Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet subsidiëring politieke partijen houdende verhoging van de subsidiebedragen, verbreding van de subsidiabele doelen en aanpassing van de subsidiegrondslag (29869)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 3946-3968

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-03-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 61, pagina 3946-3968

17-03-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29869Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (donderdag 17 maart 2005)Pagina 3927-3927
Regeling van werkzaamheden (donderdag 17 maart 2005)Pagina 3945-3946
Behandeling van de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (29816, nrs. 16 t/m 25)Pagina 3927-3927
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet subsidiëring politieke partijen houdende verhoging van de subsidiebedragen, verbreding van de subsidiabele doelen en aanpassing van de subsidiegrondslag (29869)Pagina 3946-3968
Behandeling van het wetsvoorstel Instelling van een aansluitende zone voor het Koninkrijk (29533)Pagina 3927-3927
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 17 maart 2005)Pagina 3968-3969
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 8 maart 2005 over medezeggenschap Marinevliegkamp De KooyPagina 3942-3945
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van: - het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 17 juni 2002 te Luxemburg totstandgekomen Europees-mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Libanon, anderzijds (Trb. 2002, 143, en Trb. 2003, 141) (28837); - het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 22 april 2002 te Valencia totstandgekomen Europees-mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Democratische Volksrepubliek Algerije, anderzijds (Trb. 2002, 121) (28848)Pagina 3927-3937
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 10 maart 2005 over AfghanistanPagina 3937-3942
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over Afghanistan, te weten de motie-Karimi c.s. over Nederlandse deelname van militairen en special forces aan de operatie Enduring Freedom (27925, nr. 164)Pagina 3946-3946

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 266 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet subsidiëring politieke partijen houdende verhoging van de
subsidiebedragen, verbreding van de subsidiabele doelen en aanpassing van
de subsidiegrondslag (29869).De algemene beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Met uitzondering van mevrouw Spies, de heer Van der Ham en de heer Luchtenveld
hebben de woordvoerders geen spreektijden ingevuld. Het is lastig werken en
plannen wanneer leden geen spreektijden aangeven op de sprekerslijst.De heer De Wit (SP):Het belangrijkste punt in het wetsvoorstel is de verhoging van de subsidie
voor politieke partijen. Het gaat om een ruime verhoging die ook nog eens
een keer terugwerkende kracht tot en met 2004 heeft. Voor de SP-fractie is
dat een verbijsterend voorstel, omdat het in geen verhouding staat tot de
bezuinigingen die dit kabinet oplegt aan de organisaties in de sfeer van welzijn,
cultuur en sport. Deze organisaties zijn de afgelopen jaren en ook in 2005
met voortdurende bezuinigingen geconfronteerd. De indruk kan natuurlijk heel
gemakkelijk ontstaan dat de politiek heel goed aan zichzelf denkt, waarvan
als bewijs dit wetsvoorstel kan gelden.Wat in 1997 aan de orde was en waarvoor toen werd gewaarschuwd, dreigt
zich nu te voltrekken. Toen werd ervoor gewaarschuwd dat het destijds voorliggende
wetsvoorstel ertoe zou leiden dat wij steeds consequent verhogingen zouden
krijgen van de subsidies voor politieke partijen. De Raad van State wierp
toen de vraag op of dit systeem niet het risico inhield van toenemende financiële
afhankelijkheid van de politieke partijen. Het antwoord van de regering was
toen: Nee, ons antwoord kan niet anders zijn dan dat de regering niet het
voornemen heeft om verdere voorstellen tot verhoging te doen. Dat was in 1997.
Wij zien sindsdien om de paar jaar een verhoging van de subsidie voor politieke
partijen. Deze verhogingen worden weliswaar gekenschetst als redelijk beperkte
bedragen, maar desalniettemin gebeurt het met regelmaat.Waarom worden die bedragen verhoogd? De enige argumentatie die ik van
de kant van de minister terugvind in de memorie van toelichting is in feite
de druk vanuit de politieke partijen. Deze partijen hebben in gesprekken met
de minister aangegeven dat verhoging noodzakelijk is. Het is onvermijdelijk
om daarbij te denken aan de achterliggende problematiek, te weten het verlies
van leden van een groot aantal politieke partijen in ons land, het wegvallen
van de steun van een groot deel van het kiezersvolk en dus minder financiële
mogelijkheden. Dat is in feite wat er hier aan de hand is.In 1991 waarschuwde de commissie-Van den Berg al voor de zogeheten verstatelijking.
Dat wil zeggen dat politieke partijen met de toenemende subsidiëring
het risico lopen van onafhankelijkheidsverlies ten opzichte van de regering.
Dit risico gaat zich hier volgens mij steeds meer voltrekken, want in feite
wordt de gemakkelijkste oplossing gekozen. Wij hebben een financieel probleem
en omdat wij dicht bij het vuur zitten, kunnen wij als politieke partijen
een aantal dingen vrij gemakkelijk regelen in deze Kamer. Dat is niet de zienswijze
van de SP-fractie op dit terrein. Wij vinden dat politieke partijen in ons
land in de eerste plaats dienen te staan voor een ideaal en een visie hoe
men tegen de samenleving aankijkt en hoe men aankijkt tegen de zaken die daar
dienen te worden veranderd. Dat dient de inzet te zijn van een politieke partij.
Daarop kan men ook leden werven. Daarop kan men aan de kiezer laten zien wat
de bedoeling is van deze politieke partij. Uit eigen ervaring als SP-lid meen
ik te mogen zeggen dat je in staat bent om leden te werven wanneer je je ideaal
verwoordt en daaraan werkt. Op die manier bewijs je het draagvlak ten opzichte
van de kiezer en van mensen die aan verkiezingen meedoen.De heer Van der Ham (D66):U bent tegen dit wetsvoorstel. Dat mag. Door deze nieuwe wet krijgt ook
uw jongerenorganisatie, Rood, voor de eerste keer geld. Waar blijft uw amendement
om die financiering eruit te halen? Daarmee kunt u voorkomen dat er extra
gelden naar uw partij gaan.De heer De Wit (SP):Zo goed als wij niet voor een speciale subsidiëring voor ouderen
binnen politieke partijen zijn, zijn wij ook niet voor een aparte subsidiëring
van jongerenorganisaties van politieke partijen.De heer Van der Ham (D66):U krijgt per saldo meer geld omdat Rood ook wordt gesubsidieerd. Dat kunt
u voorkomen door nu een amendement in te dienen waarin staat dat Rood, de
jongerenorganisatie van de SP, geen behoefte heeft aan het geld van de regering.
Dan zou u consequent zijn.De heer De Wit (SP):Er is een systematiek gekozen van een lumpsum. Er is geen sprake meer
van expliciet geoormerkt geld. Als de jongerenorganisatie Rood recht heeft
op subsidie omdat zij is gelieerd aan onze partij, dan accepteren wij dat.
Dat is heel simpel. Wij zijn echter tegen de extra verhoging die op dit moment
met terugwerkende kracht plaatsvindt. Daar gaat mijn amendement ook over.De heer Van der Ham (D66):Uw jongerenorganisatie krijgt extra geld. U bent eigenlijk tegen die extra
subsidie. Als u consequent zou redeneren, zou u dat eruit halen. Dan hebben
de andere jongerenorganisaties meer geld. Dat zou consequent zijn. Nu zegt
u dat u het geld niet wilt en krijgt u het via uw achterzak toch binnen. Dat
is niet helemaal consequent en eerlijk.De heer De Wit (SP):Zo is het niet. Wij spreken nu over een lumpsum. De politieke partij kan
zelf bepalen welk deel daarvan wordt bestemd voor de jongerenorganisatie.
Van die mogelijkheid maken wij gebruik. Wij maken bezwaar tegen de extra verhoging
die plaatsvindt over 2004 en 2005. Daar gaat het amendement ook over. Dat
is ons bezwaar. Wij kunnen op zich leven met het systeem en ook met de twee
onderdelen daarvan, namelijk de verbreding van de subsidiabele doelen en de
verdeelsleutel.Ik zie drie voordelen van dit wetsvoorstel, ondanks ons bezwaar en ons
amendement. Hoe meer leden een partij weet te werven, hoe meer eigen middelen
een partij verwerft als er contributie wordt gevraagd. Er is een objectievere
maatstaf, namelijk het ledenaantal, mogelijk. Hoe meer partijen zich inspannen
om nieuwe leden te werven, hoe groter de bijdrage via de subsidie zal zijn
en hoe lager de behoefte zal worden om extra verhogingen te vragen zoals het
afgelopen jaar is gebeurd. Dit wetsvoorstel heeft in dat opzicht drie voordelen.
Wij zijn tegen de extra verhoging. Wij zijn voor een verdeelsleutel op basis
van ledenaantal, maar wij zien ook dat de verdeelsleutel zou kunnen worden
verbeterd door het ledenaantal iets duidelijker en iets meer te laten meewegen.Het activiteitenplan dat in het wetsvoorstel wordt genoemd, roept nog
een aantal vragen op. Wat betekent dat activiteitenplan? Worden de politieke
partijen genoodzaakt om heel specifieke plannen in te dienen? Moeten daar
reële bedragen aan worden gekoppeld of zijn schattingen voldoende? Hoe
werkt zo'n activiteitenplan en hoe wordt het gecontroleerd? Wordt het gecontroleerd
en, zo ja, waarop? Als het niet wordt gecontroleerd, ontstaat een hoop bureaucratie
over een papieren activiteit, namelijk zo'n plan, die niets hoeft in te houden.
Betreft het activiteitenplan reële plannen met reële bedragen of
wordt er zomaar wat opgeschreven omdat het toch niet wordt gecontroleerd?
Als dat laatste geval is, zijn wij met een overbodige exercitie bezig. Het
onderdeel over de verhoging in dit wetsvoorstel kan niet op onze steun rekenen.
De twee andere onderdelen daarvan zijn naar ons oordeel een vooruitgang ten
opzichte van de huidige situatie.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Politieke partijen spelen in het Nederlands politieke bestel
een cruciale rol, al worden zij in de Grondwet vreemd genoeg niet met zo veel
woorden genoemd. Maar de tijd ligt ver achter ons dat de antirevolutionaire
voorman Groen van Prinsterer die zich als partijman afficheerde door de liberale
historicus Fruin werd verweten dat hij zich politiek onzedelijk gedroeg. Later
was de breed gedeelde visie dat de politieke partijen een cruciale schakel
zijn tussen de politiek en de samenleving.Ook in onze tijd is er alle reden voor een positieve bejegening van politieke
partijen. Het is terecht dat ook in de memorie van toelichting staat dat zij
een wezenlijke rol vervullen in het democratisch proces. Goed functionerende
politieke partijen kunnen een belangrijke intermediaire rol vervullen. Dat
is nu juist van groot belang voor het vertrouwen van de burgers in de overheid,
die meer dan in het verleden te wensen overlaat. Het is eveneens belangrijk
dat volksvertegenwoordigers hun rol goed kunnen vervullen. Dat houdt in dat
zij de bevolking daadwerkelijk moeten kunnen representeren. Uit rapporten
blijkt – ik noem het recente rapport van het SCP met de titel "Landelijk verenigd" – dat er over de representatie niet alleen subjectieve
gevoelens leven, maar ook dat het noodzakelijk is te komen tot een versterking
van de rol van politieke partijen. Dat is te concluderen aan de hand van het
lage percentage van de bevolking dat lid is van een politieke partij en op
grond van de opvattingen die over politieke partijen leven. Voor ons staat
voorop dat de politieke partijen er zelf alles aan moeten doen om de burgers
bij hun activiteiten te betrekken en om hen te interesseren voor hun gedachtegoed.In dit stuk worden betrekkelijk beperkte veranderingen voorgesteld. Dit
zal worden gevolgd door een nieuw wetsvoorstel. In dit wetsvoorstel wordt
uitgegaan van een heldere driedeling, namelijk verhoging van het subsidiebudget,
verbreding van de subsidiabele doelen en aanpassing van de subsidiegrondslag.Tegen twee van de genoemde doelstellingen maken wij geen bezwaar. Wij
maken wel bezwaar tegen de substantiële verhoging. Dat is een gevolg
van het besluit van 2001 om het budget voor politieke partijen te verhogen.
Eerlijk gezegd is ons niet gebleken dat dit tot een structureel positief effect
heeft geleid. De vraag is dus op grond waarvan men weer tot een dergelijke
forse verhoging komt. De argumenten die daarvoor worden aangedragen, zijn
naar ons oordeel wat zwak. Wij hebben er geen behoefte aan de begrotingsbehandeling
opnieuw te houden. Voor ons staat voorop dat het door middel van ledenwerving
en ledenbinding veel beter mogelijk is de maatschappelijke worteling van politieke
partijen te bewerkstelligen. Dat is de weg voor de politieke partijen om niet
alleen het maatschappelijk draagvlak voor hun doelstellingen te vergroten,
maar ook hun financiële draagkracht te verbeteren.De regering heeft er niet voor gekozen om de verhoging van de subsidie
van de politieke partijen door te vertalen naar een verhoging van de subsidie
voor de politieke jongerenorganisaties. Uitgaande van de in het wetsvoorstel
vastgelegde verhoging, kunnen wij die keuze niet volgen. De verhoging van
de subsidie wordt immers wel doorvertaald naar de wetenschappelijke instituten.
Uiteraard is het mogelijk dat politieke partijen besluiten een deel van hun
extra budget door te sluizen naar de aan hen gelieerde jongerenorganisaties,
maar het zou naar ons oordeel goed zijn als die in financieel opzicht naar
analogie van de wetenschappelijke instituten werden behandeld. Jongerenorganisaties
zijn namelijk juist met het oog op de maatschappelijke binding en voor de
toekomst van grote betekenis. Ik doel dan ook op de mobilisatiefunctie. Om
die reden heb ik met de heren Slob en Van der Ham het amendement op stuk nr.
12 ingediend.Over de subsidiabele doelen merk ik op dat wij zullen instemmen met die
geclausuleerde uitbreiding. De overheidsbemoeienis met politieke doelen neemt
af en de politieke partijen zijn hierdoor beter in staat flexibel en op een
creatieve wijze met de hun ter beschikking staande middelen om te gaan om
hun doelen te realiseren.Het derde onderdeel is de verdeelmaatstaf. Wij steunen de redering van
de regering dat de binding tussen de politieke partijen en de samenleving
sterker tot uitdrukking komt als een gedeelte van de financiering wordt gebaseerd
op ledenaantallen in plaats van op zetelaantallen. Ik vind dat de regering
daarvoor in de stukken een uitstekende redenering geeft. Dan is het wel aan
de magere kant als vervolgens wordt gekozen voor een verhouding van 80%:20%.
Een fifty-fiftyverdeling ligt naar mijn mening meer voor de hand. Om een kleine
stap in de richting van de regering te doen, stel ik samen met collega Slob
voor om vooralsnog te kiezen voor een verhouding van een derde staat tot twee
derde. Ik verneem graag de reactie van de regering om de ledenaantallen nog
zwaarder te laten meewegen dan nu in de stukken wordt voorgesteld.Ik heb nog een vraag over de redenering die de regering hier gebruikt.
Hoe moet je beklemtonen dat de stem voor een persoon op een lijst ook de steun
voor de betreffende partij rechtvaardigt? Hoe verhoudt zich dat met de inbreng
van minister De Graaf in het debat over het kiesstelsel? Hij relativeert dat
de stem voor een bepaalde persoon op een lijst ook echt de steun voor diens
partij is. Er wordt meer op de persoon dan op de partij gefocust. Als je die
lijn doortrekt, is het dan wel logisch om vervolgens in deze systematiek heel
sterk de kiezers van de partij te laten meewegen in plaats van de leden van
de partij?Mijn laatste punt gaat over de lokale partijen. De regering erkent uiteraard
dat de lokale politieke partijen een volwaardig onderdeel vormen van het democratisch
bestel. Wij hebben begrip voor de redenering van de regering dat het niet
een rijksverantwoordelijkheid is om ook deze partijen te financieren. Er ligt
wel een taak voor de lokale overheden. In hoeverre ziet de minister een taak
en een mogelijkheid de lokale overheden te faciliteren zodat zij die taak
kunnen waarmaken?De heer De Wit (SP):Ik heb een vraag over het amendement van de heer Van der Staaij over de
jongerenorganisaties. Kan hij toelichten waarom volgens dit amendement ook
de jongerenorganisaties specifiek in aanmerking zouden moeten komen voor een
verhoging? De heer Van der Staaij zegt zelf dat de partijen vrij zijn om te
schuiven met bedragen.De heer Van der Staaij (SGP):Dat zij daarin vrij zijn, vind ik wat te mager uitgedrukt. Dat zeggen
wij bijvoorbeeld ook niet bij wetenschappelijke instituten. Daar wordt wel
een bewuste keuze gemaakt. Als ik denk aan de versterking van de rol van de
politieke partijen, denk ik eerder aan de jongerenorganisaties dan aan de
wetenschappelijke instituten. Daar is sprake van een binding met mensen die
betrokken zijn bij activiteiten die ook voor de toekomst van groot belang
zijn. Het is vooral de analogie met de wetenschappelijke instituten die ons
heeft gebracht tot dit voorstel.De heer Slob (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. Het wetsvoorstel regelt slechts een aantal onderdelen
van de voorgenomen wijzigingen bij de subsidiëring van politieke partijen.
Het wachten is nog op een tweede wetsvoorstel, dat de minister in juni 2005
in de ministerraad hoopt te brengen. De fractie van de ChristenUnie had het
fraaier gevonden als een en ander in een integraal wetsvoorstel zou zijn uitgewerkt.
Wij delen aan de andere kant wel de opvatting van de minister dat nog langer
wachten onverantwoordelijke onzekerheid over de financiële
huishouding bij de politieke partijen had veroorzaakt. Dat rechtvaardigt het
opknippen in twee wetsvoorstellen. Het duurt allemaal wel zeer lang. Wij realiseren
ons dat wij al drie jaar spreken over dit onderwerp.In dit wetsvoorstel en in de memorie van toelichting spreekt de minister
behartigenswaardige woorden over de positie van de politieke partijen in het
democratisch bestel. Zijn woorden zijn ons uit het hart gegrepen en de verleiding
is groot daar nu uitgebreid op in te gaan. Ik zal dat vanwege de tijd niet
doen. In het kader van dit wetsvoorstel past wel de indringende vraag in hoeverre
de politieke partijen hun ook door de minister zo bepleite onafhankelijkheid
kunnen vasthouden als zij door een forse verhoging van de subsidiebedragen
financieel meer afhankelijk worden van dezelfde overheid. Het zijn vragen
waarvoor de politieke partijen niet te snel moeten weglopen, ook niet als
zij vanwege hun precaire financiële huishouding maar al te graag een
verhoging van hun subsidie-inkomsten tegemoet zien. Toegegeven moet worden
dat de minister een punt heeft als hij aangeeft dat door de verruiming van
de subsidiabele doelen meer bestedingsvrijheid voor politieke partijen ontstaat.De heer Van der Ham (D66):Vindt de heer Slob dat de vraag ook geldt voor andere clubs die geld van
de overheid krijgen en tegenover haar ook kritisch moeten zijn, zoals milieuorganisaties?
Moet die discussie ook daarover worden gevoerd?De heer Slob (ChristenUnie):Wij hebben het hier vanmiddag over de subsidiëring van politieke
partijen, dus ik neem aan dat de heer Van der Ham begrijpt dat wij ons nu
daarop moeten concentreren. Ik vind dat een organisatie zich, als zij subsidie
van de overheid ontvangt, altijd moet afvragen in hoeverre zij de vrijheid
en de ruimte behoudt om uit te dragen waar zij voor staat. Subsidie moet geen
teugel worden. Die principiële vraag moet je je altijd stellen bij het
al dan niet aannemen van subsidies.Ik gaf al aan dat de minister een punt heeft als hij aangeeft dat hij
nu al meer ruimte biedt voor het besteden van de subsidiegelden. Toch blijft
altijd het risico bestaan van een zekere verstatelijking van politieke partijen
als een belangrijk deel van hun inkomsten bij de overheid vandaan komt. Wij
hebben het niet over kleine bedragen, zeker ook niet als wij bedenken dat
in de afgelopen jaren de subsidiebedragen eerst al naar aanleiding van de
motie van voormalig collega Rehwinkel en later door de voorstellen van het
kabinet zelf, toch behoorlijk zijn verhoogd. Daarop hebben anderen ook al
eens gewezen. Onze fractie was overigens tegen die verhoging.In de voorstellen van de minister zal voortaan niet alleen de verkiezingsuitslag
als criterium voor subsidietoekenning gelden, maar ook het aantal leden dat
een politieke partij telt. Mijn fractie is blij met deze uitbreiding. Dit
zijn prikkels die politieke partijen nodig hebben om echt ernst te maken met
hun ledenwerving. Toen ik in 2002 in een debat met toenmalig minister De Vries
daarvoor een pleidooi voerde, werd dat nog afgedaan met de opmerking dat de
overheid geen lepeltjes hoefde uit te reiken aan een nieuw lid en dat er geen
stimuleringspremie gezet moest worden op het werven van leden voor politieke
partijen. Het kan verkeren; nu hangt de vlag er wel wat anders bij.Terecht geeft de minister in de nieuw voorgestelde verdeling wel een zwaarder
gewicht aan de stem van de kiezer. Wij kunnen hem daarin wel volgen. Hij merkt
wel ergens op dat de voorgestelde verdeling van 1 op 4 arbitrair is; dat ben
ik wel met hem eens. Wij zouden in de te hanteren formule van subsidieverdeling
een wat zwaarder gewicht willen geven aan het ledental van politieke partijen.
Dat is een nog wat grotere prikkel voor politieke partijen om serieus werk
te maken van ledenwerving, ook voor het benodigde draagvlak. Daarom heb ik
het amendement van de heer Van der Staaij medeondertekend.SlobIk heb nog een vraag over de criteria die worden toegepast om te beoordelen
of iemand daadwerkelijk lid van een politieke partij is en mag meetellen in
de zin van de Wet subsidiëring politieke partijen. In de memorie van
toelichting wordt onder meer gesteld dat iemand dan ten minste één
stem in de algemene vergadering moet hebben en ook toegang tot deze vergadering
om aldaar het stemrecht uit te oefenen. Ik ga ervan uit dat een systeem van
getrapte zeggenschap ook onder deze definitie zal vallen.Met SGP en D66 hebben wij een amendement ingediend om analoog aan de verhoging
van de subsidie voor politiek-wetenschappelijke instituten de subsidiebedragen
voor politieke jongerenorganisaties te verhogen. Dat doet naar onze mening
recht aan het grote belang van politieke participatie door jongeren en de
actieve wijze waarop jongerenorganisaties zich daarvoor inzetten, maar ook
wordt hierdoor voorkomen dat vanwege de maximering van de subsidie de jongerenorganisaties
elkaar gaan beconcurreren. Het is beter om dit op deze manier te regelen,
dan dat de jongerenorganisaties voor aanvullende financiering afhankelijk
worden gemaakt van hun moederpartij. Laat ze alsjeblieft blijven functioneren
als de bekende luis in de politieke pels. Het simpele feit dat in het regeerakkoord
jongerenorganisaties niet genoemd worden in het rijtje van politieke partijen
en hun wetenschappelijke en scholingsinstituten, vindt mijn fractie een te
mager argument om nu niets te doen. Ons amendement is ook budgettair neutraal,
zo zeg ik in het bijzonder in de richting van de coalitiepartijen. Onze naam
staat ook onder een amendement waarmee de verdeling 2/3-1/3 ook voor jongerenorganisaties
moet worden doorgevoerd. Dat lijkt ons een heel logische manier van doen.Het wetsvoorstel regelt ook de uitbreiding van het aantal subsidiabele
doelen. Mijn fractie kan daarmee instemmen. In artikel 5, lid 2, onderdeel
i, staat dat subsidiegeld gebruikt kan worden voor werving, selectie en begeleiding
van politieke ambtsdragers. Valt ondersteuning daar ook onder? Laat ik het
maar gelijk heel concreet maken: kan de situatie ontstaan dat een politieke
partij middelen beschikbaar stelt aan een fractie om wat extra fractieondersteuning
te financieren? Vallen deze situaties ook onder deze zeer nauw luisterende
definities?Ik kom toe aan de positie van de lokale, niet landelijk georganiseerde
partijen. Mijn fractie is niet helemaal ongevoelig voor de argumentatie van
onder andere de VNG dat er een verdere financiële ongelijkheid dreigt
te ontstaan tussen landelijke partijen en regionaal en lokaal georganiseerde
partijen anderzijds. Het formele antwoord van de minister dat er in financiële
zin geen rijksverantwoordelijkheid voor het politieke bestel op lokaal niveau
zal zijn is op zich wel juist, maar het is toch niet in alles even bevredigend,
zeker niet als je bedenkt dat rijkssubsidies aan landelijk opererende politieke
partijen natuurlijk een effect zullen hebben en al hebben op het functioneren
van diezelfde partij op lokaal en regionaal niveau. Ik heb de oplossing voor
dit probleem niet in mijn binnenzak, maar ik wil het ook niet onbesproken
laten.De heer Van As (LPF):Voorzitter. De LPF is van mening dat de verkiezingsuitslag uitgangspunt
moet zijn van nieuwe subsidiesystemen. Als zodanig beantwoordt het huidige
voorstel behoorlijk aan onze verwachtingen: 80% versus 20% geeft aan dat de
minister ernst heeft gemaakt met zijn voornemen om de subsidiëring op
een andere manier te laten plaatsvinden.De heer Van der Ham (D66):U vindt dat de verkiezingsuitslag leidend moet zijn bij de subsidieverdeling,
maar dat is de huidige situatie. De minister brengt een nieuw element in,
namelijk het ledenaantal. Als u dat wilt, is dat eigenlijk een verslechtering
van de huidige situatie. Dan moet u tegen het wetsvoorstel stemmen.De heer Van As (LPF):Zoals u het uitlegt, is het juist. Wij vinden dat dat het uitgangspunt
moet zijn, en de minister heeft dat gewijzigd. Wij hebben begrepen dat er
geen meerderheid is om dat terug te draaien, zodat wij ons daarbij neerleggen
en zullen tegenstemmen. Daarnaast wordt het nieuwe initiatieven en partijen
financieel onmogelijk gemaakt, zeker op lokaal of regionaal niveau, om iets
te beginnen. Zij komen daardoor in een nog grotere achterstandspositie te
verkeren. De minister vindt het belangrijk dat de politieke bewustwording
van de burgers wordt vergroot en de participatiegraad wordt verhoogd. De herijking
van subsidiëring van politieke partijen is gestoeld op de gedachte dat
zij een essentiële functie vervullen binnen het stelsel van de representatieve
democratie, waarbij zij een schakel vormen tussen overheid en samenleving.
Daaraan zou tegemoet moeten worden gekomen. De subsidiëring van politieke
partijen vindt haar rechtvaardiging in de gedachte dat democratie het hoogste
goed is voor een evenwichtig functionerende samenleving. De bevolking is erbij
gebaat dat de politieke wil goed tot uitdrukking komt. Wij weten allemaal
dat juist in deze tijd van het letten op de kleintjes door mensen wordt gesnoeid
in abonnementen en lidmaatschappen, zeker van politieke partijen, wat het
er niet beter op maakt. Wij betreuren dat in hoge mate, en wij vinden het
jammer dat er geen mogelijkheid is voor nieuwe initiatieven. Tenzij de minister
de lagere overheden de mogelijkheid geeft om via een aparte regeling dat soort
initiatieven te steunen. Ik kan mij indenken dat hij daarvoor nu geen budget
heeft, maar er zou een algemene regeling kunnen komen waarmee gemeenten in
het kader van de huidige subsidiëring van sociale en culturele instellingen –
dat zijn er heel wat! – iets meer kunnen doen.De heer Dubbelboer (PvdA):Voorzitter. De fractie van de PvdA stemt in met het voorliggende wijziging
van het wetsvoorstel. Ik haal de spanning er maar meteen af.Hoewel het in tijden van bezuinigingen ietwat raar lijkt dat politieke
partijen de subsidie verhogen, zijn er volgens mijn fractie voldoende redenen
om dit te doen. Wij zijn het eens met de argumentatie van de minister dat
politieke partijen in deze jaren van electorale schommelingen en politieke
onrust een belangrijke rol vervullen. Kiezers hebben recht op professionele
volksvertegenwoordigers. De eisen aan en verwachtingen van politieke partijen
zijn in dat opzicht groot. Met name ten aanzien van het rekruteren en opleiden
van politici worden hoge eisen gesteld. Het politieke landschap is sterk in
verandering en de noodzaak om blijvend voor kiezers richtinggevende en onderscheidende
visies op het algemeen belang te formuleren, is groot. Het is ook belangrijk
om in een sterk individualiserende samenleving een open kanaal te bieden voor
politieke beïnvloeding door burgers. Ook is het belangrijk dat in een
steeds verder globaliserende wereld partijen in staat worden gesteld om contracten
te onderhouden met zusterorganisaties in het buitenland. Voor al deze zaken
zijn professionele politieke organisaties nodig, die echter niet te afhankelijk
mogen worden van financiering door derden. Het is voor de PvdA dan ook van
essentieel belang dat straks bij de nieuwe wet op de partijfinanciering de
hoogte van bedragen van externe geldschieters en de transparantie
daarover goed worden geregeld.Politieke partijen zijn in ons democratisch bestel cruciaal en verdienen
daarom een sterke positie. Omdat echter over de laatste decennia gemeten het
ledenaantal is teruggelopen, ondanks een lichte opleving in de laatste jaren,
is extra ondersteuning noodzakelijk. Dat is ook door partijvoorzitters in
een gesprek met u en met ons aangegeven.Overigens is het goed dat het nieuwe stelsel van subsidiëring partijen
beloont die werk maken van ledenwerving. Wij kunnen dan ook goed leven met
de voorgestelde verdeling van 80% op basis van de zetels in de Tweede Kamer,
dus op basis van de kiezerspopulariteit, en 20% op basis van de ledenaantallen.
Ondertussen zijn er nog wat andere redenen bijgekomen waarom wij de verhoging
terecht vinden. Zoals u allen weet, zal er op 1 juni een referendum gehouden
worden over het Europees grondwettelijk verdrag. In de aanloop naar dat referendum
wordt van partijen uitdrukkelijk verwacht zich te uiten in het maatschappelijke
en politieke debat daarover. Dat is volkomen terecht, maar dat leidt natuurlijk
wel tot extra onvoorziene uitgaven, die niet gedekt kunnen of zullen worden
door de subsidie van 1 mln die voor maatschappelijke organisaties is uitgetrokken
om dat debat te voeren. Politieke partijen hebben ook aanvragen ingediend,
maar wij moeten nog afwachten of die aanvragen ook gehonoreerd worden.De heer Slob (ChristenUnie):Ik luister met veel belangstelling naar de argumentatie van de heer Dubbelboer
om voor verhoging van subsidie te zijn. Het laatste argument vind ik echter
wel een beetje een gelegenheidsargument. Op het moment dat wij daarover moesten
stemmen, was er namelijk nog geen sprake van een referendum.De heer Dubbelboer (PvdA):Ik geef ook eerlijk toe dat het een gelegenheidsargument is. Die gelegenheid
doet zich nu echter voor. Het is wel een reëel feit dat politieke partijen
ermee geconfronteerd worden dat zij extra uitgaven hebben als zij serieus
aan dat debat willen meedoen. Een gelegenheidsargument hoeft niet altijd slecht
te zijn.De heer De Wit (SP):Is dat niet de kern waarover wij nu praten? Je kunt het verstatelijking
of verlies van onafhankelijkheid noemen, maar bij het eerste het beste dat
er gebeurt, denkt u: laten wij maar even kijken of wij nog wat van de overheid
kunnen krijgen. Als u meer leden heeft, krijgt u ook meer geld binnen. Als
die leden tenminste betalen. Als ze niet betalen moet u ze eruit gooien. Het
is toch niet de oplossing om het meteen bij de overheid te zoeken?De heer Dubbelboer (PvdA):De heer De Wit draait het nu een beetje om. Ik geef drie of vier substantiële
redenen waarom wij voor deze verhoging zijn. Ik zeg erbij dat ook nog meespeelt
dat er onvoorziene uitgaven zijn, omdat het referendum van 1 juni niet
te voorzien was. Er wordt verwacht dat politieke partijen zich volop mengen
in dat maatschappelijke en politieke debat. Dat hangt samen met het feit dat
politieke partijen zich zo manifesteren in de samenleving. Ik zeg alleen dat
dit van belang is.De heer De Wit (SP):De minister doet in de stukken de suggestie om te zorgen voor reservering.
Morgen kunnen er verkiezingen zijn, of misschien na dinsdag, als de Eerste
Kamer duidelijkheid verschaft over een aantal onderwerpen. Daar moet je altijd
rekening mee houden, dus moet je reserveren voor eventualiteiten of calamiteiten,
hoe je het ook wilt noemen.De heer Dubbelboer (PvdA):Ja, dat gebeurt natuurlijk ook. U maakt het nu allemaal een beetje groter
dan ik heb bedoeld. Het is gewoon een feit dat het referendum eraan komt en
partijen voor een situatie stelt waar zij geen rekening mee hebben gehouden.De heer Van As (LPF):De heer Dubbelboer sprak net over het referendum. Is de heer Dubbelboer
met mij van mening dat de politieke partijen op een achterstand worden geplaatst,
doordat bijvoorbeeld minister De Graaf het land doorgaat, terwijl wij als
Kamerfractie eigenlijk geen budget hebben? Wij hebben geen schijn van kans
om daarvoor in aanmerking te komen en daardoor kunnen wij ook niet met goede
voorlichting komen. Wij kunnen dat niet financieren en dat mag niet uit de
fractiebudgetten betaald worden.De heer Dubbelboer (PvdA):De bus van minister De Graaf ging niet over het referendum, maar over
de burgemeester.De heer Van As (LPF):Ik heb het over het referendum over de grondwet.De heer Dubbelboer (PvdA):Ik heb het over de taak van politieke partijen bij het referendum. Wat
minister De Graaf heeft gedaan bij de burgemeester, is een ander verhaal.
Wij wachten ook nog steeds op antwoord van het kabinet daarover.De heer Van As (LPF):Het gaat hier om het voorbeeld en dat plaatst ons als politieke partij
wel op een achterstand, omdat wij die middelen niet hebben.De heer Dubbelboer (PvdA):Ja, daar hebt u gelijk in. Ik wil nog wel iets zeggen over de gekozen
burgemeester, want dat is een tweede verschijnsel dat extra druk op politieke
partijen veroorzaakt. Zij moeten kandidaten rekruteren voor de eventueel gekozen
burgemeester, deze begeleiden en campagnes voeren.Dat brengt mij op het lokale niveau. Omdat landelijke politieke partijen
allemaal lokale afdelingen kennen, komt de voorgestelde subsidieverhoging
in principe ook ten goede aan de lokale afdelingen van die landelijke politieke
partijen. Naar onze mening wordt er terecht kritiek uitgeoefend op deze gang
van zaken door organisaties als de Vereniging voor plaatselijke politieke
groeperingen, de VPPG, en de VNG. Zij vinden dat er ook landelijke subsidie
moet komen om het werk van lokale partijen te ondersteunen, zeker als het
overkoepelende activiteiten betreft. Eerdere sprekers hebben al opgemerkt
dat de minister zelf ook zegt dat het van groot belang is voor het gezond
functioneren van het democratisch bestel dat er op lokaal en provinciaal niveau
goede kwaliteit wordt geleverd. Kortom, het is voor een gezonde democratie
net zo goed van belang dat er gekwalificeerde vertegenwoordigers opereren
en dat raads- en statenleden goed worden gerekruteerd en geschoold.Let wel, alle lokale politieke partijen bij elkaar vormen met 24% van
het electoraat de grootste partij in gemeenteland. Het is eigenlijk
een beetje kleinzielig, om het maar even hard te zeggen, om strikt formeel
te blijven zeggen dat de rijksoverheid geen bemoeienis heeft met de lokale
politiek, zoals de minister heeft gedaan in zijn beantwoording. Ik citeer:
"De regering heeft niet het voornemen om op enigerlei wijze subsidie aan lokale
politieke partijen te verstrekken."Dat is ook een vreemde uitspraak, omdat op de website van het ministerie
staat dat bij de nieuwe wet op de partijfinanciering de mogelijkheid van subsidie
voor lokale partijen wordt bekeken. De minister zegt overduidelijk dat in
zijn opvatting lokale groeperingen geen landelijke steun verdienen.Namens mijn fractie verzoek ik de minister met klem om dit wel te onderzoeken
bij de nieuwe wet op de partijfinanciering. Ik zie ook wel in dat een probleem
is dat de verdelingssystematiek grotendeels is gebaseerd op de zetelverdeling
in de Tweede Kamer, maar problemen zijn er om op te lossen. De minister heeft
een hele batterij aan deskundige ambtenaren op het ministerie. Volgens mij
moeten zij wel een oplossing kunnen vinden.Ik heb nog drie korte vragen die iets gedetailleerder zijn en wellicht
dus iets minder interessant voor de globale toehoorder. In de beantwoording
heeft de minister aangegeven wanneer iemand als lid geldt en dat dit wordt
vastgesteld op de peildatum 1 januari, maar het antwoord op de vraag
hoe het precies zit met wanbetalers, was minder duidelijk. Sommige partijen
laten wanbetalers soms drie jaar op hun ledenlijst staan. De PvdA doet dat
slechts negen maanden, maar sommige partijen doen dat dus drie jaar. Worden
die wanbetalers, als zij nog op de lijst staan, op 1 januari meegeteld?
Of moet er echt een bewijs zijn dat zij het jaarlijkse minimumbedrag € 12
hebben betaald en wordt dat echt gecontroleerd op 1 januari? Kan de minister
iets meer duidelijkheid geven over hoe hij dat gaat regelen?Wij gaan ervan uit dat het niet uitgegeven geld van de verhoging met terugwerkende
kracht van de subsidie van 2004 mag worden meegenomen naar volgende jaren.
De minister zegt dat eigenlijk ook wel, maar ik wil dat graag bevestigd krijgen. De derde vraag: wanneer komt het nieuwe wetsvoorstel inzake de partijfinanciering?
Waar hangt dat nou op? Deze minister grossiert in het uitstellen van het naar
de Kamer sturen van wetsvoorstellen, maar in dit geval kan ik mij niet voorstellen
dat het zo extra lang hoeft te duren. Er werd eerst gezegd dat het in juni
zou komen, maar ik heb begrepen dat de minister ergens heeft gezegd dat het
in juni in het kabinet aan de orde zal komen. Ook daarop krijg ik graag een
antwoord.Mevrouw Spies (CDA):Voorzitter. Politieke partijen hebben een belangrijke rol bij het vitaal
houden van onze democratie. Zij zijn bovendien hard nodig om, zoals journalist
Willem Breedveld het formuleerde, voldoende tegenmacht te vormen tegen de
overheid. Sterke politieke partijen horen dus thuis in een samenleving zoals
het CDA die voor ogen heeft: een civil society waarin niet de overheid, maar
samenwerkingsverbanden of organisaties van mensen domineren. Versterking van
de positie van politieke partijen is naar het oordeel van de CDA-fractie dan
ook een logische en noodzakelijke maatregel die terecht deel uitmaakt van
de agenda van dit kabinet.Natuurlijk is meer dan een verhoging van beschikbare budgetten nodig om
politieke partijen hun rol voor het vitaal houden van onze democratie nog
meer te laten spelen. Met het kabinet is de CDA-fractie van oordeel dat alleen
al het versterken van de financiële positie politieke partijen beter
in staat stelt om de concurrentie met andere maatschappelijke organisaties
aan te gaan. Door de subsidiegrondslag mede afhankelijk te maken van het aantal
leden, wordt bovendien een belangrijke stimulans ingebouwd om actief te blijven.
Politieke partijen moeten blijven streven naar maatschappelijk draagvlak en
maatschappelijke steun voor de eigen politieke beweging. De CDA-fractie steunt
de verbreding van de grondslag van harte. Wij kunnen ons vinden in de 80/20-regel,
met alle arbitrairheid van dien. Wel vinden wij dat wij, bijvoorbeeld om de
vier of vijf jaar, eens zouden kunnen bekijken of die grondslag nog steeds
een goede is of dat die verdeelsystematiek wellicht geactualiseerd zou moeten
worden.De CDA-fractie steunt ook het uitgangspunt van het wetsvoorstel dat politieke
partijen meer ruimte moeten hebben bij de besteding van de subsidies. Wij
kunnen ons goed vinden in de verruiming van de subsidiabele activiteiten.
Wat ons betreft, is het zelfs de vraag of wij op langere termijn moeten vasthouden
aan de schotten in de subsidieregeling. Nu krijgen wetenschappelijke instituten
en politieke jongerenorganisaties nog eigen subsidies, terwijl je je kunt
afvragen of de rijksbemoeienis met politieke partijen zover zou moeten gaan.
Zou het niet meer de verantwoordelijkheid van politieke partijen moeten zijn
om te bepalen welk deel van de beschikbare middelen zij willen besteden aan
wetenschappelijke studies en welk deel aan jongeren? In dat kader hebben wij
dan ook geen behoefte aan het toekennen van een groter deel van de beschikbare
middelen aan politieke jongerenorganisaties. Sterker nog: er zijn jongerenorganisaties
die beter af zijn als wij dat niet doen, omdat zij met hun moederpartij afspraken
over financiering hebben gemaakt die per saldo gunstiger uitpakken dan een
wettelijke verhoging van het voor jongerenorganisaties beschikbare budget.De heer Van der Ham (D66):Natuurlijk kunnen er altijd afspraken worden gemaakt met politieke jongerenorganisaties
en dat kan ook heel goed uitwerken voor die organisaties, maar zouden ze op
zichzelf niet zo onafhankelijk mogelijk van hun moederpartijen moeten zijn?
Stel dat het CDJA heel kritisch wordt over het milieubeleid van de CDA-fractie
in de Tweede Kamer. Het is toch belangrijk dat het dat kan blijven doen? Dat
moet toch niet enigszins afhankelijk kunnen worden gemaakt van subsidie?Mevrouw Spies (CDA):Ik heb daar geen enkele zorg over. Het CDJA reikt ieder jaar de Gouden
Horzel uit, iets anders dan de Luis in de Pels waarover de heer Slob sprak.
Als u bijvoorbeeld het CDJA-standpunt over kernenergie zou kennen, vraag ik
mij af of u die horzelfunctie nog zo zou willen aanmoedigen. Ik pleit er overigens
juist voor om te bezien of het niet beter is om alle schotten te laten vallen,
juist om politieke partijen optimale vrijheid te geven in de
keuze van de doelen die zij wel of niet zouden willen steunen. Ik heb er geen
enkele zorg over dat politieke jongerenorganisaties er dan slechter af zouden
zijn. Geen misverstand daarover: wij vinden het bestaan van politieke jongerenorganisaties
buitengewoon belangrijk en ik denk dat die gouden tijden tegemoet zullen blijven
gaan.Voorzitter. De zorg voor de aantrekkelijkheid van politieke ambten en
de kwaliteit van politici op alle overheidsniveaus is ook bij de begrotingsbehandeling
van BZK aan de orde gesteld. Door de verruiming van subsidiabele doelen in
dit wetsvoorstel kunnen politieke partijen meer aandacht geven aan werving,
selectie en ondersteuning van hun vertegenwoordigers in gemeenteraden en provinciale
staten. Dat is een goede zaak, maar daarmee zijn de problemen nog niet opgelost.
Hoe veel lokale afdelingen worstelen op dit moment niet met de kandidaatstelling
voor de gemeenteraadsverkiezingen en de zorg om voldoende mensen te kunnen
vinden die een substantieel deel van hun tijd in het raadslidmaatschap willen
investeren? Natuurlijk is dit een eerste verantwoordelijkheid van politieke
partijen, maar de constatering in de nota naar aanleiding van het verslag
vind ik wel wat mager. Op dit moment is de regering niet voornemens om andere
activiteiten te ontplooien. Hoewel de CDA-fractie ook geen pasklare antwoorden
heeft, hoop ik toch dat wij al dan niet in het project "Andere overheid" in
de discussie over de civil society en actief burgerschap een gemeenschappelijk
belang zien in het versterken van het aanzien en de aantrekkelijkheid van
de politiek. Dat is niet alleen een kwestie van geld. Ik ben ervan overtuigd
dat wij het imago van de politiek moeten versterken, moeten laten zien hoe
belangrijk bijvoorbeeld het werk in een gemeenteraad is. Op die manier moeten
wij proberen de aantrekkingskracht van politieke ambten te versterken. Dat
is niet van vandaag of morgen gerealiseerd, maar hoort er wel bij!Graag vraag ik nog aandacht voor de positie van lokale politieke partijen
die gezamenlijk zo'n 25% van alle raadszetels in Nederland vullen en daarmee
een belangrijke bijdrage leveren aan de lokale politiek. Zij kunnen geen gebruik
maken van het voorliggende wetsvoorstel. Ik realiseer mij dat dit door de
systematiek van het wetsvoorstel ook heel ingewikkeld is. Toch vind ik de
reactie van de minister, namelijk dat gemeenten hierin hun verantwoordelijkheid
moeten nemen, wel erg kort door de bocht. Ik zou de minister dan ook willen
vragen om bij de voorbereiding van de volgende tranche van dit wetsvoorstel
meer aandacht aan de positie van die lokale partijen te besteden en te bezien
of zij op de een en andere manier wellicht toch nog onder de werking van het
wetsvoorstel kunnen worden gebracht. Het gaat mij dan vooral om de toegang
tot scholing en vorming. Als het niet via dit wetsvoorstel kan, zijn er wellicht
nog andere instrumenten denkbaar. Collega Van der Staaij verwees bijvoorbeeld
naar de mogelijkheid om gemeenten daarin te faciliteren.Bij de behandeling van de begroting voor 2004 hebben wij al gesproken
over de financiële consequenties van dit wetsvoorstel. Toen was een ruime
meerderheid in deze Kamer voor verhoging van de financiële armslag van
politieke partijen per 1 januari 2004. De CDA-fractie betreurt het dan
ook dat dit besluit niet meer in 2004 is geëffectueerd.Als ik de regering goed begrijp, kunnen wij hier nog dit najaar een tweede
wetsvoorstel behandelen, waarin onder andere een subsidiemogelijkheid wordt
opgenomen voor nieuw aan de verkiezing deelnemende partijen. Als wij dat voorstel
nog effectief willen laten zijn voor de Kamerverkiezingen van 2007, is inderdaad
wel enige haast geboden, maar daar zal ik de minister nauwelijks aan hoeven
te herinneren.De heer De Wit (SP):Uit de cijfers blijkt dat het ledenaantal van het CDA van 80.000 is gedaald
naar 73.000. Het valt trouwens op dat het CDA altijd afgeronde getallen gebruikt;
andere partijen rekenen dit precies tot op het lid uit. Ziet mevrouw Spies
niet het gevaar dat zij, als zij met volle instemming achter die verhoging
staat, naar buiten de indruk wekt dat zij dit ledenverlies op deze manier
probeert goed te maken? Hoe kan zij dit uitleggen aan al die mensen die met
de bezuinigingen van dit kabinet worden geconfronteerd?Mevrouw Spies (CDA):Ik heb al gezegd dat de subsidie voor politieke partijen belangrijk is,
juist om hen een voldoende tegenwicht te laten zijn tegen de overheid. Ons
standpunt in dit debat getuigt daar ook van. Natuurlijk betreuren wij ons
ledenverlies. In de redenering van de heer Wit zouden wij een argument kunnen
vinden om juist niet in te stemmen met het aanpassen van de verdeelsleutel,
want dan zouden wij er in relatieve aantallen op achteruit moeten zijn gegaan.
Wij stemmen van harte in met een verdeling van de subsidie op basis van ledenaantallen.
Daarom denk ik niet dat de heer De Wit ons dit voor de voeten kan werpen.De heer De Wit (SP):Het gaat niet om de verdeelsleutel, maar om de verhoging en dan nog wel
met terugwerkende kracht. Dat is het punt. Dat er een andere verdeelsleutel
tot stand komt, is alleen maar rechtvaardig, omdat je aan de hand van het
ledenaantal kunt zien of een politieke partij het verdient om gesubsidieerd
te worden. Dit is een belangrijk aanknopingspunt. De pijn in de samenleving
zit natuurlijk in het feit dat van deze gelegenheid ook nog eens gebruik wordt
gemaakt om er over 2004 en 2005 nog eens een schepje bovenop te doen, terwijl
er links en rechts in de samenleving in opdracht van dit kabinet moet worden
bezuinigd.Mevrouw Spies (CDA):Ik stel vast dat de heer De Wit een slecht verliezer is. Ik heb niet voor
niets gerefereerd aan het feit dat een grote meerderheid van de Kamer bij
de behandeling van de begroting in 2004 akkoord is gegaan met dit voorstel.
Ik kan hem net zo goed het verwijt voor de voeten werpen dat hij dit nu weer
opnieuw ter discussie stelt. Ik wil hem met alle plezier opnieuw uitleggen
welke sociale agenda dit kabinet heeft. Dit kabinet is geen kabinet van bezuinigingen,
maar een kabinet van hervormingen. Er gaat veel extra geld naar het onderwijs
en naar de gezondheidszorg. Het is plezierig dat de heer De Wit mij nu de
gelegenheid geeft om dit nog eens te zeggen. Wij kunnen hier wat mij betreft
met alle plezier het hele debat over prinsjesdag overdoen, maar ik denk niet
dat de voorzitter ons hier de ruimte voor geeft. De toelichting die de heer De Wit onder zijn amendement heeft opgenomen,
is feitelijk onjuist. Het is niet waar dat er alleen maar wordt bezuinigd
door dit kabinet. Er wordt juist veel geïnvesteerd. Dat dit er op dit
moment nog niet toe leidt dat iedereen in Nederland een royalere portemonnee
heeft, is waar. Dit is ook een belangrijk punt van zorg voor mijn fractie.
Daarom werken wij aan verbetervoorstellen bijvoorbeeld op het gebied van de
AOW en de zorgtoeslagen. Wij hopen van harte dat de SP de meerwaarde van deze
voorstellen in ziet. Ik denk dat wij het hier nu beter bij kunnen laten.De voorzitter:Ik stel u voor de algemene politieke beschouwingen te sluiten.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Het punt is dat de kiezer waar wij het allemaal voor doen,
steeds meer van ons eist en terecht. De techniek verandert; kiezers wensen
dat e-mailberichten zo snel mogelijk worden beantwoord. Wij willen meer service
leveren aan de kiezers. Wij willen zo snel mogelijk reageren op hun kritiek
en suggesties. Daar hebben wij meer armslag voor nodig. Ik ken veel partijbureaus
waar keihard wordt gewerkt door vrijwilligers die daar soms dag in dag uit
zitten. Die mensen verdienen een groot compliment, maar ook iets meer armslag
om ervoor te zorgen dat zij hun werk nog beter kunnen doen in het belang van
de kiezers. Daarom steunen wij de verhoging. Ook al is die maar beperkt, zij
is wel nodig. Als de partij van de heer De Wit dit geld niet nodig heeft,
ben ik zeer benieuwd naar het amendement waarin hij regelt dat de SP dit geld
niet zal ontvangen. Mijn fractie zal zeker voor dit amendement stemmen. Het
zou consequent zijn als hij zo'n amendement indient.De heer Van der Staaij (SGP):Het verbaast mij dat de heer Van der Ham spreekt over een heel beperkte
verhoging. Het bedrag wordt van 10 naar 15 mln verhoogd en dat is een verhoging
met 50%!De heer Van der Ham (D66):Dit bedrag daalt over alle fracties anders neer. Kleine fracties als de
SGP en D66 krijgen een stuk minder dan de grote fracties. Het geld wordt immers
naar rato van het aantal leden en Kamerzetels verdeeld.De heer Van der Staaij (SGP):U bent het dus wel met mij eens dat het een forse verhoging is van het
totale budget?De heer Van der Ham (D66):Het is een verhoging van het budget.De heer De Wit (SP):Ik heb de heer Van der Ham in antwoord op een van zijn interrupties al
gezegd dat ik zo'n amendement niet zal indienen. Ik doe dat om de simpele
reden dat het geld dat nu naar de SP zou gaan dan terechtkomt bij andere partijen,
bijvoorbeeld D66. Dat zou natuurlijk een slechte zaak zijn! Als de Kamer mijn
amendement verwerpt, ga ik vervolgens natuurlijk niet zeggen dat het geld
voor mijn partij maar over de andere partijen moet worden verdeeld. Ik ben
gekke Henkie niet.De heer Van der Ham (D66):Als u consequent zou zijn, dan moet u een amendement indienen dat ertoe
leidt dat u dat geld niet krijgt. Alle fracties zullen graag voor dat amendement
stemmen. Alleen als u dat doet, bent u principieel en consequent. Nu denkt
u natuurlijk: het wetsvoorstel haalt het toch wel en dan hebben wij ook wat
meer budget. Ik vind het allemaal een beetje dubbel.De heer De Wit (SP):Hier neem ik toch echt afstand van. Als u een vent bent, stem u voor mijn
amendement! Daarmee zou u namelijk het signaal afgeven dat deze verhoging
ongepast is, gelet op de motivering die eraan ten grondslag ligt. Nu bent
u alleen maar aan het draaien en zoekt u een uitvlucht door te zeggen: de
SP is eigenlijk heel blij dat het amendement niet zal worden aangenomen.De heer Van der Ham (D66):Ik heb al gezegd dat de mensen die op de partijbureaus dag en nacht in
het belang van alle kiezers werken, ook de kiezers die niet op hun partij
stemmen, iets meer armslag moeten krijgen. Dat geld is dus heel hard nodig.
Dat ik u nu op de kast weet te jagen door u op mijn beurt een verwijt te maken,
noteer ik alleen maar.Voorzitter. Mijn fractie heeft moeite met het feit dat deel 2 van het
wetsvoorstel over giften en maximumbedragen niet aan de Kamer is voorgelegd.
Wij wachten daar met smart op en daarom hebben wij ook enige sympathie voor
het amendement van de heer Duyvendak. Wij zullen desalniettemin niet voor
zijn amendement stemmen, ook al doen wij dat met lange tanden. Ik hoop dan
ook dat de regering haast maakt met deel 2 en dat zij dit deel zo snel mogelijk
aan de Kamer voor zal leggen.25% van alle politieke partijen zijn lokaal actief. Deze partijen doen
veel goed werk en de minister maakt zich er wat gemakkelijk van af door te
zeggen: ik heb daar niets mee te maken, want dat is lokaal beleid. Ik vind
dat iets te kort door de bocht en daarom vraag ik de minister om zijn visie
te geven op lokale politieke partijen. Is het niet nodig om, gezien het veranderde
politieke landschap, een andere visie te ontwikkelen op lokale partijen? Is
de minister bereid om de Kamer hierover een brief of een notitie te doen toekomen?
Het is praktisch onmogelijk om dit wetsvoorstel op dit punt nog aan te passen,
maar dat neemt niet weg dat dit onderwerp meer aandacht verdient bij de volgende
ronde.Het is een goede zaak dat kiezers belangrijk blijven voor de verdeelsleutel.
Tegelijkertijd is het natuurlijk ook belangrijk dat partijen de band met hun
leden versterken. Daarom is mijn fractie een voorstander van dit wetsvoorstel.Uit de amendementen die zijn ingediend, blijkt wel dat mijn fractie enige
moeite heeft met de manier waarop met de politieke jongerenorganisaties wordt
omgegaan. Deze organisaties profiteren nauwelijks van de stijging van de subsidies
voor de politieke partijen. Sterker nog: doordat er waarschijnlijk twee politieke
jongerenorganisaties mee gaan delen, Rood en de Jonge Fortunisten, daalt het
subsidiebedrag per politieke jongerenorganisatie. De leden van D66 vinden
dat politieke jongerenorganisaties een belangrijke rol spelen in de participatie
en mobilisatie van jongeren in het maatschappelijke en politieke debat. Zij
zijn kritisch. Zelfs binnen oppositiepartijen kunnen jongerenorganisaties
nog wel eens behoorlijk kritisch zijn. Zo hoort het ook. Dat is ook het geval
binnen coalitiepartijen. Zij komen vaak met interessante en nieuwe ideeën.
Er zitten natuurlijk ook veel interessante mensen bij die wellicht later iets
in de politiek gaan doen. Ik geloof dat de minister vroeger
ook lid van de JOVD is geweest. Zo zie je waar je terecht kunt komen.Wij vinden het daarom ook terecht dat de heer Van der Staaij het amendement
op nr. 12 heeft ingediend waardoor verhoging van het budget van politieke
jongerenorganisaties wordt bewerkstelligd. Er werd gezegd dat deze organisaties
ook om geld kunnen bedelen bij de moederorganisaties, maar dat vind ik geen
goede zaak. Jongerenorganisaties moeten onafhankelijk zijn. Zij moeten ervoor
kunnen zorgen dat zij een eigen standpunt ontwikkelen en dat zij niet op de
een of andere manier moreel of anderszins worden gedwongen om iets vriendelijker
te zijn omdat zij financieel afhankelijk zijn van de moederorganisatie.De heer Dubbelboer (PvdA):Een deel van het geld dat is bestemd voor politieke jongerenorganisaties,
komt rechtstreeks van het ministerie. In deze redenering moet u er eigenlijk
voor pleiten dat al het geld rechtstreeks van het ministerie komt. Waarom
hoor ik u daar niet over? U zegt dat jongerenorganisaties niet bij de moederpartij
moeten bedelen. Dan is het toch veel beter om in de nieuwe wet te regelen
dat jongerenorganisatie, met alle voorwaarden waaraan zij moeten voldoen,
rechtstreeks geld krijgen van het ministerie?De heer Van der Ham (D66):Dat is een beetje hoe je het oormerkt. Als je, zoals in de wet staat,
zegt dat een deel van het bedrag naar de jongerenorganisatie moet, dan heb
je dat eigenlijk al gedaan. Wij zeggen: maak dat bedrag groter en maak dat
geen onderdeel van onderhandeling met de moederorganisatie. Je kunt het ook
regelen zoals het in het amendement van de heer Van der Staaij is geregeld
en dat heb ik dan ook van harte ondersteund. Die onafhankelijkheid wordt daarmee
meer geborgd en dat vinden wij belangrijk.Ik heb zelf ook een amendement ingediend en dat gaat over de deelsleutel
voor wat betreft leden en zetels van de moederpartij. Het is zuiver om te
zeggen dat de hoeveelheid zetels die politieke partijen verwerven in de Tweede
Kamer, leidend is voor de subsidies. In het wetsvoorstel is deze sleutel dan
ook 80/20. Bij politieke jongerenorganisaties ligt dat toch iets complexer
en ik zou het eerder willen omdraaien. Juist omdat politieke jongerenorganisaties
onafhankelijk moeten zijn en soms heel andere doelstellingen kunnen hebben,
is het veel belangrijker dat de leden het zwaarste wegen. Zij hebben soms
heel andere standpunten over zaken en zijn soms internationaal georganiseerd
bij andere organisaties dan hun moederpartij. Dat moet ook allemaal kunnen
en die onafhankelijkheid moet er ook zijn. Daarom heb ik met steun van de
SGP en de ChristenUnie een amendement ingediend om de verdeelsleutel om te
draaien. De hoeveelheid leden van politieke jongerenorganisaties zijn het
belangrijkste en maar een kleiner gedeelte moet zijn gebaseerd op de hoeveelheid
zetels die de moederpartij heeft gehaald. Dit omdat het een meer zuivere redenering
is gezien de directe link tussen waar zij het voor doen en wat zij willen
uitdragen.De heer De Wit (SP):U hebt ook het amendement op nr. 12 ondertekend. Klopt het dat u in uw
eigen amendement niet uitgaat van een verhoging van het bedrag voor jongerenorganisaties
met bijvoorbeeld 35%, maar dat u alleen uitgaat van een andere verdeelsleutel?De heer Van der Ham (D66):In mijn amendement staat inderdaad de verdeelsleutel. Ik heb van harte
het amendement van de heer Van der Staaij ondersteund waar de verhoging in
staat. Overigens is die verhoging budgetneutraal, want er wordt gewoon anders
geschoven met geld. Het is aan elkaar gelinkt. De ondertekenaars van de amendementen
zijn dan ook hetzelfde. Wij bedoelen hetzelfde.Bij de schriftelijke vragen heb ik gevraagd hoe het zit met de bestuursbeurzen
voor politieke jongerenorganisaties. De minister zegt dat dit helemaal niet
aan de orde is, omdat dit wordt geregeld door lokale overheden, universiteiten
en hogescholen. Dit is echter niet helemaal waar. De studentenorganisaties
ISO en de LSVb krijgen vijf bestuursbeurzen van het ministerie van OCW. Ik
geloof dat het ministerie van VWS aan elke politieke jongerenorganisatie één
bestuursbeurs uitkeert. Is het niet verstandig om de basis van de politieke
jongerenorganisaties, groot en klein, te versterken door meer bestuursbeurzen
per jongerenorganisatie beschikbaar te stellen? Daardoor kunnen jongeren,
die vaak nog studeren, makkelijker hun vrijwilligerswerk voor die politieke
jongerenorganisaties doen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Door andere woordvoerders is ook al gezegd dat politieke partijen
een cruciale functie vervullen in de parlementaire democratie. Ik kan dat
alleen maar onderstrepen. Zij zijn ook wezenlijk voor een sterk maatschappelijk
middenveld, een civil society, en voor een levendig maatschappelijk debat.
De partijen zijn tegelijkertijd de belichaming van een ideeëndemocratie,
want in partijen verenigen mensen zich rond ideeën, plannen en voornemens.
Hoe verhoudt het in de memorie van toelichting met nadruk beleden belang van
die politieke partijen zich tot allerlei uitlatingen van minister De Graaf?
Hij heeft gezegd dat de ideeëndemocratie zo langzamerhand op haar retour
is, dat de partijendemocratie haar beste tijd heeft gehad en dat wij naar
een personendemocratie gaan. Ik zie in toon en taal een groot verschil tussen
wat deze minister van BZK ons schrijft en wat de andere minister van BZK ons
af en toe doet toekomen.Vanuit de cruciale rol die politieke partijen spelen in onze democratie
is subsidiëring op zich al te rechtvaardigen. Deze bestaat natuurlijk
ook al langere tijd. Tegelijkertijd kan worden geconstateerd dat politieke
partijen eigenlijk maar heel kleine organisaties zijn. Ik had toevallig vanmorgen
een beleidsmedewerker van de ANWB op bezoek. Bij de ANWB werken alleen op
de beleidsafdeling al dertig beleidsmedewerkers, secretaresses en ondersteuners
niet meegeteld. Ons partijkantoor telt in het totaal dertig medewerkers. Dat
zal bij andere partijen waarschijnlijk niet heel veel anders zijn. De omvang
van de organisaties van politieke partijen in Nederland is klein in vergelijking
met de omvang van andere maatschappelijke organisaties, bedrijven, gemeenten,
ministeries en overheden.De heer Dubbelboer (PvdA):De ANWB heeft miljoenen leden. Dan valt dertig beleidsmedewerkers
eigenlijk wel mee.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik wil niets afdoen aan het grote maatschappelijke belang van de ANWB.
Gezien de maatschappelijke en politieke betekenis van politieke partijen en
de rol die zij vervullen in de maatschappij, vind ik echter de omvang van
de professionele staf, de budgetten en de begroting van de partijorganisaties
beperkt. Die zijn niet groot. In de meeste gevallen gaat het zo wel, maar
ik denk soms dat de kwaliteit van het werk van politieke partijen zou kunnen
worden versterkt als de organisaties een slagje groter waren.Het beeld van ledenaantallen is wisselend. Grosso modo kan worden gezegd
dat de ledenaantallen van partijen die uitgesproken standpunten innemen gelijk
zijn gebleven of gestegen en dat de partijen die wat grijzer zijn en die wat
meer in het midden zitten vooral te kampen hebben gehad met daling van de
ledenaantallen. Dit is een politieke duiding. Er is echter ook een maatschappelijke
duiding mogelijk van de ontwikkeling van de ledenaantallen. Mensen hebben –
het SCP en anderen wijzen daar regelmatig op – minder de neiging om
zich langdurig te binden aan organisaties door bijvoorbeeld lid te worden.
Mensen gaan wat dat betreft veel meer ad-hocrelaties aan. Er is een groot
engagement, maar vaak wat meer ad hoc.Mevrouw Spies (CDA):Ik hecht aan een feitelijke correctie van uw aannames. De grijsheid en
de grauwheid van standpunten zou leiden tot een afname van het ledental. In
onze fractie is voor die afname een totaal andere achtergrond te schetsen.
Die heeft namelijk met de letterlijke vergrijzing van het ledenbestand te
maken. Er is nu en dan sprake van enig natuurlijk verloop.De heer Duyvendak (GroenLinks):Uw partij is dus letterlijk grijs.Wij zullen dat debat niet voortzetten, maar het is wel een feit dat tegenover
die vergrijzing ledenwinst van jongeren had kunnen staan. Het blijkt echter
lastig die winst te realiseren. Het is mogelijk dat dit te maken heeft met
het bestaan van meer of minder uitgesproken politieke posities. Tegelijkertijd
moeten wij naar mijn oordeel allemaal erkennen dat traditionele ledenorganisaties
zoals wij die voor en na de Tweede Wereldoorlog hebben gekend vooral vanaf
de jaren tachtig en negentig van karakter zijn veranderd. Naar mijn idee hebben
politieke partijen daarmee ook te maken.Al met al, vooral gezien het belang van politieke partijen en het ontwikkelen
van een krachtige organisatie, kan mijn fractie instemmen met de voorgestelde
subsidieverhoging. Die verhoging mag er echter niet toe leiden dat politieke
partijen meer afhankelijk zijn van de staat. Onafhankelijkheid van politieke
partijen is naar mijn oordeel van cruciaal belang. Zij moeten onafhankelijk
zijn van welke financier dan ook, met uitzondering van de leden. De standpuntbepaling
van politieke partijen dient vrij tot stand te komen.De vraag is of deze verhoging leidt tot een grotere afhankelijkheid van
de staat. Naar mijn idee zou dat namelijk een reden moeten zijn om tegenstander
van dat voorstel te zijn. Mijns inziens zijn er twee argumenten aan te dragen
die aangeven dat die verhoging niet een grotere afhankelijkheid tot gevolg
heeft. Die argumenten werden door de minister al naar voren gebracht.Het eerste argument is dat de partijen meer vrijheid krijgen op het punt
van de besteding van het geld. Hun zeggenschap neemt dus toe. Er is dus sprake
van minder afhankelijkheid in ruil voor meer geld.Het tweede argument is dat ledenaantallen zullen meetellen voor de bepaling
van de hoogte van de subsidie. Dat is een belangrijke stimulans om de organisatie
zelf sterker te maken. Ook dat biedt een tegenwicht om grotere afhankelijkheid
van de staat te voorkomen.Grosso modo moeten wij erkennen dat het voorstel voor meer geld tot gevolg
heeft dat er sprake zal zijn van iets meer afhankelijkheid. Dat zal echter
worden gecompenseerd door een grotere mate van vrijheid bij de besteding van
het geld en door de impuls die wordt gegeven door de wijziging dat ledenaantallen
zullen meetellen voor de bepaling van de hoogte van de subsidie.Ik merkte reeds op dat het cruciaal is dat de standpuntbepaling vrij tot
stand komt. Politieke partijen hebben immers toegang tot de staatsmacht. Het
grote manco in de Wet subsidiëring politieke partijen is de mogelijkheid
van sponsering door en giften van bedrijven en andere rechtspersonen voor
en aan politieke partijen. Die mogelijkheid is er helaas nog steeds. Dergelijke
giften en sponsoring kunnen een bedreiging zijn voor de onafhankelijkheid
van politieke partijen. Te denken valt aan sponsoring door projectontwikkelaars
op het moment dat de politiek beslist over bouwlocaties of over de grondpolitiek.
Eveneens valt te denken aan sponsoring door grote bouwbedrijven op het moment
dat de politiek spreekt over het aanpakken van fraude in die branche. De fractie
van GroenLinks heeft de overtuiging dat het van belang is op dit terrein alle
schijn te vermijden. Zij is ervan overtuigd dat er met de ophoging van deze
subsidie geen enkele reden meer is, als die er al was, om te zeggen dat politieke
partijen geld van bedrijven nodig hebben. Wij achten het daarom van belang
tegelijkertijd met deze ophoging vast te leggen dat er een verbod komt op
giften door rechtspersonen en door bedrijven aan politieke partijen.Tegelijkertijd moeten wij giften door natuurlijke personen openbaar maken
om te voorkomen dat bedrijven alsnog geld geven op het moment dat die personen
daartoe niet meer in staat zijn.Ik ben mij ervan bewust dat de minister ook werkt aan een soort tweede
tranche van de Wet subsidiëring politieke partijen, maar daar zit niet
veel schot in. Andere woordvoerders merkten dat ook al op. Het was aanvankelijk
de bedoeling dat wetsvoorstel in het voorjaar aan de Kamer voor te leggen,
maar nu is het plan dat dit in juni aanstaande in de ministerraad aan de orde
komt. Wat betekent dit? Komt dat er al? Gaat dat dan naar de Raad van State
en wanneer is de Kamer dan in het bezit daarvan? Is die wet dan gereed voordat
de volgende verkiezingen plaatsvinden? Ik spreek overigens de hoop uit dat
de verkiezingen snel voor de deur staan. Mijn fractie is uitermate ongeduldig,
zeker op het punt van de sponsoring. Om die reden heb ik een amendement ingediend.Mevrouw Spies (CDA):Wat verstaat de heer Duyvendak onder een gift? Is dat een financiële
bijdrage? Is dat het ter beschikking stellen van een locatie
waarin een partijactiviteit kan plaatsvinden? Ik heb behoefte aan een nadere
omschrijving.De heer Duyvendak (GroenLinks):Dat is in de wet geregeld en daarbij sluiten wij ons aan. Overigens is
dat ook zo geregeld bij de burgemeesterverkiezing. Een gift kan een bedrag
zijn, maar het kan ook een dienst zijn die wordt aangeboden onder de gangbare
marktprijs. Een horecaondernemer kan bijvoorbeeld zijn zaal gratis ter beschikking
stellen. Dat is ook een gift. Ik verneem graag de reactie van de minister
op mijn amendement.Ik heb nog enkele concrete opmerkingen over het voorstel. Mijn fractie
dubt nog over de verhouding 80%:20%. Er ligt een amendement om dat te veranderen
naar een derde staat op twee derde. Ik blijf het een arbitraire grens vinden.
Mijn fractie hecht er zeer aan als partijen meer worden gestimuleerd leden
te werven, omdat dat zwaar werkt. Tegelijkertijd wordt de maatschappelijke
steun van politieke partijen niet alleen weergegeven door het aantal leden.
De verdeling van de blauwe stoelen is primair. Wij wikken en wegen nog over
een finaal oordeel. Ik verneem graag de reactie van de minister op het voorstel
van de heren Van der Staaij, Slob en Van der Ham.Wij steunen amendement op stuk nr. 12 over de jongerenorganisaties. De
daarin genoemde ophoging lijkt ons zeer terecht. Bij jongerenorganisaties
speelt des te meer het probleem dat mensen zich minder langdurig wensen te
binden. Alles wat je kunt doen om dat te compenseren, zodat zo'n organisatie
krachtig blijft, moet je steunen. In het verlengde daarvan kijk ik naar amendement
op stuk nr. 11. Ook daarover heb ik nog geen eindoordeel. Ik wacht de reactie
van de minister af.Donateurs zijn natuurlijke personen die regelmatig giften geven aan politieke
partijen. Zij zijn echter geen lid. Hun gift valt te waarderen. Het maakt
de partijen krachtig en vitaal en het drukt een bepaalde band uit. Zou dat
ook een criterium kunnen zijn dat meeweegt in de subsidieverdeling, zij het
in veel mindere mate dan het ledenaantal?Ten slotte vind ik het jammer dat er geen voorstel ligt over de positie
van de lokale partijen. Het beeld komt nu op dat wij het hier voor onszelf
regelen en dat zij buitengesloten worden. Elk reparatiewerk heeft de steun
van de GroenLinks-fractie.De heer Luchtenveld (VVD):Mijnheer de voorzitter. Bij de bespreking van het Hoofdlijnenakkoord van
dit kabinet hebben wij al een aantal malen gezegd dat wij goed zijn voor onze
handtekening. Ik wil wel verklappen dat wij met deze passage niet de minste
moeite hebben. Het gaat immers om de verhoging van de subsidiering van politieke
partijen en wat ons betreft is het niet nodig daarover Torentjesoverleg, Lange
Voorhoutoverleg of iets dergelijks te voeren. Dat neemt niet weg dat wij ook
onze ogen niet willen sluiten voor de vraag die in dit debat is aangekaart:
als bezuinigd moet worden op andere subsidies, moet je dan wel als ijzeren
Hein strikt volgens de letter van het Hoofdlijnenakkoord doorgaan? Die discussie
is eind 2003 al gevoerd bij de begroting 2004. Wij hebben toen al gezegd dat
bestaande subsidies geleidelijk moeten worden afgeroomd met de bezuinigingen
op andere subsidies van de begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken.
Wij hebben wel degelijk aandacht aan dat signaal besteed.Nu wordt dit wetsvoorstel dan eindelijk parlementair behandeld. Wij hebben
op goede gronden afspraken gemaakt bij het Hoofdlijnenakkoord. Democratische
politieke partijen spelen een belangrijke rol in de discussie die steeds meer
via de moderne media gaat en waarin grotere budgetten nodig zijn om op alle
ontwikkelingen in te spelen. Bij een teruglopend ledental is het nodig de
politieke partijen die cruciale rol op een verantwoorde wijze te laten blijven
vervullen en daarin overheidssubsidie een rol in te geven. Dat voorstel steunen
wij dan ook. Wij kunnen nog eindeloos over de verdeelsleutel discussiëren,
maar het voorstel voor een verhouding 80:20 dat de minister nu namens het
kabinet heeft gedaan, kunnen wij billijken. Hierbij wordt 80% op basis van
de uitslag van de Tweede Kamer gesubsidieerd en 20% op basis van het ledental.
Wij hadden nog de suggestie gedaan om eventuele grote schommelingen bij de
Tweede-Kamerverkiezing iets te mitigeren door bijvoorbeeld ook het zetelaantal
in de Eerste Kamer daarin een rol te laten spelen. Om de discussie ook na
enige sondering niet verder te bemoeilijken, hebben wij in dit debat van die
suggestie uiteindelijk maar geen voorstel of amendement gemaakt.Wat de vraag over jongerenorganisaties betreft, wachten wij het antwoord
van de minister af. Het komt ons echter voor dat maximale vrijheid van de
politieke partij om hierover zelf besluitvorming te doen een goed uitgangspunt
is. Wij hebben nog wel behoefte om op het andere moment, niet bij de behandeling
van dit wetsvoorstel maar van het nog komende dat de Kamer hopelijk rond het
zomerreces zal bereiken, stil te staan bij de subsidiëring op lokaal
niveau. Zouden vooral de lokale partijen zonder landelijke vertegenwoordigingen
niet op enige manier een financiële ondersteuning moeten krijgen? Als
zij die via de gemeenten zouden krijgen, wat logisch lijkt, is de vraag hoe
dat begeleid en gefinancierd zou kunnen worden. Die discussie wordt dus op
een ander moment gevoerd.Is het de minister bekend dat er politieke partijen of groepen uit politieke
partijen zijn die langs een andere weg aanvullende subsidies krijgen? Zo ja,
wat is zijn opvatting daarover? Ik doel daarbij op een website van het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid waarin wordt gesproken van de Stuurgroep
Vrouwenparticipatie van de ChristenUnie "ChristenUnie vrouwen en mannen in
de 21ste eeuw". Ik heb de heer Slob beloofd dat ik daarover een vraag zou
stellen. Op die website staat het volgende: "Hoewel de ChristenUnie een aantrekkelijke
partij is voor vrouwelijke stemmers (ruim 61% van de kiezers is vrouw), worden
vrouwen niet of nauwelijks aangetrokken om zich bestuurlijk en politiek in
te zetten in de christelijke politiek. De ChristenUnie wil met dit project
de vrouwenparticipatie binnen de christelijke politiek stimuleren en vergroten.
Dit gebeurt door onderzoek naar belemmeringen, een handboek ter bevordering
van vrouwenemancipatie in de christelijke context, het oprichten van een vrouwennetwerk
en een meldpunt en het bieden van training en coaching. Ook worden vier artikelen
voor de achterban gepubliceerd waarin tradities en overtuigingen ten aanzien van man/vrouwverhoudingen heroverwogen worden. Verder zijn
er streefcijfers gedefinieerd voor het aandeel vrouwen op kandidatenlijsten,
in selectiecommissies, in besturen en in ledenbestanden."Is het de minister bekend dat het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
uit het onderdeel emancipatie dit project financieel steunt? Wat vindt de
minister daarvan? Is de minister niet ook van mening dat het misschien passender
geweest was een dergelijk project bij de SGP te subsidiëren in plaats
van bij de ChristenUnie?De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het eind van de eerste termijn van de Kamer.De vergadering wordt van 15.50 uur tot 16.05 uur geschorst.Minister Remkes:Voorzitter. Van een aantal kanten is de wat meer principiële vraag
opgeworpen, waarom politieke partijen eigenlijk door het Rijk worden gesubsidieerd.
De heer De Wit sprak over een verhoging, maar daaraan gaat de vraag vooraf
wat in ieder geval de rechtvaardigingstitel is van een overheidssubsidie voor
politieke partijen. Het zou mooi zijn als politieke partijen volledig zouden
kunnen functioneren op basis van inkomsten van hun leden, of binnen bepaalde
grenzen anderszins. Maar helaas is dat niet de werkelijkheid. Als er ten principale
wordt gezegd dat de subsidie van de overheid wordt geschrapt, betekent dat
het einde van vele politieke partijen, iets wat we niet met elkaar willen.
Wat erger is: dat betekent het einde van de functies van politieke partijen.
Ook deze subsidieverhoging strekt ertoe de functies van politieke partijen
binnen het democratisch bestel op een fatsoenlijke manier te kunnen uitoefenen,
omdat de activiteiten van politieke partijen van groot belang zijn voor de
werking van ons democratisch bestel.Daarbij staat voorop dat politieke partijen hun politieke standpunten
en partijprogramma's op een onafhankelijke manier kunnen vaststellen. Mede
door de financiële ondersteuning worden goede voorwaarden voor het functioneren
van de in de Staten-Generaal vertegenwoordigde politieke partijen geschapen.
Je zou dat kunnen duiden met de subsidietitel "in het algemeen belang". Verschillende
sprekers hebben gerefereerd aan de discussie over het leggen van het accent
op een personendemocratie, als het gaat om het functioneren van het kiesstelsel,
versus een ideeën- en partijdemocratie. Ik bestrijd dat dat diametraal
tegenover elkaar staat. Daar zitten sommige eigen accenten in, maar het is
echt raar om te denken dat de ontwikkeling van een nieuw kiesstelsel in de
richting van een personendemocratie in alle opzichten diametraal staat tegenover
de versterking van partijen of ideeën.De functies van politieke partijen zijn de volgende. Om te beginnen de
recruterings- en selectiefunctie, om voldoende geschikte kandidaten te vinden
voor onze vertegenwoordigende organen. Verder is dat de mobilisering van het
electoraat. Politieke partijen moeten burgers mogelijkheden geven om te kiezen.
In de derde plaats worden de leden van politieke partijen door vorming en
scholing op basis van een bepaalde maatschappijopvatting of levensbeschouwing
bekend gemaakt met de eisen van het functioneren van de vertegenwoordigende
democratie. Die drie functies gelden in meerdere of mindere mate ook als het
persoonlijke profiel wat meer op de voorgrond komt te staan. Ik formuleer
het bewust zo.Een vierde functie van een politieke partij is natuurlijk de weging van
wensen en belangen. Op dat punt onderscheiden de politieke partijen zich van
belangengroepen. Politieke partijen vertegenwoordigen een scala aan belangen
en streven ernaar om bij hun positiebepaling een gewogen keuze te maken.Wat verder altijd een belangrijke rol van een politieke partij is, zij
het dat die functie bij de afname van het ledental wel in waarde vermindert,
is de verwoording van de bij de bevolking bestaande wensen en opvattingen.Vanuit de onderscheiden functies kun je dus niet construeren dat er nu
sprake is van haaks op elkaar staande zaken.De heer De Wit heeft gevraagd waarom specifiek tot verhoging van deze
subsidie is besloten. Overigens heeft mevrouw Spies wel gelijk waar zij heeft
aangegeven dat het debat hierover bij de behandeling van de begroting is gevoerd,
waarbij ook amendementen zijn verworpen. De voorgestelde verhoging vloeit
voort uit het Hoofdlijnenakkoord, waarin nadrukkelijk wordt gesproken over
de versteviging van de positie van politieke partijen. Ik voeg er aan toe
dat wat mij betreft de noodzaak tot die verhoging ook is ingegeven door de
verschillende politieke signalen die ik van politieke partijen zelf heb gekregen.
Een van die signalen kwam uit het overleg dat ik met enige regelmaat voer
met de partijvoorzitters. Daarbij is naar voren gebracht dat de verhoging
uit 2001 onvoldoende heeft bijgedragen aan de versteviging van de positie
van die partijen. Zoals bekend, staat de financiële positie van parttijen
aanhoudend onder druk. Bij veel partijen stijgen de inkomsten niet of nauwelijks,
terwijl politieke partijen juist meer financiële middelen nodig hebben
om op een moderne wijze in concurrentie met andere maatschappelijke organisaties
potentiële leden en kiezers te bereiken. Van mijn eigen politieke partij
maar ook wel van andere politieke partijen weet ik dat de partijen voortdurend
op zoek zijn naar methoden om hun functioneren te verbeteren. Daarnaast geldt
dat partijen weinig alternatieve financieringsbronnen kennen. Bovendien moet
je concluderen dat zo die bronnen er zijn, er risico's aan verbonden zijn.
Het op grote schaal verwerven van giften en sponsoring door bedrijven kan
de schijn van belangenverstrengeling met zich brengen en kan de geloofwaardigheid
van de politiek schade toebrengen.Door een aantal woordvoerders is gevraagd hoe verstatelijking van politieke
partijen voorkomen kan worden. Daar past de onderkenning bij dat subsidiëring
van politieke partijen of van welke maatschappelijke organisatie dan ook,
altijd een bepaalde mate van overheidsbemoeienis is. Het wettelijk systeem
waarborgt dat de overheid zich inhoudelijk zo min mogelijk met de politieke
partijen bemoeit. De subsidie wordt toegekend op basis van objectieve wettelijke
criteria en beoordeeld wordt of de activiteit onder de subsidiabele doelen
valt. Er wordt niet geoordeeld over de wenselijkheid van een activiteit of
de doelmatigheid daarvan. De toetsing van de besteding van het subsidiegeld
gebeurt ook met een bepaalde terughoudendheid. Het karakter van een politieke
partij en het partijpro gramma maken geen onderdeel uit van
de beoordeling van de subsidieaanvraag. Ook draagt een ruime bestedingsvrijheid
er zorg voor dat de overheid zich niet inhoudelijk met politieke partijen
bemoeit. De voorgestelde verbreding van de subsidiabele doelen vergroot deze
bestedingsvrijheid alleen maar. Geen overheidssubsidie draagt ook een zeker
risico in zich, waar ik zojuist al op wees, want ook dan creëer je nieuwe
afhankelijkheden. Een partij die op dit punt heel principieel is, hoeft de
subsidie niet te accepteren, maar kan die terugstorten. In mijn waarneming
zijn binnen de politieke partijen ook voldoende onafhankelijke mannen en vrouwen
werkzaam die op zichzelf een waarborg voor het tegengaan van verstatelijking
en voor de onafhankelijkheid garant staan.De commissie-Van den Berg is ten tonele gevoerd, maar wel in een bepaald
eenzijdig perspectief. Het lijkt mij goed om dat beeld wat te completeren.
In het rapport van de commissie-Van den Berg Waarborg van kwaliteit uit 1991
wordt ingegaan op het belang van een evenwichtige overheidssubsidie. Het is
echter te eenzijdig om enkel te spreken over de opvatting van de commissie
over de verstatelijking van politieke partijen. De commissie heeft destijds
juist bepleit dat met financiële ondersteuning door de overheid, de intermediaire
rol van de politieke partijen wordt bevorderd. De commissie benadrukt dat
een te grote afhankelijkheid van de overheid op gespannen voet staat met de
idee dat politieke partijen bij uitstek gestalte geven aan het proces van
vrije politieke wilsvorming waarin burgers participeren, maar dat ook een
eenzijdige afhankelijkheid van enkele geldschieters of van maatschappelijke
organisaties zich slecht verdraagt met dit idee.Als de vraag gesteld wordt wanneer er sprake is van een te grote financiële
afhankelijkheid van politieke partijen van overheidssubsidie, is daar natuurlijk
geen wiskundig antwoord op te geven. Ik wil wel zeggen dat het van belang
is dat politieke partijen, net als andere verenigingen, zo veel mogelijk in
hun eigen inkomsten voorzien. In het algemeen geldt dat politieke partijen
ook aanzienlijke inkomsten verwerven uit lidmaatschap, sponsoring en giften.
Politieke partijen behoren voor hun essentiële functies ook niet afhankelijk
te zijn van de overheid. Die moeten ze onafhankelijk van de overheid kunnen
vervullen. Dat proces is wel steeds moeilijker geworden.De heer De Wit (SP):Hebben wij met dit wetsvoorstel en de nieuwe systematiek een punt bereikt
dat u zegt: vanaf nu moeten de politieke partijen door het werven van leden
in ieder geval voorkomen dat wij om de zo veel tijd met een extra verhoging
te maken krijgen? Of sluit u dat in de toekomst ook niet uit? Ik zie in de
nieuwe systematiek juist een stimulans om daar om veel redenen de nadruk op
te leggen.Minister Remkes:Die keuze is wat mij betreft heel bewust gemaakt. Ik vind namelijk dat
het primaat moet liggen bij financiële inkomsten van de zijde van leden.
Daar zijn verschillende scholen in, maar ik behoor vrij nadrukkelijk tot de
school waarmee ik ongeveer begonnen ben. Daarom zit die prikkel er in. Ik
kan echter geen garanties geven voor komende kabinetten. Dat zou ook te veel
van mij gevraagd zijn. Voor zover ik dit nu kan overzien, is met dit voorstel
een fatsoenlijke financiële basis onder ons partijbestel gelegd, onder
de conditie dat politieke partijen ook dat gaan doen wat zij moeten doen en
veel leden werven.De discussie over de terugwerkende kracht hebben wij ook al bij de begrotingsbehandeling
gevoerd. Daar hoef ik nu dan ook niet meer op in te gaan.Van een aantal zijden is gevraagd waarom dit zo lang heeft geduurd en
waarom er niet één voorstel op tafel ligt. Om met dat laatste
te beginnen, als dat ene voorstel op tafel zou zijn gelegd, had het nog veel
langer geduurd. Dit is een betrekkelijk eenvoudig wetsvoorstel, maar bij dat
andere wetsvoorstel zijn er een aantal tamelijk gecompliceerde juridische
vragen. De Kamer is ervan op de hoogte dat er wordt gezocht naar een onafhankelijk
instituut dat het opleggen van sancties gaat uitvoeren. Het is nog niet zo
eenvoudig om daar een eenduidig antwoord op te formuleren. Het is de bedoeling
om dat zo vroeg mogelijk te doen. Als wij niet hoeven te wachten tot de zomer
om dat bij de ministerraad in te dienen, zullen wij dat zeker niet doen, maar
voorzover ik het kan schatten, is dat een reëel traject. Dan hoeft zich
nog geen probleem voor te doen in relatie tot de verkiezingen van 2007, zeg
ik tegen mevrouw Spies.De heer Dubbelboer (PvdA):Het is u ongetwijfeld bekend dat er in het wetsvoorstel over de gekozen
burgemeester allemaal bepalingen zijn opgenomen over de financiering van burgemeesterskandidaten.
Dat kan blijkbaar wel worden geregeld, ook al is het ingewikkeld.Minister Remkes:Ja, als dat de enige vraag was, was het wetsvoorstel er allang geweest,
want het maken van keuzes is daarbij betrekkelijk simpel. Ik kan wel zeggen
dat die keuzes bij het tweede wetsvoorstel al door mij waren gemaakt voordat
het wetsvoorstel over de gekozen burgemeester op dat punt werd ingevuld. Collega
De Graaf en ik hebben die zaak keurig op elkaar afgestemd.De heer Dubbelboer (PvdA):U noemt een voorbeeld waar het op hangt. Is dat instituut het enige? Je
zou ook aan het instituut kunnen werken en ondertussen allemaal dingen in
de wet kunnen regelen.Minister Remkes:Ik ga geen vijf wetsvoorstellen indienen. In de wet moet worden geregeld
welk instituut met de uitvoering wordt belast. Zo zijn er nog een paar vragen.
Ik moet daarover ook nog praten met de partijvoorzitters, want dat wordt in
die kring zeer op prijs gesteld. Ik heb het tijdsschema gegeven waarop wordt
gekoerst. Volgens mij ontstaan er op geen enkele manier ongelukken. Ik heb
de reden genoemd waarom deze eerste fase nu wordt voorgelegd. Daar heb ik
van geen enkele zijde klachten over gekregen.De heer Slob (ChristenUnie):Ik begrijp wel dat het ingewikkeld is en dat het even tijd kost, maar
wij hebben in januari 2002 al uitvoerig gedebatteerd in de Kamer over de noodzaak
om iets te doen rond sponsoring. Bij de verkiezingen hebben wij ook gezien
dat dit nodig was. Inmiddels zijn wij een behoorlijke tijd verder. Het is
noodzakelijk dat er nu echt wat komt, maar dat onderkent de minister ook wel.Minister Remkes:Ik ben daarvan overtuigd. Ik zet nog even het tijdsverloop bij dit wetsvoorstel
op een rij. In 2003 is een standpunt over de notitie over herijking
van de wet subsidiëring naar de Kamer gestuurd en behandeld. Na de behandeling
is de voorbereiding van het wetsvoorstel gestart. Het oorspronkelijke wetsvoorstel
werd op 28 mei vorig jaar in de ministerraad behandeld. De Raad van State
heeft op 7 september advies uitgebracht. Gegeven het advies van de Raad
van State moest het daarna terug naar de ministerraad. Toen is het naar de
Kamer gestuurd, die de rest van de geschiedenis zelf heeft bepaald, dus het
valt nog wel een beetje mee.Ik begrijp dat de heer Duyvendak een amendement heeft ingediend op een
punt dat wat mij betreft helemaal bij het tweede wetsvoorstel hoort. Ik raad
bepaald niet aan om hier even kort door de bocht over die inhoudelijke vraag
te praten. De Kamer heeft daarbij de gelegenheid om uitvoerig amendementen
in te dienen. In het amendement worden bedragen genoemd die op dit moment
niet de mijne zijn. Ik heb er dus ook inhoudelijke bezwaren tegen. Ik ontraad
dan ook aanvaarding van dit amendement.De heer Duyvendak (GroenLinks):Primair gaat het niet om bedragen, maar om het principe dat sponsoring
door bedrijven en giften van rechtspersonen onmogelijk worden gemaakt. In
de voorbereidende notitie die wij tot nu toe kennen, is dat element door het
kabinet gemist. Mede daarom heb ik het in dit amendement neergelegd. Daarbij
kwam dat ik inderdaad zeer ongeduldig werd, omdat er niks kwam van het kabinet.
Naarmate ik er zekerder van ben dat wij voor de komende verkiezingen de boel
integraal kunnen behandelen, heb ik meer de neiging om te zeggen dat wij de
stemming over dit amendement nog even kunnen uitstellen.Minister Remkes:Ik heb net iets gezegd waaruit blijkt dat het wat mij betreft aan de orde
is.De heer Duyvendak (GroenLinks):Alleen weten wij niet wanneer het kabinet valt.Minister Remkes:Ja, maar dat willen u en ik niet.Enkele woordvoerders hebben gevraagd waarom de lokale politieke partijen
niet in aanmerking komen voor subsidie. Er is een brief van de VNG gekomen.
Mijn antwoord is: omdat ik niet een rijksverantwoordelijkheid zie voor de
ondersteuning van Met Winsum Vooruit of Lokaal Belang Tytsjerksteradiel. Dat
is echt een lokale verantwoordelijkheid. Er zijn samen met de VNG bepaalde
ideeën over scholing en vorming ontwikkeld. Er ligt volgens mij bij de
Kamer een brief over van een tijdje geleden. Ik ben bereid er specifieker
naar te kijken en de Kamer over het resultaat te informeren. Ik heb de brief
van de VNG goed gelezen en moet zeggen dat er wat mij betreft geen sprake
is van financiële ruimte. Er is aangegeven, dat men, als men daar op
gemeentelijk niveau een taak ziet, die taak vooral moet grijpen. Het is echt
onderdeel van autonoom lokaal beleid. Ik zie, zoals gezegd, hier geen rijkstaak.Ik wil de Kamer nog wel iets anders voorhouden, want mij zijn natuurlijk
enkele opmerkingen wel opgevallen. Als men het echt wil vanuit de systematiek
van lokale verantwoordelijkheid én er wat meer druk op wil zetten,
dan moet de Kamer nu een amendement op dit wetsvoorstel aannemen om het bedrag
van 5 mln euro te verlagen tot bijvoorbeeld 4 mln met als opdracht aan de
minister, belast met het Gemeentefonds, (dezelfde minister) om het miljoen
dat dan vrijkomt te stoppen in het Gemeentefonds als bedrag dat de gemeenten
ter beschikking krijgen om die lokale verantwoordelijkheid op zich te nemen.
Dat amendement heb ik nog niet gezien.De heer Dubbelboer (PvdA):Met alle respect, u stapt over iets heen. In mijn bijdrage heb ik uitdrukkelijk
gezegd dat de plaatselijke politieke groeperingen zich laten verenigen in
landelijke koepels. Er is één koepel die zelfs 200 van dat soort
afdelingen heeft. Het gaat er dus niet om, Tytsjerksteradiel Vooruit sec te
ondersteunen. Ik ben het met u eens dat hiernaar in de gemeente Tytsjerksteradiel
zelf moet worden gekeken, al dan niet met steun van de VNG. Hier is sprake
van een systematiek waarbij landelijke politieke partijen hun lokale afdelingen
ondersteunen met trainingsprogramma's, selecties, brochures, festivals en
conferenties. Het heeft per definitie iets wrangs dat u zo krachtig de boot
afhoudt voor landelijk georganiseerde koepels van lokale politieke partijen,
en overigens ook nog ingaat tegen uw eigen website.Minister Remkes:Dat verdraagt zich totaal niet met de systematiek van dit wetsvoorstel.
Dat is voor 80% gebaseerd op Kamerzetels. Ik heb het in de kern niet in de
Kamer horen bestrijden. Het kan dus niet langs die lijn. Als de Kamer mij
vraagt iets te doen in financiële zin ten behoeve van de lokale koepels,
dan moet zij nu met een amendement komen. De Kamer moet mij dan op pad sturen
naar de koepel van lokale politieke partijen om daarvoor een modus te vinden.
Het is kiezen of kabelen!De heer Dubbelboer (PvdA):Wij verwachten dat u het regelt bij de nieuwe Wet op de partijfinanciering.
Ik heb al aangegeven dat dat erg lastig kan zijn op basis van de systematiek
die in dit wetsvoorstel is voorzien. Die is immers voornamelijk gebaseerd
op Kamerzetels. Onderzocht moet worden of er op basis van een andere systematiek
iets kan gebeuren. Het moet in ieder geval worden geregeld in de nieuwe Wet
op de partijfinanciering. Als u dat niet regelt, zullen wij zeker met een
amendement komen.Minister Remkes:Daarom maak ik er nu even een punt van, want ik zie het al gebeuren. Het
budgettaire kader is maatgevend voor dit wetsvoorstel. In het andere wetsvoorstel
wordt er wat mij betreft financieel niets geregeld. Het geld is er namelijk
niet. Als u wat wilt, moet u dat bij deze gelegenheid regelen want wij praten
nu over het financiële kader.De heer Dubbelboer (PvdA):Daar kijk ik een beetje van op. Als de Kamer besluit om bij de volgende
wet de systematiek aan te passen, gebeurt dat ook. Als de minister blijft
vasthouden aan de voorliggende regeling, ligt dat natuurlijk anders.Minister Remkes:Hoe wilt u de systematiek dan aanpassen?De heer Dubbelboer (PvdA):U hebt zeer capabele mensen op het ministerie zitten om daarover na te
denken, maar ik wil best een suggestie doen. Wij kunnen binnen het totaal
van gemeenteraads-, staten- en Kamerzetels best tot een bepaalde systematiek
komen. Er kan ook worden gekeken naar het ledenaantal van partijen.
Ik heb begrepen van de Universiteit van Groningen dat de lokale partijen ongeveer
100.000 leden hebben. Dat is een nogal fors aantal.Minister Remkes:Waar wilt u dat van betalen?De heer Dubbelboer (PvdA):Het moet verdeeld worden uit het bestaande budget en dat betekent dat
de landelijk georganiseerde politieke partijen wat moeten inschikken. Met
het oog op het belang van de lokale politieke partijen voor ons democratisch
bestel is dat niet meer dan logisch.Minister Remkes:Vandaar mijn uitdaging om nu die duidelijkheid te scheppen. Dan ga ik
daarmee aan de slag. Er moet nu echter worden gekozen! Ik wil niets afdoen
aan mijn opmerkingen over vorming en scholing. Dat is overigens niet primair
een kwestie van aanbod, want dat is er in het algemeen genoeg. Wat betreft
het financiële aspect moeten wij elkaar even recht in de ogen kijken.
Tenzij de Kamer een duidelijk financieel signaal geeft, ben ik het niet van
plan.De heer Dubbelboer (PvdA):Ik kom er straks nog even op terug.De heer Slob (ChristenUnie):Er gebeurt hier iets interessants. De minister heeft de verhoging van
de subsidie onder andere gerechtvaardigd door te verwijzen naar het regeerakkoord.
Daarin staat volgens mij het bedrag van 5 mln euro voor de landelijke politieke
partijen. Nu daagt hij in feite de Kamer uit om het toch weer wat anders gaan
te doen. Dat biedt dus de mogelijkheid om wat vrij met het regeerakkoord om
te gaan. Dat is interessant en ik moet daar nog even over nadenken.Minister Remkes:Ik hoor niet tot de categorie bijbellezers. Af en toe probeer ik mijn
eigen weg te gaan!De heer Slob (ChristenUnie):Ik betreur het dat deze minister niet tot de categorie bijbellezers behoort.
Ik zou hem willen aanmoedigen om af en toe een blik in de bijbel te werpen.
Los daarvan, als hij ons informeert over scholing en vorming bij lokale politieke
partijen zouden wij bij de begroting 2006 kunnen bezien of wij daarvoor geld
beschikbaar moeten stellen.Minister Remkes:Dan gaat het over totaal andere bedragen. Het is niet een kwestie van
onvoldoende aanbod. Je kiest dan voor een wat andere vorm van ondersteuning.
Het is overigens geen onwil. Ik heb al gerefereerd aan een VNG/BZK-project
dat zich hierop toespitste. Het is natuurlijk ook betrokken bij de vormgeving
van dit wetsvoorstel. Er is dus wel degelijk naar gekeken en dat heeft tot
deze conclusies geleid.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Hoe zit het nu? De minister ziet eerst geen taak, later ziet
hij geen geld. Dat zijn heel verschillende soorten argumenten.Minister Remkes:Inderdaad, ik zie beide niet.De heer Van der Staaij (SGP):U ziet beide niet, u gaat uitvoerig in op de financiële aspecten
en zegt eigenlijk: als er even iets geregeld kan worden, ga ik aan de slag.
Kennelijk weegt het eerste argument, dat dit eigenlijk geen rijkstaak is,
dus niet zwaar voor u en staat de budgettaire problematiek voorop.Minister Remkes:Inderdaad vind ik dat het lokale niveau hiervoor de primaire verantwoordelijkheid
draagt. De Kamer vraagt om een genuanceerde benadering, maar er is geen geld.
Ik probeer de Kamer duidelijk te maken dat zij, als zij van mening is dat
dit wel een rijkstaak is, dat financiële probleem moet oplossen. Zo sta
ik in deze discussie.De heer Van der Staaij (SGP):Maar zelfs als dit een aanvullende rijkstaak wordt, rijst de vraag: wanneer
moet die worden verwezenlijkt? Dat hoeft niet met terugwerkende kracht vanaf
2004, maar het kan wel bij toekomstige begrotingen worden meegenomen. Dit
hoeft dus voor mij niet opgelost te worden in het kielzog van dit debatje.
De vraag is: zie je hierin een taak voor het Rijk en zo ja, wanneer moet het
ingaan?Minister Remkes:De Kamer kan bij een begroting altijd dingen regelen, maar ik waarschuw
er nu al voor dat mijn argumentatie te zijner tijd naar alle waarschijnlijkheid
zal zijn dat de dekking ondeugdelijk is.Verder wens ik de heer Dubbelboer ontzettend veel creativiteit toe. Ik
kan hem wel zeggen dat ik in het overleg met alle partijvoorzitters niemand
deze opzet heb horen bestrijden.De heer Dubbelboer (PvdA):Dit lijkt me een eigen verantwoordelijkheid van de Kamer, dus deze opmerking
heeft volgens mij niet veel waarde.Minister Remkes:Ik kom bij de politieke jongerenorganisaties. Laat er geen enkel misverstand
over bestaan dat de participatie van jongeren in het politieke debat en in
hun eigen politieke partij, met een zekere onafhankelijkheid, buiten iedere
discussie staat. Daarom is er bij de subsidieverdeling voor gekozen om de
algemene subsidietaakstelling voor politieke jongerenorganisaties binnen het
totale budget te compenseren. Politieke jongerenorganisaties worden, in tegenstelling
tot andere organisaties, dus materieel niet geconfronteerd met de taakstelling
van 5% van het subsidiebudget. Dat lijkt mij in het licht van de doelstelling
in het regeerakkoord een heel redelijke benadering. Het staat politieke partijen
overigens vrij om een deel van hun eigen subsidieverhoging te besteden aan
het wetenschappelijk instituut of aan de jongerenorganisaties.Mevrouw Spies vroeg of in de toekomst niet moet worden gekeken naar de
schotten. Misschien wel, maar ik loop inmiddels al wat langer mee en juist
daarom heb ik dit niet ter discussie willen stellen. Ik weet precies welke
argumenten dan zullen worden aangevoerd – de heer Van der Ham heeft
daar al iets van laten horen – dus het leek mij praktisch om het op
dit punt maar te laten zoals het is. Maar ik ga wel uit van één
bedrag. De politieke jongerenorganisaties hebben in totaal 9000 leden; de
politieke partijen hebben er 300.000. Als wij het subsidiebudget omrekenen
naar het bedrag per lid, komt dat voor de politieke jongerenorganisaties neer
op een subsidie van € 104,19, tegenover een subsidieaandeel van € 47,25
per lid voor de politieke partij zelf. Op basis van die verhoudingen vind
ik niet dat er voor de jongerenorganisaties een nog groter deel wettelijk
moet worden afgegrensd. Daarom ontraad ik de aanneming van het amendement
van de heer Van der Ham, pardon, de heer Van der Staaij.De heer Van der Ham (D66):Er waren twee amendementen over de politieke jongerenorganisaties. Het
andere ging over de verdeelsleutel op basis van het aantal leden ten opzichte
van het aantal Kamerzetels van de moederpartij. U hebt daarop nog niet gereageerd.
Ik heb het nu over het amendement-Van der Ham. Zojuist hebt u gesproken over
het amendement-Van der Staaij.Minister Remkes:Ik was even in de war met het andere amendement, maar de aanneming daarvan
wordt ook ontraden.De heer Van der Ham (D66):Er zit een andere filosofie achter. Kunt u toch iets zeggen over de vraag
waarom het niet kan?Minister Remkes:Het kan wel, maar ik vind dat er een evenwichtig pakket voorstellen op
tafel ligt. Bovendien ben ik bereid om na verloop van zekere tijd de verhouding
80%:20% te evalueren. Mevrouw Spies vroeg daarom. Die toezegging kunt u noteren,
maar het pakket voorstellen dat op tafel ligt, vind ik alleszins evenwichtig.De heer Van der Ham (D66):U hebt gezegd dat de ledenaantallen van de jongerenorganisaties relatief
beperkt zijn ten opzichte van de moederorganisaties. Daarom staat er ook in
mijn amendement dat het aantal leden zwaarder moet wegen. De jongerenorganisaties
met relatief veel leden zullen daardoor relatief iets meer krijgen. Mijn amendement
sluit dus helemaal aan bij uw pleidooi.Minister Remkes:De systematiek is mij wel duidelijk. Er ligt een amendement, gericht op
het proportioneel verhogen van het jongerendeel. Dat is het amendement van
de heer Van der Staaij. Uw amendement is erop gericht, binnen de bestaande
macroverdeling de verdeling op een andere manier te laten plaatsvinden.De heer Van der Ham (D66):Ik bedoel via de leden, en dat is precies wat u zei. Eigenlijk omarmt
u dus mijn amendement.Minister Remkes:De uitwerking voor de politieke jongerenorganisaties van het voorstel
dat nu op tafel ligt, vind ik alleszins redelijk.De heer Van der Ham (D66):U zegt zelf dat er relatief veel geld gaat naar politieke jongerenorganisaties,
en dat omrekening leidt tot bepaalde getallen. In mijn amendement staat dat
het ledental zwaarder moet wegen, waardoor het geld minder gemakkelijk is
binnen te halen op grond van het succes van de politieke moederorganisatie.
Het gaat meer om het eigen succes van de jongerenorganisatie. Nu zegt u: dat
wil ik liever niet. Dat vind ik een beetje inconsequent.Minister Remkes:Voor de politieke partijen ligt de kwestie, gelet op de functies die een
politieke partij heeft te vervullen, een tikkeltje anders dan voor de politieke
jongerenorganisaties.De heer Van der Staaij (SGP):Mijn amendement heeft betrekking op de verhoging van het bedrag voor de
jongerenorganisaties. Is de minister het met mij eens dat dit goed mogelijk
is binnen het budget? Er behoeven geen zwaarwegende bezwaren tegen te bestaan.
De minister gaf al aan dat hij de wijze waarop hij het heeft opgelost, redelijk
vindt. Het verbaast mij dat de minister de aanneming van mijn amendement ontraadt.
Ik kan mij ook voorstellen dat hij het oordeel daarover op zijn minst aan
de Kamer overlaat, omdat het een budgettair neutraal alternatief biedt, met
een zekere redelijkheid.Minister Remkes:Het amendement past binnen het budgettaire kader en het kan ook. In de
voorbereiding is er naar verschillende percentages gekeken. Op een gegeven
ogenblik is er in de ministerraad gekozen voor de verdeling 80:20. Ik vind
dat zelf redelijk, zeker om mee te beginnen. Laat ik het op deze manier formuleren.
Ontraden is misschien een te krachtige term, dat geef ik u toe. Ik zie immers
ook wel het arbitraire karakter van percentages. Daar heb ik geen wiskundige,
sluitende redenering tegen. Alleen sta ik hier de verhouding 80:20 te verdedigen.
Het kan ook anders, daar hebt u gelijk in. Volgens mij ben ik nu al heel loyaal.De heer Van der Staaij (SGP):U hebt het nu over de verdeelmaatstaf, maar ik had ook nog een vraag over
het andere amendement over de verhoging voor die jongerenorganisaties, in
analogie van de wetenschappelijke instituten. Dat is evengoed weer budgettair
neutraal, waarbij je ook rekening houdt met de mogelijkheid dat de jongeren
met een magerder budget te maken hebben, omdat er meer jongerenorganisaties
bij zijn gekomen.Minister Remkes:Ja, ook dat kan. Daar geldt in feite dezelfde redenering voor als ik zojuist
aan de heer Van der Ham heb gegeven. Tegenover de werkelijkheid die zich ontwikkelt,
staat het feit dat het best eens kan voorkomen dat het aantal politieke jongerenorganisaties
vermindert. Dan gaat men er binnen deze systematiek op vooruit. Die medaille
heeft twee kanten.De heer Van der Staaij (SGP):Het is theoretisch natuurlijk waar dat de medaille twee kanten heeft,
alleen hebben wij hier wel te maken met de werkelijkheid die zich aandient.
Daarin komt er nog weer een aantal bij, waardoor de gemeenschappelijke koek
kleiner wordt en er is niet direct perspectief dat er ook wel eens eentje
zou kunnen afvallen. Dan is het een mooi verhaal om te zeggen: jullie krijgen
meer als er eentje afvalt, maar het is niet echt een billijk vooruitzicht.Minister Remkes:Volgens mij was mijn argumentatie tegenover de heer Van der Ham afdoende
en spreken de bedragen die ik net noemde voor zichzelf. Als ik daar echt nog
eens over doorpraat, dan is het beeld van het bedrag per lid zo dat je net
zo goed de stelling kunt verdedigen dat er sprake is van een onevenwichtige
situatie.De heer Van der Ham (D66):Als je kijkt naar het aantal leden van politieke jongerenorganisaties,
dan zie je dat de organisaties van kleine partijen zoals de ChristenUnie,
de SGP, maar ook D66 en de SP relatief meer jongeren aan zich weten te binden
dan de grote drie partijen. De jongerenorganisatie Jonge Democraten is groter
dan die van de VVD of de PvdA. Blijkbaar zijn die jongeren beter in staat
om jongeren aan zich te binden. Daar worden zij niet voor beloond door dit
wetsvoorstel en dat vind ik eigenlijk een beetje uit balans.Minister Remkes:Volgens mij is de werkelijkheid heel veelkleurig. Er zijn ook heel veel
jongere mensen lid van de partij én van de jongerenorganisatie. Dat
komt vrij veel voor. Ook dat moet je in je achterhoofd houden, want die leden
maken dus gebruik van de faciliteiten die beide organisaties bieden. Ik heb
de bedragen zojuist niet helemaal voor niets genoemd. Er is gevraagd wat er verstaan moet worden onder de begeleiding van politieke
ambtsdragers. Daaronder kan zowel verstaan worden de begeleiding van politieke
ambtsdragers tijdens het vervullen van de politieke functie als de eventuele
nazorg na afloop van het vervullen van de functie.Welke eisen worden er gesteld aan het activiteitenplan? Ik heb niet de
indruk dat er hier een nieuw fenomeen aan de orde is. Artikel 8 van de wet
regelt dat bij ministeriële regeling eisen kunnen worden gesteld aan
de inrichting van het activiteitenplan. Nadere eisen zijn dan ook gesteld
in de regeling subsidiëring politieke partijen. Bepaald is dat het activiteitenplan
voldoende gegevens bevat over de te verrichten activiteiten, dit om te kunnen
beoordelen of deze activiteiten op grond van de wet voor subsidie in aanmerking
komen. Het plan geeft gemotiveerd aan onder welke categorie als bedoeld in
artikel 5 van de wet de activiteiten vallen. Ook bevat het plan gegevens over
de aanvang en het einde van de activiteiten. Soortgelijke eisen zijn wenselijk
voor de inrichting van het activiteitenverslag met het oog op de controle
op de rechtmatigheid van de besteding van de subsidiegelden. Dit zal in de
praktijk geen grote wijziging zijn, omdat de meeste partijen het activiteitenverslag
al inrichten volgens de systematiek van het activiteitenplan. Vanzelfsprekend
moet het hierbij gaan om reële plannen.De heer Slob heeft nog een vraag gesteld over getrapte zeggenschap. Het
is denkbaar dat een politieke partij de vorm van een federatie heeft, dat
verenigingen lid zijn van een landelijke organisatie. Deze organisatievorm
wordt in de wet erkend en de leden van de federatie worden voor het bepalen
van de subsidie meegeteld. Daarbij is wel vereist dat deze leden volwaardige
lidmaatschapsrechten en volwaardig stemrecht hebben.In het wetsvoorstel wordt voor het lidmaatschap de eis gesteld dat er € 12
per jaar aan contributie wordt betaald. Het gaat bij de vaststelling van de
subsidie dus om betalende leden en derhalve moet het op dat moment vaststaan
dat de contributie over het betreffende kalenderjaar is voldaan. Als blijkt
dat niet alle opgevoerde leden in het betreffende subsidiejaar hun contributie
hebben voldaan, worden zij niet meegeteld bij het bepalen van de hoogte van
de subsidie. Donateurs voldoen in het algemeen wel aan de contributie-eis,
maar zij hebben geen vergader- en stemrechten en zij tellen daarom niet mee
als lid. Ook hebben zij geen uitdrukkelijke verklaring afgelegd dat zij lid
willen zijn van de partij waarom het gaat.De informatie die de heer Luchtenveld op enkele websites gevonden heeft,
ken ik niet. Het gaat kennelijk om de subsidiëring van emancipatieactiviteiten.
Volgens mij is het niet het exclusieve recht van ChristenUnie Vrouwen en Mannen
in de 21ste eeuw om hiervoor subsidie aan te vragen, maar kan elke politieke
denominatie van deze mogelijkheid gebruik maken. Ik zal mij er eens over op
de hoogte laten stellen door mijn collega van Sociale Zaken, maar vooralsnog
heb ik hierover geen opvatting.Voorzitter, ik meen hiermee op alle vragen en opmerkingen gereageerd te
hebben. En passent heb ik de amendementen van commentaar voorzien.De heer Dubbelboer (PvdA):Voorzitter, kan de minister nog even ingaan op het niet uitgegeven geld
van de verhoging over 2004?Minister Remkes:Dat kan gewoon worden meegenomen naar het volgende jaar. Vanzelfsprekend
moet het meegenomen bedrag wel passen binnen de subsidievoorwaarden en het
merendeel van de activiteiten moet ook in 2004 hebben plaatsgevonden, maar
als er iets over is, kan het overgeheveld worden.De heer Van der Ham (D66):Ik had nog een vraag gesteld over de bestuursbeurzen.Minister Remkes:Dat valt niet onder dit hoofdstuk, daar heb ik eerlijk gezegd ook geen
opvatting over. Hierbij gaat het om subsidie.De heer Van der Ham (D66):Maar het debat gaat in wezen over de ondersteuning van politieke jongerenorganisaties
en politieke partijen, dus in dat kader had ik ernaar gevraagd. Als u er nu
geen opvatting over kunt geven, wilt u dan toch eens in een brief uitleggen
waarom het bij de rijksoverheid voor studentenorganisaties als ISO en LSVb anders is geregeld dan voor politieke jongerenorganisaties?Minister Remkes:Als ik het goed interpreteer, ligt die vraag veel breder. Het beperkt
zich namelijk niet tot bestuursfuncties binnen politieke organisaties, het
is gewoon een soort facilitaire voorziening vanuit het onderwijs. Die vraag
hoort volgens mij in de eerste plaats thuis bij de collega's van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap.De heer Van der Ham (D66):Als ik mij goed heb laten informeren, wordt die bestuursbeurs uitgekeerd
door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het is allemaal
een beetje rommelig geregeld, maar wellicht kan de minister daar nog eens
naar kijken?Minister Remkes:Wij zullen het nagaan.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer De Wit (SP):Mijnheer de voorzitter. De minister heeft een belangrijke opmerking gemaakt
over de nieuwe verdeelsleutel. Ik ben het van harte met hem eens dat de subsidiëring
mede op basis van het ledental een belangrijke prikkel zou moeten zijn voor
de politieke partijen om op eigen benen te staan. Dus het ledental zou naast
de uitslag van de verkiezingen voortaan bepalend moeten zijn voor het toekennen
van subsidie.Het bezwaar van mijn fractie ten aanzien van de verhoging en de terugwerkende
kracht blijft gelden. Ik handhaaf dan ook mijn amendement op dit punt. Wat
de overige amendementen betreft, vond ik het een goed idee om de verdeelsleutel
bij te stellen, dus om de verdeling 80/20 te veranderen in twee derde/een
derde. Mijn fractie kan dan ook instemmen met de amendementen op dit punt.Wij kunnen niet instemmen met de combinatie van de verandering van de
verdeelsleutel en de verhoging van het bedrag voor de jongeren. Mijn fractie
blijft daartegen.Voorzitter. Gelet op het bovenstaande en uiteraard afhankelijk van datgene
wat er met de amendementen gebeurt, zullen wij ons beraden op de definitief
in te nemen standpunten.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Een van de drie
onderdelen van het wetsvoorstel betreft de verhoging van het subsidiebudget.
Wij blijven bij ons standpunt. Wij vinden het dus niet verstandig om tot een
substantiële verhoging te komen. Ik hoef dit niet toe te lichten. Wel
wil ik gememoreerd hebben dat wij de argumenten om tot zo'n forse verhoging
te komen niet sterk vinden.De twee andere onderdelen van het wetsvoorstel blijven wij van harte steunen.
Samen met collega's heb ik twee amendementen ingediend. Gehoord de discussie
wil ik het amendement op stuk nr. 9 intrekken. Dat amendement gaat over de
verdeelmaatstaf van 80%:20% en het aanbrengen van een verschuiving, zodat
het ledental zwaarder weegt.De voorzitter:Het amendement-Van der Staaij (stuk nr. 9) is ingetrokken.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik trek dit amendement niet in, omdat ik er inhoudelijk niet
meer achter zou staan. Ik sta er nog steeds wel achter. Ik trek het amendement
in omdat de minister zelf heeft aangegeven dat hij wil beginnen met de verdeelmaatstaf
van 80%:20%. Dit is voor mij geen eindpunt. De keus is arbitrair. Ook andere
leden hebben gezegd: voor ons is dit het niet, dit ligt niet voor altijd vast,
maar wij zien het als een eerste stap in het zwaarder laten wegen van het
ledental. Laten wij bij een evaluatie hierop terugkomen en dan bezien of wij
een volgende stap kunnen zetten. Dat is mij liever dan nu proberen net weer
een klein stapje verder te komen. Ik respecteer daarom de opstelling van de
collega's die zeggen: laten wij de ontwikkelingen afwachten en het nu bij
deze eerste, bescheiden stap laten.Voorzitter. Op het punt van de verhoging van subsidie voor jongerenorganisatie
heb ik een amendement ingediend. Ik ben niet overtuigd door de argumentatie
van de minister in dezen. Wij blijven van mening dat politieke jongerenorganisaties
op dezelfde wijze als de wetenschappelijke instituten in de verhoging zouden
moeten delen. Dus het amendement op stuk nr. 12 wil ik nadrukkelijk in stemming
brengen.De voorzitter:De heren Slob en Van As hebben zich verontschuldigd. Ik geef het woord
aan de heer Dubbelboer.De heer Dubbelboer (PvdA):Voorzitter. Ik dank de minister voor de adequate beantwoording. Wij zijn
het bijna op alle punten eens. Er blijft echter verschil van mening over de
systematiek van subsidiëring van landelijke koepels van lokaal georganiseerde
partijen. De minister is van mening dat de Kamer dit nu eventueel moet regelen,
terwijl ik denk dat het heel goed mogelijk is om dit in de nieuwe wet te regelen.
Namens een aantal collega's dien ik dan ook de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat er geen regeling voorzien wordt voor landelijke koepels
van plaatselijke politieke groeperingen;overwegende dat: - lokale partijen van groot belang zijn voor
het goed functioneren van het democratisch bestel;- de taak voor
politieke partijen voor werving, opleiding en begeleiding van volksvertegenwoordigers
een belangrijke reden voor de verhoging van de subsidie is;- landelijk
georganiseerde partijen deze activiteiten voor hun lokale afdelingen faciliteren
en hiervoor middelen kunnen aanwenden uit de landelijke subsidie;- landelijke koepels van plaatselijke politieke groeperingen hierop geen aanspraak
kunnen maken;spreekt uit dat de minister van BZK voor de nieuwe Wet op de partijfinanciering
onderzoekt op welke wijze steun van de rijksoverheid voor landelijke koepels
van plaatselijke politieke groeperingen geregeld kan worden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Dubbelboer, Van der Ham, De Wit,
Duyvendak, Van As, Slob en Van der Staaij.Zij krijgt nr. 14(29869).Mevrouw Spies (CDA):Kunt u iets preciezer zijn over de landelijke koepels? Hoeveel kent u
er en hoe representatief zijn zij?De heer Dubbelboer (PvdA):Ik dacht eerst dat er maar één was. namelijk de Vereniging
van plaatselijke politieke groeperingen, maar iemand heeft mij erop attent
gemaakt dat er nog een is. De naam daarvan is mij echter even ontschoten.
Bij de Vereniging plaatselijke politieke groeperingen zijn 200 lokale partijen
aangesloten. Dat is toch een redelijk aanzienlijk aantal.De heer Luchtenveld (VVD):Sommige afdelingen van politieke partijen hebben een eigen rechtspersoonlijkheid.
Als zij gezamenlijk een vereniging oprichten, vormen zij in de termen van
de motie een landelijke koepel. De vraag is of het nu gaat om een landelijk
beeld of om een samenstel van lokale politieke groeperingen. Leefbaar Nederland
is bijvoorbeeld niet de koepel van alle plaatselijke partijen die zich leefbaar
noemen. De LPF heeft afstand genomen van Leefbaar Rotterdam. U moet specifieker
zijn als u dit in de wet wilt regelen.De heer Dubbelboer (PvdA):De motie is voldoende duidelijk. Wij vragen om een onderzoek naar alle
aspecten, dus ook die u nu naar voren brengt. In het debat met de minister
hebben wij geconstateerd dat er problemen zijn, maar ik heb er vertrouwen
in dat die opgelost kunnen worden.Mevrouw Spies (CDA):Voorzitter. De minister constateerde terecht dat hij al wat langer meeloopt
dan ik en dat hij om die reden voor een pragmatische oplossing heeft gekozen
met betrekking tot het niet willen ontschotten van subsidies voor politieke
organisaties. Enig pragmatisme is soms goed, dus dat steunen wij zonder meer.
Ik heb echter niet voor niets in mijn bijdrage gesproken over de toekomst.
Amendementen die in de richting gaan van het verhogen van de subsidie aan
politieke jongerenorganisaties zullen wij niet steunen.De heer Van der Ham (D66):Er zijn verschillende amendementen op dit punt ingediend. In mijn amendement
wordt uitgesproken dat de verdeling van het geld meer gebaseerd moet worden
op het aantal leden van de jongerenorganisaties. Het CDJA heeft veel leden,
dus doet goed zijn werk. Dat wordt in het wetsvoorstel maar matig gehonoreerd.
Vindt u het niet juist dat het CDJA, dat de straat opgaat en veel jongeren
achter zich krijgt, meer wordt gehonoreerd voor dat goede werk in plaats van
dat zij alleen op de slippen van uw zetelaantal mee kan liften?Mevrouw Spies (CDA):Wij veranderen niet voor niets een grondslag op basis van ledenaantallen.
Eigenlijk zouden er zo weinig mogelijk schotten in subsidies moeten zijn.
Het is dan vreemd om mee te werken aan het versterken ervan. Uiteindelijk
zullen de CDJA-jongeren ons dankbaar zijn voor het niet volgen van uw amendement,
omdat er andere afspraken zijn gemaakt. Het CDJA en het CDA zijn daar plezierig
en goed uitgekomen. Het CDA koestert zijn eigen jongerenorganisatie, mijnheer
Van der Ham, ook in financiële zin.De heer Van der Ham (D66):De minister heeft ervaring met jongerenorganisaties. Een schot kan helpen
om een jongerenorganisatie te laten zijn wat zij behoort te zijn, namelijk
kritisch. Als er meer verwevenheid is, kan de kritische opstelling afnemen.
Dat wilt u toch ook niet, neem ik aan. Ziet u dat gevaar ook?Mevrouw Spies (CDA):Nee, dat gevaar zie ik niet.De heer Van der Ham (D66):Waarom niet? Het is toch logisch dat wiens brood men eet enzovoorts?Mevrouw Spies (CDA):Dit is dezelfde discussie als die over überhaupt het principe van
het verstrekken van subsidies door de overheid aan politieke partijen.De heer Van der Ham (D66):De overheid verstrekt subsidie aan alle politieke partijen en u kunt maar
één jongerenorganisatie subsidiëren.Mevrouw Spies (CDA):Wij hebben er ook maar één. Wij hebben ook een vrouwenberaad
dat subsidie krijgt.De heer Van der Ham (D66):U kunt ook besluiten om het geld niet meer aan het CDJA te geven of dat
een andere jongerenorganisatie wordt erkend als de politieke
jongerenorganisatie van het CDA. Het schot kan helpen om het zuiver te houden.Mevrouw Spies (CDA):U ziet beren op de weg die wij absoluut niet zien. Wat u schetst, strookt
ook niet met de wijze waarop wij in het algemeen om willen gaan met subsidies.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Mevrouw Spies zegt dat er goede afspraken met het CDJA zijn
gemaakt en dat er geen behoefte is aan een verhoging van het budget van de
jongerenorganisaties. Ik wijs erop dat het CDJA een brief heeft gestuurd waarin
wordt aangedrongen op een herziening van de wet in de zin van: volg de systematiek
van extra geld voor wetenschappelijke instituten ook voor de jongerenorganisaties.Mevrouw Spies (CDA):Dat is nu precies die onafhankelijke opstelling van het CDJA waar de heer
Van der Ham om vraagt, die ook tot uitdrukking komt in deze brief.De heer Van der Staaij (SGP):Dat is prima, maar u zegt dat er zulke goede afspraken zijn gemaakt. U
suggereert dat er bij de CDJA-jongeren volledige tevredenheid over is. Het
is dan wel goed om na te gaan of beide partijen er ook echt tevreden over
zijn, want kennelijk is dat niet het geval.Mevrouw Spies (CDA):Voor de geschiedschrijving: deze goede afspraken zijn recentelijk tot
stand gekomen en wel na het verschijnen van deze brief.De heer Van der Staaij (SGP):Dat geeft duidelijkheid.Ik begrijp dat mevrouw Spies dit een vorm van verschotting vindt, die
zij niet wil. Zij vindt het dus ook een verkeerde zaak dat in dit wetsvoorstel
voor wetenschappelijke instituten een apart bedrag beschikbaar wordt gesteld.Mevrouw Spies (CDA):Mijn opmerking over het pragmatisme heeft dan ook betrekking op het hele
wetsvoorstel. Het komt heel ongelukkig uit dat wij nu pas praten over een
wetsvoorstel met een terugwerkende kracht, die naar onze mening ieder geval
moet doorlopen tot 1 januari 2004. Wij moeten dit zo snel mogelijk regelen
want met terugwerkende kracht verantwoording afleggen voor de budgetten wordt
voor de politieke partijen en hun accountants toch al ingewikkeld. Wij hopen
dat dit allemaal op een ordelijke manier zal verlopen. Als wij bij dit wetsvoorstel
de veel principiëlere discussie betrekken waarop de heer Van der Staaij
nu doelt, hebben wij deze discussie over anderhalf jaar misschien nog steeds
niet afgerond en dat wil ik voorkomen.Ik heb nadrukkelijk gehoord dat de minister buitengewoon weinig trek heeft
in een regeling voor lokale politieke partijen. Wij zullen ons nog nader beraden
op de motie die de heer Dubbelboer heeft ingediend, maar ik vraag mij af in
hoeverre wij van een onderzoek iets mogen verwachten. Daarbij worden allerlei
dingen in kaart gebracht waarvan ik op dit moment nog niet precies weet of
die een toegevoegde waarde hebben. Wij hebben een toezegging gekregen op het
gebied van scholing en vorming. Laten wij eens bezien wat wij bij de begroting
voor 2006 zelf nog kunnen doen, alhoewel ik die begrotingsbehandeling gelet
op de uitlatingen van de minister toch met enige somberheid tegemoet zie.
Hij gaf wel heel nadrukkelijk aan dat wij naar zijn mening van geen enkel
voorstel dat hij heeft gedaan, zouden moeten afwijken. Hij wist nu al dat
hij alles ging ontraden. Dat zou toch een ander onthaal moeten krijgen. Zo'n
houding getuigt niet echt van een open geest.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn antwoorden.De argumenten van de minister bij het amendement-Van der Ham, mede ingediend
door de heren Van der Staaij en Slob, vond ik zwak. De minister maakt een
rekensom, die hij overigens ook al in de antwoorden had gemaakt: de subsidie
per lid van een jongerenorganisatie is € 104,19; voor normale leden
is de subsidie € 47. Je zou echter ook eens moeten bekijken waar
deze subsidie terechtkomt. De SGP heeft bijvoorbeeld heel veel jongeren. Voor
deze partij zal het bedrag bijvoorbeeld een stuk minder zijn dan bij de jonge
socialisten. Zij zitten bij een heel grote partij en krijgen op grond daarvan
heel veel subsidie. Relatief gezien heeft deze partij echter heel weinig leden.
En dan spreek ik nog niet over een eigen jongerenorganisatie, die ook veel
leden heeft vergeleken met bijvoorbeeld de jonge socialisten. Ik vind dat
niet helemaal eerlijk. Ik vind het juist goed dat jongerenorganisaties zoals
die van de SGP, de ChristenUnie, maar ook van rood, van dwars en van D66,
worden gehonoreerd op basis van het aantal leden dat zij hebben geworven.
Blijkbaar zijn zij daar beter in dan de drie grote politieke partijen in deze
Kamer. De argumentatie van de minister vind ik dus niet helemaal zuiver. Ik
handhaaf daarom mijn amendement. Ik hoop dat andere partijen dat amendement
zullen steunen.De motie van de heer Dubbelboer heb ik van harte gesteund. Daarin wordt
voorgesteld te bezien hoe de lokale partijen beter kunnen worden ondersteund.
In een interruptiedebatje werd gezegd dat er nog niet zoveel koepels zijn,
maar wat moet je met zo'n koepel? Als je laat zien dat je er echt iets mee
wilt bereiken, dan zullen de lokale politieke partijen ongetwijfeld gaan samenwerken.
Overigens is die samenwerking er al, maar die is nog relatief gering. Er is
gewoon niet zoveel te doen als je bij elkaar gaat zitten.De minister heeft in een interruptiedebatje iets toegezegd over de bestuursbeurzen.
Een en ander is op dit moment onhelder. De studentenorganisaties, de LSVB
en het ISO, krijgen vijf studiebeurzen, maar anderen krijgen er helemaal geen.
Wat is de ratio daarachter?Ik hoop dat er nog een amendement van de Socialistische Partij komt waarin
zij aangeeft haar deel gewoon terug te storten in de algemene middelen. Als
dat het geval is, lijkt mij een meerderheid bereid om de SP te steunen in
die principiële opstelling. Eigenlijk verwacht ik dat amendement, mijnheer
De Wit.De heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Eerst wil ik enige correctie aanbrengen in het beeld dat de
minister schetste van de afhankelijkheid van partijen van de subsidies. Hij
zei aan het begin van zijn antwoord: de partijen vallen eigenlijk om als de
subsidies er niet meer zijn. Dat beeld geldt in ieder geval niet voor mijn
partij en waarschijnlijk evenmin voor een aantal andere partijen.Minister Remkes:Ik word nu niet goed geciteerd.De heer Duyvendak (GroenLinks):U wekte de indruk dat de partijen voor hun bestaan echt afhankelijk zijn
van de subsidies. Voorzover dit het beeld was, betwist ik dat. Ik heb niet
de precieze percentages in mijn hoofd, maar ik meen dat mijn partij voor 20%
afhankelijk is van overheidssubsidie. De overige middelen komen van de leden,
uit afdrachten van onze volksvertegenwoordigers en dergelijke. Onze partij
zal dus niet omvallen zonder overheidssubsidie. Als dat wel voor een partij
geldt, is het de vraag of zo'n politieke partij niet te afhankelijk van de
overheid is geworden.Ik heb van harte mijn handtekening gegeven aan de motie van de heer Dubbelboer.
Het lijkt mij heel verstandig om dat onderzoek te doen en om eventueel de
effecten ervan mee te nemen bij de herziening van de Wet subsidiëring
politieke partijen die wij nog krijgen. Ik neem aan dat wij dan ook nog wel
wat kunnen veranderen in de begroting. Gelukkig gaat de Kamer daar zelf over.
Ik vond het ook wel wat curieus dat de minister een dekking die hij nog niet
kent, nu al ondeugdelijk noemde.Het amendement-Van der Staaij over een andere verhouding dan 80%:20% is
ingetrokken. Ik moet zeggen dat ik nog twijfelde, maar dat ik mij heb laten
overtuigen door de minister die zei dat 80%:20% geen ijzeren wet is. Laten
wij er dus maar voorlopig mee werken en de verhouding later zo nodig aanpassen.Wat het amendement betreft van de heer Van der Ham om het aantal leden
van de politieke jongerenorganisaties bij de subsidietoekenning veel zwaarder
te laten tellen dan het aantal Kamerzetels dat hun "moederorganisaties" hebben,
heb ik mij in het debat laten overtuigen door de heer Van der Ham. Als er
nu gemiddeld € 100 per lid naar jongerenorganisaties gaat –
veel geld natuurlijk – dan is de verdeling over de verschillende politieke
partijen buitengewoon ongelijk. Ik denk dat er dan per lid misschien wel € 300
of € 400 naar de JOVD, de jongerenorganisatie van de VVD, gaat en
maar € 40 naar de SP-jongeren. Ik vind dat niet uit te leggen. Het
betekent te weinig beloning voor jongerenorganisaties voor het werven van
meer leden. Misschien kan de heer Van der Ham nog iets sleutelen aan de verhouding
in zijn amendement om er nog meer steun voor te krijgen in de Kamer, bijvoorbeeld
door de verhouding 50%:50% te maken.Ik heb zelf een amendement ingediend om giften aan politieke partijen
door rechtspersonen onmogelijk te maken. Het amendement is natuurlijk primair
geënt op sponsoring door bedrijven. Ik ben mij ervan bewust dat ik zeer
op tijd was met het indienen van dit amendement. De minister heeft gevraagd
om te wachten op het debat over zijn voorstellen. Hij vroeg mij er vertrouwen
in te hebben dat het afgerond kan zijn voor 2007, het jaar waarin de volgende
Kamerverkiezingen worden gehouden. Ik zal dinsdag taxeren hoe groot in mijn
ogen de kans is dat de verkiezingen niet eerder komen, want als de verkiezingen
eerder komen, wil ik dat element toch graag geregeld hebben. Afhankelijk van
mijn inschatting van de kans dat het kabinet 2007 niet haalt, zal ik het amendement
dinsdag al dan niet in stemming laten komen.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Ik dank de minister voor de antwoorden en meen dat wij het
debat snel kunnen afronden, omdat ik niet zoveel heb toe te voegen aan wat
er in eerste termijn is gewisseld. De minister zal zich nog verstaan met het
ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de subsidie aan het ChristenUnie-emancipatieproject.
Zijn oordeel daarover wachten wij af.Ik sluit mij aan bij wat mevrouw Spies heeft gezegd over koepels van lokale
groeperingen. Wij waren wél onder de indruk van de gedachte om nog
eens te kijken naar de scholing en vorming van leden van lokale politieke
groeperingen omdat de kwaliteit van het bestuur op lokaal niveau daarmee rechtstreeks
te maken heeft. De positie van de koepels vind ik nog niet helemaal duidelijk,
ook niet na de toelichting van de heer Dubbelboer. Het lijkt ons goed om daarover
op een ander moment verder te praten - bijvoorbeeld in het kader van de begroting –
zonder nu de gedachte te wekken dat er hoe dan ook geld op tafel moet komen.
Misschien dat enig oriënterend overleg de nodige duidelijkheid kan bieden.
Dan kunnen wij de discussie op een later moment voortzetten.Minister Remkes:Voorzitter. Ik vond het wel aardig om te horen dat sommigen zich afvroegen
hoe het uitpakt voor hun eigen politieke groepering en jongerenorganisatie.
Er is wat dit betreft niets nieuws onder de zon, want dat gebeurde vroeger
ook altijd.Ik ben kennelijk iets te kort door de bocht geweest als het gaat om de
vraag wat precies de betekenis is van subsidie aan politieke partijen. In
eerste termijn heb ik enkele opmerkingen gemaakt over de functies van politieke
partijen. Als die subsidie zou wegvallen, zouden die partijen niet meer in
staat zijn die functies op een adequate wijze te vervullen. Daar gaat het
natuurlijk uiteindelijk wel om in ons democratisch bestel.Voorzitter. Aan hetgeen ik in eerste termijn heb opgemerkt over de jongerenorganisaties
heb ik weinig meer toe te voegen.Het belangrijkste resterende punt is de positie van lokale politieke partijen.
De heer Dubbelboer heeft op dit punt een motie ingediend. Het is mijn stellige
voornemen om het mogelijk te maken dat de parlementaire behandeling van het
tweede wetsvoorstel nog dit jaar kan worden afgerond. Nog deze zomer zal daartoe
het wetsvoorstel naar de ministerraad moeten gaan. In de motie wordt mij gevraagd,
voor de nieuwe Wet op de partijfinanciering te onderzoeken hoe de steun aan
landelijke koepels van lokale politieke partijen geregeld kan worden. Als
ik de motie uitvoer, zal het mij echter niet lukken om het wetsvoorstel nog
deze zomer in de ministerraad te krijgen. Het gaat immers om een totaal andere
methodiek. Ik wil het wetsontwerp zo vroeg mogelijk indienen en wat dat betreft
zou de motie dus daarna haar werking moeten krijgen. Het zal in ieder geval
niet kunnen bij de tweede fase van de Wet subsidiëring politieke partijen.Er is nog een ander bezwaar. Ik heb geprobeerd om met de Kamer mee te
denken over de verdeling van het totale subsidiebedrag voor politieke partijen
zodat wij niet voor vervelende financiële verrassingen komen te staan.
Ik snap natuurlijk wel waarom de heer Dubbelboer dat nu niet
doet. Mijn belangrijkste bezwaar tegen zijn benadering is evenwel iets anders:
de tekst van de motie spreekt van koepels, maar als de overheid partijen ondersteunt,
moet dat op voet van gelijkheid; niet omdat een lokale partij al dan niet
is aangesloten bij een koepel. Daarover mag nooit discussie zijn. Het zou
dan ook zeer onjuist zijn om alleen die lokale partijen te steunen die zich
hebben aangesloten bij een bepaalde koepel. Bovendien rijst de vraag: wat
is precies een koepel? Dat kan ook een verzameling van twee of drie lokale
partijen zijn. In de kern vind ik dit geen taak van de rijksoverheid. Ik hoop
dat de heer Dubbelboer zich realiseert dat hij dat soort vragen oproept.In het algemeen is het niet mijn gewoonte om misverstanden te laten bestaan,
en ook nu is dat niet het geval: ik voel er niets voor. Ik zie wel een punt
in de vraag over de rol en betekenis van lokale partijen bij vorming en scholing
en ben daarom bereid om deze discussie serieus te hervatten met de VNG en
het IPO. De Kamer zal hierover nader worden bericht. De andere weg is echter
veel moeilijker begaanbaar. Kortom, ik ontraad de motie.De heer Dubbelboer (PvdA):De motie wil juist gelijkheid creëren, omdat lokale vertegenwoordigers
essentieel zijn voor het goed functioneren van onze democratie.Minister Remkes:Daarover gaat het juist niet in deze motie, want die heeft het over landelijke
koepels. In mijn eerste termijn sprak ik over "Winsum Vooruit!". Stel dat
"Winsum Vooruit!" niet is aangesloten bij een landelijke koepel; in uw benadering
valt het dan buiten de systematiek.De heer Dubbelboer (PvdA):De motie vraagt om een onderzoek naar de mogelijkheden. U komt nu al met
argumenten waaruit zou moeten blijken dat het onmogelijk is, maar het onderzoek
is er juist voor om hierover relevante feiten op te leveren, die we vervolgens
weer kunnen bediscussiëren. Ik zie niet in waarom u zo halsstarrig vasthoudt
aan uw opstelling.Minister Remkes:Ik wil geen verwachtingen wekken. Mede om die reden ontraad ik die motie.
De financiële overwegingen vind ik relevant, maar daarom gaat het mij
in de kern niet; daarvoor heb ik net een alternatieve route aangewezen. Het
gaat primair om de vraag: waarvoor is het Rijk verantwoordelijk en op welk
overheidsniveau kan dit het best worden aangepakt? Naar mijn overtuiging dient
dit te lopen langs de weg van de lokale democratie.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Dit wetsvoorstel kent een terugwerkende kracht tot 1 januari
2004. Het lijkt me ongelukkig om via een motie die terugwerkende kracht ook
voor de koepels af te dwingen. Ik zie het nut daarvan niet in en steun de
minister daarom in zijn ontrading. Kan de heer Dubbelboer zijn motie verduidelijken?
Moet die terugwerkende kracht tot 1 januari 2004 alsnog worden geregeld?
Als dat het geval is, moet hij zijn motie echt aanpassen.De heer Dubbelboer (PvdA):Neen, dat is uitdrukkelijk niet het geval, en dat heb ik heel duidelijk
gezegd. Als de nieuwe Wet op de partijfinanciering in werking is getreden,
zullen wij een en ander bij de begrotingsbehandeling moeten bezien. Om een
direct antwoord op uw vragen te geven: neen, terugwerkende kracht is niet
de bedoeling, want anders zou de minister volkomen gelijk hebben om nu met
een amendement te komen. Nogmaals, wij vragen om een onderzoek.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag over het wetsvoorstel en de motie te
stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 17.40 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-3946-3968.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl