Behandeling van de wetsvoorstellen: Regels inzake de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten (Financiële-verhoudingswet) (24552); Regels inzake de invoering van de Financiële-verhoudingswet (Invoeringswet Financiële-verhoudingswet) (24553)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 91-115

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-10-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 4, pagina 91-115

15-10-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24552Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24553Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: het wetsvoorstel Wet op het Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu (RIVM) (24454)Pagina 91-91
Behandeling van de wetsvoorstellen: Regels inzake de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten (Financiële-verhoudingswet) (24552); Regels inzake de invoering van de Financiële-verhoudingswet (Invoeringswet Financiële-verhoudingswet) (24553)Pagina 91-115
Presentie en opening (dinsdag 15 oktober 1996)Pagina 91-91
Lijst van besluiten:Pagina 115-115
Besluiten en ingekomen stukken (15 oktober 1996)Pagina 115-116

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 119 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van de wetsvoorstellen:Regels inzake de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten
(Financiële-verhoudingswet) (24552);Regels
inzake de invoering van de Financiële-verhoudingswet (Invoeringswet Financiële-verhoudingswet)
(24553).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van Dijk (CDA):Mijnheer de voorzitter! Wij buigen ons vandaag over een buitengewoon belangrijk
en diep ingrijpend wetsvoorstel, dat een fundamentele verandering aanbrengt
in de wijze waarop bijna 20 mld. aan algemene uitkeringen van het Rijk over
de gemeenten wordt verdeeld. Ingrijpend omdat naast gemeenten die ruimer worden
bedeeld vele andere gemeenten soms in aanzienlijke mate en zeer pijnlijk worden
gekort. Het was dan ook voorspelbaar dat de wet weerstand en verzet zou oproepen.Twee vragen dringen zich op. Was een dergelijke ingreep wel nodig? Is
de weerstand op een aantal onderdelen misschien terecht? Voorzitter! Wij zijn
geneigd, de eerste vraag volmondig met "ja" te beantwoorden. De nu geldende
Financiële-verhoudingswet is zo onbevredigend, houdt zo weinig rekening
met vele factoren die de financiële positie en het kostenniveau van individuele
gemeenten bepalen en veroorzaakt daardoor een zo grote financiële ongelijkheid
tussen gemeenten, dat een ingreep van deze aard hoogst noodzakelijk is. De
regering heeft zeker verdienstelijk werk gedaan met het ontwerpen van een
verdelingssysteem waarmee wordt beoogd, zo goed mogelijk rekening te houden
met de meest relevante factoren en zodoende grotere gelijkheid te bewerkstelligen
in de financiële positie van de gemeenten. Of ze daar geheel in geslaagd is, valt nog te bezien, maar daarover later.Het antwoord op de tweede vraag, of de weerstand terecht is, moet luiden:
op bepaalde punten wellicht wel, want de wet kent een aantal imperfecties,
onvolkomenheden. Voorzitter! De kunst, ook van dit huis, zal zijn om met behoud
van het goede die onvolkomenheden te verwijderen.Alvorens in te gaan op de inhoud van het wetsvoorstel zelf, dat de verdeling
van de algemene uitkering tussen gemeenten regelt, wil ik aandacht vragen
voor het verband met wat het voorstel niet regelt: de omvang van wat er te
verdelen is. Dat laatste, de jaarlijkse bepaling van de omvang van het Gemeentefonds,
staat los van deze wet. Conform vigerende afspraken wordt dit door andere
factoren bepaald, met name door mutaties in het niveau van de rijksuitgaven.
Wij hebben wel begrip voor deze scheiding, want je haalt in bestuurlijk Nederland
heel wat overhoop, als je die relatie wel zou willen leggen. Maar ik vraag
me af of zij op den duur vol te houden is.Een van de vernieuwende elementen van dit wetsvoorstel is dat bij de bepaling
van de behoefte aan een algemene uitkering op het niveau van de individuele
gemeente rekening wordt gehouden met het vermogen van die gemeente eigen middelen
te verwerven, met name de belastingcapaciteit van onroerende zaken. Hoe hoger
die capaciteit, hoe lager de uitkering, en omgekeerd.Wij achten dit een goede zaak. Maar wat voor de individuele gemeente geldt
als grond voor een lagere uitkering, heeft die functie niet voor de gemeenten
gezamenlijk. Ik betwijfel of dit op den duur houdbaar zal blijken te zijn.
Opwaardering van het onroerend goed bijvoorbeeld leidt bij gelijkblijvende
tarieven tot een zwaardere collectievelastendruk op burgers, instellingen
en bedrijven. Het Rijk zal daarop aangesproken worden. Het wordt daarop al
aangesproken, gezien de discussie over de lokale lastendruk.De bewindslieden hopen of verwachten dat de gemeenten hun tarieven zullen
verlagen, en wij met hen, maar als dat in onvoldoende mate zou gebeuren, zal
de zaak op een andere wijze gecorrigeerd moeten worden. Dan zal de bestuurslaag
waar het probleem is ontstaan, in casu de gemeenten, ook aangesproken moeten
kunnen worden. In laatste instantie zal de algemene uitkering aan het Gemeentefonds
dan niet buiten beschouwing kunnen blijven.De bewindslieden schrijven daarover: mocht tegen onze verwachting in de
ontwikkeling (naar lagere tarieven) een andere zijn, dan zullen wij in samenspraak
met de gemeenten (VNG) bezien welke maatregelen genomen kunnen worden.Mag ik hieruit afleiden dat de bewindslieden de hier aangeroerde problemen
ook wel zien, maar nog even afwachten hoe de zaak zich ontwikkelt? Wij zullen
nauwlettend volgen hoe dat afloopt.De constructie waarbij de belastingcapaciteit van gemeenten wel van invloed
is op de verdeling van de koek, maar niet op de omvang van de koek, roept
merkwaardige herverdelingseffecten op, de zogenaamde tweede-orde-effecten.
Een gemeente waar de waarde van het onroerend goed zeer snel stijgt, zal bij
gelijkblijvende andere factoren haar algemene uitkering zien dalen, maar door
de tweede-orde-effecten in mindere mate dan men aanvankelijk zou verwachten.
Een gemeente waar de waarde van het onroerend goed ook stijgt, maar in zeer
geringe mate, kan zelfs door die tweede-orde-effecten een hogere uitkering
krijgen, hoewel zij die wellicht niet nodig heeft. Wat bij de ene gemeente
wordt weggehaald, moet naar de andere toe, want de koek moet op, hoewel de
magen misschien al vol zijn. Uit een oogpunt van verdeling is het systeem
lang niet slecht, maar uit een oogpunt van aanwending van schaarse overheidsmiddelen
is het waarschijnlijk niet optimaal.De bewindslieden hopen of verwachten dat de gemeenten hun tarieven zullen
verlagen, ik zei het reeds. Maar dan moeten zij bij de toepassing van deze
wet niet net doen alsof zij dat niet verwachten. En dat doen zij door de komende
vijf jaar met een onveranderd rekentarief te werken. Dat moedigt tariefsverlagingen
niet aan. De hierboven opgevoerde gemeente die haar uitkering ziet dalen,
zal dat nadeel onverminderd behouden, ook al geeft zij haar hogere OZB-opbrengst
geheel aan de burgers terug via tariefsverlaging. De gemeente die een hogere
uitkering ontvangt, behoudt dat voordeel, ook al geeft ze geen cent terug
aan de burgers.Wij pleiten er niet voor het toegepaste rekentarief te doen aansluiten
bij de actuele tarieven van de individuele gemeenten, want dat zou inderdaad
te zeer ingrijpen in de gemeentelijke beleidsvrijheid terzake. Er is echter
geen enkele beperking van die beleidsvrijheid als het toegepaste rekentarief
de, naar wij hopen, neerwaartse trend in gemeentelijke tarieven zal volgen.
De argumenten die de regering aanvoert tegen dit voorstel hebben ons niet
overtuigd. Allereerst wijst de regering erop dat er tussen 1997 en 2001 geen
sprake zal zijn van een sterk onevenwichtig groeiende OZB-waarde. Dat wisten
wij ook al. Onze bedoeling was echter niet het rekentarief de verandering
in de OZB-waarde te laten volgen, maar de beoogde gemeentelijke tariefsverlagingen
die in de tussenliggende jaren nog moeten plaatsvinden.In de tweede plaats vrezen de bewindslieden dat daardoor een te zeer door
de gemeenten te beïnvloeden maatstaf zal worden gecreëerd. Dat lijkt
nogal vergezocht, maar zou in de gegeven omstandigheden waarschijnlijk gunstig
uitwerken. Het Rijk gaat dit najaar in overleg met de gemeenten om te bewerkstelligen
dat de hogere waarderingen worden omgezet in tariefsverlaging. Het gemeentelijke
tarievenbeleid is voor het Rijk dus geen neutrale zaak, maar iets dat het
Rijk wenst te beïnvloeden.Het zijn uiteindelijk echter de individuele gemeenten die daarover beslissen.
Gemeenten waarin zich fors hogere waarderingen voordoen, krijgen bij gelijkblijvende
tarieven hogere belastingopbrengsten en een lagere uitkering. Wellicht zijn
zij eerder geneigd, door lagere tarieven een deel van die belastingopbrengst
prijs te geven als zij het vooruitzicht hebben dat zij daardoor een bijdrage
leveren aan een verlaging van het rekentarief die weer gunstig uitwerkt voor
hun algemene uitkering.Voorzitter! Wij willen geen messen trekken over de vraag of de aanpassing
van het rekentarief jaarlijks automatisch de trend van de gemeentelijke tarieven
moet volgen of van tijd tot tijd als gevolg van expliciete, bestuurlijke besluitvorming.
Ik zou er niet te lang mee wachten en zeker niet tot het jaar 2001, maar in
het vooruitzicht stellen dat een duidelijke neerwaartse trend in
de gemeentelijke tarieven zonder veel vertraging gevolgen in diezelfde richting
zal hebben voor het rekentarief. Kort gezegd: het rekentarief is voor ons
te weinig dynamisch in een systeem dat beoogt dynamisch te zijn.Voorzitter! Mede op aandrang van de Tweede Kamer is de doorwerking van
de hoogte van de gemeentelijke belastingcapaciteit bij de vaststelling van
de algemene uitkering aan de gemeenten beperkt met 20% voor woningen en met
30% voor niet-woningen. Wij achten dit geen verbetering, omdat deze maatregel
afbreuk doet aan de hoofddoelstelling van deze wet, gemeenten in financieel
opzicht in een zo gelijkwaardig mogelijke positie te brengen. Bovendien is
hij voor de gemeenten een sigaar uit eigen doos. De staatssecretaris heeft
een aantal argumenten aangedragen om deze beperking in de doorwerking van
de OZ-belastingcapaciteit te rechtvaardigen, maar zij heeft geen erg gelukkige
hand bij de keuze van haar argumenten. Zij dient te bedenken dat één
steekhoudend argument altijd beter is dan drie halfzachte of ondeugdelijke
argumenten.Haar eerste argument is het volgende. Nadat ons eerst verzekerd was dat
er geen hiaten in de verdeelmaatstaven aan de uitgavenkant zaten en dat alle
kostenfactoren voldoende in het verdeelstelsel zijn gehonoreerd, blijken in
een later stadium toch weer kosten te zijn opgedoken die onvoldoende zijn
gehonoreerd, namelijk de kosten van gemeenten met grote industriële projecten.
Dit vergroot het vertrouwen in het stelsel bepaald niet. Zitten er wellicht
meer hiaten in? Afgezien daarvan kan dit hoogstens een argument zijn om deze
gemeenten met grote industriële projecten tegemoet te komen. Het is geen
argument voor de algemene beperking van de doorwerking van de OZB-capaciteit
voor alle bedrijfsgebouwen, laat staan voor woningen en niet-woningen.Het tweede argument is dat van 100% doorwerking een verkeerde impuls uitgaat
op het gemeentelijke beleid met betrekking tot het aantrekken van bedrijven
en de bevordering van de werkgelegenheid. Gemeenten zouden geen voordeel meer
hebben van hun inspanningen om de totale waarde van het onroerend goed in
de gemeente te verhogen. Dit laatste punt nu is pertinent onjuist. Door de
tweede-orde-effecten wordt geen enkele gemeente per saldo 100% gekort als
een stijging van de OZB-waarde 100% doorwerkt in de eerste-orde-effecten.
Alle gemeenten worden rijker van een stijging van de OZB-waarde, zeker als
de berekening van die rijkdom uitgaat van een vast rekentarief. Dat kan ook
niet anders, omdat voor alle gemeenten tezamen de doorwerking van een stijging
van de OZB-waarde 0,0% is. Als collectiviteit behouden de gemeenten 100% van
het voordeel van een stijging van de OZB-waarde. Dat geld moet ergens blijven.
Omgekeerd leidt de 20-30% beperking in de doorwerking ook niet tot een stijging
van het totale bedrag dat beschikbaar is. De gemeenten betalen zelf voor die
20-30% beperking. Vandaar dat ik het een sigaar uit eigen doos noem.Wat wel verandert, is de verdeling tussen de gemeenten. Gemeenten met
een sterk expansieve onroerendgoedsector, zullen hier op den duur beter van
worden. Gemeenten die niet kunnen of niet mogen expanderen, waaronder gemeenten
die verplicht zijn tot een restrictief beleid, leggen erop toe. Zij betalen
mee aan het voordeel van de expansieve gemeenten. Zo werkt het systeem. Voorwaar
geen stap die de hoofddoelstelling van deze wet, een grotere financiële
gelijkheid, dichterbij brengt.De bewindslieden gaan een aantal jaren tegemoet waarin deze wet aan de
monitor ligt om te zien of reparaties nodig zijn. Wij zouden hen willen verzoeken
dit punt bij de monitoring te betrekken. Houd in de gaten hoe de korting,
de beperking, uitwerkt.Voorzitter! Gemeenten beschikken nog over andere middelen dan de belasting
op onroerende zaken om hun algemene uitgaven te dekken. De omvang van die
post overige eigen middelen is bepaald niet gering. In de voorliggende wet
is met die middelen rekening gehouden door bij alle gemeenten eenzelfde percentage
in mindering te brengen, overeenkomend met het aandeel van die middelen in
alle gemeenten tezamen. Een nogal grove methode, die verschillen in het gewicht
van die middelen tussen gemeenten negeert. Wij waren aanvankelijk geneigd
de regering hierin te volgen. De groep overige eigen middelen is zeer heterogeen
en moeilijk in een verdeelsysteem te vatten. Bovendien, zo namen wij aan,
zijn de verschillen in hoogte te zeer uitkomst van het beleid van de afzonderlijke
gemeenten om als maatstaf voor de verdeling van de algemene uitkering te kunnen
dienen.Wij gingen ervan uit dat de bewindslieden uit prudentie wel zouden hebben
geverifieerd dat de afwijkingen van het percentage per gemeente niet zo groot
zouden zijn dat van onevenredig grote bevoordeling casu quo benadeling gesproken
zou kunnen worden. Het verontrustte ons dan ook om te vernemen dat de bewindslieden
niet over de noodzakelijke gegevens beschikken en deze check dus niet hebben
kunnen uitvoeren. Een gemeente meldt ons dat het verschil tussen norm en werkelijkheid
voor die gemeente 7 mln. bedraagt en dat het overgrote deel van haar overige
middelen bepaald wordt door exogene factoren waar de gemeente niet op kan
sturen.Kunnen de bewindslieden de conclusie bevestigen van een onderzoek door
Cebeon en VB/Advies dat luidt, ik citeer: "dat opmerkelijk genoeg in de praktijk
blijkt dat de verschillen in de inkomstenniveaus tussen de gemeenten bij de
overige eigen middelen vele malen groter zijn, zelfs tot ƒ 200 per
inwoner, dan de verschillen tussen de diverse OZB-varianten waarover zo heftig
is gediscussieerd"?Voorzitter! Wij willen klaarheid in deze zaak. Laat ik het eens anders
benaderen. In het plan van aanpak periodiek onderhoud wordt het gebrek aan
kennis van de bewindslieden zelfs tot deugd verheven. Wij lezen daar, ik citeer
weer: "aan deze kennis (van de overige eigen middelen) ontbreekt het ons thans,
maar wat belangrijker is, het lijkt ons gelet op de gemeentelijke autonomie
ook niet wenselijk dat wij over deze kennis zouden gaan beschikken. We zouden
te dicht op de gemeentelijke beleidsvrijheid zitten." Op het eerste gezicht
is dat een loffelijke bescheidenheid en terughoudendheid. Maar als de bewindslieden
zo weinig weten van die eigen middelen, hoe kunnen zij dan zo stellig zeggen
dat zij weinig of geen verband houden met structuurkenmerken van een gemeente
en voornamelijk afhankelijk zijn van het gevoerde gemeentelijk beleid?Bij de beschrijving van het periodieke onderhoud kiezen de bewindslieden
de volgende aanpak. Ik citeer weer, let wel hier gaat het over de uitgaven,
niet over de inkomsten: "bij het volgen van de uitgaven van de gemeenten zullen
twee invalshoeken worden gekozen. (...) Bij de tweede invalshoek richt het
onderzoek zich op de spreiding van uitgaven over groepen gemeenten (...) om
te zien of bepaalde structuurkenmerken onvoldoende of juist te veel worden
gehonoreerd." Dat spreekt ons aan. Hier is helemaal geen sprake van valse
bescheidenheid of terughoudendheid in de zin van "over die informatie zouden
wij eigenlijk niet moeten beschikken, gezien de gemeentelijke autonomie".
Integendeel, recht voor zijn raap, zoeken naar informatie over gemeentelijke
uitgaven, niet alleen geaggregeerd, maar ook van groepen gemeenten.Welnu, dat is nu precies wat wij voor de overige eigen inkomsten vroegen.
Kijk eerst eens naar de spreiding in het niveau van die inkomsten. Misschien
zijn de afwijkingen van het gemiddelde maar klein en is verdere aanpassing
niet nodig. Indien wel, zoek dan naar structurele oorzaken die de verschillen
verklaren. Het gaat er bij ons niet in dat de nodige gegevens er niet zijn.
En als die er niet zijn, dan gaan de bewindslieden ze maar halen, desnoods
steekproefsgewijs. Wij vragen op dit punt om een duidelijke toezegging.Ook de Tweede Kamer heeft een aantal onvolkomenheden gesignaleerd die
onze indruk bevestigen dat deze wet op een aantal punten dient te worden bijgesteld.
Aangezien de bewindslieden als bouwers van dit huis hebben toegezegd, constructiefouten
te zullen herstellen en over die zaken binnen de overgangsperiode van deze
wet duidelijkheid te verschaffen, gaan wij daar niet dieper op in. Het betreft
hier de kosten van jonge monumenten, de kosten van de economische functie,
de kosten van gemeenten vallend onder het restrictieve beleid en de kosten
van natuur en landschap, een nieuwe maatstaf voor bodemgesteldheid, een andere
maatstaf oppervlakte bebouwde kom, de kosten van de bijstand, de maatstaf
minderheden, de bewoners van bijzondere woongebouwen, de onderwijshuisvesting
en het verschil tussen wetsfictiegemeenten en andere gemeenten bij de waardering
van onroerende zaken. Wij zullen dus de komende jaren nog heel wat te stellen
krijgen met deze wet.Ook voor een aantal afzonderlijke gemeenten of groepen van gemeenten blijkt
nader onderzoek noodzakelijk: Zuid-Limburg, Haarlemmermeer en artikel 12-gemeenten
zoals Hilversum. Het onderzoek naar aanleiding van de wat merkwaardige uitkomsten
van het verdeelsysteem voor Zuid-Limburg valt volgens het plan van aanpak
van de staatssecretaris uiteen in twee delen: een algemeen deel bestaande
uit een nadere analyse van de uitkomst voor Limburg en twee specifieke elementen:
de geaccidenteerdheid van het terrein en het economisch ontwikkelingspotentieel.
Opvallend is dat beide laatste elementen wel voorkomen in de agenda voor 1997,
maar de meer algemene analyse niet. Waarom? Wij hechten er grote waarde aan
dat ook dat onderzoek in Zuid-Limburg met enige voortvarendheid wordt uitgevoerd.Voorzitter! Nadat de behandeling in de Tweede Kamer was voltooid, werd
nog een andere onvolkomenheid bekend die enige consternatie veroorzaakte,
niet zozeer een onvolkomenheid in het nieuwe verdeelstelsel als wel in de
wijze waarop de bewindslieden omgaan met de overgangsregeling van oud naar
nieuw. Wij dachten ervan te mogen uitgaan dat die overgangsregeling, de zogenaamde
suppletieregeling, de overgang van het oude stelsel, zoals dat geldt tot het
einde van dit jaar, naar het nieuwe stelsel dat begin volgend jaar van kracht
wordt, zou overbruggen door de nadelen voor gemeenten die erop achteruitgaan
te spreiden over vijf jaar. Neen, zeggen nu de bewindslieden, voor gemeenten
die vanaf 1 januari 1996 opnieuw zijn ingedeeld houden wij bij het toepassen
van de suppletieregeling geen rekening meer met de uitkering die zij over
het laatste jaar van de oude regeling genoten. Zij worden als het ware beschouwd
als nog niet heringedeeld, of als pas in 1997 heringedeeld. De financiële
gevolgen voor die gemeenten zijn niet onaanzienlijk. Voor 's-Hertogenbosch
zijn zij ± 12 mln. Dat is nogal schrijnend, omdat die gemeenten er
tot het verschijnen van de junicirculaire van mochten uitgaan dat de suppletieregeling
van de meest recente gegevens over 1996 zou uitgaan en omdat zij daarop hun
financiële planning hebben gebaseerd.Welke argumenten voeren de bewindslieden voor deze inconsistentie aan?
Volgens hen gaat het bij deze gemeenten niet om een structureel hoog niveau
van uitgaven dat gefaseerd verlaagd moet worden. Immers, de hogere uitkering
in 1996 was maar een incidentele, eenmalige verhoging. Pardon, de verhoogde
uitkering 1996 was een structurele verhoging, namelijk gebaseerd op de structuur
van de Financiële-verhoudingswet die in 1996 nog volledig van kracht
is. En die verhoging en de afbouw ervan conform de suppletieregeling zijn
structureel verwerkt in de financiële meerjarenplannen van de gemeenten.
Bovendien, sinds wanneer houdt de staatssecretaris zich bezig met de vraag
of de uitgaven van de gemeenten wel structureel zijn? Geldt ook voor andere
gemeenten dat de suppletieregeling alleen van toepassing is op inkomsten die
nodig zijn om structurele uitgaven te dekken? Ik ben bang dat hier een tamelijk
willekeurig onderscheid gemaakt wordt, leidend tot ongelijkheid tussen gemeenten
die zijn heringedeeld in een tijd dat de oude Financiële-verhoudingswet
nog volledig van kracht was. Ik zou de bewindslieden met enige klem willen
verzoeken hun standpunt in deze zaak te herzien. Een wetswijziging, zo heb
ik begrepen, is daarvoor niet eens nodig.Voorzitter! Ik rond af. Het verwondert ons niet dat aan een zo gecompliceerde
wet als deze nogal wat imperfecties en onzekerheden kleven. Wij pretenderen
nogal wat met deze wet, namelijk voor honderden gemeenten in de meest uiteenlopende
omstandigheden maatstaven te ontwikkelen die de behoeften en de middelencapaciteit
zuiver uitdrukken en daarop een zodanig verdeelstelsel te baseren dat die
gemeenten daarmee in een min of meer gelijke financiële positie komen
te verkeren.Wij herhalen wat wij eerder zeiden: de bewindslieden en hun ambtenaren
hebben verdienstelijk werk geleverd. Dat het systeem nog verre van perfect
is, nemen wij hen niet aanstonds kwalijk. Wel zouden wij het hen kwalijk nemen
als niet met de nodige voortvarendheid de bestaande onzekerheden werden weggenomen
en de imperfecties werden gecorrigeerd. Wij zien het antwoord
van de bewindslieden met belangstelling tegemoet.De heer Rensema (VVD):Mijnheer de voorzitter! De wetsvoorstellen die wij thans behandelen, hebben
diepe sporen van verdeeldheid getrokken. Dat kon ook niet anders, want een
herverdeling waarmee zo grote bedragen zijn gemoeid, moet wel tot felle tegenstellingen
leiden.De zogenaamde nadeelgemeenten hebben zich met grote indringendheid verzet,
omdat zij zich gesteld zien voor grote verlagingen van hun budgetten die zij
alleen door besparingen of door belastingverhoging kunnen opvangen. Het is
daarom begrijpelijk dat het verzet zo breed is. Het is ook begrijpelijk dat
het dwars en diep door de politieke partijen snijdt.De nadeelgemeenten zijn opgekomen voor hun financiële belangen en
die van hun burgers. Dat zij dit gedaan hebben, was in overeenstemming met
hun taak. Zij hebben daarbij ook enig succes geboekt, want hun nadelen zijn
bij de behandeling in de Tweede Kamer enigszins beperkt en uitgesteld. Een
woord van waardering mag hier klinken voor de vele nadeelgemeenten die, ondanks
hun harde verzet tegen de onderhavige wetsvoorstellen, hebben willen vooropstellen
dat een wijziging van de financiële verhoudingen tussen Rijk en gemeenten
op zichzelf noodzakelijk was.Ook de leden van mijn fractie vinden een wijziging van de financiële
verhoudingen tussen de gemeenten een goede zaak. Zij stellen daarbij in beginsel
voorop dat, als de uitgangspunten voor de nieuwe verdeling op zichzelf juist
en zuiver zijn, de effecten, hoe onaangenaam die ook kunnen zijn voor sommige
gemeenten en hun burgers, moeten worden aanvaard.Voorts lijkt het ons aanvaardbaar om rekening te houden met de eigen belastingcapaciteit
van de gemeenten. Daarmee is nog geen definitief oordeel gegeven, want de
vraag blijft dan nog of de verevening van de belastingcapaciteit nagenoeg
geheel dan wel slechts zeer gedeeltelijk moet plaatsvinden. Tegen een volledige
verevening van de belastingcapaciteit bestaan ook enige bezwaren. Wij hebben
daarover in het voorlopig verslag enkele opmerkingen gemaakt.In de Tweede Kamer is een oplossing gevonden die erop neerkomt dat de
verevening slechts gedeeltelijk – hoewel wel grotendeels, namelijk voor
70 of 80% – wordt doorgevoerd. Tevens is er een overgangsregeling die
enig uitstel biedt. Deze wijziging van het wetsvoorstel kan worden gezien
als een compromis, ook al zal niet iedereen zich daarin kunnen vinden. Gelet
op de aangevoerde argumenten voor de verevening enerzijds en op de gemeentelijke
autonomie anderzijds, menen de leden van de fractie van de VVD dat dit compromis
aanvaardbaar is, zodat er geen reden lijkt te zijn om onze goedkeuring aan
het wetsvoorstel te onthouden.Wij merken voorts nog op dat het misschien heeft ontbroken aan een goede
voorlichting. Er lijkt sprake te zijn van tal van misverstanden. Ik geef daarvan
enkele voorbeelden. Vele functionarissen van nadeelgemeenten, politici en
ambtenaren, menen dat zij worden gestraft voor het zuinige beheer dat in hun
gemeenten is gevoerd. Wij hebben dit argument alom in het land gehoord, van
hoog tot laag. Toch is het niet juist. Het uitgavenpatroon van de gemeenten
heeft geen enkele rol gespeeld. Het gaat om een volstrekt theoretische verdeling.
De bestedingen van de gemeenten deden er dus niet toe.Anderen merken in de wandelgangen op dat zij nu verplicht zijn om de OZB-tarieven
op ten minste het gemiddelde niveau te stellen, aangezien – zo zeggen
zij – zij anders nogmaals worden gekort. Ook deze opmerking is naar
ons oordeel geheel onjuist. Het lijkt mij goed dat de bewindslieden dit nog
eens bevestigen.Onze vragen, gesteld bij de schriftelijke behandeling, zijn uitvoerig
en goed beantwoord. Wij hebben er geen behoefte aan, thans nog op de details
van de regelingen in te gaan. Ik voeg hieraan toe dat wij op zichzelf geen
bezwaar hebben tegen de gekozen rekenrente. De keuze van deze rente doet er
weinig toe. Het gaat immers om de verhoudingen tussen de gemeenten; de totale
pot staat vast.Voorts vragen wij aandacht voor enkele problemen die recent onder onze
aandacht zijn gebracht. Het is niet de bedoeling van de regering dat deze
wetsvoorstellen leiden tot belastingverzwaring. Tegenover belastingverhogingen
in nadeelgemeenten zullen belastingverlagingen staan in de voordeelgemeenten.
De regering rekent op deze belastingverlagingen. Ook wij rekenen daarop. Wij
voelen ons daarbij enigszins gesterkt door de berekeningen en beschouwingen
van prof. Stercks in Groningen.In dit verband kom ik nu te spreken over de situatie van de gemeente Den
Haag. Den Haag is een voordeelgemeente. In de zienswijze van de regering zou
dat moeten betekenen dat Den Haag zijn tarieven kan gaan verlagen. Het gemeentebestuur
van Den Haag zegt echter dat dit toch niet kan, omdat Den Haag een artikel
12-gemeente is. Daardoor heeft Den Haag geen ruimte om de tarieven te verlagen.
Hier is dus sprake van een conflict. Op zichzelf zou dit wetsontwerp moeten
leiden tot een verlaging, maar aan de andere kant is er de regeling van artikel
12, die dat kennelijk verhindert. In onze fractie leeft de gedachte dat dit
wetsvoorstel niet bedoeld kan zijn om een situatie ten aanzien van artikel
12 te verhelpen, dus om daar iets aan toe of af te doen. Bij de uitvoering
van deze wet moet eigenlijk vooropstaan dat de voordeelgemeenten hun belastingen
kunnen verlagen. Doordat zij altijd te kort gekomen zijn, hebben zij noodgedwongen
hun belastingen sterk moeten opvoeren. In Den Haag is de belastingdruk extreem
hoog. Den Haag moet het tarief nu kunnen verlagen. Dat schijnt echter niet
te kunnen vanwege de artikel 12-status. Wij zien graag dat de bewindslieden
zich hier nog eens over buigen en de toezegging doen dat in ieder geval een
gedeelte van het voordeel dat Den Haag heeft, aan de burgers van Den Haag
kan worden teruggegeven. Ik vraag hiervoor bijzondere aandacht van de bewindslieden.Verschillende gemeenten, waaronder 's-Hertogenbosch, Sint Michielsgestel
en Wijk bij Duurstede, klagen dat niet op de juiste wijze rekening wordt gehouden
met hun schaalvergroting door de gemeentelijke herindeling. Voor hun uitkering
zou worden uitgegaan van de cijfers over het jaar 1995, terwijl nadien een
schaalvergroting heeft plaatsgehad. Toen deze kwestie aan mij werd voorgelegd,
dacht ik aanstonds: kan deze zaak niet in goed overleg geregeld
worden tussen de ambtenaren van het ministerie en deze gemeenten? Er zijn
enkele mogelijkheden: óf er zijn goede argumenten om de cijfers van
1995 toch als uitgangspunt te nemen, omdat de andere cijfers nog niet voldoende
bekend zijn, óf deze gemeenten hebben gewoon gelijk. Het laatste is
ook mogelijk. Dan moet het, eventueel bij compromis, te regelen zijn. Over
de situatie van 's-Hertogenbosch, Sint Michielsgestel en Wijk bij Duurstede
verneem ik graag nog het oordeel van de staatssecretarissen.Vanmorgen kreeg ik nog een brief van de gemeente Bergschenhoek. Hoewel
het wel erg om details gaat, wijs ik erop dat deze gemeente zegt dat zij een
onverwacht nadeel heeft in verband met de snelle ontwikkeling van haar Vinex-locaties.
Ik weet niet of het zo is, maar deze gemeente stelt dat. Door de snelle ontwikkeling
van haar Vinex-locaties krijgt zij een geringere uitkering uit het Gemeentefonds.
Mijn vraag aan de staatssecretarissen is of dit het geval is en, zo ja, waarom
dit zo is.Mijnheer de voorzitter! Voor de overige problemen vertrouwen wij op het
periodieke onderhoud van de verdelingsfactoren, dat door de regering is toegezegd.De heer Cohen (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Financiële verdeelmodellen zijn per definitie
maar beperkt houdbaar. Daar zijn verschillende redenen voor. Iedere keer opnieuw
wordt geprobeerd om de relevante criteria voor verdeling te ontwikkelen, die
zo goed mogelijk te definiëren en op hun relatieve waarde te schatten.
Maar tijden veranderen, en waar een criterium uitstekend kan passen in een
bepaalde tijd, kan het maar zo gebeuren dat datzelfde criterium in een andere
periode niet past. Maar dat is niet het enige argument waarom verdeelmodellen
maar een beperkte houdbaarheid hebben. De tweede belangrijke reden is de natuurwet
dat gedrag zich aanpast aan geldende criteria. Soms is dat precies de bedoeling,
soms ook leidt dat tot niet bedoelde consequenties, vaak leidt het tot aanpassing,
en dan meestal tot verdere detaillering van de criteria. En zo wordt het model
weer ingewikkelder, minder transparant, met steeds meer onbedoelde neveneffecten,
tot het moment komt dat je weer van voren af aan moet beginnen, met schone
lei en frisse blik.Wat de verdeling van de financiën over de gemeenten betreft, bevinden
wij ons vandaag aan het einde van dat stadium. Er is met een enorme energie
gewerkt aan een geheel nieuw stelsel en het resultaat daarvan ligt thans ter
finale besluitvorming in deze Kamer voor. Het is een ingenieus stelsel geworden
dat beoogt de verschillende gemeenten van ons land in een gelijkwaardige positie
ten opzichte van elkaar te brengen. Dat is een zware opgave, want er zijn
nogal wat gezichtspunten die op een afgewogen wijze in het geheel hun plek
moeten krijgen.Zo'n nieuw stelsel leidt per definitie tot herverdeling. Er zijn winnaars
en er zijn verliezers; de verliezers, of zelfs degenen die op deelaspecten
verliezen, laten zich luid en duidelijk horen. Zij laten met kracht van argumenten
en als het even kan ook met empirisch onderzoek zien, waarom nu juist die
aspecten niet deugen. Wij hebben dat in de achter ons liggende periode in
ruime mate gezien en ook nu nog, vlak voor de behandeling van de wet in deze
Kamer, hebben ons berichten bereikt die als zodanig te percipiëren zijn.
Sommige daarvan spreken aan – die komen straks dan ook nog aan de orde –
van andere heb je het gevoel: soms zit het mee, soms zit het tegen.En waar het hier tenslotte om gaat, is de uiteindelijke afweging. Mijn
fractie is in het algemeen van oordeel dat van het thans voorliggende voorstel
zowel de doelstellingen als de instrumenten deugen. Na alles wat daarover
al gezegd is, meen ik te kunnen volstaan met het betuigen van adhesie aan
de doelstellingen van de wet: van de rand naar de stad en van rijk naar arm.
En ook wat de instrumenten betreft, is mijn fractie van oordeel dat die in
het algemeen passend lijken voor de tijd waarin wij leven. Helemaal geslaagd
kan het model, afgezien van wat ik daar straks nog over zal opmerken, overigens
niet genoemd worden nu de vier grote steden daarin niet blijken te passen
en voor hen een apart regime is afgesproken. Maar uit hetgeen ik hiervoor
gezegd heb over de beperkte houdbaarheid van welk verdelingsmodel dan ook,
valt af te leiden dat ik ervan overtuigd ben dat ook deze wet over een aantal
jaren "op" zal zijn, ook al stelt de regering zich thans ten doel om met behulp
van een jaarlijks uit te voeren onderhoudsplan de tand des tijds te overwinnen.
Dat zal niet lukken, waarmee niet gezegd wil zijn dat het onderhoudsplan geen
goed idee is; ik kom daar straks nog even op terug.Een van de beoogde effecten van het wetsvoorstel is een ingrijpende wijziging
in de feitelijke verdeling van de middelen over de gemeenten. Mijn fractie
is daarbij bezorgd – en mijn fractie is de enige niet – over de
gevolgen die dat zal hebben voor de totale lastendruk. Als gevolg van deze
wet verandert het totale budget van het Gemeentefonds niet, maar door de veranderde
verdeling ontstaan er voordeelgemeenten en nadeelgemeenten. Nadeelgemeenten
zullen of moeten bezuinigen of op andere wijze aan hun geld komen of een combinatie
van deze beide middelen toepassen. De beide laatste mogelijkheden leiden tot
een verhoging van de lastendruk in die gemeenten. Als het goed is, wordt die
verhoging gecompenseerd door een verlaging van de lastendruk in de voordeelgemeenten.
Die krijgen immers meer geld uit het Gemeentefonds en kunnen, bij gelijkblijvende
activiteiten, de lasten voor hun inwoners verlagen, bijvoorbeeld door een
verlaging van het OZB-tarief, dat in die gemeenten in het algemeen tamelijk
hoog is.Maar zal dat ook allemaal werkelijkheid worden? Ligt het niet in de rede
dat voordeelgemeenten een deel van de opbrengsten zelf gaan gebruiken, bijvoorbeeld
voor activiteiten die men altijd al graag had willen ondernemen, maar waarvoor
geen geld was? Als dat het geval is, ligt niet alleen lokale lastenstijging
voor de hand, maar dan vertaalt die zich tot een generale verhoging van de
lastendruk. De regering is zich van deze problemen bewust en heeft mede daarom
de nota Lokale lastendruk het licht doen zien. In de beantwoording van vragen
op dit stuk van mijn fractie zijn de belangrijkste voorgenomen maatregelen
en activiteiten daaruit nog eens opgesomd. Maar echt gerustgesteld zijn wij
daardoor nog niet. Veel concrete maatregelen worden immers niet in het vooruitzicht
gesteld; het blijft bij veel monitoring – dat is wat mij betreft het trefwoord van het afgelopen jaar – en bij overleg met VNG
en IPO, waarin zal worden aangedrongen op bestuurlijke afspraken. Dat alles
stelt mijn fractie nog niet erg gerust en ik zou de regering dan ook willen
verzoeken om deze problematiek nog eens van wat nader en, kan het zijn, steviger
commentaar te voorzien.Voorzitter! Tot zover mijn opmerkingen over de lastendruk in het algemeen.
Er is evenwel een ander perspectief dat de aandacht verdient. Een belangrijk
facet van deze wet betreft de "verdiencapaciteit" van een gemeente, uitgedrukt
als het ware in de "OZB-potentie". Mijn fractie meent dat deze systematiek
goede en ook beoogde effecten heeft, zeker wanneer men de zaak per gemeente
beziet. Wij vrezen daarentegen dat zij ook minder goede effecten heeft wanneer
men naar individuele burgers kijkt. Neem de burgers die, zeg dertig jaar geleden,
een premiekoopwoning aanschaften in een gemeente die zich daarna tot een aantrekkelijke
randgemeente heeft ontwikkeld. Dat heeft tot gevolg gehad dat deze woningen
zeer aanzienlijk in waarde zijn toegenomen. Dat is mooi, zal men zeggen, voor
de koper die aldus een flinke vermogenswinst heeft geboekt. Er staat tegenover
dat deze eigenaar nu naar alle waarschijnlijkheid geconfronteerd zal worden
met een aanzienlijke stijging in de OZB, hetgeen voor hem kan leiden tot een
aanzienlijke stijging in de lastendruk, met zelfs als uiterste consequentie
de verkoop van de woning.Mijn fractie heeft de indruk dat deze beweging de verdeling versterkt
tussen rijke en arme gemeenten in termen van op zichzelf aantrekkelijke gemeenten
die voor hun inwoners duur zijn, vanwege de prijs van het onroerend goed en
de bijbehorende OZB, en gemeenten waarin om vergelijkbare redenen het onroerend
goed veel goedkoper is, met bijbehorende lagere lasten. Ik hoef hier nauwelijks
te betogen dat dat op zichzelf een ongewenst effect is, want het leidt er
mede toe dat meer vermogende burgers bij elkaar in een gemeente komen en minder
vermogende burgers elders bij elkaar komen. En dat gebeurt dan terwijl wij
op andere beleidsterreinen juist streven naar een mix, naar buurten waarin
verschillende groeperingen door elkaar wonen.Mijn fractie heeft zich afgevraagd hoe dit ongewenste effect voorkomen
kan worden. Simpele oplossingen lijken daarbij niet voorhanden. Sterker, wij
hebben het gevoel dat slechts rigoureuze maatregelen hier een oplossing bieden,
te weten het centraliseren van de belastingen. Wanneer dat zou gebeuren, gaat
het immers niet meer om de verdiencapaciteit van een gemeente, maar om de
verdiencapaciteit van individuele burgers. En op zichzelf achten wij die laatste
een juistere maatstaf. Wij realiseren ons dat een dergelijk stelsel inbreuk
maakt op de autonomie van de gemeente, en dat is ongetwijfeld het argument
om nu niet tot een dergelijk stelsel over te gaan. Maar zoals ik al eerder
zei, bergt ieder verdeelmodel de kiem van zijn opvolger al in zich. Mijn fractie
kan zich goed voorstellen dat de voordelen die wij nu nog zien in decentralisatie
van allerlei taken over een tijdje overheerst zullen worden door de bijbehorende
nadelen. En in de tijd van toenemende centralisatie die er ongetwijfeld aan
zit te komen, achten wij het alternatief van het opnieuw centraliseren van
de belastingcapaciteit het overwegen zeker waard.Op korte termijn is daarmee het probleem van de individuele burgers dat
ik net schetste, bepaald niet van de baan. Ik zou de regering willen vragen
de door mij geschetste casus van commentaar te voorzien, dus de casus van
de burger van een aantrekkelijke randgemeente die dertig jaar geleden een
premiekoopwoning net kon financieren en die nu, als gevolg van de exorbitante
waardestijging van zijn woning in combinatie met dit nieuwe stelsel geconfronteerd
wordt met een forse lastenstijging. De regering zal in dat antwoord zeker
beloven dat zij de zaak in het kader van de monitoring goed in de gaten zal
houden, waarbij hier de vraag centraal zou moeten staan of het gemiddelde
OZB-tarief systematisch gezien wel de juiste maatstaf is voor het berekenen
van de belastingcapaciteit. Ik hoop dat de regering dat antwoord geeft. Of
dat voldoende is, weet ik nog niet zo zeker, maar het is in ieder geval iets.
De voorziene uitgebreide monitoring acht mijn fractie overigens in ieder geval
noodzakelijk. De omvang van dit wetsontwerp en de aardverschuiving die het
met zich brengt, maakt dat inderdaad noodzakelijk. De regering vindt dat overigens
ook: het uitgebreide stelsel van periodiek onderhoud laat dat zien.Mijnheer de voorzitter! Ook ik ga in op een aantal specifieke problemen.
Van de rand naar de stad, van rijk naar arm; in het licht van die doelstellingen
lijkt het onbegrijpelijk dat de stedelijke agglomeratie Zuid-Limburg er per
saldo met zo'n 40 à 50 mln. op achteruit dreigt te gaan. Als inwoner
van dat gebied en dus op het gevaar af van enige vooringenomenheid beticht
te kunnen worden – ik heb mij afgevraagd of hier nu sprake is van belangenverstrengeling –
kan ik constateren, dat het in dat gebied eindelijk weer een beetje beter
gaat na jaren van ernstige problemen als gevolg van de mijnsluitingen. De
PNL-gelden hebben nieuwe werkgelegenheid mogelijk gemaakt en op zichzelf zou
deze regio in staat zijn met nog wat extra inspanningen zich te ontwikkelen
tot een regio die echt op eigen benen staat. Het behoeft geen betoog dat deze
wet in dat opzicht een harde tegenslag is; dat is ook de reden dat de motie-Van
der Hoeven, die in de Tweede Kamer is aangenomen, nog eens nadrukkelijk vraagt
om onderzoek naar de oorzaken van de nadelige gevolgen voor de uitkering van
deze regio. Uit het feit dat de regering nu in samenwerking met de regio aan
dit onderzoek werkt, leid ik af dat de regering de door mij verwoorde problematiek
erkent; er zou anders immers geen enkele reden zijn om aan dit onderzoek mee
te werken. Tegelijkertijd begrijp ik dat de regering de herverdeeleffecten
vanuit de voorgestelde verdeelsystematiek verklaarbaar acht. Combineer ik
die beide gegevens, dan is mijn vraag in welke richting de gedachten van de
regering gaan ter oplossing van de problematiek.Ik wil vervolgens aandacht vragen voor een tweede specifiek probleem.
Het is hier eerder aan de orde geweest. Het betreft de merkwaardige positie
waarin enkele heringedeelde Noord-Brabantse gemeenten terechtkomen, doordat
voor de overgangsregeling niet 1996 maar 1995 als ijkjaar wordt gehanteerd.
In de schriftelijke voorbereiding is dat punt ook al aan de orde geweest,
maar het antwoord van de regering heeft ook mij niet echt bevredigd.De keuze van 1995 als ijkjaar heeft wel heel bijzondere consequenties
voor deze gemeenten die per 1 januari 1996 zijn heringedeeld. Volgens
het huidige voorstel krijgen zij in 1996, want nu is de "oude" wet nog van
kracht, een uitkering uit het Gemeentefonds die past bij de heringedeelde
status, om vervolgens in 1997 een, behoorlijk lagere, uitkering te krijgen,
een uitkering die gebaseerd is op het overgangsregime tot 2001, waarbij als
peildatum 1995 is genomen; dat is dus de uitkering die géén
rekening houdt met de herindeling. Een van de rare effecten daarvan is dat
buurgemeenten gedurende een aantal jaren een uitkering krijgen voor inwoners
die inmiddels behoren tot een andere gemeente.Bij de beantwoording van de door de fractie van het CDA gestelde vragen
heeft de staatssecretaris opgemerkt dat "de overgangsregeling bedoeld is om
gemeenten met een nadeel in staat te stellen hun uitgaven in enkele jaren
te kunnen aanpassen aan de nieuwe situatie". Die zin uit de nadere memorie
van antwoord begrijpen wij niet helemaal: de overgangsregeling geldt toch
voor álle gemeenten? Van de gemeenten die zich in brieven tot de Kamer
hebben gewend, is er één een nadeelgemeente, namelijk Sint Michielsgestel,
en de ander een voordeelgemeente, namelijk Den Bosch. Ook het argument van
de staatssecretaris dat "deze gemeenten in de jaren tot 2001 nog aanzienlijke
bedragen uit de verfijning wijziging gemeentelijke herindeling" zullen ontvangen,
hebben wij niet begrepen. Die bijdrage krijgen gemeenten immers in de vorm
van een startbijdrage ter dekking van incidentele kosten die bij de samenvoeging
worden gemaakt; die bijdrage brengt structureel evenwicht in de begroting
dus niet naderbij.Voorzitter! Ik kom toe aan een opmerking over mijn laatste specifieke
probleem. De vier grote steden blijven buiten de systematiek; zoals ik eerder
heb gezegd, stemt mijn fractie daar noodgedwongen mee in. Het zal duidelijk
zijn, dat opneming in het model veel beter geweest zou zijn. Het kan blijkbaar
niet. Voor een stad als Den Haag is de nieuwe wet natuurlijk een grote vooruitgang
en wanneer je ziet hoe de situatie daar nu is, is het ook de hoogste tijd.
Een laag voorzieningenniveau bij een zeer hoog OZB-tarief: zo staat de stad
er nu voor. Onder het nieuwe regime, een regime met meer mogelijkheden, wil
de stad daar iets aan doen. Mij is gebleken, dat het gemeentebestuur de helft
van de nieuwe extra inkomsten wil bestemmen voor tekortreductie en de andere
helft voor tariefsverlaging van de OZB. De heer Rensema heeft hier zojuist
ook al op gewezen. Dit is een beleid dat tenminste ten dele spoort met het
beperken van de lastendruk. Daar wil, zo hebben wij begrepen, de Inspectie
financiën lagere overheden een stokje voor steken: als artikel 12-gemeente
moet de gemeente het tarief maar bevriezen op het niveau van 1996. Ik begrijp
dat wel vanuit landelijk perspectief, maar absoluut niet vanuit het lokale
perspectief; en wat belangrijker is: evenmin vanuit het perspectief van deze
wet. Juist deze wet erkent dat de problematiek voortkomt uit de huidige verdeelsystematiek;
de wet geeft dan ook een flinke zet om die problematiek op te lossen. Ik vind
het dan een beetje dun als men daarbij niet enige coulance wil betrachten.
Natuurlijk zit een deel van de problematiek in de artikel 12-status, die dan
ook moet worden opgelost. Een ander deel zit echter in de tariefstelling die
op de burgers drukt. Ik vind het een beetje gemakkelijk om die druk nog maar
een tijdje te handhaven. Dat is niet eenvoudig aan de burgers te verkopen.
Ook daarover verneem ik graag het oordeel van de regering.De heer Staal (D66):Voorzitter! Een belangrijke plek in de inrichting van ons staatsbestel
is van oudsher gegeven aan de gemeente. De oorspronkelijke keuze van drie
bestuurslagen werd allengs omgeven door allerlei hulpstructuren rondom die
gemeente. Die situatie lijkt gelukkig voorbij. Op tal van discussiefronten
van ons binnenlands bestuur wint de gemeente weer terrein. Dat komt niet uit
de lucht vallen. De keuze voor het autonome karakter van de gemeente is kennelijk
een goede geweest, gelet op de hardnekkigheid waarmee de gemeente haar plek
herwint. Dat gaat uiteraard niet zomaar. Schaalgrootte en financiële
mogelijkheden moeten zo'n keuze bestendigen. Dat maakt het lastig, want schaalgrootte
alleen is nog als maatlat te hanteren, maar dat is niet voldoende. Voor het
verdelen van geld komt namelijk meer kijken.Hoewel alle gemeenten evenveel gemeente zijn, neemt dat niet weg dat taken
en kostenstructuur behoorlijk kunnen verschillen, niet alleen door schaalgrootte
maar door tal van factoren. Deze factoren zijn in de loop van de tijd ook
in zwaarte en kracht gewijzigd, zodanig dat verandering van de verdeelsystematiek
noodzakelijk werd. Zoals terecht ook is aangegeven op de toelichting van de
wet, zijn er allereerst de grote verschillen tussen centrumgemeente en randgemeente.
Daar komt als complicerende factor bij dat de omvang van problemen geen gelijke
tred houdt met de grootte van gemeenten. Dat is dus een voor de hand liggende
reden voor een structureel andere verdeling van geld. Een positief effect
van het voorstel is vooral dat met name de sociale structuur gaat meetellen.Dat alles is sneller gezegd en ook begrepen dan dat het aanvaard is. Immers,
en op welk terrein zie je dat niet, het gaat vervolgens heel erg snel over
de effecten in plaats van de algemeen erkende noodzaak. Als de achterzak gaat
branden, is Leiden snel in last. U begrijpt, voorzitter, dat ik ook elke andere
gemeente had kunnen noemen, maar ik laat het spreekwoord graag intact.Ik benadruk dit algemene uitgangspunt vooraf, omdat natuurlijk een belangrijk
deel van de discussie rondom dit wetsvoorstel inderdaad meer van doen had
met de herverdeeleffecten dan met de verdeelsystematiek zelf. Algemeen erkend
is dat de huidige wet tot onbedoelde scheefgroei is gaan leiden. Een primaire
vraag is dan ook of de nu voorgelegde uitgangspunten, criteria en maatstaven
op zichzelf bezien deugen. Vanuit die vraag juicht de fractie van D66 de totstandkoming
van deze wet van harte toe. Dat er dan ook nog herverdelingseffecten zijn,
is een logisch en voor sommige gemeenten zelfs lastig gevolg. Het is echter
ondergeschikt aan de primaire kern van het voorstel. Dat verklaart uiteraard
ook de brede politieke steun die er voor het wetsvoorstel is.Wat betreft de herverdeeleffecten, hebben wij desgevraagd kennis kunnen
nemen van hetgeen de bewindspersonen daarover hebben bericht in de nota naar
aanleiding van het verslag. De suppletieregeling is helder, maar mogen wij
aannemen dat daarmee de specifieke herverdeeleffecten aanvaardbaar zijn opgelost?
Wij doelen dan op de 12 gemeenten met een nadeel van meer dan
25%. Overigens vernemen wij ook graag eens hoe groot de groep met een nadeel
van 5 tot 25% is. Ook vragen wij de bewindspersonen nog eens naar de positie
van de regio Zuid-Limburg te kijken, zoals door vorige sprekers ook al is
gememoreerd. In welke categorie van herverdeeleffecten rangschikken de bewindslieden
deze regio? Aan welke kostenfactoren denkt de regering in het kader van het
toegezegde onderzoek voor deze regio?Overigens, de commotie die wij hebben kunnen waarnemen rondom de behandeling
van het wetsvoorstel door de Tweede Kamer, deed het ergste vermoeden voor
een lobby richting dit huis. Het bleef naar verhouding echter opvallend stil.
Dat moet iets zeggen over de erkenning van de huidige scheefgroei en de kwaliteit
van het nu voorgestelde systeem, maar het zegt ook iets over de loyaliteit
van gemeenten. Dat neemt niet weg dat ook wij het belang van monitoring niet
onderschatten als het gaat om de uiteindelijke uitwerking van deze wet; de
heer Van Dijk verwees daar ook al naar. Wij zijn er nog lang niet; in de uitwerkingsfase
zal ongetwijfeld moeten worden bijgesteld. Die nog voortschrijdende bijschaving
door periodiek onderhoud maakt het ook mogelijk, ons in dit huis te beperken
tot wat algemene aspecten.Voorzitter! Om begrijpelijke redenen is ervoor gekozen, dat de verdeelmaatstaven
niet in de formele wet worden voorgelegd. Hiermee kan adequaat gereageerd
worden op scheefgroei. De vraag is wel, hoe de bewindspersonen zich de procedure
voorstellen om tot een evenwichtige bijstelling te komen. Het is wellicht
goed, dat de regering dat bij deze behandeling uiteenzet, waarbij ik met name
doel op het vooroverleg. Een afzonderlijk punt van zorg is overigens wel,
wat de gevolgen zijn voor de lokale belastingdruk, en zeker ook wat de verschillen
daarin zijn, gevolgen die naar ons inzicht toch te maken hebben met deze wet.
In het voorlopig verslag hebben wij gevraagd naar de relatie met de belastingcapaciteit
van gemeenten. Immers, bij de verdeling van de algemene uitkering wordt rekening
gehouden met verschillen in gemeentelijke belastingcapaciteit. Zo niet, dan
zouden er grote verschillen in de OZB-tarieven blijven bestaan, dat wil zeggen
verschillen die niet terug zijn te voeren op het gevoerde gemeentelijk beleid.
Voortredenerend veronderstellen de bewindspersonen, dat gemeenten met lage
OZB-tarieven dit zouden kunnen continueren. Dat nu rijmt naar ons inzicht
bepaald niet met veel verontrustende berichten. De vraag blijft, of gemeenten
niet binnen de kortste keren het plafond van mogelijkheden zullen opzoeken.
Dat is een punt van zorg.In de zomermaanden hebben we reeds kennis kunnen nemen van berichten dat
gemeentelasten dit jaar gemiddeld stijgen met 7,6%. Niet voor niets vroegen
wij in het voorlopig verslag naar de relatie met het inkomensbeleid, dat toch
tot de verantwoordelijkheid van het kabinet mag worden gerekend. Inmiddels
hebben wij ook kennis kunnen nemen van het voornemen van het kabinet om meer
greep te krijgen op de gemeentelijke belastingen en heffingen. Terecht, want
de relatie tussen veel verhogingen en een deugdelijke reden daarvoor lijken
vaak te ontbreken. Niet alleen verhogingen die procentueel ver uitgaan boven
prijsindexen, maar ook de verschillen per gemeente zelf leiden tot veel irritatie
bij burger en bedrijfsleven. Aangezien de burger per saldo in feite meer last
heeft van belastingdruk van rijkswege, is die irritatie dus een belangrijk
signaal. Het is kennelijk het gevoel van willekeur dat de burgers raakt.Allereerst vernemen wij graag van de bewindspersonen, hoe het zit met
die verschillen. Voorts horen wij graag, hoe ver het staat met het uitvoeren
van het voornemen van het kabinet, alsook uiteraard waartoe dat voornemen
moet leiden. De vraag is of er überhaupt iets te doen is aan die extreme
verschillen. Van de andere kant benaderd: is het eigenlijk wel terecht dat
er prijsverschil kán zitten in gemeentelijke diensten? Graag vernemen
wij de visie van de bewindspersonen.Aangezien wij wat het gemeentelijk belastinggebied betreft naar ik begrijp
slechts praten over 10% van de inkomsten, is de veronderstelde onrechtvaardigheid
van de verschillen het probleem. Primaire vraag is misschien wel, of het uitgangspunt
van de gemeentelijke belastingheffing nog voldoende realiteitsgehalte heeft.
Het bestaande verdeelsysteem houdt geen rekening met verschillen in belastingcapaciteit.
Daardoor hangen, aldus de toelichting op deze wet, de verschillen in belastingdruk
maar beperkt samen met de eigen lokale afweging. Als het kabinet met de Nota
lokale lastendruk bedoelt te komen tot een beheerste lokale lastendruk, is
er dan nog wel ruimte voor verschillen en, zo ja, wat zegt dat dan over de
toekomst van het uitgangspunt voor gemeentelijke belastingheffing?Voorzitter! Dat wat betreft het algemene aspect van de lokale belastingdruk.
In het kader van deze wet wil ik terugkomen op de door ons veronderstelde
oorzaken en gevolgen van deze wet wat de gemeentelijke belastingcapaciteit
betreft. De Raad voor de gemeentefinanciën heeft, als ik het goed heb
begrepen, de eigenverdiencapaciteit aanvankelijk voor 100%, en nu nog voor
75% meegerekend. Leidt dit niet automatisch tot opwaartse druk en, zo ja,
ware het dan niet beter geweest, uit te gaan van 50%?Een tweede punt betreft het moment van waardering van het onroerend goed
als onderdeel van de berekening. Is het waar dat gemeenten die dat huiswerk
al gedaan hebben, een nadeel hebben ten aanzien van gemeenten die daarmee
te laat zijn? Tegen de achtergrond van het feit dat de criteria worden vastgesteld
voor enkele jaren, zou dat tot onredelijke ongelijkheid leiden, en dan nog
wel voor gemeenten die keurig op tijd zijn met de waarderingsronde.Een derde punt met betrekking tot de gemeentelijke belastingen betreft
de verhouding 70/80 tussen bedrijven en woningen. Op deze wijze is het voor
gemeenten aantrekkelijker om huizen te bouwen dan om bedrijven aan te trekken.
Inwoners leveren immers meer op dan bedrijven. Graag verneem ik de visie van
de bewindspersonen op deze drie elementen die de gemeentelijke belasting betreffen.
Deze punten hebben naar ons oordeel alleszins relatie met de veronderstelling
dat de uiteindelijke ruimte voor gemeentelijke belastingen snel maximaal benut
zal worden.Voorzitter! Zoals ik al stelde, vermoedde de commotie rondom de behandeling
in de Tweede Kamer een veelvuldige benadering van woordvoerders in dit huis.
Dit bleek beperkt het geval. Wellicht heeft het citaat van Machiavelli in
de memorie van toelichting toch effect gehad. Echter, ik wil de bewindspersonen
toch een reactie vragen op de situatie van enkele heringedeelde
gemeenten, zoals 's-Hertogenbosch en Sint Michielsgestel. Per 1 januari 1996
heringedeelde gemeenten worden wel zeer benadeeld als 1 januari 1995 als peildatum
geldt. Graag vernemen wij de zienswijze van de regering op deze situatie.
Is er sprake van onredelijkheid en om welke gemeenten gaat het? Met "onredelijkheid"
doelen wij niet op de gebruikelijke herverdeeleffecten, maar op de effecten
die niet door de wetgever bedoeld zijn. Een gefuseerde gemeente kan toch niet
voor 1996 als zodanig gelden en daarna weer als niet-gefuseerd c.q. niet-heringedeeld?
Herindeling per 1 januari 1995 zou dan toch tot een ander resultaat hebben
geleid. Wij zien de voornemens van de staatssecretaris terzake graag tegemoet.Voorzitter! Ik keer tot slot nog even terug tot de veronderstelling dat
de opwaartse druk van de gemeentelijke belastingen zal toenemen. Van belang
daarbij is uiteraard ook de controle op de gemeentelijke financiën, met
name ten aanzien van de efficiency. Aangezien de oorspronkelijke controlerende
taak van de provincie aan belangrijkheid heeft ingeboet, rees recentelijk
de vraag of wellicht de Rekenkamer in die leemte zou moeten voorzien; een
niet onbelangrijk punt. Graag verneem ik en marge van de behandeling van dit
wetsvoorstel de visie van de bewindspersonen daarop.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb overwogen om de bijdrage van de fractie van GroenLinks
te beperken tot de uitspraak: "prima wet"! De wet beantwoordt namelijk aan
een belangrijke doelstelling van GroenLinks: verkleining van verschil in koopkracht,
in dit geval van gemeenten. Er is sprake van een herverdeling van rijk naar
arm, van de rijke rand naar de arme centrumstad. Goed dus.Maar, als ik daarmee volsta, doe ik geen recht aan de opschudding die
deze wet heeft veroorzaakt en aan de reacties die wij in grote getale hebben
gekregen. Tengevolge van die herverdeling zijn er wel 400 gemeenten die minder
inkomsten uit het Gemeentefonds krijgen. En in het algemeen kunnen die gemeenten
de vermindering van inkomsten alleen opvangen door óf te snijden in
de voorzieningen voor hun burgers óf hun belasting te verhogen.Hoewel de scherpste kantjes voor de nadeelgemeenten er door de Tweede
Kamer zijn afgeslepen, zal ik toch de uitspraak "prima wet" onderbouwen. Aan
de Financiële-verhoudingswet 1984 kleefden nogal wat bezwaren. De verdeelsleutel
paste niet meer op de uitgavenpatronen. In de verdeelmaatstaven werd geen
rekening gehouden met de kosten waar vooral centrumgemeenten op sociaal-maatschappelijk
gebied mee te maken hadden. Het was een onrechtvaardig verdeelstelsel geworden.Je kunt stellen dat de huidige nadeelgemeenten jarenlang relatief te veel
inkomsten uit het Gemeentefonds hebben ontvangen en dat de huidige voordeelgemeenten
al jarenlang in een achterstandspositie verkeren, waardoor zij al eerder in
voorzieningen hebben moeten snijden of belastingen hebben moeten verhogen
of soms allebei. En deze wet kent geen terugwerkende kracht.Met de nieuwe Financiële-verhoudingswet wordt beoogd, gemeenten in
een onderling gelijkwaardiger financiële positie te brengen. De wet kent
twee hoofdlijnen: - de verdeling sluit aan bij de kosten die gemeenten
werkelijk maken;- in de algemene uitkering uit het Gemeentefonds
wordt rekening gehouden met het vermogen van gemeenten om zelf inkomsten te
verwerven, de mogelijkheid om eigen belasting te innen en bij de verrekening
wordt vooral gekeken naar de OZB-capaciteit.Anders dan de wet van 1984 moet deze wet voor langere tijd bruikbaar zijn,
en dus flexibel zijn bij veranderingen. Ik ben hierover kennelijk iets optimistischer
dan collega Cohen. Terecht is dan ook bij de behandeling in de Tweede Kamer
een periodiek onderhoud van het verdeelstelsel toegezegd. Bij de memorie van
toelichting op de begroting van het Gemeentefonds voor het jaar 1997 is hiervoor
een plan van aanpak gevoegd. Dit plan van aanpak dient tevens als eerste onderhoudsrapportage.
In het vervolg zullen onderhoudsrapportages jaarlijks worden uitgebracht.In dat plan van aanpak is uiteengezet hoe het onderhoud van het stelsel
eruit zal zien. Er zal door de beheerders een systeem van uitgavenmonitoring
worden opgezet. Daarnaast wordt er gebruikgemaakt van signalen uit diverse
richtingen. Op basis daarvan kunnen er onderzoeken worden uitgevoerd.In de jaarlijkse onderhoudsrapportage zal over de resultaten van signalering
en onderzoek worden gerapporteerd. Ook zal daarin worden aangegeven op welke
punten aanpassing van het verdeelstelsel zal worden overwogen. Die jaarlijkse
onderhoudsrapportages zullen dus interessante lectuur opleveren, mag ik aannemen.In dit debat vragen wij nog bijzondere aandacht voor vijf onderwerpen.
Het eerste is de OZB in relatie tot artikel 12-gemeenten. In de nadere memorie
van antwoord wordt aangekondigd dat er in het komende najaarsoverleg met VNG
en IPO door de bewindslieden op zal worden aangedrongen om extra opbrengsten
uit hogere waarderingen in het kader van de WOZ om te zetten in tariefsverlaging.
Los hiervan kunnen ook andere mutaties in de OZB worden ingevoerd, in het
bijzonder als gevolg van de herverdeling van het Gemeentefonds, volgens de
tekst van de nadere memorie van antwoord. Gelden deze mogelijke mutaties in
de OZB als gevolg van de herverdeling van het Gemeentefonds ook voor artikel
12-gemeenten?Ik leg de bewindslieden de al eerder gestelde vraag voor of Den Haag het
OZB-tarief zou mogen verlagen. Den Haag is een voordeelgemeente, maar ook
een artikel 12-gemeente. Het Haagse OZB-tarief behoort tot de hoogste van
het land en ligt ver boven de artikel 12-norm. De mogelijkheid van verlaging
van het OZB-tarief klemt temeer, nu andere grote steden als gevolg van de
herverdeling hun tarieven zullen verlagen. Graag hoor ik een reactie van de
bewindslieden op deze vraag.Het tweede onderwerp betreft gemeenten met relatief veel zware industrie
binnen hun grenzen, de zogenaamde industriegemeenten. In het wetsvoorstel
Aanpassingswet WOZ, dat onlangs aan de Tweede Kamer is gestuurd, wordt voor
de OZB de mogelijkheid geopend van een tariefsdifferentiatie tussen woningen
en niet-woningen. Ik ga ervan uit dat dit voorstel wordt aangenomen.
Gemeentebesturen kunnen dan zelf bepalen waar zij het accent bij de OZB leggen,
bij de industrieën of bij de woningen. Dat geeft het lokale bestuur meer
mogelijkheden om de lasten in hun gemeente eerlijker te verdelen. Er is ook
een toezegging dat de Raad voor de gemeentefinanciën nog onderzoek doet
naar de positie van de zogenaamde industriegemeenten. Kunnen de bewindslieden
al iets vertellen over dit onderzoek? Wanneer zal het zijn afgerond? Wat zal
het betekenen voor de positie van de industriegemeenten?Het derde onderwerp zijn de gemeenten die onder het restrictieve beleid
vallen. Over het algemeen zijn dit plattelandsgemeenten met veel natuurgebied
binnen de gemeentegrenzen. Volgens het plan van aanpak zal bij de reguliere
monitoring aandacht worden besteed aan deze gemeenten. Kunnen de bewindslieden
toezeggen dat al in het eerstvolgende onderhoudsrapport verslag wordt gedaan
van de mogelijkheid of noodzakelijkheid om de kosten voor natuur en landschap
bij het verdeelmodel te betrekken? Over de wenselijkheid hiervan zijn al signalen
gekomen uit de Tweede Kamer en uit de gemeenten.Het vierde onderwerp betreft gemeenten die recent zijn betrokken bij de
gemeentelijke herindeling. De beantwoording in de nadere memorie van antwoord
op vragen die door de CDA-fractie zijn gesteld over gemeenten, betrokken bij
de gemeentelijke herindeling in Noord-Brabant, is niet bevredigend. Anderen
voor mij hebben hierop ook al gewezen. Willen de bewindslieden nog eens uiteenzetten,
waarom zij niet ingaan op de bezwaren, zoals die zijn geformuleerd door de
betrokken gemeenten in Noord-Brabant, bijvoorbeeld op de reden waarom zij
vasthouden aan 1995 als overgangsjaar?Het vijfde onderwerp betreft de decentralisatie van huisvestingsvoorzieningen.
Op basis van deze wet hebben gemeenten een grotere verantwoordelijkheid gekregen
voor de huisvesting van het onderwijs. Ook op dit gebied is een plan van aanpak
toegezegd dat nog dit najaar zal worden aangeboden. Ik ben bijzonder benieuwd
of dat plan van aanpak iets anders te zien zal geven dan wat al door verschillende
partijen is gesignaleerd bij de behandeling van die wet in deze Kamer. De
uitvoering van die wet zal een grote financiële aderlating betekenen
voor gemeenten en dat als prijs voor de verantwoordelijkheid die zij krijgen
voor de huisvesting van scholen.Landelijk beleid heeft grote invloed op gemeentelijk beleid. Een veel
gehoorde klacht is dat landelijke politici zich niet bewust zijn van de uitwerking
van wetgeving in de praktijk, dat zij niet voorzien wat de gevolgen zijn voor
burger en gemeente, zoals de decentralisatie van de huisvestingsvoorziening
en van wetgeving op het gebied van sociale zekerheid die leidt tot taakverzwaring
van de sociale diensten en tot hogere kosten voor gemeenten. De klacht is
dat zij helemaal niet op de hoogte zijn van de effecten van de opeenstapeling
van wetgeving in verschillende sectoren.Dat gemeenten niet dat beleid kunnen voeren dat zij graag willen voeren,
is vaak te herleiden tot besluitvorming op landelijk niveau. Van landelijk
beleid ondervinden gemeenten rechtstreeks de gevolgen, terwijl zij daarop
niet rechtstreeks invloed kunnen uitoefenen.Er zijn ongetwijfeld veel voorbeelden te geven, maar ik beperk mij nu
tot het uiteindelijke effect van landelijke besluitvorming bij twee wetten
op gemeentelijk beleid. Er zijn gemeenten die als gevolg van de nieuwe Financiële-verhoudingswet
er terecht enkele miljoenen bij krijgen, maar die aan de andere kant die miljoenen
weer zien verdwijnen door de decentralisatie van huisvestingsvoorzieningen.
Het resultaat van deze twee wetten is nul komma nul. Is dat nou integraal
beleid? Ik wacht het antwoord van de bewindslieden af.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ook ditmaal reken ik het mij tot een eer om behalve namens
de SGP-fractie tevens het woord te mogen voeren namens de fracties van het
GPV en de RPF.De financiële verhouding tussen de centrale overheid en de decentrale
overheden is nu niet direct een onderwerp dat de hartstochten van burgers
weet wakker te roepen. Bestuurders daarentegen weten zich ten nauwste bij
de zaak betrokken. Het is ook duidelijk dat het belang van burgers, zij het
op meer indirecte wijze, geraakt wordt door de financiële verhoudingen
tussen overheden. Het belang van evenwicht in die verhoudingen voor het functioneren
van een gedecentraliseerde eenheidsstaat is mij persoonlijk zoveel te meer
duidelijk geworden tijdens discussies in Hongarije en Roemenië waar gedecentraliseerde
verhoudingen nog in de kinderschoenen staan. Ook al is er in ons land sprake
van aanmerkelijk evenwichtiger en verfijnder verhoudingen dan in genoemde
Midden-Europese staten, dit feit ontslaat ons niet van de plicht, serieus
aandacht te besteden aan voorstellen die beogen, een wijziging in die verhoudingen,
met name in de verhouding tussen Rijk en gemeenten, aan te brengen.In feite gaat het bij de voorliggende voorstellen om een verfijning van
de bestaande regeling zoals die is neergelegd in de Financiële-verhoudingswet
1984. Er is geen sprake van een uitbreiding of inkrimping van het Gemeentefonds.
Er valt dus per saldo niet meer of minder te verdelen. Evenmin is, naar onze
wijze van zien althans, een fundamentele zij het wel structurele wijziging
in de normerings- en verdelingssystematiek aan de orde. En toch bleek het
voorontwerp van wet en ook het wetsvoorstel zelf in staat om de gemoederen
in gemeenteland hoog op te laten lopen. Voorzover gemeenten vreesden nadeel
van het nieuwe stelsel te ondervinden, is dat te begrijpen. Opmerkelijk is
echter dat vrijwel niemand om de conclusie heen kan dat het bestaande stelsel
voor verbetering vatbaar is en dat de voorgestelde herziening als geheel genomen
een verbetering is. Uitingen van grootscheeps protest hebben mij althans na
de behandeling van de voorstellen in de Tweede Kamer niet bereikt. Dat gegeven
interpreteer ik als een positief signaal, ook al is wel gebleken dat enkele
gemeenten problemen vrezen als gevolg van deze voorstellen. Aan enkele van
die gevreesde problemen hoop ik in het vervolg nog aandacht te besteden.Duidelijk is ook wel dat politieke en bestuurlijke compromissen, waarvan
ook deze voorstellen het resultaat zijn, zelden en ook in dit geval niet als
ideaal bestempeld kunnen worden. Overigens staat ook vrijwel bij voorbaat
vast dat het nieuwe stelsel niet tot in lengte van jaren hetzelfde zal blijven.
De werkelijkheid staat nooit stil, om met de woorden van de
nadere memorie van antwoord aan deze Kamer te spreken. Periodiek onderhoud
in de vorm van bijstellingen en correcties zal noodzakelijk blijven.Voorzitter! In algemene zin kan naar het oordeel van onze fracties gezegd
worden dat het voorgestelde stelsel in vergelijking met het bestaande stelsel
een nieuwe stap is in de richting van een evenwicht tussen enerzijds sturing,
waardoor bij te veel sturing het gevaar bestaat dat de gemeentelijke autonomie
te zwaar onder druk wordt gezet, en anderzijds globaliteit, waardoor, zo is
wel gebleken, scheefgroei dreigt. De nieuwe verdeling geeft alle gemeenten
gelijke mogelijkheden en houdt tegelijk de autonomie van gemeenten in stand.
De voorgestelde wetgeving voldoet aan objectieve criteria en is gebaseerd
op onafhankelijk onderzoek van een deskundig adviesorgaan. Zij respecteert
volledig de door de gemeenten genomen besluiten en de gevolgen daarvan, zowel
de gunstig als de ongunstig uitgevallen besluiten. Goed beleid wordt dus terecht
niet gestraft, slecht beleid terecht niet gehonoreerd.Ik wil nog wel een positief te waarderen aspect van de voorstellen noemen,
ook al is dat in dit verband als een neveneffect te beschouwen. Ik doel dan
op de relatie tussen deze voorstellen en het gemeentelijk herindelingsbeleid.
Immers, uitgavenclusters die tot nu toe niet geijkt waren, zoals de centrumfunctie
van gemeenten, zijn thans in de verdeelmaatstaven betrokken. Daardoor zal
er in de toekomst wat ons betreft een argument minder zijn om over te gaan
tot het samenvoegen van centrumgemeente en randgemeenten.Voorzitter! Er zou natuurlijk veel meer positiefs over deze voorstellen
op te merken zijn, maar daar zal ik mijn spreektijd verder niet voor gebruiken.
Uit de verslagen van de commissie voor Binnenlandse Zaken is wel gebleken
dat er de nodige zorg bestaat over de uitwerking die deze voorstellen zullen
hebben op twee onderling met elkaar verband houdende punten. Ten eerste de
introductie van een negatieve verdeelmaatstaf voor verschillen in inkomstencapaciteit
OZB en ten tweede, hiermee samenhangend, de ontwikkeling van de lokale lastendruk.
Van vele kanten is de vrees geuit dat negatieve herverdeeleffecten leiden
tot hogere tarieven voor burgers en bedrijven in de sfeer van de OZB, de afvalheffing
of het rioolrecht, die niet in dezelfde mate worden gecompenseerd door tariefsverlagingen
in het geval van positieve herverdeeleffecten. Zeker wanneer gemeenten ook
nog ontdekken dat zij via een creatieve toedeling meer ondersteuningskosten
dan tot dusverre onder de kostendekkende tarieven kunnen schuiven, kan dit
tot een opwaartse lastendruk voor de burgers leiden.Nu is op 17 september jongstleden de nota Lokale lastendruk aan de Tweede
Kamer aangeboden en voorlopig lijkt de voornaamste winst te zijn dat de beperking
van de lokale lastendruk tot een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijk
en gemeenten wordt gerekend. Hoe aan die verantwoordelijkheid vorm gegeven
wordt, blijft op een enkel punt na nog vrij vaag. Wij zien van onze kant uit
naar een invulling waarbij het principe van de communicerende vaten ten minste
recht wordt gedaan.Ik kom nu bij een drietal concrete knelpunten die alle wel door een of
meer sprekers voor mij aan de orde gesteld zijn. In de eerste plaats wordt
een aantal per 1 januari 1996 nieuw gevormde gemeenten geconfronteerd met,
naar zij stellen, aanzienlijke financiële nadelen. Het gaat hier om een
aantal Brabantse gemeenten, maar mogelijk niet alleen om in deze provincie
voorkomende gemeenten. Men stelt dat het hier gaat om een nadelig effect dat
niet door de wetgever is bedoeld of kan zijn bedoeld. De bewindspersonen spreken
dit in de nadere memorie van antwoord tegen. "Naar ons oordeel is hier echter
geen sprake van een onbedoeld nadelig effect", zo schrijven zij.Voorzitter! Met name de woorden "naar ons oordeel" klinken mij wat subjectief
in de oren. De bewindslieden voegen er nog aan toe dat 1996 niet, zoals de
gemeenten wensen, als basisjaar voor de vaststelling van het suppletiebedrag
in aanmerking komt omdat in 1996 een incidentele, namelijk eenmalige verhoging
van de algemene uitkering wordt toegekend. Daarom zou 1995 het uitgangspunt
moeten zijn. Graag zien wij op dit punt, met name wat betreft de objectieve
bedoeling, de reactie van de bewindslieden tegemoet. Uiteraard verdisconteren
wij daarbij dat de medewetgever ook iets over die objectieve bedoeling kan
zeggen.Wij tekenen bij dit punt nog aan dat gemeentelijke herindeling in het
huidige verdeelmodel over het algemeen zeer lucratief is. Tevens menen wij
te weten dat er bewust naar gestreefd is om in de nieuwe Financiële-verhoudingswet
de verdeelmaatstaven voor het Gemeentefonds ongevoelig te maken voor gemeentelijke
herindelingen en andere vormen van bestuurlijke reorganisatie.Dan kom ik bij knelpunten in een tweetal gemeenten waarmee ik een bijzondere
band heb. Uit de ene gemeente ben ik vanochtend vertrokken en in de andere
bevind ik mij thans: Apeldoorn en Den Haag dus. Naar ik mag hopen, met de
heer Cohen die het punt van Zuid-Limburg aansneed, plaatst dit gegeven dit
deel van mijn bijdrage niet in een verdacht licht. Ik noem deze namen overigens
als een species van twee genuscategorieën.Eerst Den Haag. Er is al heel veel over gezegd. De bewindslieden achten
het wenselijk dat ook gemeenten een bijdrage leveren aan stabilisatie van
de collectievelastendruk door bijvoorbeeld een bovenmatige waardestijging
OZB te compenseren met tariefsverlagingen. Gegeven de tussen gemeenten onderling
bestaande verschillen dreigt anders opnieuw scheefgroei. Hoofddoelstelling
van de wet is immers om gemeenten financieel in een gelijkwaardige positie
te brengen. Mede op grond van de bevindingen van prof. Stercks verwachten
de bewindslieden, aldus de nadere memorie van antwoord, dat de verschillen
in tarief als gevolg van de invoering van het nieuwe verdeelsysteem zullen
afnemen. De scheefheid in de tariefstructuur is nu in hoofdzaak te wijten
aan het verdeelsysteem van de Financiële-verhoudingswet 1984, zo gaan
zij verder, en "wij betrekken de verschillen in OZB-capaciteit bij de verdeling
van het Gemeentefonds om die oorzaak van scheefheid weg te nemen", zo besluiten
zij dit algemene deel van hun betoog.Allemaal hartelijk mee eens, voorzitter, maar nu de vraag wat artikel
12-gemeenten aan deze nobele doelstellingen hebben, in het bijzonder Den Haag,
dat als gevolg van de genoemde scheve verdeling van het Gemeentefonds tot
nu toe in een deplorabele financiële situatie terecht
is gekomen en waarvan het OZB-tarief tot de hoogste in den lande behoort (huidig
tarief is ƒ 29,24 per ƒ 5000 waarde). Er gloort enige hoop voor
Den Haag als gevolg van de herverdeling. Den Haag zal bij de voordeelgemeenten
horen. Nu zou men het te verwachten voordeel voor een deel willen gebruiken
voor de verlaging van de belastingen tot aan de artikel 12-norm. Waarom, vraag
ik met anderen, zou dat niet mogen? Want in dat geval zou de nieuwe Financiële-verhoudingswet
ook daadwerkelijk bijdragen tot een verlaging van de lasten bij dit soort
gemeenten waarover ik eerder bij dit punt sprak. Dat zou conform het idee
achter de nota Lokale lasten zijn, zo menen onze fracties.Ten slotte Apeldoorn. Hierbij gaat het om de problematiek van de zogenaamde
overige eigen middelen, naast de OZB. Voor de OZB is een ijkpunt opgesteld
en voor de overige eigen middelen is uitgegaan van een gemiddeld percentage
ten opzichte van de gemeentelijke uitgaven: 5,3. In elke gemeente wordt van
dezelfde verdiencapaciteit uitgegaan op dit onderdeel. Verschillen tussen
gemeenten blijven buiten beschouwing. Maar waarin bestaat de motivering voor
dit strakke standpunt? De reden zou zijn dat onderzoek heeft uitgewezen dat
er geen verband bestaat tussen bepaalde structuurkenmerken en inkomsten uit
overige eigen middelen. De vraag is of het onderzoek waarvan gerept wordt
op dit punt voldoende zorgvuldig is uitgevoerd en of de conclusie als algemeen
geldend mag worden beschouwd. Apeldoorn zegt: Nee, dat is niet zo.Het moge waar zijn dat er geen verband bestaat met sociale structuurkenmerken,
maar eigen onderzoek indiceert, aldus Apeldoorn, een verband tussen enerzijds
het fysieke structuurkenmerk omgevingsadressendichtheid – excuses voor
de term – dat in casu wil zeggen een groot dunbevolkt gebied, en anderzijds
de winstgevendheid van nutsaansluitingen. Voor Apeldoorn, met overige eigen
middelen uit het nutsbedrijf, is door Cebeon berekend dat het verschil tussen
norm en werkelijkheid op dit onderdeel 7 mln. bedraagt.Overigens merk ik op dat het grote verschil tussen norm en werkelijkheid
geen specifiek Apeldoorns probleem is. De heer Van Dijk heeft al gezegd dat
onderzoekers van Cebeon en VB/Advies in een artikel in B&G van juli/augustus
1996 constateren dat "opmerkelijk genoeg in de praktijk blijkt dat de verschillen
in de inkomstenniveaus tussen gemeenten bij de overige eigen middelen vele
malen groter zijn (zelfs tot ƒ 200 per inwoner) dan de verschillen
tussen de diverse OZB-varianten waarover zo heftig is gediscussieerd".Voorzitter! Natuurlijk zag ik dit knelpunt graag in dit debat opgelost,
maar realiteitsbesef remt mij in die verwachting. Wat ik wél met enige
nadruk vraag, is de toezegging dat op dit punt nog eens serieus onderzoek
wordt verricht en dat conclusies ook op feiten worden gebaseerd. Op die wijze
kan een adequaat antwoord worden gegeven, onder meer aan de gemeente Apeldoorn.
Met belangstelling zal ik van de reactie van de bewindslieden kennisnemen.De vergadering wordt van 15.07 uur tot 15.45 uur geschorst.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Mijnheer de voorzitter! Het is plezierig om al in de eerste termijn van
de Eerste Kamer te horen dat het wetsvoorstel dat hier ligt, toch brede steun
geniet, ondanks het feit dat er hier en daar een aantal zorgen zijn geuit.
Ik zal dadelijk nog op die zorgen ingaan. Er is dus brede steun voor deze
forse herziening van de financiële verhoudingen tussen gemeenten. Voor
alle sprekers geldt dat zij dit in verschillende bewoordingen tot uitdrukking
hebben gebracht. Ik waardeer het zeer dat het wetsvoorstel op deze manier
hier aankomt.Waar het gaat om de algemene structuur van de wet zijn er enkele belangrijke
kenmerken, die hier ook worden erkend. Het zijn kenmerken waarbij de kostengeoriënteerdheid
en het rekening houden met het vermogen van gemeenten om inkomsten te verwerven,
gezamenlijk ertoe hebben geleid dat wij een systeem hebben ontworpen dat gemeenten
in een gelijkwaardige uitgangssituatie brengt. Het betekent dat de ruimte
die gemeenten hebben om eigen beleid te voeren, redelijk vergelijkbaar wordt.
Dat is belangrijk in ons bestel, waarin een gemeente een autonoom bestuur
is en waarin de gemeenten de ruimte moeten hebben om vanuit een ongeveer vergelijkbare
uitgangssituatie hun taken inhoud te geven.Met name de heer Rensema heeft erop gewezen dat er enig misverstand was
over de vraag wat er nu eigenlijk precies gebeurt met deze wet. Misschien
is het goed, nog eens te benadrukken dat het onze bedoeling is om, als de
wet in deze Kamer is aangenomen, een informatieboekje voor de gemeenten te
maken waarin zijn opgenomen de laatste gegevens en de laatste toelichtingen
op datgene wat er uiteindelijk in de wet is neergelegd. Dat boekje zal dus
naar de gemeenten worden gestuurd. Het is inderdaad waar, zoals de heer Rensema
zegt, dat deze wet geen straf is voor zuinig beheer en dat de wet in feitelijke,
dwingende zin ook geen enkele relatie legt met de tariefsvaststelling door
gemeenten. Op basis van een onderzoek naar kostenstructuren van gemeenten
zijn kenmerken gezocht en maatstaven gemaakt die in de financiering aansluiten
op algemene kostenkenmerken. Hetzelfde geldt voor de onroerendezaakbelasting.
Er is geen relatie met het feitelijke tarief in een gemeente. Er is een relatie
met de OZB-waarde, die het voor gemeenten mogelijk maakt, daar een door die
gemeenten bepaald tarief naast te zetten. Het is goed dat een aantal van dat
soort kwesties nog eens nadrukkelijk onder de aandacht wordt gebracht, want
het zou vervelend zijn als er een verkeerd beeld bij de gemeenten bleef hangen.
Wij hebben juist geprobeerd – het was de heer Holdijk die dat met zoveel
woorden zei – met respect voor de autonomie en voor eerdere besluitvorming
van gemeenten, naar een objectief systeem te kijken dat niet afhankelijk is
van de individuele gemeentelijke uitgaven, hooguit van gemeentelijk kenmerken.De heer Van Dijk en de heer Cohen hebben gewezen op het feit dat de omvang
van hetgeen te verdelen is niet wijzigt door deze wet en dat deze wet in beweging
zal blijven. In de inschatting van de heer Cohen zal er een moment komen dat
er weer een vergelijkbare grondige herziening nodig zal blijken als de herziening
die wij nu doorvoeren. De heer Van Dijk is daar iets minder uitgesproken over.
Het is inderdaad de bedoeling van de wet om lang mee te gaan.
Wij zullen zien hoe lang dat is. Het is ook de bedoeling dat de wet flexibel
is en dat zij kan reageren op veranderende omstandigheden. Immers, juist veranderende
omstandigheden kunnen veranderende kosten voor gemeenten met zich meebrengen.
Het is relevant om daarop te kunnen reageren.Het is misschien goed om nu een enkele opmerking te maken over het rekentarief
OZB. De heer Van Dijk is daar uitvoerig op ingegaan en anderen hebben daar
ook iets over gezegd. De bedoeling van het rekentarief, dat gebaseerd is op
het gemiddelde tarief 1992, is om een redelijk stabiele factor te zijn in
de wijze waarop wordt omgegaan met de negatieve verrekening als gevolg van
de OZB-waarde. Tijdens het debat in de Tweede Kamer hebben wij gezegd, dat
er omstandigheden kunnen zijn waarbij je in redelijkheid moet vaststellen
dat dit tarief aan wijziging onderhevig zou moeten zijn. Dat is ook de reden
waarom wij in de monitoring zullen nagaan of er aanleiding is om, gezien de
veranderde WOZ-waarde, tot bijstelling van het rekentarief te komen. Natuurlijk
is het niet onmogelijk dat er tussentijds situaties kunnen ontstaan die daar
aanleiding toe geven, bijvoorbeeld wanneer de tarieven ineens fors beneden
het rekentarief blijken te liggen. Je moet je dan afvragen hoever je er in
je methodiek nog vanaf zit. Nogmaals, het is ook van belang om het evenwicht
in de gaten te houden tussen enerzijds een redelijk stabiele factor willen
hebben die niet onmiddellijk beïnvloedbaar is door gedrag van gemeenten
en anderzijds nagaan of er geen scheefgroei ontstaat door te lang vast te
houden aan eenzelfde rekentarief.De heer Van Dijk (CDA):Mijnheer de voorzitter! Als zich inderdaad in de komende twee jaren forse
tariefsverlagingen bij de gemeenten beginnen af te tekenen, overweegt de staatssecretaris
dan om niet te wachten tot het jaar 2001 maar wellicht eerder het rekentarief
aan te passen?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Als in de komende jaren werkelijk blijkt dat het gemiddelde tariefsniveau
van gemeenten fors daalt onder wat nu het rekentarief is, zullen wij inderdaad
overwegen of wij niet eerder naar een ander rekentarief moeten kijken dan
het rekentarief dat op dit moment is vastgesteld.De heer Van Dijk (CDA):U drukt op dit ogenblik het vermogen om eigen inkomen te genereren op
dat punt uit als een factor die bepaald wordt door de waarde van het onroerend
goed vermenigvuldigd met het gemiddelde tarief in 1992.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Dat is juist.De heer Van Dijk (CDA):U probeert de gemeenten in het najaar te bewegen, hun tarieven te verlagen.
Voor u is de tariefsbeweging geen neutrale factor, dat wil zeggen: we laten
het gewoon aan de gemeente over en we houden het zo lang mogelijk op eenzelfde
tarief. U wilt die gemeente bewegen tot een lager tarief. Als dat lukt, betekent
dit dat de verdiencapaciteit van de gemeenten een product moet zijn van de
gestegen waarde vermenigvuldigd met een lager rekentarief, want u wilt die
gemeente op dat lagere tarief brengen. Daarmee zegt u iets over hoe u, als
die situatie zich voordoet, het vermogen om eigen inkomen te genereren, waardeert.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Maar ik zei zojuist al dat het erom gaat, dat er een balans overeind wordt
gehouden tussen datgene wat aan stabiliteit in het systeem moet zitten en
datgene wat, in de wijze waarop u dat definieert, fors beïnvloedbaar
is. Eerlijk gezegd, stel ik mij geen zodanig forse tariefsverlagingen bij
gemeenten voor dat wij stevig onder dat rekentarief zullen komen. Ik acht
de kans dat de situatie ontstaat die u schetst, niet zo reëel. Maar als
die zich voordoet, is het aanleiding om te kijken naar wat wij hier met elkaar
afspreken.De heer Van Dijk (CDA):Maar laten wij er eens van uitgaan dat gemeenten daarmee een invloed zouden
krijgen op een maatstaf, het rekentarief, terwijl u vindt dat die onafhankelijk
moet blijven – ik twijfel eraan of individuele gemeenten die invloed
hebben – dan werkt dat toch in de richting waarin u hoopt dat de gemeenten
met hun tarieven zullen gaan? Gemeenten die doen wat u hoopt, namelijk de
tarieven verlagen, kunnen er dus op rekenen dat het rekentarief enige tijd
later wordt aangepast.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Dat kan na verloop van tijd het geval blijken te zijn. De conclusie kan
echter ook zijn dat het daar uiteindelijk niet op uitkomt.Voorzitter! Enkele woordvoerders hebben gevraagd hoe het in dit systeem
is gesteld met de overige eigen middelen. De overige eigen middelen zijn vastgesteld
op 5,3%, te rekenen voor alle gemeenten. In de richting van de heer Van Dijk
merk ik nog expliciet het volgende op. Wij zijn nagegaan waar de uitspraak
van Cebeon op berust. Het blijkt te gaan om incidentele bevindingen, waarbij
Cebeon erkent dat het niet in staat is om de overige eigen inkomsten tussen
gemeenten op dit moment objectief te vergelijken. Cebeon is niet goed in staat
om aan te geven of het verschil wordt veroorzaakt door eigen beleid inzake
spaar- of leengedrag, bezit van bedrijven, goede of slechte positie in het
eerdere verdeelstelsel et cetera. Op dit moment kunnen wij dus niet de vergelijking
maken die de heer Van Dijk voorstaat en waarbij ik mij ook wel iets kan voorstellen.
Het vergt zeer veel inspanningen om een en ander te achterhalen.Dan kom ik bij de principiële vraag of wij dat eigenlijk wel moeten
weten. Wellicht is de tekst in de stukken niet helemaal handig geformuleerd.
Wij hebben willen aangeven dat voor het antwoord op de vraag "hoe gaan gemeenten
om met de overige eigen inkomsten" vooral moet worden gekeken naar het eigen
gemeentelijke beleid. Het is aan de gemeente zelf om te bepalen in welke mate
zij bedrijfsmatige activiteiten wil organiseren en of de tarieven kostendekkend
moeten zijn. Het is aan de gemeente om te bepalen welke tarieven moeten worden
gehanteerd voor dienstverlenende activiteiten van de gemeente. Het is vooral
de vraag of de overige eigen inkomsten een relatie hebben met structuurkenmerken
van gemeenten. Het moet afhankelijk van het eigen gemeentelijke beleid kunnen
worden beoordeeld.De RGF is bij evaluatieonderzoeken in een aantal steekproefgemeenten nagegaan
of het mogelijk is dat scherpe conclusies worden getrokken op het punt van de overige eigen middelen. Uit dat beperkte onderzoek, dat overigens
wel een indicatie geeft, is de conclusie getrokken dat er op het punt van
de overige eigen middelen geen structuurkenmerken zijn. Het onderzoek wijst
vooral in de richting van effecten van eigen beleid. Het is vervolgens de
vraag in hoeverre daarmee rekening moet worden gehouden. De kwestie van de
overige eigen middelen is overigens wel opgenomen in het plan van aanpak voor
de monitoring. Immers, in het licht van het debat in de Tweede Kamer en in
het licht van de hier gemaakte opmerkingen is het relevant om hierover iets
meer te weten te komen. Vervolgens kan tot een beoordeling worden gekomen.
Het verzoek van de heer Holdijk om de overige eigen middelen bij het onderzoek
te betrekken, zal ik dan ook graag honoreren. Dat geldt ook voor verzoeken
van de heer Cohen en van mevrouw Schoondergang, betreffende andere onderdelen
voor de monitoring. Verzoeken die hier worden voorgelegd om bepaalde aspecten
mee te nemen in de monitoring, honoreren wij dus graag. Het is uiteindelijk
in ieders belang dat er een financieel systeem komt dat wordt erkend als een
deugdelijk financieel systeem waaruit uiteindelijk de onduidelijkheden verdwijnen
en dat is gebaseerd op weloverwogen keuzes.Voorzitter! Ik kom toe aan mijn opmerkingen over Limburg. Er is in het
traject van voorbereiding van de Financiële-verhoudingswet uitvoerig
gelet op de vraag of er omstandigheden zijn die ervoor zorgen dat de Limburgse
gemeenten er in de verdeling uitkomen zoals nu het geval is. Uit het materiaal
waarover wij beschikken blijkt, dat hetgeen in de Limburgse gemeenten gebeurt,
heel goed te verklaren is. Het is vooral goed te verklaren aan de hand van
de sociale structuurkenmerken. Die zijn in de afgelopen jaren gunstiger geworden.
Ook is de waarde van het onroerend goed gemiddeld hoger geworden. Dat zijn
twee belangrijke elementen voor de beoordeling van wat daar uiteindelijk aan
de orde is.Dit neemt niet weg dat zowel in Limburg als in de Tweede Kamer en hier
vrij breed het gevoel bestaat, dat alles niet helemaal klopt. Het geschetste
beeld klopt als het ware niet met gevoel dat men heeft bij de omstandigheden
die zich in Limburg voordoen. Men vindt dat er voor Zuid-Limburg als geheel
niet zo'n groot nadeel zou moeten optreden.Dit gegeven is voor ons aanleiding geweest om samen met de Limburgse bestuurders
heel nadrukkelijk na te gaan welke kostensoorten in Limburg aan de orde zijn.
Welke kostenfactoren hebben wij, mogelijk ten onrechte, niet in ons systeem
verwerkt? De eerste poging om daar een antwoord op te krijgen, heeft de gedachte
opgeleverd dat het misschien goed zou zijn om nog wat meer specifiek te kijken
naar de geaccidenteerdheid van het terrein en naar de specifieke economische
factoren. Op dit moment zijn wij nog in gesprek om die wat algemenere analyse
af te kunnen maken. Vanaf het begin hebben wij gezegd, dat als wij op basis
van die nadere analyse of op basis van die wat specifiekere elementen die
bij die monitoring worden betrokken, tot de conclusie komen dat wij ten onrechte
kostenfactoren niet in het systeem hebben verwerkt, dat op een later moment
alsnog moet gebeuren. Het is de bedoeling dat het systeem op algemene kostenkenmerken
en structuurkenmerken van gemeenten betrekking heeft. De bewindslieden hebben
zich dan ook vanaf het begin opengesteld voor informatie daarover. Wij hebben
de bereidheid om als het onderzoek daartoe aanleiding geeft, veranderingen
aan te brengen.De heer Cohen (PvdA):Voorzitter! Ik ben de staatssecretaris erkentelijk voor die bereidheid.
Zij zei zojuist dat zowel in Limburg als in de Tweede Kamer en hier vragen
aan de orde zijn gesteld. Daaruit begrijp ik, dat ook bij haar deze vragen
leven.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ja, maar op basis van het materiaal dat wij nu hebben, kunnen wij aangeven
waarom alles gaat zoals het gaat. Desondanks blijft bij zeer velen de vraag
leven: klopt dit wel? Dat is de reden om dieper te onderzoeken en om na te
gaan of wij niet iets op het spoor kunnen komen wat aanleiding zou moeten
zijn op onderdelen anders te handelen. Als het onderzoek materiaal oplevert
dat daartoe aanleiding geeft, hebben wij uiteraard de bereidheid om tot aanpassingen
te komen. Ik vind het van het grootste belang dat bij een wet als deze het
gevoelen leeft dat op een eerlijke en objectieve manier wordt verdeeld. Weliswaar
kun je narigheid ondervinden van de herverdeeleffecten. In ieder geval willen
wij dat deze wet een goed beeld van de verdeling oproept, want het verdelen
van 20 mld. over zo'n kleine 600 gemeenten is een net iets te belangrijke
activiteit van de rijksoverheid om te vinden dat dit niet hoeft. Uiteraard
zullen wij deze Kamer met de rapportages op de hoogte houden van de stand
van zaken in dezen. Maar wees ervan overtuigd, dat wij zeer actief zijn als
het gaat om dit onderzoek.Dan wil ik enkele, nog wat meer specifieke problemen aan de orde stellen.
Ik noem de herindelingsgemeenten. Is wat er gebeurt met betrekking tot die
herindelingsgemeenten nu niet onredelijk? Laat ik vooropstellen, dat het niet
zo is, dat alle herindelingsgemeenten die met de suppletieregeling en de einddatum
van 31 december 1995 te maken hebben, erop achteruitgaan. Er is ook geen sprake
van willekeur in de systematiek. In de Financiële-verhoudingswet is een
peildatum vastgelegd voor het bepalen van de suppletie, namelijk 31 december
1995. Dat was het moment waarop wij bij het maken en voorbereiden van het
wetsvoorstel over de meest recente gegevens beschikten. Eind 1995 hadden wij
op dat punt de meest betrouwbare gegevens.Dit betekent dat de suppletieregeling voor alle gemeenten als einddatum
31 december 1995 hanteert. Deze peildatum levert voor drie herindelingsgemeenten
een nadeel op; voor alle andere herindelingsgemeenten is het neutraal of levert
het voordelen op. Den Bosch zou op grond van de Financiële-verhoudingswet
1984 als gevolg van de schaalvergroting meer hebben gekregen dan met de peildatum
31 december 1995 het geval is, omdat onder die wet de schaalvergroting zwaar
doortikt in de financiële vergoedingen. Het blijft echter de vraag of
dat onredelijk is. Er zijn voor de gemeenten namelijk geen kosten die maken
dat zij dat geld nodig hebben, al hebben zij uiteraard voldoende goede activiteiten
om het aan uit te geven. Het feit dat bij Den Bosch twee gemeenten zijn samengevoegd,
levert geen extra kosten op die het verdedigbaar of noodzakelijk maken om
de extra middelen op grond van de Financiële-verhoudingswet 1984 te ontvangen. Dat blijkt ook wel. Als je 1995 en 1997 met elkaar vergelijkt,
dan zitten de getallen ook veel dichter bij elkaar. Dat wordt veroorzaakt
door het feit dat de Financiële-verhoudingswet 1997 op basis van kostenoriëntatie
voor Den Bosch ongunstiger is dan de Financiële-verhoudingswet 1984.Dan resteert de vraag of je daarvoor een oplossing moet vinden. In de
wisseling van stukken hebben wij in reactie op vragen van de heer Van Dijk
al aangegeven dat, als je iets zou willen doen, dit beter kan gebeuren door
een aanpassing van de verfijningsregeling herindeling dan door het wijzigen
van de systematiek van de suppletieregeling, omdat er anders sprake zou zijn
van een groot domino-effect voor zeer veel gemeenten. Er zijn zeer veel gemeenten
die voordeel hebben van de peildatum 31 december 1995. Ik vind dan ook dat
je dit niet moet doen. Bij het maken van de wet leverde de einddatum 31 december
1995 de meest recente gegevens op. Ik vind het redelijk om die te hanteren.
Om die reden hebben wij het, ondanks de wisseling van argumenten met Den Bosch,
daarbij gelaten. Ik meen dat dit zeer verdedigbaar is. Alles wat wij daaraan
zouden doen, zou ten laste komen van alle andere gemeenten. Het is goed als
wij ons daarvan bewust zijn. Het zou immers alleen kunnen door een herschikking
van middelen binnen het Gemeentefonds en niet door gebruik te maken van andere
middelen. Ik hoor wel of onze redenering de Kamer heeft overtuigd dan wel
of zij daarover toch een ander oordeel heeft.Voorzitter: Heijne MakkreelStaatssecretaris Van de Vondervoort:Voorzitter! Bergschenhoek is één van de gemeenten die een
klein nadeel hebben van de peildatum 31 december 1995, zij het vanwege heel
andere gronden dan de heringedeelde gemeenten. Bij Bergschenhoek wordt dit
nadeel immers veroorzaakt door autonome groei. Er zijn op dit punt ook weer
gemeenten die voordeel hebben van de peildatum. Dat is natuurlijk altijd het
geval als je een peildatum kiest die actueel is. Dan zijn er altijd enkelen
die onder de streep terechtkomen. In zijn algemeenheid ben ik van oordeel
dat de overgangsregeling adequaat is, zelfs met een aantal van dit soort door
gemeenten als negatief ervaren overgangseffecten. In deze regeling wordt immers
zowel met nadeel- als met voordeelgemeenten rekening gehouden als het gaat
om de geleidelijkheid van de overgang en de mogelijkheden voor gemeenten om
dat in hun begrotingen op te lossen.Er zijn opmerkingen gemaakt over het feit dat de grote vier buiten het
systeem zijn gelaten. Het is op zichzelf waar dat er voor de grote vier een
ander, aanvullend onderzoek is geweest dan voor alle andere gezamenlijke gemeenten.
Maar de grote vier zijn niet buiten het onderzoek, noch buiten het systeem
gelaten. Er is alleen op grond van het onderzoek aanleiding gevonden om een
vast bedrag voor de grote vier in te voeren, om zo een deel van de extra kosten
die als gevolg van cumulatie van schaaleffecten aan de orde zijn, in een vergoeding
vast te leggen. Overigens werkt de nieuwe Financiële-verhoudingswet voor
de grote vier op dezelfde manier uit als voor andere gemeenten.De heer Cohen (PvdA):Ik wil, zij het wat secundair, nog een vraag stellen over de herindelingsgemeenten
rond Den Bosch, om te kijken of ik het goed begrijp. Ik begreep dat als gevolg
van de voor deze gemeenten toch min of meer toevallige peildatum van 1995
de merkwaardige situatie ontstaat, dat deze gemeenten in 1996 volgens hun
heringedeelde status zullen worden gefinancierd, maar in de jaren daarna als
overgangsmaatregel volgens de systematiek van vóór hun herindeling.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Nee, de systematiek kun je eigenlijk niet echt vergelijken. De basis van
de uitkering volgens de Financiële-verhoudingswet 1994 en die van de
Financiële-verhoudingswet 1997 zijn niet precies dezelfde. Maar voor
alle gemeenten geldt per 1 januari 1997 de nieuwe Financiële-verhoudingswet.
Voor heringedeelde gemeenten van vóór 1997 geldt dat zij vallen
onder de oude verfijningsregeling inzake herindelingen, zodat zij op grond
van de feitelijke basisgegevens die voor de Financiële-verhoudingswet
1997 relevant zijn, betaald worden. Het stukje dat te maken heeft met de suppletieregeling
kent alleen een peildatum per eind 1995; dit geldt niet voor de verfijningsregeling
gemeentelijke herindeling, en ook niet voor de uitkering op basis van de Financiële-verhoudingswet.
In de totale telling worden de inwoners meegeteld in de gemeenten die ze krijgen.
Er is dus geen discrepantie bij de beoordeling van de vraag, welke mensen
bij welke gemeente horen.De heer Van Dijk (CDA):De staatssecretaris wijst erop dat er ook andere effecten zijn dan die
van de overgang, de suppletieregeling enzovoorts. Ik krijg graag een antwoord
op de vraag, of het juist is dat een gemeente als Den Bosch, al die plussen
en minnen meegerekend, een totaalnadeel over de hele overgangsperiode heeft
in de orde van grootte van 12 mln.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Nu heb ik precies dát cijfer van Den Bosch niet bij de hand! Ik
kan daar geen exact antwoord op geven, maar ik kan wél zeggen dat het
bedrag ligt in die orde van grootte. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat niet
de peildatum 1995 zou zijn gehanteerd, maar een andere peildatum. Als was
uitgegaan van de peildatum 1995, zou dat soort nadelen niet berekend worden,
want dan wist een gemeente als Den Bosch dat niet met die omstandigheden rekening
had behoeven te worden gehouden. Den Bosch heeft dus gewoon niet gerekend
met de peildatum 1995, wat wel had moeten gebeuren. Daarvan was men op de
hoogte.De heer Van Dijk (CDA):Dit is een belangrijk aspect bij de afwegingen. Waar konden de gemeenten
bij het berekenen van hun meerjareninkomsten van uitgaan met betrekking tot
de peildatum van de suppletieregeling?Staatssecretaris Van de Vondervoort:In de voorstellen zijn wij steeds uitgegaan van de peildatum eind 1995.
Dit is ook in de stukken vastgelegd.De heer Van Dijk (CDA):Dit wordt ontkend door een aantal gemeenten. Zij menen dat zij ervan uit
mochten gaan dat de meest recente cijfers zouden worden gebruikt. De cijfers
voor 1996 zijn bekend en daar had rekening mee gehouden kunnen
worden.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik denk dat er sprake is van een misverstand. Voor de gewone uitkering
op grond van de Financiële-verhoudingswet worden de gegevens jaar op
jaar geactualiseerd. Alleen voor de suppletie-uitkering, slechts een klein
onderdeel van de totale uitkering, is vanaf het begin sprake geweest van de
cijfers van eind 1995. Ik kan mij voorstellen dat hierover discussie is ontstaan.
Het is dus mogelijk dat er in enig jaar andere peildata voor verschillende
onderdelen van de maatstaf worden gebruikt.Voorzitter! Vrijwel alle woordvoerders zijn ingegaan op de artikel 12-status
van Den Haag. Op basis van de huidige regels is het artikel 12-gemeenten niet
toegestaan enige handeling te verrichten die hun financiële positie verslechtert.
In de afgelopen tijd is echter, mede gelet op de OZB-tarieven, discussie ontstaan
over de beantwoording van de vraag of onder alle omstandigheden artikel 12-gemeenten
hiervan uitgesloten moeten zijn.Collega Vermeend en ik hebben in antwoord op vragen uit de Tweede Kamer
aangegeven dat wij bereid zijn om in het licht van de nieuwe Financiële-verhoudingswet
dat element opnieuw te bezien. In dat kader is de bereidheid uitgesproken
om onder bepaalde omstandigheden en goed geclausuleerd de mogelijkheid te
openen om tariefsverlagingen bij artikel 12-gemeenten toe te staan.Ik formuleer dit zeer voorzichtig omdat de andere gemeenten de rekening
moeten betalen als er te royaal met dit soort maatregelen wordt omgegaan.
Naarmate een gemeente de tarieven meer mag verlagen, stijgt de artikel 12-uitkering
en de andere gemeenten moeten die opbrengen. Gelet op het totaal van de afwegingen
moet zeer nauwkeurig beoordeeld worden of dit al dan niet verantwoord is.
Daarbij speelt ook een rol wat de oorzaak van de artikel 12-status is. Soms
zijn externe factoren relevant, maar soms ook het eigen beleid. Er zal zeer
nauwkeurig bekeken moeten worden binnen welke marges daar ruimte voor geschapen
kan worden.Er is een inspectierapport over de gemeente Den Haag geschreven. Naar
aanleiding daarvan zullen wij een beschikking moeten opstellen. Deze wordt
in het voorjaar van 1997 verwacht, nadat alle adviezen binnen zijn. Wij zullen
bij die gelegenheid afwegen of en, zo ja, in welke mate Den Haag enige tariefsverlaging
kan worden toegestaan. Ik kan daar nu niet nader op ingaan, omdat het traject
van advisering over het inspectierapport niet doorkruist mag worden. De discussie
over de marges moeten wij zelf overigens ook nog voeren. De principiële
bereidheid om dat onderwerp in het licht van de nieuwe Financiële-verhoudingswet
opnieuw te bekijken, is bij ons absoluut aanwezig.Voorzitter! De andere onderdelen die te maken hebben met industriegemeenten
en monitoring, zullen door ons worden meegenomen. Hiermee heb ik mijn antwoorden
op de vragen gegeven. Collega Vermeend zal nog op een aantal aspecten van
de WOZ ingaan.Staatssecretaris Vermeend:Voorzitter! De heer Van Dijk heeft een betoog gehouden over de zogenaamde
beperking tot 20 of 30% bij de 100% OZB-verevening. Hij wijst op een mogelijk
ongewenst effect op de hoofddoelstelling van de wet. Hij formuleert deze als
het realiseren van grotere financiële gelijkheid. Hij vraagt om dit punt
op te nemen bij de monitoring. Ik zeg graag toe dat ik het erbij zal betrekken.De beperking tot 20 of 30% is een compromis geweest in de Tweede Kamer,
zoals men heeft kunnen volgen. De heer Rensema zei dat hij goed kon leven
met dit compromis. Wij hadden een andere benadering, maar wij hebben ons uiteindelijk
bij deze oplossing neergelegd. Wij kunnen daar goed mee leven, omdat zij past
in de systematiek.De heer Van Dijk heeft opgemerkt dat deze wet los staat van het Gemeentefonds.
Ik vraag mij af of hij in zijn betoog uit wilde komen bij een bepaalde normeringssystematiek.
Wij zijn er geen voorstander van om dat in de wet vast te leggen, zoals ik
in de Tweede Kamer ook heb kenbaar gemaakt. Door het Rijk, de VNG en het IPO
zijn solide afspraken gemaakt. Wij hebben daar de afgelopen twee jaar ervaring
mee opgedaan. Zij werken bevredigend. Wij hebben twee keer per jaar, in het
voorjaar en in het najaar, overleg, waarin wij kunnen concluderen of de regeling
bevredigend werkt. Zij kan eventueel bijgesteld worden. Vooralsnog ben ik
redelijk tevreden over de gemaakte afspraken. Ik heb de indruk dat VNG en
IPO daar goed mee kunnen leven.Door de heer Cohen en de heer Staal zijn vragen gesteld over de lokale
lasten. Er is verwezen naar de nota Lokale lastendruk, die binnenkort behandeld
zal worden in de Tweede Kamer. Ik zal hierover enige terughoudendheid in acht
nemen. In deze nota wordt geconstateerd dat de regering en de Staten-Generaal
in het verleden hebben gekozen voor gemeentelijke autonomie bij het heffen
van belastingen. Als men meer invloed van het Rijk zou willen, op welke wijze
dan ook, vraagt dat wel om wetswijzigingen. Dat is een van de conclusies uit
de nota Lokale lastendruk. In de aanbevelingen hebben wij als uitgangspunt
gekozen voor de gemeentelijke autonomie op dat terrein. Vervolgens hebben
wij vanuit dat uitgangspunt nader geanalyseerd welke maatregelen je kunt nemen
om te komen tot een beheerste lokalelastenontwikkeling. Vandaar dat wij een
gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben op dat punt. De heer Staal heeft
daarop gewezen.Wij hebben een tienstappenplan aangekondigd. Wij hebben tegelijkertijd
geconstateerd dat een belangrijk deel van de lokalelastenontwikkeling voortvloeit
uit rijksbeleid. Je moet daar de consequenties uit trekken. Dat gebeurt ook
in de nota Lokale lastendruk. Vervolgens trek je de consequentie dat om zo'n
beheerste lokale lastendruk te realiseren, dit een gezamenlijke aanpak vraagt.
Dit plan wordt nader uitgewerkt. De eerste monitoring heeft plaatsgevonden
in deze nota. In overleg met de VNG wordt het plan nader uitgewerkt.Voorzitter! Ik zou het hierbij willen laten wat de nota Lokale lastendruk
betreft omdat een aantal punten nog uitvoerig aan de overzijde aan de orde
zal komen. Ik neem aan dat andere kwesties ook in dit huis verder besproken
kunnen worden bij een andere gelegenheid. Eén ding is wel duidelijk –
ik ben dat met de heer Cohen eens – namelijk dat bij het inkomensbeleid
de lokale lasten ook in de publieke opinie een belangrijke rol spelen. Als
je echter macro naar de feiten kijkt, dan blijkt uit de Miljoenennota dat
de invloed van de lokale lasten relatief beperkt is. Voor individuele
burgers of individuele gemeenten kunnen de lokale lasten, huiselijk geformuleerd,
echter behoorlijk aantikken.Voorzitter! Ik meen hiermee de aan mij gestelde vragen te hebben beantwoord.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter! Ik vraag om vijf minuten schorsing, zodat de woordvoerders
overleg kunnen plegen.De vergadering wordt van 16.28 uur tot 16.35 uur geschorst.De heer Van Dijk (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik dank beide bewindslieden voor het antwoord
op de gestelde vragen, althans de door mij gestelde vragen. Ik weet immers
niet of de anderen tevreden zijn met het antwoord op de door hen gestelde
vragen.Ik ben op dit ogenblik geneigd om de kwestie van het rekentarief niet
breedvoerig verder te behandelen, maar ik wil aannemen dat er, gegeven wat
net gezegd is, enige bereidheid is bij de beide bewindslieden om het rekentarief
een wat meer dynamisch karakter te geven. Het was uiteraard mijn bedoeling
dat dit een respons zou zijn op een vrij forse tariefsverlaging bij de gemeenten.
Als die niet optreedt, heeft mijn pleidooi natuurlijk geen enkele grond. De
bedoeling van mijn interventie op dat punt was juist om een extra stimulans
te geven aan gemeenten om de tarieven fors te verlagen. Als dat uitblijft,
vervalt natuurlijk mijn pleidooi voor een lager rekentarief.Voorzitter! De kwestie van de overige eigen middelen blijft onbevredigend.
Het onbevredigende zit 'm in het volgende. Aan de ene kant wordt hier weer
de stellige uitspraak herhaald dat het gaat om factoren die te maken hebben
met het gevoerde beleid van de gemeenten en dat daar weinig contacten met
structurele kenmerken van de gemeenten in zitten. Natuurlijk ben ik er ook
niet op uit om gemeenten die een verstandig beleid hebben gevoerd te straffen
en gemeenten met een nogal royaal uitgavenbeleid te belonen. Dat is natuurlijk
niet de bedoeling. Aan de andere kant wordt echter gezegd dat wij er zo verschrikkelijk
weinig van weten. Aan de ene kant wordt dus gezegd dat het weinig structureel
en veel beleidsafhankelijk is en aan de andere kant dat wij weinig weten van
de overige eigen middelen. Ik vind dat zeer onbevredigend. Ik was echter redelijk
gelukkig met de toezegging dat deze zaak niet wordt gelaten voor wat zij is.
Ik heb begrepen dat deze zaak in de monitor is opgenomen. Dat is op het ogenblik
niet het geval. Ik heb er nog even het schemaatje bij gepakt van het periodiek
onderhoud. Achter "overige eigen middelen" staat dat de gekozen aanpak de
beste keus is en achter "rapportage" staat een streepje. Mag ik op grond van
de hier gevoerde discussie bij de tweede versie van dit schema iets anders
verwachten? Ik hoop dat getracht zal worden om wat meer gegevens te verzamelen,
om te beginnen over de spreiding van de factor overige eigen middelen. Die
gegevens kunnen misschien licht werpen op de vraag of er heel grote verschillen
zijn. Als die er zijn, moet men toch eens wat dieper nagaan of er misschien
enige verbinding is met de structurele kenmerken. Dan wordt, hoop ik, althans
in de komende jaren met deze zaak rekening gehouden.Voorzitter! Ik kom bij de voor ons moeilijke problematiek van de in 1996
nieuw ingedeelde gemeenten. De staatssecretaris stelt dat de peildatum van
31 december 1995 is vastgesteld voor alle gemeenten. Als zij die zou gaan
veranderen, zou dat weliswaar voor Den Bosch en een aantal gemeenten voordelen
meebrengen, maar voor andere gemeenten juist weer nadelen. Het onbevredigende
zit 'm nu juist daarin dat de peildatum afwijkt van de breuklijn. Ik doel
dan op de breuklijn tussen een oude Financiële-verhoudingswet die doorloopt
tot 31 december 1996 en de nieuwe regeling die ingaat op 1 januari 1997. De
beste overbruggingsregeling sluit natuurlijk aan bij die breuklijn. Er zullen
zeker gemeenten zijn die er nadelen van zullen ondervinden als je de peildatum
een jaar verlegt, maar dat zijn dan gemeenten die in 1996 lagere inkomsten
hebben dan in 1995. Die gemeenten hadden op basis van de continuïteit
van de Financiële-verhoudingswet 1984, de oude wet, die verlaging van
de inkomsten geïncasseerd, maar zij worden nu geconfronteerd met een
nieuwe Financiële-verhoudingswet. Ik denk dat de zaak dan beter uit te
leggen zou zijn dan nu, nu wij te maken hebben met een situatie waarin geen
rekening wordt gehouden met de hogere inkomsten van de nieuw ingedeelde gemeenten
in 1996 en er wordt gezegd dat men die klap zelf maar moet opvangen.De staatssecretaris zei iets wat het probleem wat zou kunnen oplossen
of verzachten. Zij zei dat het meer voor de hand ligt om de verfijningsregeling
aan te passen dan te morrelen aan de ingangsdatum of de peildatum van de suppletieregeling.
Het maakt ons niet uit langs welke weg de staatssecretaris het probleem oplost,
maar wij zouden het op prijs stellen als zij toezegt dat zij op korte termijn
in overleg treedt met gemeenten die vrij serieus door deze problematiek worden
getroffen en met hen zoekt naar een oplossing. Het is ook een probleem dat
niet alleen bestaat uit cijfers, maar ook door verwachtingen die zijn ontstaan
op grond waarvan uitgavenniveaus zijn gebaseerd. Wij krijgen gaarne een toezegging
op dat punt.Het antwoord op mijn vragen over Limburg heeft mij bevredigd. De staatssecretaris
gaat de algemene analyse nog afmaken en de meer specifieke punten bekijken.
Wij hopen dat dit een goede verklaring zal opleveren voor de niet verwachte
negatieve effecten hiervan.Ik dank de staatssecretaris van Financiën voor zijn toezegging om
de beperking van de verevening van de onroerendgoedwaarde met 20% tot 30%
te betrekken bij een in de monitor opgenomen onderzoek naar mogelijke negatieve
effecten die ik daarvan verwacht. Mag ik verwachten dat dit punt specifiek
zal worden opgenomen bij een volgende uitgave van alle punten die in de monitor
worden gestopt?Dan de bredere problematiek, namelijk het feit dat je nu wel een verdelingsregeling
maakt, maar dat de omvang van de totale koek daar niet door wordt beïnvloed.
Welke factoren zouden die omvang van het totale Gemeentefonds nu moeten bepalen?
Streef ik naar een normeringssystematiek? Ik zou willen dat er een mogelijkheid
voor was, maar ik zie die op het ogenblik niet. Ik ben van één
ding overtuigd en dat is dat het systeem in zijn huidige vorm goed zou kunnen
werken in tijden dat zaken als inkomsten en uitgaven van Rijk en gemeenten
zich gematigd ontwikkelen met weinig uitschieters. Maar in een periode waarin het evenwicht zoek raakt, zou het systeem ridicule trekken
kunnen vertonen en dat zou wel eens kunnen gebeuren als gevolg van de fors
hogere waardering van onroerend goed en de daarmee vergrote belastingcapaciteit
van de gemeenten.De financiële positie wordt gemeten met twee factoren, de belastingcapaciteit,
de inkomstencapaciteit, en aan de hand van uitgavenmaatstaven. Dan is voor
gemeente A een hogere belastingcapaciteit een reden om te zeggen dat een geringere
algemene uitkering nodig is. Voor gemeente B en voor gemeente C geldt precies
hetzelfde. Maar voor de gemeenten A, B en C bij elkaar geldt het niet. Ik
wil overigens niet voorstellen om een normeringssystematiek van het Gemeentefonds
in deze wet op te nemen, afgezien van het feit dat dit natuurlijk niet mogelijk
is. In elk geval is het wel een probleem dat onder ogen gezien moet worden,
zeker in het kader van de ontwikkeling van de lokale lasten.De heer Rensema (VVD):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun beantwoording. In eerste
termijn heb ik geen opmerkingen gemaakt over Zuid-Limburg en de problematiek
aldaar. Op grond van de aanvaarding van de motie-Van der Hoeven door de Tweede
Kamer zal de situatie van Zuid-Limburg nader bestudeerd worden. Verschillende
collega's hebben wel opmerkingen gemaakt over de problematiek in Zuid-Limburg.
Ik wil mij daarbij graag aansluiten. Ook mijn fractie hecht groot belang aan
een nader onderzoek naar de situatie in Zuid-Limburg. De staatssecretaris
heeft gezegd dat zij zeer actief zal zijn in dat opzicht.Wat de nieuw ingedeelde gemeenten betreft, heeft de staatssecretaris er
ons van overtuigd dat zij tijdig heeft laten weten dat voor de suppletie-uitkering
de peildatum 31 december 1995 is. Uit een oogpunt van rechtmatigheid zit de
staatssecretaris dus goed. Overigens menen wij dat inhoudelijk wel iets te
zeggen is voor het standpunt van 's-Hertogenbosch en andere gemeenten. Wij
hopen dat het mogelijk is om via een verfijningsregeling daaraan nog iets
te doen. Dat mag dan niet bezwaarlijk zijn voor andere gemeenten in die zin
dat zij worden gekort, terwijl zij rekening hebben gehouden met iets anders.
Bij hen zijn verwachtingen gewekt die anders op deze wijze beschadigd worden.
Dat ligt heel gevoelig. Ik denk trouwens dat het moeilijk is om er iets aan
te doen. Als het mogelijk is, zijn wij ervoor, maar wij plaatsen daarbij enige
vraagtekens.Voorzitter! Ik kom tot de situatie van Den Haag en misschien vergelijkbare
gemeenten. De toezegging van de staatssecretaris op dit punt vond ik wat mager.
Ik heb genoteerd dat de bereidheid bestaat om de situatie van Den Haag nog
eens tegen het licht te houden. Dat lijkt mij een toezegging. Kan de staatssecretaris
zeggen wat zij precies bedoeld heeft?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik heb bewust aangegeven dat ik bereid ben om in het licht van de nieuwe
Financiële-verhoudingswet, waarin de OZB-waarde en het tarief een andere
betekenis hebben dan in de thans vigerende wet, de mogelijkheid van tariefsverlaging
met een positieve intentie te willen bezien. Als het specifiek om Den Haag
gaat, vind ik dat het oordeel pas kan worden gegeven op het moment dat wij
kunnen beschikken over het advies van het IFLO. Daarbij dient zeer zorgvuldig
rekening te worden gehouden met alle argumenten die in het geding zijn bij
deze kwestie.De heer Rensema (VVD):Hebt u het gevoel dat u mijn fractie hiermee tegemoetgekomen bent?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ja, dat gevoel heb ik, maar aan het eind van de dag zal moeten blijken
of dit genoeg is.De heer Rensema (VVD):Voorzitter! De tarieven in Den Haag zijn buitengewoon hoog. Wij willen
nogmaals zeggen dat deze herverdeling van het Gemeentefonds bedoeld is voor
de voordeelgemeenten om tot belastingverlaging te kunnen overgaan en niet
bedoeld is om een artikel 12-situatie te beïnvloeden. Natuurlijk moet
aan alle normen betreffende artikel 12 de hand worden gehouden. De sanering
van de gemeentelijke financiën staat natuurlijk voorop. Echter, de bedoeling
is toch dat deze middelen aan de burgers terug worden gegeven. Daar is de
regering van uitgegaan. Prof. Stercks heeft voor ons berekeningen gemaakt
waaruit blijkt dat dit ook zal gebeuren. De vraag rijst vervolgens: waarom
geldt dit dan niet ook voor Den Haag? Wij vinden in dit verband het beroep
op artikel 12 niet voldoende. Den Haag moet, zo komt het ons voor, de mogelijkheid
hebben om althans een gedeelte van het verkregen voordeel aan zijn burgers
terug te geven, omdat dit de bedoeling van deze wet is.De heer Cohen (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Ook ik dank de bewindslieden voor hun antwoorden.
Het is mij opgevallen dat de antwoorden op de meer concrete vragen ook wat
concreter en uitvoeriger waren dan de antwoorden op de vragen met een wat
meer bespiegelend of systematisch element. Het is op die vragen dat ik in
tweede termijn even terugkom.Ik heb aangegeven hoe lang, naar mijn verwachting, deze wet zal meegaan.
Het debat daarover is eigenlijk niet zo bijster interessant. Wellicht kan
over tien of vijftien jaar nog eens worden nagegaan hoe het hiermee is afgelopen.
Wél interessant is het antwoord op de vraag of de regering erin slaagt
om, met het voortdurend vernieuwen van deze wet, dit systeem langer te laten
meegaan. Zeker, het is een wat academisch debat, maar daar houd ik wel van.
Bovendien heb ik op grond van mijn ervaringen, opgedaan met verdeelmodellen
in de universitaire wereld, het gevoel dat die op een gegeven moment ophouden
goed te functioneren. Maar goed, we zullen wel zien hoe dit verder gaat.Een meer systematische vraag heb ik aan de orde gesteld in verband met
de eigenverdiencapaciteit van gemeenten. Ik doel nu op de OZB-problematiek
en alles wat daarmee samenhangt. Ik heb betoogd dat er als gevolg van die
systematiek voor een aantal individuele burgers een echt probleem kan rijzen.
De staatssecretaris van Financiën is hierop ingegaan; hij heeft dit vraagstuk
onderkend. Ik heb gesteld dat men zich op termijn zal moeten afvragen of men
met deze lokale belastingmogelijkheden wel op de goede weg zit.
Moet je niet op een bepaald moment concluderen dat dit juist in het kader
van de lastendruk tot problemen leidt? Ik verzoek de bewindslieden om hierop
in tweede termijn nader in te gaan.De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken heeft naar aanleiding van de
monitoring gezegd dat zij alles wat op dit punt door de Kamer is gevraagd,
toezegt. Ze is bereid om dit alles te bekijken. Voorzitter! Enerzijds is het
prettig om dit te horen, anderzijds maakt dit mij wat bevreesd omdat het daarmee
iets van een vuilnisbak krijgt: stop het er maar in, wij zoeken het wel uit.
Dat is ongetwijfeld niet de bedoeling van de staatssecretaris. Juist omdat
de staatssecretaris heeft toegezegd dat ze deze zaak nog eens zal bekijken,
hecht ik eraan om met betrekking tot de eigenverdiencapaciteit nog eens precies
aan te geven wat mijn fractie van belang vindt om nader aan de orde te stellen.
Welnu, wat de fractie van de PvdA betreft zou de vraag centraal moeten staan
of het gemiddelde OZB-tarief systematisch gezien wel de juiste maatstaf is
voor het berekenen van de belastingcapaciteit van een gemeente. Graag ben
ik desgewenst bereid om hierop een nadere toelichting te geven.Ten slotte richt ik mij op de meer "particuliere" problemen. De staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken ben ik zeer erkentelijk voor het feit dat zij zich,
om het zo te zeggen, "mede-eigenaar" van het probleem van Zuid-Limburg heeft
getoond. Ik hoop van harte dat er voor dit probleem ook echt een oplossing
komt. Ik ben blij met de toezegging dat, als deze kwestie goed wordt gedefinieerd,
er ook een oplossing wordt geboden.Wat de herindelingsgemeenten betreft refereer ik kortheidshalve aan datgene
wat de collega's Van Dijk en Rensema daarover hebben gezegd.Wat Den Haag betreft ben ik wel gelukkig met het antwoord van de staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken. Ik heb haar opmerkingen wel degelijk opgevat als een
toezegging, waarbij ik mij heel goed kan voorstellen dat die toezegging een
geclausuleerde moet zijn in verband met het feit dat er nog meer artikel 12-gemeenten
zijn. Ik kan mij goed voorstellen dat je niet zomaar in het algemeen kunt
zeggen dat die problematiek wordt opgelost. Ik ben er na het antwoord van
de staatssecretaris wel van overtuigd dat er juist voor Den Haag een oplossing
komt.De heer Staal (D66):Voorzitter! Ik dank de staatssecretarissen voor de antwoorden, zeker als
het gaat om de concrete zaken ten aanzien van het Limburgse.Wat de situatie van Den Bosch betreft is het goed als ik ermee volsta,
aan te sluiten bij datgene wat de heer Van Dijk hierover gezegd heeft. Wij
hebben er niet voor niets even overleg over gehad. Geleidelijk aan is het
ons toch helder geworden waar het 'm precies in zit. Ons is ook helder dat,
als er iets moet gebeuren, dit zou moeten gebeuren in de verfijningsregeling.
Ik ben dan ook benieuwd naar de toezegging die de staatssecretaris hierover
kan doen.Net als de vorige spreker heb ik de ervaring dat aan de bespiegelende
zaken wat voorbij is gegaan. Ik kom er toch nog even op terug. In mijn bijdrage
in eerste termijn heb ik met name aandacht gevraagd voor de vrees die bij
ons bestaat voor een opwaartse druk op lokale belastingen. Natuurlijk, ik
ben het met de staatssecretaris van Financiën eens dat de keuze voor
gemeentelijke autonomie er ligt en dat er daarmee ook de keuze voor eigen
belastingen ligt. Dat is zo. De vraag is echter waar wij geleidelijk aan terechtkomen.
In eerste termijn veronderstelde ik dat het feit dat de gemeentelijke verdiencapaciteit
zo in de formule zit zoals zij daarin is opgenomen, er eigenlijk toe leidt
dat gemeenten die capaciteit snel zullen opvullen, omdat zij er anders op
achteruitgaan. Is die veronderstelling juist? Als zij juist is, betekent het
dat wij heel erg snel aan het plafond van de gemeentelijke mogelijkheden zitten.
Als wij dat met z'n allen in het land doen, wat blijft er dan nog over van
die autonomie op het terrein van de gemeentelijke belastingen? Dat zegt iets
over de toekomst van de eigenverdiencapaciteit. Ik ben benieuwd naar de reactie
hierop van de regering.Het kan zijn dat ik het gemist heb, maar ik heb en passant gevraagd naar
een reactie van de regering op de discussie over de vraag of de Rekenkamer
in de toekomst wellicht het orgaan moet zijn dat de gemeentelijke inkomsten
en uitgaven controleert. Het is een recente discussie en ik ben benieuwd naar
de reactie van de regering hierop.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Er is toegezegd dat alle verzoeken om monitoring ingewilligd
zijn of worden. Ik dank de bewindslieden voor die toezegging.Ik had de hoop uitgesproken dat de jaarlijkse onderhoudsrapportages interessante
lectuur zouden vormen. De staatssecretarissen zijn daar verder niet op ingegaan.
Ik hoop inderdaad dat het geen obligate verhaaltjes worden, maar dat er ieder
jaar iets in staat waarmee wij iets kunnen doen.Naast andere vragen die ik gesteld heb, heb ik in eerste termijn ook gevraagd
of er in de eerstvolgende onderhoudsrapportage iets gezegd kan worden over
gemeenten die onder het restrictieve beleid vallen. Dat gaat veel verder dan
de toezegging van de bewindslieden dat het onder monitoring valt.Het volgende punt betreft de gemeente Den Haag als artikel 12-gemeente.
De bewindslieden zijn er uitgebreid op ingegaan. Het is inderdaad zo dat het
artikel 12-gemeenten niet toegestaan is, handelingen te verrichten die hun
financiële positie verslechteren. Ik ben blij met de principebereidheid
van de regering om eventuele verlagingen van het OZB-tarief te bezien, tegen
het licht te houden. Als ik op mijn plaats in de zaal zit, kijk ik tegen het
diffuse licht in. De regering zei dat de principebereidheid heel geclausuleerd
moet zijn. Zij heeft het terecht heel voorzichtig geformuleerd. Maar Den Haag
is natuurlijk een gemeente die in een heel bijzondere positie verkeert, want
Den Haag is de enige gemeente in het kader van de Financiële-verhoudingswet
in Nederland, die zowel een artikel 12-gemeente is als een voordeelgemeente.
Het heeft dus geen uitwerking op andere gemeenten als u in dit kader voor
Den Haag iets zou onderzoeken, want het geldt slechts voor dit specifieke
geval. De heren Rensema en Cohen zijn op dit punt teruggekomen en de heer
Cohen sprak in dit verband over een toezegging. Ik zou willen vragen of deze
reactie van de staatssecretaris meer is dan wat er voor de behandeling in
deze Kamer aan de orde was. Ik ben daar benieuwd naar.Ik sluit mij wat de heringedeelde gemeenten en het overgangsjaar 1995
betreft, helemaal aan bij wat collega Van Dijk van het CDA daarover heeft
gezegd. Ik ben benieuwd naar het antwoord op zijn bijdrage.Vervolgens wil ik graag van de staatssecretaris horen wanneer het onderzoek
door de Raad voor de gemeentefinanciën met betrekking tot de industriegemeenten,
zal zijn afgerond. Weet de staatssecretaris al wat dit betekent voor de positie
van de industriegemeenten?Ik heb begrepen dat het plan van aanpak voor de decentralisatie van de
huisvestingsvoorziening aan het einde van dit najaar wordt uitgebracht. Kan
de staatssecretaris alvast een tipje van de sluier oplichten? Komt er iets
nieuws uit dat plan van aanpak naar voren?Voorzitter! Ik was mijn bijdrage geëindigd met het weergeven van
een klacht dat landelijke politici zich niet goed bewust zijn van de uitwerking
van wetgeving in de praktijk en dat zij ook niet op de hoogte zijn van de
effecten van de opeenstapeling van wetgeving in verschillende sectoren. De
staatssecretaris is daar niet op ingegaan. Dat kan betekenen dat zij zich
daar zeer wel van bewust is maar dat zij zich niet erg druk kan maken om wetgeving
op het terrein van een andere bewindspersoon en dat zij daar niets over wil
zeggen. Ik kreeg de indruk dat zij niet haar vingers hieraan wilde branden.
Toch zou ik willen weten of zij wel rekening houdt met verschillende wetten
op diverse sectoren die samenkomen op gemeentelijk terrein. Het voorbeeld
dat ik gaf van een voordeel dat via de Financiële-verhoudingswet de voordeur
in komt en dat via de decentralisatie huisvesting de achterdeur weer uit gaat,
geeft aan dat zo'n gemeente helemaal niets heeft aan het extra geld dat zij
via de Financiële-verhoudingswet krijgt. Dat heeft voor de gemeente geen
enkel gunstig effect. Ik ben benieuwd of de staatssecretaris daar nu verder
op wil ingaan.De heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter! Ook ik dank beide staatssecretarissen voor hun
reactie. In tweede termijn wil ik nog even stilstaan bij de drie knelpunten
die ik in eerste termijn heb genoemd, maar ik zal dat vergeleken met mijn
eerste termijn in omgekeerde volgorde doen.Ik begin met de kwestie van de overige eigen middelen en ik betrek daarbij
onder andere de positie van de gemeente Apeldoorn. De staatssecretaris had
in de stukken al geconstateerd, dat het Cebeon geen verband had kunnen ontdekken
tussen bepaalde structuurkenmerken en de inkomsten uit de overige eigen middelen.
Het is voor waarschijnlijk te houden dat het Cebeon bij die structuurkenmerken
gedacht heeft aan sociale structuurkenmerken, maar ik meen in mijn eerste
termijn, gegeven de casus van een nutsbedrijf en nutsaansluitingen, duidelijk
gemaakt te hebben dat het mogelijk is dat er sprake is van fysieke structuurkenmerken.
Ik heb daarbij de afgrijselijk term omgevingsadressendichtheid laten vallen.
Nu heeft de staatssecretaris in haar reactie gezegd, dat er nader onderzoek
komt in het kader van de monitoring op dit punt. Ik geef in tweede termijn
nog graag de suggestie mee dat ook kan worden gezocht naar een fysiek structuurkenmerk.
Ik verwijs hiervoor naar de discussie over Zuid-Limburg. De staatssecretaris
stelde dat zij een onbevredigend gevoel heeft overgehouden over de effecten
van de nieuwe wet voor Zuid-Limburg. Zij zal nagaan of dat onbevredigende
gevoel door onderzoek onderbouwd kan worden. Dat is een bepaalde insteek om
onderzoek aan te pakken, een insteek die ik ook ten aanzien van de overige
eigen middelen zou willen aanbevelen.Ik kom te spreken over de artikel 12-gemeenten, waaronder Den Haag. Ik
zal hierop niet meer uitvoerig ingaan. In eerste termijn heb ik al nadrukkelijk
een reserve in acht genomen. Als er sprake zou kunnen zijn van een verlaging
van de tarieven OZB, mag die verlaging in elk geval niet verder gaan dan tot
aan de artikel 12-norm. Er kan volgens ons geen sprake van zijn dat men onder
die norm komt en dat op enigerlei wijze het principe wordt aangetast dat de
staatssecretaris zelf ook heeft genoemd, namelijk dat de regels het niet toestaan
om de eigen inkomsten te verlagen in de artikel 12-situatie. Overigens zal
de staatssecretaris in het voorjaar van 1997 een beschikking moeten treffen
naar aanleiding van het rapport van de IFLO. Het is bekend welk standpunt
de IFLO op dit moment inneemt. Er is waarschijnlijk nog wel een stevig debatje
met de inspectie nodig! Ik wens de staatssecretaris daar sterkte bij en ik
hoop op succes voor Den Haag.Dan kom ik tot slot bij de herindelingsgemeenten. Ik sluit mij in grote
lijnen aan bij hetgeen de heer Van Dijk hierover heeft gezegd. Niettemin wijs
ik erop dat ik in eerste termijn blijk heb gegeven van ten minste het gevoelen
dat hier mogelijk van een eenmalig extra effect als gevolg van de herindeling
gebruik wordt gemaakt om dat effect vervolgens te verdisconteren in de suppletieregeling.
Het is de vraag of dat intrinsiek, materieel terecht is. Formeel klopt het
wel. Ik ben het met de heer Van Dijk eens dat zolang de oude wet geldt, in
principe ook het regime van de oude wet als vertrekpunt gekozen moet worden.
De staatssecretaris zegt: men wist tijdig dat voor de suppletieregeling 31
januari 1995 zou gelden. Als dat het geval is, vervalt in ieder geval de materiële
aanspraak. Ik verzet mij dus niet tegen enige aanpassing, maar ga evenals
de heer Rensema uit van de restrictie dat het niet tot te grote consequenties
mag leiden voor andere gemeenten. Want dan raken wij opnieuw een eind van
huis.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Mijnheer de voorzitter! Ik zal proberen om in te gaan op een aantal kwesties
die in de tweede termijn nog aan de orde zijn gesteld. De heer Van Dijk heeft
aangegeven, de discussie over het rekentarief op dit moment niet te zullen
aangaan. Zijn interpretatie is: als er omstandigheden ontstaan waarbij er
bij gemeenten fors beneden het huidige rekentarief wordt gewerkt, is er aanleiding
om iets te doen. Ik vind dit een correcte interpretatie van wat ik beoogde
te zeggen in eerste termijn.Onder anderen de heer Holdijk is in tweede termijn nog ingegaan op de
overige eigen middelen. Ik meen dat ik niet stellig ben geweest in mijn uitspraken
over Cebeon en de RGF. Ik heb geprobeerd aan te geven dat wij op dit moment
over onvoldoende precieze informatie beschikken. Het kost veel tijd en geld
om die gegevens te achterhalen. De indicaties die er zijn,
bijvoorbeeld van de RGF, wijzen eerder in de richting van eigen gemeentelijk
beleid dan in de richting van structuurkenmerken. Ik vind dat van belang.
Bij de monitoring zullen wij conform datgene wat daarover zowel door de heer
Van Dijk als de heer Holdijk is gezegd, letten op die overige eigen middelen.
Dat gebeurt dan in aanvulling op wat wij tot nu toe in het plan van aanpak
hebben opgenomen. Gelet op de manier waarop hier over deze kwestie wordt geredeneerd
en geoordeeld, vind ik dat er voldoende aanleiding is om hier serieus verder
naar te kijken. Dat zullen wij graag doen. Daarbij zullen wij elementen als
spreiding en dergelijke uiteraard betrekken.De heer Van Dijk heeft nog eens gesproken over de gemeenten die als gevolg
van de herindeling per 1996 te maken hebben gekregen met een andere financiële
bijdrage. Hij zei: door in feite te kiezen voor een datum in 1995, wijkt de
peildatum af van de breuklijn tussen de vigerende Financiële-verhoudingswet
en de nieuwe Financiële-verhoudingswet. Op zichzelf is dat zo, maar deze
stelling geldt voor zeer veel materiaal dat is gebruikt om te komen tot een
uitkering over 1997. Zeer veel elementen van het basismateriaal zijn niet
gefundeerd op de peildatum van 1 januari 1997, omdat op het moment van het
ingaan van de wet de gegevens over 1997 niet bekend waren. Wij werken dus
met oude gegevens. De bedoeling is om tijdens de uitvoering van de Financiële-verhoudingswet
de gegevens voortdurend te actualiseren. Zeer veel gegevens voor de uitvoering
van de Financiële-verhoudingswet per 1997 zijn echter gebaseerd op cijfermateriaal
van 1995. Er is in de systematiek altijd sprake van een naijleffect. Daarbij
moet gedacht worden aan factoren die groei van uitkeringen bevorderen en aan
een situatie van teruggang. Ik vind het fixeren van de suppletieregeling op
1995 ook in de systematiek van de wet geen probleem. Natuurlijk kun je zeggen
dat met het verschuiven van die datum er meer verschuift. Je kunt ook zeggen
dat sommigen niet op het voordeel hadden moeten rekenen. Inmiddels hebben
wij echter wel te maken met een langdurige voorbereidingsperiode van de wet
zelf, een behandeling in de Tweede Kamer en een behandeling nu in de Eerste
Kamer. Er mag dan in redelijkheid op gerekend worden, dat de peildatum van
1995 wordt gehandhaafd. Dat is natuurlijk niet het geval als deze hele Kamer
zich tegen deze wet zou verzetten. Ik heb daarom het idee, dat je tegenover
de gemeenten die nadeel zouden ondervinden van een andere handelwijze, je
met die andere handelwijze te werk gaat op een manier die de rijksoverheid
niet zou moeten willen.Voorzitter! Er is gevraagd of voor Den Bosch het probleem uiteindelijk
wordt opgelost. In ieder geval wordt dat niet opgelost langs de lijn van het
aanpassen van de suppletiepeildatum. Daar wordt hier ook niet om gevraagd.
De gevolgen van een dergelijke aanpassing zijn naar mijn mening onevenredig
groot voor alle andere betrokken gemeenten. Daarom zou je zoiets niet moeten
doen. Dan blijft de vraag over of je met een aanpassing van de verfijningsregeling
gemeentelijke herindeling wilt bewerkstelligen dat je iets doet voor Den Bosch.
Ik heb in eerste termijn proberen uit te leggen dat een dergelijke actie redelijk
geoordeeld niet nodig is. Ik begrijp heel goed dat hier het gevoelen leeft,
dat misschien toch iets van een gebaar gemaakt zou moeten worden. Ik wijs
echter in alle redelijkheid op het volgende. Voor Den Bosch is in de overgang
van de situatie van 1995 naar die van 1997 op basis van de Financiële-verhoudingswet
1984 geld met een grootschalig effect toegekend, maar dat is het gevolg van
de schaaleffectfactoren van de Financiële-verhoudingswet 1984 en die
heeft absoluut geen enkele relatie met toegenomen kosten voor de gemeente
Den Bosch. Als dat laatste wel het geval zou zijn, zou ik zeggen: er is iets
redelijks in de redenering. Dit is echter gewoon niet het geval. Voorzover
er incidentele kosten zijn die te maken hebben met de herindeling, voorziet
de oude regeling met betrekking tot de verfijning ruimschoots in de behoefte.
Ik ben dan ook geneigd om, alles overziend, het zo te laten als het nu is.
Ik vind het probleem niet van een zodanige omvang, dat een oplossing werkelijk
noodzakelijk is. Alles wat je doet, elke gulden die je meer uitgeeft aan Den
Bosch, gaat bovendien ten koste van de gezamenlijke andere gemeenten. Er is
geen budget buiten het Gemeentefonds beschikbaar. Alle andere gemeenten zouden
dat dus moeten opbrengen. Daar zijn ook nadeelgemeenten bij die als gevolg
hiervan hun nadeel toegenomen zouden zien. Dat staat, alles overziend, niet
in verhouding tot de omvang van het probleem van Den Bosch. Ik ben geneigd
om op dit punt een behoorlijke terughoudendheid in acht te nemen.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter! Er zijn twee mogelijke misverstanden. Ik doe een beroep op
de staatssecretaris om die op te lossen. In de eerste plaats betreft dat de
vraag: konden deze gemeenten in een voldoende vroegtijdig stadium weten dat
gekozen was voor de peildatum 31 december 1995 voor de toepassing van de suppletieregeling?
Ik hoorde de heer Holdijk zojuist zeggen dat hij dat inderdaad uit het antwoord
van de staatssecretaris had begrepen en dat men dus met die peildatum rekening
had kunnen houden. 's-Hertogenbosch heeft daar andere ideeën over. Kan
de staatssecretaris mij vertellen op welke precieze datum en met welk instrument
bekend is gemaakt wat de peildatum voor de suppletieregeling was?In de tweede plaats bestaat tussen de staatssecretaris en de gemeente
verschil van mening over de echte financiële problemen van Den Bosch.
Zij zegt: er hebben geen kosten tegenover gestaan, dus er is helemaal geen
sprake van financiële problemen. Den Bosch en een aantal andere gemeenten
zeggen dat er wel een financieel probleem is. Zij hebben in 1996 een hogere
uitkering gekregen. Zij gingen ervan uit dat die geleidelijk aan zou worden
afgebouwd. Op grond daarvan zijn zij verplichtingen aangegaan, naar ik meen
in de vorm van een tariefsverlaging. De peildatum 31 december 1995 schept
voor die gemeenten niet alleen papieren problemen, maar ook werkelijke problemen.
Is de staatssecretaris bereid nog eens na te gaan welk standpunt nu het dichtst
bij de werkelijkheid ligt: dat van haar of dat van Den Bosch? Ik gebruik Den
Bosch dan even als pars pro toto voor de hele groep gemeenten die hebben gemeld
dat zij nadelen hebben. Als blijkt dat inderdaad onzekerheid kon ontstaan
over de peildatum en dat daardoor inderdaad financiële problemen zijn
gerezen, is de staatssecretaris dan bereid om met Den Bosch naar een oplossing
van die problemen te zoeken? Welke instrumenten zij daarbij
dan gebruikt, moet zij zelf weten.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik heb op dit moment geen datum paraat of bij de hand waarop bekend kon
worden geacht dat de peildatum 31 december 1995 aan de orde was. Wat ik wel
weet, is dat hieraan voor de eerste keer formeel publiciteit is geschonken
bij het aanbieden van het onderhavige wetsvoorstel aan de Kamer. Het is ook
in de juni- en septembercirculaire gemeld, zij het onder het voorbehoud van
aanvaarding van het wetsvoorstel.De heer Van Dijk (CDA):Dat was ook mijn impressie. De Tweede Kamer was tijdens de behandeling
van het wetsvoorstel niet op de hoogte van dit feit. Zij heeft u daarover
ook vragen gesteld. Mij wordt gemeld dat pas in juni van dit jaar bekend was
dat dit de peildatum zou zijn. Dat is natuurlijk vrij laat.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Het is heel gebruikelijk dat wij de gemeenten in juni informeren over
hun financiële omstandigheden voor het daaropvolgende jaar. De junicirculaire
is daarvoor de eerste aankondiging. Helaas moeten wij dat soms in september
corrigeren. Maar desalniettemin is juni al jaren hét moment, waarop
de rijksoverheid de decentrale overheden informeert over dat, wat zij voor
het jaar daarop aan financiële mogelijkheden kunnen verwachten. Een half
jaar van tevoren is dus gebruikelijk. Nogmaals, dat is al jaren zo, en daar
werken alle gemeenten mee. Als ik kijk naar het aantal telefoontjes dat op
mijn departement is binnengekomen over interpretatie van stukken, peildata
en wat dies meer zij, zie ik dat anderen die daarover vragen hadden na betrekkelijk
eenvoudige verwijzingen naar stukken en feiten inderdaad de conclusie trokken
dat wij terecht een beroep deden op deze data. Ik moet daarom vaststellen
dat veel gemeenten – ook gemeenten die nadeel ondervinden van de peildatum
1995 – met mij dezelfde conclusie trekken, en dat Den Bosch dat niet
doet. Ik heb daarom echt het idee dat Den Bosch ten minste in juni kón
weten dat dit de peildatum zou zijn, maar daaraan is het een en ander voorafgegaan.
Ik denk dat van Den Bosch in redelijkheid gevraagd kan worden, er gewoon van
uit te gaan dat de peildatum 1995 geldt.Den Bosch heeft geen extra kosten als gevolg van de herindeling, althans
niet anders dan de incidentele overgangskosten, waarvoor een andere regeling
geldt, namelijk de verfijningsregeling. Het is waar dat bij de inrichting
van de nieuwe gemeente een tariefsegalisatie, met als materieel effect een
zekere verlaging in het Bossche deel, heeft plaatsgevonden, wat natuurlijk
betaald is uit de begroting van Den Bosch. Als Den Bosch ervoor kiest om dat
structureel te laten zijn, moet het ervoor zorgen dat het in de begroting
de structurele consequenties daarvan verwerkt. Dat is, met alle respect, tamelijk
gebruikelijk in gemeentebegrotingen. Hoe je het ook wendt of keert, je mag
in redelijkheid van Den Bosch verwachten dat het dat gewoon verder netjes
oplost. Ook tegen de achtergrond van andere nadeelgemeenten ligt het niet
voor de hand, Den Bosch meer tegemoet te komen. Het heeft immers op basis
van de bestaande verfijningsregeling en de suppletieregeling werkelijk een
redelijke overgangsbijdrage tegemoet te zien.Ik kom toe aan Den Haag en artikel 12. Ik wil er geen misverstand over
laten bestaan dat bij het kabinet de politieke bereidheid bestaat om in het
licht van de nieuwe Financiële-verhoudingswet het onderdeel van het artikel
12-beleid dat toeziet op het tariefsniveau van hetzelfde artikel, bij te stellen.
Maar ik heb het heel bewust voorzichtig en zeer geclausuleerd geformuleerd,
omdat ik niet de verwachting wil wekken dat een artikel 12-gemeente als Den
Haag in een positie zou zijn om op korte termijn forse tariefsverlagingen
door te voeren. Elke tariefsverlaging die Den Haag doorvoert gaat immers,
hoe je het wendt of keert, ten laste van de gezamenlijke andere gemeenten.
Met een gemeente van de omvang van Den Haag gaat dat al snel om vele tientallen
miljoenen guldens. Uit een oogpunt van bescherming van die andere gemeenten
wil ik hierbij een zekere voorzichtigheid in acht nemen. Dat laat onverlet
het feit dat wij de politieke bereidheid hebben, dit probleem in het licht
van artikel 12-beleid absoluut serieus te bezien.De heer Cohen heeft in zijn beschouwing wat algemener gereageerd op de
vraag, hoe om te gaan met de nieuwe Financiële-verhoudingswet, de eigenverdiencapaciteit
en alles wat daarmee annex is. Wij hebben beoogd, een combinatie van stabiliteit
en dynamiek in het systeem van de nieuwe Financiële-verhoudingswet onder
te brengen, in de verwachting dat de stabiliteit, de kostengeoriënteerdheid
en wat daarmee samenhangt een voldoende basis kunnen zijn voor een langere
periode. Over de vraag, hoe lang dat uiteindelijk echt zal blijken te zijn,
valt op dit moment natuurlijk niets te zeggen. Maar wij hebben de verwachting
en de hoop, dat door die combinatie van stabiliteit en dynamiek, van aanpassing
aan wisselende omstandigheden, er een geleidelijk systeem van voortdurende
beweging en aansluiting op feitelijke omstandigheden van gemeenten ontstaat.
Of dat lukt, zal moeten blijken. Dit is inderdaad een hooggespannen, maar
wel redelijke verwachting van de uitwerking van de nieuwe Financiële-verhoudingswet.Ik heb goed begrepen wat de bedoeling van de heer Cohen is met betrekking
tot het OZB-tarief. Wij zullen daaraan bij de monitoring aandacht besteden.Voorzitter! Uit de reacties van de woordvoerders in tweede termijn maak
ik op dat ik in eerste termijn voldoende ben ingegaan op de situatie in Zuid-Limburg.
Er zal bezien worden op welke wijze daar in de komende tijd mee omgegaan kan
worden.Ik heb inderdaad nog niet gereageerd op de suggestie van de heer Staal
om een soort rekenkamer voor decentrale overheden in te stellen. Voorzitter!
Bij de laatste wijziging van de Gemeentewet is doelbewust ervoor gekozen om
gemeenten rechtmatigheids- en doelmatigheidstoetsen tot stand te doen brengen.
Deze wijziging is van vrij recente datum. De vormgeving van die toetsing is
op dit moment nog in ontwikkeling. Het is goed en nuttig, gemeenten daarvoor
de tijd te geven. Ik weet overigens dat de VNG met de accountantsbureaus die
het grootste aandeel hebben in de gemeentelijke controle, overlegt over de
wijze waarop die doelmatigheidstoets ingevuld kan worden. Van onze kant is
er geen bezwaar om in het kader van het overleg dat toch met de VNG gevoerd
wordt, na te gaan of vormen van rekenkamerachtige doelmatigheidstoetsen
door gemeenten als aanvulling gewenst worden. Aan de hand van die discussie
zal dit dossier nader bestudeerd moeten worden.Mevrouw Schoondergang hoopt dat de onderhoudsrapportage interessante lectuur
zal zijn. Dat hoop ik met haar. Het is de bedoeling dat er nuttig werk wordt
verricht ten behoeve van de stabiliteit en de houdbaarheid van het financiële
verdeelsysteem op langere termijn.Ik ben graag bereid om een uiterste poging te doen om de kwestie van het
restrictief beleid bij de eerste onderhoudsrapportage nader uit te diepen.Mijn toezegging inzake de artikel 12-gemeenten is niet ruimer dan hetgeen
ik tijdens de schriftelijke gedachtewisseling en tijdens de plenaire behandeling
in de Tweede Kamer naar voren heb gebracht. Een en ander heeft wel te maken
met de fase van beleidsontwikkeling binnen de regering. Ik wens enige voorzichtigheid
in acht te nemen, niet om dit onderwerp af te houden, maar wel om onszelf
de gelegenheid te geven tot een zeer zorgvuldig afgewogen oordeel te komen.Voorzitter! Ik kan nu geen tipjes van sluiers oplichten over onderwerpen
waarnaar op dit moment studie wordt verricht. Dit geldt voor de industriegemeenten
en voor de voorbereiding van het plan van aanpak decentralisatie huisvesting.
Wij moeten eerst de nadere resultaten van de studies afwachten. Daarna kunnen
wij hier ruimschoots op ingaan.In ben in eerste termijn niet uitvoerig ingegaan op de kwalificatie van
het gedrag van landelijke politici die mevrouw Schoondergang heeft gegeven.
Als kabinetslid heb ik de neiging om vooral voor mijzelf en voor het kabinet
te spreken. Datgene wat anderen in deze Haagse wereld doen, laat ik voor het
oordeel van die anderen. Het beleid van het kabinet is zeer bewust om bij
het opstellen van een wet als deze, maar ook bij andere maatregelen, na te
gaan voor welke problemen decentrale overheden komen te staan. Dat is soms
aanleiding om de invoering van een wet bijvoorbeeld een jaar uit te stellen.
Dat hebben wij heel recent in de Tweede Kamer aan de orde gehad bij de WSW
of de WIW. Het commentaar van de VNG was van dien aard dat het voor ons aanleiding
was om even tijd te nemen om te kijken of allerlei uitvoeringskwesties voldoende
konden worden uitonderhandeld, voorzien en voorbereid om een goede invoering
van die wet mogelijk te maken. Ik hoop dat de regering waar blijft maken dat
zij rekening houdt met de wijze waarop decentrale overheden onze wetten moeten
uitvoeren en opvangen.Het saldo van de combinatie van de nieuwe Financiële-verhoudingswet
en de decentralisatie van huisvesting van onderwijs zou nul zijn. Er zijn
voorbeelden waarbij het saldo nul is, maar er zijn ook voorbeelden waarbij
het saldo negatief of positief is. Dat is de consequentie van het ineenvoegen
van meerdere wetten en financiële regelingen. Het eindresultaat is daarmee
nog niet onvoldoende, onterecht of onbedoeld.Ik ben het eens met de heer Holdijk dat bij tariefsverlagingen OZB de
artikel 12-norm als grens in acht genomen moet worden. Je kunt hooguit discussiëren
over datgene wat daarboven zit. Daarmee is nog geen norm gegeven voor de onderkant,
want die discussie is nog lang niet afgerond.Staatssecretaris Vermeend:Mijnheer de voorzitter! Uitgedaagd om aan te geven wat hij dan wilde,
heeft de heer Van Dijk gezegd dat hij ook geen normeringssystematiek wil.
Hij heeft gezegd: je zal maar met het probleem zitten welke systematiek je
hiervoor moet ontwerpen.Hij heeft aandacht gevraagd voor het mogelijk in het systeem sluipen van
ridiculiteiten in de loop der jaren. Het bestuursakkoord dat het Rijk, de
VNG en het IPO hebben gesloten, beoogt ook om flexibiliteit te scheppen. Niet
voor niets is er jaarlijks voorjaarsoverleg en najaarsoverleg. Door die flexibiliteit
kunnen een aantal mogelijke ridiculiteiten worden voorkomen.De heer Cohen heeft gevraagd om bredere bespiegelingen over waar wij heen
gaan met het belastinggebied van de lagere overheden. Ik zou dat graag doen,
maar dan worden het heel lange bespiegelingen. Als ik enthousiast word, kan
ik daarover blijven doorgaan, maar dat is niet de bedoeling. Ik ben wat terughoudend
op dit terrein, omdat de nota Lokale lastendruk nog besproken moet worden
in de Tweede Kamer. Het kabinet komt in de loop van 1997 met het aanvullend
onderzoek naar de lokale lasten van het bedrijfsleven.Ik heb al eerder te kennen gegeven dat ik geen voorstander ben van verdere
verruiming van het belastinggebied voor gemeenten. De heer Cohen vraagt tussen
de regels door of het niet goed zou zijn, als wij wat teruggaan. Als ik daarover
uitspraken zou willen doen, vraagt dat afstemming binnen het kabinet. Ik ben
al ver gegaan door te zeggen dat ik geen voorstander ben van verruiming van
het belastinggebied. Het is niet voor niets dat dit kabinet gekomen is met
een nota Lokale lastendruk. Het is ook niet voor niets dat het kabinet komt
met een nader onderzoek naar de lokale lasten voor het bedrijfsleven. Wij
hebben er belang bij, eerst te zorgen voor voldoende informatie, alvorens
bespiegelingen te houden en tot besluitvorming over te gaan.De heer Cohen (PvdA):Voorzitter! Ik weet niet of je tussen de regels door kunt "luisteren",
maar ik heb het geprobeerd en ik dank de staatssecretaris voor dit antwoord!Staatssecretaris Vermeend:Voorzitter! De heer Staal heeft gevraagd waar wij terechtkomen. Dat vraagt
om bespiegelingen. Ik heb in de Miljoenennota kenbaar gemaakt dat het kabinet
komt met een verkenning van de richting waarin het belastingstelsel van Nederland
zich moet ontwikkelen in de 21ste eeuw. Ik neem aan dat in ieder geval het
gemeentelijke belastinggebied daarvan een onderdeel zal uitmaken. Je kunt
het gemeentelijke belastinggebied niet los zien van het stelsel dat je ontwikkelt
voor de 21ste eeuw, gezien de ontwikkelingen in de ons omringende landen.Voorzitter! Ik meen dat er geen andere vragen gesteld waren.De beraadslaging wordt gesloten.De wetsvoorstellen worden zonder stemming aangenomen.Sluiting 17.43 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-91-115.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl