geluk ontleen ik tenslotte
ook niet aan Paars, dat ontleen ik aan rood!De heer Marijnissen (SP):Ik heb geen enkele moeite om na deze twee dagen twee dingen als positief
aan te duiden. Er zullen straks inderdaad verbeteringen worden doorgevoerd.
In de tweede plaats heb ik gemerkt dat er ten aanzien van bijvoorbeeld privatisering
en marktwerking en wat u de kwaliteit van de samenleving noemt, deze dagen
een trendbreuk heeft plaatsgevonden. Ik zal daar in de toekomst nog vaak aan
refereren. Dat laat echter onverlet, als ik u tenminste goed heb begrepen,
dat alle fracties hier in volledige vrijheid hun kritiek en alternatieven
met betrekking tot het belastingplan naar voren moeten kunnen brengen.De heer Melkert (PvdA):Dat is vanzelfsprekend. Ik herinner er echter aan dat wij nog maar een
paar maanden geleden op deze plaats bespraken hoe het nu verder moest, nadat
was gebleken dat het kabinet niet verder kon. De keuze die toen is gemaakt,
heb ik beargumenteerd aan de hand van het regeerprogramma. Velen zeiden toen
"tja, wat hebben wij er eigenlijk van gezien?". Ik heb daartegenover gesteld
dat er resultaten uit zouden komen en producten zouden worden ontwikkeld die
het de moeite waard maakten om met de politieke samenwerking en het regeerprogramma
door te gaan. Ik stel vast dat het inderdaad de moeite waard is geweest om
het op die manier te doen, gezien de ontvangst van de Miljoenennota en hetgeen
daarover dezer dagen is gezegd en aan is toegevoegd, in een opmerkelijke eenheid.
De keuze is dus gerechtvaardigd geweest en ik vind dat wij daarover ook verantwoording
moeten afleggen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Mevrouw de voorzitter! Wat heeft de heer Melkert nu gemotiveerd om deze
derde termijn te houden en tot wie richt hij zich?De heer Melkert (PvdA):Ik richt mij in de eerste plaats tot uw fractie, want daar...De heer De Hoop Scheffer (CDA):Daar kan ik mee thuiskomen!De heer Melkert (PvdA):In uw fractie is het kennelijk nog niet overgekomen. Het is van tweeën
één: óf u stelt dat het kabinet niet deugt en het beleid
ook niet door de beugel kan, óf u stelt dat er, alles bijeen genomen,
voorstellen worden gedaan waar u wel wat op aan te merken heeft – op
een aantal punten hebt u ook voorstellen gedaan – maar waarbij u toch
wel kunt meegaan met de voorgestelde veranderingen. Daarmee wordt een richting
ingeslagen die tot meer raakvlakken leidt dan aanvankelijk het geval leek.
Op dat kruispunt stonden wij natuurlijk wel in mei. Ik zou het raar hebben
gevonden als er nu helemaal niets meer gezegd zou zijn over wat er de afgelopen
maanden is gebeurd. In mei had u zelf ook een opvatting: wij moesten naar
de kiezers. Weet u nog?De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ja, daar ben ik nog steeds voor.De heer Melkert (PvdA):Dat zegt natuurlijk alles over uw opvattingen over het programma dat uitgevoerd
moet worden, en de regeerbaarheid van dit land. Ik stel vast dat het behoorlijk
regeerbaar is en dat het mandaat van de kiezers voor vier jaar uitgevoerd
kan worden.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Nu weer mijn vraag, voorzitter. De heer Melkert zegt dat hij een derde
termijn heeft genomen om iets over mijn fractie te zeggen. Ik vind dat een
groot voorrecht en een grote eer – er zijn wel eens slechtere tijden
geweest – maar dat nu verder terzijde. Tot wie richt hij zich nu in
deze derde termijn, afgezien van de grootste oppositiepartij? Wat motiveert
hem? Heeft hij twijfels of onzekerheden? Ook wij zullen, evenals de heer Marijnissen,
straks een aantal moties steunen, omdat wij dat verbeteringen vinden op het
punt van gehandicapten, zorg, wonen, kinderbijslag enz. Vanmiddag hadden wij
tussen half vier en kwart voor vier een buitengewoon interessant kwartiertje.
Dat was het duurste kwartiertje voor het kabinet, een kwartiertje met verbeteringen,
en er kwam van het ene op het andere moment een zee van ruimte. Toen begon
iedereen in deze zaal heen en weer te rennen, alsof iedereen een minuutje
vrij winkelen in de supermarkt kreeg, en kwam een pakket moties met verbeteringen
tot stand. Daarvoor neemt u echter toch geen derde termijn?De heer Melkert (PvdA):Weet u wat mij vanmiddag nog het meest verbaasde? Dat u ook die supermarkt
binnenkwam.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ja, met plezier. Daar zullen de ouders van kinderen die studieboeken moeten
aanschaffen en lesgeld moeten betalen, ook heel blij om zijn.De heer Melkert (PvdA):Daar hebben wij het dus voor gedaan. Dan is er nog een reden, naast vele
andere redenen, waarom ik het van belang vind om te signaleren wat er is gebeurd.
Die reden is iets dat wij samen delen: het is voor ons de veertiende achtereenvolgende
keer dat wij algemene beschouwingen mogen beleven. Nietwaar, collega?De heer De Hoop Scheffer (CDA):Wat was het mooi vroeger!De heer Melkert (PvdA):Ja, ik zou maar veel over vroeger praten!De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat was ik ook weer niet van plan, maar het was mooi.De heer Melkert (PvdA):Het is van belang om te signaleren dat er iets gebeurd is dat ik bij de
dertien voorgaande gelegenheden nog niet zo heb meegemaakt.De voorzitter:Voordat u ze alle dertien doorneemt, wil ik u er even aan herinneren dat
dit een heel korte termijn zou zijn.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik heb gezegd!De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik ook!De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb nog een enkele administratieve handelingen te verrichten.
Inmiddels is een nader gewijzigde motie rondgedeeld. Deze heeft nr. 29 gekregen
en komt in de plaats van de motie op stuk nr. 27. Ik wil deze motie nu indienen.De voorzitter:De gewijzigde motie-Rosenmöller/De Graaf (26800, nr. 27) is in die
zin nader gewijzigd, dat zij thans luidt:De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat er grote krapte bestaat op de arbeidsmarkt voor de zorg
en het onderwijs;verzoekt de regering om in navolging van het reeds toegezegde onderzoek
met betrekking tot het onderwijs te onderzoeken of en, zo ja, op welke wijze
in de regelingen voor studiefinanciering faciliteiten gecreëerd kunnen
worden waardoor opleidingen voor en werken in de sector zorg aantrekkelijker
worden gemaakt;en, indien dat het geval is, op korte termijn voorstellen hiertoe aan
de Kamer voor te leggen,en gaat over tot de orde van de dag.Deze nader gewijzigde motie is voorgesteld door de leden Rosenmöller
en De Graaf. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 29 (26800).De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Over enkele moties wil ik graag een stemverklaring afleggen.
Dat betreft allereerst de moties die collega De Hoop Scheffer in samenhang
heeft ingediend. Deze vier moties gezamenlijk waren een alternatief voor de
algehele lastenverlichting waar wij tegen zijn. Wij vinden dat alternatief
van de CDA-fractie beter dan die algehele lastenverlichting. Er is op onderdelen
wel iets aan te merken, maar het vervangen van een algehele lastenverlichting
door een gerichtere lastenverlichting vinden wij een verbetering. Dat is de
reden dat wij voor die vier moties zullen stemmen.Verder merk ik op dat, als de moties met betrekking tot de WAO in stemming
komen – en ik geloof dat dit het geval zal zijn – het probleem
ontstaat dat wat wij in onze motie op stuk nr. 12 hebben vermeld op wat gespannen
voet staat met wat is vermeld in de motie van collega Marijnissen op stuk
nr. 17. Het pleiten voor het maken van bindende afspraken in het najaarsoverleg
gaat moeilijk samen met quotering. Wij zijn voor het laatste. Als onze motie
het haalt, zullen wij dus tegen de motie van collega Marijnissen stemmen.Ten slotte wil ik een stemverklaring afleggen over de motie op stuk nr.
26 van collega Schutte c.s. Daarin wordt meer informatie gevraagd over de
medisch-ethische kwestie en ook een nadere toelichting. Wij willen het verzoek
van de collega's ondersteunen, maar ik maak er twee kanttekeningen bij. De
eerste is dat er geen politieke consequenties aan kunnen worden verbonden,
onder erkenning dus van het meningsverschil dat wij op dit punt met elkaar
hebben. De tweede is dat de vaart er wel in blijft, want dat blijft belangrijk.Mevrouw de voorzitter! Ik wil tot slot twee meer politiek getinte opmerkingen
maken. De eerste is deze. Met collega Marijnissen zeg ik dat voor ons de conclusie
is dat de marktwerking op haar retour is, in de Kamer in ieder geval. De VVD
bevindt zich in een uitzonderingspositie, weet zich nog wel gesteund door
het kabinet, maar de vraag is voor hoelang. Ik denk dat in de opmaat naar
de volgende eeuw als het gaat om verantwoordelijkheidsverdeling, de private
sector, de publieke sector en de civiele samenleving een perspectief ontstaat
voor nieuwe verhoudingen en een nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling. Dit
lijkt ons een stap vooruit.Mijn tweede opmerking is dat de Kamer het beleid van de regering zoals
voorgelegd in de Miljoenennota op een aantal punten behoorlijk heeft gecorrigeerd.
Dat was ook heel hard nodig. Wij zijn gesterkt in onze opvatting dat de Miljoenennota
en het beleid van de regering voor 2000 tekortschoten.Op 6 mei vorig jaar heb ik na de verkiezingen gezegd dat de uitslag twee
gezichten had. Het eerste was: Paars mag verder. En Paars ging verder. Het
tweede was: de Nederlandse bevolking heeft zich uitgesproken voor een socialer
en groener beleid. Dat is er tot nu toe geenszins van gekomen. Ik denk dat
de uitkomst van deze algemene en politieke beschouwingen is dat er in ieder
geval een stapje in die richting wordt gezet. Collega Melkert zou ik willen
zeggen dat hij moet uitkijken met dat gevoel van "wij, ons, de natie, de oranje
vlag, etc.". Zover is het nog lang niet. Er is echter wat gebeurd. Dat was
nodig. De Kamer heeft het kabinet ruim 1 mld. weten te ontfutselen. Daarmee
is een derde van onze tegenbegroting gerealiseerd. Die tegenbegroting speelde
zich natuurlijk af op het speelveld van het kabinet, want zo werkt dat met
tegenbegrotingen.Frits Bolkestein kwam bij interrupties, ook als hij mij interrumpeerde,
vaak tot de stelling dat liberalen niet van nivelleren houden. Wij hebben
hem nog niet uitgezwaaid of wij gaan het meemaken! De consequenties in inkomenspolitieke
zin van de wijzigingen zijn, dat wij de nieuwe eeuw ingaan met een nivellerend
pakket. Dat lijkt mij een compliment voor collega Dijkstal!De heer Dijkstal (VVD):Dit is een aangename verrassing, want ik krijg niet zoveel complimenten
van de heer Rosenmöller. Maar ik verdien het niet helemaal. Als hij had
gezegd dat de VVD-fractie weer eens laat zien waar zij voor staat, het accent
op werken, het activeren van de arbeidsmarkt, vooral een nieuw belastingstelsel
maken dat daarop gericht is, goede afspraken maken over onevenwichtigheden
in het stelsel – ik denk aan de middeninkomens – dan had ik zijn
complimenten graag aangenomen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat heb ik niet gezegd, omdat dit geen verrassing voor de heer Dijkslag
was. Misschien moet hij er zelf vanavond en vannacht nog even van bijkomen,
maar de verrassing is, dat de conclusie niet anders kan zijn dan dat liberalen
tegenwoordig ook een beetje van nivelleren houden.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Het is goed dat de sfeer van een nationaal kabinet gelijk
weer van tafel verdwijnt en dat duidelijk is dat er gewoon politieke keuzes
worden gemaakt. Zo hoort het.Opmerkelijk is wel dat de Kamer zich deze twee dagen pragmatisch opstelt.
Dat vind ik een groot goed. Zij doet dat niet omdat er geen politieke verschillen
zijn; die zijn er wel degelijk. Zij doet dat omdat het mogelijk is om soms
consensus te vinden op concrete voorstellen die een bepaalde richting opgaan.
Dat pragmatisme spreekt mij aan. Ik hoop daar in de Kamer nog veel van te
merken.Ik sprak in eerste termijn over aansprekende grote projecten, waar D66
voor voelt en het kabinet toe aanspoort. Een van die grote projecten is de
aanpak van de WAO-problematiek, de reïntegratieproblematiek. Natuurlijk
hebben wij het verzoek van het kabinet om de motie op stuk nr. 24 aan te houden
overwogen. Op zichzelf begrijp ik de logica van de woorden van de minister-president
wel enigszins. Toch zullen wij dat niet doen. De woorden van de minister-president
waren letterlijk dat hij er niet opgewonden van wordt als de motie nu toch
in stemming komt en ook wordt aanvaard. De motie is deels een ondersteuning
en deels een aansporing voor het kabinet om haast te maken en alles uit de
kast te trekken om wat ik de sociale schande heb genoemd in de volgende eeuw
niet te lang te laten duren. Het debat zal nog nader in commissies worden
gevoerd. Het is dan goed dat deze motie er is. Er wordt dan een richting aangegeven
door de Kamer. Ik zou het niet juist hebben gevonden als een zo belangrijke
gebeurtenis als de algemene beschouwingen, waar de motie is besproken, er
uiteindelijk toe leidde dat de motie werd verdaagd naar een commissievergadering.
Laat de Kamer nu spreken. Laat vervolgens het kabinet mede op basis van die
motie verder spreken met de Kamer in een algemeen overleg.Minister Kok:Mevrouw de voorzitter! Het is altijd plezierig om de heer De Graaf te
horen spreken over de grote projecten die moeten doorgaan. Ik dacht eigenlijk
aan de Betuwelijn, vooral toen hij ons wilde aansporen daartoe.Naar aanleiding van de opmerkingen van de heer Rosenmöller kom ik
bij de vraag hoe de uitkomst van dit debat zich verhoudt ten opzichte van
dat waar het kabinet een paar dagen geleden mee is gekomen. Het kabinet heeft
zich ruimhartig opgesteld in het luisteren naar de Kamer en ook in het rekening
houden met inzichten die in de samenleving en de politiek breed leven, bijvoorbeeld
over de kwestie waarvoor de SER aandacht heeft gevraagd. Ik doel op de positie
van mensen met de laagste inkomens, die juist in deze tijd nog te weinig merken
van hun deel in de vooruitgang. Wij hebben ook oog willen tonen voor de behoefte
die er bestaat om op een aantal aansprekende beleidsonderwerpen prioriteiten
te stellen die in klinkende munt worden vertaald. Ik hecht eraan om duidelijk
te maken dat de Kamer en het kabinet in dit gemeen overleg ook met open ogen
een aantal risico's hebben willen nemen met het oog op de verdere toekomst.
De uitgavenreserve was niet ingevuld. Die is nu wel ingevuld voor 1999. Voor
de lastenverlichting was een bedrag beschikbaar voor de komende jaren. Er
is nu ongeveer 0,5 mld. vast belegd voor het komende jaar. Daar is ook heel
veel voor te zeggen vanuit de ambities en het ongeduld die in de samenleving
en de politiek bestaan. Dat neemt echter wat af van de ruimte die overigens
beschikbaar is. Het is ook geen inbreuk op het financieel kader van het kabinet.
Wat gebeurd is, is in overeenstemming met de spelregels en komt tegemoet aan
de meerderheidsopvattingen die in de Kamer over een aantal aangelegen kwesties
naar voren zijn gebracht.Waarom deze toch weer wat zuinige opmerking aan het eind van deze avond?
Naar mijn bescheiden mening wordt soms iets te gemakkelijk gesproken over
deze gouden eeuw en deze tijden waarin het allemaal niet op kan. Dat is natuurlijk
helemaal niet waar. Het is ruim een jaar geleden dat wij dachten dat de economische
groei aanmerkelijk lager zou zijn. Azië lag op zijn achterwerk. Zuid-Amerika
stond op wankelen. Er was werkelijk sprake van de dreiging van een internationale
crisis. Een halfjaar of driekwart jaar later ziet de wereld er weer anders
uit. Er zijn ook heel goede redenen om vanwege de intrinsieke kracht die de
Europese economie heeft, op een behoorlijke toekomst te hopen. De vanzelfsprekendheden
zijn er echter maar in beperkte mate.Bij de wisseling van de eeuw, waar nieuwe eisen aan ons worden gesteld
en waar het ook nodig is de toekomst te verkennen en ons een aantal eisen
die de toekomst aan ons stelt, beter eigen te maken, denk ik dat wij die beter
kunnen binnentreden naar de mate waarin wij ons een steviger basis voor die
toekomst hebben verschaft. Die basis die als uitgangspunt dient voor het vervolg,
moet ook goed in stand worden gehouden. Dus ik zou zeggen: de nieuwe ambities
combineren met de continuïteit, waar het gaat om de degelijkheid van
het verleden. In dat evenwicht kijkt het kabinet en kijk ikzelf met veel waardering
en dankbaarheid op de gedachtewisseling terug, want wij hebben inderdaad het
verlangen naar een aantal intensiveringen en impulsen kunnen combineren met
het koers houden, daar waar Nederland in het verleden aan koers houden heel
veel heeft gehad.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Op verzoek van de heer Marijnissen stel ik voor, zijn motie op stuk nr.
17 in stemming te brengen voor de motie op stuk nr. 12.Daartoe wordt besloten.In stemming komt de motie-De Hoop Scheffer (26800, nr. 3).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fracties van de SP, GroenLinks,
het CDA, het GPV, de RPF en de SGP voor deze motie hebben gestemd en die van
de overige fracties ertegen, zodat zij is verworpen.In stemming komt de motie-De Hoop Scheffer (26800, nr. 4).De voorzitter:Ik constateer,Voorzitter dat de aanwezige leden van de fracties van de
SP, GroenLinks, het CDA en de SGP voor deze motie hebben gestemd en die van
de overige fracties ertegen, zodat zij is verworpen.In stemming komt de gewijzigde motie-De Hoop Scheffer c.s. (26800, nr.
28).De voorzitter:Ik constateer, dat deze gewijzigde motie met algemene stemmen is aangenomen.In stemming komt de motie-Melkert (26800, nr. 7).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fracties van de SP, GroenLinks,
de PvdA, D66 en het CDA voor deze motie hebben gestemd en die van de overige
fracties ertegen, zodat zij is aangenomen.In stemming komt de motie-Melkert c.s. (26800, nr. 8).De voorzitter:Ik constateer, dat deze motie met algemene stemmen is aangenomen.In stemming komt de motie-Melkert c.s. (26800, nr. 9).De voorzitter:Ik constateer, dat deze motie met algemene stemmen is aangenomen.In stemming komt de motie-Melkert c.s. (26800, nr. 11).De voorzitter:Ik constateer, dat deze motie met algemene stemmen is aangenomen.In stemming komt de motie-Marijnissen (26800, nr. 17).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fractie van de SP voor deze
motie hebben gestemd en die van de overige fracties ertegen, zodat zij is
verworpen.In stemming komt de motie-Rosenmöller/Schutte (26800, nr. 12).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fracties van de SP, GroenLinks,
het CDA, het GPV, de RPF en de SGP voor deze motie hebben gestemd en die van
de overige fracties ertegen, zodat zij is verworpen.In stemming komt de motie-Rosenmöller c.s. (26800, nr. 13).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van alle fracties, met uitzondering
van die van de VVD, voor deze motie hebben gestemd, zodat zij is aangenomen.In stemming komt de nader gewijzigde motie-Rosenmöller/De Graaf (26800,
nr. 29).De voorzitter:Ik constateer, dat deze nader gewijzigde motie met algemene stemmen is
aangenomen.In stemming komt de motie-Dijkstal c.s. (26800, nr. 15).De voorzitter:Ik constateer, dat deze motie met algemene stemmen is aangenomen.In stemming komt de motie-Dijkstal c.s. (26800, nr. 16).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fracties van de PvdA, D66,
de VVD, het CDA, het GPV, de RPF en de SGP voor deze motie hebben gestemd
en die van de overige fracties ertegen, zodat zij is aangenomen.In stemming komt de motie-Marijnissen (26800, nr. 18).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fracties van de SP en GroenLinks
voor deze motie hebben gestemd en die van de overige fracties ertegen, zodat
zij is verworpen.In stemming komt de motie-Marijnissen (26800, nr. 19).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fracties van de SP en GroenLinks
voor deze motie hebben gestemd en die van de overige fracties ertegen, zodat
zij is verworpen.In stemming komt de motie-De Graaf c.s. (26800, nr. 20).De voorzitter:Ik constateer, dat deze motie met algemene stemmen is aangenomen.In stemming komt de motie-De Graaf c.s. (26800, nr. 21).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fracties van de SP, GroenLinks,
de PvdA, D66, de VVD en het CDA voor deze motie hebben gestemd en die van
de overige fracties ertegen, zodat zij is aangenomen.In stemming komt de motie-De Graaf c.s. (26800, nr. 22).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fracties van de SP, GroenLinks,
de PvdA, D66, het GPV en de RPF voor deze motie hebben gestemd en die van
de overige fracties ertegen, zodat zij is aangenomen.In stemming komt de motie-De Graaf c.s. (26800, nr. 23).De voorzitter:Ik constateer, dat deze motie met algemene stemmen is aangenomen.In stemming komt de motie-De Graaf c.s. (26800, nr. 24).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fracties van de SP, GroenLinks,
de PvdA, D66, de VVD, het GPV, de RPF en de SGP voor deze motie hebben gestemd
en die van de overige fracties ertegen, zodat zij is aangenomen.In stemming komt de motie-Van Dijke c.s. (26800, nr. 25).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fracties van de SP, GroenLinks,
de PvdA, D66, het GPV, de RPF en de SGP voor deze motie hebben gestemd en
die van de overige fracties ertegen, zodat zij is aangenomen.In stemming komt de motie-Schutte c.s. (26800, nr. 26).De voorzitter:Ik constateer, dat de aanwezige leden van de fracties van de SP, GroenLinks,
het CDA, het GPV, de RPF en de SGP voor deze motie hebben gestemd en die van
de overige fracties ertegen, zodat zij is verworpen.Ik moet u bijna mijn excuses aanbieden, omdat ik 23.00 uur niet gehaald
heb, maar ik dank u allen daarvoor!Sluiting 22.37 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-109-154.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl