Behandeling van het rapport van de Tijdelijke commissie onderzoek financieel stelsel (31980, nr. 4) (debat met de commissie)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 99
 
 
 
 Rapport Tijdelijke commissie onderzoek financieel stelsel
 Aan de orde is de behandeling van: het rapport van de
Tijdelijke commissie onderzoek financieel stelsel (31980, nr.
4) (debat met de commissie).
 
 Ik heet de Tijdelijke commissie onderzoek financieel stelsel, in de wandelgangen
de commissie-De Wit genoemd, welkom. De samenstelling is iedereen bekend,
zij het dat mevrouw Neppérus namens de VVD-fractie zojuist in deze
commissie is benoemd. Achter de commissie zitten verschillende adviseurs.
Om misverstanden te voorkomen, wijs ik erop dat de heer Cramer daar zit in
zijn kwaliteit als adviseur van de commissie. Vandaag houden wij de eerste
termijn van de Kamer. Ik geef als eerste het woord aan de heer Irrgang namens
de SP.
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Voorzitter. Morgen is het op de kop af twee jaar geleden dat de kredietcrisis
een systeemcrisis werd. Op 15 september 2008, morgen precies twee jaar
geleden, veranderde de wereld. Achteraf bezien kwam met het faillissement
van Lehman Brothers een einde aan een ontwikkeling die zeker drie decennia
heeft geduurd waarin de financiële sector wereldwijd enorm groeide en
steeds minder gereguleerd werd.
 Het precieze begin ervan is moeilijk te bepalen. Begin jaren tachtig ligt
voor de hand, toen in Europa en de VS het privatiserings- en dereguleringsdenken
de overhand kreeg. Het Verenigd Koninkrijk begon toen met een vergaande deregulering
van de financiële sector en stond daarmee aan de wieg van het succes
en het latere falen van de Londense City.
 Maar je kunt het begin ook al eerder plaatsen. Het einde van het Bretton
Woodssysteem van vaste wisselkoersen in 1971 en het besluit van de VS om het
internationale kapitaalverkeer van dat land te liberaliseren. Of nog eerder,
begin jaren zestig, toen in Londen de offshore eurodollarmarkt gecreëerd
werd. Hoe dan ook, dit systeem vond zijn Waterloo in de systeemcrisis die
eind 2008 begon en waarvan op dit moment onduidelijk is of deze crisis gepasseerd
is en wat ervoor in de plaats komt.
 Als gevolg van deze crisis moest de Nederlandse overheid in 2008 bijna
letterlijk van de ene op de andere dag zo'n 30 mld. in het Nederlandse financieel
systeem pompen. Maar de werkelijke schade voor de Nederlandse burger als gevolg
van het falende financiële systeem, is veel en veel groter geweest. De
economie kwam en bevindt zich nog steeds in een crisis die zich nog het beste
met de jaren dertig laat vergelijken. Honderdduizenden mensen verloren hun
baan. Pensioenen konden niet geïndexeerd worden en dreigden zelfs te
worden verlaagd. In de overheidsfinanciën laat de crisis door oplopende
uitgaven en dalende inkomsten een gat van tientallen miljarden achter. Dat
moet uiteindelijk door de burger betaald worden door middel van bezuinigingen
en lastenverzwaringen.
 Er zijn dus wel om minder belangrijke redenen parlementaire onderzoekscommissies
ingesteld. De SP-fractie heeft in oktober 2008 vrijwel direct voor een dergelijk
onderzoek gepleit met overigens een sterke voorkeur voor de vorm van een parlementaire
enquête. Mijn fractie is daarom verheugd over het feit dat het eerste
deel van het onderzoek, nu twee jaar na het begin van de crisis, door het
parlement kan worden besproken. Het rapport dat er nu ligt, geeft niet alleen
een goed inzicht in de oorzaken van de financiële crisis, maar het geeft
ook een aantal breed gedragen conclusies waarop kan worden voortgebouwd. Het
laat ook zien dat de aanvankelijke vrees van sommige regeringspartijen om
het parlementaire onderzoek te starten, onnodig was.
 Onze vrees is veel meer dat het gevoel van urgentie om het financieel
systeem fundamenteel te hervormen, begint weg te ebben. Bankiers krijgen bonussen
alsof het 2007 is. In Bazel worden aanscherpingen afgesproken en we gaan weer
over tot de orde van de dag, althans dat lijkt zo te zijn.
 De commissie zegt dat belangrijke factoren die als bron van de crisis
in het financieel stelsel hebben gefungeerd, nog steeds aanwezig zijn. Ze
zegt dat er nu iets moet gebeuren omdat we anders een herhaling krijgen die
mogelijk nog ingrijpender zal zijn. Tegelijkertijd horen we de bankenlobby
steeds roepen: "Er gebeurt al zo veel, we moeten oppassen voor stapeling."
Acht de commissie het gevaar groter dat er te weinig gebeurt of dat er te
veel gebeurt?
 Is de commissie het ermee eens dat het in eerste instantie niet gaat om
dat er veel gebeurt, maar dat datgene gebeurt wat er moet gebeuren? Ofwel,
liever één effectieve maatregel, dan tien gedragscodes met een
hoog symbolisch gehalte? Denkt de commissie dat herhaling van de crisis nog
steeds mogelijk is, ondanks wat er nu in de diverse internationale gremia
wordt besproken en de maatregelen die het kabinet voorstelt?
 Een van de oorzaken is volgens de commissie dat commerciële belangen
steeds meer de boventoon voerden, waardoor er steeds minder naar de risico's
werd gekeken. Dit is mede gekomen door toenemende druk van aandeelhouders
om aandeelhouderswaarde te creëren. De commissie stelt dat de afgelopen
jaren het Angelsaksische model steeds meer in zwang is geraakt. Dit is een
probleem dat verder reikt dan de financiële sector. Ziet de commissie,
naast bijvoorbeeld maatregelen als loyaliteitsdividend, nog mogelijkheden
om de balans tussen aandeelhouder en onderneming te herstellen? Erkent de
commissie dat door diverse wettelijke maatregelen, ook in Nederland de positie
van de aandeelhouder is versterkt? Als de commissie een te grote focus op
aandeelhouderswaarde als een van de oorzaken ziet, is dan ook niet de logische
conclusie dat de invloed van aandeelhouders eveneens in Nederland zou moeten
worden beperkt?
 De commissie wijst ook de liberalisering van de financiële markten
aan als een van de oorzaken van de crisis. Internationale markten werden vrijgemaakt,
waardoor de mogelijkheden om internationaal te opereren veel groter zijn geworden.
Gecombineerd met deregulering in met name de Verenigde Staten, leidde dat
tot een aanzienlijke stijging in het genomen risico. Hoe is het volgens de
commissie gekomen dat regeringen en financieel toezichthouders daarvoor geen
oog hebben gehad? Waarom is men blind met deze ideologische wind mee gewaaid?
Het lijkt alsof de commissie deze liberalisering vooral ziet als iets wat
buiten Nederland gebeurde. Nederlandse banken maakten gebruik van de door
die liberalisering buiten Nederland toegenomen ruimte en importeerden daarmee ook risico's voor het Nederlandse financiële systeem. Onder
andere bij ING en AEGON hebben we dat gezien. Maar beschrijft de commissie
op pagina 128 van het eindrapport ook niet heel precies hoe in Nederland in
drie stappen, in 1997, 2002 en in 2004, de belemmeringen in de wet- en regelgeving
werden weggenomen om schulden te securiseren? Dat was toch ook deregulering
in Nederland, waarvan onder meer de DSB Bank gebruik maakte? Het Europees
paspoort voor bijkantoren is toch een vorm van Europese deregulering die maakte
dat het voor DNB moeilijker was om bij Icesave in te grijpen? De president-directeur
van de Nederlandsche Bank was toch voorzitter van het Basels Comité
dat met nieuwe Basel II-regels kwam, die het voor ING mogelijk maakten om
vele miljarden minder aan kapitaal aan te houden? Volgens de commissie is
het gebrek aan onderkenning van macro-economische risico's een andere belangrijke
oorzaak. Wij moeten voorkomen dat weer niet op de risico's gelet gaat worden
als later op enig moment de bomen weer niet hoog genoeg kunnen groeien. De
commissie doet daarom de aanbeveling dat DNB en het Centraal Planbureau de
regering en het parlement regelmatig informeren over macro-economische risico's
in het financieel stelsel. Ook in aanbeveling 20 leest mijn fractie dat het
geen kwaad kan om vaker met de toezichthouders te praten en ook dat lijkt
mij en de SP-fractie verstandig. Hoe beoordeelt de commissie de brief van
vorige week donderdag waarin de minister aangeeft dat de toezichthouders,
DNB en AFM, niet met ons mogen praten? Dat was een verzoek van de vaste commissie
voor Financiën.
 De commissie-De Wit zegt voorstander te zijn van een nauwgezette naleving
van de Code Banken en de controle daarop. Zij zegt vervolgens: "Een wettelijke
regeling ter vervanging van de aanbevelingen in de Code Banken blijft daarbij
zo nodig in beeld. In de praktijk zien wij dat het proces hierdoor eindeloos
lang gerekt kan worden. De commissie beveelt daarom ook aan dat de sector
snel resultaten laat zien." Aldus het rapport. De vraag is dan natuurlijk:
Hoe snel is snel volgens de commissie? Moeten wij als Kamer niet een hard
tijdpad afspreken met concrete resultaatverplichtingen voor de sector? Graag
verneem ik hierop een reactie.
 Er is een aantal zaken waarom mijn fractie, net als de commissie, twijfels
heeft bij de Code Banken. Zo is de Code Banken op bepaalde punten al zwakker
dan de adviezen van de commissie-Maas waarop de code gebaseerd is. Zo komt
de aanbeveling van de commissie-Maas om bij geen winst ook geen bonus uit
te keren aan het bestuur en de eerste managementlaag niet terug in de Code
Banken en laat de Code Banken een uitzondering voor een vertrekvergoeding
van twee jaarsalarissen in stand, in plaats van één jaarsalaris.
Zo zijn meer punten te noemen. Hoe beoordeelt de commissie die afzwakking
de afzwakking in de Code Banken ten opzichte van de commissie-Maas?
 Verder is de monitoringcommissie voor de Code Banken samengesteld door
de NVB, de lobby van Nederlandse banken, in samenwerking met het ministerie
van Financiën. Wij vragen ons af of een commissie die onder een zo grote
invloed staat van de lobby van de financiële sector, een belanghebbende,
zelf in staat is een juist beeld neer te zetten van de mate waarin de code
wordt nageleefd en open zal staan voor noodzakelijke aanscherpingen van de
code. Deelt de commissie die zorg? Bij de corporate govemance code zagen wij
ook al dat een slechte naleving plaatsvindt van de principes die met beloningen
te maken hebben. De naleving werd als geheel echter als "goed" aangemerkt,
omdat alle elementen op één grote hoop werden gegooid. Zouden
wij daarom niet moeten afspreken dat naleving op álle gebieden goed
moet zijn? Wij moeten voorkomen dat een paar principes niet worden nageleefd
die van cruciaal belang zijn terwijl gemiddeld genomen wel goed wordt nageleefd.
 Mijn fractie is het overigens eens met de commissie als zij stelt dat
onder naleving niet het "leg uit"-principe wordt verstaan. Naleven is naleven.
De commissie ziet ook graag dat er sancties komen als banken ten onrechte
gebruikmaken van de "leg uit"-opties. Bedoelt zij daarmee dat de monitoringcommissie
sancties moet kunnen opleggen of dat de toezichthouders dat moeten kunnen?
Is de commissie bereid om in deel 2 van haar onderzoek ook een oordeel te
vellen over de ervaringen tot dan toe met de Code Banken en de monitoring
ervan?
 Op het gebied van beloningsbeleid beveelt de commissie het stellen van
aanvullende regels op de Code Banken aan. Bedoelt zij hiermee dat bijvoorbeeld
de wetgever aanvullende regels moet stellen? Of zouden banken dat zelf moeten
doen? Acht de commissie het kabinetsinitiatief over het wettelijk verankeren
van de claw back voldoende? Ik hoor graag op dat punt een reactie.
 De commissie merkt terecht op dat er een cultuur- en gedragsverandering
in de financiële sector nodig is. Het voorstel waarbij banken een plan
gaan maken voor het invulling geven aan hun maatschappelijke verantwoordelijkheid,
en waarin zij vertellen hoe zij zorg gaan dragen voor een duurzame ontwikkeling
op sociale, ethische en milieuaspecten, klinkt sympathiek. Hoe vrijblijvend
mag dit echter zijn? Betekent dit dat banken kunnen zeggen: we doen dat al,
maar we willen best voor jullie nog een stuk daarover schrijven? Dat is natuurlijk
een risico. Of betekent dit dat we werkelijk een gedragsverandering op deze
terreinen mogen verwachten die ook toetsbaar is? Is het reëel van financiële
instellingen, die deze zaken tot nu toe te veel hebben veronachtzaamd, te
verwachten dat zij geheel op eigen kracht hun gedrag fundamenteel veranderen?
Met andere woorden, wat is de stok achter de deur waardoor zij er ook echt
werk van gaan maken?
 De commissie heeft binnen korte tijd veel informatie naar boven moeten
halen. Hoe kijkt zij daarop terug? Heeft zij altijd alle benodigde gegevens
kunnen krijgen? De toezichthouders van België en IJsland waren uitgenodigd
voor een gesprek, maar hebben de uitnodiging afgeslagen. Welke redenen hebben
zij daarvoor gegeven? Zouden juist deze toezichthouders niet de verantwoordelijkheid
moeten voelen om een bijdrage te leveren aan het verkrijgen van inzicht van
het Nederlandse parlement in wat er is gebeurd?
 Het is lastig om goed inzicht te krijgen in het interne proces van toezichthouders.
Op het antwoord op de vraag of en, zo ja, in welke mate de toezichthouders
in Nederland zich werkelijk hebben verdiept in de Amerikaanse markt van riskante
hypotheken, hebben wij bijvoorbeeld geen kijk. Heeft men zich erin verdiept
in hoeverre Nederlandse financiële instellingen daaraan waren blootgesteld?
Wie houdt in de gaten of de financiële instellingen hun werk eigenlijk
wel goed doen? In hoeverre is sprake van "regulatory capture" of, in goed
Nederlands, in hoeverre komen toezichthouders onder de plak
te zitten van de bankenlobby? Wie houdt toezicht op de toezichthouders?
 Op het punt van de interne verbetering bij toezichthouders beveelt de
commissie aan om intern en extern kritisch te kijken naar de toezichtcultuur.
Wij steunen deze aanbeveling van harte. DNB heeft onlangs een plan gemaakt
om de cultuur bij de bank te veranderen. Wat is het oordeel van de commissie
over dat plan?
 Ook de oproep om te komen tot meer transparantie en de oproep om de grenzen
van de geheimhoudingsbepaling op te zoeken, steunt de SP-fractie. De minister
heeft in zijn brief bij het rapport van de commissie-Scheltema gesteld in
ieder geval voor failliete ondernemingen de grens te hebben opgezocht en de
wet te willen aanpassen. Kan hij naar het oordeel van de commissie de grenzen
ook verder opzoeken voor nog actieve ondernemingen, dus voor ondernemingen
die niet failliet zijn gegaan? Wij krijgen de indruk dat de commissie daarbij
denkt aan een jaarlijkse rapportage over de solvabiliteitspositie van onder
toezicht staande banken. Is die indruk juist? Heeft de commissie daarover
nog andere ideeën? Deelt zij onze indruk dat in andere landen een wat
ruimere praktijk bestaat met betrekking tot het melden dat er een gedragsonderzoek
loopt naar bepaalde partijen of producten. De SP-fractie zou het goed vinden
als de AFM daarvan in voorkomende gevallen sneller melding maakt.
 De commissie is van mening dat bij financiële innovaties nieuwe financiële
producten een geformaliseerd productgoedkeuringsproces moeten doorlopen. Welke
rol zouden de toezichthouders DNB en AFM daarin precies moeten hebben? Moeten
zij zich beperken tot een oordeel over het proces, of vindt de commissie het
wenselijk dat de toezichthouders ook nog enige bemoeienis hebben met nieuwe
producten zelf? Is de commissie het ermee eens dat dit er in ieder geval toe
moet leiden dat de toezichthouders in een veel vroegere fase op de hoogte
worden gesteld van producten in ontwikkeling? Wat vindt de commissie van de
voorkeur van mijn fractie om een meldplicht voor het aanbieden van nieuwe
financiële producten bij de AFM in te stellen, zodat zij zo nodig snel
kan handelen en ingrijpen?
 Met betrekking tot de kredietbeoordelaars stelt de commissie dat er sprake
is van een belangenconflict, omdat zij worden betaald door de instellingen
waarvoor zij de risico's van de financiële producten beoordelen. De commissie
pleit voor internationaal toezicht op de kredietbeoordelaars, maar de nieuwe
regels in Europa laten die dubbele pet vooralsnog ongemoeid. Deelt de commissie
onze analyse dat dit onvoldoende is?
 De hardste conclusies trekt de commissie naar aanleiding van ABN AMRO
en Icesave. Toenmalig minister Bos heeft zijn beleidsmatige ruimte om een
eigenstandige macroprudentiële of systeemafweging te maken over de afgifte
van een verklaring van geen bezwaar bij ABN AMRO weloverwogen kleiner gemaakt
dan mogelijk was. Er was dus ruimte om de verkoop en opsplitsing van ABN AMRO
tegen te houden, ondanks dat minister Bos en Wellink dat altijd ontkend hebben.
Weloverwogen! Toenmalig minister Bos heeft dus bewust voor een beleidslijn
gekozen waarmee het vrijwel zeker was dat er ja zou worden gezegd tegen het
consortium dat ABN AMRO wilde overnemen en opsplitsen. Voor deze opstelling
is gekozen omdat eerdere uitspraken van de president van de Nederlandsche
Bank tot grote commotie hebben geleid, zo staat in het rapport. De schijn
van politieke tussenkomst moest blijkbaar tot elke prijs worden voorkomen.
Hoe beoordeelt de commissie die redenering? Mogen wij van een minister en
van een president van de centrale bank niet verwachten dat zij standvastig
zijn en eventuele verkeerde beeldvorming naast zich neerleggen?
 De vraag rijst ook bij wie de commotie precies ontstond. Onze indruk is
dat Wellink met zijn eerste uitspraken over de onwenselijkheid van het opsplitsen
van ABN AMRO vooral kritiek kreeg uit de financiële sector zelf, die
vervolgens werd geëchood door de marktfundamentalistische eurocommissaris
McCreevy. De man in de straat in Nederland zal niet hebben staan juichen om
het opknippen van een nationaal icoon. Heeft de commissie hiernaar gekeken
en is onze indruk juist dat er vooral bezorgdheid was over de reacties uit
de financiële sector en vanuit de Europese Commissie?
 DNB was – gelukkig zou je bijna zeggen – kritisch, maar helaas
heeft dit niet geholpen. Volgens de commissie waren er wel degelijk redenen
om de verklaring van geen bezwaar af te wijzen; de zogenaamde gaatjes, waar
de heer Wellink het over had. DNB heeft deze gaatjes echter zelf actief staan
dichtmaken. Is het de commissie duidelijk geworden waarom DNB voor deze opstelling
heeft gekozen? Was het de druk vanuit de ministeries of waren er andere redenen?
Wat vindt de commissie van de gekozen systematiek bij de verklaring van geen
bezwaar? Daarmee bedoelen wij dat het consortium voor elk stapje steeds opnieuw
toestemming moest vragen. Is dit nog een punt geweest in het onderzoek en
kom je zo niet snel op een weg waarop je niet meer terug kan?
 ABN AMRO heeft in 2004 zijn beschermingsconstructies ontmanteld. Wat is
het oordeel van de commissie daarover? Zouden systeembanken zichzelf niet
moeten kunnen beschermen tegen vijandige overnames? DNB heeft dit nooit aangekaart
bij ABN AMRO. Is dit nog een punt geweest in het onderzoek?
 Een belangrijke aanbeveling van de commissie naar aanleiding van de ABN
AMRO-zaak is het opnemen van een toets op financiële stabiliteit bij
overnames en fusies. De toets, zoals die nu in de wet staat, vervalt door
de zogenaamde Antonvenetarichtlijn. De minister stelt in de memorie van toelichting
op de implementatiewet dat een dergelijke toets nog steeds mogelijk is, maar
zijn interpretatie is naar het oordeel van mijn fractie erg beperkt. Hoe beoordeelt
de commissie de interpretatie van de minister? Als ik het antwoord op pagina
16 van de antwoorden op de schriftelijke vragen aan de commissie goed lees,
dan is de commissie het niet met de minister eens en vindt zij dat Nederland
in de Ecofin zou moeten voorstellen om de richtlijn te wijzigen. Is die indruk
juist?
 In de Icesavezaak heeft de Nederlandsche Bank zich ook zeer terughoudend
opgesteld. Er was wel degelijk ruimte om eerder in te grijpen. Het rapport
geeft ook duidelijk de problemen met Home Country Control aan. Het is ook
hier opvallend dat de president-directeur van DNB blijft volhouden dat hij
juridisch niet anders kon, terwijl de commissie er naar onze mening terecht
op wijst dat er wel degelijk mogelijkheden waren om eerder in te grijpen.
DNB greep uiteindelijk in zonder dat de liquiditeitsregels werden overtreden
en illustreerde daarmee dat DNB ook kan ingrijpen als er een gevaarlijke ontwikkeling
in de solvabiliteit wordt gezien die consequenties zullen hebben voor de liquiditeit.
En dat is precies wat voortdurend ontkend werd door president-directeur
Wellink. Dit staat nog los van het zwakke optreden rondom de toetreding van
Icesave tot het Nederlandse depositogarantiestelsel. De commissie wijst hier
ook op.
 De president-directeur van de Nederlandsche Bank heeft bijna meteen na
het verschijnen van het rapport van de commissie-De Wit de conclusies over
het optreden van DNB bij ABN AMRO en Icesave van tafel geveegd. Dat is herhaald
in de brief van 27 mei. Volgens de SP-fractie is dit niet alleen een
grote miskenning van het goede werk van de commissie, maar ook symptomatisch
voor het gebrek aan besef bij de Nederlandsche Bank dat er grote fouten zijn
gemaakt en dat de werkwijze dient te veranderen. Dezelfde tekortkomingen zijn
in juni onderstreept door de commissie-Scheltema met betrekking tot het faillissement
van de DSB Bank. Wat vindt de commissie van de reactie van DNB op haar conclusies
over ABN AMRO en Icesave?
 Tot slot. Ook namens mijn fractie wil ik graag mijn waardering uitspreken
voor het vele en goede werk van de commissie. Voor de SP-fractie was het de
eerste keer dat zij een voorzitter van een parlementaire onderzoekscommissie
mocht leveren. In alle bescheidenheid vinden wij dat de voorzitter het goed
gedaan heeft. Er ligt een goed rapport, met snoeiharde conclusies over waar
het toezicht tekortgeschoten heeft. Om die reden hopen wij dat de commissie
bereid is om met gezwinde spoed haar werk voort te zetten met het tweede deel
van het onderzoek dat betrekking heeft op het crisismanagement van de overheid
in de periode na 15 september 2008. Wij wensen de commissie hierbij alvast
veel succes toe. Onze voorkeur is en blijft een parlementaire enquête.
Hiervoor lijkt inmiddels unanieme steun in de Kamer te bestaan. Dit lijkt
de SP-fractie eens en temeer een blijk van waardering voor het goede werk
van de parlementaire onderzoekscommissie, beter bekend als de commissie-De
Wit.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Voorzitter. Een mooi ouderwets woord is het woord "breidelen". Het wordt
eigenlijk alleen maar gebruikt in de verbogen vorm "ongebreideld". Klassiek
werd het ook wel gebruikt in "het breidelen van de markt" of "het breidelen
van het kapitalisme", wat nodig is in geval van marktfalen.
 Wij staan hier omdat wij terugkijken op de grootste economische crisis
in de afgelopen 80 jaar, die vervolgens oversloeg op de reële economie.
Dit maakte dat grote aantallen gezinnen hun huis kwijtraakten, dat bedrijven
failliet gingen en dat mensen hun baan verloren, net als het geld dat ze hadden
gespaard voor hun oude dag of om hun kinderen te laten studeren. De commissie
heeft in kaart gebracht hoe dit zo heeft kunnen komen. Ik denk dat het doel
van deze sessie is om te signaleren waar sprake was van marktfalen en welke
lessen wij daarvan kunnen leren voor hoe wij het voortaan niet meer moeten
doen.
 Allereerst wil ik de commissie-De Wit en ook alle betrokken medewerkers,
de onderzoekers en de geïnterviewden bedanken voor het uitstekende werk
en hen complimenteren met het bovendien buitengewoon goed geschreven rapport
dat hier voorligt; dank en complimenten. 
 In het eerste deel van mijn betoog wil ik de hele keten langsgaan: waar
zat het marktfalen dat de oorzaak was van deze crisis? Ik realiseer mij dat
ik hier sta als sociaaldemocraat en dat wij in de afgelopen 30 jaar een periode
hebben gezien waarin de zegeningen van de markt aan alle kanten werden geprezen.
Denk aan Reagan, aan Thatcher, ideologisch geïnspireerd door mensen als
Milton Friedman. Denk ook aan Hayek met zijn boek The road to serfdom, De
weg naar de slavernij. Men bejubelde de werking van de markt en vond elke
vorm van overheidsingrijpen eigenlijk een onderdeel van de weg naar de slavernij.
Dat was de agenda. De progressieve, linkse politiek werd hiermee in het defensief
gedrongen. Toen kwam deze crisis.
 Laat ik allereerst zeggen wat in mijn ogen niet de oorzaak van deze crisis
is, namelijk de hebzucht van bankiers. Dat is een te simpele verklaring, zeker
in een isolement. Hebzucht is van alle tijden. Adam Smith heeft ons al keurig
laten zien dat de bakker op de hoek ook niet het brood bakt omdat hij het
belangrijk vindt dat wij lekker eten, maar omdat hij zijn geld moet verdienen.
Ik denk dat er a priori geen reden is om aan te nemen dat mensen die bij een
bank werken, slechtere mensen zijn dan de bakker op de hoek.
 De interessante vraag is hoe het stelsel zo heeft kunnen groeien dat mensen
zich kennelijk aangezet voelden tot het doen van dingen waarvan wij als samenleving
veel schade hebben ondervonden. Er heeft overigens in de bankwereld inderdaad
een omslag plaatsgevonden. Oudere bankiers vertellen mij dat toen zij 30 jaar
geleden werden opgeleid, alle nadruk lag op degelijkheid en dat zij zelf tot
hun verbazing hebben gemerkt dat zij terechtkwamen in een wereld van snelle
jongens die snel het geld pakten en vervolgens vaak weer wat anders gingen
doen.
 Het eindrapport laat overtuigend zien dat het falen niet op een enkele
plek in de hele keten plaatsvond maar gedistribueerd. Laat ik proberen om
zeer in het kort de schakels van die keten langs te lopen. Natuurlijk begon
het allemaal in een startsituatie waarin er in de westerse wereld, met name
in Amerika, te veel geld was als gevolg van een handelsoverschot in China.
Daardoor was de rente laag en hadden mensen de indruk dat geld geen geld kostte.
 Ik kom op die keten. Het begint met de begrijpelijke wens van consumenten
om zo mooi mogelijke dingen te hebben. Het belangrijkste ding dat mensen hebben,
is hun huis, het onroerend goed. Ik kan me nog herinneren hoe het ging toen
ik mijn eerste huis kocht, kort na mijn afstuderen. Je zoekt een huis uit
bij een makelaar, je gaat naar de bank en dan hoop je dat je het mag kopen.
Jij gaat er namelijk van uit dat degene die dat aanbiedt, kan beoordelen of
jij kredietwaardig bent en of jij die lening ook werkelijk aankunt. Het marktfalen
zit daarbij in wat heet de "kennisasymmetrie": de mensen die het aanbieden,
hebben vaker met dat bijltje gehakt, terwijl jij als eenvoudige burger dat
niet elke dag doet. Bovendien verkijkt men zich op de lage instaprente –
overigens een onderwerp dat vandaag de dag nog speelt – waarbij de rente
opeens wat hoger blijkt te zijn wanneer je de hypotheek verlengt. Een belangrijk
verschil met de bakker op de hoek is dit: als bij de bakker op de hoek het
broodje niet aanstaat, ga je de volgende keer naar een andere bakker, maar
als tien jaar nadat je een hypotheek hebt genomen blijkt dat je de verkeerde
keuze hebt gemaakt, is het natuurlijk te laat om naar een andere bakker
van hypotheken te gaan. Ten slotte wordt de kans op foute producten nog vergroot
als de hypotheekadviseur provisie krijgt van degene die de hypotheek verstrekt,
terwijl de klant denkt dat het iemand is die hem of haar van advies dient.
Tot zover de eerste stap, de consument.
 De volgende stap is, met een moeilijk woord, de "securitisatie". Fannie
May en de anderen verkochten de verstrekte hypotheken gebundeld. Op een gegeven
moment werden niet alleen de hypotheken verkocht, maar zelfs alleen nog de
risico's op de hypotheken. Als het dan gaat om subprime hypotheken, hypotheken
die zijn afgesloten op een hoogte die mensen helemaal niet kunnen dragen,
ga je grote risico's doorverkopen. Ze worden gebundeld, die pakketjes worden
weer doorverhandeld, en dan heten ze, voor de mensen die van moeilijke Engelse
woorden houden, "credit default swaps". De mensen die in die credit default
swaps handelen, hebben geen enkele relatie meer met de consument die een te
dure hypotheek heeft genomen. Daardoor faalt ook daarbij in feite de markt.
Dit doorverzekeren van het risico leidt ook tot wat heet een "moreel risico",
een moral hazard. Dat is te vergelijken met wat er gebeurt als je een reisverzekering
afsluit en besluit om iets minder nauwlettend op je camera te passen; als
die gepikt wordt, krijg je het geld immers terug. Als iedereen dat doet, worden
er natuurlijk meer camera's gepikt. In feite is die situatie vergelijkbaar
met het doorverzekeren van het risico dat een hypotheeknemer dadelijk niet
meer kan afbetalen.
 Binnen de grote financiële instellingen zien wij vervolgens een andere
vorm van marktfalen. De bakker op de hoek weet wat hij bakt. Als de klanten
het brood niet kopen, gaat hij lekkerder brood bakken. Maar in de bedrijven
waar gehandeld wordt in deze hypotheken en de gebundelde vormen ervan, is
het beloningsbeleid voor de mensen die erin handelen helemaal losgekoppeld
van de klanten. Dan werken prikkels inderdaad. Als je mensen gaat belonen
op de kwartaalcijfers – ik geloof dat Kok, aangehaald in het rapport,
sprak van de "kwartaalcijferkoorts" – gaan zij zich gedragen naar een
zo hoog mogelijk rendement per kwartaal, terwijl een fatsoenlijke bankier
natuurlijk niet alleen naar het kortetermijnrendement moet kijken, maar ook
naar het dekken van de langetermijnrisico's. Die prikkels, surrogaatoutputprikkels,
werken dus uiteindelijk de verkeerde kant op.
 Stap vier is de volgende. Banken leven van een looptijdtransformatie,
van het lenen van kort geld en het lang wegzetten. Dat kan op zichzelf heel
goed. Als de risico's aan de ene kant echter andere zijn dan de risico's aan
de andere kant, loop je grote liquiditeitsrisico's. Als je dan bovendien gaat
schaduwbankieren, dus bankieren buiten de balans om, waardoor het buiten de
ogen van de toezichthouders gebeurt, is ook het toezicht niet meer in staat
om die risico's in kaart te brengen.
 De volgende vorm van marktfalen, waarop ook de commissie wijst, is wat
er gebeurt als rollen door elkaar worden gehaald. Als de mensen die de kredietwaardigheid
moeten beoordelen – denk aan het verlenen van de triple-A-status –
ook de mensen zijn die de cursussen gaan geven over hoe je die moet verkrijgen
en daar ook nog eens veel geld mee verdienen, dan lopen die twee rollen natuurlijk
door elkaar en krijg je zeker marktfalen. Ik geloof dat ook de heer Irrgang
hiernaar verwees. 
 De commissie trekt een harde conclusie over de toezichthouders en constateert
dat "de regulering van financiële markten tekort is geschoten". Dat is
een boude conclusie, die goed is onderbouwd. Terugkijkend heeft ook het parlement
in het verleden te weinig aandacht gehad voor toezicht op de financiële
markten, een enkele uitzondering daargelaten zoals de heer Vendrik. Het was
voor mijn tijd maar ik heb mij laten vertellen dat hij al jaren terug heeft
gehamerd op het belang van financieel toezicht. Wij als parlement moeten ons
voornemen om dit nooit meer te laten gebeuren en het onderwerp van financieel
toezicht hoog op de agenda houden.
 Als bètawetenschapper kan ik het niet laten om iets te zeggen over
het laatste punt in deze keten: de economie als wetenschap. De voorspellende
waarde van de economie is niet veel groter gebleken dan die van het KNMI:
het regent vandaag dus waarschijnlijk zal het morgen ongeveer even hard regenen.
Veel meer dan drie dagen vooruitkijken was er niet bij. In een komische passage
in het rapport van de commissie-De Wit beschrijft de heer Wellink een discussie
over de staartrisico's waaruit bleek dat de wetenschappers fantastische modellen
hadden maar dat het hele model uit elkaar viel zodra het echt interessant
werd, namelijk wanneer het ging over de correlatie tussen twee hoge risico's.
Ik meen dat hij toen heeft gezegd: dan dank ik u verder voor uw advies. Dat
is in vogelvlucht de keten vanaf de consument tot en met de toezichthouders.
 Samenvattend: de maatschappelijke rol van financiële markten zou
moeten zijn risico's beperken, kapitaal bestemmen, spaargeld activeren en
transactiekosten beperken, maar in plaats daarvan hebben ze risico's gecreëerd,
kapitaal verkeerd terecht laten komen en excessieve schulden laten ontstaan,
dit alles tegen te hoge transactiekosten. Als de markt zo faalt, moeten overheden
kunnen en willen ingrijpen. Dat lesje moeten wij geleerd hebben. Het was een
grote financiële crisis. Ik ga er nu niet op in maar wil het nu eenmaal
noemen: die crisis moeten wij de komende jaren aanpakken terwijl er nog twee
andere crises spelen. Dat zijn een duurzaamheidscrisis en een crisis in het
democratisch stelsel, namelijk een crisis in de mate waarin burgers zich betrokken
en gerepresenteerd voelen. De uitdaging voor ons allen zal zijn om die drie
crises (de financiële crisis, de duurzaamheidscrisis en de democratische
crisis) in samenhang op te lossen en aan te pakken. Wat in ieder geval niet
de weg zal zijn, is de dogmatische weg waarin de rol van de overheid altijd
gezien wordt als de weg naar de slavernij. De overheid moet de inbedding leveren
waarbinnen de zegenrijke werking van markten haar werk kan doen en dan nog
eens op een duurzame manier.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Betekent dat niet dat het bij toezicht niet eens zozeer om allerlei criteria
gaat, waarbij wij moeite hebben met de statistiek, maar dat het college dat
u daarvoor gaf over de manier waarop zo'n markt in elkaar zit wat betreft
structuurkenmerken en doelstellingen, eigenlijk veel belangrijker is? Zouden
wij niet veel meer op hoofdlijnen moeten sturen en niet per se op allerlei
detailcriteria?
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Ik realiseer mij tegen wie ik het zeg maar mij schiet de quote te binnen:
god lives in the details, god leeft in de details. Juist om op hoofdlijnen
ervoor te zorgen dat dit goed gaat, ontkomen wij er nietaan
om ons ook in de details te verdiepen. Veel van mijn vragen hebben dus betrekking
op allerlei onderwerpen die traditioneel misschien als wat saai werden gezien,
zoals tarieven, procedures en toezicht, maar die bij elkaar toch maken dat
je greep kunt hopen te krijgen op het grote proces van de financiële
markten.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Mee eens maar volgens mij is de letterlijke uitspraak: the devil is in
the details. Helaas.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Allebei misschien; ze komen elkaar dan tegen.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Maar dat is precies het verschil. The devil is in the details betekent
dat je ongelooflijk veel fouten kunt maken als je op detailniveau toezicht
gaat houden. Daardoor haal je ook een wetgevingscrisis over je heen, zo geeft
ook de commissie terecht aan. Het is belangrijk – mee eens – maar
ook heel gevaarlijk.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Ik ben het met u eens. Wij moeten voorkomen dat wij van de weeromstuit
te veel regels creëren, maar met alleen een moreel beroep op de goedheid
van de mensheid komen wij er ook niet. Wij zullen dus toch regels moeten stellen.
 Ik wil een paar punten langslopen en wat vragen aan de commissie stellen,
allereerst over de rol van Europa. Ik heb mij in het verleden wel eens kritisch
uitgelaten over het teveel aan bevoegdheden voor Europa. Ik heb wel eens gesproken
over een federatie op zijn kop. Enerzijds worden zaken die in elke fatsoenlijke
federatieve staat bij de lidstaten blijven, bij de Länder in Duitsland
of bij de states in de Verenigde Staten, soms naar het Brussels niveau getild,
terwijl anderzijds zaken die eigenlijk in Brussel zouden moeten gebeuren,
te laag in de organisatie blijven liggen.
 Ik wil er geen misverstand over laten bestaan: wat mijn partij betreft,
is het toezicht op de financiële markten en het breidelen van de financiële
markten een taak waarvoor Europa bij uitstek geëquipeerd is en in ieder
geval zou moeten zijn, en zou moeten worden waar dat nog niet het geval is.
Ik heb daar ook wat vragen over aan de commissie, bijvoorbeeld de vraag of
het Europese toezichtsysteem in haar ogen ver genoeg gaat. Europese toezichthouders
kunnen de nationale corrigeren in een "noodsituatie", maar of daar sprake
van is, wordt een politiek oordeel van de regering van de lidstaten, waardoor
je nog steeds niet in staat bent om op Europees niveau werkelijk je tanden
te laten zien. Kan met een zo beperkte bevoegdheid van de Europese toezichthouder
voldoende worden ingegrepen? Denkt de commissie dat we er met die instrumenten
zeker van kunnen zijn dat er nooit meer een Icesavekwestie ontstaat? Mijn
fractie vindt dat we moeten doorpakken en zo nodig ook meer macht en invloed
aan Europa zullen moeten toekennen. We moeten natuurlijk altijd goed bekijken
of dat ook werkelijk nodig is, maar we zijn daar dan zeker toe bereid. Adviseert
de commissie de minister om dit standpunt in Europa ook in te brengen? Iets
dergelijks geldt ook voor de burden sharing in geval van crisis, want die
blijft toch primair nationaal geregeld. Wat vindt de commissie daarvan?
 Dan de beloningsstructuur en de bonussen. De PvdA heeft minister Bos destijds
gesteund in zijn Code Banken, die ook internationaal veel aandacht heeft gekregen.
Die kon snel worden toegepast, omdat er immers geen sprake was van wetgeving.
Mijn fractie is echter wel van mening dat die code, nu hij er is, eigenlijk
ook bij wet zou moeten worden vastgesteld. Deelt de commissie dat oordeel?
Begrijp ik uit de bewoording in de beantwoording door de commissie dat zij
de beloningsprincipes die in de Code Banken staat, wil laten gelden voor de
hele organisatie en niet alleen voor het bestuur en het management, maar ook –
ik vraag dat nadrukkelijk – voor de handelaren op de handelsvloeren?
En wat is het antwoord van de commissie op de voorspelbare reactie dat je
daar wel gigantisch móét betalen, omdat je anders niet de beste
handelaren krijgt? Wat vindt de commissie van dat argument?
 Ik kom bij het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening. De commissie
schrijft in haar antwoord dat er in haar ogen eigenlijk geen nadelen zijn,
en wel voordelen, aan het toekennen van een publiekrechtelijke status, waardoor
het instituut binnen de geheimhoudingsschil van de AFM en de Nederlandsche
Bank kan worden gebracht. Mag ik dit zo lezen dat de commissie dat ook werkelijk
aanbeveelt?
 In aanbeveling 20 bepleit de commissie meer transparantie. Zij zegt zelfs
dat de grenzen van de geheimhoudingsplicht zouden moeten worden heroverwogen
en adviseert om regelmatig solvabiliteitsinformatie en andere relevante publieke
gegevens te publiceren. Ik heb nog niet de indruk dat de Nederlandsche Bank
of de minister van Financiën die aanbeveling juichend heeft overgenomen.
Ik vraag de commissie dus om nog eens heel nadrukkelijk te beargumenteren
waarom men dit heeft aanbevolen. Ik hoop dat men bij de Nederlandsche Bank
en bij het ministerie van Financiën dan goed de oren spitst.
 Is de commissie het met mij eens dat de maatregelen van het Amerikaanse
congres verder gaan dan de aanbevelingen die zij doet? Ik denk bijvoorbeeld
aan het verbod voor banken op handel voor eigen rekening en investeren in
hedge funds. Gaan de aanbevelingen ver genoeg? In deze context vraag ik ook
wat de commissie vindt van het voorstel dat minister Bos destijds heeft gedaan
om banken zo nodig op te knippen, omdat anders op een gegeven moment te veel
in hetzelfde bakje terechtkomt.
 Gezien hetgeen ik hiervoor heb gezegd, zal het niet verbazen dat ik aanbeveling
3 van de commissie met grote instemming las: aanvulling en aanscherping van
de Code Banken op het punt van het risicomanagement. De minister heeft dat
advies vooralsnog niet overgenomen. Kan de commissie nog eens toelichten wat
zij bepleit en waarom zij dat belangrijk vindt? De Algemene Rekenkamer meent
dat de minister geen expliciete visie heeft op zijn toezicht op de financiële
sector. Op zijn toezicht op het toezicht, moet ik eigenlijk zeggen. Deelt
de commissie die mening van de Rekenkamer? Wat zou er naar haar mening moeten
veranderen?
 Basel III was vandaag natuurlijk het nieuws van de dag. Er is een compromis
bereikt. Dat is altijd mooi, maar hoe beoordeelt de commissie de lange invoeringsperiode
van de nieuwe kapitaalseisen, namelijk tot 2018? Ik vind dat eigenlijk te
lang en ik vraag me af waarom dat niet ook in vier jaar zou kunnen gebeuren.
Is daar nog iets aan te doen of ligt het nu helemaal vast? En levert de combinatie
van de core tier 1 en de gestelde grens van de kapitalisatie-eisen naar het
oordeel van de commissie voldoende beperking van de leverage op om stabiliteit
te brengen? We zagen vandaag al dat de lobby van Europese banken vindt dat
de factor 33 eigenlijk alweer teveel is. Ik stel het niet erg op prijs dat
men dit nu doet en ik ben blij dat de Nederlandse banken dat pleidooi vooralsnog
niet hebben overgenomen.
 Ik rond af, want ik zie al iets knipperen. Terugkijkend denk ik dat het
een goede keus is geweest van de Kamer in oude samenstelling om de commissie
in de huidige constellatie dit onderzoek te laten doen. Het was ook vooral
een analytisch onderzoek, je zou kunnen zeggen: een wetenschappelijk onderzoek,
terugkijkend naar wat er is gebeurd en hoe het zo heeft kunnen komen. In fase
twee moet echter ook de politieke verantwoordelijkheid worden achterhaald
en moet ook worden gekeken of de Nederlandsche Bank en de andere toezichthouders
de juiste besluiten hebben genomen. Daarvoor is het nuttig en nodig dat de
verhoren publiek en onder ede plaatsvinden. Er is wel eens een onderzoek gehouden
naar het laminaat van het paspoort, dat losliet. De wereldwijde financiële
crisis lijkt mij nog belangrijker dan het loslaten van het laminaat van het
paspoort. Er is dus alle reden om een parlementaire enquête te doen
naar de manier waarop de Nederlandse overheid en de Nederlandse financiële
sector hebben gereageerd op het ontstaan van de financiële crisis. Wij
ondersteunen dat dus volledig.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Het rapport van de commissie-De Wit – ik heb het eindrapport
maar even meegenomen – heel veel losgemaakt en dat is begrijpelijk.
Het is een zeer lezenswaardig rapport geworden dat ook een boeiend inkijkje
geeft in financieel Nederland. In ieder geval voor politici, economen en financieel
geïnteresseerden is het een absolute must om te lezen. Namens mijn fractie
bedank ik de leden van de commissie-De Wit van harte voor hun grote inzet
en de vele tijd die ze aan dit onderzoek hebben willen besteden. Het was mijn
fractie een genoegen om in de persoon van Ernst Cramer ook een lid aan deze
commissie te mogen leveren. Fantastisch dat hij vandaag, wel in de rol van
adviseur – maar dat is ook heel veel – hierbij aanwezig kan zijn.
 Er is veel gezegd en geschreven over de oorzaak van de crisis. Dit rapport
geeft uitgebreid aan welke problemen er speelden en nog spelen op de financiële
markten: het ontstaan van een ware huizenmarkt- en kredietbubbel, het gevoel
bij velen dat het niet op kon waardoor ook steeds grotere risico's werden
aangegaan en het niet te onderkennen effect van de onderlinge verwevenheid
van internationale markten. Daarnaast toont het rapport aan, en ook redelijk
scherp, dat de monetaire onevenwichtigheid in de wereld een voedingsbodem
voor de crisis vormde. Geld werd goedkoop, de kredietverlening nam daardoor
ongekende hoogten aan met de bekende gevolgen van dien.
 In een eerste reflex komt de vraag op wie er schuldig was aan deze crisis.
Een vraag overigens die de geënquêteerden ook bezighield, zo is
ons opgevallen. De een wees naar de bankiers, de ander naar het parlement,
accountants en roekeloze bestuurders. Weer een ander zag in de bonussen de
oorzaak van het kwaad. En wat eigenlijk ook wel een beetje opviel, was dat
bijna niemand naar zichzelf wees. Als ik dit wel beschouw, constateer ik eigenlijk
dat er maar één hoofdschuldige is. Zoals ik ergens mooi omschreven
las: het kortetermijndenken, de consument die voor niks een hoge lening wilde
om die mooie auto te kopen, de bankier die slechte leningen doorverkocht voor
steeds hoger rendement en de politicus die snel mooie resultaten wilde laten
zien van het laisser-fairebeleid, het "ik wil het allemaal en ik wil het allemaal
nu".
 Op de vraag wie nu eigenlijk de schuldige is van de kredietcrisis komt
van de commissie – en dat siert haar – geen eendimensionaal antwoord.
Er is geen hoofdschuldige. Iedere betrokkene, de banken, de toezichthouders,
de politiek, de aandeelhouders en ook de burgers, krijgt, zoals ik ergens
las, van de commissie-De Wit een veeg uit de pan. Wij zijn allemaal schuldig.
Het grote risico van een dergelijke benadering, hoe waar die mogelijk ook
is, is dat als iedereen schuldig is, uiteindelijk niemand schuldig is. Snel
kunnen mensen en instanties dan weer wegduiken achter de schouders van anderen
en overgaan tot hun orde van de dag. Mee kijkend naar verhoren en teruglezend
in de verslagen, blijft in ieder geval die indruk hangen. Daar komt nog eens
bij dat dé banken, dé toezichthouders, dé aandeelhouders,
dé burgers en zeker ook dé politiek niet bestaan.
 Ik vraag de voorzitter van de commissie om hierop eens in te gaan. Lopen
wij niet het risico dat al het fraais dat door de commissie is opgeschreven,
als wij niet oppassen, toch weer snel onder een dikke laag stof komt te zitten?
Laat ik het positiever formuleren: hoe kunnen wij voorkomen dat dit gebeurt?
Zeker als er weer wat licht aan het eind van de kredietcrisistunnel begint
te schijnen, is dat een reëel risico.
 Voor mijn fractie is de centrale vraag of structuurveranderingen werkelijk
mogelijk zijn en of wij toezicht en regulering werkelijk adequaat kunnen vormgeven.
De commissie heeft hiertoe een aantal aanbevelingen gedaan. Met name wat de
aanbevelingen voor de financiële sector betreft, constateer ik dat er
veel aan de goede wil van de sector wordt overgelaten. De Code Banken moet
door de banken zelf nageleefd en aangescherpt worden. Een cultuur- en gedragsverandering
in de financiële sector is noodzakelijk en verantwoord aandeelhouderschap
moet nagestreefd worden. Maar is dit niet een beetje vragen aan de slager
om zijn eigen vlees te keuren? Ik vraag de voorzitter of hij ervan overtuigd
is dat de financiële sector zelf de discipline en de moed heeft om de
gewenste cultuurverandering door te voeren zonder een meer dwingend kader.
Waarom is hij er geen voorstander van om de Code Banken vast te leggen in
wet- en regelgeving? Ook in de schriftelijke beantwoording wordt toch een
beetje om die vraag heen gedwarreld. Als ik dit nog wat specifieker mag stellen:
waarom stelt de commissie voor staatsbanken wel voor om het beloningssysteem
te beperken via wet- en regelgeving, maar vraagt zij andere banken dit vrijwillig
te doen? Als je overtuigd bent van een maatregel, wil je die toch van toepassing
verklaren op iedereen en niet op een select groepje? Wat de ChristenUnie betreft,
beperken wij bonussen die risicovol gedrag in de hand werken voor heel de
sector. Graag krijgen wij een reactie van de commissie.
 Een belangrijke aanbeveling uit het rapport is aanbeveling 11, die betrekking
heeft op de minimumkapitaaleisen. Het afgelopen weekend – er werd al
aan gerefereerd – is er met Basel III een akkoord bereikt op dit terrein.
Laat ik eerst zeggen dat mijn fractie blij is dat er overeenstemming is bereikt
over de minimumkapitaaleisen van banken. Het is een belangrijke
stap in de richting van een meer solide bankstelsel. Zijn de aanbevelingen
van Basel III in lijn met de minimumkapitaaleisen die de commissie voor ogen
had, met name wat de hoogte van de kapitaaleisen betreft? Mijn fractie constateert
tegelijkertijd dat via boekhoudkundige trucs de kapitaaleisen omzeild kunnen
worden. De vraag is of Basel III dit punt voldoende tackelt. De commissie
stelt zelf dat aanpassing van de IFRS-standaarden nodig is. Vindt de commissie
dit nog steeds, nu wij ook de uitkomsten van Basel III kennen? En zo ja, hoe
moeten wij dat dan met elkaar realiseren?
 Met veel genoegen heeft mijn fractie kennisgenomen van aanbeveling 12,
het afschermen van de nutsactiviteiten van zakenbankactiviteiten binnen een
instelling. Onze fractie heeft er al eerder aandacht voor gevraagd. De grote
vraag is wel op welke wijze dit handen en voeten zou moeten krijgen. Denkt
de commissie hierbij bijvoorbeeld ook aan wat het meest rigoureus zou zijn:
verdere splitsing van banken? Zo ja, waarom blijft de commissie dan hangen
bij ringfencen? Biedt dat volgens de commissie inderdaad voldoende waarborgen
dat speculatieve activiteiten worden afgescheiden van spaaractiviteiten? Graag
krijgen wij op dit heel belangrijke punt komende donderdag een reactie van
de commissie.
 Interessant en to the point zijn de observaties en aanbevelingen van de
commissie over de toezichthouders. Het bijzondere is natuurlijk dat de discussie
over onder andere de Nederlandsche Bank na de verschijning van het rapport
van de commissie-De Wit is doorgegaan – gelukkig maar hebben wij daarmee
niet gewacht al die maanden – mede gevoed door het rapport van de commissie-De
Wit en uiteraard ook het rapport van de commissie-Scheltema, waarover de Tweede
Kamer op de laatste dag voor het zomerreces nog uitgebreid heeft gesproken.
 Er ligt inmiddels ook een cultuurveranderingsrapport van de Nederlandsche
Bank zelf, inclusief een reactie van de minister van Financiën. Hoe beoordeelt
de commissie de huidige stand van zaken rondom de Nederlandsche Bank in het
licht van haar eigen aanbevelingen? Zitten wij op de goede weg of moet er
nog bijgebogen worden? Eenzelfde vraag geldt in principe ook voor de AFM,
want laten wij die niet vergeten.
 Tijdens de verschijning van het rapport kreeg met name het oordeel van
de commissie over het handelen bij de overname van ABN AMRO en de situatie
rondom het faillissement van Icesave veel aandacht en dat is begrijpelijk.
Het zal u niet verbazen dat mijn fractie, als het om ABN AMRO gaat, vooral
benieuwd is naar het oordeel van de regering, maar door de huidige politieke
omstandigheden laat dat nog even op zich wachten. De destijds verantwoordelijke
minister van Financiën zal in ieder geval in het parlement niet meer
kunnen reageren op de toch wel harde conclusies die door de commissie getrokken
worden. Kan de commissie aangeven waar het wat haar betreft op vastzit dat
de in haar ogen aanwezige eigen beleidsruimte bij de toen verantwoordelijke
minister inzake het afgeven van een verklaring van geen bezwaar uiteindelijk
toch niet werd gebruikt? Was hier sprake van risicomijdend gedrag, zo vraag
ik de commissie.
 Mijn fractie is blij met de aandacht die de commissie geeft aan de positie
van accountants in het geheel. Ik las ergens dat deze beroepsgroep heel lang
nog aardig uit beeld wist te blijven. Dat is niet terecht, want het is goed
dat wij daar ook naar kijken en met elkaar over spreken. De commissie concludeert
in aanbeveling 27 dat de accountancy is tekortgeschoten in haar maatschappelijke
taak om zorg te dragen voor een begrijpelijke en toereikende toelichting op
de jaarrekeningen van financiële instellingen, in het bijzonder de toelichting
op onzekerheden in de waardering van financiële activa. Dat is een hard
oordeel. De inzet om in de toekomst zulke tekortkomingen te voorkomen wordt
door de commissie nu zo goed als volledig aan de beroepsgroep overgelaten.
De commissie geeft ook nog aan daar verwachtingen bij te hebben. Ik neem aan
dat dit positieve verwachtingen zijn; het zou me verbazen als dat niet zo
was. Toch wil ik van de commissie een toelichting op dit punt hebben. Kijkend
naar wat er gaande is in deze wereld, vraag ik me af: vanwaar dit grote vertrouwen?
 Ik zeg dit tevens met de kennis van het rapport van de AFM dat op 1 september
is uitgekomen. De AFM heeft gekeken naar de vier grootste accountantsbedrijven.
Over de conclusies van dat rapport zijn inmiddels schriftelijke vragen gesteld
door de SGP. De conclusies zijn erg hard. Er zit een spanningsveld in het
functioneren van accountantskantoren. We kunnen dat niet ontkennen; het wordt
in de sector zelf ook erkend. De kantoren hebben aan de ene kant een maatschappelijke
taak, maar aan de andere kant zijn het commerciële, op winst gerichte
ondernemingen. De vraag is: worden deze ondernemingen niet vooral gestuurd
door hun opdrachtgevers? Zou de overheid in dezen niet een meer sturende rol
moeten hebben? Ik verzoek de commissie daarom om, met het onderzoek van de
AFM naar het functioneren van accountants in de hand, nog eens te reflecteren
op haar eigen aanbeveling en op de hardheid van die aanbeveling of het ontbreken
daarvan.
 Het valt mij op dat veel aanbevelingen zijn gericht op het maken van keuzes
in Europees verband. De voorgaande sprekers hebben daar reeds op gewezen.
Het geldt met name voor de aanbevelingen die raken aan het toezicht. Natuurlijk
is daar wel iets voor te zeggen, maar toch. Het valt eveneens op dat de commissie
de bankenheffing ook afhankelijk maakt van de keuzes die worden gemaakt in
andere landen. Is dit niet bij uitstek een onderwerp waarbij ons land een
eigen keuze zou kunnen en moeten maken? Ik vond de schriftelijke antwoorden
van de commissie niet heel erg stevig. Dit lijkt me iets om donderdag nog
eens over door te praten. Ik zou graag van de commissie horen wat de beweegreden
zijn om dit niet op nationaal niveau neer te leggen, maar ons afhankelijk
te maken van allerlei andere landen. Daardoor is het grote risico aanwezig
dat dit onderwerp steeds verder achter de horizon zal verdwijnen, terwijl
wij wel de urgentie voelen om er iets mee te doen.
 Ik heb twee punten enigszins gemist in het rapport. Allereerst het "leverage
key"-probleem, oftewel: het subsidiëren van vreemd vermogen. Dit staat
haaks op de financiële instabiliteit en vormt de basis voor wat is geworden
tot de kredietcrisis. In Nederland faciliteren we nog steeds het maken van
schulden door het toestaan van renteaftrek. Hoe ziet de commissie deze subsidie
op vreemd vermogen in het licht van haar eigen rapport en aanbevelingen? Moeten
we hier ook niet een zeker halt aan toeroepen?
 Last but not least mis ik in het rapport een schets van wat ik de "financiële
ethiek" noem. Heeft de crisis ons niet vooral ook laten zien
dat er een groot gebrek was aan het maken van morele keuzes? Het kan geen
kwaad om betrokkenen in de financiële wereld, maar ook burgers zelf en
de politiek, daarvan meer bewust te maken. Het valt mij op dat de commissie
op dit punt geen enkele aanbeveling heeft gedaan. Is dat een bewuste keuze?
In dat geval horen wij dat graag. Wij zouden graag zien dat het uitspreken
van het belang van aandacht voor financiële ethiek meegenomen wordt in
dit prachtige rapport. Er kan aandacht aan worden gegeven in de financieel-economische
studies die in ons land op allerlei verschillende niveaus worden gedaan, maar
ook in de financiële wereld zelf.
 Ik sluit af. Zo meteen heb ik een ander overleg in dit gebouw en ik zal
dus de vergaderzaal moeten verlaten, maar ik zeg tegen de commissie: er wordt
meegeluisterd. Ik hoop er Deo volente donderdag gewoon weer bij te zijn.
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Ik heb een vraag naar aanleiding van het betoog van de heer Slob over
de schuldvraag bij de kredietcrisis. Ik heb als consument een hypothecaire
lening afgesloten. Daarmee heb ik een woning gekocht. Als ik daarmee heb bijgedragen
aan de kredietcrisis, bied ik daarvoor bij dezen mijn oprechte excuses aan.
Kijk echter eens naar de heer Rijkman Groenink van ABN AMRO. Hij heeft die
bank helpen opknippen, heeft 30 mln. in zijn zak gestoken en is vervolgens
weggelopen. Wie draagt er dan meer bij aan de kredietcrisis? ABN AMRO is bijna
failliet gegaan en kon alleen door de Staat overeind worden gehouden. De raad
van bestuur is bij een gemiddelde bank veruit de machtigste factor. Ik krijg
graag een korte toelichting van de heer Slob op zijn uitspraken hierover.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik heb, het rapport van de commissie lezend, juist geconstateerd dat zij
niet in de valkuil is gestapt van het aanwijzen van een hoofdschuldige. Wel
constateert zij dat, het hele speelveld overziend, waar verschillende actoren
hun plekje hebben en waarin we de burger niet volledig kunnen vergeten, eenieder
op zijn eigen plekje een bepaalde uitwerking heeft gehad, zodat kon ontstaan
wat nu is ontstaan: een grote financiële crisis, met alle gevolgen van
dien. Als je wel gaat inzoomen op de verschillende actoren, kan er een verschil
in weging ontstaan, in verantwoordelijkheden en in het beoordelen van keuzes.
Dat spreekt voor zich. Ik denk dat wijzelf ook niet in die valkuil moeten
stappen. We hoeven elkaar en de burger geen complexen aan te praten, maar
we mogen wel van iedereen bepaalde dingen vragen. Als je ziet dat ons hele
financiële systeem, waarvoor we allemaal toch een bepaalde verantwoordelijkheid
dragen, zo is doorgedraaid, wat betekent dat dan voor ons handelen naar de
toekomst? Hoe kunnen we het anders, beter doen? Ik geef een voorbeeld van
het aangaan van schulden. Iedere burger zal voor zichzelf moeten afwegen hoe
ver hij wil gaan als het gaat om het op zich nemen en het later afbetalen
van schulden. De overheid draagt daarin ook een verantwoordelijkheid als het
gaat om wat daarin qua wet- en regelgeving wordt toegestaan. Als we constateren
dat we op dat front vastlopen, is dat een moment om stil te staan bij de vraag
hoe we het nu doen, en hoe we het beter kunnen gaan doen. Die vraag heb ik
neergelegd bij de commissie. Laten we die kansen niet verloren laten gaan
door ons dan te verliezen in een potje schuld geven aan de ander, want daarmee
schieten we per saldo heel weinig op.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Voorzitter. Allereerst wil mijn fractie graag haar grote waardering uitspreken
voor het werk dat de commissie-De Wit heeft verzet, ondanks haar beperkte
mandaat. De vragen die bij elke burger leven over de oorzaken van de financiële
crisis zijn diepgaand onderzocht, maar dat leidde helaas niet tot eensluidende
conclusies. Volgens de commissie-De Wit is iedereen schuldig aan de kredietcrisis:
de banken, de verzekeraars, de toezichthouders en de politiek, maar een hoofdschuldige
is niet aan te wijzen. We horen de Nijmeegse hoogleraar Eelke de Jong zeggen
dat niemand in Nederland iets te verwijten valt, en dat de schuld bij China
en de VS ligt. Waarschijnlijk geeft geen van beide uitersten een bevredigende
uitleg voor de slachtoffers van de kredietcrisis. Alle Nederlandse burgers
hebben met miljardensteun uit publieke middelen meebetaald aan het overeind
houden van banken en verzekeraars. De verantwoording daarvoor zal nog helder
in beeld moeten worden gebracht. We worden geteisterd door financiële
schandalen die alle gekenmerkt worden door de graaicultuur, die veroorzaakt
lijkt te zijn door doorgeschoten marktdenken, in combinatie met falend overheidstoezicht.
 De overheid heeft het banken en verzekeraars mogelijk gemaakt om met overheidssteun
een omgekeerde bankroof uit te voeren. Met de Legio Leaseaffaire, waarin particulieren
misleid werden om met geleend geld te gaan beleggen, zijn burgers op grote
schaal letterlijk bestolen van hun financiële zekerheden en hun oudedagsvoorziening.
Vervolgens bleek dat verzekeraars en tussenpersonen zich met woekerpolissen
schaamteloos verrijkten, over de rug van argeloze burgers. Banken en tussenpersonen
maakten gebruik van het in het verleden opgebouwde imago als betrouwbare dienstverlener,
gericht op het algemene nut. Burgers werden met provisies tot meer dan 80%
van het ingelegde bedrag aan de rand van de afgrond gebracht. De overheid
en de door haar aangestelde financiële toezichthouders zwegen in alle
talen, en gedoogden de beroving van de Nederlandse burger, met als triest
dieptepunt de ondergang van de op woekerpolissen gebouwde bank van Dirk Scheringa.
Het is dus niet alleen de hebzucht van de financiële instellingen om
een steeds hoger rendement te behalen dat mede de oorzaak is van deze crisis,
maar het is vanuit diezelfde mentaliteit dat ook de consument is bedot door
deze financiële instellingen, en wel met ondeugdelijke producten om nog
meer geld te verdienen.
 De schuldigen van deze omgekeerde bankroof en verzekeringszwendel zijn
nog steeds niet gestraft. Sterker nog: het is nauwelijks een jaar geleden
dat onze demissionaire minister-president de volgende gedenkwaardige woorden
tegen Dirk Scheringa sprak: "Je bent een voorbeeld voor ons allemaal. Je speelt
een geweldige rol in de financiële sector en zet je in voor sport en
cultuur. Ik vind dat fantastisch. We zijn trots op je."
 Dat is precies wat burgers niet meer kunnen volgen en willen volgen. De
graaiers blijven buiten schot en de burgers moeten de rekening betalen van
falend beleid. Een eerdere bewoner van het Catshuis, de dichter Jacob Cats, bedacht volgens de overlevering een uithangbord voor een pijpenwinkel
waarop hij liet noteren: "Kleine stelen en grote stelen, maar groten stelen
het meest." Toen het bevoegd gezag aanstoot nam aan deze tekst, werd daaraan
toegevoegd: "Op last van het stadhuis: groten stelen per abuis."
 Wie weet waar de enorme tegoeden zijn gebleven van onze onderlinge verzekeringen,
die eerst van ons allemaal waren en toen commercieel gingen? Wie weet waar
de enorme tegoeden zijn gebleven van de nutsinstellingen, die tot voor kort
onze banken waren, totdat ze commercieel gingen? Hoeveel hebben de leden van
de Rabobank, de Nutsspaarbank, de onderlinge ziektekostenverzekeraars en de
onderlinge brandverzekeraars teruggezien van hun gezamenlijke tegoeden? Het
heeft er alle schijn van dat wat van ons samen was, is overgeheveld naar de
markt en dat de nu ontstane tekorten van het doorgeschoten marktdenken moeten
worden aangevuld door de burgers. Want toen de banken in de problemen kwamen,
moesten de burgers via de overheid duizenden euro's per persoon bijdragen
om de banken overeind te houden. Nu de pensioenfondsen in de gevarenzone komen,
zijn het opnieuw de burgers die de rekening gepresenteerd krijgen.
 Is de financiële crisis een technische crisis die in elk geval deels
buiten onze invloedssfeer tot stand gekomen en veroorzaakt is, of zijn er
dicht bij huis harde oorzaken aan te wijzen? Hoe kan het dat bankdirecteuren
enorme bonussen krijgen, terwijl ze instellingen als ABN AMRO naar de rand
van de afgrond hebben geleid in plaats van de belangen van de bank en zijn
spaarders en beleggers als een goed huisvader te beheren? Vindt de commissie
het slechts toeval dat wij, naast de in het honderd gelopen bankovernames,
ook te maken hebben met onvoldoende dekkingsgraden bij pensioenfondsen en
verzekeraars, zoals gisteren nog de autoverzekeraar Ineas, en dat die instellingen
vervolgens omvallen? Ziet de commissie hierin geen patroon? Wat is er gebeurd
met het vertrouwde Nutsspaarbank- of Postbankgevoel? Waar ligt volgens de
commissie het omslagpunt, waarop betrouwbare marktpartijen zich gingen omvormen
tot roofridders met exorbitante vergoedingen voor zichzelf, waarbij zij de
belangen van de klant verzaakten? Kan de commissie aangeven in hoeverre de
voortschrijdende en, misschien moet ik zeggen, voortwoekerende marktwerking
debet is aan de crisis die de commissie heeft onderzocht?
 Is de commissie het eens met hen die zeggen dat de oorzaak van de crisis
in China en in de Verenigde Staten ligt of is de commissie het eens met hen
die zeggen dat de wijze waarop onze bankinstellingen omgingen met bijvoorbeeld
de handel in zeer ondoorzichtige financiële producten, zoals derivaten,
de oorzaak ervan is?
 In 2003 werd door mega-investeerder Warren Buffett in een brief aan de
aandeelhouders van zijn beleggingsmaatschappij Berkshire Hathaway al geschreven:
"De geest van de derivaten is nu uit de fles. Deze instrumenten zullen vrijwel
zeker in variëteit en aantal toenemen tot een of andere gebeurtenis hun
giftigheid duidelijk maakt. Centrale banken en regeringen hebben tot dusver
geen effectieve manier gevonden om de risico's die deze contracten opleveren,
te beheersen of zelfs maar te overzien. Wij proberen op onze hoede te zijn
voor iedere vorm van risico op megacatastrofes en die houding kan ons overdreven
beducht maken voor de snelstijgende hoeveelheden langetermijnderivatencontracten,
maar in onze optiek zijn derivaten financiële massavernietigingswapens,
die gevaren met zich meebrengen die, hoewel nu latent, potentieel dodelijk
zijn."
 Voorzitter. Buffet noemde derivaten in 2003 al een tijdbom. We hebben
even moeten wachten op de ontploffing, maar hij waarschuwde ook voor een kettingreactie.
De gevolgen daarvan lijken op dit moment nog niet te overzien, omdat de kettingreactie
nog niet is uitgewoed. Daarom is, naast de moeilijk te beantwoorden schuldvraag,
ook vooral de oplossingsrichting van het grootste belang. Ziet de commissie
mogelijkheden om met aanbevelingen te komen in de tweede fase van het onderzoek
over de vraag hoe het Nederlandse aandeel in de financiële crisis beperkt
had kunnen worden en, belangrijker, in de toekomst verder beperkt zou kunnen
worden?
 Natuurlijk helpen scherper toezicht in verplichtingen tot het aanhouden
van grotere reserves, maar is de commissie met mij van mening dat er ook een
stelselwijziging noodzakelijk is die speculatie ontmoedigt, die flitskapitaal
tot rust brengt en die burgers een duidelijk inzicht geeft in banktransacties
die zich afspelen in de reële economie versus banktransacties die zich
afspelen in de virtuele economie en die het karakter hebben van piramidespellen
en andere Ponzi-achtige constructies? Graag een reactie.
 Ook ben ik benieuwd naar de opvatting van de commissie over de vraag of
Bernard Madoff en de mannen van Palm Invest structureel activiteiten ontplooiden
die zich wezenlijk onderscheidden van wat gerenommeerde Nederlandse banken
en verzekeraars ondernamen, of moeten we zeggen dat ook instellingen als Dexia,
AEGON en Nationale Nederlanden zich te buiten gingen aan onfatsoenlijke financiële
transacties, die de stabiliteit van het Nederlandse bank- en verzekeringswezen
ernstig in gevaar brachten? Graag een reactie.
 Hoe ziet de commissie in dat kader de activiteiten van een instelling
die zich louter met transacties van de reële economie bezighoudt ten
opzichte van andere banken met veel minder transparante bankproducten? Is
er een weg terug naar de Nutsspaarbanken die zich onderscheidden van banken
die naast sparen, giraal geldverkeer ook allerlei onduidelijke financiële
producten op de markt brengen? Mijn fractie denkt van wel.
 Kan de commissie aangeven welke extra bevoegdheden zij zich zou wensen
voor het tweede deel van het onderzoek? Is er behoefte aan een verderstrekkend
mandaat in de vorm van een parlementaire enquête, waarin betrokkenen
onder ede kunnen worden gehoord? Wat is de indruk van de commissie van het
waarheidsgehalte van de nu gegeven antwoorden op de vragen die niet onder
ede werden afgenomen? Kan de commissie aangeven of er naast de heer Lippens
en genodigden van Icesave nog anderen zijn geweest die niet aan de uitnodiging
gehoor hebben gegeven?
 Voorzitter. Het rapport is er, de conclusies zijn getrokken – in
elk geval voor wat de commissie betreft – maar koppen zijn niet of nauwelijks
gerold. Mijn vraag aan de commissie is of dat te maken heeft met het feit
dat wat de commissie aangetroffen heeft is meegevallen, of dat de commissie
daarover pas iets wil zeggen na het tweede deel van het onderzoek, of dat
het mandaat te beperkt was om de aanzet tot hardere maatregelen te kunnen
geven. Mijn fractie is er voorstander van dat het tweede deel van het onderzoek
het karakter van een parlementaire enquête krijgt, omdat
er veel op het spel staat, niet alleen in termen van geld maar vooral ook
in termen van vertrouwen van burgers in financiële instellingen, toezichthouders
en politiek.
 Hoe kon groot onrecht ontstaan, blijven voortbestaan en zo veel burgers
raken terwijl ingrepen uitbleven? Ik wil mij graag in eerste termijn beperken
tot die kernvragen.
 En voorts zijn wij van mening dat er naast het hier gesignaleerde onrecht
ook een einde moet komen aan de bio-industrie.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 Mijnheer de voorzitter. Allereerst wil ik mijn dank uitspreken tegenover
de commissie-De Wit. Zij heeft in het afgelopen jaar in korte tijd heel veel
werk verzet en daar is een interessant en evenwichtig rapport uit voortgekomen.
Ik geef daarom allereerst mijn complimenten aan de gehele commissie.
 Uit het rapport komen een paar duidelijke lijnen naar voren. Een ervan
wil ik apart noemen, namelijk de internationale visie. De commissie concludeert
dat de financiële sector wereldwijd verweven is. Zij doet op verschillende
plaatsen aanbevelingen om het toezicht zo veel mogelijk mondiaal, of anders
Europees te regelen. De casus Icesave, maar ook de cases Fortis en ABN AMRO,
tonen aan dat meer internationale samenwerking noodzakelijk is. Het is nu
tijd om flinke stappen te zetten inzake de Europese integratie. D66 is al
jaren voor meer internationale samenwerking. Ik ben blij dat de commissie
dat adviseert.
 Vandaag wil ik bij vier punten stilstaan. 1. het risicovolle
beleid dat banken hebben gevoerd.2. het depositogarantiestelsel.3. de mogelijke stapeling van maatregelen.4. het vervolg
van de commissie.
 Over het eerste punt, het risicovolle beleid dat banken hebben gevoerd,
merk ik het volgende op. Uit het rapport komt zeer helder naar voren dat banken,
verzekeraars en pensioenfondsen te veel risico hebben genomen. Dat is een
belangrijke oorzaak van de kredietcrisis. De achtergronden daarvan zijn in
het rapport helder omschreven: het grote aanbod van kapitaal uit met name
Azië zorgde voor lagere rendementen. In hun zoektocht naar rendementen
hebben banken, verzekeraars en pensioenfondsen bewust meer risico's genomen.
Dit hogere risico heeft de afgelopen jaren geleid tot een hogere economische
groei, maar zoals wij allemaal weten bestaat gratis geld niet. Er is altijd
een uitruil tussen risico en rendement. Het lijkt erop dat banken, verzekeraars
en pensioenfondsen, maar ook de toezichthouders hier onvoldoende oog voor
hebben gehad.
 De commissie doet verschillende aanbevelingen om dit risicovolle gedrag
te verminderen. Zij noemt bijvoorbeeld het vergroten van de buffers van de
financiële instellingen, het aanscherpen van de Code Banken op het gebied
van risicomanagement, het hervormen van het beloningsbeleid opdat er minder
perverse prikkels zijn en een eigen code voor pensioenen en verzekeraars,
ook met het oog op risicomanagement. Dat is goed. De fractie van D66 is het
met deze aanbevelingen van harte eens.
 Ik stel de commissie echter ook een aantal vragen ter verduidelijking.
Net als de heer Slob vraag ook ik naar de reactie van de commissie op het
akkoord van Basel III, dat afgelopen weekend is gesloten. Wat vindt de commissie
van de aangescherpte normen? Zijn deze normen naar de mening van de commissie
toereikend en, zo niet, wat zou dan nog moeten worden aangescherpt? Zouden
bijvoorbeeld ook de SPV's, de special purpose vehicles, op de balansen moeten
staan? Graag hoor ik hierop een reactie van de commissie.
 De banken moeten hun kapitaalbuffers aanscherpen. Naar mijn idee betekent
dit dat de kapitaalverstrekking door die banken de komende jaren onder druk
komt te staan. Dit is een geluid dat niet vaak wordt gehoord. De banken moeten
immers een groter deel van het geld aanhouden in reserves. Dit heeft naar
mij idee onvermijdelijk gevolgen voor de aanjaagfunctie van banken, en daarmee
voor de economische groei. Kan de commissie dit bevestigen en daarover een
oordeel geven?
 De commissie stelt voor om een scheiding tussen zakelijk bankieren en
de invulling van de nutsfunctie van banken in te voeren, maar heeft zij er
een idee van hoe dit precies moet worden vormgegeven? Moeten de deposito's
van de spaarders alleen in zekere, risicoarme beleggingen worden gestopt?
En welke effecten heeft dat voor de economie en voor de risico's die banken
nemen? Ook hierop hoor ik graag een reactie van de commissie.
 Mijn tweede punt gaat over het depositogarantiestelsel. In Europa wordt
nu gesproken over een nieuw depositogarantiestelsel. In de onderhandelingen
die daarover nu gaande zijn, wordt een geharmoniseerde grens voorgesteld van € 100.000
in de gehele Europese Unie. De commissie adviseert echter een fors lagere
grens, van € 40.000, met een eigen risico voor de spaarder, zoals
het voor de crisis was. Dit bedrag is naar mijn idee hoog genoeg om de spaarders
te beschermen en laag genoeg om roekeloos gedrag van banken en spaarders te
voorkomen. Kan de commissie een reactie geven op deze Europese voorstellen
die in de maak zijn? Voldoet het voorstel aan de uitgangspunten die in de
aanbevelingen van de commissie terugkomen? Wat vindt de commissie van € 100.000
als garantiebedrag?
 Mijn tweede punt is het uitbetalen van spaargeld in deposito's bij een
bank die is omgevallen. De commissie wil graag dat de deposito's sneller worden
uitbetaald. Daar ben ik het van harte mee eens. Een goed en snel werkend depositogarantiestelsel
voorkomt dat spaarders zenuwachtig worden en dat een bankrun ontstaat. In
de Verenigde Staten worden deposito's van spaarders direct overgenomen als
een bank failliet gaat. Hierdoor kunnen mensen altijd bij hun geld. In Nederland
werkt dit niet goed. Mensen moeten te lang wachten op hun spaargeld. Een mogelijke
verklaring hiervoor is dat in het Nederlandse depositogarantiestelsel bezittingen
en schulden met elkaar worden verrekend. Als je bij dezelfde bank zowel een
spaardeposito als een hypotheek hebt, moet je als spaarder op je geld wachten,
omdat eerst het faillissement van de bank moet worden afgerond. Is de commissie
van mening dat dit systeem in Nederland moet worden aangepast en meer in lijn
moet worden gebracht met de situatie die in de Verenigde Staten geldt? Welke
stappen moeten worden genomen om dit systeem in Nederland op te zetten?
 Mijn derde punt is de stapeling van maatregelen. De commissie stelt verschillende
maatregelen voor om de financiële sector te versterken. Daarbij plaatst
de commissie zelf hier en daar als kanttekening dat men moet oppassen met
het stapelen van verschillende maatregelen. In het rapport
is sprake van hogere kapitaaleisen, een risicogerelateerde bankenbelasting,
verscherpt toezicht, zowel nationaal als internationaal, een aangepast depositogarantiestelsel
en een ander beloningsbeleid. Daarnaast komen er nieuwe regels uit Europa.
Hoe kijkt de commissie tegen deze opeenstapeling van maatregelen aan? Is de
commissie van mening dat deze maatregelen voor een deel of allemaal moeten
worden ingevoerd? Concreet: is een aparte bankenbelasting nog noodzakelijk,
nu er een akkoord is over de kapitaaleisen in Basel III? De D66-fractie is
van mening dat men beter kan kiezen voor een stevige, maar ook duurzame en
robuuste oplossing dan voor een stapeling van maatregelen. Wij zijn bang dat
een stapeling van maatregelen ten koste gaat van de effectiviteit en de uitvoerbaarheid
van de maatregelen.
 Mijn vierde punt betreft de toekomst van de commissie. De commissie heeft
een doorwrocht rapport afgeleverd, maar dit is nog maar het eerste deel. Zij
maakt zich nu op voor het tweede deel. De vraag is of dit tweede deel een
parlementair onderzoek moet worden of een enquête. Ik neig naar een
parlementaire enquête, maar ik ben zeer benieuwd naar de opvatting die
de commissie er zelf over heeft. Hoe kijkt de commissie aan tegen een parlementaire
enquête? Welke voordelen heeft een enquête volgens haar boven
een onderzoek? Kan de commissie toelichten of zij met een parlementair onderzoek
voldoende instrumenten in handen heeft om een gedegen onderzoek af te ronden
of is daarvoor toch een parlementaire enquête nodig? Naar mijn idee
is vooraf meer helderheid nodig over de onderzoeksopdracht. Hoe zou die opdracht
volgens de commissie moeten luiden? Is daarover al nagedacht?
 De commissie zal in het tweede deel kijken naar de steunmaatregelen, waarbij
ook de garantiestellingen aan de orde komen. De commissie zal ook aandacht
besteden aan de kosten en risico's van maatregelen en de garanties van de
overheid in de afgelopen jaren om de economische bedrijvigheid te stimuleren
en financiële instellingen te redden, zoals de NHG en de EKV. Het kabinet
heeft telkens aangegeven dat we winst gaan maken op alle steunmaatregelen,
maar gratis geld bestaat niet. Ik ben erg benieuwd naar de manier waarop de
commissie hiermee om zal gaan. Kan zij dit aanstaande donderdag in haar reactie
toelichten?
 In hoeverre wil de commissie in het tweede deel ingaan op de rol van de
Tweede Kamer? Welke rol moet de Kamer hebben bij nieuwe noodmaatregelen? Hoe
kunnen deze rol en de betrokkenheid van de Kamer structureel worden versterkt?
We hebben nu te vaak gezien dat de Kamer verrast is door steunmaatregelen
die werden genomen, en hiermee pas achteraf akkoord kon gaan.
 De commissie heeft voorstellen gedaan om periodiek overleg met DNB en
het CPB in te plannen, vooral om de macro-economische risico's vroegtijdig
te signaleren. Die aanbeveling moeten wij ter harte nemen, maar ik zou daarbij
ook de AFM willen uitnodigen, zodat het een trio wordt. Het faillissement
van DSB heeft laten zien dat een verkeerd verdienmodel cruciaal kan zijn voor
de financiële stabiliteit. De transparantie voor en de informatie aan
consumenten moeten een prominentere rol krijgen in de financiële dienstverlening.
Daarom moet de AFM naar mijn idee ook een gesprekspartner zijn.
 De commissie heeft heel veel goed werk geleverd, maar er staan nog een
hoop vragen open. Ik sluit dan ook af met de commissie veel sterkte te wensen
bij het tweede deel van dit traject.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. Al in de jaren vijftig van de vorige eeuw was in de wetenschap
bekend dat de SGP cruciaal is bij het kijken naar het functioneren van markten.
Ik spreek hier over het "structure conduct performance"-paradigma. In het
Nederlands vertaald is dat "SGP". Ik kan het ook niet helpen; mijn studenten
moesten er altijd om lachen. De "S" staat voor de structuur van de markt.
Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het type en het aantal bedrijven dat aanwezig
is. De "G" staat voor het gedrag van bedrijven: waardoor laten bedrijven zich
kenmerken, wat is bijvoorbeeld hun doelstellingsfunctie en gaan zij alleen
voor winst op de korte termijn of hebben zij ook doelstellingen voor de langere
termijn die ook breder zijn dan alleen winst? Structuur en gedrag leiden vervolgens
tot de "P" van prestaties. Toezicht is bedoeld om inherente tekortkomingen
in structuur en gedrag te repareren, zodat betere prestaties gerealiseerd
worden.
 Het doet mij dan ook deugd dat het rapport van de commissie-De Wit bol
staat van het SGP-gedachtegoed. Er is gelukkig veel aandacht voor structurele
elementen, voor gedragselementen en voor de vraag hoe toezicht de structuren
en het gedrag in positieve richting kunnen beïnvloeden. De SGP-fractie
waardeert het werk van de commissie-De Wit dan ook zeer. Had Marx ooit kunnen
denken dat onder leiding van een SP'er zulke verstandige dingen tot stand
zouden komen over het kapitalistische systeem?
 De commissie geeft in haar rapport een aantal zeer relevante aanbevelingen
voor een beter toezicht, een ander beloningsbeleid, gedragsverandering enzovoorts.
Ik doe daar niets aan af. Toch wil ik ook eerlijk zijn met het verwachtingspatroon:
kunnen wij, met al die maatregelen bij elkaar opgeteld, een volgende crisis
voorkomen? Moeten wij niet onder ogen zien dat crises een noodzakelijk element
zijn van het kapitalisme? Mensen overschatten immers hun kansen en onderschatten
de risico's stelselmatig. Gecombineerd met mensen die consumptief gericht
zijn en die dat steeds makkelijker vormgeven via goedkoop te verkrijgen kredieten,
leidt dit tot meer fluctuaties. Een crisis is dan helaas nodig om de te grote
ellende weer op te ruimen. Gelukkig leidt tot meestal niet tot een echte kladderadatsch,
hoewel wij daar tijdens deze crisis niet ver van verwijderd waren. Niettemin
is het een stabiliserend mechanisme dat pijnlijk maar wel noodzakelijk is,
gelet op de fouten die mensen maken.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Het heeft natuurlijk een risico als je als SGP'er Marx aanhaalt. Was het
niet juist Marx die zei dat kapitalisme telkens weer in een crisis terechtkomt?
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Zeker, zonder meer. Dat is nou juist mijn punt. Het ligt er een beetje
aan welke versie je bekijkt, maar Marx heeft het onder andere over de grote
kladderadatsch, waarbij een ineenstorting van het kapitalistische systeem
tot stand komt. Ik moet eerlijk toegeven dat sommigen daar in deze omstandigheden
best bang voor zijn geweest. Dat is reden temeer om hier serieus naar te kijken.
Tegelijkertijd moeten wij constateren dat er zoveel stabiliteitsmechanismen
aan de gang zijn dat het niet zover gekomen is.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Je hebt natuurlijk de normale conjunctuurgolven, waardoor je telkens weer
een economische crisis hebt. Dit is echter een speciaal soort crisis, een
financiële crisis. Ook die crises komen vaker voor; dit is niet de eerste
financiële crisis, maar u lijkt te suggereren dat een financiële
crisis iets is wat elke keer maar weer gebeurt.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 De ene keer praten wij over deze crisis, de volgende keer over een andere.
Als je de historie van crises over de hele wereld op een rijtje zet, moet
je constateren dat zij zeer regelmatig plaatsvinden en dat de oorzaken bijna
continu verschillen. Dat maakt het ook zo lastig te voorspellen. Dat het regelmatig
misgaat vanwege het stelselmatig overschatten van kansen en het onderschatten
van risico's, is echter een les die wij gewoon uit de historie moeten trekken.
 
 
 De laatste keer, mijnheer Irrgang.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Het is mooi dat u als SGP'er zo'n prachtige marxistische analyse maakt.
Dat ik dat nou nog eens mag meemaken!
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ja, mooi toch? Dat doen we met plezier.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Volgens mij zei de heer Dijkgraaf niet alleen dat die crisis wellicht
onafwendbaar was, maar ook dat de crisis nuttig was en heeft moeten plaatsvinden
om een einde te maken aan "de grote zonde". Dat laatste is echter waarschijnlijk
wel weer een heel gereformeerde gedachte. Is het niet juist het gevolg van
de zelfversterkende effecten in de economie dat zo'n crisis kan plaatsvinden?
De crisis had dus niet per se hoeven plaats te vinden. Volgens mij was de
wereld beter geweest als de crisis niet had plaatsgevonden.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Nee, absoluut. Men kan zich echter een situatie voorstellen zonder de
stabiliserende mechanismen die in een crisis eigenlijk aanwezig zijn. Dan
komen wij te laat tot de ontdekking dat er een crisis is en is de zaak te
ver voortgeschreden. Dat was te zien bij de grote crisis in de jaren dertig
in Duitsland. Die was zo ver voortgeschreden dat op een gegeven moment alleen
nog maar ruilhandel plaatsvond. Dan heb je het over een echte kladderadatsch.
Het enige positieve aan al het negatieve dat een crisis met zich brengt, is
dat het een soort reinigend mechanisme is. Overigens, aan ons de taak om een
crisis te voorkomen. Niemand hoeft staan te juichen als er een crisis is.
Niemand hoeft staan te juichen als het systeem in elkaar valt.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Met zijn laatste opmerkingen maakt de heer Dijkgraaf het nodige helder.
Ik dacht even dat hij de verelendungstheorie aan het verdedigen was. Dat zou
wel heel bijzonder zijn. Hij is met de commissie en de Kamer van mening dat
alles op alles gezet moet worden om dit soort situaties te voorkomen. Wij
moeten crises niet als een wetmatigheid zien, zo van: die overkomen ons van
tijd tot tijd en dan gaan wij over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Nee, ik hoop dat de rest van mijn verhaal duidelijk maakt dat het nog
steeds erg zinvol is om naar goed toezicht te kijken.
 Mijn volgende zin is: hoe voorkomen wij dat een volgende crisis optreedt
en hoe garanderen wij dat die, als die toch optreedt, zo klein mogelijk is?
Volgens mijn fractie zijn twee sleutelwoorden daarbij cruciaal: vertrouwen
en globalisering.
 Het eerste sleutelwoord is vertrouwen in de markt. Het mooie van het kapitalistische
systeem is dat de markt uiteindelijk altijd straft als de kapitalisten zich
niet aan de spelregels houden. Het kan een poos goed gaan, maar vroeg of laat
keert de wal het schip. Niet de regels of de prestaties geven uiteindelijk
de doorslag, maar het vertrouwen van de kapitaalmarkt in het systeem. Dat
hebben we de afgelopen maanden verschillende keren kunnen waarnemen. Denk
bijvoorbeeld aan de crisis in Griekenland. Het punt is dat vertrouwen zich
uiterst lastig laat organiseren, zeker in een wereld waar beleggers zeer snel
grote financiële stromen kunnen verleggen.
 Het tweede kernbegrip waardoor crises moeilijker te hanteren zijn dan
vroeger, is globalisering. De afhankelijkheid van financiële stelsels
en economieën wordt steeds groter door de liberalisering. Dat onderstreept
de noodzaak van een goed georganiseerd internationaal toezicht. Het kapitalisme
corrigeert zichzelf wel, maar ten koste van velen die er nooit van geprofiteerd
hebben. De overheid heeft daarom een belangrijke taak als wetgever en toezichthouder
om imperfecties van de markt tegen te gaan.
 De SGP-fractie is het met de commissie eens dat we maximaal moeten investeren
in goed, ja beter Nederlands toezicht. De hoofdmoot van de aanbevelingen van
de commissie ondersteunen wij dan ook van harte. Tegelijkertijd moeten we
in alle nuchterheid constateren dat de financiële crisis niet begon in
Nederland. Alleen hier in Nederland het toezicht verbeteren helpt dus niet
om toekomstige financiële crises te voorkomen. De commissie realiseert
zich dat ook.
 Wel helpt beter nationaal toezicht om collateral damage, zoals het zo
mooi heet in het Nederlands, te beperken. Om de volgende klap zo klein mogelijk
te houden en er zo veel mogelijk voor te zorgen dat de volgende crisis niet
dezelfde achterliggende problematiek heeft. De commissie concludeert dat bij
de toezichthouders zelf ook veranderingen en verbeteringen noodzakelijk zijn.
Is de door de commissie beoogde kritische introspectie, op bladzijde 23, voldoende
gewaarborgd met het plan van aanpak van de Nederlandsche Bank?
 Gezien de internationale context waarin financiële instellingen opereren,
is ook beter toezicht in het buitenland nodig. Doet de regering volgens de
commissie voldoende om dat maximaal te stimuleren? Een goed toezichtsysteem
is dus belangrijk. Maar de geschiedenis leert tevens dat als er veel geld
te verdienen valt, en dat is zo in de financiële sector, de economen
en juristen bij banken altijd creatiever zijn dan de economen en juristen
bij wetgevers en toezichthouders. Bijna altijd lopen wetgevers en toezichthouders
achter de feiten aan. Dat mag geen excuus zijn voor minder investeringen in
goed toezicht, maar het leidt wel tot de conclusie dat daar niet alles van
te verwachten valt.
 Er is dus meer nodig om een volgende crisis te voorkomen. Een belangrijk
extra element is daarom een verandering in de gedragscultuur van de financiële
sector. De commissie wijst daar ook terecht op. Zonder gedragsverandering
is de volgende crisis alweer in de maak. Maar hoe realiseer je dat die gedragsverandering
structureel wordt, vraag ik de commissie. Ik wijs de commissie erop dat een
cultuurverandering in de historie nog nooit succesvol is afgedwongen. Zou
er net zoveel aandacht blijven voor de noodzakelijke verandering in cultuur
als het economisch weer meer voor de wind gaat? Constateert de commissie in
de antwoorden op de schriftelijke vragen niet zelf dat de aandacht momenteel
alweer verslapt? Moeten we ons niet realiseren dat een deel van hen die voor
snelle winsten gaan, nu eenmaal een andere cultuur hebben dan wij misschien
wel zouden willen zien? Kortom: ook de focus op de o zo noodzakelijke gedragsveranderingen,
kent zijn beperkingen. Welke mogelijkheden ziet de commissie om een structurele
cultuurverandering tot stand te brengen?
 In het verlengde daarvan speelt het beloningsbeleid een cruciale rol.
De daarvoor bedoelde code is goed, maar is nu juist het probleem niet dat
de bad guys hier altijd een mouw aan weten te passen? Welke oplossingsrichtingen
stelt de commissie voor?
 De commissie uit zich over de bankenbelasting op een manier die mijn fractie
aanspreekt: voorzichtig en genuanceerd. Ze wijst op het belang van een risicogerelateerde
heffing, de noodzaak tot een internationaal gelijk speelveld en het voorkomen
van een te grote stapeling van maatregelen. Is de bankenheffing volgens de
commissie nog noodzakelijk nu er in Basel III scherpe afspraken zijn gemaakt
over onder andere de kapitaaleisen? Krijgen wij niet een te grote stapeling
van maatregelen nu wij Basel III hebben, beter toezicht organiseren en pogingen
doen een bankbelasting te organiseren? Is de commissie bovendien nog steeds
van mening dat de bankenheffing ingevoerd moet worden, nu internationale afstemming
tot op heden uiterst lastig blijkt?
 Al met al rijst de vraag of wij de hiervoor genoemde verbeteringen van
de sector moeten en mogen verwachten, of dat veranderingen afgedwongen moeten
worden met wettelijke regelingen. De SGP-fractie ziet het meeste in een combinatie
van beiden. Enerzijds moeten er harde toetsingscriteria zijn, maar anderzijds
mag de overheid de eigen verantwoordelijkheid van de sector niet uitvlakken.
Doordat de sector in een internationaal speelveld opereert, is te strikte
nationale wetgeving namelijk eenvoudig te omzeilen. Juist daarom is een intrinsieke
motivatie van banken zo belangrijk. De sector moet het in essentie zelf doen,
maar wel met stevige druk op de ketel. En daar komen de wetgever, de toezichthouders,
maar ook de consumenten om de hoek kijken. Het financiële systeem kan
immers niet ontsporen als consumenten daar niet in mee gaan. Overigens vraagt
dat wel om maximale transparantie voor consumenten, zodat zij weten waar zij
instappen. Denkt de commissie dat er voldoende maatregelen genomen worden
om die transparantie te garanderen?
 Ik kom nu op de rol van de Kamer. De commissie snijdt een terecht punt
aan als zij stelt dat we een wetgevingscrisis moeten voorkomen. Hoe voorkomen
wij dat wij als pavlovreactie heel veel door emotie ingegeven regels gaan
verzinnen? Moeten wij niet juist een toezichthouder hebben met meer beleidsruimte
in plaats van allerlei precieze voorschriften? Een te formalistisch toezicht
moedigt de creativiteit van bad guys aan. Met een te formeel toezicht vang
je uiteindelijk geen boeven! De vraag is wel wat dit vergt van de rol van
de Kamer. Een wetgevingscrisis voorkomen, vergt nogal wat. Dan is veel kennis,
maar ook beperking, nodig om te voorkomen dat er onnodige regels op elkaar
gestapeld worden waardoor uiteindelijk een onoverzichtelijk en tegenstrijdig
toezichtkader ontstaat. Verwacht de commissie dat de juiste balans bestaat
in de ingeslagen weg van hervormingen van het toezicht?
 De SGP-fractie is het eens met de reflecterende opmerkingen van de commissie
dat de Kamer bij het uitoefenen van haar controlefunctie de afgelopen jaren
niet actief genoeg is geweest. Dat onderstreept het belang van investeren
in eigen kennisontwikkeling en onderzoek, maar ook in deskundige Kamerleden.
Wellicht kan deze conclusie veralgemeniseerd worden naar meer terreinen waarover
wij hier dagelijks praten. Een goede mix tussen juristen, economen en andere
specialisten is essentieel om de controlerende functie goed te kunnen uitoefenen.
Mijn fractie vindt het jammer dat de commissie wel constateert dat de rol
van het parlement versterkt moet worden, maar vervolgens verwijst naar de
commissie Financiën om de verzwaarde parlementaire controle op hervormingen
in de financiële sector vorm te geven. Ik neem aan dat de commissie zelf
ook ideeën heeft hoe de deskundigheid van Kamerleden versterkt kan worden,
om daarmee ontwikkelingen effectiever te kunnen beïnvloeden en minder
kwetsbaar te zijn voor beïnvloeding van deelbelangen. Of – en misschien
is dat ook wel een belangrijke conclusie – moet de Kamer juist meer
op hoofdlijnen sturen en de invulling van beleid en toezicht overlaten aan
de echte experts?
 De commissie geeft de accountants in haar rapport een stevige aanbeveling
mee. De commissie stelt dat de financiële crisis heeft laten zien dat
de accountancy tekortgeschoten is in haar maatschappelijke taak. Mijn fractie
zou graag het oordeel van de commissie vernemen op het recent verschenen rapport
van de AFM. Zijn de maatregelen die de AFM neemt afdoende om de door de commissie
geconstateerde problematiek weg te nemen?
 Tot slot. We weten twee dingen zeker: dit was niet de eerste, maar ook
niet de laatste crisis. Daarom moeten we niet alleen het toezicht goed organiseren,
maar er ook voor zorgen dat de overheid haar financiën zo organiseert,
dat we de volgende klap weer kunnen opvangen. Jozef, de wijze onderkoning
van Egypte, liet tijdens de zeven vette jaren, toen het economisch voor de
wind ging, korenschuren bouwen. Met die opgebouwde graanvoorraden kon hij
zijn volk, tijdens de zeven jaren van schaarste en hongersnood, van voedsel
voorzien. Onderschrijft de commissie-De Wit de wijze lessen van onderkoning
Jozef? Betekent dit dan niet dat bij de planning van de meerjarige ontwikkeling
van de overheidsfinanciën expliciet rekening moet worden gehouden met
de kosten van reguliere crises?
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Voorzitter. Graag dank ik de Tijdelijke commissie parlementair onderzoek
financieel stelsel voor haar werk en voor haar antwoorden op de vragen van
de leden van de vaste Kamercommissie voor Financiën, zoals ingediend
op 23 juni 2010. Namens de PVV zat de heer Graus in de commissie. Ik
moet constateren, en dat valt mij echt op, dat in het eindrapport helemaal
niks wordt vermeld over de financiële positie van dieren.
 Mijn fractie, die goed was voor 17 van de 140 ingediende vragen, onderstreept
het belang van de conclusies van de commissie. Bij het lezen daarvan maak
ik mij ernstige zorgen voor de toekomst. Immers, het belangrijkste doel van
de commissie zou naar onze mening moeten zijn dat een toekomstige kredietcrisis
wordt vermeden. De conclusies van de commissie liegen er niet om: falend toezicht
en te weinig sturing door de AFM, maar vooral door de Nederlandsche Bank.
Waar hebben wij dat laatste nog meer gehoord? Jawel, bij de ondergang van
DSB. Ik zou zeggen dat het nu toch echt tijd wordt voor de president van de
Nederlandsche Bank om te gaan vissen; veel meer deed hij tot nu toe toch al
niet.
 Commerciële belangen van banken wogen zwaarder dan de daarbij horende
risico's. Excessen in het beloningsbeleid mondden uit in extra risico's voor
een prudente bedrijfsvoering. Immers, de kortetermijnfinanciële horizon
van bankbestuurders was vaak een belangrijke drijfveer om een bank een bepaalde
koers te laten varen. Er was sprake van een veel te zware vervlechting tussen
spaarbank- en zakenbankactiviteiten binnen de banken. Henk en Ingrid kunnen
dokken en het geld verdwijnt in bankierssokken.
 Wij zagen helaas een te zwakke invulling van de rol van de raden van commissarissen
van de banken; die hebben eigenlijk zitten slapen en namen hun taak amper
serieus. En wat te denken van de rol van de externe accountant, die met een
lekker glas Mouton-Rothschild in de linkerhand en een gouden pen met "ABN
AMRO" erop in de andere hand, klakkeloos zijn handtekening zette onder alles
waar "jaarrekening" boven stond? De kapitaalseisen voor banken waren te laag.
En onder het mom van "voortschrijdend inzicht" en "een retourtje Basel" wordt
men nu wakker. Wij hopen dat Basel XXVII of XLVIII – ik ben de tel kwijt –
ons nu brengt waar we in 2007 allang hadden moeten staan. Daarnaast staan
hedgefondsen en kredietbeoordelingsbureaus niet of nauwelijks onder toezicht.
Dat lesje hebben we ook wel geleerd. Wij gaan nu beoordelen of kredietbeoordelingsbureaus
nog wel krediet moeten krijgen. Bij fusies en overnames ontbrak elke financiëlestabiliteitstoets
tussen banken en was – jawel! – de persoonlijke financiële
stabiliteit van bankiers een stevige stimulans voor megalomane fusies en overnames.
Ten slotte moeten wij onder ogen zien dat het bij de Tweede Kamer zelf aan
inzicht heeft ontbroken in de ongewenste macro-economische ontwikkeling en
de weerslag daarvan op het financiële stelsel. Ofwel: we hadden er zelf
de ballen verstand van.
 Waarom maakt de PVV zich ernstige zorgen? In het antwoord van de commissie
op vraag 8, "Het gevoel van urgentie voor het invoeren van structurele veranderingen
lijkt af te nemen. Waaruit blijkt dit? Waarom is dit zo?", lees ik een zeer
ernstige constatering van de commissie-De Wit: "Illustratief zijn berichten
over business as usual in de financiële sector, bijvoorbeeld waar het
bepaalde risicovolle activiteiten en beloningen betreft. Naarmate de directe
dreiging van faillissement of ontslag wegvalt, ontstaat blijkbaar weer meer
ruimte voor de ongewenste activiteiten die mede oorzaak waren van de financiële
crisis." Ik ga hier spontaan Italiaans van spreken: finito, basta, punto!
Ik roep de commissie-De Wit dringend op om in haar vervolgonderzoek vooral
aandacht te besteden aan de zo noodzakelijke cultuur- en gedragsverandering
bij het bankenmanagement. 
 Het antwoord van de commissie-De Wit op vraag 16, over een wettelijke
regeling voor naleving van de Code Banken, lijkt mij paradoxaal in relatie
tot het antwoord op vraag 8. De commissie zegt bij vraag 16 immers dat de
verantwoordelijkheid voor gedragsverandering in de eerste plaats bij de sector
zelf ligt. Dat kan ik niet rijmen. Wij pleiten er daarom eigenlijk voor om
bij het vervolgonderzoek te kijken naar mogelijkheden voor een wettelijke
regeling, met een dwingender karakter, waar het de naleving van de Code Banken
en de Code Banken zelf betreft.
 De conclusie van de commissie op vraag 24 over de dubbele pet van accountants
bij banken – hetgeen door de commissie blijkbaar niet als een belangrijke
factor in de kredietcrisis wordt gezien – deel ik niet. Wij roepen de
commissie op om in haar vervolgonderzoek grondig te kijken naar dit punt,
met als insteek om uiteindelijk te komen tot een scheiding der geesten bij
de dienstverlening door accountants aan financiële doelstellingen.
 Voorts vindt mijn fractie de reactie van de commissie-De Wit op vraag
33 toch magertjes. De commissie stelt dat als raden van commissarissen gefaald
hebben, zulks moet worden afgewikkeld volgende de geëigende kanalen.
Teneinde aan het old boys network te ontsnappen vinden wij dat de commissie
in haar vervolgonderzoek juist dieper zou moeten kijken naar de positie, de
samenstelling en de taakinvulling van raden van commissarissen bij banken.
 Het bevestigende antwoord van de commissie-De Wit op vraag 49 of een verhoging
van de minimumkapitaaleisen met een cyclusreserve voor alle banken zou moeten
gelden, juichen wij toe. Tevens roepen wij de commissie-De Wit op in haar
vervolgonderzoek een voorkeur uit te spreken voor een wettelijke scheiding
tussen nutsbank- en zakenbankactiviteiten. Naar de mening van de PVV hebben
banken één ding bewezen, net als de president van de Nederlandsche
Bank: ze komen niet zelf in beweging. De PVV wil in de toekomst daarom niet
meer zomaar op de sector vertrouwen. Liever alles nu in één
keer goed regelen dan straks weer een kredietcrisis.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Die aanbeveling van de commissie-De Wit spreekt ook de SP-fractie zeer
aan. Ook bij andere fracties is daar steun voor. Betekent dit dat de PVV bereid
zou zijn om een wetswijziging op dit punt te steunen? De PVV-fractie zou kunnen
zorgen voor een meerderheid voor het scheiden van nutsbank- en zakenbankactiviteiten.
Bankiers kunnen dan niet meer gaan gokken met het spaargeld van hun klanten.
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Ik houd mij aanbevolen voor voorstellen ter zake. Ik zou graag naar een
dergelijk voorstel kijken.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Dat is goed nieuws, dan kunnen wij op dit punt zaken doen. Ik hoop dat
dit voor nog veel meer aanbevelingen geldt.
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Dank u zeer.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik heb nog een aanvullende vraag over het scheiden van de nutsbankactiviteiten.
Over deze aanbeveling van de commissie heb ik een vraag gesteld, omdat ik
niet precies weet hoe de commissie dat handen en voeten wil geven. Begrijp
ik nu goed dat de heer Van Vliet wil dat het volledig wordt
opgesplitst, zodat wij kleinere banken krijgen? Of kan het in zijn ogen ook
zo zijn dat de zakelijke activiteiten en de activiteiten die met spaarders
te maken hebben, binnen een bank duidelijk, wettelijk worden gescheiden?
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Wij neigen meer naar het laatste. Er moet in ieder geval een wettelijke
regeling komen, zodat niemand er meer omheen kan dat die activiteiten uit
elkaar moeten worden gehouden. Ze mogen niet weer in elkaar vervlochten raken.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Het passeerde snel en ik aarzelde even of ik er wat over zou zeggen. Voordat
wij er hier in deze Kamer aan gaan wennen, wil ik er toch iets over opmerken.
Net werd, meen ik – ik heb mee geschreven – over de president
van de Nederlandsche Bank gezegd: "Hij kan beter gaan vissen, veel meer deed
hij toch al niet." Als ik dat goed heb verstaan, wil ik constateren dat dit
niet de conclusie is die de commissie-De Wit heeft getrokken en dat die ook
niet op haar rapport kan worden gebaseerd. Ik vind dit geen goede manier om
over een functionaris te praten. Ik wil niet, door het te laten passeren,
de indruk wekken dat dit oordeel zonder kritiek kan worden uitgesproken.
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Ik meen mij te herinneren dat de fractie van de heer Plasterk ook tegen
de motie heeft gestemd om de president van de Nederlandsche Bank zijn verantwoordelijkheid
te laten nemen. Ik begrijp dus zijn opmerkingen en neem ze voor kennisgeving
aan.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Mijn bezwaar was niet eens zozeer het dictum "gaan vissen" maar meer de
beschrijving "veel meer deed hij toch al niet". Je kunt vinden dat hij een
ander oordeel zou moeten hebben over individuele kwesties, maar dit vind ik
geen goede samenvatting van de activiteiten van de president van de Nederlandsche
Bank.
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Ik neem de opmerkingen van de heer Plasterk voor kennisgeving aan.
 Voorzitter. De PVV deelt de conclusie van de commissie-De Wit dat niet
alleen banken, maar ook andere financiële instellingen, zoals hedgefondsen
en kredietbeoordelingsbureaus, onder strenger toezicht moeten komen te staan
en dat handel in derivaten en dergelijke via gereguleerde beurzen moet gaan
plaatsvinden. Wij verzoeken daarom de commissie, in haar vervolgonderzoek
hieraan zo veel mogelijk aandacht te besteden.
 Wij zijn het hartgrondig eens met het antwoord van de commissie-De Wit
op vraag 85, waarin de commissie stelt dat de Algemene Rekenkamer te allen
tijde in staat moet zijn om onderzoek te doen naar het functioneren van financiële
toezichthouders, ook als hiervoor belemmeringen in de vorm van geheimhoudingsbepalingen
in de Wet op het financieel toezicht moeten worden opgeheven via een wetswijziging.
Wij roepen de commissie ertoe op, in haar vervolgtraject hieraan nadere aandacht
te besteden.
 Ook het antwoord van de commissie-De Wit op vraag 103, betreffende gouden
handdrukken bij wanprestatie, kan op uitzonderlijke instemming van de PVV
rekenen. In dit antwoord gaat de commissie in op gouden handdrukken en retentie-,
exit- en welkomstpakketten. Van al die dingen ga ik spontaan Russisch spreken:
njet! Dat willen wij niet meer. Stop met die perverse beloningsprikkels. In
de tweede termijn kom daar graag op terug.
 De PVV is daarnaast voorstander van ex ante financiering van depositogarantiefondsen
door de banken. Graag zien wij ook dit punt nader onderzocht in de vervolgfase
van het onderzoek. Wij hopen dat een vervolgonderzoek door de commissie in
de vorm van een parlementaire enquête zal plaatsvinden. Wij hopen dat
daarbij alle gesloten deuren geopend worden die in het eerste onderzoek dicht
zijn gebleven. Graag vernemen wij van de commissie hoe zij te werk zal gaan
om deze gesloten deuren open te krijgen.
 Inmiddels hebben wij Basel III mogen aanschouwen, waarbij banken en toezichthouders
hun kapitaalbuffers geleidelijk gaan verhogen. Wie schetst echter onze verbazing?
Vertegenwoordigers van Nederlandse banken struikelen over elkaar heen om in
koor te roepen dat dit natuurlijk consequenties gaat hebben voor de prijs
van de dienstverlening door de banken aan hun klanten. Op dit punt weten banken
dus niet hoe snel zij in actie moeten komen. De banken zullen nu niet meer
dralen, want Henk en Ingrid zullen betalen. Wij roepen de commissie-De Wit
op om in haar vervolgonderzoek een krachtig signaal te geven, met name aan
directies van banken, dat de hand toch eerst in de eigen rijk gevulde boezem
moet worden gestoken, voordat de kosten van deze noodzakelijke actie worden
verhaald op de consument.
 Wat ik mis in het eindrapport van de commissie is een passage over zogenaamde
"arrangers", dat wil zeggen zakenbanken die banken bij elkaar brengen en fusies
en overnames begeleiden. Deze arrangers krijgen doorgaans een "fee" betaald,
welke bestaat uit een vaste fee en een variabele fee. De variabele fee is
ook weer een bonus. Het hangt dus allemaal van bonussen aan elkaar. Ik verneem
graag de visie van de commissie op de specifieke rol van de arrangers, de
zakenbanken, in de kredietcrisis.
 De minister van Financiën heeft in zijn brief aan de Tweede Kamer
van 18 mei jongstleden aangegeven hoe hij denkt om te gaan met de aanbevelingen
uit het eindrapport van de commissie-De Wit. Hierbij valt ons op dat de minister
een aantal aanbevelingen niet overneemt, door hierover gewoon niets te schrijven.
De Jager denkt de buit op dit punt gemakkelijk binnen te halen en zijn hagelpatronen
te sparen voor een vettere kluif op Prinsjesdag. De PVV vindt dit onverantwoord.
Wij onderschrijven de conclusies van de commissie-De Wit goeddeels en wij
verwachten daarom eigenlijk dat de minister op zijn minst op alle aanbevelingen
ingaat. Graag hoor ik van de commissie hoe zij erover denkt dat de minister
een aantal aanbevelingen niet heeft overgenomen.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Is het de heer Van Vliet ontgaan dat wij met een demissionair kabinet
te maken hebben? Het is toch niet meer dan logisch dat een demissionair kabinet
zich terughoudend opstelt ten opzichte van dit soort rapporten en het doen
van uitspraken met het oog op de toekomst over dit soort wezenlijke zaken,
of zie ik dat verkeerd?
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Daarom vraag ik aan de commissie hoe zij hierin zit. Ik wil graag de visie
van de commissie.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 De heer Van Vliet beschuldigt in feite de demissionaire minister van Financiën
dat hij een aantal zaken laat liggen, maar dat is toch inherent aan het feit
dat wij in een demissionaire periode zitten?
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 U gebruikt het woord "beschuldigen", maar ik constateer feiten. Daar heb
ik als parlementariër een mening over.
 
 
 
 De heer
 Slob
 ChristenUnie
 
 Ik ben Henk en Ingrid niet. Ik heb het iets anders verstaan, maar het
zij zo. Ik meende toch een andere intonatie in uw opmerkingen te horen. Ik
ben echter blij dat u ook zelf constateert dat wij in een demissionaire periode
leven. Dat vraagt toch enige terughoudendheid. Misschien is het wel goed dat
het een keer ophoudt, ja, dat is wel van belang. Maar dat wachten wij maar
even af.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Ooit krijgen wij natuurlijk weer een nieuw kabinet. Dan is de demissionaire
periode ten einde. Begrijp ik het goed dat de heer Van Vliet van de toekomstige
minister van Financiën verwacht dat deze alle aanbevelingen volledig
uitvoert?
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Ik verwacht op zijn minst van de toekomstige minister van Financiën
dat hij op alle aanbevelingen ingaat en er zijn mening over geeft.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 U leek namelijk daarnet boos te zijn dat de huidige demissionaire minister
De Jager er niet op inging en daarmee ook de indruk wekte, niet bereid te
zijn om die aanbeveling te gaan uitvoeren. Dan neem ik aan dat dit volgens
u niet alleen geldt voor de demissionaire minister van Financiën, maar
straks ook voor de missionaire minister van Financiën.
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Dat is correct.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Betekent dit een opdracht aan de nieuwe minister van Financiën om
alle aanbevelingen uit het rapport van de commissie-De Wit uit te voeren?
Verwacht uw fractie dat dit gebeurt? Als het niet gebeurt, dan wappert uw
fractie altijd vrij makkelijk met een motie van wantrouwen. Zo kennen wij
uw fractie.
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Om het even te preciseren: ik verwacht van de nieuwe minister van Financiën
dat hij op alle aanbevelingen van de commissie-De Wit ingaat en dat het overgrote
deel daarvan ook uitgevoerd zal worden. Dat dit echter letterlijk voor alle
aanbevelingen zou moeten gelden, dat hoort u mij niet zeggen.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Voorzitter. Daarmee lijkt de PVV-fractie toch terug te komen op wat de
heer Van Vliet net zei, namelijk dat hij het minister De Jager kwalijk neemt
dat hij nog niet eens ingaat op sommige aanbevelingen. Nu laat hij alweer
een gaatje open voor een nieuwe minister van Financiën om in ieder geval één
aanbeveling niet uit te voeren. Dat is toch niet helemaal consequent? Dan
verwacht hij meer van een demissionair kabinet dan van zijn eigen toekomstige
kabinet dat er wellicht komt. We moeten nog even afwachten.
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Ik vind het een vreemde constatering dat ik blijkbaar de enige ben die
een feitelijke constatering heeft gedaan dat de minister van Financiën
niet op alle aanbevelingen is ingegaan.
 
 
 
 De heer
 Braakhuis
 GroenLinks
 
 U hebt vanavond blijk gegeven van een verrassend Europese oriëntatie.
Twee talen hebben we al gehad. Betekent dit dat ook de aanbeveling door u
serieus genomen wordt die betrekking heeft op een Europees toezicht? Daar
ben ik zeer benieuwd naar.
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Daar zullen wij nader naar kijken.
 Voorzitter. Ik ben klaar.
 
 
 Het woord is aan de heer Mulder, die zijn maidenspeech zal houden.
 
 
 
 De heer
 Mulder
 VVD
 
 Voorzitter. Het is al eerder gezegd vandaag: het is op de kop af, althans
op een dag na, twee jaar geleden dat de bank Lehman Brothers omviel en dat
de crisis, die in Amerika al woedde, ook oversloeg naar Nederland. Immers,
in dezelfde maand raakten ABN AMRO en Icesave aan snee. Heel veel Nederlanders
hadden toen zorg, angst en paniek over hun geld. Je zag geen bankrun in de
klassieke zin, waarbij mensen naar hun bank gaan en proberen hun geld op te
halen, maar internet was overbelast. Nog nooit hebben zo veel mensen tegelijkertijd
geprobeerd om via internet hun geld te verplaatsen bij hun bank. Daarmee heeft
het vertrouwen in de financiële sector een enorme opdoffer gekregen.
70 jaar geleden hebben we voor het eerst een dergelijke crisis meegemaakt
in de financiële sector. Het gaat er dan ook om dat verloren vertrouwen
terug te winnen, het verloren krediet terug te winnen en om aan te sluiten
bij de titel van het onderzoeksrapport van de commissie-De Wit. Financiële
instellingen hebben een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Ze dragen bij
aan het faciliteren van economische activiteiten in de maatschappij. Die faciliteren
ze.
 Terugkijkend op de afgelopen decennia kun je zeggen dat de financiële
sector langzaam in een soort moreel verval is geraakt. Dat begon bij Enron,
wat weliswaar geen financiële instelling was, maar een energiebedrijf
dat speculeerde met gas en dat een financiering had waar de top van het bedrijf
niets meer van begreep en dat uiteindelijk eindigde met 20 mld. dollar verlies.
De accountant van Enron, Arthur Andersen – u kent die naam nog –
is verdwenen van de aardbodem. Ook Nick Leeson is daar een voorbeeld van.
Hij kreeg van Barings de kans om te speculeren met geld van de bank en dat
leidde uiteindelijk tot de ondergang van deze bank. Ook in Nederland hebben
we er een voorbeeld van gehad. Toen ABN AMRO een overname deed in Italië
en de heer Rijkman Groenink werd gevraagd wat dit zou betekenen voor de tarieven
voor de klant in Italië, zei hij: dat maakt niet zo veel uit; die verlaging
van de tarieven is alleen goed voor de klanten, maar ons gaat het om de aandeelhouders.
Dan ben je eigenlijk de schaamte voorbij. Dan ben je je er als bedrijf niet
eens meer van bewust dat je klanten hebt. Wat dat betreft, citeer ik graag
de woorden van Jan Kalff, de voorganger van Rijkman Groenink. Hij begreep
dat toch iets beter als voorzitter van de raad van bestuur. Hij zei namelijk:
ik geloof in de vrije markt, maar het is wel belangrijk om je te
realiseren dat de vrije markt niet alleen bestaat bij de gratie van vrijheid.
Het gaat ook om vertrouwen, en vertrouwen creëer je door verantwoordelijk
gedrag. Alleen dan ben je de vrijheid waard. De heer Plasterk haalde zojuist
Adam Smith aan, ik denk over de "onzichtbare hand", maar eigenlijk had hij
een eerder boek van Adam Smith moeten pakken, namelijk The Theory of Moral
Sentiment. Dat is ook bekend, ik zie de heer Plasterk knikken. Het is goed
dat PvdA'ers liberale denkers kennen. Hij wil misschien interrumperen, maar
dit is mijn maidenspeech.
 
 
 (hilariteit)
 
 
 Dat lijkt op uitlokking.
 
 
 
 De heer
 Mulder
 VVD
 
 Als je Adam Smith populair vertaalt, zegt hij eigenlijk: vraag jezelf
nu eens af waar je nu helemaal mee bezig bent, kijk eens in de spiegel. Dat
kunnen de mensen in de financiële sector volgens mij best eens doen,
zelfreflectie. Het gaat erom dat de bevolking moet kunnen vertrouwen op de
integriteit en de kunde van de bemanning van de financiële wereld. Daarnaast –
daar gaat dit debat over – moeten wij voorkomen dat mensen in de toekomst
weer in paniek proberen hun geld weg te halen. Het is ook belangrijk dat wij
voorkomen dat de belastingbetaler opdraait voor het redden van banken. Daar
gaat het de VVD-fractie om. De aanbevelingen van de commissie spelen daarbij
een belangrijke rol.
 Wij spreken nu over het rapport van de commissie. Mijn fractie sluit zich
aan bij andere fracties, die de commissie daar uitgebreid voor hebben bedankt.
Dat geldt ook voor de leden van de commissie die vandaag om wat voor reden
dan ook niet aanwezig konden zijn en de staf. Er is maandenlang hard gewerkt
en er is veel tijd en energie in gaan zitten, waarvoor mijn hartelijke dank.
Wij moeten lessen leren uit dit rapport.
 Misschien is wel een van de belangrijkste meerwaarden van dit rapport
dat 39 mensen die zijn gevraagd om in het publiek verantwoording af te leggen
over hun gedrag en hun ideeën, dat hebben gedaan. Daarmee hebben deze
mensen laten zien dat zij bereid zijn om publiekelijk verantwoording af te
leggen aan alle mensen in het land die de dupe zijn geworden van deze crisis.
Dat het verschijnen van deze mensen voor de commissie goed is, betekent dat
het niet verschijnen van een aantal mensen kwalijk is. Ik meen dat de commissie
de Belgische en de IJslandse toezichthouders heeft uitgenodigd. Wij vinden
het een gemiste kans dat zij niet zijn op komen draven. Over degenen die wel
zijn gekomen, zegt de commissie: er was sprake van weinig kritische zelfreflectie.
De ondervraagden – dat zijn mijn woorden – wekten soms de indruk
dat het hen was overkomen. Dat is om twee redenen niet goed. In de eerste
plaats doet het afbreuk aan het afleggen van verantwoording aan de bevolking.
In de tweede plaats zegt het waarschijnlijk ook iets over het vermogen van
de sector om de aanbevelingen over te nemen. Wij moeten oppassen dat het niet
weer business as usual wordt, zoals een aantal sprekers al heeft gezegd.
 Een andere vraag bij dit onderzoek was of een parlementaire enquête
niet wenselijker was geweest, of wij daarin niet meer hadden gehoord. Misschien
was een enquête ook beter geweest voor de betrokkenen. Wij hebben gesproken
over de president van de Nederlandsche Bank. Hij is kritisch bevraagd, maar
misschien had hij zich beter kunnen verantwoorden als dit een enquête
was geweest. In dat geval was hij immers niet gebonden geweest aan zijn geheimhoudingsplicht.
Ik hoor hierop graag een reactie van de commissie.
 Ik heb nog een aantal opmerkingen vooraf, om te beginnen over de economie.
Er is al gezegd dat macro-economische evenwichtigheden wereldwijd in de economie
mede of misschien geheel de oorzaak vormden van deze crisis. Er is gesproken
over marktfalen. Als je kijkt naar China, kan je echter ook zeggen dat er
sprake was van overheidsfalen. In China was sprake van grote spaaroverschotten.
Dat kwam doordat die socialistische regering de rentes kunstmatig en ook de
waarde van de munt kunstmatig laag hield. In China kun je niet investeren,
want er is geen vrije markt. Daarom moet dat geld daar weg. Wellicht is dat
ook een van de grote oorzaken van deze crisis, het overheidsfalen.
 Er is tevens gebleken dat bankiers, toezichthouders en deskundigen ook
maar mensen zijn. De wereld is minder, gebrekkiger, maakbaar dan wij eigenlijk
zouden willen. Dat zie je ook aan de animo voor het veranderen van zaken.
Ik meen dat de SGP-fractie sprak over koning Jozef. Ik ben niet Bijbels. Het
klopt echter wel dat in tijden dat het economisch goed gaat, iedereen als
er een kritische vraag wordt gesteld, denkt: waar heb je het over, het gaat
toch goed? In tijden dat het goed gaat, is het voor beleidsmakers altijd moeilijk
om te bezuinigen of om regels aan te scherpen.
 Het is goed om te beseffen dat er inmiddels wereldwijd veel in gang is
gezet. In Amerika bestaat de zogenaamde Dodd-Frank Act. Daarnaast wordt het
Europese toezicht in de steigers gezet. Daarnaast is er Basel III. Bazel is
een plaats in Zwitserland. Het is de plek waar de toezichtouders en de centrale
bankiers afgelopen zondag afspraken hebben gemaakt over kapitaaleisen aan
banken. De kern hiervan is de vraag hoe je het probleem rond "too big to fail"
aanpakt. "Too big to fail" betreft banken die te groot zijn om ze failliet
te laten gaan, omdat het hele systeem in elkaar stort als zo'n bank failliet
gaat. Dat is de kern. Het gaat er ook om wat vervolgens gebeurt, als je de
banken moet redden, dus wanneer de belastingbetaler de rekening daarvan betaalt.
 Een aantal aanbevelingen komt ook overeen met die van de commissie. Wat
vindt de commissie van die aanbevelingen van Basel III? Gaat het wel snel
genoeg? Aan de ene kant wil je het snel invoeren. Sommige mensen zeggen dat
dit ten koste van de kredieten gaat en dat het dus wat langzamer moet gaan.
Aan de andere kant is de vraag: wat is in de tussentijd de kans op een nieuwe
crisis? Weegt de prijs die je betaalt voor een nieuwe crisis, een daling van
het bruto binnenlands product, op tegen die vertraging?
 In Bazel zijn de liquiditeitseisen ook niet geregeld. In Bazel is men
er ook niet achter gekomen wat de systeembanken zijn. Wat dat betreft, kan
mijn fractie het verzoek van de heer Braakhuis van GroenLinks steunen, dat
het kabinet komt met maatregelen die in Bazel zijn afgesproken en die over
een aantal weken in Seoul worden vastgesteld, zodat wij als Kamer daarover
van gedachten kunnen wisselen.
 Ik kom te spreken over het opsplitsen van de banken, om het maar huiselijk
te zeggen, in een deel waarbij de banken handelen met hun eigen geld en het
nutsdeel, het spaardeel. Mijn fractie heeft in dit verband de volgende vraag
voor de commissie: kan dat, kun je banken opsplitsen? Als je
internationaal kijkt, merk je dat deskundigen het daar niet over eens zijn.
Mervyn King, de president van de Britse Centrale Bank, zegt: dat moet je doen.
Het Britse ministerie van financiën zegt: dat moet je juist niet doen.
Wat is in dezen wijsheid en wat is de waarheid?
 In de USA had je de Volcker Rule, genoemd naar Paul Volcker, president
van de Centrale Bank ten tijde van Jimmy Carter. Hij zei: je moet tegengaan
dat banken speculeren met geld van henzelf, wat niet in overeenstemming is
met de belangen van hun cliënten. Het Amerikaanse parlement heeft die
regel enkele weken geleden voor een deel teruggedraaid. Is hiervoor geen mogelijk
alternatief om te komen tot wat men wel eens een living will noemt? Dat is
dat je van tevoren bij een financiële instelling aangeeft welk deel geholpen
wordt, als er sprake is van nood, en welk deel niet. Iedereen, onder wie de
aandeelhouder, weet dan waar hij of zij aan toe is, evenals de spaarder. Of
kan je komen tot wat in jargon heet "converteerbare obligaties", een lening
die mensen aan de bank verstrekken? Je kunt dan zeggen: als de bank het moeilijk
heeft, wordt deze lening omgezet in een aandeel, zodat het vreemd vermogen
wordt vervangen door eigen vermogen. Is dit een goed idee? Graag verneem ik
hierop de reactie van de commissie. In dit geval betaalt niet de belastingbetaler,
maar de leninggever.
 Ik kom te spreken over de rol en de taak van de Nederlandsche Bank. Daarmee
kom je voor een dilemma te staan. De Nederlandsche Bank geeft immers aan de
ene kant advies en moet aan de andere kant toezicht houden. Wat doe je bijvoorbeeld
als je een kind adviseert om handschoenen aan te trekken, omdat het koud wordt,
zodat dan de handen niet bevriezen, waarna, als het de handschoenen heeft
aangetrokken, toch zijn handen bevriezen? Advies en handhaving kunnen elkaar
dus bijten.
 Het is te zien dat de Nederlandsche Bank weliswaar veel weet over de financiële
instellingen, maar tegelijkertijd wat angstig is om in te grijpen vanwege
juridische aansprakelijkheid en angst voor een bankrun. Dat is een dilemma
waar de Nederlandsche Bank mee moet werken.
 Ik maak nog enkele opmerkingen over de Nederlandsche Bank. In het rapport
van de commissie staat dat de Nederlandsche Bank in verband met ABN AMRO had
kunnen ingrijpen. In de media is evenwel het beeld ontstaan dat de Nederlandsche
Bank bij ABN AMRO had moeten ingrijpen. Hoe ziet de commissie dat nu precies?
 Over Icesave zegt de commissie dat de Nederlandsche Bank daar had moeten
ingrijpen. Dat is niet mals. Heeft de commissie inmiddels inzicht gekregen
door middel van de IJslandse onderzoeken die de conclusie misschien wat veranderen?
Wat vindt de commissie van het verbeterplan dat de Nederlandsche Bank heeft
opgesteld? Mijn fractie is ook zeer benieuwd naar de officiële reactie
van de president van de Nederlandsche Bank. Op de dag van de presentatie,
10 of 11 mei jongstleden, heeft hij in de media namelijk gezegd dat hij
de conclusies wat slordig vindt. Dat roept om "reageer nu eens in het openbaar"
en "waarom vindt u dat die conclusies slordig zijn?"
 Er is veel gezegd over internationale samenwerking. Dit is in zekere zin
toch wel angstig. Je ziet namelijk dat de samenwerking met de Belgische en
de IJslandse toezichthouder niet goed verliep. Wat zegt dit over de kans dat
wij in de toekomst een goede Europese samenwerking krijgen? Hoe kansrijk is
dat? Graag verneem ik hierop de reactie van de commissie. En is het idee om
dan ook het IJslandse parlement en het Belgische parlement te betrekken bij
het vervolgonderzoek of, beter gezegd, de vervolgenquête?
 Dan de beloningen. Wat de VVD betreft, gaat het niet zozeer om de hoogte
van de beloningen maar vooral om de reden waarom mensen een beloning krijgen.
Wij willen dat bonussen en beloningen worden gebaseerd op de langere termijn
en niet op kortetermijnelementen met zeer hoge risico's. Nu hebben die bonussen
het karakter van "na mij de zondvloed"-bonussen. De VVD gaat het erom dat
dit soort bonussen een behouden vaart belonen en niet zozeer een snelle oversteek
met de risico's van zinken die daarbij horen.
 Over de raad van commissarissen worden ontluisterende opmerkingen gemaakt.
Soms krijg je de indruk – ik zeg het maar oneerbiedig – dat de
positie van commissaris een soort erebaan is waarin mensen aan het einde van
hun carrière met een winterslapie kunnen beginnen. Goed dat dat nu
wordt veranderd.
 Dan de bankenheffing, een heikel punt. Aan de ene kant zou je kunnen zeggen
dat je dat in de ogen van het publiek moet je doen, een bankenheffing invoeren.
De banken hebben straf verdiend, laat ze maar bloeden. Dat kun je denken.
Tegelijkertijd heeft zo'n bankenheffing waarschijnlijk niet een zodanige omvang
dat je daaruit een stroppenpot kunt bekostigen. Bovendien leidt het tot minder
eigen vermogen van banken. Daar heeft men nu juist behoefte aan. Een heffing
berekent men uiteindelijk toch door aan de klanten, dus wat de VVD betreft,
kunnen wij eventueel een bankenheffing overwegen, maar pas dan op dat die
niet leidt tot zo'n stapeling van kapitaaleisen zoals uit Basel III dat de
kredietverlening in gevaar komt. En zorg ook voor een level playing field,
een gelijk speelveld. Dat betekent internationaal invoeren en niet in Nederland
alleen.
 Vooruitkijkend naar deel twee, de VVD heeft al eerder gepleit voor een
parlementaire enquête, want dan kunnen wij mensen onder ede horen. Wat
ons betreft, komt daarbij aan de orde dat nadrukkelijk wordt nagegaan wat
nu de scenario's en noodplannen waren die klaarlagen bij de Nederlandsche
Bank en bij het ministerie van Financiën in het geval van een acute crisis.
Was men misschien – ik hoop van niet – aan het improviseren? Wij
moeten ook nagaan in hoeverre wetgeving voorziet in het aanpakken van een
acute crisis. Want hoe neem je nu zo'n bank over? Dan moet je in één
keer alle keyposities bemannen.
 Tot slot moeten wij misschien ook kijken hoe andere landen het hebben
aangepakt. Ik geloof dat in Amerika alle banken verplicht een kapitaalinjectie
kregen omdat de kans op overleving daarmee groter was. In Frankrijk kregen
geloof ik alle banken steun, want dan voorkom je ook discussies met Brussel
over staatssteun. Je weet namelijk één ding zeker: als je een
bank gaat steunen wanneer die al wankelt, betaal je veel meer dan wanneer
je dat al wat eerder doet in het proces. Graag zouden wij in ieder geval in
de enquête waarvan wij voorstander zijn antwoorden willen zien op die
vragen.
 Nogmaals dank aan de commissie. Ik ben blij dat ik mijn maidenspeech heb
mogen houden over een zo belangrijk, zij het triest onderwerp, dat veel mensen
aangaat.
 
 
 Mag ik van de gelegenheid gebruik maken om u te feliciteren met uw maidenspeech?
Ik kan één voorspelling doen. Dit was de eerste keer dat u kon
spreken zonder te worden geïnterrumpeerd. Uw verhaal horende, zal het
ook meteen de laatste keer zijn geweest.
 
 
 (geroffel op de bankjes)
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Voorzitter. Ik complimenteer en feliciteer de heer Mulder met zijn maidenspeech.
Het was een echt liberale inbreng. Je zou de inbreng zelfs echt uiterst rechts
van het midden kunnen noemen. Dat belooft wat. Ik zie uit naar de debatten
die ik met de heer Mulder zal voeren. Wij mochten hem nu niet interrumperen.
De voorzitter had echter gelijk: er was alle aanleiding om een debatje aan
te gaan. Ik complimenteer de heer Mulder en wens hem veel succes.
 Ik dank de commissie-De Wit voor het lijvige en gedegen rapport Verloren
krediet. In dit rapport wordt een grondige analyse gegeven van de wijze waarop
de financiële sector de afgelopen jaren op zijn grondvesten heeft geschud.
De onrust in de financiële sector heeft erg veel onrust in de maatschappij
veroorzaakt. Dat hebben wij geweten. Het is goed dat er nu vanuit het parlement
een rapport ligt dat kan bijdragen aan de beteugeling van deze onrust. Het
resultaat van een jaar noeste arbeid is een rapport van maar liefst 276 pagina's,
3 bijlagen van 950 pagina's, 27 pittige aanbevelingen en ten slotte harde
conclusies over de splitsing van ABN AMRO en over de casus Icesave. Voor een
eerste deel van een onderzoeksopdracht is dit een heel knappe prestatie. Namens
de CDA-fractie maak ik de commissie daarom complimenten.
 De commissie heeft met vele betrokkenen uit de financiële wereld
gesproken. In het afgelopen jaar is harde kritiek geuit op de financiële
sector. Let wel: mijn fractie vindt ook dat de sector erg ruimhartig is omgegaan
met het vertrouwen van consumenten en met het vertrouwen van de markt als
geheel. Mijn eerste vraag aan de commissie is dan ook of zij, bij al die gesprekken,
het gevoel heeft gekregen dat de sector écht doordrongen was van de
fouten die men heeft gemaakt. Was er enige vorm van zelfreflectie aanwezig?
Werd er gezegd: ja, wij hebben fouten gemaakt, en dat moet anders?. Mijn fractie
is namelijk van mening dat acceptatie dat het anders moet het begin van de
verandering is. Deze vraag stel ik ook, omdat in mijn fractie de vrees bestaat
dat het gevoel van urgentie bij de banken lijkt af te nemen. Het lijkt erop
dat men weer overgaat op "business as usual". Andere sprekers hebben dit ook
al geconstateerd.
 Daarbij moeten we bedenken dat de problematiek actueler is dan ooit. De
onrust op de financiële markten is deze eerste weken van september zelfs
weer fors toegenomen. Hoe beoordeelt de commissie de huidige stabiliteit van
onze eigen financiële instellingen? Parallel hieraan stel ik de vraag
hoe de commissie het compromis beoordeelt dat afgelopen weekend is bereikt
binnen het Basel Comité. De kapitaaleis bij banken gaat daarbij fors
omhoog. Dat lijkt mijn fractie een goede weg. In de aanbeveling van de commissie
komt Basel ook aan de orde. De commissie pleit voor hogere kapitaaleisen,
maar ook voor procyclische reserveringen en eventueel hogere kapitaaleisen
voor individuele nationale banken. De Nederlandsche Bank zou hierin volgens
de commissie vrij moeten kunnen handelen. Hoe moet mijn fractie deze aanbevelingen
wegen ten opzichte van het besluit dat nu op internationaal niveau is genomen?
Is het dat wat de commissie eigenlijk voorstond? Ik hoor hierop graag een
toelichting.
 Het is tegen deze achtergrond dat het parlement blijvend goed geïnformeerd
moet worden over de ontwikkelingen in het financieel stelsel. De CDA-fractie
kan zich vinden in de eerste aanbeveling van de commissie-De Wit, namelijk
om één keer per jaar een debat te houden tussen regering en
parlement over de nationale en de internationale economische ontwikkelingen
in samenhang met ons eigen financieel stelsel. Het parlement heeft inderdaad
in het verleden een onvoldoende proactieve houding laten zien. Er was te veel
een houding van blind vertrouwen. Wij hadden toezichthouders en wij hadden
het Centraal Planbureau. Zij hielden de financiële sector goed in de
gaten, dachten wij. Niets bleek minder waar. De commissie-De Wit stelt voor
om dit debat te houden aan de hand van een gezamenlijke jaarlijkse rapportage
van de Nederlandsche Bank en het Centraal Planbureau. Wat is de achterliggende
gedachte bij het voorstel om dit op deze wijze in te laten vullen? Is binnen
de instantie wel voldoende kennis aanwezig? Waarom hebben deze instellingen
ons in het verleden niet meer proactief ingelicht? Graag een toelichting van
de commissie daarop.
 De commissie heeft 27 aanbevelingen gedaan. Op zich zijn het allemaal
waardevolle aanbevelingen, maar het is mijn fractie onduidelijk wat exact
de samenhang van deze aanbevelingen is. Is het een kaartenhuis, of worden
deze aanbevelingen door de commissie gezien als een totaalpakket? Mijn fractie
wil ook inzicht in de risico's van stapeling van de maatregelen. Stel dat
alle maatregelen worden overgenomen, wat voor effect heeft dat in totaal voor
de financiële sector? Is er nog wel sprake van een level playing field
als wij het op internationaal niveau bekijken? Graag een reactie van de commissie.
 Dan de verantwoordelijkheid van de financiële sector zelf. Het is
duidelijk dat er een cultuurverandering noodzakelijk is binnen de financiële
sector. De commissie wijst hier klip-en-klaar op. Er zijn evidente tekortkomingen
in het risicomanagement, maar ik wijs ook op de doorgeslagen commerciële
belangen en de groeiende druk op aandeelhouderswaarde. De checks-and-balances
binnen de raad van bestuur functioneerden niet goed. De belangrijkste stap
die de sector zelf heeft genomen, is het adresseren van het probleem in de
Code Banken. De grote vraag is natuurlijk of dit genoeg is. Zou het niet verstandig
zijn om met aanscherpingen te komen? De vraag stellen is die natuurlijk beantwoorden.
Ook de commissie is kritisch over de Code Banken. Het is de vraag of de financiële
sector de discipline heeft om niet alleen naar de letter, maar ook naar de
geest van de code te gaan handelen. Mijn fractie is van mening dat het regime
"pas toe of leg uit" te vrijblijvend is. Voor mijn fractie geldt: pas toe
en zo niet, dan zal er wet- of regelgeving worden toegepast. De vrijblijvendheid
kan er wat ons betreft af. Hoe kijkt de commissie hier tegenaan? Kan zij ook
iets zeggen over de tijdlijnen wat betreft het monitoren van wat men met de
Code Banken voor heeft?
 Dan het beloningsbeleid in de financiële sector. Hier zijn in het
parlement al diverse debatten over gevoerd. Het is meer dan duidelijk dat
excessieve beloningen risicogedrag in de hand hebben gewerkt en dat de belangen
van de klant bij lange na niet altijd centraal stonden. Persoonlijke financiële
verrijking leek wel regel. Dat hier paal en perk aan moet worden gesteld,
is meer dan wenselijk. Het CDA is hierover helder. Alle perverse prikkels
moeten uit het beloningsstelsel, niet alleen voor de top van de onderneming,
maar voor het gehele loongebouw. Beloningsbeperking bij staatssteun, geen
winst, geen bonus, gelimiteerde vertrekvergoedingen en clawbackmogelijkheden.
De commissie doet hierover ook aanbevelingen, maar heeft de commissie in de
gesprekken met de bestuurders uit de financiële sector ook enig draagvlak
daarvoor gevoeld? Is men doordrongen van het feit dat de maatschappelijke
acceptatie op dit gebied nagenoeg nihil is als er buitensporige beloningen
worden gegeven? Is het ook duidelijk dat dit een permanent karakter dient
te krijgen? Graag een reactie van de commissie op dit punt.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Mevrouw Blanksma zei heel duidelijk dat de Code Banken moet worden toegepast.
Er moet niet worden uitgelegd waarom daarvan wordt afgeweken. De commissie
stelt dat de Code Banken van toepassing moet zijn op iedereen in een bank,
dus ook op de handelaren op de werkvloer. Is het ook de opvatting van de CDA-fractie
dat die maximaal 100% van het vaste salaris aan bonus, wat al ontzettend
hoog is, ook moet worden toegepast op de handelaren, dus niet alleen op de
managementlaag en de raad van bestuur?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ik heb in mijn inbreng heel duidelijk aangegeven dat dit niet alleen moet
gelden voor de top van de onderneming, maar voor het gehele loongebouw.
 Is het bovendien niet verstandig om de Code Banken ook in te voeren voor
andere onderdelen van het financiële stelsel, zoals de verzekeraars?
Waarom alleen voor de banken? Mijn fractie voelt daar wel wat voor. Graag
een reactie.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Ik ben het geheel eens met het betoog van mevrouw Blanksma op dit punt.
Hoorde ik haar ook bepleiten dat wij een wettelijke basis aan de Code Banken
moeten geven? Dan kunnen wij elkaar daarop vinden.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 In de Code Banken staat: pas toe en als je niet toepast, leg het dan uit.
Wij zijn het niet eens met het laatste. Wij zeggen: pas toe, banken, en daag
ons niet uit met wet- of regelgeving te komen als dat niet noodzakelijk is.
Wet- en regelgeving zijn niet altijd per se noodzakelijk. De banken moeten
laten zien dat zij de Code Banken toepassen.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Denkt mevrouw Blanksma dan wel aan een peilperiode om te kijken of men
dat doet? Als wij het erover eens zijn dat de Code Banken moet worden toegepast,
dan kunnen wij dat net zo goed vastleggen.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Nee, nee. Ik ga ervan uit dat de banken hun verantwoordelijkheid op dit
punt willen nemen. Ik daag ze ook uit om dat te doen. Ik vraag de commissie
te kijken naar de monitoring ervan, want het moet wel worden geijkt. Daar
kunnen we dan in vervolgdebatten op terugkomen.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Mocht er geen meerderheid zijn om het nu in de wetgeving vast te leggen,
dan kan ik mij voorstellen dat het voor de bankensector van belang is om te
weten hoe lang u wilt blijven monitoren of men het vrijwillig doet voordat
u concludeert om het alsnog in de wet vast te leggen.
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ik denk dat dit een continu en dynamisch proces is. Voor ons is helder
dat de Code Banken een richting aangeeft. Wij zullen een en ander blijvend
monitoren. Als men niet voldoet, komt er alsnog wet- en regelgeving.
 Het volgende punt betreft de verantwoordelijkheid en de rol van de wetgever.
De commissie trekt de conclusie dat de regulering van de financiële markten
zwaar tekort heeft geschoten. Uit het rapport blijkt dat de liberalisering
en deregulering sinds de jaren negentig uiteindelijk tot forse problemen heeft
geleid. De commissie concludeert vervolgens dat hervorming en aanpassing van
de wet- en regelgeving noodzakelijk en urgent is, een pleidooi dus voor meer
regels. Wij moeten met deze constatering wel voorkomen dat wij niet van een
financiële crisis in een wetgevingscrisis terechtkomen. In Amerika bijvoorbeeld,
liggen op dit moment 2500 pagina's wetgeving voor. Dit is te absurd voor woorden.
Het gaat niet om meer, maar om beter en effectiever. Maar liefst 9 van de
27 aanbevelingen – dat is 30% van het rapport – hebben
op dit onderdeel betrekking. De neiging om door te schieten is ook bij de
commissie aanwezig. Ik wil hierop graag een toelichting hebben van de commissie.
 Ik heb vier opmerkingen over de positie van de wetgever. Ten eerste pleit
de commissie ervoor om in Europees verband bindende en ondubbelzinnige afspraken
te maken over burden sharing. Bij overheidsingrijpen moeten de kosten op internationaal
niveau gedeeld worden. Hoe realistisch is deze aanbeveling volgens inschatting
van de commissie? Ten tweede is de CDA-fractie terughoudend met aanbeveling
12 om consumentenbanken van zakenbanken te scheiden. Wellicht kan dit in de
Verenigde Staten, maar wij moeten ons afvragen of dit haalbaar is in onze
Nederlandse praktijk. Is het niet een roep om goed en effectief toezicht teneinde
het speculeren, het gokken met spaargeld te verbieden? Daarmee kunnen risico's
ook worden beperkt. Hoe is de commissie tot deze aanbeveling gekomen? Is deze
aanbeveling wel realistisch voor de Nederlandse situatie? Ten derde is het
voor mijn fractie van essentieel belang dat de beoordeling van de financiële
stabiliteit een belangrijk criterium is bij overnames en fusies. De commissie
verwijst in dezen naar de Antonvenetarichtlijn. Deze regelt dat er geen politieke
inmenging, lees: politieke verantwoordelijkheid is bij overnames en fusies
van financiële instellingen. Dit is een Europese richtlijn. Mijn fractie
heeft grote moeite met deze richtlijn. Ik vraag de commissie hoe zij de verantwoordelijkheid
van de politiek bij overnames en fusies dan wel ziet. In dit kader verwijs
ik ook naar de casus-ABN AMRO/Fortis. Welke rol had de minister van Financiën
naar de mening van de commissie moeten spelen als de Antonvenetarichtlijn
al van kracht was geweest?
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Mevrouw Blanksma spreekt over de haalbaarheid van een wetsvoorstel of
van een wettelijke regeling überhaupt. Ik denk dat dit bij iedere vorm
van wetgeving een zeer belangrijke factor is. Mag ik van het CDA een standpunt
vernemen: is het CDA wel of geen voorstander van een eventuele scheiding,
al of niet wettelijk, van de activiteiten binnen een bank?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Wij zijn op voorhand geen voorstander van een scheiding tussen een consumenten-
en een zakenbank. Wij denken dat, in het kader van verzwaard toezicht, het
risico ondervangen kan worden.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Is dat niet een voorbarige conclusie? Er ligt een rapport van de commissie-De
Wit waarin dit punt als aanbeveling is opgenomen. Mevrouw Blanksma moet dan
toch niet al bij voorbaat uitsluiten dat dit misschien een goede aanbeveling
is? Men kan denken aan verschillende vormen van scheiding. Het kan binnen
een bank, het kan ook gaan om een volledige scheiding. Ik neem aan dat de
commissie-De Wit heeft nagedacht over de praktische haalbaarheid. Mevrouw
Blanksma, moet u niet openstaan voor de aanbeveling? Stel dat de commissie
een overtuigend antwoord heeft dat dit praktisch haalbaar is. Dan is het toch
denkbaar dat de CDA-fractie deze aanbeveling accepteert?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ik denk dat mijn fractie zich graag laat overtuigen, vandaar ook de vragen.
Wij geven er de voorkeur aan om het risico middels toezicht te beperken. Wij
hebben de commissie echter juist de vraag gesteld hoe zij aan deze aanbeveling
is gekomen, of dit realistisch is en of dit niet ook op een andere manier
is op te lossen. Ik laat me dus graag overtuigen als de commissie hiervoor
heel goede argumenten heeft.
 Voorzitter. Ik kom op de bankenheffing. Het is duidelijk dat mijn fractie
een bankenheffing wil. Wij hebben daarvoor echter wel een paar criteria: een
Europees level playing field, geen negatieve effecten van stapeling en geen
rem op de kredietverstrekking aan bedrijven. In de aanbeveling staat dat de
heffing risicogerelateerd moet zijn. Hoe ziet de commissie deze uitwerking?
Is deze heffing in de ogen van de commissie een fonds waaruit toekomstige
verliezen et cetera gedekt kunnen worden, of heeft de commissie andere bestemmingen
voor ogen? Graag krijg ik hierover een toelichting.
 Het volgende punt betreft de verantwoordelijkheid van de toezichthouders.
Het toezicht is wereldwijd tekortgeschoten. Er is gebrek geweest aan systeemtoezicht.
De nadruk lag op het beoordelen en zeker stellen van de gezondheid van individuele
instellingen, niet op het totale systeem. Toezichthouders, waaronder de Nederlandsche
Bank, hadden beperkt aandacht voor het systeemrisico. Zij maakten er opmerkingen
over maar deden er vervolgens niets mee. Ze blaften wel maar beten niet door.
Ook de AFM heeft de risico's van het beloningsbeleid, de innovatieve producten
et cetera onvoldoende aandacht gegeven.
 De aanbevelingen die gaan over een Europese toezichthouder en de roep
om meer transparantie kan mijn fractie onderschrijven. De commissie bepleit
vervolgens een nauwere samenwerking tussen toezichthouders en de Ombudsman
Financiële Dienstverlening; dat is een aanbeveling. De toegevoegde waarde
van deze aanbeveling is voor mijn fractie niet duidelijk. Kan de commissie
dat aangeven? Wat zouden wij hiermee in de crisis of vooraf hebben opgelost?
 Daarnaast heeft mijn fractie de vraag waarom er geen aanbeveling is opgenomen
over de verbetering van de samenwerking tussen de gedragstoezichthouder en
de prudentiële toezichthouder, de Nederlandsche Bank en de AFM. Zeker
in moeilijke tijden en in crisistijd is het zeer belangrijk dat deze samenwerking
optimaal is. Heeft de commissie geen aanbeveling in dezen gedaan omdat zij
kon constateren dat hierbij sprake was van een ideale situatie? Graag krijg
ik hierover een toelichting.
 De commissie wil de reikwijdte van het toezicht vergroten door het optrekken
van de financiële grens van de vergunningsplicht. Financiële instellingen
die een inleg vragen van € 50.000 of meer, zijn niet vergunningplichtig.
Deze activiteiten vallen dus buiten het toezichtterrein van de AFM. De gedachte
hierachter is dat beleggers boven de € 50.000 risico's zelf goed
kunnen inschatten. Niets is echter minder waar gebleken. Agressieve fondsen
als Palm Invest en dergelijke hebben laten zien hiervan op ongepaste wijze
misbruik te maken. Voor mijn fractie is het de vraag of uitsluitend het optrekken
van een grens de problemen gaat oplossen. Hoe kijkt de commissie hiertegenaan?
Waaraan denkt de commissie bij het optrekken van grenzen, en hoe is dit internationaal
geregeld? Is het mogelijk om hierbij op internationale wijze aan te sluiten?
 In aanbeveling 25 wordt een beroep gedaan op de introspectie bij de toezichthouders
zelf. De commissie-Scheltema heeft hierover ook pittige aanbevelingen gedaan.
De Nederlandsche Bank heeft naar aanleiding van de conclusies van de commissie-Scheltema
een plan van aanpak voor cultuurverandering opgesteld. Wat mijn fractie betreft,
is dat een apart debat waard. Hoe kijkt de commissie aan tegen het plan van
aanpak van de Nederlandsche Bank dat er nu ligt als het gaat om cultuurverandering?
Is dat naar de mening van de commissie voldoende?
 De aanbeveling om de aansprakelijkheid van de toezichthouders aan te passen
kan op steun van mijn fractie rekenen. Angst voor verkeerde juridische interpretatie
of schadeclaims mag de toezichthouder niet op verkeerde wijze beïnvloeden.
 In een van de aanbevelingen van de commissie wordt gepleit voor meer openheid
en transparantie van de toezichthouder. De grenzen van de wettelijke geheimhouding
zouden moeten worden opgerekt. In hoeverre heeft deze geheimhouding het huidige
onderzoek belemmerd? Wat is nu precies het doel van het oprekken van die grenzen?
Wat zouden wij wel hebben gehoord en wat niet als die grenzen opgerekt zouden
zijn? Graag krijg ik een toelichting van de commissie hierover.
 Tot slot kom ik op de kwesties ABN AMRO en Icesave. De twee casussen die
zijn onderzocht door de commissie blijven zorgwekkend. Ten aanzien van ABN
AMRO is geconcludeerd dat de Nederlandsche Bank bewust negatief heeft geoordeeld
om de risico's, voortvloeiend uit de gaatjes, die er wel degelijk waren, te
mitigeren in plaats van de overname door het consortium te verbieden. Hierdoor
had de uitkomst van de afgifte van de verklaring van geen bezwaar mogelijk
anders kunnen zijn. Het is al eerder gezegd: dit zijn forse conclusies. Hoe
kijkt de commissie precies aan tegen de omstandigheden van het moment? Is
er door de Nederlandsche Bank immers wel degelijk rekening gehouden met de
aspecten van financiële stabiliteit? Kon de bank in redelijkheid
verwachten dat zich een kredietrisico aan het ontpoppen was? Wat was de rol
van de minister van Financiën in deze? Heeft de minister zijn bevoegdheden
maximaal aangewend? Graag een reactie van de commissie.
 In de Icesavecasus wordt geconcludeerd dat de Nederlandsche Bank een verkeerde
beleidsmatige afweging gemaakt heeft over het toestaan van het toetreden van
Landsbanki tot het depositogarantiestelsel en bevoegdheden te krap heeft geïnterpreteerd.
Dat zijn harde conclusies. Als de Nederlandsche Bank anders had gehandeld,
was de vele gedupeerden dan het debacle bespaard gebleven? Wil de commissie
dat zeggen? Voor mijn fractie is de casus Icesave aanleiding om de vraag te
stellen over de toekomst van het Europees stelsel van home state control.
Het gebrek aan toezicht wanneer filialen in een land worden gevestigd, brengt
veel onwenselijke risico's met zich. Hoe kijkt de commissie hiertegen aan?
Waarom doet zij hier geen aanbevelingen voor? Mijn fractie kan zich zomaar
voorstellen dat financiële instellingen zich uitsluitend in andere landen
zouden vestigen in de vorm van rechtspersonen. Graag een toelichting.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Suggereert de CDA-fractie dat Nederland het systeem van het Europees paspoort,
waarmee je met een bijkantoor kunt werken en niet met een aparte dochteronderneming,
ter discussie gaat stellen, wat mijn fractie overigens zou aanspreken?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 In de situatie ten tijde van Icesave waren er onvoldoende toezichtmogelijkheden.
Dat is al door andere fracties geconstateerd. Er kwam onvoldoende informatie
uit IJsland naar de Nederlandsche Bank. Dat moet aangepakt worden. Wij zouden
zomaar kunnen zeggen dat wij het home state toezicht op een andere wijze moeten
inrichten maar dan op internationaal niveau.
 
 
 
 De heer
 Irrgang
 SP
 
 Daarbij denkt u concreet aan de vormgeving waarbij je niet meer de figuur
hebt van de bijkantoren – die is eigenlijk een soort lege huls; het
gaat alleen om een soort website – maar waarbij je een aparte dochteronderneming
moet oprichten, waar de Nederlandsche Bank apart toezicht op kan houden en
die de Nederlandsche Bank eventueel kan proberen te ringfencen als daar problemen
ontstaan?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ik herhaal mijn laatste zin: mijn fractie kan zich zomaar voorstellen
dat financiële instellingen zich uitsluitend in andere landen zouden
vestigen in de vorm van een rechtspersoon.
 Uit de media is gebleken dat de president van de Nederlandsche Bank de
conclusies inzake de twee casussen in twijfel heeft getrokken. Hoe beoordeelt
de commissie zijn reactie? Heeft zij hier nog een gesprek met hem over gehad?
Hoe diepgaand heeft zij de casussen zelf kunnen bestuderen? Uit de rapporten
blijkt namelijk dat de internationale verhoren van Fortis en Icesave niet
hebben kunnen plaatsvinden. Heeft de commissie daardoor te weinig informatie
kunnen vergaren?
 De vertrouwelijkheid. Is de commissie gestuit op vertrouwelijke gegevens
die niet betrokken konden worden bij de totale meningsvorming over deze twee
casussen? Bij de definitieve beoordeling van deze twee punten willen wij graag
ook nog de schriftelijke reactie van de Nederlandsche Bank betrekken.
 Nogmaals dank aan de commissie-De Wit. De meeste aanbevelingen zijn zeer
nuttig. Deze moeten, voor zover nog niet gebeurd, overgenomen worden. Het
is van belang dat op korte termijn een begin wordt gemaakt met het tweede
deel. In het tweede deel zal men zich richten op het beoordelen van de ingrepen
van het kabinet in de financiële sector vanaf 28 september 2008.
Heeft de commissie er behoefte aan om het tweede deel nader te preciseren?
Moet er iets bij of moet er iets af naar aanleiding van de ervaringen van
de commissie in deel een van het onderzoek? Volstaat een parlementair onderzoek
voor deel twee of is naar de mening van de commissie een opwaardering naar
een parlementaire enquête noodzakelijk?
 Tot slot behoeft de financiële sector blijvend de aandacht van de
Kamer. Een gezonde financiële sector is van belang voor de economie en
de maatschappij. Er is de afgelopen jaren veel kritiek geweest. Er was sprake
van graaiende bankiers, hoge bonussen. Het was terechte kritiek; het zat niet
goed in onze eigen financiële sector. Verloren krediet was verloren vertrouwen.
De klant moet weer centraal komen te staan op weg naar het herstel van vertrouwen.
 
 
 
 De heer
 Koolmees
 D66
 
 U vraagt of de commissie de voorkeur geeft aan een onderzoek of een enquête.
Wat heeft uw eigen voorkeur?
 
 
 
 Mevrouw
 Blanksma-van den Heuvel
 CDA
 
 Ik heb uiteraard eerst respect voor de mening van de commissie, maar ik
wil daar wel een voorschot op doen, omdat ik voel dat wij in ieder geval neigen
naar een parlementaire enquête. Ik hecht echter ook belang aan de mening
van de commissie.
 
 
 
 De heer
 Braakhuis
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Ik wil natuurlijk eerst de heer Mulder van harte feliciteren
met zijn maidenspeech. Ik kan hem verzekeren dat ik me er echt op had voorbereid
om op hem te reageren, maar er even niet op had gerekend dat het een maidenspeech
zou zijn. Hij heeft echter toch iets verteld over de manier waarop hij orde
op zaken wil stellen; dat is dus prima. Verder wil ik uiteraard de commissie
van harte bedanken voor alle inspanningen in het vorige jaar, en vooral ook
voor de resultaten die zijn geboekt. Het was voor mij ook een lesje in bescheidenheid:
ik dacht dat ik al van alles wist, maar ik heb van het rapport zeer veel opgestoken.
Veel dank daarvoor.
 De GroenLinksfractie is erg blij met het rapport van de commissie. De
commissie legt terecht een grote verantwoordelijkheid bij de sector om een
cultuuromslag te maken. Hierbij is meer oog nodig voor risicomanagement, de
lange in plaats van de korte termijn en de positie van banken, die een publieke
functie innemen. Banken hebben, zeker in de West-Europese wereld, een zeer
grote rol bij het maken van de broodnodige omslag naar een duurzame economie
en samenleving. Het is duidelijk tijd voor een nieuwe generatie bankiers met
meer oog voor de toekomst en vooral voor de klant, de werknemer en de samenleving,
die ogenschijnlijk voorheen vergeten stakeholders, en wat minder voor slechts de eigen portemonnee. De blik dient te worden verschoven
van vooral het eigen gewin naar op zijn minst het stakeholdersgespin.
 Het rapport bevat een groot aantal duidelijke en krachtige aanbevelingen,
die snel opvolging behoeven. En niet alleen omdat het vele werk van de commissie
dat verdient, maar vooral omdat de sector dit hard nodig heeft en wel op korte
termijn. De risico's die in het verleden genomen zijn, en helaas weer genomen
lijken te worden, vormen, zo heeft de recente geschiedenis helaas aangetoond,
een te groot gevaar voor onze economie. Signalen dat de sector weer lijkt
terug te keren naar business as usual maken dit tot een urgent aandachtspunt.
Niemand zit te wachten op de volgende crisis en GroenLinks wil bewijzen zien
dat de banken werkelijk lering hebben getrokken uit de crisis. We willen die
bewijzen graag snel zien.
 Wat de GroenLinksfractie betreft, zijn er een aantal hoofdlijnen in het
rapport te vinden. Allereerst is er uiteraard een duidelijke verbetering van
het risicomanagement nodig. Risicomanagement binnen de banken, zoals een beter
en transparanter zicht op financiële innovaties door de bank zelf en
door de toezichthouder, maar ook risicomanagement op een ander niveau, zoals
het advies van de commissie om de nutsbankactiviteiten af te schermen van
de zakenbankactiviteiten. GroenLinks heeft hierin van de zijde van het kabinet
nog geen voornemens gezien, maar dringt aan op het serieus nemen van deze
aanbeveling en het uitvoeren ervan. Andere banklicenties, gewoon juridisch
splitsen, ringfencing ... Ik vind het allemaal prima, maar ik hoop op een
snelle keuze en uitvoering. Daar zou ik het nieuwe kabinet en de toezichthouder
in ieder geval toe willen oproepen. Neem deze aanbeveling van de commissie
serieus en maak er werk van. De spaarder mag ten slotte niet langer worden
blootgesteld aan de grote risiconemingen die inherent zijn aan zakenbankieren
en investment banking. Wij zien uit naar de voorstellen in deze richting.
 Perverse prikkels in de sector dienen te worden aangepakt; dat wordt ook
breed gedeeld. Zo stelt de commissie dat de Code Banken niet alleen op het
gebied van risicomanagement, maar ook op het terrein van beloningsbeleid moet
worden aangescherpt. Nieuwe beloningsprincipes dienen niet alleen te gelden
voor de top van de bank, maar ook voor bijvoorbeeld de handelaren binnen een
bank. Eigenlijk dient de hele beloningsstructuur, het hele beloningshuis,
opnieuw te worden gedefinieerd, in die zin dat alle hiërarchische lagen,
maar vooral die waarin veel risico's worden genomen, meegenomen worden in
de herziening. De onderzoekscommissie wijst terecht op de noodzaak van een
evenwichtig beloningshuis, waarin perverse prikkels worden vermeden. Volgens
onze fractie is het wegnemen van deze prikkels op korte termijn van groot
belang om in de sector deze verandering te realiseren. Ook hiervoor verwachten
wij voorstellen op de korte termijn.
 GroenLinks is zeer verheugd met de notie van de commissie dat er een cultuur-
en gedragsverandering nodig is in de sector. Wij hopen dat de banken sinds
het verschijnen van het rapport – dat is inmiddels alweer vier maanden
geleden – keihard hebben gewerkt aan hun toekomstvisie. We rekenen daar
eigenlijk op en we zien hun voornemens dan ook graag zeer spoedig tegemoet.
Ook mijn fractie onderschrijft namelijk maatschappelijke verantwoordelijkheid,
trouwens ook als aanjager van de economie. De aanbeveling om banken een plan
van aanpak te laten opstellen waarin staat hoe zij zorg dragen voor de duurzame
ontwikkeling van sociale en ethische aspecten en van milieuaspecten van de
bedrijfsvoering is dan ook meer dan welkom. Laten wij niet vergeten, of je
nu De Prooi of het onderzoek van de Ondernemingskamer naar Fortis hebt gelezen,
een morele omslag in de financiële sector is van het grootste belang
en vinden wij dus absoluut noodzakelijk.
 
 
 
 De heer
 Van Vliet
 PVV
 
 Welk vertrouwen heeft de fractie van GroenLinks dat de banken dat plan
van aanpak waarmee zij zullen komen, ook zelf gaan naleven? Dat vind ik wel
cruciaal.
 
 
 
 De heer
 Braakhuis
 GroenLinks
 
 Nogmaals, er is een aanbeveling gedaan door de commissie. De commissie
beveelt aan dat de banken er zelf mee komen. Wij spreken het vertrouwen uit
in de banken en de toezichthouder dat zij daarmee snel komen. Maar uiteraard,
het geduld is kort en als het te lang duurt, zullen wij de minister daarover
vragen moeten stellen.
 De sector moet dus niet alleen werken aan een mooi uiterlijk, maar ook
aan een goed innerlijk. Dus niet alleen botoxen, maar een hele make-over.
Of dat nu via een cultural audit is, zoals de commissie voorstelt, of anderszins,
wij willen concrete voorstellen zien vanuit de sector en op de kortst mogelijke
termijn. De commissie legt het bij de sector zelf. Dat is prima, maar wij
zien ernaar uit.
 De commissie erkent echter dat de politiek, of beter gezegd: de Kamer,
een grotere verantwoordelijkheid dient te nemen bij de hervorming van de sector.
In het verleden heeft Kees Vendrik daarover ook wel eens uitspraken gedaan.
Het verleden heeft aangetoond dat bij de vergaande liberalisering van de sector
niet alleen de toezichthouder, maar ook de wetgever op achterstand is geplaatst.
Een achterstand wat betreft informatie, innovatie en vooral ook kennis. Mijn
fractie is de mening toegedaan dat de Kamer zich dit zeer moet aantrekken
en een beter begrip moet ontwikkelen van het ingewikkelde financiële
stelsel en dat zij dit niet alleen aan de experts bij banken en toezichthouders,
met ieder hun eigen belangen, moet overlaten.
 De impact van het wel of niet doorvoeren van hervormingen in de sector
legt een grote verantwoordelijkheid, ook bij de politiek. Er dienen met regelmaat
keuzes te worden gemaakt die niet afgedaan kunnen worden als techniek, maar
die ook een goede studie en voorbereiding door de Kamer nodig hebben. Ik zelf
heb inmiddels de vaste commissie voor Financiën voorgesteld om de Nederlandsche
Bank en het ministerie van Financiën hier uit te nodigen om de Kamer
uitgebreid te informeren over de nieuwe kapitaalvereisten van Basel III. Het
is nu nog een concept, in november moet het door de G20 worden gefinaliseerd.
Laten wij de tussentijd gebruiken om ons daarover te laten informeren, daarover
mee te denken en daarover mee te beslissen.
 Over deze hoofdlijnen heb ik vanzelfsprekend een aantal vragen aan de
commissie zelf. Momenteel wordt in Europees opzicht werk gemaakt van bijvoorbeeld
een hervorming van het depositogarantiestelsel en een bankbelasting. Dit is
ook in lijn met de aanbevelingen van de commissie. De bankbelasting is wat
mijn fractie betreft uitdrukkelijk onderdeel van goed risicomanagement
en dient dus ook op een zodanige manier te worden vormgegeven. Nadat een groot
aantal Europese landen inmiddels zelf de handschoen al heeft opgepakt, wordt
Nederland naar het lijkt gelukkig ook onderdeel van het level playing field
van Europese landen met een bankbelasting. Mijn fractie is daarover verheugd,
al maakt zij zich zorgen dat dit geld alleen bestemd zal zijn voor de banken
zelf in de vorm van een liquidatiefonds op Europees niveau.
 Wat mijn fractie betreft zou ook van dit momentum gebruik moeten kunnen
worden gemaakt om er zorg voor te dragen dat de financiële sector op
een gelijke manier als andere sectoren bijdraagt aan de algemene middelen.
Wat dat betreft begrijpt mijn fractie ook dat de minister graag ziet dat een
bankbelasting naar de staatskas gaat. Het zou voor mijn fractie echter niet
acceptabel zijn als de minister op Europees niveau voor de bankbelasting,
of in dit geval dus een heffing, gaat liggen met dit als argument. Helaas
bereiken ons hierover weinigbelovende berichten uit de internationale media.
Wat GroenLinks betreft mag een dergelijk fonds ook gebruikt worden voor alternatieve
doelen, zoals duurzame investeringen die garanties nodig hebben en die onze
overheid helaas niet kan bieden. En dan hebben wij het dus over een bankenheffing
en niet over een bankenbelasting. Graag hoor ik van de commissie hoe zij tegen
dit soort recente ontwikkelingen aan kijkt.
 De commissie erkent ook dat de nieuwe kapitaalsvereisten voor banken van
groot belang zijn, onder andere om deze te kunnen toetsen op sterkte en procyclische
werking. Immers, het probleem van eerdere kapitaalsvereisten was dat procyclisch
kapitaal meegerekend werd in de buffers en dat dus de waarden van de buffers
mee bewogen, ook als de markt slecht werd. Daarom vindt mijn fractie het van
groot belang dat de Kamer zich hierover snel nader laat informeren.
 Ik hoor graag van de commissie hoe het afschermen van de nutsactiviteiten
van de zakenactiviteiten wat haar betreft vormgegeven moet worden. Wij hebben
het net al gehad over ringfencing, juridisch splitsen en noem het maar op.
Ik hoor graag een toelichting daarop. Helaas is de regering vooralsnog nauwelijks
bereid hieraan iets te veranderen. Hoe vindt de commissie dat de regering
hiermee zou moeten beginnen?
 
 
 De heer Plasterk heeft een vraag aan u.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Ik zat nog even te kauwen op het verschil tussen een bankenbelasting en
een bankenheffing. Ik neem aan dat het verschil eruit bestaat dat er een dienst
tegenover staat, als het een heffing is. Dan is mijn vraag over welke dienst
wij het hier hebben. Als de grondslag ligt in de winst, lijkt het mij toch
dat het een belasting is en geen heffing.
 
 
 
 De heer
 Braakhuis
 GroenLinks
 
 De grondslag is volgens mij nog niet helemaal bekend. Het nadeel van een
belasting is dat de opbrengst direct naar de staatskas gaat zonder dat er
een concreet doel aan wordt gegeven.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Volgens mij wordt er dan een nieuwe definitie van het begrip "heffing"
versus "belasting" geïntroduceerd. Het gaat niet om de bestemming van
de opbrengst, maar om de grondslag voor het heffen ervan.
 
 
 
 De heer
 Braakhuis
 GroenLinks
 
 Over de grondslag heb ik net opgemerkt dat ik graag wil dat het een risicovermijdend
effect heeft. Je kunt je afvragen of alleen maar het afsnoepen van een gedeelte
van de winst een voldoende risicomijdend effect zal hebben.
 
 
 
 De heer
 Plasterk
 PvdA
 
 Laten wij maar de beantwoording door de commissie afwachten. Misschien
kunnen wij dan op dit punt nog terugkomen.
 
 
 
 De heer
 Braakhuis
 GroenLinks
 
 Natuurlijk.
 Wat de aanpak van de vele risico's binnen financiële instellingen
en het toetsen van financiële innovaties betreft, hoopt de fractie van
GroenLinks dat er snel wordt doorgepakt door het nieuwe kabinet en de toezichthouder.
Europa heeft hierin gelukkig al een beetje werk verzet in de vorm van nieuwe
supranationale toezichthouders, wat volgens ons in ieder geval een vereiste
is in de geïnternationaliseerde financiële markt.
 Het beloningsbeleid vergt wat ons betreft heel snel extra inzet. Hierin
lijkt de tijd bijna stil te staan. Na een korte periode van bezinning, vooral
vanwege het feit dat men er behoorlijk bovenop zat, lijkt het bij sommige
banken zoals al eerder gezegd weer business as usual. Ik vraag de Kamer om
mijn oproep aan de banken te steunen om nog voor het eind van het jaar het
beloningsbeleid niet alleen voor de bestuurders, maar in alle lagen van de
banken te maximeren. De commissie-De Wit doet hierin een heldere aanbeveling.
In het verleden hebben wij hiertoe al voorstellen gedaan en hebben ook andere
partijen de noodzaak daarvan onderschreven, met als hoogtepunt dat zelfs de
VVD in de persoon van de heer Weekers opriep de variabele bonussen te maximeren
tot 20% van het vaste loon. Uiteraard zouden wat ons betreft de banken
daarin ook de andere aanbevelingen van de onderzoekscommissie moeten opnemen,
zoals het wegnemen van perverse prikkels en het aanpassen van de prestatie-indicatoren
door daarin expliciet op een meetbare en toetsbare manier mvo-criteria op
te nemen. Wat mij betreft, helpt het natuurlijk enorm als dergelijke prestatie-indicatoren
ook terug te vinden zijn, geldend voor de raden van commissarissen en de raden
van bestuur, want volgens mij gaat het dan allemaal een stuk sneller.
 Ik kom aan het eind van mijn betoog. De cultuur- en gedragsverandering
is volgens GroenLinks een absoluut speerpunt. Zoals gezegd zouden wat ons
betreft de sector en de verschillende instellingen voor het eind van het jaar
een visie op papier moeten hebben waarin zij ingaan op hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid. Wij willen snel de cultural audit zien die de commissie
aanbeveelt, voor het einde van 2010.
 Het minste dat we daarnaast als Kamer moeten kunnen verwachten, is dat
de gevestigde banken bijvoorbeeld eens van hun bedenkelijke scores op de Eerlijke
Bankwijzer afkomen. Zulke zware eisen worden er niet gesteld. Banken hebben
in onze economie, die bijvoorbeeld veel meer dan aan de overkant van de plas
afhankelijk is van bancaire financieringen, een grote rol in de overgang naar
een duurzame economie. Mijn collega Sap heeft bij de afgelopen financiële
beschouwingen, bijna een jaar geleden dus, via de minister de banken verzocht
om met een verbeterplan te komen.
 Vol verwachting klopt nog steeds ons hart, mag ik wel zeggen. Onder de
kabinetten-Balkenende is Nederland op het gebied van duurzame energie langzaamaan verworden van reizend in het grijze peloton tot onderdeel van de
bus, zoals dat in de wielerwereld heet. Ook van de banken die in ons land
een publieke functie vervullen, kan worden verwacht dat zij meehelpen om een
demarrage uit deze groep van achterblijvers mogelijk te maken.
 Onze fractie is blij te horen dat de Kamer binnenkort nog eens apart zal
stilstaan bij de veranderingen bij de toezichthouder. De aanbevelingen van
de onderzoekscommissies zullen we daarbij zeker meenemen. Dat geldt dus ook
voor de lessen die getrokken zijn uit de overname van ABN AMRO en het debacle
met Icesave. Zeker met betrekking tot die laatste zaak is er voor de toezichthouder
nog een groot aantal veranderingen door te voeren.
 Tot slot roep ik de Kamer niet slechts op om de banken alvast aan het
werk te zetten; het zou het nieuwe kabinet ook sieren als het binnen drie
maanden na aantreden – de historie leert echter dat het misschien 100
dagen worden – uitvoerig ingaat op het rapport van de commissie en aan
de Kamer meedeelt hoe elk van de aanbevelingen zal worden opgevolgd. Als de
sector onverhoopt zijn verantwoordelijkheid niet neemt, hoewel dat wel heel
onverwacht is, dan verwacht mijn fractie bovendien dat het nieuwe kabinet
dit wel zal doen.
 Ik bedank de commissie nogmaals. Ik spreek de hoop uit dat de Kamer snel
werk zal maken van de aanbevelingen van deze commissie.
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 Wij zullen donderdagochtend horen wat de reactie is van de commissie.
Ik wens de leden daarvan veel succes met het voorbereiden van de antwoorden.
 
 
 Sluiting 18.27 uur