Debat over het verslag van de Europese Top en de NAVO-top
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 2499-2525

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-01-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 34, pagina 2499-2525

17-12-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 21501-20Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Overgangswet elektriciteitsproductiesector in verband met de financiering van de tegemoetkoming aan de elektriciteitsproductiesector uit de algemene middelen en van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet omwille van de correctie van enkele tariefbepalingen alsmede in verband met een tijdelijk verbod van privatisering van netwerkbedrijven (OEPS) (28174)Pagina 2539-2539
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Tijdelijke wet noodcapaciteit drugskoeriers (28627)Pagina 2540-2540
Presentie en opening (dinsdag 17 december 2002)Pagina 2499-2499
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over asielzoekers, te weten de motie-Halsema c.s. over de wachttijd op voorlopige voorziening (19637, nr. 698)Pagina 2539-2539
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over sociale veiligheid openbaar vervoer, te weten: - de motie-Gerkens/Duyvendak over minimaal één conducteur op de trein (28642, nr. 2); - de motie-Gerkens c.s. over 200 extra fte's spoorwegpolitie (28642, nr. 3); - de motie-Gerkens c.s. over bemanning van stations (28642, nr. 4)Pagina 2541-2541
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2003 (28600 X), en over: - de motie-Timmermans c.s. over een herbezinning op de defensietaken (28600 X, nr. 19); - de motie-Timmermans/Lambrechts over ongewijzigde paraatstelling (28600 X, nr. 20); - en 15 andere motiesPagina 2553-2555
Vragen van het lid Eerdmans aan de ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het feit dat criminelen hele wijken overnemen en de overheid buitenspel zetten en hierdoor hele stukken van steden uitgroeien tot no go-areas waar de politie alleen in "overweldigende getale" durft te komen (mondelinge vragenuur)Pagina 2532-2532
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over asbestslachtoffers, te weten: - de motie-De Wit c.s. over uitbreiding van de kring uitkeringsgerechtigde asbestslachtoffers (28600 XV, nr. 34); - de motie-Bussemaker c.s. over meerderjarige nabestaanden (28600 XV, nr. 35); - de motie-Tonkens c.s. over het opnemen van zelfstandigen in de uitkeringsregeling (28600 XV, nr. 36)Pagina 2540-2540
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2003 (28600 IV), en over: - de motie-Van Oven over de gezondheidszorg op de Antillen (28600 IV, nr. 6); - de motie-Rosenmöller/Vendrik over 8 mln voor samenwerkingsmiddelen (28600 IV, nr. 7); - en 3 andere motiesPagina 2539-2539
Debat over het verslag van de Europese Top en de NAVO-topPagina 2499-2525
Behandeling van de Najaarsnota 2002 (28695) en van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de begrotingsstaat van de Hoge Colleges van Staat, Kabinet der Koningin, Kabinet van de Gouverneur van de Nederlandse Antillen en van het Kabinet van de Gouverneur van Aruba (II) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (28697); - en 20 andere wetsvoorstellenPagina 2556-2573
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor 2003 (28600 V); - de motie-Koenders/Th.C. de Graaf over verzoeken om bij te dragen aan militaire acties tegen Irak (28600 V, nr. 22); - de motie-Koenders c.s. over de nieuwe internationale veiligheidssituatie (28600 V, nr. 23); - en 16 andere motiesPagina 2604-2605
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over modernisering AWBZ, te weten: - de motie-Tonkens over een maximumgrens aan de eigen bijdragen (26631, nr. 25); - de motie-Tonkens over de mantelzorg (26631, nr. 26); - de motie-Kant over de rechtspositie van de zorgvrager (26631, nr. 27); - en zes andere motiesPagina 2540-2541
Vragen van het lid Bos aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over het feit dat de ziekenfondspremie 2003 meer stijgt dan in de Zorgnota van het kabinet was voorzien (mondelinge vragenuur)Pagina 2525-2527
Debat over rekrutering Jihad in NederlandPagina 2589-2604
Vragen van het lid Kant aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over berichtgeving dat de beoogde herziening van het stelsel van ziektekostenverzekering niet strookt met de Europese regelgeving (mondelinge vragenuur)Pagina 2527-2530
Vragen van het lid Van Oven aan de minister van Justitie over de uitlevering aan de Verenigde Staten (mondelinge vragenuur)Pagina 2532-2534
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 4 december 2002 over de asbestproblematiekPagina 2576-2577
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 17 december 2002)Pagina 2605-2608
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 4 december 2002 over ICT op school (25733)Pagina 2577-2579
Debat naar aanleiding van het algemeen overleg op 11 december 2002 over de IJsselmeerziekenhuizenPagina 2579-2582
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 17 december 2002)Pagina 2534-2538
Vragen van het lid Verburg aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de mogelijke fraudegevoeligheid bij de UWV-reïntegratieaanbesteding (mondelinge vragenuur)Pagina 2530-2532
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over het Integraal veiligheidsbeleid, te weten de gewijzigde motie-Rietkerk over het project Justitie in de buurt (28600 VI/28600 VII, nr. 108)Pagina 2539-2539
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over het Landelijk afvalbeheerplan en over moties, ingediend bij de behandeling van de begroting van VROM en over moties ingediend in de wetgevingsoverleggen over het onderdeel Ruimtelijke Ordening en over het onderdeel Milieu van de begroting van VROM, te weten: - de motie-Koopmans c.s. over exportbeschikkingen (28600 XI, nr. 14); - en 51 andere motiesPagina 2542-2546
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2003 (28600 IV), en van: - de motie-Van Oven over de gezondheidszorg op de Antillen (28600 IV, nr. 6); - de motie-Rosenmöller/Vendrik over 8 mln. voor samenwerkingsmiddelen (28600 IV, nr. 7); - en 3 andere motiesPagina 2586-2589
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de begroting van Justitie, te weten de motie-Halsema c.s. over een zelfstandige verblijfstitel na één jaar (28600 VI, nr. 52)Pagina 2539-2539
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 12 december 2002 over de PAGE-regeling (27628)Pagina 2584-2586
Behandeling van de brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over inwerkingtreding van artikel Ia van de wet van 2 april 1998 (26807, nr. 35)Pagina 2555-2555
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 december 2002 over prijsstijgingen door de euroPagina 2573-2574
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs onder meer in verband met de vereenvoudiging van de voorschriften verband houdend met Weer Samen Naar School (28493)Pagina 2555-2555
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over herintreders, te weten de motie-Bussemaker c.s. over vrouwenvakscholen (27223, nr. 27)Pagina 2541-2541
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 december 2002 over omgangs- en scheidingsbemiddelingPagina 2574-2576
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 30 juni 2000 te 's-Gravenhage tot stand gekomen Verdrag inzake sociale zekerheid tussen het Koninkrijk der Nederlanden en Nieuw-Zeeland (Trb. 2001, 102 en Trb. 2002, 38) (28278), en over: - de motie-Hessels over de AOW-franchise in de ABP-wet (28278, nr. 8)Pagina 2539-2539
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 december 2002 over tariefrestrictie bij de HSL-ZuidPagina 2582-2584
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met leer-werktrajecten in de basisberoepsgerichte leerweg van het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (regeling leer-werktrajecten vmbo) (28444), en over: - de motie-Lambrechts/Hamer over meer maatwerk binnen het vmbo (28444, nr. 11); - en een andere motie (28444, nr. 12)Pagina 2555-2556
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2003 (28600 VIII), en over: - de motie-Van der Vlies c.s. over flexibilisering van lesuren (28600 VIII, nr. 50); - de motie-Hamer c.s. over een sluitende aanpak voor het totale taalbeleid (28600 VIII, nr. 51); - en 32 andere motiesPagina 2546-2553
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over asielzaken, te weten de motie-De Wit/Halsema over een overgangsregeling (19637, nr. 701)Pagina 2539-2540
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over oudkomers, te weten: - de motie-Sterk c.s. over het beginnen met inburgering in het land van herkomst (27083, nr. 25); - de gewijzigde motie-Lambrechts over de kwaliteit van de inburgeringscursussen (27083, nr. 26); - en twee andere motiesPagina 2538-2539
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 2003 (28600 XI)Pagina 2541-2541

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 137 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over het verslag van
de Europese Top en de NAVO-top.De heer Timmermans (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Vandaag wordt van ons gevraagd om over twee dingen
te spreken die erg moeilijk met elkaar te vergelijken zijn. In de NAVO worden
heel andere dingen besloten dan in de EU, maar er zijn natuurlijk ook wel
een aantal gemeenschappelijke lijnen in te ontdekken. Tussen de val van de
Muur en de aanslagen op het WTC in New York zitten op twee maanden na twaalf
jaar. In die periode is ons bipolaire wereldbeeld verdampt, maar heeft de
euforie die ons zeker in de eerste jaren van de jaren negentig in de greep
had, allang weer plaatsgemaakt voor nieuwe zorgen. Een existentieel bedreigend,
maar statisch wereldbeeld heeft plaatsgemaakt voor een soms minder dreigend,
maar wel dynamisch en onzeker wereldbeeld. Deze onzekerheid was er al vóór
11 september als gevolg van de globalisering, die tegelijkertijd vreemd genoeg
alles gelijk maakt – denk maar aan de wijze waarop wij communiceren,
de wijze waarop wij ons kleden, de films waar wij naar kijken – en die
aan de andere kant veel mensen over de gehele wereld doet twijfelen aan hun
identiteit. De zoektocht naar een identiteit eindigt helaas vaak in vormen
van nationalisme, extreem chauvinisme en xenofobie.Dat brengt mij bij de paradox tussen het idee dat de wereld steeds kleiner
wordt en het feit dat de nationale en subnationale reflexen, die vaak een
afkeer van de ander in zich bergen, alleen maar toenemen. De
noodzaak van een internationale aanpak wordt dan ook steeds sterker. Door
de gebeurtenissen van 11 september en de gevolgen daarvan, gevolgen die wij
tot op de dag van vandaag niet kunnen overzien, is die noodzaak alleen maar
toegenomen.Het wereldbeeld dat wij nu hebben, de onzekerheid die er thans is, zijn
medebepalend voor het gebrek aan euforie dat wij bemerken nu er twee historische
gebeurtenissen hebben plaatsgevonden. Ik noem de top in Praag, tijdens welke
de veiligheidssituatie in Europa opnieuw is ingericht en de Europese deling
op veiligheidsgebied is beëindigd, en de top in Kopenhagen, waar is beklonken
wat wij eerder in deze Kamer hebben besproken, namelijk het beëindigen
van de kwalificatie West en Oost in waardetermen, om het in de woorden van
Havel te zeggen. Havel zei in een toespraak in Bratislava in mei 2001: Oost
en West zijn geen geografische betekenissen in Europa meer, maar zijn door
de loop van de Europese geschiedenis en de Europese deling waardebegrippen
geworden: West is goed en Oost is slecht. En daar gaan wij nu in Europa een
einde aan maken. Dat heeft een immense betekenis voor ons allemaal.Die betekenis houdt niet op bij dit besluit. Zij gaat verder op het moment
dat wij de lijnen met Turkije in stand houden. Het proces dat moet leiden
tot een Turks lidmaatschap van de Europese Unie wordt gaande gehouden. Ook
in Turkije moet het besef doordringen dat ook de mensen daar deel kunnen uitmaken
van de Europese waardegemeenschap, dat ook daar geen waardeoordeel meer geldt
in de zin van "dit zijn wij, dit is van ons, en dat zijn jullie". In die zin
is het proces van het beëindigen van de Europese deling voor een groot
deel, maar nog niet helemaal voltooid. De discussie met Turkije hoort hier
nadrukkelijk bij.In Buitenhof van zondag had Ad Geelhoed het aan het slot over "the closing
of the Dutch mind". Hij refereerde daarmee aan een boek van Alan Bloom "The
closing of the American mind" van midden jaren tachtig, waarin wordt beschreven
hoe de Verenigde Staten zich afkeren van wat er in de rest van de wereld gebeurt.
Ik denk niet dat sprake is van een "closing of the Dutch mind". Het is geen
Nederlands fenomeen dat wij meer op onszelf gericht zijn, meer binnenlands
gericht zijn, het is een Europees fenomeen. Het kan alleen maar worden aangepakt
door de noodzakelijke internationale samenwerking en Europese integratie transparanter
en opener te maken. De burger moet er meer en meer bij worden betrokken. Dat
is de hoofdopgave die wij hebben nu wij die Europese deling hebben weten op
te lossen. Ik roep het kabinet op om in die zin verdere voorstellen uit te
werken en in die zin ook in de Conventie te staan.Meer Europese integratie, meer democratisering leidt noodzakelijkerwijs
ook tot een pendant in meer democratie, meer transparantie op nationaal en
subnationaal niveau. Ook dat is een paradox die wij niet uit de weg mogen
gaan. Alleen als de burgers zich herkennen in al het bestuur, in de gemeente,
in de provincie, op rijksniveau en op Europees niveau, kun je de democratie
bestendigen. Ook dat is een opdracht voor mensen die de Europese integratie
een warm hart toedragen.De besluiten rond Turkije begroet mijn fractie van harte. Het voorstel
dat door Schröder en Chirac is geformuleerd, ging ons een stap te ver.
De uitkomst van de top is wat dat betreft precies zoals wij het gehad hadden
willen hebben. Ik complimenteer de premier daarmee. Het is mede aan zijn inzet
te danken dat wij deze uitkomst hebben.Over Cyprus kun je teleurgesteld zijn, maar je kunt ook zeggen dat hiermee
het proces gaande wordt gehouden. Als je de pers volgt over hoe het in Cyprus
is opgevat, ook in het bezette deel, dan blijkt dat de mensen daar erbij willen
horen. Als mijnheer Denktash dat niet voor hen voor elkaar krijgt, dan kiest
men wel een ander. Ook die dynamiek wordt door het besluit van Kopenhagen
bewerkstelligd. Dat is positief.Ik stel nog wel een vraag over de financiën. Ik las in de Herald
Tribune dat het ineens allemaal heel anders zit met de financiën. Commissaris
Schreyer zou dat hebben gezegd. Het zou niet gaan om 40 mld, maar om 10 mld.
Over dit punt mogen wij in de discussie natuurlijk geen onduidelijkheid laten
bestaan.Ik maak een enkele opmerking over de NAVO-top. Hoe wordt de rapid reaction
force vorm gegeven? Wat is de relatie met de VN? Wij hebben steeds het uitgangspunt
gehad dat bij het mandateren van vredesoperaties het mandaat van de VN zou
moeten komen of van een regionale organisatie zoals de OVSE. De NAVO zou niet
zelf een mandaterende organisatie moeten zijn. Hoe moet ik dat zien in verhouding
tot die rapid reaction force? Hoe wordt het DCI-proces opnieuw ingericht om
invulling te geven aan de vormgeving van de rapid reaction force? Wat is de
relatie met het headline goal in Europees verband? Hoe kunnen wij, nu de Turken
en de Grieken groen licht hebben gegeven, snel invulling geven aan de relatie
tussen de NAVO en de EU en de mogelijkheid van de EU om van NAVO-middelen
gebruik te maken?Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. Afgelopen weekend bleek gelukkig dat de soep niet zo heet
gegeten wordt als zij wordt opgediend. De bewindslieden hebben de extra overhemden
weer schoon in de kast kunnen hangen. Mede door het goede voorzitterschap
van de Denen is de top tot een goed eind gekomen, zonder boze gezichten en
naar volle tevredenheid van de meesten. Europees leiderschap en Europese vooruitgang
is dus wel degelijk mogelijk onder liberaal gesternte, ook al doet de Nederlandse
ervaring van de afgelopen periode anders vermoeden.Het was in veel opzichten een historische top. Hangende de formele bekrachtiging
is er nu echt een eind gekomen aan de onnatuurlijke tweedeling in Europa.
Oost en West worden verenigd in vrede en onderlinge solidariteit. Ook het
Europees veiligheids- en defensiebeleid is, nu de obstakels van Turkije uit
de weg zijn, een forse stap dichterbij gekomen. Natuurlijk moet er nog veel
werk verzet worden. Turkije is na zijn aanvankelijke boosheid tevreden met
de toegezegde rendez-vousclausule. De fractie van GroenLinks kan zich daar
goed in vinden, al herhaal ik dat deze afspraak niet betekent dat er in 2005
kan worden begonnen met de onderhandelingen als Turkije dan niet ten minste
aan de politieke criteria voldoet. De Unie moet echter wel eerlijk zijn ten
opzichte van Turkije. Daar hoort bij dat de Commissie en andere Europese instellingen
helderder moeten aangeven wat er precies op welke gebieden
van Turkije verwacht wordt. Meer democratisering in het algemeen is te vaag.Ik heb begrepen dat Polen een deel van de inkomenssteun mag gebruiken
voor plattelandsontwikkeling. De regering was daarop tegen en mijn fractie
was het daarmee eens. Waarom is hier toch aan toegegeven? Polen heeft met
dit staaltje onderhandelingskunst zijn visitekaartje afgegeven. Dat er keihard
zou worden onderhandeld, was te verwachten. Tegelijkertijd is het voor iedereen
duidelijk dat dit in een Unie van 25 of zelfs meer lidstaten volstrekt improductief
is. In de conclusies wordt terecht gesteld dat de Unie zonder hervorming niet
ten volle profijt zal hebben van de uitbreiding. Ook de burger zal zich in
dat geval meer dan nu afkeren van de EU, terwijl hij het terechte gevoel moet
krijgen dat er in Europa niet achter zijn rug wordt beslist.Zowel de burgers in de kandidaat-lidstaten als de burgers in de huidige
EU moeten zich in een referendum kunnen uitspreken over de uitbreiding en
de hervormingen. Voor GroenLinks staat voorop dat een referendum het toetredingsperspectief
voor de kandidaten per mei 2004 niet in gevaar mag brengen. In dat opzicht
overtuigt de brief van de regering echter niet. Het is een ambitieloos document
waarin voor elk stadium dat tot een referendum kan leiden de langste termijn
wordt gekozen. Volgens ons moet dit – zeker in het geval van een raadplegend
referendum – sneller kunnen.De regering kan zich bij een referendum over de uitkomsten van de Conventie
al helemaal niet achter het argument van tijdsdruk verschuilen nu in de conclusies
staat dat het nieuwe verdrag pas na toetreding wordt ondertekend. Alle ambities
van de Italianen ten spijt moet er voldoende ruimte zitten tussen de uitkomst
van de Conventie en de daarop volgende IGC. Die tijd moet gebruikt worden
voor maatschappelijke discussies over de uitkomsten en voor het organiseren
van een referendum voor de gehele Unie. Een perfecte mogelijkheid daartoe
dient zich aan bij de volgende Europese verkiezingen in juni 2004. Bij een
positieve uitslag kunnen de hervormingen bekrachtigd worden in het volgende
verdrag. In navolging van Bulgarije en Roemenië krijgt nu ook Turkije pretoetredingsteun
voor de periode 2004 tot 2006. Die post van 3 mld euro per jaar was oorspronkelijk
voor zes landen bedoeld. Wordt het totale bedrag aan deze drie landen besteed?
Als dat niet het geval is, wordt dan een andere bestemming voor het resterende
bedrag gevonden? Ik sluit mij aan bij de vragen van de heer Timmermans over
de financiering van de uitbreiding.Met de uitbreiding krijgt de Unie nieuwe buren. Een goede verstandhouding
daarmee is onontbeerlijk. In dat opzicht is GroenLinks blij met de herbevestiging
van het Europees perspectief van de landen van de westelijke Balkan die betrokken
zijn bij het stabilisatie- en associatieproces. In conclusie 23 is sprake
van een top van landen die deelnemen aan dit proces. Betekent dit dat Bosnië,
Servië en Montenegro worden uitgesloten van deze top? Dat zou een ongelukkige
tweedeling zijn. Is de regering bereid om tijdig een standpunt in te nemen
over de in conclusie 24 opgeworpen vraag hoe de betrekkingen met de Oekraïne,
Moldavië, Wit-Rusland en de zuidelijke mediterrane landen kunnen worden
verbeterd?Scheepsrampen lijken langzamerhand aan de orde van de dag. Dat daarbij
enorme schade kan ontstaan, bleek bij het ongeluk met de Prestige. De EU wil
spoedig maatregelen nemen om milieuschade bij dit soort ongelukken beperken.
Minister De Boer stelde de belangen van de Rotterdamse haven echter voorop
door eerst voor een studie te pleiten. Deze manoeuvre leek veel op vertragingstactiek.
De conclusies van de Transportraad moeten nu onverwijld worden uitgevoerd.
Betekent dit dat de studie van de baan is? Zal de regering constructief meewerken
aan een regeling inzake aansprakelijkheid voor ongevallen met olietankers?Op welke manier is Rusland aangesproken op de situatie in Tsjetsjenië?
In het verslag staat dat de modaliteiten van de NRF moeten worden uitgewerkt.
Het gaat dan om de aard, de reikwijdte, de capaciteit en de relatie met het
EVDB. Wil de regering de Kamer hierover een uitgebreide brief sturen waarin
uitvoerig op alle modaliteiten wordt ingegaan, ook in relatie tot een VN-mandaat?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Wij moeten niet iedere keer als wij over Europa spreken, zeggen
dat het een historisch moment is, maar ik doe dit nu wel. Ik wil markeren
dat hetgeen bij de val van de Berlijnse Muur in 1989 door bondskanselier Kohl
werd gezegd, namelijk dat niet alleen Londen, Rome, Den Haag, Dublin en Parijs
tot Europa behoren, maar ook Warschau, Praag, Sofia, Berlijn, Leipzig en Dresden,
toen nog als te idealistisch terzijde werd geschoven door de meeste regeringsleiders.
Met de top van Kopenhagen zijn echter de laatste formele stappen gezet naar
een omvangrijke historische uitbreiding. De Deense premier Rasmussen kon dan
ook zeggen: vandaag hebben wij een van de bloedigste en donkerste hoofdstukken
van de Europese geschiedenis afgesloten en een nieuw hoofdstuk geopend.Mijn fractie heeft waardering voor het Deense voorzitterschap. Het uitbreidingsproces
is het afgelopen halfjaar op een uitstekende manier begeleid en afgerond.
Het is veelzeggend dat de top soepel is verlopen en dat de extra vergaderdag
niet nodig bleek. Ik maak ook onze bewindslieden een compliment en dat is
het afgelopen halfjaar wel eens anders geweest. Het is goed dat Nederland
zich wat bescheidener en coöperatiever heeft opgesteld dan op de top
van Brussel. Terecht werd niet langer star vastgehouden aan de afgesproken
financiële kaders.Polen en Tsjechië gingen niet zo maar akkoord met hetgeen werd geboden,
uiteraard ook met het oog op de referenda die daar gehouden zullen worden.
Het kwam goed, zeker nadat Polen in financieel opzicht enige compensatie ontving.
Ik vraag om opheldering over de uitzondering die voor Polen is gemaakt met
betrekking tot de besteding van de structuurfondsen. Is dit niet een enigszins
kortzichtige oplossing om Polen tevreden te stellen, terwijl nog over de toekomstige
invulling van de structuurfondsen wordt nagedacht? Hoe verhouden de referenda
in de toetredingslanden zich tot het tijdschema van het uitbreidingsproces
dat in mei 2004 eindigt? Is al duidelijk waar de afsluitende IGC zal plaatsvinden,
in Italië of in Nederland? Ik mis in de conclusies een opmerking over de voortgang van de Conventie.
Kan worden aangegeven wat er in Kopenhagen over de werkzaamheden van de Conventie
is gezegd?Ik deel de teleurstelling van collega Timmermans over Cyprus. Tegelijkertijd
geldt dat wij ook realistisch moeten zijn. Er zijn goede dingen in gang gezet.
De minister van Buitenlandse Zaken heeft in oktober stellig mijn opvatting
bevestigt dat geheel Cyprus moet toetreden. Kan dit ook nu nog worden volgehouden?
De toepassing van het acquis is in het noordelijk gedeelte wellicht pas later
mogelijk.Ik heb een dubbel gevoel bij de resultaten ten aanzien van Turkije. Het
standpunt van mijn fractie over eventuele toetreding van Turkije mag bekend
zijn. Kortheidshalve zeg ik dat dit eerder kernachtig is verwoord door de
heren Giscard d'Estaing en Kohl. De reactie dat er in Turkije een onomkeerbaar
proces in gang is gezet, lijkt mij geen adequate vertaling van de conclusies
van Kopenhagen. Er moet aan de politieke criteria worden voldaan voordat überhaupt
onderhandelingen kunnen plaatsvinden. Zolang dat niet het geval is, is er
wat mijn fractie betreft nog geen onomkeerbaar proces in gang gezet.Wat betref het Midden-Oosten beperk ik mij tot de opmerking dat er in
het tweede deel van de verklaring wel erg veel nadruk wordt gelegd op de Palestijnse
staat die in 2005 moet worden opgericht en de verplichtingen die dat meebrengt
voor Israël. Als er ooit aanleiding was voor prudentie in het schetsen
van perspectieven die door de voortdurende terreuraanslagen en geweldsuitingen
verder weg zijn dan ooit, dan is het wel hier en nu.Ik sluit mij kortheidshalve aan bij de vragen van mevrouw Karimi over
de NAVO-top. Ook wij vinden dat er meer duidelijkheid moet komen over de relatie
tussen de taken van de NAVO en het strategisch concept van het EVDB. Ten slotte
vraag ik het kabinet duidelijkheid te bieden over de gemaakte afspraken rond
landen die lid zijn of worden van de EU maar geen lid zijn van de NAVO.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Nog meer dan in oktober na de eerste top over de uitbreiding
van de EU wordt er na de top van de Kopenhagen gesproken van een historische
gebeurtenis. Dat is het natuurlijk ook. Tien landen traden toe en drie andere
staan te popelen om te worden toegelaten. Verder zijn er nog plannen met betrekking
tot de toetreding van nog meer landen, met name op de Balkan. Het ijzeren
gordijn is definitief opgerold, maar vervangen door een moeilijk te doorgronden
sluis van geld. Mijn fractie heeft geen principiële bezwaren tegen uitbreiding
van de EU, maar heeft wel in het verleden kritische vragen gesteld over een
reeks van praktische problemen die overigens door de regering niet worden
ontkend. Wij stelden vragen over de mensenrechten en corruptie in de diverse
landen, over de voedselveiligheid, de milieuproblematiek en de duurzame landbouwpolitiek.
Zijn er in de tussentijd gunstige onderhandelingsresultaten op deze terreinen
geboekt?Wij hebben wél kritiek op de soort unie, die er ook na de uitbreiding
zal blijven. Wij zijn voorstander van een veel democratischer en socialer
Europa. Wij betreuren het dat deze regering geen voorstander is van een referendum
over de EU. Of het nu gaat over de uitbreiding van de EU, de inrichting van
de EU of de resultaten van de Conventie, de regering wil niet praten over
een referendum. Hiermee bewijst zij de burger maar ook zichzelf geen dienst.
Steeds weer constateert de regering dat de EU weinig draagvlak heeft, maar
de kans om dat draagvlak via een referendum te verbreden, wordt door haar
niet gegrepen. In welke van de tien nieuwe EU-landen wordt een referendum
gehouden? Hoe worden die referenda gefinancierd? Draagt Nederland daaraan
ook bij? Zo ja, waarom dan wel in die landen en niet in ons eigen land? Welke
verdeelsleutel wordt gehanteerd bij de verdeling van het geld over de voor-
en tegenstanders?Hoewel de pers bericht dat met name Polen hard heeft onderhandeld, komen
de totale geplande uitgaven voor de tien landen uit op 40,8 mld euro. In 1999
werd in de financiële perspectieven tot 2000 een plafond van 42 mld euro
aangehouden voor de uitbreiding. Geen wonder dat premier Balkenende na afloop
zeer tevreden was over de resultaten van de onderhandelingen met de nieuwe
tien. Hij had het over "geen centje pijn". De vraag is dus hoe hard er is
onderhandeld. Die vraag wordt alleen maar relevanter na hetgeen hier vanochtend
al gezegd is over een mogelijk bedrag van 10 mld euro. Gaan voor de rijke
westelijke landen van de EU de kosten niet voor de baat uit en moeten wij
niet vrezen dat de Oost-Europese landen uiteindelijk nettobetalers zullen
blijken te zijn?Turkije heeft de Gordiaanse knoop over het gemeenschappelijk defensie-
en buitenlands beleid doorgehakt. De minister liet vorige week in het algemeen
overleg nog weten dat het vooral Griekenland was dat op dat punt dwars lag.
Wat is er precies afgesproken in Kopenhagen? Turkije is teleurgesteld over
het ontbreken van een echte onderhandelingsdatum op korte termijn. Kan de
minister een toelichting geven op zijn terechte analyse vorige week dat eigenlijk
een nieuwe grondwet in Turkije nodig is voordat er verder gepraat kan worden?
Wil hij zijn visie hier bevestigen? In die grondwet zou dan vooral de rol
van het leger uit de politiek moeten worden geweerd voordat Turkije een serieuze
kandidaat kan zijn. Zal dat er voor 2004 van komen? Wat als dat niet lukt?
Hopelijk krijgt Turkije een echt democratische grondwet voor 2005. Hoeveel
wordt er ondertussen meer ten behoeve van Turkije uitgegeven aan pretoetredingssteun?Wat betreft Cyprus bestaan er nog veel onduidelijkheden. Is, zoals de
minister vreesde, de groene lijn de buitengrens van de EU? Of denkt hij dat
dit probleem voor april 2003 is opgelost? Over een eerste deadline van 28
februari zijn optimistische zinnen neergeschreven. Ik vraag de minister wat
precies het verschil is met tal van deadlines van de afgelopen jaren. Wat
als er in februari of, erger nog, in april geen oplossing is bereikt? Hoeveel
euro gaat Noord-Cyprus aan steun ontvangen in de komende jaren?Anders dan de uitbreiding van de EU wijst de SP-fractie de uitbreiding
van de NAVO af. Ondanks de propaganda voor het tegendeel blijft de NAVO een
gewelddadige organisatie die inmiddels de hele wereld tot haar werkterrein
neemt. Dat is een ernstige ontwikkeling die dan ook bestreden moet worden.
Zij draagt immers niet bij aan een veilige en vreedzame wereld. De NAVO is
onderwerp van veranderin gen die op middellange termijn een
definitief einde aan haar als effectieve organisatie kunnen maken. Feitelijk
is dat nu al aan de gang. De SP-fractie wees al eerder op de irrelevantie
van de NAVO. De NAVO is ook een organisatie van veel snelheden geworden. De
minister had het over een gereedschapskist. Met name de Amerikanen kunnen
uit die kist nemen wat hen op zoek naar politiek-militaire doelen van pas
komt. De laatste berichten uit de VS over een nieuwe doctrine stemmen mijn
fractie ongerust. Wat is er in Praag besproken over preventief ingrijpen?
Wat is er gezegd over ingrijpen met desnoods kernwapens als ergens in de wereld
massavernietigingswapens worden gemaakt?De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. De top in Kopenhagen is minder uitgelopen dan werd verwacht.
Ongetwijfeld had dat te maken met het grote politieke belang dat gehecht werd
aan het te nemen historische besluit om tien landen toe te laten. De SGP-fractie
steunt, zoals bekend, de uitbreiding. Het besluit dat in Kopenhagen genomen
is, mag in het licht van de geschiedenis zonder meer een mijlpaal heten. De
totstandkoming van het besluit roept echter nog wel enkele vragen op, in het
bijzonder wat betreft Polen. Dit land krijgt onevenredig meer extra geld dan
andere toetreders. Miller dreigde met een negatieve referendumuitslag en dat
bleek voldoende om Schröder – en met hem de andere regeringsleiders –
te doen zwichten. Moedige democraten die wijken uit vrees voor een "nee" van
het Poolse volk? Kan hier worden gesproken van een gelijkwaardige behandeling
van kandidaat-lidstaten? Klopt het bericht dat Polen vervroegd 1 mld euro
uit de structuurfondsen krijgt en dat dat bedrag mag worden aangewend om de
inkomenssteun aan boeren te kunnen verhogen zonder dat daarbij de dwingende
regels voor cofinanciering in acht hoeven te worden genomen? Hoe verhoudt
zich dat tot alle opmerkingen over transparantie en betrouwbaarheid? Heeft
onze regering in Kopenhagen op dit punt geen slappe knieën gehad? Hoe
verantwoordt de minister-president dit besluit? Ook over het besluit van de Europese Raad inzake Turkije is de SGP-fractie
zeer kritisch. Een rendez-vousclausule was het maximale. Eerder dan 2005 bleek
vorige week in deze Kamer illusoir. Los van de vraag of Turkije in de EU moet –
met Giscard d'Estaing en vele christen-democraten in Europa menen wij van
niet – is de vraag gewettigd hoe de minister-president zijn naam kon
verbinden aan dit overigens onrealistische besluit als zou Turkije in 2004
aan genoemd criterium kunnen voldoen. Gaat zo'n datum niet een eigen leven
leiden. Waarom heeft het Frans-Duitse voorstel om 2005 te kiezen het trouwens
niet gehaald? Moet dit besluit worden gezien als een afkoop van de EU-toegang
tot NAVO-middelen?De situatie op Cyprus blijft zorgelijk. Wil de regering de perspectieven
voor Cyprus nader toelichten? Kloppen de berichten dat er toch nog op vrij
korte termijn een oplossing kan worden bereikt? De druk op beide partijen
moet hoog blijven.We zijn positief over 2007 als streefjaar voor Roemenië en Bulgarije,
maar willen tegelijk onderstrepen dat de voorbereidingen wel moeten worden
versneld. Dat impliceert meer sturing en begeleiding vanuit de EU. Hier ligt
een immense opgave voor zowel de EU als de betrokken landen.Vooraf begrepen wij dat op deze top het uiteindelijke zeteltal voor het
Europese Parlement voor Hongarije en Tsjechië zou worden vastgesteld,
dit in verband met de onderbedeling in het Verdrag van Nice. Hierover lees
ik echter niets in de conclusies. Krijgen zij de gewenste 22 zetels elk in
plaats van de 20, of niet?Nog enkele opmerkingen over de NAVO-top in Praag. Mijn fractie vindt dat
in Oost-Europa zo veel mogelijk een complementaire uitbreiding van EU en NAVO
wenselijk is. Daaraan beantwoordt de besluitvorming in Praag. Wij spreken
de wens uit dat de voorbereiding op de toetreding door NAVO en toetreders
met kracht ter hand genomen zal worden. Nieuw is het besluit tot oprichting
van de NATO Response Force; in het licht van terrorismebestrijding als nieuwe
taak geen onlogisch besluit, dat onze steun waard is. De Verenigde Staten
hebben hierop sterk aangedrongen. De SGP-fractie verhult niet dat het initiatief
voor haar geloofwaardiger is dan de snelle EU-interventiemacht. In hoeverre
kan het EU-initiatief exact aansluiten bij het NAVO-initiatief? De doelstellingen
overlappen elkaar immers sterk. Ondertussen moeten onderwerpen als taakspecialisatie,
vergroting van interoperabiliteit en verhoging van investeringen niet worden
vergeten; die zijn minstens even urgent. Ik betreur het dat hierover in Praag
slechts algemene afspraken zijn gemaakt en geen concrete taakstellingen of
data zijn vastgesteld. Kan daarover op korte termijn meer helderheid worden
verwacht?De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter. In dit debat zullen wij met het kabinet over twee internationale
toppen spreken: de top van Praag, waar de uitbreiding van de NAVO aan de orde
kwam, en de top van Kopenhagen, waar ook over een uitbreiding van besloten,
namelijk die van de EU.Voor het vertrek naar Kopenhagen leek de situatie niet gunstig: er lagen
nogal wat problemen op tafel. Polen en Tsjechië wilden een grotere financiële
tegemoetkoming, Turkije wilde een datum voor de start van de onderhandelingen
en wat te doen met een mogelijk verdeeld Cyprus dat tot de EU wilde toetreden?
Het zou geen champagnetop worden. Ondanks een rechte rug en stramme knieën
bleek het uiteindelijk toch mogelijk om vooruitgang en resultaten te boeken.Het is dus niet die champagnetop geworden, maar uiteindelijk liepen de
onderhandelingen gunstiger dan verwacht. Het resultaat: Turkije kreeg 2004
als datum waarop zal worden bepaald of de onderhandelingen kunnen worden gestart
of niet, afhankelijk van de vraag of het heeft voldaan aan de politieke criteria
of niet. Deze uitkomst werd voorafgaand aan de top breed gedragen door deze
Kamer, maar was er ook een die op voorhand eigenlijk niet mogelijk leek omdat
Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk een ander standpunt hadden
ingenomen. Het leek alsof Nederland weer alleen stond. Maar complimenten voor
de Nederlandse onderhandelaars: binnen een kwartaal hebben zij twee maal een
Frans-Duits akkoord weten te wijzigen. En, wat uiteindelijk ook belangrijk
was, Turkije kon instemmen met het resultaat, zij het met enige
aarzeling.Polen en Tsjechië wilden beide een grotere financiële tegemoetkoming.
Bovenop het pakket van 40,4 mld dat al was toegezegd, wilden zij nog 400 mln –
althans, dat was de uitkomst. Daarmee bleef het bedrag nog onder de financiële
perspectieven van 42 mld die in Berlijn waren afgesproken. Dat in een onderhandelingssituatie
iets wordt toegegeven, is op zich niet heel erg, dat is onderdeel van het
spel. Wat ons wél zorgen baart, zijn twee aspecten. Het eerste is dat
nu de mogelijkheid aan Polen wordt geboden om 1 mld uit de structuurfondsen
aan te wenden voor directe inkomensondersteuning. Dat is nog niet eerder voorgekomen
en wij vragen ons af of nu niet het risico ontstaat dat dit instrument in
de toekomst nogmaals zal worden gebruikt. Daarover hebben wij wat zorgen.
Het tweede is dat er gelden voor de plattelandsontwikkeling worden gebruikt
voor directe inkomensondersteuning. Ook daarover maken wij ons zorgen: is
dit exclusief voor Polen of zal het in de toekomst vaker kunnen gebeuren?
Ik vraag de regering om een reactie.Over Cyprus hebben anderen al uitgebreid gesproken, ik zal daar niet veel
aan toevoegen. Het is jammer dat er geen resultaat is geboekt, dat beide partijen
niet tot een overeenstemming hebben kunnen komen. Toch moeten wij duidelijk
maken dat het niet de rol van de EU was om dit in deze top te realiseren;
dit is aan de VN, aan Athene en Ankara en beide delen van Cyprus. De EU kan
druk uitoefenen, maar niet meer dan dat. Wij hopen dat voor 28 februari alsnog
overeenstemming kan worden bereikt. Mocht dan niet het geval zijn, hoe kunnen
de eerder besproken problemen dan worden opgelost? Wellicht kan het kabinet
daarover nog iets zeggen.Ik kom tot een evaluatie van het proces van de afgelopen periode: welke
lessen kunnen wij hieruit trekken? In de eerste plaats heeft de uitbreiding
duidelijk gemaakt dat een hervorming van de Unie nu noodzakelijk is. De Conventie
zal hard aan het werk moeten om ervoor te zorgen dat de noodzakelijke hervormingen
ook tot stand zullen komen. Ten tweede bleek de uitbreiding een buitengewoon
langdurig proces, waarin iedere keer kleine stappen werden gezet die langzaam
tot de huidige uitbreiding leidden. Onder de bevolking heerste het gevoel
dat er een trein van start was gegaan, die niet meer te stoppen was, terwijl
de reizigers eigenlijk niet in de gaten hadden dat de conducteur al op zijn
fluitje had geblazen voor het vertrek. De vraag is nu of de reizigers niet
goed hebben opgelet, of dat de conducteur heel zacht heeft geblazen. Met name
de besluiten in de periode tussen 1999 en de zomer van 2002 hebben verregaande
consequenties gehad. Velen dachten namelijk dat er geen big bang zou komen,
maar een geleidelijke uitbreiding. Door de besluiten van Sevilla werd dit
eigenlijk onmogelijk. Het proces is nu tot een goed einde gekomen, maar het
had anders kunnen lopen. Het CDA vraagt de minister-president hoe hij in de
toekomst denkt te voorkomen dat dit gevoel bij de Nederlandse bevolking ontstaat.Verder wil het CDA een discussie in de Kamer aangaan over de manier waarop
Europese toppen in de Kamer worden voorbereid. Past het bij de rol die het
parlement wil spelen dat het slechts enkele dagen voor de top met de regering
van gedachten wisselt over de tijdens de top te bespreken onderwerpen? Kan
het parlement dan nog werkelijk invloed uitoefenen? Zou het niet verstandiger
zijn om, zeker over langdurige processen als de uitbreiding, maar ook over
het proces van Lissabon, ruim voor een top met de meest betrokken ministers
van gedachten te wisselen over de agenda en de te bespreken thema's?De heer Timmermans (PvdA):Dit lijkt mij iets voor de regeling van werkzaamheden van de Kamer zelf.
Bent u het met mij eens dat de Kamer zelf bepaalt op welke manier, op welk
moment en met welke onderwerpen zij met de regering over Europa van gedachten
wisselt? Als u vindt dat dit niet klopt, moet u niet iets aan de regering
vragen, maar het intern in de Kamer oplossen.De heer Van Dijk (CDA):Dank u voor deze ondersteuning van de brief die wij namens de commissie,
waarvan u ook deel uitmaakt, aan de regering hebben verzonden, waarin wij
hebben gevraagd om ons inzicht te verschaffen in de voorbereiding van het
proces van Lissabon en hebben gesteld dat wij tijdig willen worden geïnformeerd.
Als u mij had laten uitspreken, dan had u gehoord dat ik dit niet alleen iets
voor de Kamer vind, maar ook voor het kabinet: hoe ziet het tijdspad eruit,
hoe moeten wij onze werkzaamheden inrichten opdat wij voldoende invloed op
het proces kunnen uitoefenen? Indien de Kamer deze werkwijze voorstaat, zou
door de kabinetsleden tijdig inzicht moeten worden geboden in het proces en
de te nemen stappen. Op basis van deze informatie kan de Kamer dan het meest
gerede discussiemoment bepalen. Wij weten dat nu lang niet altijd. Een dergelijke
toezegging van de regering kan voorkomen dat de Nederlandse bevolking –
om weer het beeld van de trein te gebruiken – het gevoel krijgt dat
zij in een stoptrein is ingestapt en denkt dat er nog enkele malen kan worden
besloten of wil doorreizen of niet, maar tot haar verbazing in een intercity
blijkt te zitten die niet meer stopt, behalve bij de eindhalte.Minister De Hoop Scheffer:Kan de heer Van Dijk verduidelijken om welke toezegging hij precies vraagt?De heer Van Dijk (CDA):Ik zou graag zien dat het kabinet informatie naar de Kamer zendt over
de voorbereiding van langdurige processen en het meest geschikte moment om
over deze informatie te discussiëren. Laat ik het aan de hand van een
voorbeeld duidelijk maken. Over de voorbereiding van de top van Lissabon is
al een rapport opgesteld door de CEC. Op dit moment wordt er informatie doorgespeeld
van het ministerie naar de Commissie over de vraag welke onderwerpen Nederland
graag op de agenda zou zien geplaatst. Het lijkt mij verstandig dat de Kamer
die informatie ook krijgt, opdat de Kamer daar nog invloed op kan uitoefenen.
Voorkomen moet worden dat wij ook in de toekomst een week voor de top te horen
krijgen wat de globale agenda is, want dan kunnen wij daar bijna geen invloed
meer op uitoefenen. Verder horen wij dan ook graag het standpunt van de regering.De CDA-fractie is blij dat de NAVO met zeven lidstaten wordt uitgebreid,
omdat dit de stabiliteit in de wereld bevordert. Ik wil echter aandacht vragen
voor de zorg van mijn fractie over de situatie in Bulgarije. Mijn fractie
heeft die zorg eerder uitgesproken, maar dat heeft er nog niet
toe geleid dat wij volledige informatie hebben gekregen. Ik vraag daarom of
de regering alsnog informatie kan geven over de corruptie binnen overheidsinstanties,
de rol van de veiligheidsdiensten en de moeizame hervormingen van het defensieapparaat.
Kan de regering aangegeven wat op deze terreinen in Praag is bereikt?De heer De Graaf (D66):Voorzitter. In een Poolse krant schreef de voormalige dissident Adam Michnik,
een oud-lid van Solidariteit, ontroerende woorden over de toetreding van zijn
land tot de Europese Unie. Ik citeer: "Polen treedt een nieuwe politieke,
economische en beschavingsruimte binnen. De droom van generaties Polen, die
onophoudelijk met hun koppen tegen de muur van totalitaire regimes, dictaturen,
zijn blijven beuken, is uitgekomen." In die woorden ligt het imperatief besloten
dat in Kopenhagen tot het definitieve einde van de Europese tweedeling heeft
geleid. Het was een opdracht met niet alleen een politieke en economische
dimensie, maar zeker ook met een morele dimensie.Die opdracht is wellicht volbracht, maar meer dan tien jaar na de "Wende"
moet het echte werk beginnen. De Unie staat voor een aantal heel cruciale
vragen. Hoe groot zal in de toekomst de Europese Unie worden? Oftewel: waar
liggen de buitengrenzen van de toekomst? Een andere vraag is of een vergrote
Europese Unie meer kan zijn dan een zone voor vrij verkeer van personen en
goederen en samenwerking tussen soevereine staten. Kan de Unie daadwerkelijk
verder integreren tot een volledige waardegemeenschap en tot een politieke
en democratische eenheid? Kan de Unie van de 25 effectief, transparant en
democratisch worden bestuurd, laat staan als die Unie nog groter wordt?Die laatste vraag is aan de orde in de Conventie, die inmiddels het karakter
van een IGC lijkt te hebben aangenomen. De strijd tussen rekkelijken en preciezen,
tussen gouvernementelen en communautairen is nog lang niet gestreden. De regering
heeft overigens terecht aandacht gevraagd voor de daadwerkelijke invloed van
de nieuwe lidstaten van de Unie op de uitkomst van de Conventie en de IGC.
Mijn vragen over de toekomstige buitengrenzen en de integratie tot een waardegemeenschap
zijn afhankelijk van toekomstige beslissingen. Probleem hierbij is wel dat
daarvoor geen duidelijke meetlat bestaat. Waar houdt Europa op zonder zijn
identiteit te verliezen? Is dat bij Albanië, de Oekraïne of Rusland?
Is het na Roemenië en Bulgarije eigenlijk genoeg? En wat te denken van
Turkije?Turkije heeft al de status van kandidaat-lidstaat. De vraag of Turkije
deel kan uitmaken van Europa, is dus in feite al beantwoord. Alleen de voorwaarden
waaronder dit land kan toetreden, zijn nog niet vervuld. Er zijn tal van goede
redenen te bedenken waarom aansluiting van Turkije bij de Europese Unie zinvol
en wenselijk is, niet in de laatste plaats om bij te dragen aan de internationale,
democratische rechtsordening en om de spanning van een mogelijke "clash of
civilisations" te verminderen. Het is ook niet onlogisch dat vooral de Amerikanen
ons voortdurend voorhouden dat snelle aansluiting gewenst is.De mogelijke toetreding van Turkije, met zijn grote islamitische bevolking
en zijn deels niet-westerse cultuur, roept natuurlijk wel de belangrijke vraag
op wat de Europese waardegemeenschap in de toekomst eigenlijk zal zijn. Zijn
dat alleen de formeel democratische en rechtstatelijke regels en de vrije
markt of is er meer? Is er zoiets als een Europese identiteit die ook daadwerkelijk
wordt gevoeld door de honderden miljoenen mensen die de Europese Unie bevolken?
Op die vraag zal het Europa van de toekomst zich moeten concentreren.Daar hoort ook de vraag bij of een groot Europa met zoveel verschillende
culturen en regionale belangen een daadwerkelijke politieke eenheid van formaat
kan zijn. Hoe meer hoofdsteden, des te meer tegengestelde belangen een krachtige
eigen rol van de Unie in de wereld kunnen belemmeren. Het is een moeizaam
proces dat veel wijsheid en inspanning vergt in de komende jaren. De doelstelling
is om de pax Europeana van nu niet te laten verzanden in een krachteloos concept
van een uit z'n voegen gebarste, tandeloze Unie.Over Turkije is thans afgesproken dat de "date for a date" eind 2004 zal
plaatsvinden. Er wordt direct bij vermeld dat indien de politieke criteria
worden gehaald, onverwijld, zonder uitstel dus, met de onderhandelingen wordt
begonnen. Daarmee is de "date for a date" bijna een gewone datum geworden.
Ik vraag de minister-president of hij gelukkig is met deze uitkomst en toevoeging.
Twee jaar voor een enorme inspanning van Turkije is natuurlijk uiterst kort.
Dreigt niet het gevaar dat de druk op de Unie om geopolitieke redenen stevig
zal worden opgevoerd om ook bij twijfel eind 2004 toch het groene licht te
geven? Zal er dan nog sprake kunnen zijn van een objectieve en afstandelijke
beoordeling van de staat van de Turkse rechtsstaat?De beslissing over de uitbreiding met tien landen is tot op het laatste
moment een tangverlossing gebleken. De fractie van D66 heeft de inzet van
de regering om binnen de plafonds van Berlijn en de afspraken van Brussel
te blijven gesteund, ook al verdient de uitkomst geen schoonheidsprijs, vooral
overigens omdat uit de structuurgelden wordt geput zonder dat de regels van
toepassing zijn. Het is voor mijn fractie toch acceptabel in het licht van
het grotere belang van de uitbreiding. De regering heeft hier terecht op gewezen.
Zij heeft verder terecht de nadruk gelegd op de precieze vastlegging van de
financiële regelingen. De vraag van de heer Timmermans houdt ons allen
bezig, althans diegenen die aan de leestafel de Herald Tribune hebben gelezen!
Ik wil echter ook graag weten hoe de regering kan garanderen dat de toetsing
en de monitoring van de mensenrechten en de politieke criteria in het komende
jaar gestalte zullen krijgen.Over het referendum over de uitbreiding zal ik nu niet spreken. Het is
evident dat de kritische opmerkingen van onder meer mevrouw Karimi door mij
worden gesteund. Ik denk echter dat dit onderwerp een apart debat verdient
met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de mogelijkheden
en onmogelijkheden van een referendum over de uitbreiding.Het is buitengewoon jammer dat het niet is gelukt, de Turkse en Griekse
gemeenschap op Cyprus nog voor de uitbreidingsbeslissing tot elkaar te brengen.
De sterke voorkeur van de Unie voor een toetreding van een verenigd Cyprus
is niet bepaald een sterk dwangmiddel te noemen. Veel zal afhangen
van de opstelling van de Turkse regering en haar invloed op Denktas. Mijn
fractie meent dat de inspanningen van Turkije mogen worden meegewogen in het
oordeel of Turkije daadwerkelijk de verplichtingen van een kandidaat-lidstaat
wil naleven.De heer Timmermans (PvdA):De heer De Graaf spreekt heel nadrukkelijk over de eis dat Turkije voldoet
aan de eerste categorie Kopenhagencriteria. Nuanceert hij nu die eis door
te stellen dat goed gedrag in het Cyprusdossier moet worden meegewogen?De heer De Graaf (D66):Nee. Ik denk dat u heel goed begrijpt wat ik bedoel. Ik bedoel natuurlijk
precies het omgekeerde. De politieke criteria zijn absoluut niet onhandelbaar.
U bent dat waarschijnlijk volkomen met mij eens. Als aan die criteria wordt
voldaan, kan de snelheid waarmee met Turkije wordt onderhandeld, wel degelijk
ook afhankelijk worden gemaakt van de mate waarin Turkije zich een loyaal
kandidaat-lidstaat heeft betoond in de zaak Cyprus.De heer Timmermans (PvdA):Als ik u goed begrijp, voegt u nog een nieuw criterium toe aan de Kopenhagencriteria,
namelijk of men zich coöperatief opstelt in de kwestie-Cyprus.De heer De Graaf (D66):Dat geldt niet ten principale voor de criteria of er kan worden onderhandeld,
maar wel voor de houding van de Unie in de onderhandelingen en de snelheid
waarmee wordt gewerkt.De heer Timmermans (PvdA):Het is dus meer een mentaliteitskwestie?De heer De Graaf (D66):Nee, het kan wel degelijk een drukmiddel zijn.Ik wil nog twee korte opmerkingen maken over het buitenlandbeleid van
de Unie. Het blijft mijn fractie verbazen dat er tijdens de Europese Raad
kennelijk geen woord is gesproken over een gemeenschappelijke lijn ten aanzien
van Amerikaanse verzoeken om militaire ondersteuning bij een eventuele aanval
op Irak. Ik kan dat eerlijk gezegd nauwelijks geloven. Ik vraag de minister-president
en de minister van Buitenlandse Zaken dan ook of daarover op de top of en
marge van de top is gesproken met de Europese collega's.Ten aanzien van het Midden-Oosten valt mij op dat de Nederlandse regering –
kennelijk als enige, als ik de brief van de regering moet geloven –
de oproep van de Europese Raad aan Israël om de nederzettingenpolitiek
te beëindigen en de humanitaire situatie in de Palestijnse gebieden te
verbeteren, heeft voorzien van de kanttekening dat Israël legitiem bezorgd
is over de eigen veiligheid. Ik vraag de minister-president of dat nodig was
en waarom dat niet is overgenomen door de Europese Raad. Is het oordeel van
de Europese Raad daarmee naar de mening van de regering te eenzijdig gebleken?Vanwege de tijd zal ik mijn opmerkingen over de NAVO-top vóór
mij houden, maar ik sluit mij aan bij een aantal opmerkingen van collega's,
onder meer opmerkingen van de heer Van der Staaij.De heer Van Aartsen (VVD):Voorzitter. De bijdrage van mijn fractie zal bij dit debat enigszins in
dezelfde muzieksleutel staan als de bijdrage van de fractie vorige week bij
het algemeen overleg. Gezien de afspraken die in Kopenhagen zijn gemaakt over
het financiële gedeelte, Cyprus, vrijwaring en landbouw, maakt het proces
van Kopenhagen duidelijk dat de big bang met voorbijgaan aan de criteria,
een onverstandig idee was. Nu gold in Kopenhagen in belangrijke mate en soms
in letterlijke zin het gelijk van de vismarkt. Er is zelfs een oud Portugees
landbouwprobleem aan de orde geweest, dat in eufemistische termen in de conclusies
is aangehaald. Al het gepraat over de historische betekenis van deze top kan
naar het oordeel van mijn fractie niet wegnemen dat er een domper op het proces
ligt. Ik heb vorige week gezegd dat er een morose, droefgeestige en sombere
sfeer hing rond de top.Ik kom nu te spreken over Turkije en Cyprus. Ten aanzien van Turkije sluit
ik mij aan bij de complimenten van mijn PvdA-collega Timmermans aan het adres
van de minister-president. Het is gegaan zoals hij vorige week tijdens het
algemeen overleg voorspelde: men heeft niet gekozen voor een "date and a date",
maar voor een "date for a date". Het is goed dat het zo is gegaan, want het
proces met Turkije moet zeer zorgvuldig verlopen. Het openen van de onderhandelingen
met Turkije zonder dat er van beide zijden sprake is van een échte
betrokkenheid en de wil om de onderhandelingen af te sluiten, zou een zeer
grote fout zijn. Het Nederlandse voorzitterschap, dat voor december 2004 in
de boeken staat, draagt te zijner tijd een zware verantwoordelijkheid voor
dit proces. Ik denk dat het goed is als nu al wordt nagedacht over de criteria.
Voor mijn fractie zal een van de criteria in ieder geval zijn dat de Turkse
constitutie op de helling zal moeten zijn gegaan alvorens wij kunnen onderhandelen
over toetreding van Turkije tot de Europese Unie.Natuurlijk hoopt ook mijn fractie dat op 28 februari volgend jaar zal
blijken dat er voor Cyprus een regeling is getroffen op basis van de voorstellen
van de secretaris-generaal van de VN. Grijp die kans! Dat is ongeveer wat
er in de conclusie staat. Ons is het een raadsel waarom de druk op dit proces
niet is gehandhaafd. Was het ondenkbaar geweest om het besluit over Cyprus
uit te stellen tot ná 28 februari 2003? Hier is volgens mij ook aan
de orde wat ik vorige week "de vloek van de boze daad" heb genoemd. Iedereen
is een beetje opgesloten in het proces van de big bang, want er móest
tot een toetreding van tien landen worden besloten. In de conclusies staat
natuurlijk dat de Unie voor toetreding van een verenigd Cyprus is, maar de
druk is feitelijk weg. De formulering van paragraaf 12 van de conclusies is
veelzeggend. Hoe moeten wij de unanimiteitsclausule lezen, waarvan in die
paragraaf sprake is? Betekent die clausule dat toetreding van een verenigd
Cyprus door bijvoorbeeld Griekenland zou kunnen worden tegengehouden tot sint-juttemis,
zo lang één lidstaat een punt van kritiek houdt?De heer Timmermans (PvdA):De heer Van Aartsen heeft zijn kritiek op de big-bangsystematiek al een
aantal keren geuit. Je kunt uiteraard vraagtekens plaatsen bij deze systematiek,
maar zijn kritiek is erg fors: hij zegt dat wij het eigenlijk niet hadden
moeten doen. Wanneer is eigenlijk besloten tot de big bang? Wie zaten er aan
tafel toen de Nederlandse regering daarover moest meebeslissen?De heer Van Aartsen (VVD):Dat is de bekende vraag en het is goed dat u die vraag stelt. Noch het
vorige kabinet, noch oud-staatssecretaris Benschop, noch de vorige premier,
noch ik in mijn toenmalige hoedanigheid, heeft ooit gezegd dat de big bang
in deze vorm doorgang zou moeten vinden. Wij hebben toetreding altijd afhankelijk
gemaakt van de criteria en dus van het rapport van de Commissie dat uiteindelijk
in oktober van dit jaar is uitgekomen. Voorzitter. Ik denk niet dat wij het
debat van oktober over moeten doen, maar dát rapport maakte in wezen
duidelijk dat er nog grote problemen waren met een aantal toetredende lidstaten.
Dat verklaarde ook de opstelling van de VVD-fractie op dat moment. Wij hebben
toen niet gezegd: het moet maar, want het moet maar. Tot en met Sevilla heeft
het toenmalige Nederlandse kabinet gezegd dat de criteria moesten worden toegepast,
omdat die voor Nederland van wezenlijk belang zijn.De voorzitter:Om te voorkomen dat u gaat doen, waarvan u zelf al had ingeschat dat de
voorzitter het niet toe zou staan, geef ik de heer Timmermans nog één
keer de gelegenheid een korte vraag te stellen.De heer Timmermans (PvdA):Het was toch al vanaf de top in Helsinki duidelijk dat er weliswaar was
gekozen voor een regattamodel, maar dat alle tien de schepen in deze regatta
ongeveer gelijktijdig over de finish zouden komen?De heer Van Aartsen (VVD):Ik herinner mij de top van Sevilla ontzettend goed. Het Nederlandse kabinet
heeft daar nog eens sterk benadrukt dat voor ons uiteindelijk de beoordeling
van de Commissie in het najaar zou gelden. Wij waren tóen al bezorgd
over de uitkomst van dat onderzoek. Wat dat betreft voel ik mij in mijn nieuwe
rol in de Kamer geheel senang in het oordeel dat mijn fractie heeft gegeven
over het rapport van de Commissie. Hierbij voegde zich grote zorg over de
rol die de Commissie en, meer in het bijzonder, Commissievoorzitter Prodi
heeft gespeeld ten aanzien van het Stabiliteitspact. Ik meende dat ik de heer
Timmermans aan mijn zijde vond toen ik daar vorige week over sprak.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik wil niet zover teruggaan in de tijd om de heer Van Aartsen aan te spreken
op zijn functie in het vorige kabinet, maar ik wil wel teruggaan naar vorige
week. Ter voorbereiding van deze top hebben wij vorige week gedebatteerd met
de regering. In dat debat heb ik begrepen dat u het met de regering eens was
dat het zou gaan om een paar dagen. Nu komt u met de opmerking dat men in
februari het besluit had kunnen nemen. In die zin zou je toch ook van de VVD-fractie
enige consistentie mogen verwachten.De heer Van Aartsen (VVD):Ik ben niet bij die bespreking en onderhandelingen geweest. Wij hadden
inderdaad de hoop en het kabinet had de hoop, zoals door de minister van Buitenlandse
Zaken is uitgesproken, dat het zou lukken om in Kopenhagen de vier partijen
tot een akkoord te laten komen op basis van het voorstel van de secretaris-generaal.
Dat is niet gelukt. U heeft uiteraard de conclusies gelezen. Nu wordt gezegd
dat de Unie uiteraard is voor de toetreding van een verenigd Cyprus en dat
zij ervan uitgaat dat dit voor elkaar komt op de deadline van 28 februari
2003, die door de secretaris-generaal is gesteld. Graag zelfs, ook wat mijn
fractie betreft. Mijn punt is echter dat de druk op dit proces in wezen is
weggevallen. Volgens de vastgestelde formules zit Cyprus namelijk in de Unie,
althans volgens het besluit van Kopenhagen. Was het nu helemaal ondenkbaar
geweest om te zeggen dat gewacht moet worden tot 28 februari, dat de Nederlandse
regering een bijdrage kan leveren aan dat gehele proces en dan pas moet worden
besloten over Cyprus? Dat besluit kon echter niet vallen, omdat de Europese
Unie zich had vastgezet in het stramien van de big bang, waarop ik namens
mijn fractie de nodige kritiek heb geleverd.De voorzitter:Ik verzoek De heer Van Aartsen zijn betoog te vervolgen en af te ronden.
Hij heeft meer dan de helft van de totale spreektijd van de fractie van de
VVD nu gebruikt.De heer Van Aartsen (VVD):Ik wil nog twee opmerkingen maken. Wat de afspraken over de landbouw betreft
sluit ik mij aan bij de vragen die door de heren Van Dijk en Van der Staaij
zijn gesteld. Ik krijg de indruk dat de Unie weer twee stappen achterwaarts
heeft gezet. Dat is slecht voor het totaal van de hervorming van het landbouwbeleid,
waarvan de minister-president de vorige week heeft gezegd dat die absoluut
noodzakelijk is.Ik heb een verankering van de afspraken die mijn fractievoorzitter met
commissaris Verheugen over de vrijwaring heeft gemaakt, gemist in de conclusies
van Kopenhagen. Er staat wel iets, maar niets over het moment waarop wij daarin
inzicht krijgen. In dit debat wil ik toch gezegd hebben dat voor mijn fractie
de toepassing en ook de richtige toepassing van die clausule de uiteindelijke
beoordeling zal bepalen in het ratificatiedebat over de tien.De heer Blaauw (VVD):Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië, Slowakije en Slovenië,
en de uitbreiding van de Europese Unie zijn voor de VVD-fractie van gelijkwaardige
historische betekenis. Er wordt een einde gemaakt aan de onnatuurlijke tweedeling
van Europa. Daarnaast wordt op de top van Praag herbevestigd dat de deur van
de NAVO in de toekomst open blijft staan voor landen die in staat en bereid
zijn om de verplichtingen van het lidmaatschap aan te gaan. Dit signaal is
van belang voor de nieuwe staten in de Balkan, die al te kennen hebben gegeven
te streven naar dat lidmaatschap. Ook landen in de Kaukasus hebben van zich
laten horen. Over deze aspiraties moet nog eens diep worden nagedacht en zou
ik ook graag de mening van de regering horen.De NAVO beschikt over een militaire macht, waarbij het accent bij de Verenigde
Staten ligt, die uitstijgt boven de klassieke verdedigingsbehoefte. Nu is
de dreiging ook niet meer klassiek te noemen. Optreden tegen de nieuwe bedreiging,
gevormd door internationaal terrorisme tot het hoogste geweldsniveau op nucleair,
chemisch en biologisch terrein, vergt een veel zichtbaarder optreden buiten
het NAVO-verdragsgebied van de lidstaten. Is er buiten mooie woorden ook een
tendens waar te nemen dat de lidstaten die verantwoording willen
nemen? Zou dit bijvoorbeeld kunnen worden vertaald door een omvorming van
ISAF tot een NAVO-geleide operatie in plaats van hybride toestand die er thans
is? Zijn daarbij niet grotere voordelen te behalen? Is dat ook niet een beter
en duidelijker signaal in die regio dat het de vrije wereld menens is? Daarbij
moet ISAF uiteraard openblijven voor deelname door niet-NAVO-lidstaten.De strijd tegen het terrorisme wordt vooral in het kader van een militaire
concept beschouwd. Op het Transatlantic Forum op 9 en 10 december kwam echter
ook duidelijk naar voren het civiele aspect van dit terrorisme met een hoog
geweldsniveau. Men zou bijna nostalgisch terugverlangen naar de Bescherming
Bevolking van weleer. Is dit aspect besproken op de top van Praag, met toezeggingen
van uitruil van onderzoek en ervaringen op dit gebied? Veel landen zijn zelfs
bezig met het aanleggen van pokkenvaccinatievoorraden. Er zijn echter ook
andere elementen. Gaat dit nog verder? Wordt ook een beroep gedaan op de Russische
expertise dienaangaande? Het is duidelijk dat dit debat ook in andere gremia
wordt gevoerd, maar het wordt nu ook gemeld op de top van Praag. In hoeverre
wordt aandacht besteed aan het doorfunctioneren van de samenleving en bijvoorbeeld
van ziekenhuizen? Is gekeken naar Israël dat in dezen wel degelijk bepaalde
maatregelen heeft genomen? Zijn er verbindingen gemaakt tussen militaire en
civiele inspanningen dienaangaande?Het Prague Capability Commitment is een duidelijke verbetering ten opzichte
van de DCI en zeker ook door het meer dwingende karakter. Is er ook een realistische
timetabel opgezet waarbij men aan die verplichtingen kan voldoen, waarbij
rekening wordt gehouden met zowel nationale als reeds aan de gang zijnde bi-
en multilaterale initiatieven? Is er ook coördinatie voor de overdracht
van technologie? Daarnaast wordt gemeld een haalbaarheidsstudie naar een territoriaal
raketverdedigingssysteem. Bij BMD en TBMD is sprake van een groot gat tussen
de kennis van een klein aantal lidstaten en de rest. Uiteraard zal nog het
nodige zijn gezegd over de defensie-inspanningen van de diverse lidstaten.
Als je die bekijkt, vraag je je af waar de financiële middelen vandaan
moeten komen bij al deze goede gedachten.Bij de bestrijding van terrorisme wordt veel gesproken over het verijdelen
en voorkomen van aanslagen en het beperken van de effecten. Ook wordt nu aandacht
besteed aan het lokaliseren en vernietigen van trainingscentra voor terroristen.
Te weinig wordt echter gedaan aan het tegengaan van negatieve sociaal-economische
ontwikkelingen die ervoor zorgen dat groepen mensen zich aangetrokken voelen
tot extreme organisaties omdat men geen uitweg meer ziet. Wat is daarover
besproken in Praag?In Kopenhagen schijnt en marge een deal te zijn gesloten over de controverse
tussen Turkije en Griekenland over NAVO-assets. Nu lees ik dat de Macedonië-operatie
wederom een NAVO-operatie is. Waarom moet het zolang duren om de zaak om te
zetten in een EU-operatie, waarbij toch al volledige stafvoorbereidingen zijn
getroffen?In de conclusies van het voorzitterschap staat de overname van SFOR naar
een EU-operatie. Hoe schat de regering de positie van de Verenigde Staten
in bij deelname aan vredesoperaties op de Balkan, wanneer NAVO-geleide operaties
overgaan in EU-geleide operaties? Zal men dit aan de andere kant van de Atlantische
Oceaan accepteren?De heer Timmermans (PvdA):Ik wil de kans om de heer Blaauw, die hier wellicht voor het laatst een
debat voert, nog een vraag te stellen niet voorbij laten gaan.Ik refereer hierbij aan zijn positie binnen de West-Europese Unie, waar
hij de Assemblée mag voorzitten. Inderdaad bestaat de kans –
ik hoop dat dit ook gebeurt – dat de EU de vredesmissie op zich neemt.
Is de heer Blaauw het namens de VVD-fractie met mij eens, dat de vrees niet
zozeer is dat de Amerikanen dit vervelend vinden als wel dat de Amerikanen
dan weglopen van een verantwoordelijkheid die zij ook moeten dragen op de
Balkan?De heer Blaauw (VVD):Ik deel uw zorgen volledig. Wanneer een EU-geleide operatie ontstaat,
is de vraag in hoeverre de Amerikanen bereid zijn om in een EU-geleide operatie
hun middelen ter beschikking te stellen. Er zijn op dit moment goede afspraken
tussen EU en NAVO, maar in hoeverre zijn de Verenigde Staten bereid om fysiek
aanwezig te blijven bij die vredesoperatie met hun eigen nationale middelen?
In hoeverre wordt zo'n beweging als aangegeven in de conclusies van het voorzitterschap
door de Amerikanen gebruikt om zich juist terug te trekken? In de West-Europese
Unie zijn wij, zoals de heer Timmermans weet, met zeer veel zorg vervuld dat
wij in Europa, de Europese lidstaten, een onderbezetting hebben voor heavy
lift, intelligence en wat dies meer zij. Bij een volledig terugtrekken komt
er misschien een clausule dat wij gebruik kunnen maken van NAVO-assets, maar
de assets van de Verenigde Staten zijn niet alle NAVO-assets. Daar ligt mijn
zorg.De heer Timmermans (PvdA):Dus de heer Blaauw is het met mij eens dat de Nederlandse regering zich
zou moeten inspannen om te proberen de Amerikanen daadwerkelijk fysiek bij
het proces in de Balkan betrokken te houden?De heer Blaauw (VVD):Ik vind het prachtig zoals de heer Timmermans het scherper formuleert
dan ik het heb willen doen.De heer Palm (LPF):Mevrouw de voorzitter. Een historische beslissing of een historische vergissing?
Vandaag reageren wij hier op de resultaten die zijn bereikt op de Europese
top van 12 en 13 december in Kopenhagen. Dat die top zou slagen, stond voor
de LPF als een paal boven water. De vraag was alleen hoeveel extra geld er
moest komen om met name Polen zover te krijgen dat ook dit land akkoord zou
gaan. Met de steun van bondskanselier Schröder lukte dat. Ook met betrekking
tot de kwestie-Turkije spelen Duitsland en Frankrijk een doorslaggevende rol.
De beelden die wij via de televisie te zien kregen, brachten de hoofdrolspelers
precies in beeld. En daar zit Nederland uiteraard niet bij. Dit is slechts
een voorproefje van wat ons allemaal straks te wachten staat. Nederland speelt
nauwelijks een rol en onze soevereiniteit is weer verder uitgehold. Voor onze
premier was het zaak om financieel ergens tussen Brussel en Berlijn in uit
te komen. En dat is gelukt. Maar de premier wilde de top in
Kopenhagen niet reduceren tot een rekensommetje. Wat verdeeld was in Europa
is tot eenheid gebracht, zo onderstreepte hij. Welnu, dit moeten wij nog maar
afwachten. Ten onrechte wordt als reden aangevoerd dat de uitbreiding de veiligheid
ten goede komt. Op zichzelf is dit belangrijke punt al geregeld. Ik wijs erop
dat landen als Polen, Tsjechië en Hongarije lid zijn geworden van de
NAVO en dat de overige kandidaten lid zijn van het partnership for peace.
Bestuurlijk gezien weten wij nog niet waar wij op afkoersen. Vooralsnog lijken
de besprekingen nog het meest te zijn ontaard in een ordinaire centenkwestie.
De prijs van het mislukte communistische experiment moet door het kapitalisme
worden betaald. Van een slagvaardige Unie is vooralsnog geen sprake en je
kunt je afvragen of dat er ooit van zal komen.De LPF kan jammer genoeg niet delen in de feestvreugde van de regering
en van sommige partijen in de Kamer. Tijdens eerdere debatten over de uitbreiding
gaf ik al aan dat mijn fractie van mening is dat noch de kandidaten, noch
de EU zelf klaar zijn voor deze megaoperatie. Het is een oude wens van de
LPF en haar naamgever om een volksraadpleging te houden in verband met de
Europese uitbreiding, om daarmee de politiek te verplichten Europa op de agenda
van het publieke debat te plaatsen. In het Strategisch akkoord hebben wij
ons bereid verklaard af te zien van een volksraadpleging over de Europese
uitbreiding op voorwaarde dat de regering zich verplicht de voor- en nadelen
van de Europese uitbreiding aan de kiezers uit te leggen. Wij verlangden dat
de regering erop zou letten dat: - nieuwe leden voldoen aan de
criteria van Kopenhagen;- een sluitend Europees asielbeleid totstandkomt;- er een Europese aanpak van de criminaliteit komt;- de
economische voordelen voor het Nederlands bedrijfsleven inzichtelijk worden
gemaakt;- het landbouwbeleid op orde is, inclusief het afbouwen en
stoppen met inkomenssteun aan boeren.Aan deze voorwaarden is niet voldaan en om die reden hebben wij met D66
het houden van een raadplegend referendum opnieuw aan de orde gesteld. De
PvdA heeft haar aanvankelijke steun ingetrokken. Wij zien ons nu geconfronteerd
met de merkwaardige situatie dat de kandidaat-lidstaten wel een volksraadpleging
over toetreding organiseren, maar wijzelf niet.De heer Timmermans (PvdA):De PvdA wordt nu rechtstreeks aangesproken. Er zou sprake zijn van het
intrekken van steun voor het houden van een referendum over de uitbreiding.
Voor de helderheid en de verslaglegging meld ik hier dat de PvdA-fractie een
motie heeft gesteund om te laten onderzoeken of het mogelijk is om over de
uitbreiding een referendum te houden. De regering heeft ons een antwoord gestuurd
en heeft naar onze mening overtuigend aangetoond dat zo'n referendum zou leiden
tot vertraging van het uitbreidingsproces. Dat is voor ons de reden geweest
om niet te zijn voor het houden van een referendum over de uitbreiding. Wij
zijn overigens wel...De voorzitter:U hebt gereageerd op de stelling van de heer Palm. Het gaat niet aan om
uw eerste termijn te verlengen via interrupties.De heer Palm (LPF):Ik dank de heer Timmermans voor deze aanvulling c.q. correctie. Ik vraag
de regering om opheldering. Hoe staat het er bij de overige lidstaten en toetreders
voor op dit punt?Aan de Europese uitbreiding kleven nu nog te veel onzekerheden. Wij willen
geen blanco cheque afgeven. Naast de reeds genoemde knelpunten breng ik nog
een actueel punt onder uw aandacht. Op 1 januari 2004 treedt ook het kaderbesluit
van de Europese Raad betreffende het Europese aanhoudingsbevel in werking.
Nederlandse onderdanen moeten op grond hiervan worden uitgeleverd aan een
lidstaat als deze daarom vraagt. En dat terwijl de rechtswaarborgen nog in
het geheel niet zijn geregeld. Zo is niet in alle landen het recht op een
advocaat en een tolk geregeld. Ik geef een concreet voorbeeld. Als ik mijn
portefeuille heb verloren en deze wordt teruggevonden op de plaats van een
misdrijf in Polen of Roemenië, dan is Nederland verplicht mij als verdachte
uit te leveren aan de justitie van dat land. Daar mag ik dan gaan uitleggen
dat mijn portefeuille is gestolen en dat ik in Nederland geen aangifte heb
gedaan, omdat daar toch niets mee wordt gedaan. Wat dacht u van verzekeringsfraude
bij een verkeersongeval? Kortom, wij vinden dit een onacceptabele zaak. Let
wel, de LPF is niet tegen een Europees aanhoudingsbevel, maar wel fel tegen
de daaraan gekoppelde verplichting om een onderdaan uit te leveren. Vervolging
dient gewoon in ons land plaats te vinden. Daarom vraag ik de regering nadrukkelijk
de aspecten van het Europees aanhoudingsbevel en in het bijzonder de rechtswaarborgen
toe te lichten aan de Kamer. Ik verzoek de aanwezige bewindslieden deze vragen
ook door te geleiden naar de minister van Justitie.De heer Timmermans (PvdA):Kan de heer Palm mij aangeven waar in hemelsnaam in het Europees aanhoudingsbevel
staat dat eigen onderdanen moeten worden uitgeleverd? Ik heb het nergens aangetroffen.De heer Palm (LPF):Wij hebben het bestudeerd, maar ik heb de tekst nu niet bij mij. Het staat
erin dat dat de bedoeling is. Ik zal het graag nog eens nagaan om er met de
heer Timmermans op terug te komen.De voorzitter:Waarvan akte!De heer Palm (LPF):Tot ruim dertien jaar geleden gingen de Oost-Europese landen gebukt onder
een communistisch juk. Er stond toen nog een grote grijze muur die dwars door
Berlijn liep. Toen kwam de dag dat mensen zelf deze muur letterlijk neerhaalden.
Hier was wel degelijk sprake van een historische gebeurtenis. Maar is de uitbreiding
van de EU een historische beslissing of een historische vergissing? De regering
spreekt van het eerste en daarom wordt van tevoren van de huidige lidstaten
verwacht dat zij een flexibele houding aannemen. Dat stond ook in eerdere
notities. Hier en daar moet men een oogje dichtknijpen en verder moet er extra
geld in de nieuwe leden worden gepompt. Het doet mij denken aan de onafhankelijkheid
van Suriname, die coûte que coûte moest worden doorgedrukt en
met slechts één statenzetel verschil werd gerealiseerd. De rampzalige
gevolgen van deze beslissing, die ook historisch werd genoemd, zijn bekend.Het is al duidelijk geworden dat de Unie zelf allerminst klaar voor de uitbreiding is. De besluitvorming zal alleen nog maar moeizamer
en logger worden, te meer daar de Europese Conventie pas volgend jaar met
concrete voorstellen voor institutionele hervorming zal komen. Dit houdt dus
in dat wij nog geen enkel zicht hebben op de gewenste institutionele hervormingen.
Kan de regering ingaan op de concrete stand van zaken?Over de eigenlijke uitbreiding heeft de Nederlandse burger niets te vertellen,
tenminste als het aan de Nederlandse regering ligt. Zo ging het ook met de
euro. Begin november bleek uit onderzoek dat door de invoering van de euro
een groot aantal huishoudens, met name met lage inkomens, in financiële
problemen dreigen te raken. Iedereen is het erover eens dat de burger meer
bij Europa betrokken moet worden. Teleurgesteld heeft de LPF kennisgenomen
van de reactie van de regering op de motie van de heer De Graaf naar de inventarisatie
van de mogelijkheden van een referendum. Zo'n inventarisatie zou namelijk
voor vertraging zorgen. Hoe wil de regering aan de Nederlandse burger uitleggen
dat hij niet, maar zijn Oost-Europese buurman wel via een volksraadpleging
mag meebeslissen?In dit huis is lang genoeg gepraat over het wel of niet laten meepraten
van de burger. Laten wij de burger nu echt bij dit debat betrekken. De Nederlandse
bevolking lijkt de mening van de LPF te delen. In een opiniepeiling van het
ministerie van Buitenlandse Zaken geeft twee derde aan de uitbreiding van
de EU binnen twee jaar helemaal niet te zien zitten. Als de uitbreiding over
vijf jaar of nog later zou plaatsvinden, zou de steun toenemen. Dit raakt
de kern van de standpunten van onze fractie. Wij zijn niet tegen de uitbreiding,
maar voor geleidelijke toetreding. De LPF zal daarom ondanks het advies van
de regering alsnog een motie over een volksraadpleging indienen. De partijen
in dit huis hebben al aangegeven dat zij de uitslag van zo'n volksraadpleging
zouden respecteren.Wat is in Kopenhagen bereikt? Europa is weer één, Bulgarije
en Roemenië zijn een stoel opgeschoven in de wachtkamer, de belemmeringen
voor een Europees vredesleger zijn weggenomen, en Turkije komt eraan. Er bestaat
echter de mogelijkheid dat voor Cyprus geen oplossing wordt gevonden. De facto
wil dat zeggen dat alleen het Griekse deel van het eiland lid van de EU wordt.
De buitengrens van de EU wordt dan bewaakt door 40.000 man Turkse troepen.
Mijn fractie is van mening dat een dergelijke situatie zeer ongewenst is.
Ik herinner eraan dat West-Berlijn destijds niet werd toegelaten tot de EU
omdat het een door Russen omsingelde enclave was. De EU heeft hiermee een
probleem geïmporteerd en wordt rechtstreeks partij in het Cyprusconflict.
Deelt de regering deze zienswijze?De Lijst Pim Fortuyn betreurt het dat de trend van het noemen van data
nog steeds niet is doorbroken. Dit lijkt een doel op zich te zijn. Graag krijg
ik een duidelijke uitleg van de toetreding van Turkije. Door het noemen van
de datum van 2004 lijkt de toetreding al geregeld te zijn. Het is gebleken
dat de grondwet van Turkije desgewenst snel kan worden aangepast. Ik doel
hierbij op het artikel inzake het aanzetten tot religieuze haat. Wij kunnen
slechts hopen dat de wetgeving in Turkije ook voor andere doeleinden met dezelfde
snelheid zal worden aangepast. Het lijkt er immers op dat de toezegging aan
Turkije meer een beloning is voor het opgeven van het verzet tegen samenwerking
met de EU en de NAVO dan dat zij te maken heeft met het voldoen aan de politieke
criteria.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Minister Balkenende:Voorzitter. De heer Timmermans heeft terecht gevraagd naar de verhouding
tussen de EU-top en NAVO-top. Het zijn verschillende grootheden, maar er is
wel sprake van samenhang. In beide gevallen is uitbreiding aan de orde en
ontstaan er nieuwe verhoudingen. De heer Timmermans heeft goed aangegeven
dat wij te maken hebben met een onzeker wereldbeeld, Het is goed om zijn beschouwing
op ons te laten inwerken. De heer Van der Staaij sprak over de complementariteit
van de ontwikkelingen van de EU en de NAVO. Ik denk dat iedereen dit zo beleeft.
Dat merk je ook als spreekt met vertegenwoordigers van de landen die toetreden
tot de EU of de NAVO. De heer De Graaf duidde op het einde van de tweedeling,
maar verbond daar terecht de opmerking aan dat het echte werk nu moet beginnen.Ik zal mij richten op het proces van uitbreiding en op de onderhandelingen.
Ik maak daarnaast een enkele opmerking over Cyprus, Turkije en over de Conventie.
De minister van Buitenlandse Zaken zal zich bezighouden met het vraagstuk
van de buitengrenzen; de ontwikkelingen in Bosnië en in de Oekraïne.
Hij gaat in op het vraagstuk van Europa in brede zin en dan met name op Midden-
en Oost-Europa. Daarnaast bespreekt hij meer in detail Cyprus, de NAVO, de
EU, het EVDB en de NRF. De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken staat meer
in het bijzonder stil bij de Conventie en de punten die nog resteren ten aanzien
van het proces van uitbreiding. De staatssecretaris van Defensie zal uiteraard
ingaan op de NAVO-top.Na vele jaren van onderhandelingen is in Kopenhagen de historische beslissing
genomen om de Unie uit te breiden met tien landen. De heer De Wit wees erop
dat het IJzeren Gordijn verdwenen is. Ik zeg tegen de heer Palm dat het om
meer ging dan om een ordinaire centenkwestie. Op termijn kan pas worden geconstateerd
of dit een historische beslissing of een historische vergissing is. Ik ga
ervan uit dat dit, wanneer de criteria goed worden nageleefd en wanneer wij
elkaar scherp houden, een belangrijke historische beslissing is. De criteria
moeten natuurlijk wel worden gerespecteerd. Om die reden heeft Nederland op
de top van Brussel voor safeguards gepleit.Het feit dat het gaat om uitbreiding met landen die lange tijd een ander
regime hadden – het communistische Midden- en Oost-Europa – maakt
de top van Kopenhagen gedenkwaardig. Ik onderstreep de woorden van mevrouw
Karimi en de heer Rouvoet dat het Deense voorzitterschap op uitstekende wijze
zijn verantwoordelijkheid heeft genomen. Er is goed gepresteerd. De heer Rasmussen
en de zijnen hebben intensief contact onderhouden zowel met de huidige lidstaten
als met de nieuwe toetreders. Er is goed onderhandeld. Wij zullen de waardering
van het Nederlandse parlement aan Denemarken overbrengen.Verder is geconstateerd dat de Unie en Turkije elkaar dichter zijn genaderd
door een datum te noemen waarop beslist wordt of de tijd rijp
is voor toetredingsonderhandelingen. Ook op andere terreinen is er winst geboekt,
bijvoorbeeld ten aanzien van het EVDB. Vorige week voorspelde ik al tijdens
het algemeen overleg met de vaste commissie dat het een belangrijke maar lastige
top zou worden. Ik herinner mij dat de heer Timmermans als eerste het woord
"champagnetop" in de mond nam. Dat is het niet geworden. Er wel champagne
gedronken, maar er ging heel wat aan vooraf. Het was kwestie van lang onderhandelen
over zeker geen eenvoudige zaken.De heer Van Aartsen heeft in verband met toetreding van de nieuwe lidstaten
van de big bang gesproken. Ik ben het met hem eens dat er steeds individueel
getoetst moet worden of de landen voldoen aan de criteria. Dat proces is aan
de orde geweest naar aanleiding van de toetsing door de Europese Commissie
en de bevindingen van de lidstaten. Waar sprake is van onvolkomenheden zal
de toetsing door moeten gaan. Vandaar ook de safeguards en de monitoring.Er is gesproken van een droefgeestige en sombere sfeer. Dat was niet mijn
waarneming. Het waren pittige onderhandelingen, maar aan het einde ervan was
er blijdschap over de nieuwe kansen voor Europa. Ik denk dat wij dat moeten
vasthouden. De lengte van de onderhandelingen leidde er overigens wel toe
dat de receptie bij de koningin van Denemarken en het diner geen doorgang
konden vinden. In die zin was de sfeer wellicht somber te noemen, maar dat
neemt niet weg dat het resultaat er mag zijn.De heer Van Aartsen (VVD):Ik wil nog even vragen wanneer de Kamer inzicht krijgt in de toepassing
van de vrijwaringsclausules. Ik heb in dit verband verwezen naar de afspraak
die mijn fractievoorzitter met Verheugen daarover heeft gemaakt.Minister Balkenende:Er zal binnenkort een brief over dit vraagstuk naar de Kamer gaan. De
staatssecretaris zal hierover nog enkele aanvullende opmerkingen maken.Het toetredingspakket van het Deens voorzitterschap was in de ogen van
met name Warschau en Praag niet voldoende. Duidelijk was dat tijdens de top
in Kopenhagen verder onderhandeld moest worden. Maar ook voor Nederland gold
dat de sky niet de limit kon zijn. Voor ons was een belangrijk uitgangspunt
dat dat pakket binnen de afspraken van Berlijn moest vallen. Die doelstelling
is in ieder geval gerealiseerd. Er is in totaal ruim 400 mln euro aan toegevoegd,
maar dat valt heel duidelijk onder het plafond van Berlijn. Ik zal er straks
nog op terugkomen, maar wil nu al zeggen dat de Europese landen niet altijd
dezelfde rekenmethode hanteren. Het plafond van Berlijn bedraagt een krappe
42,6 mld euro. Het resultaat is nu ruim 40,8 mld, dus daar zit nog een behoorlijk
gat tussen. Je moet echter niet alleen kijken naar deze uitgaven, maar ook
rekening houden met het feit dat een aantal landen later toetreedt zodat de
ontvangsten wat geringer zijn. Wij vinden dan ook dat er maximaal 600 mln
euro was te vergeven en niet bijna 2 mld euro, zoals andere landen naar voren
hebben gebracht. Dat is echter een kwestie van rekenmethoden. Als uitgegaan
wordt van het uitgavenkader van Berlijn, zit je ruim 1,7 mld euro onder het
plafond.Polen krijgt de mogelijkheid om rechtstreeks te beschikken over een bedrag
van 1 mld euro. Het betreft een cash-flowfaciliteit waarbij 550 mln euro in
2005 en 450 mln euro in 2006 beschikbaar komt. Het kabinet had van tevoren
al rekening gehouden met de mogelijkheid dat er meer ruimte zou zijn voor
een dergelijk faciliteit, met de mogelijkheid van een lumpsum om de landen
een grotere bestedingsvrijheid te geven. Daarbij hoort echter ook de discussie
over de eisen in het kader van de structuurfondsen. Het vergt een aantal bureaucratische
ontvangststructuren. Toen Polen nadrukkelijk vroeg om een cash-flowfaciliteit
hebben wij gemeend ermee in te moeten stemmen. Wij hebben er wel bij gezegd
dat het geen precedentwerking mag hebben en dat het in de tijd begrensd moet
zijn. Anders worden de mechanismen van het structuurfonds uitgehold. Het was
nadrukkelijk een handreiking aan Polen om overeenstemming te bereiken. Ik
voeg er wel aan toe dat dit alles noopt tot een voortgaande discussie over
de herziening van het landbouwbeleid. Daarop is de inzet van het kabinet ook
gericht. Het raakt ook aan de discussie over de optopping van de inkomenssteun.
Wat dat betreft wordt er nu een zekere mogelijkheid geboden via de cash-flowcapaciteit.
Die ruimte heeft Polen voorlopig, maar dat laat onverlet de noodzaak om de
discussie over de herziening van het landbouwbeleid vorm en inhoud te geven.
De regering zal zeer alert blijven op dit punt.Verder wordt Polen geholpen in het kader van de Schengenfaciliteit. Daarmee
is een bedrag gemoeid van 108 mln euro. Voor de overige landen is gekozen
voor een financiële prikkel van in totaal zo'n 300 mln euro. Tsjechië
heeft nog een cash-flowfacilteit gekregen van zo'n 100 mln euro.Uiteraard is ook gevraagd wat de top in Kopenhagen nu eigenlijk heeft
gekost. Ik noemde al de limiet van 42,6 mld euro. Wij praten dan over het
uitgavenkader van Berlijn. Het resultaat dat al eerder was behaald door het
voorzitterschap was 40,4 mld euro. Daar is ruim 400 mln euro bijgekomen, zodat
het uiteindelijke bedrag 40,8 mld euro werd. Er resteert dus ruim 1,7 mld
euro onder het niveau. Als je rekening houdt met de verminderde afdrachten
van de Europese landen in de orde van grootte van 1,3 mld euro houd je ongeveer
437 mln euro over. Dat zit dus duidelijk binnen de door ons gestelde marges.
Nu is in de Herald Tribune een artikel verschenen waarin heel andere bedragen
staan. Ik wijs erop dat het Berlijnkader betrekking heeft op de uitgaven die
zijn gemoeid met uitbreiding van de EU. Er is echter ook sprake van kredietfaciliteiten
en eigen betalingen van de toetredende landen. Dan kom je tot nettolasten
in de periode 2004-2006 van ruim 10 mld euro. Het probleem is nu dat er verschillende
definities worden gehanteerd. De discussies gingen steeds over de betalingen.
Dat is natuurlijk een realiteit, maar bedacht moet worden dat daar andere
financiële stromen tegenover staan. Daarom moeten de bedragen als 42,6
mld euro en 40,8 mld euro niet zomaar worden vergeleken met de in de Herald
Tribune vermelde bedragen. Daarin was immers sprake van een geheel andere
benadering. Ik wil nu vaststellen dat bij de besprekingen steeds is uitgegaan
van de financiële stromen conform het kader van Berlijn. De nettolasten
zijn natuurlijk een ander verhaal, want dan ga je salderen.Ik wil onderlijnen hetgeen de heer De Graaf heeft gezegd over het belang
van monitoring van de politieke situatie, mensenrechten e.d.
De tweedeling is voorbij en nu gaat het echte werk beginnen. Er heeft toetsing
plaatsgevonden aan de criteria en nu is de vraag aan de orde hoe verbetering
kan worden bewerkstelligd. Die discussie zal zeer serieus moeten worden gevoerd.
Dat geldt voor de toetreders, maar ook voor de landen die nog steeds de status
kandidaat-lidstaat hebben.De heer Van Aartsen zei dat ten aanzien van Turkije zorgvuldig moet worden
geopereerd. Vorige week heb ik al gezegd dat het kabinet altijd van mening
is geweest dat Turkije een serieuze kandidaat-lidstaat is, maar dat het land
net als alle andere landen moet voldoen aan de politieke criteria van Kopenhagen.
Niet meer en niet minder. Aan het adres van degenen die zeggen dat de deur
onvoorwaardelijk is opengezet, merk ik op dat de kandidatuur van Turkije een
feit is maar dat dat niets nieuws is. Dat was drie jaar geleden ook al het
geval, maar Turkije zal klip en klaar moeten voldoen aan de toetredingscriteria.
Als dat land daartoe niet in staat is, krijgen wij een heel andere situatie.
Dat brengt mij bij de discussie over het onderhandelingsproces.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De minister-president zegt tegen mij, en eigenlijk over mijn hoofd heen
tegen Turkije, dat er niet gesproken kan worden van een onomkeerbaar proces,
dat dit een verkeerde weergave zou zijn van wat in Kopenhagen feitelijk is
besloten.Minister Balkenende:Turkije heeft, net zoals andere lidstaten, te voldoen aan de criteria.
Dat wordt op een gegeven moment getoetst. Als het voldoet aan de criteria,
dan ontstaat een nieuw proces: het proces van onderhandelingen. Er is dus
geen sprake van onvoorwaardelijkheid over de toetreding. Het is goed dat de
EU ook dit signaal heeft gegeven. Vorige week heb ik goed naar de Kamer geluisterd.
Inderdaad is er nog veel te bereiken in Turkije als het gaat om mensenrechten,
de constitutie, de rol van het leger, de politieke structuur. Dat brengt mij
bij onze inzet. Wij hebben altijd gezegd dat, zeker in dit stadium, nooit
mag worden gewerkt aan een onderhandelingsdatum. Sommige landen, zoals het
Verenigd Koninkrijk, wilden dat Turkije nu een concrete datum zou worden gegeven.
Een andere optie was de overeenstemming tussen de heren Chirac en Schröder.
Zij hadden de constructie van het noemen van een datum vóór
een andere datum: de eerste was voor de toetsing of Turkije aan de gestelde
criteria voldoet, mogelijk in 2004, en de andere was de datum voor de onderhandelingen,
in 2005. Dat ging verder dan wat de Nederlandse regering wilde. Ik heb dat
ook naar voren gebracht: door de overeenstemming tussen Chirac en Schröder
kwam het accent namelijk niet te liggen op de datum van de toetsing in 2004,
maar werd direct over de onderhandelingen in 2005 gesproken. Het signaal van
de Frans-Duitse overeenkomst was dus niet goed. Het was zeer verstandig dat
het Deense voorzitterschap het voorstel deed om wel het tijdstip van de eerste
toetsing te noemen, eind 2004, maar nog niet die tweede datum. Ik heb het
Deense voorzitterschap in dezen ondersteund, ook omdat dit overeenkwam met
het Nederlandse standpunt.De heer De Graaf (D66):De minister-president legt duidelijk uit wat de inzet van de verschillende
Europese landen was. Het probleem is echter niet alleen het noemen van de
datum van eind 2004. Vindt de minister-president deze termijn van twee jaar
niet ontzettend kort? Is die reëel?Minister Balkenende:U hebt met die waarneming zonder meer gelijk: die termijn is zeer kort
om te voldoen aan de politieke criteria. Zoals vorige week in het algemeen
overleg is gezegd, is het evenwel goed om aan Turkije een positief signaal
te geven. Er is in het laatste jaar immers het nodige verbeterd, maar dat
proces moet wel doorgaan. Het gaat dus om de combinatie van het geven van
een positief signaal, onderstrepen dat Turkije wordt behandeld als alle andere
landen, maar ook duidelijk maken dat er een moment komt waarop wordt getoetst.
Het is natuurlijk ook mogelijk dat toetsing leidt tot de conclusie dat niet
kan worden begonnen met de onderhandelingen. 2003 zou echt te vroeg zijn geweest,
2004 is een compromis tussen een positief signaal en een duidelijke markering
van het toetsmoment. U refereert terecht aan de term "onverwijld". In de vertaling
staat "zonder verwijl", maar misschien is uw term juister.De heer De Graaf (D66):Dat is waarschijnlijk Vlaams.Minister Balkenende:Misschien heeft u gelijk. Hoe dan ook, die term is erbij gekomen om het
positieve signaal te onderlijnen. Het heeft meer te maken met de chemie tussen
een kandidaat-lidstaat en de EU. De essentie van wat in Kopenhagen is overeengekomen
is geen andere dan dat eind 2004 goed zal worden gekeken naar de criteria
en dat niet kan worden vooruitgelopen op wat daarna zal gebeuren.De heer De Graaf (D66):Ik begrijp de formele procedure en die is ook zeer juist. Mijn probleem
is echter dat door zo'n korte toetsingsdatum – terwijl er een compleet
andere constitutie in Turkije zal moeten komen – bij Turkije verwachtingen
kunnen zijn ontstaan die niet hoeven te sporen met de realiteit. Voor Europa
is management of expectations de grote vraag: Turkije zal de druk opvoeren
en anderen, zoals de Verenigde Staten, zullen dat wellicht ook doen. Is het
reëel dat wij eind 2004 toch zullen kunnen zeggen dat Turkije de politieke
criteria niet heeft gehaald en het lidmaatschap weer even in de ijskast moet?
Dat is mijn grote vrees.Minister Balkenende:Dat is een buitengewoon belangrijke opmerking. De Amerikanen hadden, op
afstand, graag gezien dat er een onderhandelingsdatum kwam. De verwachtingen
die daaruit voortkwamen, dienden het eerst te worden getemperd, evenals die
uit de combinatie Frankrijk-Duitsland, die eigenlijk al 2005 als datum noemde.
Het toetsingsmoment van eind 2004 blijft over. Het is inderdaad kort dag,
maar eind 2004 moet worden gezien als positief signaal en niet meer dan dat.
Het gaat om de vraag hoe ver Turkije zal zijn met de implementatie van de
gestelde criteria. Het zal niet eenvoudig zijn: u vond dat Turkije een rechtsstaat
moet zijn, de heer Van Aartsen had het over de constitutie die op de helling
moet. De opmerkingen van de Kamer geven precies aan waarover het in 2004 zal
gaan. Zoals bekend verschaft de Europese Commissie elk jaar in oktober informatie
over het voortgangsproces.De heer Van der Staaij (SGP):In hoeverre is in de overwegingen betrokken dat met deze vaststelling
van 2004 ook frustratie kan worden georganiseerd, namelijk als blijkt dat
Turkije niet aan de criteria voldoet? Dat heeft een heel negatieve impact.
Hoe kijkt de minister-president daartegen aan?Minister Balkenende:De insteek van de afspraken in Kopenhagen was, zoals gezegd, onder andere
het geven van een positief signaal. Wij zeggen tegen Turkije dat het kandidaat-lidstaat
is, dat het al zaken heeft bereikt en er nu voor moet zorgen dat het proces
verdergaat. Daarmee is het duidelijk dat het proces van onderhandeling op
de langere baan wordt geschoven als zaken niet goed gaan. We kunnen slechts
speculeren over hoe het verder zal gaan. Wij zullen de eerste rapportage van
de Commissie in 2003 afwachten en hebben onszelf nadrukkelijk gecommitteerd
om in december 2004 verder te kijken, met de vraag naar het doorgaan van de
onderhandelingen op de achtergrond. De procedure waarvoor nu is gekozen, lijkt
me het verstandigst, ook in het licht van de druk die is uitgeoefend. De druk
die door Turkije is uitgeoefend, is natuurlijk ook niet de meest gelukkige
methode om mee te werken. Het gaat om het voldoen aan criteria, niet om het
uitoefenen van druk. Dat signaal is aan meer landen gegeven.De heer De Wit (SP):De minister-president sprak over een nieuwe grondwet voor Turkije. Onderschrijft
hij dat daar een nieuwe grondwet moet komen en is hij het eens met zijn minister
van Buitenlandse Zaken dat in die grondwet het leger geen rol meer zou moeten
spelen, en dus uit de gehele constitutionele structuur moet verdwijnen?Minister Balkenende:De heer Van Aartsen doelde ook op de rol van het leger en de minister
van Buitenlandse Zaken heeft daarover al het nodige opgemerkt. Dat het leger
in Turkije optreedt als een soort corrigerend instituut, is een goede illustratie
van wat daar op dit moment speelt. Tegen die achtergrond moeten de opmerkingen
van de minister van Buitenlandse Zaken worden verstaan, maar volgens mij ook
het signaal van de Kamer. In een rechtsstaat gaan dat soort zaken anders.De heer Timmermans (PvdA):De Verenigde Staten zijn altijd erg gul in het geven van het lidmaatschap
van de EU, maar gelukkig gaat de EU daar altijd zelf nog over. Maar in het
licht van de strengheid van de criteria en op de Nederlandse positie, die
naar mijn oordeel juist is: heeft de Nederlandse regering een strategie om
te voorkomen dat zij straks als voorzitter, in 2004, met de zwartepiet wordt
opgezadeld als ze naar de afspraken verwijst, maar niemand "nee" tegen Ankara
durft te zeggen? Wij hebben zoiets al vaker gezien in Europa. Ook dat is een
realiteit. Wat is de strategie, wie zijn onze medestanders in Europa?Minister Balkenende:Ik heb op deze vraag eigenlijk al geantwoord. Er is sowieso de monitoring.
De Commissie komt elk jaar in oktober met een overzicht van de voortgang die
is geboekt. De eerstvolgende monitoring wordt dus in 2003 naar buiten gebracht
en dan kunnen wij zien hoe een en ander zich heeft ontwikkeld. In het jaar
daarop zullen wij hier nader op ingaan. Dat gebeurt echter niet alleen in
het kader van het Nederlandse voorzitterschap. De Commissie zal hiervoor immers
komen met haar bevindingen. Deze worden vervolgens besproken met de lidstaten.
Hierbij zal Nederland als voorzitter wel een rol spelen. Als die besprekingen
zijn afgerond, zullen er conclusies worden getrokken. Nederland zal daarbij
mede verantwoordelijk zijn voor de manier waarop die worden geformuleerd,
maar dat neemt niet weg dat deze conclusies ook door de andere lidstaten moeten
worden gedeeld. De handelswijze van de heer Rasmussen is een goed voorbeeld
van hoe het voorzitterschap behoort te opereren. Hij is namelijk indringend
nagegaan hoe in de verschillende lidstaten wordt gedacht over de criteria
en de vraag of aan deze criteria is voldaan.De heer Timmermans (PvdA):De geschiedenis van de relatie van Turkije met de Europese Unie is een
opeenstapeling van misverstanden, onterechte verwachtingen en verkeerd geïnterpreteerde
beloften. Het is dan ook in het belang van zowel de Unie als Turkije dat de
"road map" glashelder is. Bestaat die duidelijkheid niet dan bestaat het gevaar
dat wij in dezelfde fouten vervallen.Minister Balkenende:Ik onderschrijf uw woorden. Om die reden heb ik op de top de algemene
opmerking gemaakt dat er strikte afspraken moeten worden gemaakt over de criteria.
Het maakt daarbij niet uit of het afspraken betreft over het Stabiliteitspact,
de Kopenhagencriteria of het financiële pakket. Wij moeten weten wat
wij aan elkaar hebben en daarom onderstreep ik uw woorden. Wij schieten er
niets mee op als wij op een hellend valk terechtkomen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Rapporten kunnen natuurlijk altijd verschillend worden beoordeeld. Dat
gebeurt ook in deze Kamer. Het is daarom van belang dat het Turkije heel duidelijk
is hoe de Europese Unie tegenover de positie van het leger in de constitutie
staat. Ik vraag mij af of het Turkije wel duidelijk is dat de positie van
het leger een van de cruciale punten is die vallen onder de politieke criteria.Minister Balkenende:De rol van het leger ligt besloten in de politieke criteria die natuurlijk
strikt worden getoetst. De Europese Commissie dient daarbij het voortouw te
nemen. Het is aan ons om elkaar scherp te houden. Eerlijk gezegd heb ik telkens
weer aan de gesprekken met de Kamer de indruk overgehouden dat ook de Kamer
de ontwikkelingen in deze landen scherp in de gaten houdt. Zeker bij een land
als Turkije met zijn problemen rond de mensenrechten, het juridisch systeem
en de constitutie is er alle reden om scherp te blijven analyseren.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Bent u bereid om de Europese Commissie op dit punt aan te spreken en haar
te vragen om een precisering van de politieke criteria? Alleen zo kan immers
duidelijk worden gemaakt, hoe die criteria worden geïnterpreteerd door
de Europese Unie.Minister Balkenende:Het ligt, omdat zij de contacten onderhoudt met de kandidaat-lidstaten,
meer op de weg van de Europese Commissie om aan te geven dat er na Kopenhagen
een nieuwe fase is aangebroken en welke zaken zullen worden getoetst. Ik zal
zeker aan de heer Prodi overbrengen dat het de wens van de
Kamer is dat er duidelijkheid wordt verschaft over de zaken waarop kandidaat-lidstaten
zullen worden getoetst. Het moet Turkije duidelijk immers zijn wat van hem
wordt verwacht.Met het oog hierop was ik ingenomen met het feit dat de suggestie is weggenomen
dat het starten van onderhandelingen in 2005 een doel op zichzelf zou zijn.
Het was namelijk juist het doel van de regering om het accent te verleggen
van de datum waarop de toetredingsonderhandelingen zouden beginnen naar de
datum waarop de toetsing zal plaatsvinden. Dat was ons doel, omdat wij net
als u de criteria scherp in het oog willen houden.Er zijn opmerkingen gemaakt over Roemenië en Bulgarije door de heren
Van Dijk, Van der Staaij en Palm. Ik verwijs hen kortheidshalve naar de conclusies
van het voorzitterschap. De heer Van Dijk heeft de corruptie, de veiligheidsorganisatie
en het defensieapparaat benadrukt. Dat zijn precies de thema's die aangeven
waarom zowel de regering als de Kamer terughoudend is geweest met het noemen
van een datum. Het was nadrukkelijk de wens van deze landen om in 2007 te
kunnen beginnen met de toetredingsonderhandelingen. Nederland heeft zich bereid
getoond om deze landen daarbij te ondersteunen, maar dat neemt niet weg dat
in de komende jaren op deze punten duidelijke vooruitgang moet worden geboekt.
Hier geldt hetzelfde als bij Turkije: laten wij elkaar scherp houden bij de
vraag of aan de criteria is voldaan.De minister van Buitenlandse Zaken zal nader ingaan op Cyprus. Het is
niet gelukt om in Kopenhagen een oplossing te vinden. Dat is jammer, want
dat betekent dat een gedeeld Cyprus is uitgenodigd, toe te treden. Overigens
wil dit niet zeggen dat Cyprus ook gedeeld zal toetreden. De heer Van Dijk
wees hier terecht op. In de conclusies van de top in Kopenhagen is opgenomen
dat de Turkse en Griekse Cyprioten zich hebben gecommitteerd, een alomvattende
regeling te bereiken voor 28 februari. De voorstellen van de secretaris-generaal
van de Verenigde Naties, de heer Kofi Annan, zullen daarbij als basis dienen.De heer De Graaf heeft de belangrijke vraag gesteld hoe transparant het
bestuur van een Unie van 25 lidstaten kan zijn, zeker als ook nog eens een
aantal lidstaten pas sinds relatief korte tijd democratische processen kent.
Die opmerking moeten wij ons zeker ter harte nemen. Ik heb namens Nederland
onder andere aandacht gevraagd voor het evenwicht tussen enerzijds het Europees
Parlement, de Raad en de Commissie en anderzijds het idee van de heer Giscard
d'Estaing om te komen tot een congres waarin de nationale parlementen zijn
vertegenwoordigd. Hierover zal nog worden gesproken in de Conventie.Meerdere leden, onder wie de heer Timmermans, hebben gesproken over het
perspectief van de burger. Ik heb dit pleidooi op de top naar voren gebracht.
De uitbreiding en de institutionele structuur van Europa zullen immers voor
de burger herkenbaar moeten zijn. Ik heb in dit kader aandacht gevraagd voor
het thema subsidiariteit. Je kunt natuurlijk in algemene zin spreken over
de rol van Europa, maar je moet ook kunnen aangeven wat Europa betekent voor
veiligheid en de bestrijding van de criminaliteit.Mevrouw Karimi en anderen hebben gewezen op de druk van Italië om
snel te komen tot een verdrag. Dat kan leiden tot een verdrag van Rome. Ik
heb zelf naar voren gebracht dat het mooi zou zijn als het mogelijk is om
in Rome een verdrag te sluiten, maar dat wel aan de voorwaarde moet zijn voldaan
dat de besluitvorming zorgvuldig is, er draagvlak is voor de te nemen beslissingen
en de kandidaat-lidstaten de mogelijkheid hebben gehad om zich in dat debat
te mengen. Een keuze voor 2003 brengt het gevaar met zich dat aan die laatste
voorwaarde niet kan worden voldaan.De heer Timmermans (PvdA):In een aantal lidstaten zal een referendum worden gehouden over het resultaat
van de Conventie en de IGC. Mijn fractie vindt overigens dat ook in Nederland
hierover een referendum moet worden gehouden. Kan de minister-president hierop
reageren? Kan hij verder aangeven wat er is gedaan met het idee van het Verenigd
Koninkrijk om een pauze van een halfjaar in te lassen tussen de conventie
en de IGC?Minister Balkenende:De staatssecretaris zal hier meer over zeggen. Ik kan u nu al wel zeggen
dat hierover in de plenaire ontmoetingen niet is gesproken. Er is vooral gesproken
over de visie van Italië op het moment waarop de IGC zou kunnen worden
gehouden. Ik heb u aangegeven hoe de Nederlandse regering zich in die discussie
heeft opgesteld. Wij leggen het accent op zorgvuldigheid, draagvlak en ruimte
voor de nieuwe lidstaten om zich te mengen in deze discussie. Haast is hier
zeker niet geboden, want zorgvuldigheid dient hier voor alles te gaan.Ik denk niet dat het nodig is om de discussie over het referendum opnieuw
te voeren. Hierover is al eerder gesproken en de positie van de PvdA-fractie
tegenover de motie is duidelijk. Door de fractie van de heer Timmermans is
ook eerder gewezen op de mogelijkheid van een referendum over de uitkomsten
van de conventie. Hij weet dat het kabinet hier terughoudend tegenover staat.
Dat hang echter vooral samen met onze meer algemene visie op het referendum.
Een referendum als zodanig zal niet bijdragen aan het vergroten van het draagvlak
onder de bevolking. Daarvoor bestaan andere instrumenten. Ook de vertegenwoordigende
democratie dient nadrukkelijk aandacht te besteden aan onderwerpen die de
burgers bezighouden.De heer Timmermans (PvdA):Ik ben dat zeker niet met u oneens. Mijn fractie is echter van mening
dat een referendum een heel belangrijke aanvulling is om de bevolking rechtstreeks
te betrekken bij deze fundamentele vragen die raken aan onze Grondwet. Ik
houd eraan vast dat deze mogelijkheid niet moeten worden uitgesloten. Ik noteer
dan ook met genoegen dat hiertegen volgens u geen praktische bezwaren bestaan.Minister Balkenende:Wij hebben deze discussie eerder met elkaar gevoerd en ik denk dat wij
haar niet over moeten doen, maar u hebt natuurlijk gelijk. Het fenomeen referendum
wordt, ook in dit huis, op verschillende manieren beoordeeld, maar dat is
een kwestie van visie. De een vindt dat je het instrument referendum nodig
hebt om de betrokkenheid van de burger te vergroten, terwijl de ander zegt
dat daarvoor andere instrumenten bestaan via de volksvertegenwoordi ging.
Als je in het kader van de uitbreiding een referendum wilt houden, krijg je
bovendien te maken met een tijdsprobleem. Door verschillende woordvoerders
is gevraagd hoe het staat met referenda in andere landen. In het artikel in
de Herald Tribune staat dat alle toetredende landen bezig zouden zijn met
het organiseren van een referendum. Misschien kan de staatssecretaris de Kamer
nader informeren op dat punt.De heer Rouvoet heeft gevraagd wanneer de IGC plaatsvindt. Ik denk dat
de IGC pas in de loop van 2004 zal kunnen plaatsvinden, als je althans rekening
houdt met de criteria die wij hebben gesteld.Verder is het punt van prestige aan de orde geweest. Overigens zullen
ook de andere bewindslieden hier iets over zeggen. Ik heb goed geluisterd
naar de inbreng van de heer Duyvendak in het algemeen overleg. De conclusies
van het voorzitterschap zijn bekend en hierover zal bij de eerstvolgende top
nader worden gesproken. Ik heb de positie van Nederland en de grote zorg die
hierover bestaat nog eens onderlijnd, want de noodzaak bestaat om te komen
tot maatregelen. Ik denk dat het helder is verwoord in de conclusie en dat
daarin ook tegemoet is gekomen aan de inbreng van de fractiegenoot van mevrouw
Karimi.Ik heb nog een paar opmerkingen over de NAVO-top. Als eerste wil ik opmerken
dat dit mogelijk de laatste keer is dat de heer Blaauw in dit huis spreekt.
De staatssecretaris zei daar zo-even iets over, maar ik zal dat ter bescherming
van de staatssecretaris niet herhalen.De voorzitter:Dat lijkt mij een correcte opmerking, omdat hier een heel goede sfeer
hangt die niet vertaald kan worden in het stenografisch verslag. Ik verzoek
de minister-president daarom zijn opmerkingen te maken.Minister Balkenende:Namens het kabinet wil ik mijn waardering voor de heer Blaauw uitspreken.
Ik denk dat ik namens het hele kabinet spreek als ik zeg dat wij zijn expertise
zeker zullen missen. Gelukkig komt die expertise elders goed tot zijn recht.De heer Blaauw heeft gesproken over het historische belang van deze uitbreiding.
Wie de top heeft bezocht, heeft dat precies zo aangevoeld als hij het heeft
geformuleerd. Een uitbreiding met zeven landen en gesprekken over capaciteiten
in een wereld waarin de zekerheidsvraagstukken anders zijn komen te liggen,
zijn memorabele gebeurtenissen. De heer Blaauw heeft de zeven nieuwe leden
genoemd van de NAVO. Je voelde inderdaad op de top dat de traditionele scheidslijnen
aan het vervagen zijn en dat er sprake is van een nieuwe eenheid, waardoor
de tweedeling tot een einde komt.Op de gebieden van eenwording van Europa, voorkomen van oorlog en samen
optrekken, zijn er belangrijke resultaten geboekt. Ook de emoties van de toetredende
landen kwamen tijdens de top naar voren. Het is een verwezenlijking van een
diepgevoelde wens om na 50 jaar weer bij Europa te horen.De heer De Wit sprak over de NAVO als een gewelddadige organisatie en
een gereedschapskist van de Verenigde Staten. Hij zal het mij niet euvel duiden
als ik die kwalificatie in ieder geval nooit voor rekening zou willen nemen
van de Nederlandse regering. Ik denk ook dat dit helemaal niet zo is.De heer De Wit (SP):Ik moet bekennen dat ik de benaming "gereedschapskist" niet zelf heb bedacht,
maar van de minister van Buitenlandse Zaken heb geleend.Minister Balkenende:De minister zal hier zelf wel op ingaan, maar hij gebruikte dat woord
in iets andere zin. De combinatie van de kwalificaties "gewelddadige organisatie"
en "gereedschapskist van de Verenigde Staten" lijkt mij niet de juiste. Ik
respecteer het standpunt van de Socialistische Partij, maar dat is dan ook
alles.De heer De Wit (SP):Ik heb gezegd dat de NAVO een organisatie is die eigenlijk zelf niet weet
welke kant het uitmoet, nu de hele wereld het werkterrein is. Door de vele
versnellingen heeft de NAVO zelf geen beeld meer van haar eigen organisatie,
waardoor zij krachteloos is. De NAVO valt daardoor ten prooi aan Amerika,
als het Amerika uitkomt.Minister Balkenende:Dit punt komt in het vervolg van mijn betoog aan de orde. Het wezen van
de ontmoeting in Praag was een NAVO die zich bewust is van een andere veiligheidssituatie.
De NAVO stelt zichzelf de vraag wat de nieuwe werkelijkheid betekent voor
de eigen organisatie. Om die reden is in Praag gesproken over de capabilities,
de capaciteiten van de NAVO en wat de verschillende landen daarvoor kunnen
betekenen. In die zin is ook gesproken over de prioriteitsstellingen van de
verschillende militaire organisaties binnen de NAVO. De winst van de top in
Kopenhagen is juist dat er is gesproken over de capabilities, waardoor er,
na alles wat er al is bereikt, een nader begin is gemaakt met verdere samenwerking
en verdieping van het bewustzijn van de veranderende veiligheidssituatie.
De heer De Wit suggereerde dat de NAVO geen richting heeft, maar dat is in
ieder geval niet mijn beeld en volgens mij is dat ook niet zo.Veiligheid draait natuurlijk niet alleen maar om militaire aspecten. Het
gaat ook om een integrale benadering, waarin de militaire aspecten in samenhang
worden gezien met andere zaken. Je kunt dan ook denken aan de relatie tussen
militaire activiteiten, ontwikkelingssamenwerking, economische ontwikkeling
en versterking van de rechtsstaat, want een bredere context is nadrukkelijk
nodig. Ervaringen op de Westelijke Balkan en nu ook in Afghanistan leren dat
de combinatie van militaire presentie en een substantiële inspanning
op het gebied van ontwikkelingssamenwerking juist stabiliteitsbevorderend
kan werken. Ik heb zelf geconstateerd hoe die combinatie in een streek als
Bosnië kan uitwerken.De heer De Graaf sprak kort over de gesprekken in Praag over het vraagstuk
Irak. Daarover is tijdens de werklunch gesproken en het daar geschetste beeld
bestond uit twee belangrijke elementen. Er moet in de eerste plaats voor worden
gezorgd dat resolutie 1441 onverkort wordt nageleefd. Voorts moet er maximale
druk gehouden worden op Irak. Dat is de boodschap. De inzet van materieel
is helemaal niet aan de orde geweest. Het ging om deze twee elementen, waarbij
de Amerikaanse president ook nog eens zei dat "military action" zijn laatste
keus is.Vervolgens stelde de heer De Graaf terecht de vraag of er contact is geweest
tussen de ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese
Unie en of er sprake is van"material breach". Op initiatief van onze minister
van Buitenlandse Zaken, de heer De Hoop Scheffer, is de afspraak gemaakt dat
de ministers elkaar zullen informeren. Hij zal daar zelf straks nader op ingaan.De heer De Graaf (D66):Ik dank de minister-president voor deze informatie, maar dit was niet
de portee van mijn vraag. Mijn vraag was of de minister-president en de minister
van Buitenlandse Zaken en marge van de Europese top in Kopenhagen met collega's
hebben gesproken over afstemming van de reacties op Amerikaanse verzoeken
om militaire ondersteuning. Ik had het dus niet over Praag, maar over Kopenhagen.
Er is kennelijk niet over gesproken in de vergadering zelf, maar ik kan mij
niet voorstellen dat er op een bijeenkomst van zo veel Europese leiders niet
wordt gevraagd: wat gaan jullie doen met de Amerikanen?Minister Balkenende:De andere vraag kan bevestigend worden beantwoord en de minister van Buitenlandse
Zaken zal precies aangeven hoe het is gegaan, zowel in Praag als in Kopenhagen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik wil een vraag stellen over de integrale benadering waarover de minister-president
sprak. Mij intrigeert één zin in het verslag dat wij hebben
gekregen: waar het ging om de nieuwe uitdagingen, waaronder terrorisme, pleit
de minister-president onder verwijzing naar de nieuwe Amerikaanse nationale
veiligheidsstrategie voor een alomvattende benadering. Wij hebben tijdens
de begrotingsbehandeling natuurlijk met de minister van Buitenlandse Zaken
gesproken over de nationale strategie van de VS. Heeft de minister-president
in zijn bijdrage ook gesproken over preventief aanvallen, want dit maakt immers
ook onderdeel uit van de nationale strategie van de Amerikanen?Minister Balkenende:Op dat punt heb ik zelf geen positie betrokken en dat was ook niet aan
de orde. De minister van Buitenlandse Zaken heeft een notitie toegezegd over
de inhoud zelf. Het lijkt mij het beste dat hij u op dit punt nadere informatie
geeft.Mevrouw Karimi (GroenLinks):In dat geval wil ik een vervolgvraag stellen. Hebt u in uw bijdrage gesproken
of is er überhaupt tijdens de top gesproken over dat element in de nieuwe
strategie van de Verenigde Staten, namelijk preventief aanvallen?Minister Balkenende:Dit punt stond niet op de agenda in Praag, maar zoals ik heb gezegd zal
de minister van Buitenlandse Zaken u nadere informatie verstrekken.Minister De Hoop Scheffer:Mevrouw de voorzitter. Zoals de minister-president al aankondigde, zal
ik nader ingaan op een aantal onderwerpen die hij in algemene zin heeft besproken.
In mijn bespreking van de NAVO-top zal ik op een paar onderwerpen dieper ingaan,
zoals de NATO response force en het overkoepelende onderwerp van het Europees
Veiligheids- en Defensiebeleid. Dat is iets wat de Europese Unie en de NAVO
betreft.Laat ik beginnen bij de Europese top. Over Cyprus hebben bijna alle woordvoerders
gesproken. Als wij het zelf helemaal voor het zeggen zouden hebben gehad,
quod non – formeel is het zo, maar materieel natuurlijk niet –
had de Nederlandse regering natuurlijk de voorkeur gegeven aan toetreding
van een ongedeeld Cyprus en politieke besluitvorming daarover afgelopen vrijdag
in Kopenhagen. Dat is zonneklaar. Wij hadden gehoopt dat juist de druk op
deze zaak in de aanloop naar de top de Griekse en Turkse Cyprioten en, misschien
nog belangrijker, Ankara en Athene ervan zou overtuigen dat het nu echt moest
gebeuren. Dat is helaas niet gebeurd. Er is een nieuwe deadline. En ik zeg
met de heer Van Aartsen: deadlines houden ook altijd een zeker risico in.Ik wil de opmerking van de heer Timmermans in dit kader onderschrijven.
Er is wel een proces aan de gang, met name in het noordelijke deel van Cyprus.
Nu de politieke besluitvorming tot stand is gekomen in Kopenhagen om een gedeeld
Cyprus – en later naar wij hopen een ongedeeld Cyprus – naar de
omstandigheden van nu te laten toetreden tot de Europese Unie, zal dit op
het noorden van Cyprus en met name op de heer Denktas een vorm van druk uitoefenen
die hem misschien ertoe zal drijven om zich bij de onderhandelingen constructiever
op te stellen dan hij tot op heden heeft gedaan. Ik herhaal wat ik de vorige
week heb gezegd – in die zin is er geen formele koppeling, maar wel
een materiële koppeling met het dossier-Turkije – dat Ankara ook
nu niet op het zijtoneel moet blijven staan bij de toetreding van een ongedeeld
Cyprus. De oplossing ligt evenzeer in Ankara en Athene als op Cyprus zelf.
Als de heer Timmermans vraagt hoe het zit met de Turken, is mijn antwoord
dat op het moment dat onverhoopt een ongedeeld Cyprus zou toetreden tot de
Europese Unie, ook de Grieken ervan moeten worden weerhouden om de lat hoger
te leggen voor de latere toetreding van het noordelijke deel van Cyprus. De
Europese Unie moet de Turkse Cyprioten op het noordelijke deel van het eiland
via ondersteuning – dat zal ook gebeuren – ervan overtuigen dat
zij met hun onderhandelaars er alles aan moeten doen opdat een ongedeeld Cyprus
kan toetreden. Zekerheden zijn niet te geven, maar wij hopen dat op 28 februari
2003 de doorbraak waarop wij allen hopen ten aanzien van Cyprus zal worden
bereikt. Die datum is overigens een VN-deadline. Het is namelijk geen eerste
verantwoordelijkheid van de Europese Unie, maar zij kan wel instrumenteel
zijn om dat te bereiken.De heer Palm kent ook mijn verleden. Ik zeg hem dat wat nu is gebeurd,
natuurlijk niet de meest wenselijke oplossing is. Laten wij daarover eerlijk
zijn. Voor Nederland was het in Kopenhagen alleen een probleem om te reageren
vanuit de stelling dat de veertien geïsoleerd staan. Dat is een lastige
boodschap om op dat moment te brengen. De politieke realiteit gebood dat dit
zou gebeuren. Daarmee hadden wij ook rekening gehouden, maar gezien de uitspraken
van de vorige week van de minister-president en mijzelf het is echter niet
de ideale oplossing.Wij hebben eerder over Cyprus gesproken. Tegen de heer Rouvoet zeg ik
dat inderdaad conform de conclusies van Kopenhagen het acquis later moet gaan
gelden voor het noorden van Cyprus. Dat is ook meteen een antwoord in de richting
van de heer Van Aartsen, die vragen stelde over de paragrafen
11 en 12 in de conclusies van het voorzitterschap. Die gaan over de situatie
waarin het toetredingsverdrag is getekend door de Republiek Cyprus, maar waarbij
op latere datum alsnog een regeling tussen beide partijen tot stand komt.
Daarvoor moet veel gebeuren. De regeling moet in het verdrag worden ingepast.
Dat betekent mogelijk dat de Republiek Cyprus"verandert". Dan moeten de maatregelen
worden getroffen die de introductie en de toepassing van het acquis op het
noorden van Cyprus mogelijk maakt etc. Je zou dit mogelijk kunnen maken door
als dan over te gaan tot amendering van het toetredingsverdrag. Nu wil niemand
over dit verdrag opnieuw onderhandelen; niemand wil dit opnieuw gaan ratificeren.
Daarom is gekozen voor deze optie. Met andere woorden: maak de zaak mogelijk
in het toetredingsverdrag en beslis daarna met de zwaarst mogelijke procedure.
Dat verzekert dat Cyprus alsdan niet iets overkomt. Dat is de achtergrond
van de paragrafen 11 en 12 in de conclusies van het voorzitterschap, indien
het noorden van Cyprus op een later tijdstip toetreedt tot de Europese Unie
en daarmee een ongedeeld Cyprus zou toetreden tot de Europese Unie. Het is
namelijk een groene lijn die over het eiland loopt.De heer Timmermans (PvdA):Ik neem aan dat de Europese Unie uitgaat van de realiteit die in de VN
is geschapen over de status van Cyprus. Er is een bezet deel van Cyprus, maar
Cyprus zal als geheel toetreden. Op het noordelijke deel zal het acquis echter
niet van toepassing zijn. Is in die zin de situatie vergelijkbaar met de vroegere
situatie ten aanzien van de DDR? Krachtens de Duitse grondwet was in feite
heel Duitsland lid, maar het acquis was niet van toepassing op de DDR. Daarom
behoefden wij bij de Duitse hereniging niet opnieuw allerlei verdragen te
sluiten.Minister De Hoop Scheffer:Die weergave door de heer Timmermans is correct. Het is ook juist dat
de Europese Unie – ik zou bijna zeggen: uiteraard – zich houdt
aan en uitgaat van hetgeen de Verenigde Naties over de status van Cyprus hebben
afgesproken. Daarin is niets veranderd. Ik ben hier alleen zo uitgebreid op
ingegaan, omdat het een redelijk ingewikkelde procedure kan zijn. Het gaat
echter alleen om het van toepassing verklaren van het acquis op het bezette
deel van Cyprus, te weten: het noordelijke deel. Ik herhaal echter dat dit
niet de ideale situatie is.De heer Palm (LPF):Als het onverhoopt zover komt dat men niet tot overeenstemming komt, ontstaat
de ongewenste situatie dat er een buitengrens is die door andere troepen wordt
bewaakt. Is die situatie op de top in Kopenhagen expliciet onder ogen gezien?Minister De Hoop Scheffer:Ja, zeker. Men heeft die situatie onder ogen gezien en niet alleen daar,
maar ook in deze Kamer. Dat is de reden dat ik mijn opmerkingen over Cyprus
begon met de stelling dat ik mij wenselijker situaties had kunnen voorstellen
dan deze situatie. Ik heb alleen gezegd dat het een politieke realiteit was
op de top van Kopenhagen dat veertien landen van de Europese Unie deze oplossing
wilden. De Nederlandse regering heeft de politieke keuze gemaakt dat dit het
dan ook is. Zo staat het ook in de brief aan de Kamer. De politieke keuze
is dus niet geweest om de uitbreiding van de Europese Unie op te houden door
over Cyprus te zeggen dat het niet mogelijk is, wat iets anders is dan wenselijk,
dat een gedeeld Cyprus toetreedt. Wat het acquis betreft is het de facto een
buitengrens van de Europese Unie. Dat is juist.De heren Rouvoet en Van der Staaij hebben gesproken over het Midden-Oosten
en de verklaring over Israël en de Palestijnen. De Nederlandse regering
heeft haar best gedaan om die verklaring in evenwicht te houden door daarin
de zin te doen opnemen over de "legitimate security concerns" van Israël.
Dat wordt dan vertaald met "bezorgdheid", maar het is helder dat het woord
"concern" meer uitdrukt. In ieder geval is deze verklaring in evenwicht. In
het kader van het hele Midden-Oostenproces is het belangrijk dat deze verklaring
is uitgegeven. Ik zeg dat ook omdat wij op weg gaan naar een bijeenkomst van
het kwartet (Verenigde Staten, Russische Federatie, Europese Unie en Verenigde
Naties).Tegen de heer Rouvoet en indirect tegen de heer Van der Staaij zeg ik
dat zowel de EU als de Amerikaanse regering in haar benadering van het conflict
tussen Israël en de Palestijnen uitgaat van de tweestatenoplossing, zij
het dat ook wordt gesproken over een Israël binnen veilige en erkende
grenzen en een levensvatbare Palestijnse staat. Dat is de reden dat deze verklaring
is uitgegeven in de aanloop naar datgene wat een kwartetvergadering gaat worden.
De Nederlandse regering heeft enige zorgen over de actuele positie van de
VS in het Midden-Oostenvredesproces, omdat de Nederlandse regering vindt dat
ondanks de verkiezingen in Israël van 28 januari het dienstig en van
vitaal belang is dat de twee roadmaps van de VS en van Europa zoveel mogelijk
op elkaar worden afgestemd, opdat de Amerikanen en de Europeanen eendrachtig
kunnen optrekken bij het helpen vinden van een oplossing voor de letterlijk
dodelijke omklemming waarin Israël en de Palestijnen elkaar houden. Het
geheel moet gebeuren vanuit het respect voor de legitieme veiligheidsbehoeften
van Israël. Dat is de achtergrond van deze verklaring.Wat Irak betreft zijn twee elementen aan de orde. In een eerder gehouden
algemeen overleg heb ik de Kamer de toezegging gedaan dat in Europees verband
afstemming moet plaatsvinden over het antwoord op de mogelijke vraag of sprake
is van "material breach", dus van schending van resolutie 1441 door Irak.
Dat is niet een beslissing die de Amerikanen alleen nemen. Het is een beslissing
die ook in Nederland zal moeten worden genomen. Europese afstemming hierbij
is van ontzettend groot belang. Het mag niet zo zijn dat iedereen uit elkaar
vliegt en het ene land roept dat het wel zo is en het andere dat het niet
zo is. Dat heb ik afgelopen vrijdag, ten tweeden male, expliciet aan de orde
gesteld tijdens de lunch. Daarover moet geconsulteerd worden. Dat neemt niet
weg dat er al langere tijd afstemming gaande is over het Amerikaans verzoek,
al zeg ik eerlijk tegen de heer De Graaf dat een aantal landen de kaarten
tegen de borst houdt. In een algemeen overleg zullen wij daarover morgen nader
komen te spreken. Wat het defensieve deel betreft is er in Europa een brede
mate van consensus. Tot mijn vreugde heb ik gemerkt dat de politiek leider,
fractievoorzitter en lijsttrekker van de PvdA zich afgelopen
zaterdag in een rede min of meer langs deze lijn heeft uitgesproken. Dat doet
mij deugd. Ik vind het belangrijk dat het draagvlak zo breed mogelijk is als
wij hier over Irak spreken. Gaarne ga ik morgen en in de verdere toekomst
deze discussie aan.Mevrouw Karimi (GroenLinks):De minister heeft gezegd dat in EU-verband, maar ook in Den Haag een besluit
genomen moet worden over de vraag of en, zo ja, wanneer sprake is van "material
breach". Is in EU-verband de afspraak gemaakt dat daarover een gezamenlijk
oordeel zal worden gegeven?Minister De Hoop Scheffer:Nee, zover is de EU helaas nog niet. Ik heb het punt tijdens de lunch
prominent aan de orde gesteld. Er is instemmend op gereageerd. Ik ben echter
voldoende door Europese wateren gewassen om mij te realiseren dat datgene
wat mevrouw Karimi vraagt niet nu al binnen de vijftien in Europa gerealiseerd
zou kunnen worden. Ik zeg dat ook, omdat de twee Europese permanente leden
van de Veiligheidsraad, te weten het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, zich
over het algemeen bij dit soort heel belangrijke buitenlandspolitieke vraagstukken
eerder concentreren op hun rol binnen de Veiligheidsraad dan op hun rol binnen
de EU. Mij stelt dat teleur, maar het is wel een feit.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Welke alternatieven heeft Nederland bedacht? Is erover nagedacht om op
te treden met een aantal eensgezinde leden? Waar wil de minister aansluiting
zoeken op het moment dat het besluit in Den Haag genomen moet worden?Minister De Hoop Scheffer:Allereerst binnen de EU en ook wel breder dan de EU, bijvoorbeeld binnen
een samenwerkingsverband als de NAVO. Nogmaals, de uiteindelijke beslissing
heeft grote consequenties. De consequenties van het constateren van "material
breach" zijn bekend: een nieuwe vergadering van de Veiligheidsraad met een
debat over "serious consequences". De Nederlandse regering heeft altijd terecht
de stelling betrokken dat over dit soort vraagstukken een soevereine, eigen
Nederlandse beslissing voorligt. Ik ben het met mevrouw Karimi eens dat het
goed is om op dat moment te weten hoe geestverwante landen tegen het vraagstuk
aankijken. Wij zullen ons best doen om zoveel mogelijk contact te hebben met
die geestverwante landen. Het is uiteindelijk echter een eigen beslissing.De voorzitter:Mevrouw Karimi krijgt gelegenheid tot het plaatsen van een laatste interruptie.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Begrijp ik het goed dat ook als de Veiligheidsraad het niet eens kan worden
over de ernstige consequenties, Nederland zich het recht voorbehoudt om een
eigen interpretatie daaraan te geven?Minister De Hoop Scheffer:Dit is een wat ouder debat. Het punt is zeer uitgebreid besproken tijdens
de behandeling van de begroting en daarvoor ook al. Op het moment dat "material
breach" wordt vastgesteld en de Veiligheidsraad conform resolutie 1441 bijeenkomt,
zal de Nederlandse regering zich niet afhankelijk maken van het veto van één
permanent lid van de Veiligheidsraad om daarmee definitief zijn handelingsvrijheid
weg te geven over het politieke besluit waarover wij zojuist spraken.De voorzitter:Ik verwijs mevrouw Karimi naar het algemeen overleg dat donderdag a.s.
zal worden gehouden.De heer Timmermans (PvdA):Ik neem aan dat ik de complimenten aan Wouter Bos mag doorgeven op het
punt dat hij heeft gemaakt over de lading van resolutie 1441. In zijn toespraak
zei hij heel nadrukkelijk dat deze resolutie bepalend is, ook voor de acties
die daarop volgen. Er is niet noodzakelijkerwijs een nieuwe Veiligheidsraadsresolutie
nodig. Ik markeer dat daarover wellicht overeenstemming bestaat tussen de
minister en mijn fractie, maar dat op het punt van het oversteken van bruggen
waar wij nog niet eens voor staan, sprake is van een verschil van mening.
De minister heeft al een aantal stappen gezet waarvan mijn fractie steeds
heeft gezegd: doe dat nou pas op het moment dat je daar bent en loop nou niet
op de zaken vooruit.De voorzitter:De minister stel ik graag in staat om hier kort op te antwoorden, maar
ik wijs de heer Timmermans erop dat hierover donderdag in het algemeen overleg
kan worden gesproken.Minister De Hoop Scheffer:De heer Timmermans zal het mij niet kwalijk nemen dat ik selectief ben
in de complimenten aan zijn politiek leider. Wij zullen er ongetwijfeld nader
op terugkomen. Ik heb met vreugde geconstateerd dat in de voordracht van de
heer Bos een aantal elementen is terug te vinden waarover ik de discussie
met hem gaarne aanga. Dat betreft ook de interpretatie van resolutie 1441.De heer De Graaf begon zijn bijdrage met een boeiend betoog over de waardegemeenschap
en over de vraag waar Europa eindigt. Deze vraag is op scherp komen te staan
door de discussie over de toetreding van Turkije. De ministers van Buitenlandse
Zaken hebben hier vorige week een eerste vrije discussie over gehad. Ik zeg
eerlijk dat op dit terrein meer vragen zijn te stellen dan te beantwoorden.
Deze diepgaande discussie moet worden voortgezet. Hoe gaan wij om met onze
nieuwe buren? Wat zijn onze ambities ten aanzien van de nieuwe buren? De Balkanlanden
hebben in het kader van het stabilisatie- en associatieproces de status potentieel
kandidaat-lid. Met die term wordt al aangegeven hoe lastig die discussie is.
Kroatië en Macedonië hebben reeds zo'n overeenkomst met de EU. De
FRJ, Albanië en Bosnië hebben dat niet. Zij zullen wel worden uitgenodigd
voor de top van komend voorjaar, omdat deze landen bij het proces betrokken
zijn.Ook ten aanzien van Moldavië, de Oekraïne en Belarus moet er
aandacht zijn voor versterking van de betrekkingen. In dat kader is er een
goede afstemming nodig tussen de EU, de OVSE en de Raad van Europa om te voorkomen
dat elk orgaan zich met hetzelfde bezighoudt. Het is duidelijk dat het onderwerp
"mensenrechten" belangrijk is in de contacten met de Oekraïne en Belarus.
Je kunt niet zwijgen tegen nieuwe buren die de OVSE-vertegenwoordiging eruit
gooien, zoals in Belarus is gebeurd. Dat debat moeten wij voeren. Buren hebben
verplichtingen ten opzichte van elkaar. De EU is bereid om de relaties met
dat soort landen te intensiveren, maar tegenover rechten staan
ook plichten. Het gaat trouwens om veel nieuwe buren.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Behalve de vraag of er in de onderlinge relaties onoverkomelijke belemmeringen
zijn, kan je je ook afvragen hoever de EU zich moet uitstrekken. Het lijkt
mij handig om dit vraagstuk te bespreken aan de hand van een notitie van de
regering. Op die manier kan eerst nationaal en later in Europees verband het
debat over a wider Europe nieuwe impulsen krijgen.Minister De Hoop Scheffer:Het lijkt mij buitengewoon nuttig om ook in de Kamer hierover verder te
praten. Ik vraag de heer Rouvoet om ons nog een bepaalde tijd te geven om
het debat binnen de EU breder en meer fundamenteel te voeren. Het debat is
laat en wellicht te laat gestart, namelijk naar aanleiding van de toetreding
van Turkije. Ik kan nu nog niet zeggen waar de grens van Europa ligt. Als
dat de vraag is, wordt het wel een zeer fundamentele notitie, zeker gelet
op de status van het kabinet. Overigens heb ik er geen bezwaar tegen, maar
de consequenties van een dergelijke stellingname zullen enorm zijn.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat laatste ben ik met u eens, maar ik maak bezwaar tegen de volgorde
die u aangeeft. Ik zou hierover een motie in tweede termijn kunnen indienen,
maar dat is niet nodig als wij het erover eens worden dat het goed is om deze
discussie in de Kamer te voeren. Ik vraag niet om een notitie waarin de grenzen
van Europa exact worden aangegeven. Het is evident dat eerst gedachtevorming
in de Kamer moet plaatsvinden voordat er in Europa nadere stappen gezet worden.Minister De Hoop Scheffer:U kent mij goed genoeg om te weten dat ik niet van mening ben dat de Kamer
pas aan het woord komt op het moment dat een en ander in de EU al is dichtgetimmerd.
Dat risico is er ook niet, want ik heb niet de illusie dat dit debat in de
EU snel tot conclusies zal leiden. Het moet echter wel worden gevoerd, ook
hier. Ik zeg toe dat de gedachtevorming hierover op het departement nader
geconcretiseerd zal worden opdat hierover op enig moment met de Kamer gesproken
kan worden,Mevrouw Karimi (GroenLinks):In de conclusie 24 gaat het al over verbetering van de betrekkingen met
de Oekraïne, Moldavië, Wit-Rusland en de zuidelijke mediterrane
landen. Op welke wijze krijgen deze verbeteringen gestalte?Minister De Hoop Scheffer:Ik heb deze vraag beantwoord toen ik sprak over rechten en plichten. Nederland
is vanaf 1 januari a.s. voorzitter van de OVSE. Het is de bedoeling om politieke
activiteiten te ontplooien ten aanzien van Moldavië waar het probleem
Transnestrië speelt. De Oekraïne speelt trouwens ook een rol in
het conflict met Transnestrië. Misschien moet Belarus als nieuwe buur
nog scherper gewezen worden op de rechten en de plichten. De mensenrechtenproblematiek
zal daar onvermijdelijk deel van uitmaken. Een en ander moet op elkaar afgestemd
worden, maar ook de OVSE heeft hierin een belangrijke rol.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dat begrijp ik. Ik wijs erop dat in een EU-conclusie sprake is van een
voornemen. Wat is de materiële betekenis van deze conclusie voor de EU?Minister De Hoop Scheffer:Dat moet blijken op het moment dat de EU de initiatieven ten aanzien van
de nieuwe buren verder vorm geeft. De intentie moet zijn verbetering van de
betrekkingen met die landen omdat het onze nieuwe buren worden.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Hoe wordt daaraan vorm en inhoud gegeven? Wat is het standpunt van de
regering op dit punt?Minister De Hoop Scheffer:Er zullen nadere voorstellen uitgewerkt door de hoge vertegenwoordiger,
de heer Solana, en door de commissaris die met deze vraagstukken is belast,
de heer Patten. Op grond daarvan zal de EU een onderhandelingsmandaat formuleren.
Uiteraard zal dit ook in de Kamer aan de orde komen.In Kopenhagen is een doorbraak bereikt in de relatie tussen de EU en de
NAVO op het punt van het EVDB. Wij kunnen tevreden zijn dat dit conflict na
2,5 jaar is weggenomen. Men kwam niet verder dan discussies over de betrokkenheid
van niet-EU-landen bij door de EU geleide operaties. Er is de volgende afspraak
gemaakt. In de eerste plaats is er een tekst over de betrokkenheid van niet
EU-landen. In de tweede plaats doen Cyprus en Malta niet mee aan militaire
operaties waarbij gebruikgemaakt wordt van NAVO-middelen. Dat is belangrijk
voor Turkije omdat beide landen geen lid zijn van de NAVO of van het partnership
for peace, noch is er een bilaterale veiligheidsovereenkomst met de NAVO.
Ik zeg er wel bij dat die uitsluiting niet in beton wordt gegoten. In het
licht van de ontwikkelingen kan een aanpassing plaatsvinden. In dit verband
noem ik een eventuele oplossing van het Cyprusprobleem. Afgelopen vrijdag
is door de NAVO de zogenaamde NAVO-besluitenlijst vastgesteld met daarin het
aanbod van de NAVO aan de EU. Het belangrijkste daarvan is automatische en
gegarandeerde toegang van de EU tot NAVO-operationele planning. Verder worden
NAVO-capaciteiten en gemeenschappelijke middelen voor gebruik in EU-geleide
operaties geïdentificeerd en geacht beschikbaar te zijn. De NAVO is nu
de details van het uitlenen van dat soort middelen aan het uitwerken. Het
is geen automatisme, maar wel een grote waarschijnlijkheid dat die middelen
worden uitgeleend. Dat vereist een besluit door de NAVO-raad, afhankelijk
van de vraag of de NAVO zelf dat materieel nodig heeft. Het grote voordeel
hiervan is dat er geen overbodige duplicatie is in de EU van wat wij al in
de NAVO hebben. Dat is vanaf het begin een Nederlandse EVDB-prioriteit geweest.
Gisteren is tussen de EU en de NAVO overeenstemming bereikt. Er moet zonder
enige twijfel nog het nodige worden uitgewerkt, maar er is een politieke doorbraak.
Dat maakt de weg vrij voor de rol van de EU in Macedonië. Tegen de heer
Blaauw zeg ik dat de beginselbereidheid is uitgesproken om de operatie in
Bosnië te leiden naar SFOR. Hierover zullen Solana en het voorzitterschap
met alle betrokkenen overleggen. Ik zie dat overigens niet op zeer korte termijn
gebeuren, maar de heer Blaauw mag uit de hartelijke instemming van de Amerikaanse
regering met deze afspraak afleiden dat zij per definitie niet thuis zullen
geven als de EU dit gaat doen. Ik wijs de heer Blaauw erop dat minister
Powell ten aanzien van de Balkan altijd het beginsel "samen uit, samen thuis"
heeft gehanteerd. Dat heeft hij herhaald op de NAVO-top in Praag.De heer Blaauw (VVD):Mag ik ervan uitgaan dat informatie en inlichtingen, niet behorende tot
de NAVO-assets maar wel in ruime mate voorhanden bij de VS, in dat gesprek
een rol spelen? Het is erg belangrijk dat de VS bij deelname aan een EU-geleide
operatie op de Balkan niet alleen de eigen eenheden inzetten, maar ook toegang
verstrekken tot hun informatie en inlichtingen. Dat heeft ons in het verleden
nogal parten gespeeld omdat wij die toegang niet hadden.Minister De Hoop Scheffer:Een deel van deze overeenkomst betreft inderdaad dit soort elementen.
Wij zijn het erover eens dat zonder deze ogen en oren de EU een dergelijke
operatie niet kan uitvoeren.Aan het adres van de heer De Wit merk ik op dat ik inderdaad het woord
"gereedschapskist" heb gebezigd, maar dat niet gezegd kan worden dat de Amerikanen
daar vrijelijk in winkelen. Ik heb die term gebezigd omdat de NAVO-middelen
ter voorkoming van duplicatie kunnen worden gebruikt door de EU-landen. Het
is dus precies tegenovergesteld aan wat de heer De Wit stelt. Ik denk overigens
dat onze standpunten ook tegenover elkaar staan waar het de rol van de NAVO
betreft. Ik meen namelijk dat de NAVO, ook dankzij de nodige aanpassen, juist
wel met beide benen in de internationale samenleving van dit moment staat.De heer De Wit (SP):Het beeld van de gereedschapskist heb ik inderdaad gebruikt. Dat waren
de woorden van de minister. De zinsnede dat Amerika daaruit naar believen
kan graaien, is mijn toevoeging. Ik wil niet suggereren dat de minister dat
gezegd heeft.Minister De Hoop Scheffer:Maar dan begrijp ik uw redenering ook intellectueel niet, want er is niets
te graaien voor de Amerikanen. Zij hebben zelf een gereedschapskist die zo
vol zit, dat zij echt niet het gereedschapskistje van Europa nodig hebben.
Het omgekeerde is eerder het geval. De Europeanen zullen bij EU-geleide operaties
buitengewoon veel middelen nodig hebben. Als er al gewinkeld wordt, zullen
de Europeanen dat doen.De heer De Wit (SP):Ik heb gezegd dat, zolang de NAVO zich nog steeds niet volledig heeft
ontplooid qua richting en mogelijkheden, het voor de VS redelijk gemakkelijk
is de NAVO te gebruiken voor het realiseren van eigen doeleinden.Minister De Hoop Scheffer:We agree to disagree.De heer De Wit (SP):Dit is de tweede keer dat ik deelneem aan een debat over buitenlandse
zaken en kom er zo langzamerhand achter dat je eigenlijk een tolk moet hebben
om te begrijpen waar het precies over gaat.Minister De Hoop Scheffer:Wij zijn het erover eens dat wij het niet eens zijn!De regering heeft, zoals bekend, het initiatief met betrekking tot de
NATO Response Force verwelkomd. Het onderstreept de politieke en militaire
verbondenheid tussen de VS en Europa en het uitgangspunt van het delen van
risico's en lasten. De inbreng van de VS is hierbij dan ook cruciaal. Het
initiatief onderstreept dat de NAVO wel degelijk in staat is zich aan te passen
aan een veranderende veiligheidscontext. Wat betreft de uitgesproken zorgen
over een eventuele duplicatie van doelstellingen in het kader van de headline
goal, denk ik dat moet worden gesproken van een hoge mate van complementariteit.
De NRF – de eenheid is nog niet opgericht, er is slechts een politiek
besluit genomen – zal zich primair richten op het hoogste deel van het
geweldsspectrum. Dat kunnen artikel V-operaties zijn – vredesafdwinging –
terwijl de EU zich meer richt op de Petersbergtaken in het kader van de vredeshandhaving.
Naast de participatie liggen de verschillen voorts in de omvang, de voorbereidingstijd
en het moment van operationeel zijn. Kortom, de headline goal van de EU en
de NRF dienen elkaar te versterken. Complementariteit van doelstellingen betekent
overigens niet dat de Nederlandse bijdrage slechts aan een van beide kanten
kan worden aangeboden. Het gaat natuurlijk om multi-inzetbaarheid. Er zal
niet twee keer separaat worden geïnvesteerd, want wij beschikken maar
over één set capaciteiten. Voor een NRF-mandaat in het kader
van zelfverdediging is artikel V niet nodig. Wat betreft andere dan in dit
artikel vermelde situaties, geldt het tweede lid van artikel 100. De internationaal-rechtelijke
basis is inderdaad buitengewoon belangrijk. In beginsel is een resolutie van
de VR nodig. De heer Timmermans weet echter dat er ten aanzien van Kosovo
wel een VR-resolutie lag op grond van Hoofdstuk VII, bedreiging van de internationale
vrede en veiligheid, maar dat er geen sprake was van een expliciete autorisatie
van het gebruik van geweld. Die clausulering breng ik ook aan als het gaat
om mandaat en inzet van de NRF. Het is echter primair de NAVO-raad die daarover
gaat. Men weet dat die raad opereert op basis van consensus. De eerste beslissing
over de inzet van de NRF zal in de NAVO-raad worden genomen en Nederland heeft
in die raad een stem.De heer Timmermans (PvdA):Ziet de minister mogelijkheden om ook in het kader van de EU een artikel
V-clausule op te nemen voor de collectieve verdediging?Minister De Hoop Scheffer:Ik ben daar geen overtuigd voorstander van. De huidige situatie, met de
maatregelen en mogelijkheden die wij tot onze beschikking hebben, maakt een
separaat artikel V in Europees verband niet noodzakelijk. In het WEU-verdrag
is een passage opgenomen die lijkt op artikel V. Ik kan mij voorstellen dat
binnen de EU die discussie verder wordt gevoerd, maar ik ben geen voorstander
van een separaat nieuw artikel V in Europees verband.Mevrouw Karimi (GroenLinks):De minister zegt dat het gaat om een politiek besluit. Dat staat ook in
het verslag. De verdere modaliteiten zouden nog moeten worden ingevuld. Ik
vind een dergelijke gang van zaken echter veel te oppervlakkig en fragmentarisch.
Daarom verzoek ik de regering om een notitie met het standpunt van de regering
ten aanzien van de modaliteiten zoals die in het verslag zijn geformuleerd.
Alleen dan kunnen wij een fundamenteel debat hierover voeren.Minister De Hoop Scheffer:Ik wil dat fundamentele debat best voeren, maar de NAVO
heeft uitgebreid gesproken over de oprichting van de response force en heeft
er een principebesluit over genomen. Is het niet verstandiger om de NAVO en
de Nederlandse regering de gelegenheid te geven om over die modaliteiten te
praten? Ik weet wel waar u naartoe wilt: u wilt die response force gewoon
niet. Welnu, daar wil ik niet naartoe.Voorzitter: DijksmaMevrouw Karimi (GroenLinks):Als u eerst met anderen de modaliteiten invult voordat u met de Kamer
erover spreekt, slaat u echt ieder debat dood. In het verslag lees ik dat
over modaliteiten, de aard en de reikwijdte van de interventies, de capaciteiten
en de relatie met de EVDB nog verder moet worden gesproken. Ik wil graag van
de regering weten wat haar inbreng in dat debat zal zijn. Daarom vraag ik
om een notitie die ingaat op de modaliteiten.Minister De Hoop Scheffer:Bij de begroting voor Buitenlandse Zaken hebben wij dit debat zeer uitgebreid
gevoerd. Ik wil dat gaarne op ieder moment herhalen. Ik heb net de politieke
parameters aangegeven waarbinnen de NATO Response Force zal opereren. U mag
uiteraard alles vragen wat u wilt, maar u moet niet óvervragen. Uw
politieke opvatting is bekend en legitiem: u wilt die response force niet.
Er is een politieke beslissing genomen, de modaliteiten worden op dit moment
uitgewerkt. Ik vraag u om ons hier even de tijd voor te geven.De heer Van Dijk sprak over de situatie in Bulgarije. Tijdens de NAVO-top
is uitgesproken dat alle uitgenodigde landen, inclusief Bulgarije, zich verder
zullen moeten inspannen wanneer zij uiteindelijk formeel tot de NAVO zullen
toetreden. Nadat voldoende vooruitgang is bereikt en de toetredingsgesprekken
succesvol zijn verlopen, zal per toetredend land een apart protocol worden
opgesteld. De protocollen zullen worden voorgelegd aan de nationale parlementen.
Tot het moment van toetreding zal het Membership Action Plan worden ingezet
om de uitgenodigde landen te assisteren bij hun voorbereiding. Dit is relevant
voor zowel het EU-lidmaatschap als het NAVO-lidmaatschap, omdat Bulgarije
op dat punt nog het nodige huiswerk heeft te doen.De heer Blaauw sprak over ISAF en NAVO. Bij ISAF III zullen Duitsland
en Nederland een leidende rol spelen. Hierin zal een zwaardere NAVO-voetafdruk
worden gezet. De regering vindt dit belangrijk in het kader van de mogelijkheden
die ISAF III en de NAVO bieden voor het genereren van strijdkrachten en het
delen van intelligence. Op dit moment is het wat te vroeg voor de vraag of
een en ander zal leiden tot een overname door de NAVO, maar er is steun voor
die discussie.De heer Blaauw (VVD):Ik had ook nog een vraag over de voortgaande uitbreiding van de NAVO:
wordt er al nagedacht over de verdere Balkan en, daarna, de Kaukasus? Hierin
zitten parallellen met de verdere uitbreiding van de EU, dat geef ik toe.Minister De Hoop Scheffer:U hebt gelijk als u vindt dat de NAVO net zoals de EU een gemeenschap
is die staat voor waarden. Ik verwijs kortheidshalve naar het antwoord dat
ik gaf aan de heer De Graaf en mevrouw Karimi, zij het dat binnen de EU die
discussie wat concreter wordt gevoerd dan binnen de NAVO.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik begin met een aantal aanvullende opmerkingen over de financiën.
Er leek verwarring te ontstaan naar aanleiding van het artikel in de Herald
Tribune. De kern is, denk ik, het verschil tussen commitments en betalingen.
Bij Berlijn en Kopenhagen gaat het om de committeringen, de verplichtingen.
Het artikel in de Herald ging over de concrete uitgaven, de betalingen. Dat
verklaart het verschil. Maar de Kamer moet zich niet rijk rekenen, want de
uitkomst van Kopenhagen, 40,8 mld, zal wel degelijk worden uitgegeven, ook
al kan dat nog na 2006.Een aantal woordvoerders maakte opmerkingen over het "optoppen": de ruimte
om bovenop de 25% directe inkomenssteun voor toetredende landen, meer steun
aan boeren te geven; met name Polen is daarbij genoemd. Laat ik vooropstellen
dat wij ook niet gelukkig zijn met die mogelijkheid. De Kamer weet wat de
inzet van de regering op dit punt was. De consequentie valt in zoverre mee
dat de ophoging niet uitsluitend komt uit het geld voor het platteland, waarover
we het eerder hadden: de extra optopping is eigen, nationaal geld. Ook is
afgesproken dat dit een tijdelijke zaak is. In het vorige debat ter voorbereiding
van de top gaf ik al aan dat als er een nationaal alternatief voor ophogingsmogelijkheden
zou zijn en de quota zouden worden verhoogd, je nog slechter uit zou kunnen
zijn, omdat dat structureel is. Tegen die achtergrond moet dit worden bezien,
maar het is glashelder dat dit niet onze keus was en het ons nog meer dwingt
om de midterm review, de echte landbouwhervormingen, op te pakken.De heer Timmermans (PvdA):Ik heb kennis kunnen nemen van de plannen van landbouwcommissaris Fischler
met betrekking tot de midterm review. Deze spraken mij zeer aan. Ik neem aan
dat de staatssecretaris namens het kabinet zijn steun kan uitspreken voor
de algemene lijn die in de plannen van commissaris Fischler zitten, die met
name gaan over het openstellen van de Europese markt voor producten uit ontwikkelingslanden.
Fischler gaat daarin vrij ver en ik neem aan dat de regering dit steunt.Staatssecretaris Nicolaï:Ja, wij steunen ten principale die lijn. Wij zullen met de Kamer nader
spreken over de concrete nieuwe voorstellen.Nog een aanvullende financiële opmerking met betrekking tot het naar
voren halen en het uitbetalen van het geld uit de structuurfondsen aan Polen.
Aan één zaak doet dit in ieder geval wel recht: Nederland heeft
bezwaar tegen het rondpompen van gelden uit de structuurfondsen tussen rijke
landen, maar bij Polen is dat natuurlijk niet het geval.De heer De Wit zegt zich zorgen te maken over de mogelijkheid dat toetredende
landen netto betalers zouden worden. Ik kan mij grotere zorgen voorstellen,
maar ik kan hem toch ook geruststellen. Er is namelijk gegarandeerd dat de
financiële positie van de toetredende landen tot 2006 niet achteruit
zal gaan ten opzichte van 2003.Mevrouw Karimi en de heren Timmermans, Rouvoet en De Wit hebben vragen
gesteld over de preaccessiesteun. Deze vragen komen neer op de vraag wat er
zal gebeuren met de beschikbare 3,1 mld euro toetredingssteun per jaar als die tien landen in 2004 zijn toegetreden en alleen Bulgarije,
Roemenië en Turkije nog voor deze steun in aanmerking komen. In totaal
gaat het om 9,3 mld euro voor drie jaar. Ik kan niet precies aangeven hoe
een en ander zich zal ontwikkelen, omdat de Commissie op dit moment overweegt
om de preaccessiesteun aan Turkije substantieel op te hogen. Die bedraagt
nu 177 mln euro en het is de verwachting dat de Commissie op heel korte termijn
zal voorstellen om die steun te verdubbelen.Met Bulgarije en Roemenië waren afspraken gemaakt. Die zijn bevestigd.
De pretoetredingssteun van deze landen zal ten opzichte van 2003 met respectievelijk
20, 30 en 40% toenemen. In totaal is hier een bedrag mee gemoeid in de orde
van grootte van 4 mld euro. Dat betekent dat er op dit moment nog een groot
bedrag resteert dat waarschijnlijk niet besteed zal worden. Er moet overigens
wel enige marge zijn voor bijvoorbeeld de problemen bij de ontmanteling van
kernreactoren. De gelden die overblijven, zullen terugvloeien naar de lidstaten.De heer De Wit heeft gevraagd naar de referenda in de kandidaat-lidstaten.
Het is de verwachting dat in alle toetredende landen een referendum zal worden
gehouden. De EU zal die referenda niet financieren. De kosten hiervoor zullen
dus door de toetredende landen zelf moeten worden gedragen.De heer Van der Staaij heeft een vraag gesteld over de zetelverdeling
in het Europees Parlement en meer in het bijzonder over de zetels voor Tsjechië
en Hongarije. Hierover was in feite al op 5 december een afspraak gemaakt,
want in het pakket dat op die dag door het voorzitterschap is gepresenteerd,
stond al dat beide landen er twee zetels bij zouden krijgen. Die afspraak
is bevestigd tot tevredenheid van alle partijen.De heer Van Aartsen vroeg naar het verankeren en verzilveren van de afspraak
over de vrijwaringsprocedures en meer concreet naar de afspraak van de heer
Zalm met commissaris Verheugen. Zijn vraag is ingegeven door zijn ontevredenheid
over de formulering in de tekst. De regering was wel tevreden, omdat wij aan
de opmerking over het belang van de monitoring hebben weten toe te voegen
dat de Commissie met vrijwaringsvoorstellen zal komen. Er staat namelijk:
de Commissie zal aan de hand van de toetsingsverslagen de nodige voorstellen
indienen. Dat klinkt vrij actief en als een concrete toezegging en zo is het
ook bedoeld. Misschien had de heer Van Aartsen gehoopt op een nog explicietere
formulering, waaruit nog duidelijker zou blijken dat hier de afspraak van
Zalm en Verheugen is verzilverd, maar dat is ons niet gelukt.De planning is hier van groot belang, omdat het zaak is dat de Commissie
op tijd inzicht verschaft in de terreinen die eventueel in aanmerking komen
voor uitsluiting van een toetredend land. Het is de bedoeling dat dit inzicht
een halfjaar voor de toetreding wordt gegeven. Dat is later dan oorspronkelijk
gepland, want de landen treden later toe. Ze treden nu per 1 mei toe en dat
betekent dat de Commissie in november van het jaar daarvoor moet aangeven
welke landen zodanig tekortschieten dat een vrijwaringsprocedure overwogen
of begonnen dient te worden. Ik wijs de heer Van Aartsen erop dat dit dus
speelt ten tijde van de ratificatie in de parlementen.De heer Van Dijk (CDA):Ik gun iedere partij en iedere persoon zijn overwinning, maar ik vraag
mij toch wel af wat het verschil is tussen de afspraak die ten tijde van de
top van Brussel is gemaakt en de afspraak van de heer Zalm met de heer Verheugen.
Die afspraken zijn volgens mij exact hetzelfde, want zoals de heer Nicolaï
aangeeft was al afgesproken dat de Commissie zou komen met een overzicht van
die zaken die niet voldoen aan de Europese regelgeving. Voor die terreinen
kon dus al tijdig een vrijwaringsclausule in het leven worden geroepen.Staatssecretaris Nicolaï:Ik beperk mij tot de rol van de regering. De regering heeft bereikt dat
er afspraken zijn gemaakt over de "safeguards". Verder heb ik de vragen van
de heer Van Aartsen beantwoord en geprobeerd om aan te geven hoe een en ander
is verankerd en verzilverd. Ik kan aan wat ik al zei, nog toevoegen dat de
regering, ingevolge haar eerdere toezegging, zal bevorderen dat de Kamer in
november en dus nog voor de ratificatie inzicht krijgt in de visie van de
Commissie. Als dat om de een of andere reden niet mogelijk is, zal de regering
haar verantwoordelijkheid nemen en de Kamer voor zover mogelijk uit eigen
beweging een indicatie geven.De heer Van Aartsen (VVD):Ik constateer dat er sinds Brussel grote vorderingen zijn gemaakt. Ik
denk dat de regering een goed resultaat heeft geboekt, waar zowel de heer
Verheugen als de heer Zalm kennelijk behoefte aan had. Ik hoop dat de heer
Van Dijk dat met mij eens is.Staatssecretaris Nicolaï:De Conventie was geagendeerd voor de Europese Raad, ook al was het uiteraard
niet het belangrijkste punt van discussie. Door de voorzitter van de Conventie
is verder een uiteenzetting gegeven. Bovendien heeft de heer Verhofstadt als
voorzitter van de Benelux het Beneluxstandpunt naar voren gebracht. Een goede
zaak is verder dat de discussie over de voorzitterschappen niet is behandeld.
Zoals de Kamer weet, lag er een stuk van het huidige voorzitterschap voor
over voorzitterschapsmodellen. De Nederlandse regering was daar niet gelukkig
mee, omdat wij vonden dat dit niet in de Europese Raad maar in de Conventie
zou moeten worden besproken. Deze discussie is dus helemaal niet behandeld.
Het wordt zelfs niet doorgestuurd naar de Conventie als een stuk van het voorzitterschap.
De Conventie krijgt dus alle ruimte.Op een lunch van de bewindslieden voor Europese Zaken is wel over de Conventie
gesproken. Tijdens deze lunch stond het Beneluxmemorandum misschien niet centraal,
maar het was wel een ijkpunt voor de discussie. Het is wellicht aardig om
te melden dat er door verschillende mensen positief op dit memorandum is gereageerd,
onder wie de vertegenwoordiger van de Duitse regering. Zelfs door de landen
die de ABC-voorstellen steunen, is aangegeven dat het best een beetje minder
kan dan in het huidige voorstel voor het voorzitterschap. Zij opperen nu dat
één voorzitter wellicht ook afdoende kan zijn. Wie weet komen
wij op een goed punt uit.De heren Timmermans en De Graaf hebben gevraagd op welke manier zal worden
gewerkt aan de herkenbaarheid, de effectiviteit, het democratisch gehalte
en de identiteit van de uitgebreide Unie. Dat zijn volgens
mij de kernwoorden. De echte opgave van de Conventie is inderdaad niet de
techniek, maar het gezicht van de Unie. Mensen moeten zien dat er met één
stem wordt gesproken en dat de Europese Unie krachtdadig, efficiënt en
snel kan opereren. Natuurlijk moet er ook de nodige aandacht worden geschonken
aan het democratisch gehalte. Dat raakt niet alleen aan het functioneren van
het Europees Parlement, maar zeker ook aan het functioneren van de nationale
parlementen. Juist de nationale parlementen moeten namelijk aangeven of iets
een zaak van Europa of van het eigen land is.De minister-president heeft al gereageerd op vragen die gesteld zijn over
de consequentie van de Conventie voor de planning van de IGC. Ter aanvulling
zeg ik dat het tijdstip waarop de IGC plaatsvindt in de eerste plaats zal
afhangen van de uitkomst van de Conventie zelf. Als de uitkomst eenduidig
is, volgt de IGC sneller dan wanneer er verschillende mogelijkheden uitkomen.
Ten tweede zal het afhangen van de mate waarin het stuk dat uit de Conventie
komt, wordt gedragen. Veel verschil van inzicht geeft ook reden tot het nemen
van meer ruimte voor de voorbereiding van een IGC. Sowieso hebben sommige
landen expliciet de behoefte aan ruimte om ná de uitkomsten van de
Conventie en vóór de IGC in eigen land de dialoog aan te gaan
met het parlement en de publieke opinie. Dit derde aspect is ook door de heer
Timmermans naar voren gebracht. Inderdaad vinden de ooit door het Verenigd
Koninkrijk genoemde zes maanden nu niet meer zo'n gehoor. Daar tegenover staan
wel de minimaal drie maanden van Zweden. Er zijn dus wel degelijk landen die
concreet en expliciet vragen om een periode tussen de uitkomsten van de Conventie
en het begin van de IGC.De heer Timmermans (PvdA):Weet de regering al welke landen voornemens zijn een referendum te organiseren
over de resultaten van de IGC volgend op de Conventie?Staatssecretaris Nicolaï:Nee, dat weet de regering nog niet. Ik weet ook niet of elk land dat al
voor zichzelf heeft uitgemaakt en ik geloof dat hierover in Nederland ook
nog enige discussie is. Wij houden dat wel in de gaten, omdat het veel te
maken heeft met de planning. De heer Timmermans heeft daarin gelijk.Een laatste aspect dat maakt of de IGC snel of minder snel gehouden kan
worden, is natuurlijk de volstrekt volwaardige deelname van de kandidaat-lidstaten
aan de IGC die gegarandeerd moet zijn. Het blijft zo dat de planning van de
IGC het resultaat moet zijn van een inhoudelijke discussie en niet van het
prestige van het Verdrag van Rome of het Verdrag van Rotterdam. Sterker nog:
je kunt dat zelfs scheiden, want je hoeft het op de IGC gesloten verdrag niet
per se te vernoemen naar de plaats waar je het sluit.Ik wil tot slot een algemene opmerking maken omdat er algemene vragen
zijn gesteld over de gang van zaken. De heer Van Dijk stelde aan de orde,
want zijn opmerking was meer gericht tot de Kamer dan tot het kabinet, hoe
de voorbereidingen van de Europese Raden het best vorm zouden kunnen krijgen.
Hij noemde daarbij de volgende voorjaarstop en wees op de Lissabonstrategie.
Dat is in ieder geval een aardig voorbeeld. Wij hebben vandaag een brief uit
laten gaan naar aanleiding van een verzoek van de Kamer waarin wij precies
aangeven wat de stappen zijn. Ook inhoudelijk hebben wij aangegeven wat de
richting zal zijn, zodat dit de Kamer maximale mogelijkheden geeft om te bepalen
wanneer de Kamer daar op welke manier met de regering over zou willen praten.
De notitie Verantwoord uitbreiden was een voorbeeld van een dergelijke agenda
met inhoud en dit geldt ook voor de oorspronkelijke notitie Europa in de steigers
voor de Conventie.Ten aanzien van een algemeen oordeel constateer ik dat er veel positieve
woorden zijn gesproken. De heer Rouvoet complimenteerde de regering met de
bescheiden rol. De heer Palm draaide dat om, want hij vond juist dat Nederland
nauwelijks een rol heeft gespeeld en dat bedoelde hij geloof ik niet positief.
Ik kan uit eigen ervaring zeggen dat wij in Kopenhagen de nodige complimenten
hebben gekregen. Dat was echter niet zozeer vanwege de bescheiden rol van
Nederland, maar eerder vanwege de constructieve en voortrekkende rol met betrekking
tot het geld en het niet noemen van een datum voor het begin van de onderhandelingen
met Turkije.De heer Timmermans (PvdA):Is de staatssecretaris het na deze ervaring met mij eens dat een constructieve
opstelling van Nederland op de lange termijn veel positiever uitpakt voor
de positie van ons land, dan dreigen met een veto of een blokkerende, niet-constructieve
opstelling?Staatssecretaris Nicolaï:Ik denk dat deze regering pal staat voor een constructieve houding. Wij
hebben daarvoor pal gestaan, wij staan daarvoor pal en wij zullen daarvoor
pal blijven staan. Ook over onze opstellingen bij de vorige top hebben wij,
zoals de minister-president heeft aangegeven, de nodige complimenten gekregen.De heer De Graaf (D66):Ik heb bij dit kabinet inderdaad een constructieve houding waargenomen
ten aanzien van de uitbreiding, zij het dat ik buitengewoon verbaasd was over
de uitlatingen die de staatssecretaris vorige week deed in een radio-uitzending.
Volgens hem was er formeel sprake van allerlei besluiten, maar als het aan
hem lag was Europa nog lang niet klaar voor de uitbreiding. Ik heb daarover
schriftelijke vragen gesteld aan de minister-president en heb hem gevraagd
deze vóór vandaag te beantwoorden. Het kan zijn dat dit inmiddels
is gebeurd, maar dan heb ik het antwoord vanochtend niet kunnen zien, omdat
ik met de bewindslieden in debat was. Nu kan ik het echter aan de staatssecretaris
zelf vragen. Wat behelsde die uitlatingen van hem en waarom deed hij die?Staatssecretaris Nicolaï:Dit is inderdaad een doublure met wat de minister-president schriftelijk
heeft laten weten, maar ik wil dit hier graag mondeling melden. Die uitlatingen
betroffen de Conventie en het belang van snel en goed hervormen van de Europese
Unie, juist vanwege de uitbreiding en de druk die dat zet op deze hervorming.
In die zin is de Europese Unie niet klaar, want wij hebben niet voor niets
een Conventie om ervoor te zorgen dat de boel ook met 25 leden daadkrachtig,
efficiënt, effectief, democratisch enz. zal lopen.De heer De Graaf (D66):Ik vind dat niet erg overtuigend, vooral niet als ik de staatssecretaris
eraan herinner dat hij in hetzelfde interview zei dat de Nederlandse regering
eigenlijk geen mogelijkheid meer had om uitbreiding tegen te houden, omdat
het vorige kabinet dat al had vastgelegd. Uit uw uitlatingen doemt het beeld
op van een staatssecretaris die er eigenlijk zelf helemaal niet in gelooft,
maar moet meewerken omdat hij nu eenmaal op die post is benoemd. Vindt hij
dat niet treurig?Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik vrees dat dit een herhaling van al onze vorige debatten
vergt. Dat wilt u vast niet en zal waarschijnlijk ook de bedoeling niet zijn.
Ik denk dat deze regering stap voor stap heeft aangegeven hoe wij én
kritisch én constructief – want dat hebben wij gecombineerd,
mijnheer De Graaf – naar de uitbreiding hebben gekeken. Ik denk dat
de heer De Graaf ook heeft gezien dat de ruimte die deze regering had om kritisch
te kijken naar de individuele toetsing, ook ten volle is benut. Misschien
heeft de regering zelfs een fractie meer proberen te benutten dan hier en
daar in de Kamer gewaardeerd werd. Uiteindelijk heeft dit geleid tot het resultaat
dat er nu ligt.Staatssecretaris Van der Knaap:Voorzitter. Als vierde spreker in dit debat is er voor mij weinig gras
over, zeker nu de minister van Buitenlandse Zaken uitvoerig is ingegaan op
de gebeurtenissen op de NATO-top in Praag. Hulde daarvoor. Er blijft eigenlijk
maar één punt over en dat heeft te maken met taakspecialisatie.
Over taakspecialisatie hebben wij echter twee weken geleden uitvoerig gesproken
in het debat over de begroting van Defensie en daarom kan ik mijn bijdrage
hierbij laten.De voorzitter:Dit is een aangename verrassing voor een voorzitter, maar ik weet niet
of het dat voor de Kamer ook is. Ik heb begrepen dat de overgrote meerderheid
van de fracties geen behoefte heeft aan een tweede termijn. Alleen de heer
Palm wenst gebruik te maken van zijn tweede termijn om een motie in te dienen.De heer Palm (LPF):Voorzitter. Om nog eens te markeren hoezeer de Lijst Pim Fortuyn hecht
aan het oordeel van de bevolking over een zo belangrijke kwestie als de uitbreiding
van de Europese Unie, dient de LPF-fractie daarover een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat alle kandidaat-lidstaten en diverse lidstaten zich in
een referendum over toetreding tot de Europese Unie kunnen of hebben kunnen
uitspreken;voorts constaterende dat in het regeerakkoord is opgenomen dat de uitbreiding
van de Europese Unie met 10 nieuwe lidstaten niet zonder levendig maatschappelijk
debat zou plaatsvinden;overwegende dat een referendum de mogelijkheid biedt om het democratisch
draagvlak van het besluit te vergroten;van oordeel dat daarom een raadgevende volksraadpleging over de uitbreiding
wenselijk is voordat definitief over ratificatie van het toetredingsverdrag
wordt besloten;verzoekt de regering, de uitbreiding van de Europese Unie met 10 nieuwe
landen aan een raadplegend referendum te onderwerpen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Palm. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 207(21501-20).De heer De Graaf (D66):Wat voegt deze motie toe aan de eerder door de Kamer aangenomen motie
van mijn hand, waarin de wenselijkheid wordt uitgesproken van een referendum
over de uitbreiding? Is deze motie niet gewoon een herhaling van zetten en
dus nutteloos?De heer Palm (LPF):Mij bereiken wat tegenstrijdige berichten. Voor zover ons bekend, is alleen
een motie in stemming gebracht over een inventarisatie van mogelijkheden voor
een referendum. Dat was de motie-De Graaf naar aanleiding van het debat van
23 oktober. Ik denk niet dat mijn motie een herhaling van zetten is, maar
ik zal binnen de fractie hierover nader overleg voeren.De LPF-fractie overweegt voorts om bij het uitblijven van voldoende steun
voor die motie een volksinitiatief te organiseren over de uitbreiding van
de Europese Unie.Minister Balkenende:Mevrouw de voorzitter. Het is inderdaad een eigen oordeel van de Kamer
over de verhouding tussen deze motie en de eerder door de heer De Graaf ingediende
motie. Uit mijn betoog vloeit voort dat ik aanvaarding van deze motie moet
ontraden op grond van onze visie op het fenomeen referendum in algemene zin,
maar ook vanwege de consequenties die dit zou hebben voor het proces van verdere
uitbreiding. Namens het kabinet ontraad ik dus aanvaarding van deze motie.Ik wil van deze gelegenheid gebruikmaken om in te gaan op de opmerking
van mevrouw Karimi over de NAVO-top. Ik heb wel een opmerking gemaakt over
de Amerikaanse veiligheidsstrategie. Dat was niet in relatie tot de pre-emptieve
aanval, maar wel omdat in die strategie wordt gewezen op de betekenis van
ontwikkelingssamenwerking bij het bereiken van stabiliteit. Het lijkt mij
goed om deze precisering aan te brengen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, op een later moment te stemmen over de ingediende motie.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 13.40 uur tot 14.00 uur geschorst.Voorzitter: WeisglasDe voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen
geen bezwaren zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen
heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-2499-2525.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl