Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten omtrent de straf van onbetaalde arbeid ten algemenen nutte (taakstraffen) (26114)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 2930-2954

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-01-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 38, pagina 2930-2954

19-01-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26114Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woensdag 19 januari 2000)Pagina 2909-2909
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten omtrent de straf van onbetaalde arbeid ten algemenen nutte (taakstraffen) (26114)Pagina 2930-2954
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet in verband met de invoering van een vernieuwd concessiestelsel voor de landelijke publieke omroep (26660)Pagina 2909-2930
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 19 januari 2000)Pagina 2954-2954

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 121 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van
Strafvordering en enige andere wetten omtrent de straf van onbetaalde arbeid
ten algemenen nutte (taakstraffen) (26114).(Zie vergadering van 18 januari 2000.)De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister Korthals:Voorzitter! Met belangstelling heb ik gisteren geluisterd naar de inbreng
van de verschillende fracties. Als ik de reacties goed inschat, kan ik zeggen
dat men het met een belangrijk deel van de onderwerpen eens is. Niettemin
zijn er door de verschillende fracties kritische vragen gesteld en met name
over het draagvlak van de taakstraffen in de samenleving. Ik zal een poging
doen om alle gestelde vragen naar tevredenheid te beantwoorden, maar het zal
op voorhand duidelijk zijn dat ik niet iedereen tevreden kan stellen, aangezien
sommige standpunten diametraal tegenover elkaar staan.Voorzitter! De taakstraf vormt inmiddels een onmisbaar onderdeel van ons
tegenwoordige sanctiepalet. De huidige wettelijke regeling die na een lange
periode van experimenteren tot stand is gekomen, bestaat alweer ruim tien
jaar en heeft haar waarde intussen bewezen. De bedoeling van het voorliggende
wetsvoorstel is dan ook niet om ingrijpende wijzigingen aan te brengen in
deze sancties. Waar het ons om gaat, is de wet aan te passen aan de ervaringen
die tot nu toe zijn opgedaan en aan ontwikkelingen die voor de komende jaren
zijn voorzien. Het is daarbij niet de bedoeling om in alle gevallen zoveel
mogelijk een taakstraf op te leggen, maar het is de bedoeling om de taakstraffen
daar toe te passen waar het de meest aangewezen sanctie is. Dit geldt mijns
inziens voor alle straffen, ook voor de vrijheidsstraf en de straf van geldboete.Daarmee kom ik meteen aan een aantal opmerkingen die door de fracties
zijn gemaakt. De heer Rouvoet stelt voor, de oplegging van een taakstraf ook
mogelijk te maken ten aanzien van overtredingen die tot nu toe alleen met
een geldboete worden bedreigd. Met dit voorstel zou naar mijn oordeel het
strafklimaat worden verzwaard. De taakstraf is immers een zwaardere sanctie
dan de geldboete. Het is niet de bedoeling van het wetsvoorstel om zo'n strafverzwaring
te bewerkstelligen, nog afgezien van de kosten die dit mee zal brengen, hoewel
dit – ik zeg dit eigenlijk ten overvloede – nooit de belangrijkste
overweging mag zijn. Deze onderlinge positionering van sancties is ook de
reden waarom bij het mislukken van een taakstraf wel vervangende hechtenis
ten uitvoer wordt gelegd en geen vervangende geldboete. Dat is immers een
lichtere sanctie dan de taakstraf.Ook mevrouw Halsema maakt zich zorgen over een verzwaring van het strafklimaat.
Zij heeft gevraagd hoe ik zal voorkomen dat straks een taakstraf wordt opgelegd
waar nu nog een boete of een voorwaardelijke vrijheidsstraf wordt opgelegd.
Over de geldboete heb ik zojuist al gesproken in antwoord op een vraag van
de heer Rouvoet. Het wetsvoorstel maakt geen taakstraffen mogelijk waar nu
alleen een geldboete kan worden opgelegd. Ten aanzien van voorwaardelijke
veroordeling brengt het wetsvoorstel in zoverre een wijziging aan dat de leerstraf
een hoofdstraf wordt en dus niet meer als voorwaardelijke straf hoeft te worden
opgelegd. Ook hier is geen sprake van een verzwaring van het strafklimaat,
maar van een betere regeling van een waardevolle sanctie.Voorzitter! Het principe om taakstraffen daar op te leggen waar dit het
meest aangewezen is, raakt nauw aan het vraagstuk van zeden- en geweldsdelicten.
De heer Van de Camp stelt voor en de heer Van der Staaij gaf als mogelijkheid
om wettelijke maatregelen te nemen waardoor bij zeden- en geweldsdelicten
nooit een taakstraf kan worden opgelegd. De heer Van de Camp heeft een amendement
op stuk nr. 11 ingediend, beogende om bepaalde delictcategorieën wettelijk
uit te sluiten. De heer Van der Staaij suggereerde een algemene grens aan
te brengen voor delicten met een strafbedreiging van zes jaar of meer. Hoewel
ik de bezorgdheid die hieruit spreekt zeker deel ben ik van mening dat dergelijke
maatregelen hun doel voorbij zouden schieten. In de eerste plaats zou hiermee
de systematiek van het Wetboek van Strafrecht worden aangetast. Terzake van
elk delict, hoe zwaar ook, is immers ook een geldelijke wettelijke boete mogelijk,
terwijl het toch voor iedereen duidelijk is dat bijvoorbeeld in geval van
moord een geldboete geen passende straf is. Bovendien zou volledig voorbij
worden gegaan aan de individuele afweging die zozeer van belang is om in ieder
afzonderlijk geval de meest passende sanctie op te leggen.Dit neemt natuurlijk niet weg dat er wel een logisch verband moet zijn
tussen het gepleegde delict en de soort sanctie die wordt opgelegd. De ernst
van het één moet in verhouding zijn met de zwaarte van het ander.
Daarom heb ik het OM gevraagd over dit onderwerp een richtlijn op te stellen.
Die richtlijn is vanochtend, tijdens de overlegvergadering van de PG's en
mijzelf, vastgesteld. Deze richtlijn of aanwijzing, zoals wij het tegenwoordig
noemen, zal in de Staatscourant worden gepubliceerd zodat de Kamer er kennis
van kan nemen. Overigens ben ik best bereid om een exemplaar naar de Kamer
te zenden.In deze aanwijzing wordt ingegaan op de toepassing van de taakstraf. De
strekking is als volgt. Bij een aantal basisdelicten, zoals opgeno men
in de geautomatiseerde strafvorderingsrichtlijnen, Bos-Polaris, wordt een
aantal contra-indicaties gegeven bij het vorderen van een taakstraf. Er zal
geen taakstraf worden gevorderd indien er een delict is gepleegd waarbij inbreuk
is gemaakt op de lichamelijke integriteit of gebruik is gemaakt van een wapen.
Meer concreet: bij geweldsdelicten zal er geen taakstraf worden gevorderd
wanneer er sprake is van zwaar lichamelijk letsel, en bij letsel waarvoor
behandeling van een specialist nodig is, en er tevens gebruik is gemaakt van
een wapen. Ook zal geen taakstraf worden gevorderd wanneer er sprake is van
meermalen recidive van een soortgelijk delict in de laatste vijf jaar. Bij
zedendelicten zal in beginsel geen taakstraf worden gevorderd bij de artikelen
240b t/m 251 van het Wetboek van Strafrecht. Het gaat hierbij om misdrijven
als kinderporno, verkrachting, gemeenschap met een bewusteloze, gemeenschap
met kinderen jonger dan 16 jaar, aanranding en ontucht met kinderen of bewustelozen.
In die gevallen zal altijd een vrijheidsstraf worden gevorderd.Van het voorgaande kan alleen worden afgeweken indien een dader een first
offender is en de omstandigheden daartoe nopen. Ik kan hiermee wellicht ook
mevrouw Halsema geruststellen die specifiek naar deze categorie vroeg.De heer Van de Camp (CDA):U sprak zojuist over het aantasten van de lichamelijke integriteit en
voegde eraan toe: "en er gebruik is gemaakt van een wapen". Is dit cumulatief
bedoeld?Minister Korthals:Dat is cumulatief bedoeld, maar wij hebben het over geweldsdelicten. Het
gaat dus om letsel waarvoor behandeling van een specialist nodig is en waarbij
er gebruik is gemaakt van een wapen. Anders had ik gezegd: óf er gebruik
is gemaakt van een wapen.De heer Van de Camp (CDA):En wat gebeurt er dan bij aantasting van de lichamelijke integriteit zonder
dat daarbij van een wapen gebruik is gemaakt? Ik wijs erop dat bij het incident
in Vlaardingen geen wapen is gebruikt.Minister Korthals:Maar bij dat incident was wél sprake van zwaar lichamelijk letsel;
het ging zelfs verder dan dat. Gaat het echter om een vechtpartij waarbij
iemand wordt gekwetst maar er geen specialist aan te pas komt, terwijl er
geen gebruik is gemaakt van een wapen, dan kan ik mij onder omstandigheden
indenken dat de officier van justitie geen onvoorwaardelijke gevangenisstraf
vordert maar een taakstraf.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Ik ben blijkbaar niet helder genoeg geweest. Stel dat iemand
een ander in elkaar slaat, zonder wapen, terwijl er wél een specialist
aan te pas komt...Minister Korthals:Maar dan is er toch sprake van zwaar lichamelijk letsel? In dat geval
zal geen taakstraf worden gevorderd.De heer Van de Camp (CDA):Het gebruik van een wapen is dus niet "vereist".Minister Korthals:Neen, niet onder alle omstandigheden. Ook als er zwaar lichamelijk letsel
plaatsvindt zonder dat een wapen is gebruikt, zal onvoorwaardelijke gevangenisstraf
worden gevorderd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben blij dat de minister het in ieder geval mogelijk maakt dat first
offenders zo worden gestraft, maar dat neemt niet weg dat ik het jammer vind
dat überhaupt de richtlijn wordt gesteld. Ik heb in eerste termijn al
gezegd dat het mij niet logisch lijkt dat een moordenaar een taakstaf opgelegd
krijgt. Dat is natuurlijk aan de rechter. De rechter hoeft zich niet veel
aan te trekken van de richtlijn, maar als de taakstraf wordt erkend als zelfstandige
hoofdstraf, moet je toch op geen enkel moment willen uitsluiten dat de taakstraf
ook opgelegd kan worden door de rechter?Minister Korthals:Op deze manier geredeneerd hoef je bijna geen enkele richtlijn meer te
geven voor het openbaar ministerie. Natuurlijk proberen wij eenheid te brengen
in het vorderen van straffen. Wij proberen zo ook rechtszekerheid te creëren.
Bovendien willen wij aangeven, dat sommige delicten van dien aard zijn, dat
de maatschappij ze niet tolereert en dat zij anders benaderd worden dan andere
delicten.De heer Dittrich (D66):Ik meende te beluisteren dat u zei dat er een uitzondering was voor first
offenders. Zijn er nog andere uitzonderingen mogelijk? Ik heb gisteren in
mijn bijdrage het voorbeeld aangehaald van een inbreker die overlopen wordt
en een gebroken neus wordt geslagen. Stel dat de huiseigenaar die dat heeft
gedaan wel eens eerder zo'n akkefietje heeft gehad en veroordeeld is geweest.
Volgens de richtlijn wordt hij met een eis tot een gevangenisstraf geconfronteerd.
Ik kan mij heel goed voorstellen dat een officier van justitie in zo'n specifieke
situatie een taakstraf wil vorderen. Zijn er uitzonderingen op de richtlijn
mogelijk?Minister Korthals:In het voorbeeld dat u hebt gegeven, zal wel degelijk sprake zijn van
zwaar lichamelijk letsel. Om die reden wordt waarschijnlijk een onvoorwaardelijke
gevangenisstraf gevorderd. Vervolgens hebben wij dan te maken met iemand die
zich meermalen heeft laten gaan. Je kunt op iedere regel weer een uitzondering
bedenken. Het lijkt mij goed dat wij standaardregels stellen, dat de politiek
aangeeft wat zij heel ernstig vindt en dat aan het openbaar ministerie meegeeft.
Er is nog een uitzonderingsmogelijkheid. Nu kunnen wij wel uitzonderingen
op de uitzonderingen gaan bedenken, maar die discussie lijkt mij weinig vruchtbaar.
De rechter zal gelet op de omstandigheden wel een verstandig vonnis wijzen.De heer Van der Staaij (SGP):De minister zei dat bij zware misdrijven in principe volgens het wetboek
ook een geldboete mogelijk is. Wordt daar in de praktijk wel eens gebruik
van gemaakt? Is het naar het oordeel van de minister belangrijk dat dit in
de systematiek van de wet mogelijk is?Minister Korthals:Dan krijgen wij een hele discussie wat een zwaar misdrijf is. Is een belastingontduiking
van 3 mln. een zwaar misdrijf in de zin die de heer Van der Staaij bedoelt?
Is een belastingontduiking van ƒ 100.000 een zwaar misdrijf? Wij zijn
het er allen over eens dat een tegen het leven gericht misdrijf, zware mishandeling,
een zwaar misdrijf is. Er zijn natuurlijk ook een heleboel andere misdrijven,
vooral in het financiële vlak, waarvan je je kunt voorstellen
dat het over het algemeen afdoende is dat er met een behoorlijke geldboete
op wordt gereageerd.De heer Van der Staaij (SGP):Bent u het ermee eens dat in het Wetboek van Strafrecht een gradatie is
bepaald? De zwaarte is aangeduid door de verschillende maximumgevangenisstraffen
die door de wetgever zijn gesteld.Minister Korthals:Dat is ook zo. Vervolgens geven wij de rechter de vrijheid om een passende
straf op te leggen. Die passende straf hangt af van de aard van het delict,
de omstandigheden en de persoon van de dader. Wij moeten oppassen dat wij
daarvoor in de politiek te veel richtlijnen gaan geven. Naar mijn mening wordt
in het algemeen door de rechter verstandig omgegaan met zijn mogelijkheden
om te straffen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Begrijp ik goed dat in de richtlijn is opgenomen, dat het het openbaar
ministerie vrijstaat om af te wijken van de richtlijn?Minister Korthals:Nee, dat staat er zo niet. Er staat dat er afgeweken kan worden in het
geval van first offenders.Voorzitter! De heer Niederer heeft gevraagd of ik in deze aanwijzing wil
opnemen dat het openbaar ministerie altijd in beroep of cassatie gaat, als
de rechter in dit soort gevallen toch een taakstraf oplegt. Een dergelijke
regeling gaat mij echter echt te ver. Het is de discretionaire bevoegdheid
van het openbaar ministerie om al dan niet beroep in te stellen. Ik wil daar
ook niet aan tornen. Ik vertrouw erop dat de rechter een passende straf zal
opleggen.Een andere vraag van de heer Niederer was, of in de aanwijzing niet opgenomen
kan worden dat bij illegalen nooit een taakstraf wordt gevorderd. Ik vind
het evenwel niet nodig om dit in een aanwijzing op te nemen. Wanneer bij de
officier van justitie bekend is dat het om een illegaal gaat, zal hij geen
taakstraf vorderen, juist om de redenen die de heer Niederer heeft genoemd.
Nogmaals, wij moeten ervoor oppassen om hier aan te geven wat een officier
van justitie precies moet doen. Ik denk dat de over het algemeen redelijke
gedachten die hier worden uitgesproken ook door de officier van justitie in
zijn of haar requisitoir worden vastgelegd.De heer Niederer (VVD):Ik begrijp dat de minister wat aarzelt om vast te leggen dat men in hoger
beroep of cassatie moet gaan om daarmee recht te trekken wat in eerste aanleg
niet goed uit de verf is gekomen. Het OM blijft echter onder het gezag en
de verantwoordelijkheid van de minister, zowel in eerste aanleg als in hoger
beroep. Op zichzelf is dat volgens mij geen doorslaggevend argument, maar
ik neem daar kennis van. Ik begrijp wel dat de minister enige vrijheid wil
laten aan het vervolgende apparaat.Vanmorgen is de richtlijn vastgesteld en die komt in de Staatscourant.
Ik prijs de snelheid waarmee dat is gebeurd, maar wellicht had het meer voor
de hand gelegen, als dat was gebeurd na afloop van dit debat. Gesteld dat
er in dit debat nog iets substantieels naar voren komt wat in de richtlijn
opgenomen moet worden, dan vraag ik mij af hoeveel ruimte daarvoor is.Minister Korthals:Inderdaad is er sprake van gezag van de minister van Justitie over het
openbaar ministerie. Deze minister van Justitie stelt zich in ieder geval
op het standpunt dat hij zich heel erg terughoudend moet opstellen betreffende
individuele strafzaken. Ik laat het dan graag aan het openbaar ministerie
over om de doodeenvoudige reden dat de politiek in dit soort zaken op afstand
moet blijven.Het is voorts een toevallige omstandigheid dat de regeling vanmorgen is
vastgesteld. Wij hebben niet bedacht dat ik in de beantwoording aan de Kamer
lekker kan zeggen dat de regeling is vastgesteld. Wij hadden deze vergadering
al in december van het vorige jaar vastgesteld. Bovendien was het wetsvoorstel
inzake taakstraffen vóór het kerstreces geagendeerd. Dan had
ik deze mededeling niet kunnen doen.Ik zal maar verklappen dat ik vermoed dat deze richtlijn ongetwijfeld
weer aanleiding is voor een mondeling overleg. De Kamer krijgt dus toch de
gelegenheid om haar oordeel terzake te geven.Voorzitter! Over de plaats van de taakstraf in het sanctiepalet merk ik
nog het volgende op. Mevrouw Halsema vroeg waarom een voorwaardelijke taakstraf
niet mogelijk is. Zij vindt deze straf geschikt in heel lichte gevallen of
bij een eerste veroordeling. Op zichzelf is zo'n modaliteit wel voorstelbaar.
Immers, ook de geldboete én de vrijheidsstraf kunnen voorwaardelijk
worden opgelegd. Toch is dit bij taakstraffen anders: dat heeft te maken met
de voorwaarden die bij een voorwaardelijke taakstraf gesteld zouden moeten
worden. Deze voorwaarden zullen al snel gelijkenis vertonen met activiteiten
die in het kader van onvoorwaardelijke taakstraffen verricht worden. Het is
dan beter om een korte, onvoorwaardelijke taakstraf op te leggen. Een alternatief
zou zijn om in het kader van de voorwaardelijke taakstraf alleen de algemene
voorwaarde te stellen. Deze houdt echter slechts in dat betrokkene geen strafbare
feiten mag plegen. Dit roept geen nieuwe verplichtingen op en heeft daarom
weinig toegevoegde waarde. Ook met het oog op de inzichtelijkheid van het
sanctiestelsel is daarom niet voor de voorwaardelijke taakstraf gekozen.Voorzitter! Dan een enkel woord over de tenuitvoerlegging van de taakstraffen...
Ik heb het voorgaande expres langzaam gedaan, omdat ik wel begreep dat er
een vraag zou worden gesteld.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik denk nóg langzamer, waarschijnlijk. Ik snap het eerlijk gezegd
niet helemaal. Waarom kan bij de voorwaardelijke taakstraf niet gewoon de
algemene voorwaarde gelden?Minister Korthals:Omdat dit, zoals ik gezegd heb, geen toegevoegde waarde heeft. We komen
overigens bij de heroriëntatie op het sanctiestelsel überhaupt al
over de voorwaardelijke straf te spreken. Bovendien is er nog iets. Het is
natuurlijk een beetje een uitgangspunt dat je niet te veel recidive gehad
moet hebben om een taakstraf opgelegd te krijgen. Het wonderlijke is dat je
eerst moet recidiveren en dan pas de taakstraf die je aanvankelijk voorwaardelijk
opgelegd had gekregen, moet gaan verrichten. Ik vind dat ook geen geweldig
goede zaak.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ja, maar die taakstraf is helemaal niet uitgesloten bij recidive; dat
kan nog steeds gebeuren. Maar de algemene voorwaarde is ook
gesteld bij de andere hoofdstraffen. Ik kan niet inzien waarom deze geen toegevoegde
waarde zou hebben bij de taakstraf. Hij treedt namelijk in werking en het
is een straf, hoe je het ook wendt of keert.Minister Korthals:Als het niet ten uitvoer gelegd wordt, is de straf niet bijzonder groot.
Ik denk dat het inderdaad geen toegevoegde waarde heeft. We zullen overigens
bij de heroriëntatie op het sanctiestelsel op dit punt terugkomen, namelijk
hoe we moeten omgaan met voorwaardelijke straffen.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! De argumentatie verbaast me toch een beetje. Het wetsvoorstel
strekt ertoe om de taakstraf tot een hoofdstraf te maken, met hier en daar
een kanttekening. Maar als de minister reageert zoals hij reageert, dan draagt
het ertoe bij dat het dat karakter steeds minder krijgt. De minister zegt
dan: bij de taakstraf heeft een algemene voorwaarde geen bijzondere betekenis,
want als hij niet ten uitvoer wordt gelegd, is het ook niet zo'n zware straf.
Dat geldt echter voor de geldboete of voor de detentie precies hetzelfde.
De minister zegt tegelijkertijd iets over de algemene voorwaarde bij alle
hoofdstraffen, als hij dit zo over het karakter van de taakstraf in dit wetsvoorstel
zegt. Dat verbaast mij een beetje.Minister Korthals:Het is inderdaad waar dat ik iets zeg over de algemene voorwaarde bij
alle hoofdstraffen. Ik geef dan ook aan dat ik bij de heroriëntatie op
het sanctiestelsel, wat er over niet al te lange termijn aankomt, ook op dit
punt nadrukkelijk zal ingaan. Dat betreft bijvoorbeeld de vraag of ook voorwaardelijke
gevangenisstraffen moeten worden opgelegd. Daar wordt uitgebreid op ingegaan
bij de heroriëntatie op het sanctiestelsel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als ik de minister nu goed beluister, dan wil hij sowieso vraagtekens
gaan stellen bij de voorwaardelijke straf, maar dat vind ik nog geen goed
argument. Want dan zou ik zeggen: zolang de voorwaardelijke straf bestaat,
moet je hem ook kunnen toepassen bij alle hoofdstraffen. Dan zie ik er nog
geen argument in om zolang hij bestaat, hem niet ook bij een van de zelfstandige
hoofdstraffen, namelijk de taakstraf, in te voeren.Minister Korthals:Voorzitter! Ik heb het argument gegeven dat ik er geen toegevoegde waarde
in zie en dat ik bovendien bezig ben om het sanctiestelsel als zodanig te
bezien, waarbij nadrukkelijk wordt ingegaan op de voorwaardelijke straf. Dat
zijn de argumenten die ik hier geef.Voorzitter! De heer Rouvoet vroeg naar de afstemming tussen de aard van
het delict en de aard van de taakstraf. Voor veel delicten is het niet eenvoudig
een rechtstreekse relatie tussen de aard van het delict en de aard van de
werkzaamheden te leggen. Dit zou, kort gezegd, voor de reclassering ook praktisch
niet uitvoerbaar zijn. Het invoeren van de leerstraf biedt betere mogelijkheden
om een dergelijke relatie tot stand te brengen. Ik noem een enkel voorbeeld.
In geval van diefstal is een leerstraf mogelijk, waarbij de dader wordt geconfronteerd
met de gevolgen van diefstal voor het slachtoffer.Over die leerstraffen vroeg de heer Van der Staaij of het strafelement
daarin wel voldoende tot uitdrukking komt. Ik ben van mening dat het verplichtende
karakter van de leerstraf hier zeker aan bijdraagt. In confronterende trainingen
wordt een groot beroep op de veroordeelde gedaan om zijn gedrag te veranderen.
De verplichtingen waaraan moet worden voldaan, voelen juist bij degenen aan
wie een leerstraf wordt opgelegd, wel degelijk als een straf. Voor sommigen
is het niet zo'n grote straf wanneer ze iets moeten leren, maar voor een heleboel
delinquenten met wie je hiermee te maken hebt, is het vaak heel zwaar om dat
wel te doen. Als zodanig voelen ze het ook zeker wel als straf aan.De heer Van der Staaij (SGP):Ik heb gisteren gerefereerd aan hetgeen onder andere door de Raad van
State en het openbaar ministerie is beklemtoond, namelijk dat in die gevallen
waarin uitsluitend een leerstraf is opgelegd, nogal eens twijfel blijft bestaan
over het strafkarakter.Minister Korthals:Dat kan zo zijn en dat hangt ook van de persoon af die dat beoordeelt.
Ik meen dat voor sommige mensen de leerstraf, wanneer die uitsluitend wordt
opgelegd, wel degelijk als straf wordt ervaren. Dus wij willen hetgeen waarop
u wijst niet uitsluiten, hoewel ik denk dat het in de praktijk niet eens zo
vaak zal voorkomen.Voorzitter! Naar de strafbeleving werd tevens gevraagd door de heren Niederer
en Van de Camp in relatie tot de uitkomsten van het onderzoek onder jonge
allochtone criminelen. Dit onderzoek was meer kwalitatief dan kwantitatief
van aard. Er werd een klein aantal jongeren en deskundigen bevraagd. Het is
daarom verstandig niet te vergaande conclusies aan dit onderzoek te verbinden.
Dit neemt niet weg dat in het kader van het Criem-beleid wordt getracht de
strafrechtelijke aanpak van allochtone jongeren af te stemmen op hun specifieke
achtergrond en hun delictgedrag. Hierbij wordt ook gekeken naar de wijze waarop
gedragsverandering zo effectief mogelijk kan worden bevorderd. In het Criem-beleid
ligt de nadruk op de ontwikkeling van intensieve individuele trajectbegeleiding
voor allochtone delinquente jongeren. Binnenkort zal met vertegenwoordigers
van bijvoorbeeld de Marokkaanse gemeenschap en de betrokken justitieorganisaties
overleg worden gevoerd. Hierin zal ik ook de aansluiting bij het groepsgevoel
en de schaamtecultuur aan de orde laten stellen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Waar bij de taakstraf juist het resocialisatiebeginsel zo sterk vooropstaat
en blijkt dat de kansen op resocialisatie groter zijn, zou het in het kader
van het Criem-beleid aanbeveling verdienen om een taakstraf te bepleiten,
juist waar de gedragsverandering vooropstaat. Bent u dat met mij eens?Minister Korthals:Dat kan zo zijn. In sommige gevallen wel en in andere gevallen niet, maar
dat is nu juist iets waar wij met de organisaties over van gedachten willen
wisselen om na te gaan hoe wij een en ander in de praktijk moeten gaan doen.De heer Van de Camp vroeg voorts of de wettelijke regeling een beperking
vormt voor het experiment in Zwolle met de pedagogische leerstraf waarden
en normen. Dat is niet het geval nu de duur van deze leerstraf binnen de wettelijke
normen blijft. Overigens wil ik hem erop wijzen dat een dergelijk
experiment ook in Lelystad wordt gehouden.Over de duur van de werkstraf heeft de heer Rouvoet een amendement ingediend
op stuk nr. 13. Hierin stelt hij voor om de duur van de werkstraf eveneens
te verhogen tot maximaal 480 uur. Over het algemeen is de ervaring dat bij
werkstraffen van langere duur het mislukkingspercentage geleidelijk hoger
wordt. Bij werkstraffen boven de 200 uur verdubbelt het percentage mislukkingen
van 8 naar 16. Daarom is in het wetsvoorstel de grens gelegd zoals die is
gelegd. Ik wil daar op dit ogenblik ook bij blijven. Natuurlijk heeft iedere
grens, ook toen het maximum voor de taakstraf werd gelegd bij 240 uur, iets
willekeurigs, iets arbitrairs, maar de ervaring geeft aan dat naarmate het
langer duurt het aantal mislukkingen toeneemt. Dat neemt duidelijker toe boven
de 200 uur. Dus om daar nu mee verder te gaan, lijkt mij in alle eerlijkheid
niet verstandig.De heer Rouvoet (RPF):De toevoeging van de minister dat hij op dit ogenblik eraan vast wil houden,
geeft mij hoop, want wij zijn inmiddels weer een paar ogenblikken verder,
dus wie weet. Het gaat mij er veeleer om dat je het moet zien in relatie tot
het andere amendement. Ik heb twee argumenten om het onder de aandacht van
de minister te brengen. Het eerste betreft de rechterlijke vrijheid. Ook de
rechter kan, toegesneden op degene die tegenover hem staat, een op maat gesneden
straf opleggen. Dat kan ook als het gaat om een werkstraf. De consistentie
in de rechterlijke beleidsvrijheid is een belangrijk argument om de rechter
niet de mogelijkheid te onthouden om een langere werkstraf op te leggen, gelet
op motivatie en dergelijke. Het tweede argument betreft de relatie met mijn
andere amendement. Als dat ook in de discussie betrokken wordt en als je van
tevoren weet dat als het niet goed gaat, ook bij een langere werkstraf van
240 uur, de vervangende hechtenis zal worden opgelegd, zou het mislukkingspercentage
boven de 240 uur lager kunnen worden.Minister Korthals:Over het eerste punt wil ik zeggen dat het belangrijk is dat alle straffen
zo veel mogelijk op maat worden opgelegd. Ik weet dat het in de praktijk bij
lichte misdrijven vaak niet allemaal even gemakkelijk en even uitvoerig gebeurt.
Er moet namelijk snel worden gewerkt. Bovendien hangt het ook van de inzichten
en de ervaring van de rechter af.Ik wil er verder niet van uitgaan dat taakstraffen mislukken. Ik ga ervan
uit dat een taakstraf naar behoren ten uitvoer zal worden gelegd en zal worden
uitgevoerd. Als ik zeg dat het niet uitmaakt, omdat als ze het niet doen,
ze de vervangende hechtenis uit moeten zitten, zit ik volgens mij op het verkeerde
spoor. Ik wil die taakstraf namelijk juist om te zorgen dat mensen een betere
kans hebben om te resocialiseren. Ik hoop dat op die manier ook het recidivepercentage
af zal nemen.De Rouvoet (RPF):Dat is ook niet mijn redenering. Ook mij is er alles aan gelegen dat,
als dit wetsvoorstel wet wordt, de taakstraf voor die gevallen waarvoor het
aangewezen is, een succes wordt. Vandaar mijn amendement om daar druk op te
zetten. Het percentage mislukkingen ligt nu tamelijk hoog, 15 tot 20. Dat
zou naar beneden moeten. Daarvoor is het andere amendement bedoeld. Als ik
dat erbij betrek, relativeert dat dus het tegenargument van de minister om
het aantal uren niet te verhogen, namelijk dat het aantal mislukkingen dan
toe zal nemen. Dat moeten wij van twee kanten zien te voorkomen. Daar zijn
mijn amendementen op gericht.Minister Korthals:Ik moet u dan bij voorbaat al teleurstellen, want ik ben ook niet zo'n
voorstander van uw tweede amendement. U stelt daarin voor, de beleidsvrijheid
van het openbaar ministerie bij het vorderen van de vervangende hechtenis
in geval van mislukken van een taakstraf te schrappen. Bij het niet aanvangen
of niet naar behoren uitvoeren van de taakstraf zou het openbaar ministerie
de vervangende hechtenis moeten bevelen. Inhoudelijk kan ik met de heer Rouvoet
meedenken. Er moet namelijk consequent en strikt gereageerd worden op het
niet aanvangen van een taakstraf of het niet naar behoren verrichten van die
taakstraf. Er kunnen zich evenwel altijd situaties voordoen op grond waarvan
het openbaar ministerie betrokkene een tweede kans wil bieden. Die mogelijkheid
zou komen te vervallen. Dat is een inbreuk op de beleidsvrijheid van het openbaar
ministerie. Ook de aanbevelingen van de Raad van Europa over alternatieve
sancties wijzen automatisme in dit soort zaken af en pleiten voor een individuele
beoordeling. Het vervallen van de beoordeling door het openbaar ministerie
zal er mijns inziens toe leiden dat de rechter deze beoordeling zal gaan plegen.
Nu weet de rechter dat hem alleen zaken worden voorgelegd waarin het echt
is misgegaan, want anders zou het openbaar ministerie ze niet voorleggen.
Ik zal er wel bij het openbaar ministerie op aandringen om in dit soort gevallen
een strikt beleid te voeren.Nu ik toch spreek over het mislukken van een taakstraf, ga ik ook in op
de vraag van de heer Van de Camp, die vroeg in hoeveel gevallen de reclassering
de laatste 20 tot 30 uur van de straf laat zitten en het openbaar ministerie
geen vordering tot tenuitvoerlegging instelt. De reclassering beschouwt een
taakstraf pas als afgerond wanneer alle uren zijn vervuld. Indien dit niet
gebeurt, wordt de mislukking altijd gemeld aan het openbaar ministerie. Op
deze regel wordt geen uitzondering gemaakt. In het strikte beleid, zoals ik
dat hiervoor heb aangegeven, past dat het openbaar ministerie altijd een vordering
instelt.De heer Van der Staaij vroeg waarom ik een wettelijke adviesplicht voor
de reclassering in geval van vervangende hechtenis te beperkend vind. In het
algemeen vind ik het onverstandig om dit soort vormvereisten wettelijk vast
te leggen. Als deze per ongeluk niet worden nageleefd, heeft dit ongewenste
gevolgen, bijvoorbeeld als de vervangende hechtenis niet ten uitvoer kan worden
gelegd. Ik wil dit voorkomen. Dit neemt niet weg dat in het gros van de gevallen
een advies van de reclassering ter beschikking is.Ik ben het met mevrouw Halsema eens dat voorkomen moet worden dat bij
combinatiestraffen eerst de taakstraf en vervolgens de vrijheidsstraf ten
uitvoer wordt gelegd. Het is overigens gebruikelijk dat de volgorde waarin
sancties ten uitvoer worden gelegd in de richtlijnen is bepaald. Ik vind het
niet nodig om hiervoor de wet aan te passen. Mevrouw Halsema heeft mij dat
ook niet gevraagd. Voorzitter! De reclassering heeft voldoende capaciteit voor de tenuitvoerlegging
van taakstraffen in de komende jaren. Zij heeft in de afgelopen jaren meermalen
aangegeven over voldoende plaatsingsmogelijkheden te beschikken. Ook een groei
van het aantal taakstraffen binnen realistische grenzen kan zonder meer door
de reclassering worden opgevangen. De reclassering bereidt zich op die mogelijke
groei voor door het aantal groepsprojecten uit te breiden en de werving van
projectplaatsen in de organisatie professioneel te faciliëren. De groei
van het aantal taakstraffen ten gevolge van dit wetsvoorstel wordt voor de
komende jaren – tot het jaar 2003 – geschat op 2700. In dit aantal
zijn ook begrepen de leerstraffen die nu onder een andere titel worden toegepast.
Dit zijn er ongeveer 1000. Het netto aantal zal dus zo'n 1700 bedragen op
een totaal van ruim 17.000 taakstraffen per jaar. Bovendien wordt verwacht
dat de aanwijzing voor zeden- en geweldsmisdrijven een daling van circa 900
taakstraffen tot gevolg heeft. De groei blijft dus beperkt tot ongeveer 800
taakstraffen. Voor de komende jaren zijn voldoende middelen in de rijksbegroting
daarvoor gereserveerd.Mevrouw Halsema heeft gevraagd of het bezuinigingsaspect geen oneigenlijk
argument is om voor taakstraffen te kiezen. Ook de heer Rouvoet vraagt zich
af of de verruiming van taakstraffen wel nodig is. Er is immers geen cellentekort
meer, dus er kunnen meer vrijheidsstraffen worden opgelegd. Voorzitter! Inderdaad
is enige jaren geleden de verruiming van het aantal taakstraffen mede ingegeven
door het cellentekort. Dit was niet de enige en zeker niet de belangrijkste
reden. Taakstraffen blijken een goede sanctiemodaliteit te zijn. De invoering
van het transactiemodel taakstraffen heeft als doel, zaken sneller af te kunnen
handelen en de werkdruk bij de zittende magistratuur te verlagen. Bovendien
is het voor de dader plezieriger. Leerstrafprogramma's die nu al worden toegepast,
krijgen door dit wetsvoorstel een betere juridische inbedding. Momenteel is
er geen cellentekort in het gevangeniswezen en vormt dit ook geen reden meer
voor de toepassing van taakstraffen. De rechter kan vrijelijk een afweging
maken of hij een taakstraf dan wel een vrijheidsstraf oplegt. In het verleden
was dat soms anders. Als er eigenlijk een onvoorwaardelijke gevangenisstraf
was geïndiceerd, vond men het beter om vanwege het gebrek aan celruimte
een taakstraf op te leggen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Nu de taakstraf wordt erkend als zelfstandige hoofdstraf, kan zij nooit
meer afhankelijk worden gesteld van cellentekorten of cellenoverschotten.
Bent u dat met mij eens?Minister Korthals:Ik hoop dat, maar als zich weer een cellentekort voordoet – ik verwacht
niet dat dit tijdens deze kabinetsperiode zal gebeuren – kan ik niet
beoordelen of een rechter, als hij niet de mogelijkheid heeft om een feitelijke
vrijheidsstraf op te leggen, dan maar voor een taakstraf kiest.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U zult begrijpen dat het mij juist om de andere mogelijkheid gaat.Minister Korthals:Inderdaad, maar het is voor u misschien ook wel leuk om deze kant van
de zaak in de beschouwing te betrekken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat vind ik ook heel leuk. Kunt u bevestigen dat bij een cellenoverschot
minder vaak een taakstraf wordt opgelegd?Minister Korthals:Ik heb al verwezen naar het puntensysteem Bos-Polaris. Op basis van dat
systeem wordt de vordering vastgesteld. Bij een bepaald aantal punten wordt
een taakstraf gevorderd. Overigens hangt een en ander ook af van de persoon
van de verdachte.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Ik kan de redenering van de minister volgen. Als uit mijn
interventie in eerste termijn de indruk is ontstaan dat de strekking van mijn
opmerking was dat een cellenoverschot kan leiden tot minder taakstraffen omdat
betrokkenen weer de gevangenis in kunnen, is dat verkeerd. Ik heb juist gezegd
dat het een tegenstrijdige ontwikkeling is als bij een cellenoverschot de
argumentatie voor de taakstraffen zou vervallen.Minister Korthals:Het is goed dat u dit zegt, want bij mij was die opmerking inderdaad zo
blijven hangen.Voorzitter! De heer Niederer vraagt naar mijn reactie op het afnemend
maatschappelijk draagvlak. Uit een enquête bleek dat het draagvlak voor
taakstraffen als afdoening voor zwaardere delicten inderdaad wat aan het afnemen
is. Ik heb daarom het openbaar ministerie gevraagd de eerdergenoemde aanwijzing
op te stellen voor zeden- en geweldsdelicten. Door duidelijke communicatie
van onder meer deze aanwijzing, de inhoud van de taakstraffen en de directe
omzetting in een vrijheidsstraf bij het niet uitvoeren van een taakstraf,
zal ten opzichte van de samenleving ook meer vertrouwen in de taakstraf worden
uitgedragen.De heer Niederer (VVD):Hartelijk dank voor dit antwoord. De VVD-fractie wordt op haar wenken
bediend!Hoe zit het met het delict rijden onder invloed met dodelijke afloop?Minister Korthals:Ik ken de richtlijn daar niet voor. Een en ander hangt van de situatie
af. Het is ook moeilijk te beoordelen. Er is zowel bij het OM als in de maatschappij
een beweging waarin dit duidelijk als een ernstig delict wordt gezien. In
die zin zullen taakstraffen minder snel worden gevorderd dan in het verleden
wel gebeurde.De heer Niederer (VVD):Overweegt u dat delict alsnog in de richtlijn op te nemen, al dan niet
na een mondeling overleg, of zegt u dat u het op voorhand beperkt wilt houden
tot de categorie gewelds- en zedendelicten?Minister Korthals:Ik laat vaak veel over aan het gezonde verstand van het openbaar ministerie,
dat zeer goed is, en bovendien aan het gezonde verstand van de rechter, die
uiteindelijk de straf moet opleggen. Wij moeten op dit punt oppassen, want
zaken kunnen nogal verschillen, om van hieruit te zeggen wat er precies moet
gebeuren.De heer Van de Camp (CDA):Dit vind ik iets te gemakkelijk. Enkele minuten geleden hebt u gezegd:
ik denk dat een taakstraf in dat soort gevallen minder vaak zal worden gevraagd
dan in het verleden.Minister Korthals:Dat is iets anders dan dat ik een aanwijzing geef dat dit
op deze manier moet gebeuren.De heer Van de Camp (CDA):De vraag is wel relevant of dit nu in de aanwijzing staat.Minister Korthals:Nee, daar staat dit niet in.De heer Van de Camp (CDA):U gaat dit ook niet doen?Minister Korthals:Nee, ik heb al gezegd dat ik het graag aan het openbaar ministerie en
aan de rechter overlaat om naar behoren een straf op te leggen. Als wij zo
doorgaan, zegt de Kamer in iedere casuspositie wat het openbaar ministerie
moet vragen en wat de rechter op moet leggen. Wij moeten daarvoor oppassen.De heer Van de Camp (CDA):Ik heb het niet over de recidiverende huiseigenaar die voor de tweede
keer een inbreker onderuitslaat. Ik heb het over dood door schuld bij alcoholgebruik,
wat inderdaad nogal eens voorkomt.Minister Korthals:Dat komt inderdaad nogal eens voor. U heeft ook kunnen vaststellen dat
er een beweging is om dit als een zwaarder delict te zien dan in het verleden.
U zult zien dat in dit soort gevallen minder vaak taakstraffen gevorderd zullen
worden. Er kunnen echter altijd omstandigheden zijn waarin een taakstraf beter
is.Voorzitter! De heer Van der Staaij heeft twee vragen gesteld over de effectiviteit
van taakstraffen. Zijn conclusie over het onderzoek naar taakstraffen is dat
het effect op de terugdringing niet opzienbarend is. Inderdaad blijkt uit
het onderzoek dat het effect van taakstraffen op recidive niet spectaculair
is. Wel is er sprake van consistente resultaten. Steeds blijkt de recidive
na een taakstraf lager te liggen dan bij de vrijheidsstraf, zij het niet in
hoge mate.Een ander winstpunt is dat er minder snel, minder frequent en minder ernstige
delicten worden gepleegd, voorzover er wel wordt gerecidiveerd na een taakstraf.Op de vraag of het slagingspercentage van taakstraffen nauwlettend wordt
gevolgd, kan ik "ja" antwoorden. De reclassering registreert nauwlettend de
afloop van iedere taakstraf, inclusief de reden van mislukking. Dergelijke
gegevens worden tevens gerelateerd aan de duur van de opgelegde straf.De heren Van de Camp, Rouvoet en Van der Staaij hebben allen vragen gesteld
over de verhouding tussen taakstrafuren en vrijheidsstraf. Ik wil eerst ingaan
op de vraag van de heer Rouvoet waarom de expliciete relatie tussen de duur
van de vrijheidsstraf en de taakstraf niet is gehandhaafd.Er is gekozen om de taakstraf als een zelfstandige hoofdstraf in het strafstelsel
op te nemen. Daardoor is de directe relatie met een vrijheidsstraf verbroken,
zoals ook bij de geldboete. Wel is in artikel 22d van het Wetboek van Strafrecht
een regeling voor de vervangende hechtenis opgenomen. Dat moet je wel doen.
Er is ook een regeling, wanneer iemand zijn geldboete niet betaalt en er vervangende
hechtenis is.De heer Rouvoet (RPF):Ik snap de argumentatie domweg niet, omdat ik zelf juist heb verwezen
naar de huidige parallel tussen de hoofdstraffen detentie en geldboete. Bij
allerlei delicten staat: zoveel maanden gevangenisstraf of een geldboete van
de zoveelste categorie. Zo'n koppeling is toch ook denkbaar om taakstraffen
doorzichtiger te maken en niet al te willekeurig te laten zijn? U zegt dat
dit bij de geldboete niet het geval is, behalve bij vervangende hechtenis.
In dit wetsvoorstel wordt het voor de taakstraf geregeld. Mijn stelling is:
als er een koppeling kan worden gelegd tussen het aantal maanden gevangenisstraf
en een geldboete van categorie X, kan dat ook voor het aantal uren taakstraf.Minister Korthals:Het gebeurt bij de vervangende hechtenis wel, net als bij geldboeten.
Als de geldboete niet wordt betaald, wordt er een koppeling gelegd met welke
vervangende hechtenis er ten uitvoer moet worden gelegd.De heer Rouvoet (RPF):Ik bedoel dat er niet alleen bij vervangende hechtenis, maar ook bij de
hoofdstraf een koppeling gelegd kan worden.Minister Korthals:In feite wordt 60 uur werken nu gelijkgesteld aan een maand gevangenisstraf.
De heer Van de Camp wilde dit verhogen. Je kunt het zien als vervangende hechtenis,
waarbij 80 uur een maand betekent. Als je 160 uur van de 240 uur werk- of
taakstraf hebt verricht, blijft er 80 uur over en hoeft er maar een maand
gezeten te worden, maar dat is niet uw bedoeling.De heer Van de Camp (CDA):Over deze vraag hebben wij de afgelopen 24 uur na kunnen denken. Bij mijn
weten wordt gevangenisstraf als een zwaardere straf ervaren dan een taakstraf.
Dat hebt u vanmiddag herhaald. Je kunt je dus afvragen of een maand zitten
in de beleving van de gestrafte zwaarder weegt dan 80 uur werken. De vraag
van onze fractie is of een vervangende hechtenis van een maand wordt beleefd
als zwaarder dan de 80 uur taakstraf van uw tabel.Minister Korthals:Als je 60 uur niet hebt gewerkt en daarvoor een maand moet zitten, is
dat zwaarder dan als je 80 uur niet hebt gewerkt en daarvoor een maand moet
zitten. Wij zijn het eigenlijk wel eens. Als het 40 uur is, is het nog zwaarder.De heer Van de Camp (CDA):Zolang ik het niet begrijp, zijn wij het niet eens.Minister Korthals:Ik weet niet of wij het dan ooit eens zullen worden.De heer Van de Camp (CDA):Dan dien ik dus die motie in.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Misschien kan ik dit even verhelderen. Het ligt eraan waarmee je omrekent:
met de vrijheidsstraf of met de vervangende hechtenis. Er is sprake van een
verzwaring van de taakstraf, omgerekend naar de vrijheidsstraf, van 40 naar
60 uur. Vroeger kreeg je een maand gevangenisstraf en daar stond 40 uur tegenover,
maar nu staat er 60 uur tegenover.De heer Van de Camp (CDA):Mijnheer de voorzitter! Na deze voorlichting van de fractie van GroenLinks
word ik nog achterdochtiger dan bij die van de minister van Justitie.Minister Korthals:Maar mevrouw Halsema heeft dit keer wel gelijk!De heer Van de Camp (CDA):Het gaat om de beleving van de taakstraf, ook in het maatschappelijk debat waarover andere collega's spraken. Kun je zeggen dat 60 uur
taakstraf gelijk staat aan een maand zitten? In mijn ogen is dat bepaald niet
het geval.Mijn voorstel is om in het kader van de nota naar aanleiding van het eindverslag
een andere informele omrekeningsfactor te hanteren, namelijk 80 uur. Volgens
de minister kom je dan in de knoop met de vervangende hechtenis. Naar mijn
mening is dat niet het geval, want een omrekenfactor voor vervangende hechtenis
kan vanwege de zwaarte van het zitten ook lager zijn dan de initiële
taakstraf. Dat is mijn probleem!Minister Korthals:Het gaat erom dat 60 uur niet-werken wordt omgezet in één
maand vervangende hechtenis. Vindt u dat verkeerd?De heer Van de Camp (CDA):Dat vind ik niet verkeerd.Minister Korthals:Daar gaat het eigenlijk alleen om. Een taakstraf is nu een afzonderlijke
straf geworden. Vroeger moest je bijvoorbeeld drie maanden onvoorwaardelijke
gevangenisstraf omrekenen in 120 uur werken. Maar dat hele systeem hebben
wij nu verlaten.De heer Van de Camp (CDA):Dat is niet zo, want in het beroemde artikel 22 staat nog steeds: omrekenfactor
naar vervangende hechtenis. Dat zelfstandige karakter van de taakstraf wordt
ook bij niet-vervullen aangetast door de vervangende hechtenis. Dat past precies
in het systeem. Mij gaat het nu om het initiële karakter van het aantal
uren taakstraf.Om de zaak nog complexer te maken, zou ik ook nog graag een reactie horen
op de weekendcomponent. De weekendcomponent valt volgens mij op dit moment
niet onder de initiële oplegging van de taakstraf, maar wel bij de omrekening.Minister Korthals:Voor mij is het volgende duidelijk. Iemand krijgt een taakstraf. Als die
taakstraf door zijn schuld niet volledig ten uitvoer wordt gelegd –
het is mislukt, hij heeft geen zin meer of wat dan ook – dan resteren
er uren. Er is bijvoorbeeld 280 uur taakstraf opgelegd en hij werkt maar 160
uur, waarna het helemaal fout gaat. Hij moet dan voor 120 uur vervangende
hechtenis krijgen! 60 uur taakstraf staat gelijk aan één maand
vervangende hechtenis. Deze persoon zal dus twee maanden moeten zitten. Ik
denk dat de heer Van de Camp dat beter vindt dan bij een omrekening van 80
uur voor een maand vervangende hechtenis.De heer Van de Camp (CDA):Ik probeer juist uit te leggen dat ik het inzake het omrekenen naar vervangende
hechtenis eens ben met de minister, omdat de vervangende hechtenis als een
zwaardere straf wordt ervaren dan de taakstraf. Maar ik ga naar het begin
van het plaatje. De minister zei zo-even: bij Polaris bouwen wij punten op
om een vordering te kunnen formuleren. Op mijn beurt zeg ik: waarom ga je
bij het opleggen van een taakstraf er niet vanuit dat een maand zitten gelijk
staat aan 80 uur!Minister Korthals:Maar zo wordt helemaal niet gedacht! Er wordt gezegd: er zijn zoveel punten,
de persoon van de dader is zus en zo en dus vorderen wij een taakstraf. Er
wordt niet eerst gedacht: anders zouden wij drie maanden gevorderd hebben
en nu vorderen wij zoveel uur taakstraf! Die gedachte is er helemaal niet
meer. De heer Van de Camp moet nog de sprong maken dat een taakstraf een nieuwe
hoofdstraf wordt die ligt tussen de geldboete en de gevangenisstraf.De heer Van de Camp (CDA):Dat ik die gedachtesprong nog moet maken, sluit ik niet uit, maar de vraag
blijft wel hoe de officier van justitie bepaalt waarom je de een 60 uur taakstraf
geeft en de ander 120 uur.Minister Korthals:Dat hangt van de ernst van het delict af, van de omstandigheden en van
de persoon van de dader. Daarvoor gelden allerlei criteria. Daaraan worden
punten toegevoegd, waaruit een vordering volgt. Dat is een gemiddelde vordering.
De officier van justitie heeft daarnaast een zekere mate van vrijheid daaraan
wat andere aspecten toe te voegen.De heer Van de Camp (CDA):De minister zegt dus eigenlijk dat bij het vorderen van de taakstraf een
eventuele omrekening later niet aan de orde is?Minister Korthals:Dat klopt.Voorzitter! De heer Dittrich en mevrouw Halsema vroegen waarom er geen
ambtshalve toevoeging mogelijk is bij het aanbieden van een transactie met
als voorwaarde het verrichten van een taakstraf. De ambtshalve toevoeging
van een raadsman, die kosteloos is voor de verdachte, is tot op heden alleen
geregeld voor mensen die van hun vrijheid zijn beroofd. Dat wil ik zo houden.
Ik acht het te ver gaan om ook bij een transactieaanbod met als voorwaarde
taakstraf kosteloos een raadsman toe te voegen. Bovendien zou bij aanvaarding
van dit voorstel een bepaalde rechtsongelijkheid ontstaan. De verdachte die
op de terechtzitting wordt geconfronteerd met een taakstraf heeft dit privilege
ook niet. Ook de verdachte die een transactieaanbod krijgt met als voorwaarde
het betalen van een geldsom, waarbij soms heel hoge bedragen in het geding
zijn, krijgt niet automatisch een raadsman toegevoegd. Daarnaast wil ik nog
wijzen op de financiële gevolgen die de vergoedingen van de toegevoegde
advocaten met de aanvaarding van dit voorstel met zich meebrengen. Ik geef
toe dat dit een nogal plat argument is, maar het speelt wel mee. Wel zal de
verdachte bij ieder voorstel worden geattendeerd op de mogelijkheid van het
verkrijgen van rechtsbijstand. Door het bureau rechtsbijstandsvoorziening
zullen dan de gebruikelijke belangen worden afgewogen en zal de inkomenstoets
worden toegepast. Ik vind dat een redelijke benadering.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik zie de logica van deze redenering wel in. U zegt dat er ter zitting
ook geen kosteloze rechtsbijstand is voor...Minister Korthals:Tenzij de verdachte in voorlopige hechtenis zit. Die persoon heeft dan
al een ambtshalve toevoeging gehad.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat begrijp ik, maar iemand die een transactie krijgt opgelegd, mist de
rechterlijke afweging. Vandaar mijn pleidooi voor een ambtshalve toevoeging
om in ieder geval een zekere belangenafweging te laten plaatsvinden.Minister Korthals:Hij mist inderdaad de rechterlijke afweging, maar daar
heeft hij zelf voor gekozen. Met een transactie moeten beide partijen akkoord
gaan.Voorzitter! De heer Dittrich vroeg voorts te willen ingaan op de risico's
van het officiersmodel. Hij vroeg in hoeverre er sprake is van echte vrijwilligheid
bij de verdachte en in hoeverre daarbij het risico meespeelt dat ter zitting
een hogere straf wordt opgelegd. Juridisch gezien is er geen sprake van het
opleggen van een straf door het OM. Bij een transactie wordt door het OM de
verdachte een aanbod gedaan voor afdoening van de zaak. Bij elke vorm van
transactie – dus ook bij de transactie waarbij een taakstraf als voorwaarde
wordt gesteld – heeft de verdachte de keuze om al dan niet in te gaan
op het aanbod van de officier van justitie. De verdachte zal op grond van
voor hem van belang zijnde redenen zijn beslissing nemen. Een van die redenen
kan zijn dat als de zaak niet voor de rechter komt, hij geen strafblad krijgt.
In zaken waarin juridische problemen een rol spelen, zal de officier van justitie
geen transactie mogen aanbieden. Bedacht dient te worden dat de transactie
op zich niet nieuw is. Het OM werkt hier al lange tijd mee en heeft er al
veel ervaring mee opgedaan. Ook voor de samenleving is het fenomeen van de
transactie niet nieuw. Nieuw is alleen dat dit nu ook voor de taakstraf als
voorwaarde kan worden gesteld.De heer Dittrich vroeg zich af of het officiersmodel niet tot rechtsongelijkheid
zal kunnen leiden, bijvoorbeeld doordat door de hoge werkdruk in Amsterdam
het officiersmodel daar vaker zal worden toegepast dan in de kleinere arrondissementen.
In de Polarisrichtlijnen voor de strafvordering is een uitgebreid puntensysteem
neergelegd waardoor een geobjectiveerde benadering mogelijk is. Dat aantal
punten wordt omgerekend tot een bepaalde vordering. Hierin is ook de te vorderen
taakstraf verwerkt. De officier van justitie kan hier slechts gemotiveerd
van afwijken. Ik zie dan ook geen aanleiding voor de angst tot rechtsongelijkheid.Mevrouw Halsema vroeg een reactie op de mogelijkheid om bij een transactieaanbod
van het OM de reclassering de mogelijkheid te geven een zwaarwegend advies
uit te brengen. Die mogelijkheid van transactie zal voornamelijk worden beperkt
tot de lichtere zaken. Zo zal de transactie in hoofdzaak zijn voor zaken waarin
geen voorlopige hechtenis nodig of mogelijk is. Het aanbod is immers ook beperkt
tot maximaal 120 uur taakstraf. Gelet op de in aanmerking komende zaken lijkt
het mij niet noodzakelijk om in deze zaken een zwaarwegend reclasseringsadvies
uit te brengen. In bijzondere omstandigheden, wanneer er wordt getwijfeld
over de toepassing van de taakstraf, kan natuurlijk wel advies gevraagd worden.
Hetzelfde is het geval wanneer een rechter een taakstraf oplegt. Ook daaraan
ligt niet altijd een advies van de reclassering ten grondslag. Als hij twijfelt
zal hij het wel vragen.De heer Dittrich vroeg zich af of het slachtoffer bij het transactiemodel
niet achter wordt gesteld als het over een eventuele schadevergoeding gaat.
Indien er een slachtoffer is, zal dit zeker een rol spelen bij het besluit
van de officier van justitie om al dan niet een transactie aan te bieden.
Ook zal de officier van justitie naast de taakstraf het vergoeden van de schade
als voorwaarde kunnen opnemen in het voorstel tot transactie. In de aanwijzing
slachtofferzorg van 29 juli van verleden jaar is een informatieverplichting
van het OM jegens het slachtoffer opgenomen. De officier van justitie zal
het slachtoffer dus dienen te informeren dat hij van plan is de verdachte
een transactie aan te bieden. Het slachtoffer kan zijn eventuele bezwaren
dan kenbaar maken. Voorts staat het het slachtoffer vrij om beklag ex artikel
12 Wetboek van Strafvordering over het niet-vervolgen in te dienen.De heer Dittrich (D66):Een van mijn argumenten was dat een transactie vaak kort na het strafbare
feit wordt aangeboden. Als de officier van justitie tegen de verdachte zegt:
onder bepaalde voorwaarden bijvoorbeeld schade vergoeden van het slachtoffer,
krijg je dat aanbod, dan is het mogelijk dat het slachtoffer nog niet weet
wat de hoogte van de schade is. Dan komt het slachtoffer toch in een nadelige
positie? Hij kan er wellicht geen bezwaar tegen maken. De transactie vindt
plaats en later is bekend wat de schade is. Het is dan niet als concrete voorwaarde
opgenomen.Minister Korthals:Ik denk dat het verstandig is dat de officier van justitie in die gevallen –
er kan met geen mogelijkheid worden gezegd wat de schade voor het slachtoffer
is – wacht met het transactieaanbod. Er kan aan het slachtoffer worden
meegedeeld dat hij het van plan is, maar dat de onbekende schade vergoed zal
worden. Ik wijs erop dat de schadevergoeding die gevraagd kan worden door
een slachtoffer ter terechtzitting van eenvoudige aard moet zijn. Met andere
woorden: het moet redelijk snel vastgesteld kunnen worden.Voorzitter! De heer Dittrich bepleit het handhaven van de mogelijkheid
om een leerstraf te kunnen opleggen bij het onder voorwaarden schorsen van
de voorlopige hechtenis en heeft daartoe het amendement op stuk nr. 18 ingediend.
Mevrouw Halsema vroeg aansluitend of deze variant niet gehandhaafd kan worden
voor de taakstraf. Zowel in de memorie van toelichting als in de nota naar
aanleiding van het verslag heb ik aangegeven dat ik dit onwenselijk vind.
Mijn bezwaren zijn kort samengevat de volgende. Het systeem van het Wetboek
van Strafvordering is zodanig dat een hoofdstraf slechts door de rechter bij
eindvonnis kan worden opgelegd. Gebruikmaking van de modaliteit om de leerstraf
als voorwaarde bij de schorsing onder voorwaarde van voorlopige hechtenis
op te nemen zou neerkomen op een vooruitlopen op de rechterlijke uitspraak.
Dit acht ik echt ongewenst. Ook bezien vanuit de optiek van een helder en
overzichtelijk sanctiestelsel vind ik een dergelijke regeling onwenselijk.
Speciaal voor jeugdigen kan ik hieraan nog het volgende toevoegen. In het
wetsvoorstel Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen, eveneens in
behandeling bij de Kamer, is voorzien in een scholings- en trainingsprogramma.
Het scholings- en trainingsprogramma wordt in dat voorstel voorgesteld als
een vorm van tenuitvoerlegging van een straf of maatregel en kan ook als vorm
van voorlopige hechtenis worden uitgevoerd. Een dergelijk programma kan karaktertrekken
van een leerproject bevatten. Als het de heer Dittrich om deze groep gaat –
en leerstraffen worden het meest bij jeugdigen toegepast – dan wordt
in het wetsvoorstel Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen een oplossing
daarvoor geboden. Voorzitter! De heer Dittrich vroeg in verband met de positie van het slachtoffer
naar de mogelijkheid van spreekrecht voor slachtoffers. Bij de begrotingsbehandeling
is toegezegd dat hierover een afzonderlijke notitie zal worden opgesteld.
Overigens heb ik begrepen dat de heer Dittrich inmiddels bezig is met het
opstellen van een initiatiefwetsvoorstel terzake. Ik geef hem in overweging
de notitie af te wachten. Misschien kan die notitie behulpzaam zijn bij het
opstellen van dat initiatiefwetsvoorstel.De heer Rouvoet (RPF):Ik heb mij gevoegd bij de heer Dittrich in de algemene vraag, dus los
van de notitie over het spreekrecht van slachtoffers in het proces, of gekeken
wordt naar mogelijkheden om de positie van het slachtoffer te versterken,
ook als het gaat om de keuze van de straf. Ik neem aan dat dit niet in die
notitie terugkomt. Het zou dan ook goed zijn dat wij in dit debat daarover
iets meer wisselen.Minister Korthals:Voorzitter! Ik denk dat het belangrijk is dat het slachtoffer gehoord
wordt. Ik vond dat mevrouw Halsema gisteren een punt maakte toen zij zei dat
het een kanalisatie richting officier van justitie is en dat die daarmee zijn
voordeel moet doen. Het moet niet zover gaan dat het slachtoffer het soort
straf bepaalt dat wordt opgelegd. In ieder geval wordt met het slachtoffer
rekening gehouden, zeker via het gesprek dat plaatsvindt bij de officier van
justitie. Zoals bekend heeft ook de rechter de mogelijkheid om ter terechtzitting
het slachtoffer te horen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U gaf mij gelijk op een punt dat ik niet heb gemaakt. Ik heb er behoefte
aan dit recht te zetten. Ik sprak over kanaliseren toen het ging om de wraak
en de functie van het strafrecht. Ik heb gezegd dat het strafrecht nooit een
instrument van wraak mag zijn, maar een instrument is om wraak te kanaliseren.
Ik heb het slachtoffer daarbij niet genoemd.Minister Korthals:Waarvan akte.Voorzitter! Mevrouw Halsema heeft een amendement ingediend op stuk nr.
9 over de bevoegdheden van de politierechter. De heer Dittrich gaf gisteren
aan, ook aarzelingen te hebben bij mijn voorstel, maar stelde tevens dit amendement
vooralsnog niet te steunen. Hij vroeg mij op deze materie in te gaan. Het
amendement van mevrouw Halsema beoogt de bevoegdheid van de politierechter
voor het opleggen van een combinatie van vrijheidsstraf en taakstraf te beperken.
In de huidige wetgeving zijn de mogelijkheden van de politierechter voor het
opleggen van een taakstraf tezamen met een voorwaardelijke vrijheidsstraf
beperkt. Vanuit de Tweede Kamer is al verschillende malen verzocht de grens
van de door de politierechter op te leggen straf te verruimen, bijvoorbeeld
tot een jaar. Als ik mij niet vergis, is er zelfs een initiatiefwetsvoorstel
van PvdA en VVD over ingediend. Zoals ik al eerder heb betoogd, ben ik daarop
tegen. Voor het opleggen van een vrijheidsstraf van meer dan zes maanden verdient
meervoudige behandeling de voorkeur. Ik word hierin gesteund door de Nederlandse
vereniging voor rechtspraak. Deze vereniging ondersteunt eveneens mijn voorstel
voor verruiming van de bevoegdheden van de politierechter als het gaat om
de taakstraffen. De politierechter kan nog steeds maximaal zes maanden vrijheidsstraffen
opleggen en kan daarnaast een taakstraf ofwel een geldboete, hetgeen nu al
mogelijk is, opleggen. Het amendement van mevrouw Halsema beoogt deze verruiming
in te perken. Zij heeft aangegeven dat het na aanneming van mijn voorstel
mogelijk wordt dat de politierechter in feite een straf van veertien maanden
oplegt. Zij stelt daarbij evenwel de op te leggen vervangende hechtenis gelijk
aan de door de politierechter op te leggen vrijheidsstraf. Nu de taakstraf
niet meer in de plaats van de vrijheidsstraf wordt opgelegd, kan deze redenering
niet meer gebruikt worden. De politierechter is overigens ook niet beperkt
in zijn mogelijkheid om een geldboete op te leggen. Daarbij bepaalt hij ook
vervangende hechtenis die zelfs veel langer kan zijn dan die van de taakstraf.
Haar rekensom gaat derhalve niet op.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U introduceert zelf in het nader verslag een omrekenmodel voor de vervangende
hechtenis en de taakstraf. Het enige wat wij hebben gedaan, is dat omrekenmodel
toepassen. Als je dat doet, kom je uit op een geheel van veertien maanden
vrijheidsbeneming. Het is dus niet zo dat, ondanks het feit dat het een zelfstandige
hoofdstraf wordt, u helemaal geen relatie meer legt tussen vrijheidsbeneming
en taakstraf.Minister Korthals:Voorzitter! Ik heb het voorbeeld gegeven van de politierechter die een
dader van diefstal voor zich krijgt. Ik meen dat diefstal wordt bedreigd met
een gevangenisstraf van vier jaar en een geldboete van de vijfde categorie.
In theorie zou hij iemand dus een boete van ƒ 60.000 kunnen opleggen;
ik noem maar iets. Als dat inderdaad gebeurt en die ƒ 60.000 niet wordt
betaald, hoelang zou die persoon dan zitten? Ik heb mevrouw Halsema daar nooit
bezwaar tegen horen maken, maar dat is dezelfde gedachtegang als nu geldt
ten aanzien van de vervangende hechtenis wanneer de taakstraf niet behoorlijk
wordt uitgevoerd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U heeft mij nog nooit bezwaar horen maken, maar wellicht komt dat nog
op het moment dat wij die initiatiefwet behandelen. Hoe men het ook wendt
of keert, dit kan ertoe leiden dat de politierechter beslist over veertien
maanden vrijheidsbeneming. Daarmee bent u in feite een gedeelte van uw argumenten
kwijt om u te verzetten tegen de bedoelde initiatiefwet. U wenst juist dat
die grens van zes maanden in stand blijft. U marchandeert nu met uw eigen
principe.Minister Korthals:Hij beslist niet over die veertien maanden maar over de vrijheidsstraf
die hij oplegt. Voor het overige is het puur vervangende hechtenis en dat
aspect berust volstrekt in de macht van degene die de taakstraf zou moeten
verrichten. Het is hetzelfde als met degene die een geldboete moet betalen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Met dat argument kwam de heer Dittrich gisteren ook al, maar wij praten
nu natuurlijk niet over de verantwoordelijkheid van de gestrafte dader. Het
gaat nu om de vraag wie zijn verantwoordelijkheid mag beoordelen. Is dat de
politierechter of de meervoudige kamer?Minister Korthals:Voorzitter! De heer Niederer stelt voor, de taakstraf ook
bij verstekzaken mogelijk te maken en heeft daartoe een amendement ingediend
op stuk nr. 17. Zowel de huidige wet als het wetsvoorstel stelt als vereiste
dat betrokkene moet instemmen met het verrichten van een taakstraf, wil deze
opgelegd kunnen worden. In het wetsvoorstel waarbij de dienstverlening in
het Wetboek van Strafrecht werd geïntroduceerd, is uitvoerig ingegaan
op de achtergronden hiervan. Kort samengevat, zouden diverse verdragen het
verrichten van onbetaalde arbeid verbieden. De heer Van de Camp en mevrouw
Halsema vroegen in dit verband specifiek naar artikel 4 van het EVRM.De problematiek inzake de gratie die de heer Niederer in zijn toelichting
aansnijdt, is reëel en zou bij de mogelijkheid van taakstraf bij verstek
worden opgelost. In die zin heb ik sympathie voor het genoemde amendement.
Van de 6800 gratieverzoeken die in 1998 werden ingediend, is in eenderde gedeelte
sprake van een verzoek om dienstverlening. In het grootste gedeelte van deze
verzoeken gaat het om bij verstek veroordeelden. Bovendien laten de cijfers
over de afgelopen jaren zien dat dit aantal sterk toeneemt.Ten aanzien van de verdragen die hieraan in de weg zouden staan, merk
ik het volgende op. In de eerste plaats gaat het om artikel 4 EVRM. Hier wordt
instemming vereist bij het verrichten van arbeid. Ook bij toepassing bij verstek
blijft van instemming sprake, zij het op een later moment. De veroordeelde
is immers vrij om al dan niet aan te vangen met de taakstraf. Doet hij dat
niet, dan zal evenwel de vervangende hechtenis ten uitvoer worden gelegd.
Bovendien kan hij in hoger beroep gaan. Deze bepaling van het EVRM ziet overigens
meer op het tegengaan van slavernij dan op de tenuitvoerlegging van taakstraffen.Artikel 8 van het BuPo-verdrag, genoemd door de heer Van de Camp, geeft
een uitzonderingsmogelijkheid voor regelingen waarin dwangarbeid als straf
door de rechter wordt opgelegd. Artikel 1 van het Verdrag van Genève
geeft een verbod op gedwongen arbeid voorzover deze niet onder toezicht van
de openbare macht staat. Nu het toezicht op de taakstraf berust bij het openbaar
ministerie, is hier geen strijdigheid.Ten slotte is er het verdrag betreffende de afschaffing van gedwongen
arbeid van 1957. Dit verdrag regelt dwangarbeid ten aanzien van personen op
politieke gronden en is dus niet van toepassing.De heer Zijlstra (PvdA):Over het algemeen wordt gezegd dat voor de uitvoering van een taakstraf
een zekere motivatie bij de betrokkene moet bestaan. Het ging over veroordelingen
bij verstek. Is dit niet een weg naar veel mislukkingen?Minister Korthals:Op het moment dat de rechter of de officier van justitie meent dat de
persoon in kwestie niet geschikt is voor een taakstraf, zal naar mijn gevoel
ook geen taakstraf worden opgelegd. Er zijn natuurlijk ook situaties waarin
uit het dossier blijkt dat iemand er best voor in aanmerking zou kunnen komen.
Er is geen advocaat. Er is geen briefje aan de rechtbank dat men voor een
taakstraf in aanmerking wil komen. De rechter kan dan een taakstraf opleggen.
Over het algemeen zal men liever een taakstaf opgelegd krijgen dan bijvoorbeeld
een onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Ik meen dat de verdachte de mogelijkheid
dat de rechter dat doet niet onthouden moet worden.De heer Niederer wees heel terecht op een praktisch probleem. Als het
allemaal echt niet blijkt te kunnen, zal de rechter meestal een gevangenisstraf
opleggen. Dan komt er weer een gratieverzoek. Van de 6800 gratieverzoeken
in 1998 is ten minste eenderde een verzoek om omzetting van een onvoorwaardelijke
gevangenisstraf in een taakstraf. Dan begint het in feite weer opnieuw. Je
kunt je afvragen of het niet handiger is om zo iemand bij verstek te veroordelen.
Als hij het er echt niet mee eens is, kan hij in hoger beroep gaan om geen
taakstraf te krijgen. Zo niet, dan kan de vervangende hechtenis ten uitvoer
worden gelegd.De heer Dittrich (D66):Welke garantie heeft de minister dat mensen die bij verstek een taakstraf
opgelegd hebben gekregen en daarmee op een gegeven moment worden geconfronteerd
geen gratie vragen, omdat zij liever een geldboete hebben? Het argument dat
gratieprocedures worden voorkomen lijkt mij op drijfzand te zijn gebaseerd.Minister Korthals:Als mensen nu bij verstek veroordeeld zijn, beroepen zij zich er vaak
op dat er heel nieuwe omstandigheden zijn. Zij vragen dan om een omzetting
van de onvoorwaardelijke straf in een taakstraf. Op zichzelf klinkt het niet
onredelijk dat iemand als alle omstandigheden gewogen worden, alsnog een aanbod
doet. Je ziet dat in vele gevallen daar gunstig op wordt beschikt. Het wordt
wat anders als men, bij aanwezigheid op de terechtzitting, een taakstaf opgelegd
heeft gekregen en verzoekt om een geldboete bij gratie. Als je die weg opgaat,
ondermijn je in wezen het vonnis van de rechter, door via de gratieverzoeken
een tweede kans te geven.De heer Rouvoet (RPF):Ik ben een beetje verrast door de positieve bejegening van het amendement
van de fractie van de VVD door de minister. Het is natuurlijk altijd goed
als er een voortschrijdend inzicht is, maar ik heb de memorie van toelichting
er op dit punt nog eens op nagekeken. Daar wordt alleen bij het EVRM met zoveel
woorden gezegd, dat door het opnemen van artikel 22b in het wetsvoorstel er
geen strijdigheid met het EVRM is. Als ik de minister nu goed begrijp, kan
het ook wel zonder artikel 22b. Als de betrokkene begint met de arbeid, heeft
hij er kennelijk mee ingestemd. Dat is een beetje merkwaardig naast de redengeving
voor het artikel in de memorie van toelichting.Minister Korthals:Er moet altijd iets van instemming zijn. Een taakstraf kan niet gedwongen
ten uitvoer worden gelegd. Er moet vrijwilligheid zijn, maar als de taakstraf
niet wordt aanvaard, zal vervangende hechtenis plaatsvinden. Indien de persoon
in kwestie dat niet wil, kan hij hoger beroep instellen en meedelen dat hij
überhaupt geen taakstraf wil.De heer Rouvoet (RPF):Maar de minister zegt dus met zoveel woorden dat de reden waarom artikel
22b überhaupt is opgenomen in het wetsvoorstel, bij nader inzien helemaal
niet aanwezig blijkt te zijn?Minister Korthals:Ik weet niet precies hoe dit in de memorie van toelichting staat. Ik weet
in ieder geval wel dat in het aanvankelijke wetsvoorstel de
regeling stond zoals de heer Niederer het voorstelt, maar dat er toen vanuit
adviesorganisaties iets gezegd is in de zin van: dat is wel makkelijk, want
dan hoeven ze überhaupt niet te komen. De taakstraf werd daarbij te veel
als een gunst gezien, zodat gezegd werd: laten we daar niet aan beginnen.
Maar uit praktische overwegingen is er toch wel heel wat voor te zeggen.De heer Rouvoet (RPF):Ik hecht er wel aan, omdat het EVRM niet zomaar een verdrag is waar we
eventueel aan voorbij kunnen gaan. Er staat met zoveel woorden in de memorie
van toelichting: het is van belang om in te gaan op de relatie met dwangarbeid;
er worden dan drie verdragen langsgelopen die u net ook bent langsgelopen.
Bij het EVRM wordt gezegd: daar geldt wel een strakker verbod op dwangarbeid,
maar door opneming van artikel 22b in dit wetsvoorstel is er geen strijdigheid
met het EVRM. U zegt nu in het debat met zoveel woorden dat dit helemaal niet
aan de orde is, omdat er ook instemming op andere wijze kan blijken.Minister Korthals:Ja, om twee redenen, zo heb ik aangegeven. In de eerste plaats, omdat
die instemming nu op een later moment blijkt, namelijk als het vonnis wordt
betekend. Het tweede is dat het EVRM-verdrag op dit punt eigenlijk meer voorziet
in het tegengaan van slavernij. Nu, daar is hier natuurlijk in het geheel
geen sprake van.Voorzitter! De heer Van der Staaij stelde de vraag of het legaliteitsprincipe
zich niet ook uitstrekt tot de voorspelbaarheid van de keuze van een bepaalde
sanctie in een bepaald geval. Hij wist zelfs mij in mijn hoedanigheid van
Kamerlid naar voren te brengen met de uitspraak, dat het toch zo belangrijk
is dat de wetgever de normen in de wet legt. Dat heb ik overigens toentertijd,
denk ik, gezegd in een debat over óf juridisering óf stakingsrecht,
waarbij ik altijd nog de gedachte gehad heb dat de wetgever dit misschien
het beste zelf voor zijn rekening zou kunnen nemen. Maar het was niet, denk
ik, in het verband van het strafrecht. Het betreft het beginsel dat de norm
ook wordt bepaald en dat gebeurt ook, want het zit in de delictsbepalingen
die er zijn in de wet. De verhouding tussen artikel 1 Wetboek van Strafrecht
en artikel 9 is echter van andere orde. De keuze voor een wettelijk bepaalde
straf is aan de rechter, die specifieke aspecten van het individuele geval
daarbij zal betrekken. De strafvorderingsrichtlijnen van het openbaar ministerie
geven meer duidelijkheid over de mogelijk te vorderen straffen via een puntensysteem.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Nog even ter toelichting het volgende. Ik heb het citaat uit
de bijdrage van het voormalige Kamerlid Korthals niet bedoeld in verband met
het legaliteitsbeginsel; het was wel degelijk een citaat uit een debat, in
1989, over taakstraffen. Daarin ging het ook om de vraag: in hoeverre moet
je als wetgever niet bepaalde grenzen stellen aan de mogelijkheid van het
opleggen van een taakstraf? De heer Korthals gaf toen aan – dat vond
ik inderdaad een interessante opmerking, teruglezend – dat je schrikt
als je je realiseert dat je als een aantal maanden gevangenisstraf wordt opgelegd,
al is dat maar een halfjaar, al heel wat op je kerfstok moet hebben. Die bijdrage
van de minister destijds inspireerde mij om nu met de suggestie te komen of
je toch niet een begrenzing moet aanbrengen in het wetboek zelf voor de gevallen
waarin een taakstraf kan worden opgelegd.Minister Korthals:Ik zal nagaan hoe ik het toen gezegd heb. Het is overigens ook waar dat
ik er geen voorstander van ben om nog tot verdere uitbreiding te komen van
allerlei soorten sanctiemodaliteiten. Daar moeten we heel voorzichtig mee
zijn. Als we het doen, moeten we het grondig bestuderen, want anders weet
zo langzamerhand niemand meer precies waar men zich aan moet houden en krijg
je procedures in de zin van: het is allemaal wel mooi, maar eigenlijk had
ik de andere straf willen hebben. Dus, terughoudendheid bij het aantal strafmodaliteiten.Voorzitter! Ik kom ten slotte toe aan de bespreking van de amendementen.
Daar waar ik al eerder op de materie ben ingegaan, zal ik hier kort zijn.
Op het amendement van mevrouw Halsema op stuk nr. 9, over de competentie van
de politierechter, ben ik al ingegaan; ik wil het om de redenen die ik heb
aangegeven, ontraden.Ook aanvaarding van het amendement op stuk nr. 11 van de heer Van de Camp,
over de wettelijke beperking van de toepassing van taakstraffen voor bepaalde
delicten, wil ik ontraden, mede gelet op de aanwijzing van het OM die vanochtend
is vastgesteld.Dan het amendement op stuk nr. 12 van de heer Rouvoet, over de verruiming
van taakstraffen na overtredingen die met een geldboete worden bedreigd. Vanwege
het strafverhogend effect wil ik ook aanvaarding van dit amendement ontraden.Ten aanzien van het amendement op stuk nr. 13 van de heer Rouvoet, over
de verhoging van het aantal uren werkstraf, heb ik aangegeven dat ik op dit
moment blijf bij de keuze die in het wetsvoorstel is gemaakt.Aanvaarding van het amendement op stuk nr. 14 van de heer Rouvoet inzake
de verplichting van het OM de vervangende hechtenis te bevelen bij mislukken,
wil ik ontraden, teneinde het OM toch nog de nodige beleidsvrijheid te laten
behouden.Dan kom ik te spreken over het amendement op stuk nr. 15 van de heer Dittrich
dat betrekking heeft op de motiveringsplicht voor de rechter. Daarin wordt
voorgesteld de rechter te laten motiveren waarom hij een taakstraf oplegt
en geen vrijheidsstraf. In het wetsvoorstel wordt juist een soortgelijke extra
motiveringsplicht geschrapt. Het gaat om het motiveren waarom de rechter een
aanbod tot het doen van een taakstraf afwijst. Artikel 359, lid 5, van het
Wetboek van Strafvordering bepaalt overigens dat de rechter wel de straf moet
motiveren. Het amendement voegt naar mijn mening daaraan weinig toe. Overigens
is het systematisch niet fraai om een motiveringsplicht in het Wetboek van
Strafrecht op te nemen in plaats van in het Wetboek van Strafvordering.Het amendement op stuk nr. 16 van de heer Dittrich heeft betrekking op
de schorsende werking van het indienen van een bezwaarschrift bij de tenuitvoerlegging
van de vervangende hechtenis. De regel van schorsende werking bij het indienen
van bezwaar is gesteld omdat het in veel gevallen om de vraag zal gaan of
betrokkene de taakstraf naar behoren heeft verricht. In die gevallen is het
vanuit de rechtsbescherming van de betrokkene beter om aan
het indienen van een bezwaar schorsende werking toe te kennen. Anderzijds
moet ik wel stellen dat ik sympathie heb voor het voorstel van de heer Dittrich.
Ook ik ben een groot voorstander van een snelle reactie indien de taakstraf
niet wordt nageleefd. In het kader van het project heroriëntatie sanctiestelsel
wordt hiernaar ook nog gekeken. In de "standard minimum rules on community
sanctions and -measures" van de Raad van Europa wordt namelijk aanbevolen
dat voor de omzetting van een taakstraf naar een vrijheidsstraf bepaalde waarborgen
worden gegeven. Het gaat om geen automatische omzetting; er moet dus altijd
een individuele beoordeling worden gemaakt, wat de officier van justitie ook
doet. Het recht van bezwaar blijft bestaan. Daarnaast is sprake van een goed
beschreven procedure zoals die in het Wetboek van Strafrecht is vastgesteld.
Met het amendement van de heer Dittrich blijven die elementen van rechtsbescherming
naar mijn idee overeind. Derhalve heb ik geen bezwaar tegen dit amendement.Op het amendement op stuk nr. 17 van de heer Niederer, over de taakstraf
bij verstek, ben ik reeds uitvoerig ingegaan. Ook tegen dit amendement heb
ik geen bezwaar.Het amendement op stuk nr. 18 van de heer Dittrich, over de leerstraf
als voorwaarde bij de schorsing van de voorlopige hechtenis, heb ik ook reeds
van commentaar voorzien. Aanvaarding van dat amendement heb ik toen ontraden.De vergadering wordt van 17.00 uur tot 17.10 uur geschorst.Voorzitter: Van NieuwenhovenDe heer Dittrich (D66):Mevrouw de voorzitter! Ik vond de minister overtuigend antwoorden op de
vragen die de fractie van D66 heeft gesteld en de punten die zij naar voren
heeft gebracht. Verder vond ik dat de minister in zijn beantwoording van vragen
die de collega's hebben gesteld, op de meeste punten overtuigend. Er resteren
echter nog vijf onderwerpen die ik wil bespreken.Het eerste onderwerp betreft de hoofdvraag, namelijk of je bepaalde misdrijven
uit moet sluiten van de mogelijkheid om een taakstraf op te leggen. Op dat
punt is er een amendement van het CDA. Tijdens de discussie in de Kamer bleek
dat de meerderheid van de Kamer daar niets in zag. Het antwoord van de minister
was dan ook: het amendement niet, maar de richtlijn of de aanwijzing wel.
Op zichzelf kan ik mij daar heel wat bij voorstellen. Ik had het zelf ook
voorgesteld in mijn eerste termijn. Ik moet echter zeggen dat de toelichting
van de minister op de aanwijzing die vanmorgen in de vergadering met het college
van procureurs-generaal is besproken, bij mij nogal wat vragen oproept.Ik begrijp heel goed dat, wanneer je een algemene aanwijzing maakt, die
dient om de voorspelbaarheid van eisen die het openbaar ministerie in de rechtszaal
stelt te vergroten. Voor die vergroting van de voorspelbaarheid en het voorkomen
van rechtsongelijkheid heb je een richtlijn nodig. De minister heeft gezegd
dat niet voor elke casuspositie een uitzonderingsregel moet worden opgesteld,
aangezien wij dan te gedetailleerd bezig zijn en het voorspellende karakter
van die aanwijzing teniet wordt gedaan. Toch bekruipt mij het gevoel dat als
alleen voor een first offender een uitzondering kan worden gemaakt en er toch
een taakstraf kan worden geëist, dat wel erg rigide is. D66 is van mening
dat moet worden doorgegaan met die aanwijzing, maar ik wil daar de volgende
vraag aan koppelen. Is de minister bereid om bij de invoering van die aanwijzing
een soort registratie af te spreken met het openbaar ministerie en de zittende
magistratuur? Die moet dan inhouden dat aangetekend wordt hoe vaak op basis
van die richtlijn eisen worden gesteld, hoe vaak een officier van justitie
eigenlijk een taakstraf zou willen eisen, maar zich bekneld weet door die
richtlijn en een gevangenisstraf eist en hoe vaak een rechter in zijn vonnis
afwijkt van de eis die qua strafsoort wordt gesteld door de officier van justitie.
Als een officier een gevangenisstraf eist, hoe vaak komt het dan voor dat
een rechter toch een taakstraf oplegt? Het is van belang dat te weten als
wij over een aantal jaren die aanwijzing gaan evalueren. Met die voorwaarde
ga ik akkoord met de aanwijzing.Het tweede onderwerp betreft het officiersmodel. Ik ben blij dat de minister
toe heeft gezegd dat elke verdachte die een aanbod tot een transactie krijgt
van de officier van justitie, gewezen wordt op de mogelijkheid om gefinancierde
rechtshulp te krijgen. Dat antwoord overtuigt mij ervan dat er niet een systeem
opgezet moet gaan worden waarbij automatisch via een piketsysteem of iets
dergelijks gratis rechtshulp zal worden aangeboden. Ik ga er daarbij van uit
dat duidelijk kenbaar wordt gemaakt dat betrokkene naar het bureau voor rechtshulp
kan voor rechtsbijstand. Daarbij moet een dusdanige termijn gehanteerd worden
dat de verdachte een afspraak kan maken om zich van een advocaat of iemand
die goed in dat soort zaken thuis is te voorzien. Als de minister dit toezegt,
ga ik hiermee akkoord.Ik heb een amendement ingediend inzake het leerproject als bijzondere
voorwaarde bij schorsing van de voorlopige hechtenis. De minister meent dat
hiermee het systeem van het wetboek wordt doorkruist, omdat met zo'n leerproject
vooruit wordt gelopen op de straf die later wordt opgelegd. Ik vind dat geen
overtuigend argument. Rechters kunnen in de huidige situatie al leerprojecten
als bijzondere voorwaarde opleggen. Ik noem de bekende alcohol-en-verkeerscursus.
Ook daarbij komt het voor dat iemand wordt vrijgesproken of alleen een geldboete
krijgt opgelegd. Ik handhaaf dan ook mijn amendement. Ik hoop dat de minister
nog even wil ingaan op het leerproject als bijzondere voorwaarde. Een aantal
rechters heeft mij gemeld dat hun mogelijkheden worden beperkt als zij, wanneer
zij geconfronteerd worden met een goedwillende verdachte, de voorlopige hechtenis
niet mogen schorsen voor een leerproject. Dan kan de rechter alleen de voorlopige
hechtenis opheffen of handhaven. In feite werkt dit strafverzwarend voor degenen
die in voorlopige hechtenis zitten.De politierechter krijgt ruimere bevoegdheden met dit wetsvoorstel. Ik
meen dat de politierechter zich begrensd moet weten door het maximum van zes
maanden vrijheidsstraf. De minister heeft dat gelukkig onderschreven. Naast
deze vrijheidsstraf krijgt de politierechter de mogelijkheid om maximaal 480
uur taakstraf op te leggen. Ik ben het met de minister eens dat dit niet gelijkgesteld
kan worden met een gevangenisstraf, omdat een taakstraf een
aparte hoofdstraf is. Er is wel sprake van een zekere taakverzwaring, maar
het is niet juist om op grond van een bepaald omrekenmodel te stellen dat
het maximum wordt overschreden, zoals mevrouw Halsema doet. Het is aan de
veroordeelde. Als hij zijn taakstraf niet naar behoren vervult, treedt de
vervangende hechtenis in werking. Dat is echter iets anders dan dat de politierechter
een langere gevangenisstraf dan zes maanden oplegt. Het antwoord van de minister
op dit punt heeft mij overtuigd.De reactie van de minister op het amendement van de heer Niederer heeft
mij enigszins verrast. Ik heb jarenlang geleerd dat het niet goed is om bij
verstek een taakstraf op te leggen. Iemand die als straf moet werken, moet
daar gemotiveerd voor zijn. Dit kan alleen getoetst worden als de rechter
de betrokkene of zijn vertegenwoordiger spreekt of als de rechter een brief
van de verdachte heeft gekregen. Als er sprake is van een ronde verstekzaak,
kan iemand verplicht worden te gaan werken terwijl hij dat helemaal niet wil.
Dat staat op gespannen voet met de verdragen die dwangarbeid moeten tegengaan.
Voor het eerst hoor ik een minister van Justitie zeggen dat die verdragen
eigenlijk op andere situaties slaan. In zoverre wijkt het mondelinge antwoord
van de minister ook af van de memorie van toelichting. Dat wil overigens niet
zeggen dat de minister geen gelijk heeft, maar het verrast mij nogal, te meer
omdat hij in zijn antwoord uitgebreid ingaat op de besparing ten aanzien van
het aantal gratieprocedures. Ik kan mij voorstellen dat dit een argument is,
maar op een ander principieel argument, namelijk dat van de motivatie en de
dwangarbeid, was de minister in zijn beantwoording nogal kort. Ik wil toch
nog een uitleg van de minister voordat ik kan beoordelen of ik het amendement
van collega Niederer zal steunen.De heer Zijlstra (PvdA):Wat vindt u van de redenering van de minister op dit punt, namelijk dat
er een keuzemogelijkheid is en dat het in die zin eigenlijk geen echte verplichting
is?De heer Dittrich (D66):Dat vind ik geen sterk argument. Als betrokkene de taakstraf niet geheel
ten uitvoer heeft gebracht, treedt de vervangende hechtenis in werking. Het
gaat mij erom dat juristen altijd zeggen dat het om de motivatie gaat. Op
een of andere manier moet getoetst kunnen worden dat iemand gemotiveerd is
om te werken of te leren. Dat uitgangspunt wordt losgelaten met de argumentatie
dat de verdragen dit niet voorschrijven. Dat is in mijn ogen nieuw. Wat gebeurt
er als iemand bij verstek veroordeeld wordt tot een werkstraf en hij wil dat
niet? Hij moet vervangende hechtenis ondergaan of hij dient een gratieverzoek
in waarin hij aangeeft om welke redenen hij niet wil werken en vraagt om een
andere hoofdstraf, dus een geldboete. Het is mij niet duidelijk wat een en
ander uitspaart aan gratieverzoeken. De minister heeft daar geen reactie op
gegeven. Ik hoor dat graag.De heer Niederer (VVD):Kunt u mijn redenering volgen dat het instemmingvereiste toch al overeind
blijft omdat dit blijkt bij aanvang van de taakstraf? Als hij daarmee niet
aanvangt, stemt hij niet in. Het amendement van mijn fractie tornt dus niet
zozeer aan het instemmingsvereiste. Het is nu geschreven recht en straks ongeschreven
recht, omdat betrokkene de facto instemt als de taakstraf aanvangt. Doet hij
dat niet, dan treedt óf de vervangende hechtenis in dan wel kiest hij
voor hoger beroep om expliciet in tegenwoordigheid van de strafrechter te
betogen dat hij een veroordeling, zo hij die krijgt, in ieder geval niet graag
ziet in de vorm van een taakstraf.De heer Dittrich (D66):In deze redenering leidt u de instemming van de veroordeelde af uit het
feit dat hij met de uitvoering van de werkstraf begint, maar dat is nog maar
de vraag. Iemand kan een brief ontvangen waarin staat dat hij bij verstek
is veroordeeld tot maximaal 240 uur werken. Betrokkene kan zich op de werkplek
melden via de reclassering en vervolgens gaan werken, maar het is nog maar
de vraag of hij dat wil. In die zin kun je niet zeggen dat hij ermee instemt,
omdat hij is gaan werken.De heer Niederer (VVD):Met respect, maar u doet wel erg af aan de mondigheid van de gemiddelde
veroordeelde. Gemiddeld doet iemand niet iets tegen zijn wil. De veroordeelde
is mondig genoeg om te laten merken dat hij de taakstaf niet wil uitvoeren.De heer Dittrich (D66):Dat is nu juist het probleem. Bij de categorie verstekzaken zit een hoog
aantal mensen dat verslaafd is, psychische problemen heeft, geen vast adres
heeft; mensen die waarschijnlijk anders reageren dan de gemiddelde mondige
verdachte. Ik denk dat deze problemen zich juist bij deze verstekcategorie
vaker voor zullen doen. Dat argument werkt dus juist tegen dit amendement.
Nogmaals, ik wil graag een reactie van de minister om te beoordelen of ik
het zal steunen of niet. De redenering over het uitsparen van gratieprocedures
vind ik waardevol. Daar moet natuurlijk naar gekeken worden.Net voordat ik hier naartoe liep, kreeg ik een nieuw amendement op stuk
nr. 19 van de leden Halsema en Rouvoet. In dat amendement gaat het erom de
taakstraf als voorwaardelijke veroordeling te kunnen laten uitspreken. Ik
kan mij vinden in het antwoord dat de minister hierop heeft gegeven. Ik neem
aan dat de discussie over dit amendement nog even doorgaat. Ik zal hier goed
naar luisteren en dan besluiten wat ik ermee zal doen.De minister heeft gelijk met zijn beantwoording wat betreft mijn amendement
op stuk nr. 15 over de motivering door de rechter. Daarom wil ik dat hierbij
intrekken.De voorzitter:Aangezien het amendement-Dittrich (stuk nr. 15) is ingetrokken, maakt
het geen onderwerp van beraadslaging meer uit.De heer Niederer (VVD):Mevrouw de voorzitter! Namens de VVD-fractie dank ik de minister voor
zijn heldere beantwoording in eerste termijn. Het siert de minister en de
collega's dat wij in alle rust en zakelijkheid een goed debat hebben gevoerd
over dit wetsvoorstel, dat maatschappelijk emotioneel beladen is. Wij moeten
niet uit het oog verliezen waar het over gaat, maar ik heb er een goed gevoel
bij.De vragen die ik in eerste termijn heb gesteld, zijn bijna volledig beantwoord
door de minister, zodat ik mij kan beperken tot drie korte opmerkingen. Uit
publieksenquêtes zou blijken dat er een tanend draagvlak
is. De VVD-fractie is buitengewoon ingenomen met de richtlijn voor het inperken
van het toepassingsbereik van het wetsvoorstel wat betreft bepaalde zeden-
en geweldsdelicten.Bij de interruptie zat ik nog wel met het rijden onder invloed met dodelijke
afloop. Dat laat de samenleving terecht niet onberoerd. Ik overwoog nog even
om een motie te concipiëren, maar ik zal dat niet doen. Waarom niet?
Ik vind die motie niet passend, omdat de Kamer daarmee haar bevoegdheden te
buiten zou gaan. Wij zouden de minister in die motie vragen om een delict
toe te voegen aan de richtlijn voor het openbaar ministerie. Het is niet aan
de Kamer, maar aan het bestuur, om het openbaar ministerie op die manier te
willen aansturen. Om deze formeel-technische reden spreek ik het wel uit,
maar doe ik het niet.De richtlijn wordt over een zekere periode nog eens bekeken, waarbij de
heer Dittrich vroeg om te inventariseren wat de eisen zijn van het OM en wat
vervolgens het vonnis is van de rechter. Ik vraag de minister na te denken
over een mogelijke toevoeging van dit delict aan de gewelds- en zedendelicten
en aan de Kamer te rapporteren hoe de eisen van het OM liggen en hoe de strafsoort
en de strafmaat van de rechter zijn. Ik laat het over aan het oordeel van
de minister of er geen aanleiding is om dit delict toe te voegen. Wil de minister
het rijden onder invloed met dodelijke afloop in dat opzicht monitoren? Wil
hij bekijken of de richtlijn te zijner tijd niet moet worden aangepast?Ik volg de minister als hij zegt dat het te ver gaat om expliciet in de
richtlijn vast te leggen dat een officier van justitie in hoger beroep moet
gaan dan wel in cassatie, wanneer hij in eerste aanleg een vrijheidsstraf
heeft gevorderd voor een zedendelict of een geweldszaak en de rechter desondanks
een taakstraf oplegt. Ik ga ervan uit dat het openbaar ministerie één
en ondeelbaar is en dat met volledig respect voor een tweede feitelijke behandeling
in hoger beroep de advocaat-generaal zijn ogen niet zal sluiten voor de eis
die door de officier in eerste aanleg is geformuleerd. In de rechtspraktijk
zal dit probleem wel door het openbaar ministerie worden opgelost. Het lijkt
mij dus niet nodig dit expliciet in de richtlijn vast te leggen.Voorzitter! Ik ben blij dat de minister van Justitie de juridische houdbaarheid
van het door ons ingediende amendement schraagt. Ik schrok ook van de aantallen:
6800 gratieverzoeken, waarvan eenderde deel vraagt om dienstverlening. Het
betreft 2300 gratieverzoeken minder op het bordje van de rechterlijke macht
en van de administratie. Dat is winst.Tegen collega Dittrich zou ik tot slot het volgende willen zeggen. Hij
gaf mijn interruptie een schwung door te zeggen dat ik hem een argument extra
in handen gaf inzake verslaafden, psychoten of psychisch instabiele mensen.
Ik wil dat argument omdraaien ten faveure van mijn amendement. Ik ben ervan
overtuigd dat ook in verstekzaken het strafdossier aanvullende informatie
zal geven over de persoon van de dader, zijn milieu, zijn achtergrond en wat
dies meer zij. Ik durf mijn hand ervoor in het vuur te steken dat de strafrechter
zich ook in een verstekzaak wel drie keer zal bedenken voordat hij voor een
dergelijke verdachte een taakstraf zal opleggen. Hij zal dan toch eerder tot
een vrijheidsstraf overgaan. Het argument dat de heer Dittrich gebruikte,
kan mijns inziens dus omgedraaid worden en een extra argument zijn ten gunste
van mijn amendement.De heer Dittrich (D66):De heer Niederer gaat er in die redenering dan van uit dat er in het dossier
aanwijzingen zijn over de persoon van de verdachte. Met name bij first offenders
is dat nog maar zeer de vraag.De heer Niederer (VVD):Voorzitter! Ik heb het genoegen gehad om in een vorig leven werkzaam te
zijn geweest bij het openbaar ministerie. Ik kan de heer Dittrich verzekeren
vanuit de praktijk dat in nogal wat dossiers en misdrijfzaken, ook bij first
offenders, er heel vaak een rapportage ligt, ofwel van de reclassering, ofwel
van de politie, dan wel van het sociaal en maatschappelijk werk over de persoon
van de dader, nodig voor de rechter bij het beoordelen van de strafmaat of
strafsoort. Als de heer Dittrich dat ontkent, zou er in een verstekzaak redelijkerwijze
geen enkele veroordeling meer kunnen volgen, omdat een van de elementen die
de rechter nodig heeft om te komen tot een strafsoort en strafmaat, namelijk
de persoon van de dader, ontbreekt. Met een verstekzaak zou je dan nauwelijks
nog uit de voeten kunnen. Die dossiers bevatten heel vaak goede informatie
op grond waarvan de rechter ook in een verstekzaak een afgewogen veroordeling
kan geven.De heer Dittrich (D66):Ik wil nu ook even putten uit de ervaring opgedaan in een vorig leven.
Juist bij verstekzaken waarbij geen persoonsdocumentatie aanwezig is, spelen
zaken een rol als geen bekend adres, psychische problemen of verslavingsproblemen.
Mensen zwerven of zijn moeilijk te benaderen. Daardoor zijn het vaak verstekzaken
en is er zo weinig over de persoon bekend. Om die reden is altijd gezegd:
dan maar een gevangenisstraf, want dan kunnen mensen opgesloten worden. De
heer Niederer stelt nu voor de mogelijkheid te bieden deze mensen ook een
werkstraf op te leggen, terwijl de kans groot is dat juist deze categorie
niet tot werken in staat zal zijn. Het probleem is dan dat zij een werkstraf
opgelegd hebben gekregen, maar die om bepaalde redenen niet kunnen uitvoeren,
zoals psychische problemen. Wat dan volgt, is vervangende hechtenis of een
ander gratieverzoek. Dat wil de heer Niederer toch niet?De heer Niederer (VVD):Voorzitter! Een probleem hebben is één; een probleem creëren
is twee.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Anders dan de heer Niederer heb ik niet zo'n goed gevoel overgehouden
aan dit debat. Het heeft namelijk niet bijgedragen aan meer helderheid over
wat precies met dit wetsvoorstel wordt beoogd. Ook heb ik de indruk dat op
onderdelen met wisselende of, zo men wil, schuivende argumentaties is gewerkt.
Ik geef drie voorbeelden.Het wetsvoorstel beoogt, althans op papier, de taakstraf als een zelfstandige
hoofdstraf te positioneren. Tegelijkertijd wordt echter gezegd dat de straf
niet voorwaardelijk mag worden gelegd. De minister zegt zelfs dat als een
taakstraf voorwaardelijk wordt opgelegd, er niet meer kan worden
gesproken van een echte straf. Dat roept de vraag op of hij de taakstraf echt
als een hoofdstraf wil beschouwen. Voor een geldboete of de hechtenis geldt
immers hetzelfde. De minister zegt dat hij in ieder geval nog gaat nadenken
over het hele sanctiestelsel, maar die uitspraak is minder relevant nu dat
sanctiestelsel nog steeds geldt en de taakstraf als een zelfstandige hoofdstraf
wordt gepositioneerd. Een ander punt het instemmingsvereiste, dat op zich
afbreuk doet aan het uitgangspunt dat de taakstraf als hoofdstraf naast de
beide andere hoofdstraffen wordt gezet. Verder is gezegd dat er geen koppeling
mag worden gelegd tussen taakstraf en lengte van de detentie, terwijl dat
wel gebeurt in de relatie tussen hechtenis en categorieën geldboeten.Een ander voorbeeld van inconsistentie betreft de beleidsvrijheid van
de rechter. Het wetsvoorstel beoogt een ruime rechterlijke vrijheid, maar
daar staat tegenover dat niet meer dan 240 uur werkstraf kan worden opgelegd.
Ik vraag mij af waarom eigenlijk niet. De rechter heeft daar het meeste zicht
op en de strafbepaling moet aan hem worden overgelaten. Die inconsistentie
slaat ook op het voorstel om de taakstraf niet toe te passen bij overtredingen
met alleen een geldboete. De rechterlijke vrijheid is hier kennelijk ook niet
in het geding. Er is dus sprake van enige inconsistentie.Een volgend punt betreft de beleidsvrijheid van het OM. De minister zegt
dat het OM niet verplicht is vervangende hechtenis te eisen bij een mislukking
van de taakstraf. Tegelijkertijd wordt er wel gesproken over een richtlijn
die natuurlijk ook een beperking van de beleidsvrijheid van het OM inhoudt.Er hebben zich kortom in de loop van het debat nogal wat verschuivingen
in de uitgangsposities voorgedaan. Ik realiseer mij dat je dit debat niet
in digitale tegenstellingen kunt vatten. Je kunt niet zeggen dat de rechterlijke
vrijheid het een en het al is. Ik ben er ook niet op uit om absolute en zeer
principiële stellingen te betrekken, maar enige consistentie in de aan
dit wetsvoorstel ten grondslag liggende redeneringen acht ik toch wel wenselijk.Voorzitter! Ik hecht er aan om in deze tweede termijn aan te geven wat
voor onze fracties van doorslaggevend belang is om steun aan dit wetsvoorstel
te geven. Dat betreft in de eerste plaats de erkenning van de eigen en toegevoegde
waarde van de taakstraf als zelfstandige hoofdstraf, in de tweede plaats het
zoveel mogelijk als hoofdstraf positioneren van de taakstraf en in de derde
plaats de uitvoering overlaten aan de beleidsvrijheid en de prudentie van
de rechter, ook waar het gaat om bijvoorbeeld het inschatten van maatschappelijke
gevoelens. Ik hecht aan het welslagen van deze nieuwe zelfstandige hoofdstraf.
Vandaar mijn drie amendementen. Het schrappen van de kan-bepaling voor het
OM is erop gericht om, als de straf niet het beoogde resultaat heeft, te voorkomen
dat er een vrijblijvende situatie ontstaat. Als men een taakstraf niet tot
een goede einde brengt, moet men weten dat er sprake is van vervangende hechtenis.
Ik wil die taakstraf graag tot een succes maken en daarom verbaast het mij
dat de minister aanneming van dit amendement zo gemakkelijk ontraadt. Wil
hij hier nog even op ingaan? Juist om de taakstraf te positioneren als zelfstandige
hoofdstraf heb ik het amendement van collega Halsema medeondertekend waar
het gaat om het mogelijk maken van een straf met een voorwaardelijk karakter.Voorzitter! Ik kom te spreken over het afstemmen van het type werkstraf
op de aard van het delict. Ik ben het eens met de minister dat dit bij de
leerstraf aanmerkelijk gemakkelijker het geval is. Het ging er mij niet om
hier een digitale relatie te leggen. Wij moeten het wel zoveel mogelijk doen,
gelet op het belang van het drukken van het recidivecijfer. Als een werkstraf
in relatie tot de aard van het delict staat, kan het bijdragen aan een lager
recidivecijfer. Ik vraag de minister hierop wat meer positief te reageren
dan hij heeft gedaan.Ik kom te spreken over het instemmingsvereiste. Ik heb moeite met de discussie
hierover. Ik loop even de geschiedenis langs. Het instemmingsvereiste is in
het wetsvoorstel opgenomen door de minister om strijdigheid van deze nieuwe
hoofdstraf met het EVRM weg te nemen. Zo staat het in de memorie van toelichting.
Het probleem dat de heer Niederer in zijn amendement aanvoert, is reëel
genoeg: de gratieprocedure wordt ervoor gebruikt. Op praktische gronden moet
niet op een principieel genomen beslissing die nodig was om strijdigheid met
EVRM te voorkomen worden teruggekomen. Er moet niet worden gezegd: laten wij
het instemmingsvereiste maar schrappen want dat kan een verkeerd gebruik van
de gratieprocedure tegengaan. Dat lijkt mij geen heldere redenering. Mijn
redenering is vrij simpel. Of er was een probleem met het EVRM bij de indiening
van het wetsvoorstel en artikel 22b – het instemmingsvereiste –
is opgenomen om dat probleem weg te nemen. Of er was geen probleem en dan
rijst de vraag waarom artikel 22b is opgenomen. Ik vind de motivatie van betrokkene
van belang, maar het is geen principieel argument voor het instemmingsvereiste.
Dan kan ik mij bij de detentie en de geldboete ook iets voorstellen bij instemming
van betrokkene. Bovendien is het in de stukken niet als een principieel argument
opgevoerd. Ik wil graag van de minister weten wat de reden is dat het is opgenomen
en waarom het nu gemakkelijk gemist kan worden. Ik vind de verdediging van
de minister niet sterk. Zijn reactie dat het EVRM in dit opzicht uitsluitend
op slavernij ziet, is evident onjuist. Artikel 4, eerste lid, van het EVRM
ziet inderdaad op slavernij of dienstbaarheid. Het tweede lid luidt als volgt.
Niemand mag gedwongen worden om dwangarbeid of verplichte arbeid te verrichten.
Het is een verbijzondering van de opmerking over de slavernij. Anders dan
het BuPo-verdrag of het verdrag tot afschaffing van gedwongen arbeid uit 1957
bevat het derde lid van artikel 4 EVRM niet een escape voor een taakstraf,
zoals dat in die andere verdragen wel het geval is.Nu wordt een wat pragmatische redenering opgehangen waartegen ik bezwaar
maak. Instemming van de veroordeelde met de opgelegde taakstaf kan ook blijken
uit het simpelweg aanvangen van die taakstraf. Ik zag de minister instemmend
knikken toen anderen dat opvoerden. Betrokkene heeft ingestemd met de taakstraf
en dus is er dan geen strijd meer met het EVRM. Dat had ook bedacht kunnen
worden toen de memorie van toelichting werd geschreven. Daarin staat een tamelijk
principieel verhaal over strijdigheid met EVRM. Verder staat het haaks op
wat in de artikelsgewijze toelichting staat over artikel 22b.
Dat artikel bepaalt dat een taakstraf slechts kan worden opgelegd nadat de
verdachte daarmee heeft ingestemd. Deze instemming kan op verschillende wijzen
gestalte krijgen. Het enige vereiste is dat van de instemming moet blijken
voordat het onderzoek ter terechtzitting wordt gesloten. Ik maak mij sterk
dat al met de taakstraf kan worden aangevangen voordat het onderzoek is gesloten.
Daaruit blijkt dat de redenering van de heer Niederer en de minister geen
stand houdt. Of de minister moet zeggen: wat wij hebben geschreven in de memorie
van toelichting, is bij nader inzien volstrekt onjuist. Het kan wel op een
andere manier. Dat hoor ik dan graag.De heer Van de Camp (CDA):Mevrouw de voorzitter! Ik voel mij meer thuis bij de sfeeromschrijving
van de heren Dittrich en Niederer van dit debat dan bij die van collega Rouvoet.
Ik wil verder mijn dank uitspreken voor de gegeven antwoorden en de manier
waarop wij dit voorstel van wet hebben behandeld. Ik wil nog over een vijftal
punten een paar opmerkingen maken.Het eerste is dat ondanks het feit dat wij dit wetsvoorstel vandaag behandelen
en wellicht aanvaarden, de zorg van de CDA-fractie inzake het beeld van de
taakstraffen in onze samenleving niet is weggenomen. Ik vind dat de minister
iets te gemakkelijk de berichten die met name in 1998 in het dagblad Trouw
zijn verschenen over het feit dat de taakstraffen niet naar behoren worden
uitgevoerd en dat er sprake is van onvoldoende follow-up, vooral wanneer in
het laatste stadium die taakstraffen niet tot een goed einde worden gebracht,
afdoet in de sfeer van: nee hoor, Reclassering Nederland let daar heel goed
op en dat wordt tot in de puntjes verzorgd. Ik zou de minister dan ook willen
vragen in het kader van de uitvoeringsregeling erop toe te zien dat de taakstraf
als zodanig naar behoren wordt uitgevoerd.Voorzitter! Het tweede punt betreft de vandaag ook formeel aangekondigde
aanwijzing voor het openbaar ministerie met betrekking tot het niet opleggen
van taakstraffen bij bepaalde delicten. Ik denk dat, wanneer een zo grote
Kamermeerderheid en de minister zeggen dat het amendement van mijn hand op
stuk nr. 11 niet past in het systeem, dit een belangrijke aanwijzing is om
met het handhaven van dit amendement voorzichtig te zijn. Ik had de minister
aanvankelijk willen vragen of wij de aanwijzing voor de stemming toegestuurd
konden krijgen. Nu hij in eerste termijn heeft aangekondigd dat de aanwijzing
nog tot een algemeen overleg kan leiden, vraag ik mij af of ik procedureel
niet moet voorstellen de stemming uit te stellen tot na dat algemeen overleg.
Ik verzoek de minister ons op zo kort mogelijke termijn die aanwijzing te
doen toekomen, opdat wij kunnen bezien hoe die eruitziet.Voorzitter! Als ik de minister goed heb begrepen, zal de aanwijzing een
breder pakket aan delicten omvatten dan in mijn amendement is aangegeven.
Ik wijs erop dat artikel 240a, kinderporno, niet onder mijn amendement valt
en wel in de richtlijn staat waaraan het OM zich zal houden. Dat is zeker
wat de CDA-fractie betreft een positief punt.Voorzitter! Ik heb begrepen dat het gebruik van een wapen geen cumulatieve
eis is. Ik wil dit vastgelegd hebben, omdat er wel degelijk delicten zijn,
zeker zedendelicten maar ook geweldsdelicten, waarbij geen wapen te pas komt.
Ik proef steeds dat dit cumulatief zou moeten zijn en daar voel ik helemaal
niks voor.Heb ik het juist dat de minister heeft gezegd dat de officier van justitie
ambtshalve in hoger beroep gaat wanneer de rechter onverhoopt een taakstraf
oplegt, met andere woorden wanneer de rechter afwijkt van de rekwireerrichtlijn?
Op dit punt zou ik enige nadere verduidelijking willen hebben.Voorzitter! Mijn derde punt betreft de kwestie van de 60 en de 80 uur.
De minister heeft gezegd: u hebt de omslag nog niet gemaakt van een taakstraf,
een aanvullende straf, in ieder geval een niet zelfstandige hoofdstraf –
laat ik voorzichtig zijn – naar een zelfstandige hoofdstraf. Blijkbaar
ben ik een beetje op het verkeerde been gezet door het gestelde op bladzijde
14 van de nota naar aanleiding van het verslag. Ik kan dit het best verwoorden
door te vragen of de tabel die daar is opgenomen – gehaald uit Trema,
het tijdschrift voor de rechterlijke macht, 1993 – ook onder het nieuwe
systeem zijn vigeur krijgt. Waar gaat de rechter respectievelijk de Nederlandse
vereniging voor rechtspraak, van uit bij het opleggen van taakstraffen en
welke maatvoering wordt daarbij gebruikt? Ik heb op dit punt een motie voorbereid,
maar die houd ik achter mijn kiezen. Ik kan altijd nog een derde termijn aanvragen
als dat nodig mocht blijken te zijn. Mij is in elk geval nog niet duidelijk
hoe het zit met de maatvoering met betrekking tot de nieuwe hoofdstraf. De
minister stelt dat hiermee in feite toch een bepaalde verhouding wordt aangegeven
tussen taak- en vrijheidsstraf, zoals ook bij geldboetes het geval is. Het
is dus bepaald breder dan alleen de vervangende hechtenis.Vervolgens maak ik enkele opmerkingen over de amendementen. Wat het amendement
van collega Niederer betreft, ben ik het met de collega's eens dat een buitengewoon
strakke benadering in de stukken met betrekking tot de uitleg van verdragen
nu toch in het plenaire debat wat soepeler wordt afgedaan. Ik heb nota bene
zelf de vraag gesteld of artikel 4, derde lid, van het EVRM inzake werken
tijdens detentie, niet een bijdrage zou kunnen leveren aan het versoepelen
van het instemmingsvereiste. De minister is daarop overigens niet ingegaan.
Ik voel mij wat dit betreft wat verwant met collega Dittrich. Ik vind de administratieve
belasting in verband met de gratieverzoeken enorm. Men weet dat ik soms buitengewoon
ongeduldig kan zijn en wat dat betreft vind ik de stap van collega Niederer
een goede, maar laten wij nu voorzichtig zijn en voorkomen dat wij in vage
discussies terechtkomen, in de zin van: de vrouw of man komt werken en daarmee
is instemming verkregen. De vragen van collega Dittrich en Rouvoet wil ik
dan ook onderschrijven.Wat de kwestie van het verstek betreft vind ik – en misschien kan
de heer Dittrich een vraag van mij hierover bij interruptie beantwoor- den
...De voorzitter:Die vraag had u de heer Dittrich eerder moeten stellen.De heer Van de Camp (CDA):Ja, ik had het hem eerder moeten vragen. Dat is een beetje dom, maar ik
heb het nu lekker tóch gezegd... De manier waarop de heer Dittrich de verstekveroordeling als een normaliteit
beschouwt, komt bij mij wat vreemd over. Is het niet een burgerplicht om gewoon
voor de rechter te verschijnen? De heer Dittrich gebruikt een argument dat
neerkomt op: we kennen ze niet want ze zwerven enz. enz. Welnu, voorzitter,
toevallig mag ik ook de drugsportefeuille behandelen, en op grond daarvan
kan ik zeggen dat over het algemeen de dames en heren buitengewoon goed weten
waar ze wonen en waar ze op welk moment moeten zijn. Ik zeg het wat speels.
De manier waarop de heer Dittrich die arme verdachten beschrijft die helaas
bij verstek tot een taakstraf worden veroordeeld, roept bij mij de vraag op
of het niet gerechtvaardigd is om het eens om te draaien, los van de verdragen.
Men kan tegen deze mensen zeggen: je weet dat je een taakstraf opgelegd kan
krijgen; ik zou er maar naartoe gaan want anders zit je daaraan vast en misschien
is het in verband met je financiële positie beter om een geldboete te
betalen. Het laatste zal overigens vaak niet het geval zijn.De voorzitter:Ik zie dat de heer Dittrich u wil antwoorden, maar ik merk toch op dat
het, als ik als Kamervoorzitter nu ook al niet meer op de leden van de vaste
commissie voor Justitie kan rekenen waar het gaat om een adequate behandeling,
toch wel heel vervelend wordt.De heer Van de Camp (CDA):Misschien is dan beter dat ik mijn vraag intrek.De voorzitter:Neen, de heer Dittrich wil hem zo graag beantwoorden... Dat zou ik ons
allen niet willen onthouden.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! De heer Van de Camp heeft mij woorden in de mond gelegd die
ik niet zo gezegd heb. Ik bepleit niet dat het bij verstek veroordeeld worden
een soort normaliteit is. Maar ik constateer wel dat in zeer veel strafzaken
de verdachte niet verschijnt. Dat is een gegeven waarmee rekening moet worden
gehouden. Als de officier van justitie de dagvaarding wil betekenen en er
geen adres bekend is, kan de zitting wel doorgaan, maar dan komt de verdachte
niet. Uit de ervaring blijkt dat mensen die niet komen opdagen vaak een bepaald
probleem hebben: geen vast adres, psychisch gestoord, verslaafd; noem maar
op. Ik heb helemaal niet bepleit dat dit een soort norm zou moeten zijn. Wat
D66 betreft moet iedereen die gedagvaard wordt om op een terechtzitting te
verschijnen ook komen. De praktijk is anders en van daaruit moeten wij redeneren.De heer Van de Camp (CDA):Daarmee is de kwestie wat mij betreft voldoende toegelicht. Ook de keerzijde
is ermee toegelicht.Wat het amendement op stuk nr. 19 betreft hebben systematisch de leden
Halsema en Rouvoet vermoedelijk gelijk. Als er een zelfstandige hoofdstraf
is, zou je ook systematisch de moed moeten hebben om dat, als ik het uit mijn
hoofd goed zeg, in artikel 14c op te nemen. Misschien kan de minister iets
zeggen over de vraag of dit amendement weer niet een enorme administratievelastenverhoging
met zich brengt, want alle voorwaardelijke straffen moeten ook weer op de
een of andere manier geboekt, bijgehouden, nageleefd enz. worden. Ik weet
wel dat wel gezegd kan worden dat het bij al die andere straffen al wordt
gedaan. Toch kwam deze reactie even bij mij op. Vandaar dat ik de vraag stel.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Gaarne zeg ik de minister dank voor de beantwoording van de
gestelde vragen en voor de toelichting op het wetsvoorstel. Het ging daarbij
vooral om de positionering van de taakstraf als zelfstandige hoofdstraf. De
taakstraf als hoofdstraf was al eerder in de wet gekomen; nu ging het om de
verzelfstandiging ervan. Uit de inbreng van de andere woordvoerders bleek
al dat dit nog niet betekent dat de taakstraf op alle punten wordt behandeld
als de andere hoofdstraffen.De minister heeft nog eens aangegeven dat de taakstraf een nuttige functie
vervult en een belangrijke taak heeft verworven in het totale pakket van sancties.
Ook voor de SGP-fractie staat vast dat de taakstraf een waardevolle functie
kan vervullen, vooral in de gevallen waarin naar onze overtuiging een duidelijke
relatie wordt gelegd tussen de straf en de aard van het delict. Dat betreft
gevallen waarin werkzaamheden worden verricht waarmee vernielingen ongedaan
worden gemaakt en schade wordt hersteld. De uitbreiding van de taakstraffen
mag niet in het teken staan van het oplossen van cellentekorten of het inboeken
van bezuinigingen. Terughoudendheid blijft bij ons een belangrijk trefwoord
voor de verdere ontwikkeling van taakstraffen. Ik zou graag een reactie van
de minister horen op de stelling die zijn voorganger bij de nota Voor straf
werken en leren van juli 1996 gaf, dat de grenzen van het toepassingsbereik
voor de taakstraffen wel in zicht komen.In de praktijk rijzen ook vragen over het strafkarakter. Daar is de minister
op ingegaan. Soms kan dat het gevolg zijn van een gebrekkige communicatie
met de burgers over de aard en de daadwerkelijke invulling van de taakstraffen.
Het is dan goed om te werken aan een betere communicatie. Soms moet je vaststellen
dat een taakstraf, ook al weet men goed hoe die in de praktijk wordt uitgevoerd
en wat die inhoudt, als een te lichte straf wordt beschouwd. Ook die signalen
moeten wij serieus nemen, om vervreemding tussen de overheid en de burger
niet te bevorderen. Daarmee zou onvoldoende tegemoetgekomen worden aan het
geschonden rechtsgevoel van burgers. Ook wordt de generaal preventieve werking
van een straf erdoor verstoord.Een belangrijk aandachtspunt in het wetsvoorstel was voor de SGP-fractie
daarom het loslaten van de koppeling met het opleggen van een onvoorwaardelijke
vrijheidsstraf van niet meer dan zes maanden. Voor ons blijft de vraag of
hierdoor niet te weinig normering door de wetgever wordt geboden. Moet de
wetgever niet duidelijker bepalen in welke gevallen taakstraf, ook gelet op
de ernst van het delict, niet als een passende straf wordt gezien? De minister
is erop ingegaan. Hij heeft het systematische argument genoemd, dat bijvoorbeeld
ook bij een moord een boete mogelijk is. Ik wil er echter tegenover stellen
dat dit systematische argument naar mijn mening niet geheel doorslaggevend
kan zijn, omdat je ook in andere gevallen – ik noem artikel 74 van het
Wetboek van Strafrecht – ziet dat, waar het gaat om de afdoening buiten
proces om door het OM, er ook een nadrukkelijke koppeling wordt
gemaakt met de ernst van de delicten en de grens wordt gehanteerd van delicten
waarop meer dan zes jaar staat.Daarnaast is het argument genoemd van het maatwerk in individuele gevallen,
van de vrijheid van de rechter. Voor ons blijft hier tegenover staan dat het
belangrijk is dat de wetgever een duidelijke keuze maakt en daarom heeft ook
dit argument ons niet kunnen overtuigen. Maar ik heb goed begrepen dat er
geen politieke meerderheid voor te vinden is om hier een duidelijke begrenzing
in de wet zelf vast te leggen.Ik waardeer het vanuit dat perspectief in ieder geval positief, dat de
minister een duidelijk kader wil gaan bieden en heeft geboden in de rekwireerrichtlijn.
Wij zijn wel benieuwd in hoeverre de opleggingspraktijk ook overeen zal stemmen
met de inhoud van de rekwireerrichtlijn. Bezien zal moeten worden in hoeverre
in de toekomst de rechter zal afwijken door ook een taakstraf op te leggen
in de gevallen waarin dat niet gevorderd is.Dan kom ik op het amendement van collega Rouvoet over uitbreiding van
het aantal werkstrafuren. Daarvan heeft de minister gezegd: nee, we houden
vast aan 240 uur, omdat uit ervaring is gebleken dat het thans voorgestelde
aantal uren het meest effectief is. Het viel mij op dat in 1989 ditzelfde
argument werd gehanteerd om vast te houden aan 150 uur als maximum. Is het
nu inderdaad zo dat het onderzoek hier zo eenduidig is als de minister suggereert?
Of is het telkens eigenlijk zo dat een keuze die hier wordt gemaakt, wordt
verdedigd met het feit dat dit met de ervaring overeenstemt? Ligt het verband
hier wel zo helder? Graag verkrijg ik daar nog een nadere toelichting op.Voorzitter! Dan het punt van de vervangende hechtenis. Moet dat een automatisme
zijn, ja of nee? Die vraag kwam nog eens aan de orde, ook mede naar aanleiding
van het amendement van collega Rouvoet. De minister heeft hier de beleidsvrijheid
voor het openbaar ministerie bepleit en gezegd dat er behoefte is om in bepaalde
gevallen niet tot tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis over te gaan.
Ik zou hierover graag nog meer horen van de minister, ook om dat argument
van de beleidsvrijheid te kunnen wegen. Kan hij concrete voorbeelden noemen
waar er inderdaad bij het openbaar ministerie een belangrijke behoefte bestaat
om niet tot vervangende hechtenis over te gaan? Kan hij daar al meer concreet
inzicht in bieden?Tot slot nog een opmerking over het loslaten van het instemmingsvereiste
in het amendement van collega Niederer. Daar sluit ik mij aan bij de vragen
die erover gesteld zijn. Ik denk dat de minister wel wat uit te leggen heeft.
Ik vind de koers hier eerlijk gezegd wat zwabberig overkomen. Het is echter
wel een belangrijk punt, waarbij ook de houdbaarheid in het licht van verdragen
aan de orde is. Het viel mij op dat juist in de memorie van toelichting, op
bladzijde 3, wordt gezegd dat bij de advisering in het kader van dit wetsvoorstel
er een brede weerstand bleek tegen het opleggen van taakstraffen zonder een
duidelijke instemming van de kant van de veroordeelde. Is de regering juist
niet op grond van de consultatie van het veld, van tal van organen, met het
voorstel gekomen zoals het er op dit punt ligt? Daarom verkrijg ik graag nog
een nadere toelichting hierop.De heer Zijlstra (PvdA):Voorzitter! Ook ik dank de minister voor de gegeven antwoorden. Wat ons
toch van mening doet blijven verschillen, is het feit dat wij van mening zijn
dat niet de aard maar de zwaarte van het delict bepalend moet zijn of een
taakstraf kan worden opgelegd, ja of nee. Daarmee zit ik dan wel meteen gekoppeld
aan de vraag die mevrouw Halsema mij gisteren stelde op dit punt, namelijk
hoe daarmee om te gaan. Aan de andere kant vind ik dat de regering moet regeren.
Als de minister dan meent dat hij aan het OM een richtlijn moet geven, dan
gaat het mijns inziens wel heel ver om als Kamer te zeggen dat hij dat dan
toch maar niet moet doen. Dat gaat mij dus te ver. Ik constateer dus dat het
verschil van mening blijft bestaan.Hoewel ik uit praktische overwegingen veel sympathie heb voor het amendement-Niederer,
moet er wel volstrekte helderheid zijn over de juridische houdbaarheid daarvan.
Sommige van de collega's hebben al met voorbeelden aangetoond dat de minister
hierin toch wel een beetje een zwabberende lijn heeft gekozen, gelet op de
memorie van toelichting en de uitspraken nu. Hij is daarin niet heel consequent,
zo heb ik de indruk. Ik heb er dus weinig trek in dat na behandeling hier,
aan de overzijde tot de conclusie wordt gekomen dat wij hier echt iets hebben
gedaan wat niet deugt. Dat zou ik graag willen voorkomen. Daarom wil ik met
de minister de werkafspraak maken dat, alvorens wij tot stemming overgaan
en hij uiteindelijk van oordeel is dat de juridische houdbaarheid niet aanwezig
is, hij ons dat tijdig laat weten. Het stemgedrag over het amendement-Niederer
hangt voor ons namelijk toch van die juridische houdbaarheid af. Als die houdbaarheid
er niet is, moeten wij het niet doen, hoe sympathiek het amendement op zichzelf
ook is. Het is van belang dat er hieromtrent volstrekte duidelijkheid komt.Wat betreft de overige amendementen kan ik de adviezen en opvattingen
van de minister daarover volgen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn antwoord. Hij heeft
gezegd dat de afgelopen jaren is gebleken dat de taakstraf een onmisbaar onderdeel
is van het sanctiestelsel en dat dit ook de reden is om die inmiddels als
zelfstandige hoofdstraf te erkennen in ons Wetboek van Strafrecht. Wij delen
die mening. Ik zou eraan willen toevoegen dat dit voor de GroenLinks-fractie
ook een zeer waardevolle sanctie is vanwege de grotere kans op resocialisatie
bijvoorbeeld in vergelijking met de vrijheidsbeneming. Ik moet zeggen dat
ik het wel met de heer Rouvoet eens ben, dat de minister helaas op cruciale
momenten er telkens voor terug lijkt te deinzen om de taakstraf daadwerkelijk
als zelfstandige hoofdstraf te erkennen. Ik begrijp dan ook wel dat de heer
Van de Camp de stap nog niet heeft kunnen zetten, omdat het namelijk niet
helemaal logisch afgeleid kan worden uit de argumentatie van de minister.Ik noem als eerste de richtlijn. Uit de toelichting van de minister blijkt
dat de richtlijn die vanmorgen is vastgesteld, beperkter is dan bleek uit
het persbericht dat wij in juli van 1999 ontvingen, bijvoorbeeld de mogelijkheden
die er wel zijn bij first offenders. Dat is hoe dan ook een verbetering. Dat
neemt niet weg dat mijn fractie liever niet ziet dat de richtlijn er komt.
Ik ben het helemaal met de heer Zijlstra eens, dat het moet gaan om de zwaarte
van het delict en niet om de aard van het delict. Wij vinden het ook haaks
staan op de gedachte dat juist bij het eisen en het opleggen van de taakstraf
de achtergrond en de persoon van de dader bepalend moeten zijn en dat het
een zelfstandige hoofdstraf is. Dat zou ook moeten betekenen dat hij geëist
zou moeten kunnen worden door het openbaar ministerie. Ik kan mij ook wel
vinden in de argumentatie van vorige sprekers dat het de minister vrijstaat
om een richtlijn op te stellen en dat je daar als Kamer niet automatisch in
zou moeten treden. Anderzijds vind ik dat wij als medewetgever ons het recht
mogen voorbehouden om daar waar een richtlijn wordt opgesteld die indruist
tegen de wens van de Kamer, dat te kunnen aangeven.Voorzitter: Van der HoevenMevrouw Halsema (GroenLinks):De minister heeft aangegeven dat hij behoefte heeft aan een algemeen overleg
met de Kamer over de richtlijn. Ik zou hem die gelegenheid graag willen bieden
en ik behoud mij het recht voor om te kijken of plenaire afronding noodzakelijk
is.Over het amendement over de competentie van de politierechter het volgende.
Ik heb in eerste instantie geargumenteerd dat de minister terugdeinsde om
de taakstraf te erkennen als zelfstandige hoofdstraf. Nu kaatste de minister
dat argument terug in mijn gezicht en zei: u erkent die taakstraf niet als
zelfstandige hoofdstraf, omdat u niet erkent dat die als aparte straf opgelegd
zou kunnen worden, naast de gevangenisstraf, zoals de geldboete opgelegd kan
worden naast een gevangenisstraf van zes maanden. Het argument dat juist erkenning
van de taakstraf als zelfstandige hoofdstraf zou moeten leiden tot de competentie
van de politierechter om die 280 uur op te kunnen leggen naast een gevangenisstraf
van zes maanden, vind ik sterk. Ik ben er ook niet ongevoelig voor dat dat
juist zou moeten leiden tot erkenning als zelfstandige hoofdstraf. Hier staat
echter tegenover dat erkenning van de taakstraf als zelfstandige hoofdstraf
er ook toe moet leiden dat wij erkennen dat een taakstraf een zware straf
is, in ieder geval zwaarder dan een geldboete, en dat daarmee uiteindelijk
de competentie van de politierechter wel degelijk wordt verruimd. Met andere
woorden, ik sta enigszins in dubio over wat ik moet doen met mijn eigen amendement.
Ik neem nog even de tijd om daarover na te denken, maar ik breng de Kamer
daar vanzelfsprekend voor de stemming van op de hoogte.Wat betreft het erkennen van de zwaarte van de taakstraf, tussen de geldboete
en de vrijheidsbeneming, vond ik de argumentatie van de minister niet zo sterk,
met name als het ging om de voorwaardelijke taakstraf. Zijn belangrijkste
argument om de voorwaardelijke taakstraf niet toe te voegen aan de wet, was
dat er dan bijzondere voorwaarden zouden moeten worden gesteld, omdat de algemene
voorwaarde niet zoveel toevoegt. Eigenlijk zegt de minister daarmee dat de
taakstraf niet zo erg is. Ik vind dat de minister de taakstraf miskent en
dat hij een verkeerd signaal afgeeft. Ik was overigens enigszins verbaasd
van de heer Dittrich te horen dat hij zich wel in de argumentatie van de minister
kon vinden.Het tweede argument dat de minister hanteerde, was dat hij later een discussie
wil gaan voeren over de voorwaardelijke straf en dat de Kamer daar waarschijnlijk
nog een nota over tegemoet kan zien. Dat vind ik echter ook geen overtuigend
argument. Dat heb ik al gezegd in een interruptie. Ook al wil de minister
de voorwaardelijke straf later ter discussie gaan stellen, dan neemt dat niet
weg dat op het moment dat je nu de taakstraf erkent als zelfstandige hoofdstraf,
je daar alle consequenties aan moet verbinden die daarbij horen. Dat is ook
de voorwaardelijke straf. Ik heb samen met de heer Rouvoet alsnog een amendement
ingediend voor erkenning van de voorwaardelijke straf. Wat ons betreft moet
een voorwaardelijke veroordeling ook mogelijk zijn. Ik acht het ook zeer wel
mogelijk dat de voorwaardelijke veroordeling zeer geschikt en effectief zal
blijken, bijvoorbeeld bij zeer lichte gevallen en first offenders.De minister gaf aan een richtlijn te gaan maken over de volgorde van detentie
en taakstraf. Hij zei dat het absoluut zijn wens niet was om detentie laten
volgen op de taakstraf. Ik ben daar blij om. De minister gaf ook aan dat hij
het argument van bezuiniging een oneigenlijk argument vond nu de taakstraf
aanvaard was als zelfstandige hoofdstraf. Daar ben ik ook blij om.Ik meen dat ik niet in hoef te gaan op het amendement van de heer Van
der Camp, voorzover dat nog niet is ingetrokken. Ik ben in eerste termijn
duidelijk geweest wat betreft het standpunt van GroenLinks ten aanzien van
het amendement.De drie amendementen van de heer Rouvoet en de uitbreidingen die hij voorstelt,
behelzen naar mijn inzicht in alle gevallen een verzwaring van de taakstraf.
Het zal hem dan waarschijnlijk ook niet verbazen dat mijn fractie daar om
die reden niet zo gelukkig mee is en dus niet voor deze amendementen zal stemmen.De heer Rouvoet (RPF):Ik doe ook een beroep op uw consistentie inzake rechterlijke vrijheden.
Mijn pleidooi om niet alleen de leerstraf maar ook de werkstraf tot het maximum
van 480 uur uit te breiden, kan beschouwd worden als een verzwaring van de
taakstraf, maar dit hoeft niet het geval te zijn. Het hangt bijvoorbeeld af
van het karakter van het geboden werk. In ieder geval is er sprake van een
relatie met de rechterlijke vrijheid. Ik roep u op, op dat punt de consistentie
in de gaten te houden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U verhoogt het strafmaximum.De heer Rouvoet (RPF):Er is maximaal 480 uur taakstraf mogelijk en er zijn twee soorten taakstraffen.
Mij ontgaat het waarom voor het ene type het volledige maximum moet gelden
en voor het andere type, dus de werkstraf, een maximum van 240 uur is toegestaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):In de stukken heeft de minister mij overtuigd. De werkstraf wordt zwaarder
ervaren dan de leerstraf. Als je die redenering volgt, is een verhoging van
de maximumwerkstraf tot 480 uur een verzwaring. Daar ben ik niet voor.Over het amendement van de heer Dittrich op stuk nr. 16 moet ik eerlijk
gezegd nog eens nadenken. Daar kan ik de consequenties niet
van overzien.De heer Niederer stelt bij amendement voor, het instemmingsvereiste te
schrappen. Ik ben het eens met de voorgaande sprekers die commentaar hebben
geleverd op de gewijzigde interpretatie van de minister van het EVRM. De argumentatie
van de minister in de stukken vond ik overtuigend, met name ten aanzien van
artikel 4 EVRM. Ik zie graag dat hij zijn argumentatie tijdens deze plenaire
behandeling weer in overeenstemming brengt met die in de stukken.De heer Niederer stelt dat instemming blijkt uit de aanvang van de straf.
Dat verbaast mij. Dit kan nooit hetzelfde zijn als informed consent. Er wordt
ten onrechte gesuggereerd dat de dader op dat moment nog een vorm van keuzevrijheid
heeft. Het deed mij denken aan de uitspraak van de filosoof Kant: wij denken
mensen vrij om ze vervolgens te kunnen straffen.De heer Niederer (VVD):Ik dank u voor dit filosofisch college. U zegt dat betrokkene geen keuzemogelijkheid
meer heeft, maar dat is wel degelijk het geval. Hij wordt veroordeeld tot
een taakstraf en zegt wanneer hij het verstekvonnis thuis betekend krijgt:
dat doe ik niet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wat volgt daaruit?De heer Niederer (VVD):Vervangende hechtenis natuurlijk.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Naar de maatstaven van GroenLinks is er hier geen werkelijke keuzevrijheid.
Daarom citeerde ik Kant. Ik wil het college filosofie niet uitbreiden, want
dat citaat maakt duidelijk waar het ons om gaat. Keuzevrijheid betekent meer
dan de keuze tussen vervangende hechtenis en een taakstraf.De heer Niederer (VVD):U vindt dat er een gure wind waait door strafrechtland omdat er sprake
is van een verharding van het strafklimaat. Ik wijs erop dat nu in verstekzaken
per definitie een vrijheidsstraf wordt opgelegd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik zal dit nog eens goed op mij in laten werken.Minister Korthals:Mevrouw de voorzitter! Ik heb met veel waardering geluisterd naar de tweede
termijn van de Kamer. Ik ben groot voorstander van een taakstraf als strafmodaliteit
tussen de gevangenisstraf en de geldboete. In het verleden heb ik gezegd dat
wij ervoor moeten oppassen om de taakstraf niet als doel op zichzelf te beschouwen.
Ik zeg dit met name tegen de heer Van der Staaij. De taakstraffen moeten een
doel hebben, bijvoorbeeld om mensen zo lang mogelijk uit de gevangenis te
houden. Als wij op een of andere wijze een bijdrage kunnen leveren aan het
doen verrichten van werkzaamheden voor het algemeen nut, moeten wij dat niet
nalaten.Het streven is er dan ook wel degelijk op gericht om een groter draagvlak
te creëren bij de Nederlandse bevolking voor de taakstraf. Ik ben ook
best geschrokken, ook al verbaasde mij het niet, dat uit het SCP-rapport blijkt
dat dit aan het afkalven is. Dat is een van de redenen voor de aanwijzing
voor het openbaar ministerie ten aanzien van de gewelds- en zedendelicten.Voorts moeten wij ervoor zorgen dat de taakstraffen die worden opgelegd
ook behoorlijk ten uitvoer worden gebracht. Er moet controle zijn van het
openbaar ministerie op de reclassering. Ik heb de indruk dat dit de laatste
tijd in sterke mate het geval is geweest. Ik heb in eerste termijn al tegen
de heer Van de Camp gezegd dat de reclassering ervan uitgaat dat een taakstraf
pas geslaagd is als alle uren zijn volbracht. Als dat niet zo is, zullen er
passende maatregelen genomen moeten worden. Dat kan op basis van de huidige
wet een vordering van het openbaar ministerie zijn om in ieder geval voor
het deel dat niet is gelukt, alsnog een vrijheidsstraf op te leggen. Dat is
een omslachtige procedure. Ik denk dat dit wetsvoorstel een verbetering is,
omdat de officier van justitie kan zorgen voor de tenuitvoerlegging van vervangende
straf. Het amendement van de heer Dittrich kan ertoe bijdragen dat, als dit
gebeurt, een bezwaarschrift niet tot automatische schorsing aanleiding geeft.Moet je bepaalde misdrijven uitsluiten? Wij hebben ervoor gekozen dat
in beperkte vorm te doen. De aanwijzing geeft de algemene wijze van reageren
aan. De officier van justitie kan van iedere strafvorderingsrichtlijn, dus
ook deze, afwijken. De mogelijkheid blijft bestaan. Als hij dat doet, moet
hij dat duidelijk motiveren. Dat vind ik heel belangrijk, omdat rekening moet
worden gehouden met onvoorziene situaties.De heer Dittrich (D66):U komt dus terug op uw antwoord in eerste termijn, waarin u hebt gezegd
dat een uitzonderling alleen mogelijk is bij first offenders. Nu zegt u dat
uitzonderlingen mogelijk moeten zijn, zij het dat de officier die goed moet
motiveren.Minister Korthals:Dat is de algemene uitzondering, maar in beginsel geldt dat de officier
van justitie bij zedendelicten in het kader van artikel 240bis tot artikel
251 en bij de geweldsdelicten die ik heb genoemd, geen taakstraf moet vorderen,
tenzij het een first offender is.De heer Dittrich (D66):Dit wijkt weer af van wat u twee minuten geleden hebt gezegd.Minister Korthals:Bovendien heeft hij altijd de algemene mogelijkheid om van richtlijnen
af te wijken. Dat moet hij dan wel duidelijk gemotiveerd doen.De heer Dittrich (D66):Dan zijn wij het eens.Minister Korthals:Gelukkig.Voorzitter! De heer Dittrich heeft over het officiersmodel gesproken.
Hij was tevreden met mijn beantwoording inzake de rechtshulp, maar heeft gezegd
dat er een duidelijke tijdspanne moet zijn tussen het moment waarop de transactie
wordt aangeboden en de mogelijkheid van reageren of tenuitvoerlegging van
de transactie. Uiteraard is dat de bedoeling. Ik kan niet precies zeggen om
welke tijdspanne het gaat, maar dat zal al snel twee, drie weken zijn. Dan
is er nog altijd de mogelijkheid voor betrokkene om een advocaat te raadplegen.De heer Dittrich (D66):Ik had nog gevraagd of u bereid bent de richtlijn te evalueren. Ik heb
een aantal voorbeelden genoemd, waarbij het belangrijk is dat gemeten wordt
hoe vaak de rechter in de praktijk afwijkt van de eis van de
officier. Gaat u daar nog op in?Minister Korthals:Dat is op zichzelf een belangrijke vraag. Ik zou deze informatie wel willen
hebben, maar ik ben bang dat de systemen waarmee men werkt, dat nog niet toelaten.
Naast deze informatietechnische reden zou dit een dusdanige extra werklast
met zich brengen dat het onwenselijk is. Ik ben van plan een brief te schrijven
in hoeverre dit tot de mogelijkheden behoort, want ik denk dat inzicht in
dit soort gegevens voor een latere evaluatie van belang is.De heer Dittrich (D66):Komt deze brief op korte termijn of enige tijd nadat de richtlijn in werking
is getreden?Minister Korthals:De brief over de vraag of dat mogelijk is, komt op redelijk korte termijn.
Dan hebben wij een beetje inzicht in wat de mogelijkheden precies zijn.De heer Dittrich vond mijn argumentatie over zijn amendement op stuk nr.
18 over de schorsing voorlopige hechtenis niet erg overtuigend. Hij is niet
overtuigd van mijn redenering en maakt een vergelijking met een voorwaardelijke
vrijheidsstraf met een bijzondere voorwaarde. Deze vergelijking kan mijns
inziens niet gemaakt worden, nu het gaat om een eindvonnis van de rechter,
namelijk de voorwaardelijke veroordeling tot een vrijheidsstraf. Ik blijf
bij mijn verhaal in eerste termijn. Ik ben tegen dit amendement, omdat daarmee
vooruit wordt gelopen op het eindvonnis.De heer Dittrich (D66):Hier wringt het, want ik heb juist niet de vergelijking gemaakt met de
voorwaardelijke vrijheidsstraf. Ik heb het over de schorsing van de voorlopige
hechtenis.Minister Korthals:Voorlopige hechtenis wordt altijd opgeheven op het moment dat men denkt
dat deze zwaarder zal zijn dan de uiteindelijke straf. Als de gedachte bij
het openbaar ministerie of bij een rechter in de raadkamer is om een taakstraf
te vorderen, zal de voorlopige hechtenis worden opgeheven. Bij het opleggen
van voorlopige hechtenis speelt de verwachting van het opleggen van een vrijheidsstraf
een rol. Dan is alleen schorsing mogelijk, wanneer er onder bijzondere voorwaarden
een leerstraf wordt opgelegd. Ik denk dat het in de praktijk niet tot erg
veel problemen leidt, maar het is principieel verkeerd om iemand als voorwaarde
een straf op te leggen die eigenlijk opgelegd behoort te worden bij het eindvonnis.
Daarom ben ik hier echt tegen.Vrijwel alle sprekers hebben gesproken over artikel 22b van het Wetboek
van Strafrecht en het amendement van de heer Niederer. Zij vinden mijn redenering
niet erg consistent. De heer Rouvoet wijst met veel klem op wat er in de memorie
van toelichting op bladzijde 4 bovenaan staat. De tekst van de toelichting
impliceert mijns inziens niet dat artikel 22b nodig is om te voldoen aan artikel
4 EVRM. In de toelichting is ingegaan op de verdragen, omdat dit in het wetsvoorstel
van de jaren tachtig ook werd gedaan. Uit de toelichting bij het wetsvoorstel
dat vandaag aan de orde is, blijkt dat aan artikel 4 van het EVRM is voldaan
door het instemmingsvereiste. De omgekeerde redenering die de heer Rouvoet
hanteert, is hier niet bedoeld. Overigens lijkt mij dit zo belangrijk, dat
ik er wellicht verstandig aan doe nog voor de uiteindelijke stemming schriftelijk
in te gaan op het punt van de verdragen. De heer Zijlstra vroeg daar ook naar.
Je mag bij dit soort dingen geen juridische fouten maken. Wij hebben de indruk
dat er zeer goed naar gekeken is en dat het dus ook niet zal gebeuren.De heer Rouvoet (RPF):Met dat laatste ben ik het graag eens. Ik ga niet met de minister steggelen
over de exegese van een zinsnede uit de memorie van toelichting. Ik zou het
op prijs stellen als hij nog wel ingaat op hetgeen ik heb aangehaald uit de
artikelsgewijze toelichting. Die staat de redenering van de heer Niederer
in de weg, die de minister steunde, namelijk dat de instemming ook wel kan
blijken uit het feit dat iemand gewoon aan de werkstraf of taakstraf begint.
Bij de artikelsgewijze toelichting op bladzijde 12 van de memorie van toelichting
staat dat die instemming in ieder geval gegeven moet zijn voor beëindiging
van het onderzoek ter terechtzitting.Minister Korthals:Althans, artikel 22b bedoelt dat te stellen. Vervolgens is het de bedoeling
artikel 22b te schrappen en dan krijg je een andere situatie. Het lijkt mij
echter het verstandigste hierop bij brief in te gaan.Voorzitter! Ik wil nog iets zeggen over het amendement van de heer Niederer,
omdat er van verschillende kanten opmerkingen over zijn gemaakt en vragen
zijn gesteld. De gedachte die hierin is neergelegd, komt mij sympathiek voor,
omdat wij te maken hebben met het enorme probleem van de gratieverzoeken.
Ik heb al gezegd dat eenderde van de 6800 gratieverzoeken in Nederland slaat
op omzetting van de onvoorwaardelijke straf in een taakstraf. Dat is een geweldige
belasting als u weet wat er allemaal gebeurt alvorens die beslissing wordt
genomen.Voor alle duidelijkheid merk ik op dat ik iets aan de verzoeken om gratie
wil gaan doen, zodat het aantal afneemt en zij alleen worden ingediend in
die situaties waarvoor gratie ook bedoeld is. Ik zal een voorbeeld geven.
Gratie komt in vrijwel alle landen ter wereld voor, maar nergens ter wereld
in die grote mate als in Nederland. Wij hadden er 6800 in 1998, terwijl er
in België 19 waren! Ik wil niet altijd met België vergelijken, maar
dit is toch wel een opvallend verschil. Het gaat vaak om verstekzaken, om
mensen die niet de moeite nemen naar de terechtzitting te gaan. Zij nemen
ook niet de moeite een brief te schrijven waarom zij niet gaan, Zij nemen
evenmin de moeite zich te laten bijstaan door een advocaat die hen mag vertegenwoordigen
in de terechtzitting. Zij krijgen vervolgens een onvoorwaardelijke straf opgelegd
en via een gratieverzoek krijgen zij een taakstraf. Voor dat element wil ik
de aandacht vragen.De heer Rouvoet (RPF):Om misverstanden te voorkomen: als het instemmingsvereiste gemist kan
worden, dan mag het van mij vervallen. Ik kan uiteraard alleen voor mijzelf
spreken. Mij ging het erom dat de argumentatie in de stukken zo principieel
was, met het oog op het EVRM. Dat heeft mij op het spoor gezet dat wij niet
moeten doen alsof er geen probleem is. Op zichzelf heb ik geen behoefte aan
het instemmingsvereiste bij deze hoofdstroom, aangezien wij dat bij de andere
ook niet kennen.Minister Korthals:Oké, maar ik wilde toch even het belang hiervan
uitleggen.In wezen is het gunstig voor een verdachte, wanneer hij een taakstraf
krijgt opgelegd, want in vrijwel alle andere gevallen zou hij bij verstek
een onvoorwaardelijke straf opgelegd hebben gekregen. Ik ga daar tenminste
van uit. Zeer waarschijnlijk is dat ook het geval. Met andere woorden: de
personen in kwestie zullen over het algemeen vrij dankbaar zijn als deze regeling
er komt. Ik kom hierop terug bij de vraag of een en ander strijdigheid zal
opleveren met de verdragen.De heer Niederer heeft gevraagd hoe het zit met het delict rijden onder
invloed met dodelijke afloop. Ik wil even vaststellen dat dit geen geweldsdelict
is. Het valt niet onder de geweldsdelicten, genoemd in de richtlijn. Dat betekent
natuurlijk niet dat er altijd een taakstraf wordt opgelegd. Hier geldt dat
op basis van de via het Polarissysteem gescoorde punten en het individuele
geval een passende sanctie zal worden gevorderd. In mijn eerste termijn heb
ik aangegeven dat er bij dood door schuld nogal eens een taakstraf werd opgelegd
maar dat men onder druk van de publieke opinie – en daar mogen rechters
en het OM best gevoelig voor zijn – meer zal overgaan tot het eisen
en opleggen van onvoorwaardelijke gevangenisstraffen.De heer Niederer (VVD):U gaat dat niet monitoren waarbij u let op de eis van het OM en het vonnis
van de rechter? Het Polarissysteem en de rechtspraktijk zijn afdoende?Minister Korthals:Het is bij welhaast alle delicten geweldig interessant om eis en vonnis
te monitoren, maar ik wil hierin toch enige terughoudendheid betrachten gezien
de werklast die dat met zich meebrengt. De heer Dittrich heeft ook al gevraagd
naar monitoring en een evaluatie. Ik kom hierop nog terug in een brief. Wellicht
kan een dergelijke monitoring vrij gemakkelijk worden ingevoerd en als dat
inderdaad het geval is, kan dat ook gebeuren met het door de heer Niederer
bedoelde delict.Voorzitter! De heer Rouvoet heeft een punt als hij erop wijst dat ik de
taakstraf een hoofdstraf noem, maar niet op alle onderdelen de consequenties
daarvan aanvaard. Hij heeft met het oog daarop samen met mevrouw Halsema een
amendement ingediend. Ik heb aangegeven dat een voorwaardelijke taakstraf
op zichzelf voorstelbaar is vanuit de systematiek van het sanctiestelsel en
het beoogde karakter van de taakstraf als hoofdstraf. Vervolgens heb ik aangegeven
dat de voorwaarden die in het kader van een voorwaardelijke taakstraf zouden
kunnen worden gesteld al gauw het karakter kunnen krijgen van activiteiten
die ook in het kader van een onvoorwaardelijke taakstraf kunnen worden verricht.
Dit zou onduidelijkheid doen ontstaan terwijl wij juist bezig zijn om het
sanctiestelsel inzichtelijker te maken. Dit voor wat betreft de bijzondere
voorwaarden; het gaat de indieners van het amendement meer om de algemene
voorwaarden. Een denkbaar alternatief is alleen de algemene voorwaarde te
stellen bij een voorwaardelijke taakstraf. Ik meen dat dit niet een geloofwaardige
sanctie is, ook niet als de algemene voorwaarde als enige voorwaarde wordt
gesteld bij een voorwaardelijke vrijheidsstraf. Het brede vraagstuk van de
voorwaardelijke straffen komt overigens nog uitgebreid aan de orde bij de
heroriëntatie op het sanctiestelsel. De heer Rouvoet heeft al met al
qua systematiek niet helemaal ongelijk en mede daarom stel ik mij enigszins
neutraal op tegenover bedoeld amendement.Voorzitter! De heren Rouvoet en Van der Staaij hebben gevraagd naar de
koppeling tussen het delict en de hoogte van de taakstraf. Op zich was het
wellicht mogelijk geweest, een dergelijke koppeling te leggen, maar dan had
bij ieder delict afzonderlijk de maximale taakstraf moeten worden bepaald.
Dat zou een zeer omvangrijke wetswijziging met zich meebrengen, terwijl hetzelfde
resultaat wordt geboekt op de door mij voorgestane manier. Wij moeten het
niet onnodig ingewikkeld maken, maar ik geef toe dat de heren Rouvoet en Van
der Staaij vanuit het oogpunt van de systematiek niet helemaal ongelijk hebben.Voorzitter! De heer Rouvoet vindt het inconsistent dat bij taakstraffen
het maximum van 480 uur en bij werkstraffen het maximum van 240 uur wordt
gehanteerd. Hij gaf zelf al aan dat een digitale discussie op dit punt niet
geheel wenselijk is. Ik wijs erop dat deze grens in de praktijk goed werkt.
Ik zie vooralsnog niet in waarom praktijkervaring geen aanleiding kan zijn
de inhoud van de wet te bepalen.De heer Van der Staaij zegt: eenzelfde argument is indertijd gehanteerd
bij de 115 uur. Dat is waar. Naarmate wij verder komen, neemt het aantal mislukkingen
toe. Op zich is het niet onlogisch dat eenzelfde argument is gehanteerd. Is
die 240 uur aanvaardbaar? Misschien is het aan de hoge kant. Zie de redenering
indertijd ten aanzien van die 115 uur. Ja, wij denken van wel, omdat het mislukkingspercentage
op het ogenblik 10 tot 12 bedraagt. Dat vinden wij redelijk aanvaardbaar.
Als het echt hoger wordt, moet met vervangende hechtenis worden gewerkt, met
omzetting van taakstraffen in vrijheidsstraffen en dan wordt het ingewikkeld.De heer Rouvoet (RPF):Ik wil de minister op de redenering aanspreken. Ik heb vooral gewezen
op het aspect van de rechterlijke vrijheid. Ik kan mij voorstellen dat een
rechter staande voor de keuze tussen een onvoorwaardelijke gevangenisstraf
of een adequate werkstraf, hij een werkstraf van 300 uur kan opleggen. Het
is niet altijd een verzwaring van de taakstraf. Het alternatief kan zijn een
onvoorwaardelijke gevangenisstraf. De rechter kan zeggen: ik zou graag een
werkstraf willen opleggen, maar dat kan maar tot 240 uur. Als hij daarom voor
een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf kiest, ben je verder van huis.Minister Korthals:Het gebeurt vrij zelden dat de maximale werkstraf wordt opgelegd. De praktijk
wijst uit dat het vaak tot mislukkingen leidt. In het algemeen zijn de delicten
dermate ernstig van aard, dat de rechter eerder geneigd is om tot onvoorwaardelijke
gevangenisstraf over te gaan.De heer Rouvoet (RPF):Als het mislukt, moet er ook vervangende hechtenis worden gevraagd. Ik
vraag ongelooflijk veel van de minister, want hij zal terzake van twee amendementen
tot een ander inzicht moeten komen.Minister Korthals:Ik ben het ermee eens dat dan vervangende hechtenis kan worden gevraagd.
U wilt het OM de beleidsruimte in dezen ontnemen. Er kunnen zich situaties
voordoen dat iemand door omstandigheden gewoon niet in staat
om de taakstraf te verrichten. De officier van justitie wil dan een andere
werkstraf. Ik denk aan iemand die gewond is en geen fysieke arbeid kan verrichten.
De heer Rouvoet zegt: het is een mislukte taakstraf en er moet direct vervangende
hechtenis worden ingesteld. Dat moet want het staat in de wet. Ik wil enige
beleidsruimte aan het OM laten.Voorzitter! Ik kom te spreken over de relatie van de aard van het delict
met de aard van de werkzaamheden. De heer Rouvoet wil graag horen dat er aandacht
is voor die relatie. Ik kan hem geruststellen. Het is al een paar jaar beleid
bij de reclassering dat verband waar het kan te leggen. Het kan niet overal.De heer Van de Camp vroeg of het OM ambtshalve in hoger beroep gaat na
een vordering tot vrijheidsstraf als de rechter toch een taakstraf oplegt.
Hij meende dat uit mijn woorden gehoord te hebben. Ik meen dat ik dit niet
heb gezegd. Ik vind het een zekere vrijheid van de officier van justitie.
Ik ben er ook niet voor – de heer Niederer heeft daarom gevraagd –
dat te eisen van het OM. Ik vertrouw erop dat het OM en de rechter tot een
afgewogen oordeel komen in eerste aanleg en in hoger beroep. Dat moet echter
niet van hieruit aan het OM worden opgelegd.Ik kom tot de cumulatieve eis bij de richtlijn inzake letsel en wapen.
Het wapen is gekoppeld – ik heb dat ook gezegd; anders had er niet "en"
maar "of" gestaan – aan het letsel. Het gaat dan om letsel waarvoor
een specialist ingeroepen moet worden. Los daarvan staat het criterium van
zwaar lichamelijk letsel. Deze term wordt gedefinieerd in artikel 82 van het
Wetboek van Strafrecht.Voorzitter! Vervolgens kom ik tot de relatie tussen taakstraf en vrijheidsstraf
alsmede de omrekeningsfactor. De heer Van de Camp verwees naar de omrekeningstabel.
Dat is een tabel op basis van de huidige situatie. Misschien heeft de rechter
in de toekomst opnieuw behoefte aan een omrekeningstabel.Ik denk dat wij het over die 60 en 80 uur wel eens zijn. Alleen redeneerden
wij van verschillende kanten uit, ik vanuit de vervangende hechtenis en de
heer Van de Camp vanuit de onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. Ik denk dat het
niet nodig is daar verder op in te gaan.Voorzitter! De heer Rouvoet citeerde uit de artikelsgewijze toelichting
en gebruikte de uitleg die daarin wordt vermeld van de vormen waarin instemming
kan worden gegeven om het idee van taakstraf bij verstek af te wijzen. De
artikelsgewijze toelichting geeft slechts voorbeelden van instemming, gegeven
het instemmingsvereiste en geen redenering voor het al dan niet strijdig zijn
met het EVRM. Daarop komen wij nog terug.De heer Van de Camp vroeg mij in te gaan op berichten in de media dat
er geen maatregelen worden genomen na het mislukken van de taakstraf. Het
is mijn geweldige intentie om dat in ieder geval wel te doen. Ik wil dat nadat
een taakstraf mislukt, zo snel mogelijk vervangende hechtenis wordt opgelegd.
Daarbij kan het amendement helpen dat de heer Dittrich op stuk nr. 16 heeft
voorgesteld.Voorzitter! De heer Van de Camp heeft gevraagd: kan artikel 4, lid 3,
van het EVRM geen uitkomst bieden, omdat het daarin gaat om werken tijdens
detentie? Duidelijk is dat men in een detentiefase moet zitten. Zoals bekend,
is een taakstraf geen detentie. Dit artikel biedt voor dit probleem dus geen
uitkomst.In de Kamer is een paar jaar geleden aangekondigd dat het aantal taakstraffen
met 10% per jaar moest stijgen. Dat werd een doel op zichzelf. Dat is nu niet
meer zo. Ik geloof dat het aantal taakstraffen tussen nu en het jaar 2003
zal stijgen met ongeveer 800. Dat lijkt mij een zeer verantwoorde stijging.
De reclassering is daarop voorbereid. Ik denk dus dat het goed zal gaan.Mevrouw Halsema twijfelt eraan of ze haar amendement over de politierechter
moet handhaven. Wellicht kan ik haar een argument geven om haar de goede richting
uit te laten gaan. Wanneer het om een zaak gaat van niet eenvoudige aard,
zal altijd behandeling door de meervoudige kamer plaatsvinden. Wanneer aan
een zware sanctie wordt gedacht, zal daarvan vaak sprake zijn. Komt een zaak
bij de politierechter en meent deze dat er sprake is van een zware zaak –
stel dat vier maanden zal worden geëist en 480 uur taakstraf –
dan kan hij tot de conclusie komen dat een en ander moet worden doorverwezen
naar de meervoudige kamer.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Ik heb de minister gevraagd om verheldering van gevallen waarin
het OM er geen behoefte aan heeft om vervangende hechtenis ten uitvoer te
leggen. De minister noemde zojuist als voorbeeld van zo'n geval de situatie
waarin iemand gewond is, zodat hij de straf niet tot uitvoering kan brengen.
Ziet artikel 22f daar niet al op? Dat geeft toch het OM de bevoegdheid om
een opgelegde straf te wijzigen? Men heeft toch artikel 22g niet nodig om
niet vervangende hechtenis te bevelen?Minister Korthals:Hiermee is aangegeven dat het OM de mogelijkheid heeft om een bepaalde
taakstraf op een andere wijze ten uitvoer te leggen.De heer Van der Staaij (SGP):Precies, dus artikel 22f geeft de mogelijkheid om de taakstraf te wijzigen.
Waarom is er dan ook nog behoefte aan beleidsvrijheid om, als de taakstraf
niet wordt uitgevoerd, toch af te zien van vervangende hechtenis?Minister Korthals:Voorzitter! Ik heb op dit moment niet allerlei voorbeelden beschikbaar.
Ik zou ze ter plekke kunnen verzinnen, maar misschien is het beter dat ik
de Kamer een enkel voorbeeld schriftelijk doe toekomen, als PS'je bij die
andere brief.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik herinner eraan dat de minister heeft toegezegd dat de Kamer een aantal
voorbeelden zal worden toegezonden. Ook heeft hij toegezegd dat nog vóór
de stemmingen zullen plaatsvinden, de Kamer een brief zal worden gezonden
over de relatie tussen artikel 22b en artikel 4, tweede lid, van het EVRM.
Na ontvangst van deze stukken zal, op een nader te bepalen tijdstip, worden
gestemd over het wetsvoorstel en de ingediende amendementen.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Ons zou ook nog een nader inzicht worden geboden in de aanwijzing
voor het OM in verband met zeden- en geweldsdelicten.De voorzitter:Ik leg de minister de vraag voor of ook dit stuk de Kamer nog vóór
de stemmingen zal worden toegezonden.Minister Korthals:Ik was niet van plan, voorzitter, om dat vóór de stemmingen
te doen. Ik geloof ook niet dat dit zo belangrijk is. De inhoudelijke gegevens
zijn wel bekend, maar ze moeten ook keurig bijeen worden gebracht. Zodra dat
rond is, worden de genoemde stukken naar de Kamer verzonden.Overigens, voor alle helderheid wijs ik er nog even op dat ik niet om
een algemeen overleg heb gevraagd.De heer Zijlstra (PvdA):Maar wél uitgelokt!Minister Korthals:Ik hoopte door die opmerking te maken juist het tegendeel te bewerkstelligen.
Ik ben er nu niet zo zeker van dat ik daarin ben geslaagd.De voorzitter:Ik concludeer dat de eerder door mij genoemde twee stukken de Kamer vóór
de stemmingen zullen bereiken. Het zojuist vermelde inzicht kan de Kamer ook
op een later tijdstip worden voorgelegd.Sluiting 18.55 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-2930-2954.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl