Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering tot verbetering van de regeling van de positie van de deskundige in het strafproces (Wet deskundige in strafzaken) (31116)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 5218-5235

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-04-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 74, pagina 5218-5235

09-04-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31116Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend bij het spoeddebat over de gang van zaken rondom de ingebruikname van de spitsstrook bij de A1, te weten: de motie-De Krom houdende het uitspreken van treurnis over de gang van zaken (31305, nr. 21)Pagina 5186-5186
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 2 april 2008 over het geneesmiddelenbeleidPagina 5198-5200
Stemmingen over moties, ingediend bij het spoeddebat over asielaanvragen van Chinese asielzoekers, te weten: de motie-Kamp/Fritsma over duidelijkheid omtrent een volgend generaal pardon (19637, nr. 1186); de motie-Kamp/Fritsma over het illegale verblijf van 850 Chinezen (19637, nr. 1187); de motie-Fritsma/Kamp over het strafbaar stellen van illegaal verblijf in Nederland (19637, nr. 1188); en nog twee andere moties (19637, nrs. 1189 en 1190)Pagina 5185-5186
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering tot verbetering van de regeling van de positie van de deskundige in het strafproces (Wet deskundige in strafzaken) (31116)Pagina 5218-5235
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 19 maart 2008 over afbreking zwangerschapPagina 5186-5194
Regeling van werkzaamheden (woensdag 9 april 2008)Pagina 5184-5185
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Zorgverzekeringswet in verband met de verstrekking van bijdragen aan zorgaanbieders die inkomsten derven ten gevolge van het verlenen van medisch noodzakelijke zorg aan bepaalde groepen vreemdelingen en van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten met het oog op verzekering van bepaalde groepen minderjarige vreemdelingen (31249)Pagina 5200-5213
Presentie en opening (woensdag 9 april 2008)Pagina 5157-5157
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 9 april 2008 over IMF/WereldbankPagina 5194-5197
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 9 april 2008)Pagina 5235-5235
Spoeddebat over de gang van zaken rondom de ingebruikname van de spitsstrook bij de A1Pagina 5157-5184
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Uitvoering van richtlijn 2006/68/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 6 september 2006 (PbEU L 264) tot wijziging van richtlijn 77/91/EEG betreffende de oprichting van naamloze vennootschappen en de instandhouding en wijziging van hun kapitaal (31220)Pagina 5213-5218
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 26 maart 2008 over medische technologiePagina 5197-5198

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 140 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van het Wetboek van Strafvordering tot verbetering van de regeling van de
positie van de deskundige in het strafproces (Wet deskundige in strafzaken)
(31116).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Wij praten vanavond over de deskundigen in strafzaken, een
bijzonder actueel onderwerp. Er is alle aanleiding om de rol van de deskundigen
in het strafproces beter te regelen. In diverse strafzaken waarin het behoorlijk
misging, speelden deskundigen een belangrijke rol. Zo zijn er: het sleepspoor
in de Puttense moordzaak, de oogspecialist in de balpenmoord, de kinderpsychologen
in de zaak-Lancee en de Schiedammer parkmoord, het tijdstip van overlijden
in de zaak van Ina Post, het dioxineonderzoek en de kansberekening in de zaak
van Lucia de B. en natuurlijk de nog steeds voortdurende ophef rond het DNA-onderzoek
in de Deventer moordzaak.Dit zijn allemaal voorbeelden van zaken waarin het oordeel van de deskundigen
van doorslaggevend belang was. De oordelen van de deskundigen hebben alleen
al in bovengenoemde zaken mede geleid tot twee vastgestelde rechterlijke dwalingen
en drie herzieningsverzoeken. In al deze zaken is het misgegaan onder de ogen
van de rechter. Zijn de rechters in deze zaken voldoende kritisch geweest
ten opzichte van de hun aangeboden rapportages? Zijn de rechters meegegaan
in een tunnelvisie? Hebben zij het deskundigenbewijs gebruikt als laatste
zetje om hun twijfel weg te nemen? Waar het is misgegaan met de deskundigen,
is het ook misgegaan met de rechter. Daarop kom ik later nog terug.De eerste vragen die wij onszelf moeten stellen, zijn: wat is de rol van
de deskundige in het strafproces en wat dient die rol te zijn? Die rol kan
er maar één zijn: het ondersteunen van waarheidsvinding. Het
is niet de deskundige die probeert om de verdachte te belasten of te ontlasten.
Dit betekent dat de deskundige ervoor moet waken, een speelbal te worden van
het Openbaar Ministerie of van een gewiekste verdediging. Indien waarheidsvinding
het doel is, moet ervoor worden opgepast dat officieren van justitie of advocaten
gaan shoppen om een hun welgevallige deskundige te vinden. Voorkomen moet
worden dat rapporten door opdrachtgevers onder het tapijt worden geschoven
als de uitkomst hun niet bevalt. Het principe "wie betaalt, bepaalt"
moet uit het strafproces worden geweerd. Waarheidsvinding moet niet alleen
voor rechters gelden, maar ook voor advocaten en officieren van justitie.Professor Wagenaar, een gerenommeerd geheugendeskundige, heeft daaraan
op zijn eigen wijze invulling gegeven. Hij wil alleen nog opdrachten voor
rapportages aannemen als alle partijen daarvan op de hoogte worden gebracht.
Hij roept collega's op om hetzelfde te doen en zo gesjoemel met deskundigenrapporten
tegen te gaan. Die oproep ondersteun ik van harte. Het lijkt mij een belangrijke
bijdrage aan de transparantie van het strafproces. De praktijk is echter dat
zowel advocaten als officieren van justitie dit niet accepteren en liever
een andere deskundige zoeken, aldus professor Wagenaar. Je kunt je afvragen
of zij dan werkelijk geïnteresseerd zijn in het vinden van de waarheid;
dat is een zorgelijke constatering.De heer Teeven (VVD):Ik ben het met de heer De Wit eens dat rechters en officieren naar de
waarheid moeten zoeken. Hij trekt die lijn echter door naar advocaten. Volgens
mij hebben zij maar één belang, namelijk het zo goed mogelijk
vertegenwoordigen van het belang van hun cliënt. Dat is toch niet altijd
het zoeken van de waarheid?De heer De Wit (SP):De advocaat verdedigt natuurlijk in eerste instantie de
belangen van zijn cliënt. In de praktijk is het echter heel "normaal"
dat een onderzoeksrapport niet wordt meegenomen als de uitkomsten niet bevallen.
Het is van belang dat een advocaat ook kennisneemt van wat hem onwelgevallig
is. De rol van de advocaat is anders dan die van de officier, maar hij dient
er wel aan bij te dragen dat de waarheid wordt gevonden. Dat kan naar mijn
idee niet anders.De heer Teeven (VVD):Als de heer De Wit het zo formuleert, dan ben ik dat met hem eens. In
dit wetsvoorstel wordt de ruimte geschapen voor een tegenonderzoek. Leidt
dat niet tot shoppen bij deskundigen, of heeft de heer De Wit die angst niet?De heer De Wit (SP):Dat is ook heel begrijpelijk. Het is een mogelijke consequentie van dit
wetsvoorstel waarin de mogelijkheid van tegenonderzoek beter wordt geregeld.
Ik denk dat wij niet moeten uitgaan van de angst dat er mogelijkerwijs in
het kader van een strafproces iets gaat gebeuren. Deze wet biedt een aantal
nieuwe mogelijkheden. Ik vind dat daar op een verstandige manier gebruik van
moet worden gemaakt. Het dient in elk geval open en duidelijk te zijn, zeker
voor de rechter.De rechter moet toezien op het proces van waarheidsvinding en dus ook
op de rol van de deskundige. Rechters zijn immers verantwoordelijk voor de
uitkomst van het deskundigenrapport als zij dat meenemen in hun eindoordeel.
De rechter moet zich er terdege van vergewissen dat hij de uitkomst van het
deskundigenrapport ook daadwerkelijk begrijpt en niet alleen denkt te begrijpen. "Kennisillusie"
noemde professor Broeders dat vorige week in een artikel in het Algemeen Dagblad.
De rechter moet actief op zoek gaan naar de werkelijke boodschap in een deskundigenrapport
en zich er niet toe laten verleiden om genoegen te nemen met de passages die
hem worden voorgeschoteld. Er moet worden voorkomen dat een rechter alleen
die passages leest die een advocaat of een officier van justitie goed uitkomen.
Naarmate een rechter meer moet vertrouwen op het oordeel van een deskundige,
zal het wantrouwen jegens die deskundige moeten toenemen. Wat maakt een deskundige geschikt om op te treden in een strafproces en
hoe weet een rechter dat hij op het oordeel van de deskundige kan vertrouwen?
Het is aan de rechter om te toetsen of iemand als deskundige kan worden aangemerkt
in een bepaalde zaak. Nu van rechters een meer gemotiveerd vonnis wordt verwacht,
zullen zij ook hun beslissing over deskundigen beter moeten gaan motiveren.
Het moet daarom algemene praktijk worden dat een rechter zelf actief een potentiële
deskundige ondervraagt over zijn vermeende deskundigheid in een bepaalde zaak.
Waarom bent u hier als deskundige? Wat hebt u gedaan op dit gebied? Wanneer
hebt u voor het laatst over dit onderwerp gepubliceerd? Behoren uw opvattingen
tot het algemene gedachtegoed van uw beroepsgroep of bevindt u zich aan de
rand van wetenschappelijke opvattingen? Dat zijn allemaal vragen die een rechter
zou moeten stellen alvorens zich over te leveren aan het oordeel van een deskundige.Een rechter moet ter zitting nadrukkelijk toetsen of de deskundige, nog
los van zijn inschrijving in het deskundigenregister, beschikt over de specifieke
deskundigheid voor het concrete geval. Ik heb daarom een amendement ingediend
dat die verantwoordelijkheid van de rechter vastlegt in de wet. Voor een zorgvuldige
toetsing zal een rechter naar mijn mening een deskundige moeten horen op de
zitting. Ik verzoek de minister hierover zijn mening te geven. Als hij het
met mij eens is, is het dan niet verstandig om het horen onder te brengen
in de AMvB?Dit betekent overigens niet dat het deskundigenregister overbodig is.
Het is een goede stap om het kaf van het koren te scheiden. Ik wil er wel
voor waarschuwen dat een register ook een schijnzekerheid kan bieden. Iemand
die geregistreerd staat, kan in een bepaalde zaak toch niet deskundig blijken
te zijn. Daarnaast kan iemand die niet geregistreerd staat wel over de gezochte
deskundigheid beschikken. Het register is voor de rechter een hulpmiddel,
maar een kritische houding blijft noodzakelijk.Ik wil nog een aantal zaken opmerken over de invulling van het register.
De standaard van de in de concept-AMvB in artikel 13 genoemde kwaliteitseisen
moet hoog zijn. De kwaliteit dient voor de kwantiteit te gaan. Ervaring, houding
en gedrag van een potentiële deskundige zullen eveneens aan hoge eisen
moeten voldoen. Wij zijn blij met de periodieke toetsing waarin wordt voorzien
in de AMvB. Een belangrijk punt daarbij is dat naast kennis, ook vaardigheden
periodiek worden getoetst.Wat betreft de samenstelling van het college dat gaat over het deskundigenregister
zoals genoemd in de AMvB in artikel 4, lid 2, sub e, vraag ik de minister
wat hij vindt van de suggestie van professor Nijboer om dat uit te breiden
met twee deskundigen, namelijk een deskundige uit de financieel-economische
wetenschap en een taal- of letterkundige. Professor Nijboer heeft daarvoor
in een stuk dat de Kamer heeft ontvangen een aantal argumenten aangedragen.De
WitDe in artikel 15, sub b, van de AMvB genoemde afwijzingsgrond roept door
zijn formulering verwarring bij mij op. Kan de minister bevestigen dat de
bedoeling van dit artikel is dat een potentiële deskundige die na aanmaning
verzuimt enig in artikel 14 gevraagd stuk te overleggen, zal worden afgewezen?
Als dat zo is, wil de minister dan nog eens naar de formulering kijken? Moet
deze niet worden aangepast, aangezien de formulering immers
luidt dat een afwijzing volgt als alle stukken niet zijn overgelegd? Dit is
een wat vreemde formulering, die onmiddellijk de vraag oproept wat het gevolg
is als slechts één of twee stukken niet zijn overgelegd. Deze
verwarring is bij mij ontstaan over de formulering in artikel 15 sub b.Met het toenemen van het belang van deskundigenrapportages in het strafproces
neemt ook het belang van tegenonderzoek of aanvullend onderzoek door de verdediging
toe. De officier van justitie en de rechter-commissaris zullen terughoudend
moeten zijn in het weigeren van door de verdediging gevraagde onderzoeken.
Deze terughoudendheid zal nog groter moeten worden naarmate een deskundigenrapport
een belangrijke rol gaat spelen in een zaak. Wij verwelkomen daarom de mogelijkheid
dat de verdachte al voor het proces, dus voor de zitting, een weigering van
een officier van justitie om extra onderzoek toe te staan, kan voorleggen
aan de rechter-commissaris. Proceseconomie mag waarheidsvinding niet in de
weg staan.Nú heeft de verdediging alleen bij deskundigen die door de rechter-commissaris
zijn benoemd, het recht om een eigen deskundige aan te wijzen die bij het
onderzoek aanwezig mag zijn, aanwijzingen mag geven en het rapport mag onderzoeken.
Wat vindt de minister van de suggestie van de Orde van Advocaten dat de verdediging
deze bevoegdheid ook zou moeten krijgen als sprake is van benoeming van deskundigen
door de officier van justitie? Daarnaast moet de periode waarin verdachten
in verband met het belang van het onderzoek niet worden geïnformeerd
over onderzoeken, tot een minimum worden beperkt. Niet alleen in het belang
van waarheidsvinding maar ook in het belang van de voortgang van het proces
zou het beter zijn als het Openbaar Ministerie en de verdediging eerder bij
elkaar komen om te proberen overeenstemming te bereiken over de keuze van
een deskundige en over de onderzoeksvraag, zeker nu wij in Nederland nog te
maken hebben met de feitelijke monopolieposities van het Pieter Baan Centrum
en het Nederlands Forensisch Instituut.Daarmee kom ik op een ander heikel punt in dit geheel, het NFI. In hoeverre
heeft de verdediging toegang tot het NFI? De vraag moet worden gesteld of
de verdediging niet benadeeld wordt door de monopoliepositie van het NFI.
De rechter ziet het NFI, als onderdeel van het ministerie van Justitie, immers
als belangrijkste deskundige als het bijvoorbeeld gaat over DNA. De vraag
is of dit wel terecht is. De kwaliteit van het NFI is regelmatig onderwerp
van discussie. Daarnaast is het de vraag of een rechter aan een tegenonderzoek
van een ander instituut gelijke waarde toekent. Het NFI wordt geacht onpartijdig
te zijn, maar kan dit wel gevraagd worden van een instituut dat vanaf het
eerste moment betrokken is bij opsporingshandelingen? Verder mag het NFI alleen
opdrachten aannemen van de verdediging met toestemming van de officier van
justitie of de rechter-commissaris. Hoe onafhankelijk kan het dan nog zijn?
Wij pleiten ervoor om zo spoedig als in de zaak mogelijk is, ook de verdediging
te betrekken bij onderzoeksopdrachten aan het NFI.In de laatste nota van wijziging is de minister al ingegaan op de positie
van het NFI en die van het Pieter Baan Centrum, maar ik zou toch nog graag
zijn visie vernemen op het NFI en op de andere instituten die wij inmiddels
in Nederland kennen. Zijn de laatste volstrekt gelijkwaardig aan het NFI?
Wat doet de rechter in feite met instituten niet zijnde het NFI? Hoe kijkt
de rechter daar tegenaan? Wat is met andere woorden de waarde van een rapport
van instituten niet zijnde het NFI?Ik vraag de minister, te reageren op de suggestie van de Nederlandse Orde
van Advocaten om een commissie in te stellen, of althans onderzoek te doen
naar de monopoliepositie van het NFI en het Pieter Baan Centrum in combinatie
met de nieuwe instituten die in Nederland ontstaan zijn en die in feite gelijkwaardig
zouden moeten zijn. Hoe kunnen de knelpunten tussen die twee worden opgelost
en hoe kan daarmee in de dagelijkse praktijk worden omgegaan?Samenvattend: de voorgestelde wijzigingen zijn een stap op de goede weg.
Het belang van deskundigen wordt groter nu er meer technische mogelijkheden
komen in het forensisch onderzoek. Deze mogelijkheden bergen ook een aantal
gevaren in zich. Het eerste gevaar is dat de rechters hun oordeel baseren
op bevindingen van deskundigen die eigenlijk de voor het geval noodzakelijke
kennis en deskundigheid ontberen. Met de introductie van het deskundigenregister
wordt een eerste stap gezet om daarvoor in ieder geval een drempel op te werpen.
Laten wij deze kans aangrijpen om ervoor te zorgen dat het register in ieder
geval zal worden bevolkt door echte deskundigen, van wie kennis en kunde objectief
kunnen worden vastgesteld. Het tweede nog veel grotere gevaar is dat rechters
het deskundigendossier zien als een dossier om bij achterover te leunen. Het
enkele feit dat iemand als deskundige staat ingeschreven, maakt hem nog geen
deskundige in die specifieke zaak. Rechters zullen zich daarvan bewust moeten
worden, voor zover zij dat nog niet zijn. Een rechter zal, als hij aan het
oordeel van een deskundige enige waarde wil toekennen, zich er uitputtend
van moeten overtuigen dat de deskundige in het voorliggende geval ook werkelijk
deskundig is. Een rechter zal de deskundige ter zitting het hemd van het lijf
moeten vragen, nog voordat de deskundige ook maar één woord
over de zaak heeft gezegd. Een deskundige die zich daardoor beledigd voelt,
hoort niet thuis in het register. Een rechter moet ook niet aarzelen om een
vermeende deskundige te diskwalificeren, als hij meent dat diens deskundigheid
voor de voorliggende zaak onvoldoende is. Waarheidsvinding gaat voor beschadigde
ego's en voor proceseconomie.De voorgestelde wetswijzigingen zijn niet het ei van Columbus voor juridische
missers. Wel mogen wij hopen dat een combinatie van kwaliteitsbevordering
van deskundigen, een groter gevoel van urgentie bij rechters en de versterking
van de positie van de verdediging een bijdrage kan leveren aan het beperken
van het aantal juridische blunders, waarvan wij er de laatste jaren helaas
te veel hebben gezien.De heer De Roon (PVV):Ik heb een vraag over het amendement op stuk nr. 9 van de heer De Wit.
Hij stelt voor om aan artikel 51i van het Wetboek van Strafvordering, de basisbepaling
met betrekking tot de deskundige, in het vijfde lid de volgende formulering
toe te voegen: "ter zitting onderzoekt de rechter of de deskundige beschikt
over de specifieke deskundigheid" enzovoorts. Ik zit met de formulering "ter
zitting". Is het uit systematisch oogpunt niet handiger om in deze heel
algemene bepaling het onderzoek dat de heer De Wit wil te beperken tot de
situaties ter zitting? Beoogt de heer De Wit hiermee een toetsing voordat
een deskundige aan de slag gaat, dus die ter zitting iets gaat
doen, of bedoelt hij hiermee een toetsing nadat er al een deskundige bezig
is geweest, een ex post-toetsing dus?De heer De Wit (SP):Zoals ik het zie, is in de regeling vooral aan de voorkant een aantal
waarborgen getroffen in de vorm van het register, waarin de standaardeisen,
de kwaliteitseisen worden geformuleerd. Daarin komen ook de namen voor, zodat
je, als je daarvan uitgaat, weet dat de deskundige die je inschakelt, in ieder
geval aan de eisen voldoet. Op het moment dat er een rapport is en de rechter
moet dat beoordelen, is mijn voorstel dat hij de deskundige op de zitting
aan de tand voelt. Zo gebeurt het ook in het buitenland. Daar wordt een deskundige,
ook als hij bijvoorbeeld uit Nederland komt, eerst behoorlijke tijd ondervraagd
over zijn deskundigheid, waaruit dan blijkt hoe dit specifiek aan deze vraag
is gekoppeld en hoe de rechter zeker weet dat hij deskundig is. Als er een
rapport is en voordat de rechter de inhoud daarvan gaat bespreken, dient de
rechter dit aan de deskundige te vragen.De heer De Roon (PVV):Ik blijf zitten met de vraag of het uit systematisch oogpunt niet handiger
is om deze bepaling op te nemen in de artikelen in het Wetboek van Strafvordering
die handelen over wat er op de zitting gebeurt. Die vraag stel ik aan de heer
De Wit. Misschien wil de minister straks ook nog op die vraag ingaan.De heer De Wit (SP):Als de plaats van de bepaling het enige probleem is, moeten wij daar volgens
mij wel kunnen uitkomen.De heer De Roon (PVV):Voorzitter. Vanuit de verdediging in strafzaken is er de laatste jaren
steeds meer aandacht gevraagd, en gelukkig ook gekregen, voor de deskundige
in het strafproces. Deskundigen spelen steeds vaker een belangrijke voorbereidende
rol, die van belang is bij het beantwoorden van bewijsvragen of bij de straftoemeting.
Daarbij is het op dit moment vaak zo dat de deskundigen werken in opdracht
van politie en/of justitie. De PVV-fractie onderschrijft de gedachte dat de
positie van de verdediging in strafzaken met betrekking tot de deskundige
als strafvorderlijk instrument versterking behoeft. Het wetsvoorstel geeft
hieraan gestalte op een wijze die ons sympathiek voorkomt. Een nieuw landelijk
register voor deskundigen moet aan het OM en de verdediging de mogelijkheid
bieden om een deskundige te kiezen wiens kwaliteit vooraf in algemene zin
is gewaarborgd. Alleen al doordat straks geput kan worden uit één
nationaal register in plaats van uit de ressortelijke registers mag enige
verbetering worden verwacht. Ten onrechte kan echter de indruk ontstaan dat
de rechter blind kan varen op geregistreerde deskundigen; dat kan een schijnzekerheid
zijn. Het is daarom van groot belang dat de rechter buitengewoon kritisch
blijft ten opzichte van de deskundige en diens bevindingen. In dat kader merk
ik op dat de bedoeling van het amendement-De Wit op stuk nr. 9 mij ook zeker
sympathiek voorkomt.Het meest essentiële deel van het register is de kwaliteitstoets.
De PVV-fractie zou graag zien dat juristen en deskundigen, waar mogelijk,
samen de kwaliteitseisen formuleren. Deze samenwerking zou de informatieoverdracht
tussen deskundigen en juristen kunnen bevorderen. In de bekend gemaakte concept-AMvB
lijkt deze gewenste samenwerking voldoende gewaarborgd.Ik wil de minister nog enkele vragen stellen op onderdelen van het wetsvoorstel.
Op welke wijze dient de rechter nu in het geval van een niet-geregistreerde
deskundige de kwaliteit van de desbetreffende persoon die als deskundige wordt
voorgesteld, te beoordelen? Het wetsvoorstel biedt daarover geen uitsluitsel.
Het voorgestelde tweede lid van artikel 51k schrijft niet meer voor dan dat
bij benoeming van een niet-geregistreerde deskundige gemotiveerd moet worden
op grond waarvan hij als deskundige wordt aangemerkt. Dat is op zich natuurlijk
een goed begin, maar ik lees wel in artikel 21 van de concept-AMvB, welke
ons ter kennis is gebracht, dat de rechter in zo'n geval de geschiktheid van
een persoon om als deskundige op te treden, zo veel mogelijk beoordeelt aan
de hand van de in artikel 13 van de concept-AMvB genoemde kwaliteitseisen.
Het gaat daarbij maar liefst om negen kwaliteitseisen. Naar aanleiding van
deze inleiding wil ik de minister drie vragen stellen.In de eerste plaats vraag ik de minister of hij het uit systematisch oogpunt
wel volledig zuiver vindt dat deze instructie aan de rechter is opgenomen
in een AMvB, die verder eigenlijk alleen betrekking heeft op de geregistreerde
gerechtelijke deskundigen.In de tweede plaats vraag ik de minister of het niet beter zou zijn om
in artikel 51k een bepaling op te nemen waarin wordt geregeld dat bij de beoordeling
van de geschiktheid van zo'n "incidentele" deskundige de rechter
acht slaat op nader in een AMvB aan te geven kwaliteitseisen.In de derde plaats vraag ik de minister het volgende. Juist in de gevallen
waarin geen geregistreerde deskundige voorhanden is en dus tot benoeming van
een "incidentele" deskundige moet worden overgegaan, zou de kwaliteitstoets
nog wel eens des te belangrijker zijn. Zou het dan geen aanbeveling verdienen
om in die gevallen de rechter de gelegenheid, dus niet de plicht maar wel
de gelegenheid, te bieden om aan het college voor de gerechtelijke deskundigen
advies te vragen?Ter afronding van mijn betoog snijd ik nog een andere kwestie aan. In
het voorgestelde artikel 150a lees ik dat van de uitslag van het onderzoek
van de deskundige kennis moet worden gegeven aan de verdachte. In dit verband
rijst de vraag wat nu eigenlijk precies moet worden verstaan onder "de
uitslag". Dit is een term die bij mijn weten geen wettelijke definitie
kent. Ik heb begrepen dat het in de meeste gevallen de bedoeling is dat de
deskundige schriftelijk rapport uitbrengt. Wordt hiermee nu bedoeld dat de
uitslag dat schriftelijk rapport is? Wordt met andere woorden het volledige
schriftelijke rapport aan de verdachte ter kennisname gegeven? Kan daarentegen
ook slechts de conclusie van het rapport als uitslag wordt aangemerkt, waarvan
aan de verdachte kennis moet worden gegeven? Kan de minister dit nog toelichten?Mevrouw Azough (GroenLinks):Voorzitter. Het wetsvoorstel dat wij vanavond behandelen regelt de positie
van deskundigen in strafzaken. In de strafrechtspleging wordt op allerlei
onderdelen het wetenschappelijk inzicht van deskundigen gevraagd: van kunstkenners
die specialistische adviezen geven, van in insecten gespecialiseerde
biologen enzovoorts. Als ik alles in aanmerking neem, lijkt de strafrechtspleging,
om het maar oneerbiedig te zeggen, CSI-gehalte te hebben gekregen. De Schiedammer
parkmoord heeft duidelijk gemaakt dat er nog heel veel professionaliseringsslagen
te maken zijn. Naar aanleiding van de parlementaire debatten na deze moordzaak
is een versterkingsprogramma voor de strafrechtspleging opgesteld. Een van
de aandachtspunten daarbij betrof de kwalitatieve versterking, de transparantie,
de betekenis van de rapporten van deskundigen en de versterking van de positie
van de equalilty of arms. In het voornemen van deze versterking kon en kan
mijn fractie zich volledig vinden. Het is van wezenlijk belang dat waarheidsvinding
voorop blijft staan, waarbij er wel een balans moet zijn tussen mogelijkheden
en middelen. Afgelopen week werden wij met de nieuwste ontwikkeling in de
zaak Lucia de B. opnieuw op de noodzaak van het streven naar waarheidsvinding
gewezen.Het wetsvoorstel waarover wij vanavond spreken, komt tot bepaalde hoogte
aan onze wensen tegemoet. Het kan dan ook in grote mate op de steun van mijn
fractie rekenen. Alle genoemde zaken wijzen erop dat naarmate het belang van
wetenschappelijk en deskundig onderzoek bij het proces groter wordt ook de
controle op de kwaliteit en de beoordeling van het onderzoek belangrijker
wordt.Dit wetsvoorstel probeert op grond van de gedachte dat gestreefd moet
worden naar de best available evidence door het stellen van duidelijke eisen
aan de deskundigen en hun rapportages bij te dragen aan het vinden van de
materiële waarheid. Naast de aanscherpingen van de officiële opdrachten
aan de deskundigen – wat wil de rechter precies weten, wat moet vooropstaan? –
gaat het om de kwaliteitscriteria waaraan deskundigen moeten voldoen. Dat
is voor mijn fractie een belangrijk winstpunt. Tot voor kort was niet altijd
even helder hoe de bevindingen van de getuige-deskundigen precies tot stand
waren gekomen. Dat je een deskundige op een bepaald wetenschappelijk terrein
bent, wil nog niet zeggen dat je ook in strafzaken met hun eigen forensische
merites bruikbaar bent. Op het moment waarop twijfel ontstaat over de betrouwbaarheid
van het deskundigenrapport, komt de strafrechter in een lastige positie als
hij moet bepalen of het oordeel van de deskundige wel een bijdrage is voor
het leveren van het bewijs. Het amendement van de heer De Wit voor het versterken
van de rol, de betekenis en de formulering van de onderzoeksopdracht lijkt
mijn fractie sympathiek en ik ben dan ook erg benieuwd naar de reactie van
de minister op dit punt.Het landelijk openbaar register van vaste gerechtelijke deskundigen maakt
een einde aan de afzonderlijke registers per hofresort. Het register wordt
door een onafhankelijke stichting beheerd. Dat lijkt mij een zeer goede ontwikkeling.
Voorgedragen, vaste deskundigen worden na een, naar ik hoop zeer stevige,
selectie voor de duur van vier jaar benoemd door het gerechtshof. Over de
uitwerking en de opzet van het college voor de gerechtelijke deskundigen heb
ik geen vraag meer. Wat mijn fractie betreft zijn de vragen die onder andere
in de nota naar aanleiding van het verslag naar voren zijn gebracht goed beantwoord.Het deskundigenverslag moet expliciet melding maken van de gebruikte onderzoeksmethodes,
welke bekwaamheid de deskundige heeft voor de toepassing van deze onderzoeksmethodes
en in welke mate deze methodes en de resultaten daarvan betrouwbaar zijn.
Dat lijkt mij prima. Het is wel van groot belang dat de praktijk op dezelfde
manier het belang ervan blijft voelen. Het moet niet zo zijn dat men op een
zeker moment met deze verslagen vervalt in ingesleten formuleringen. Onderzoeksresultaten
moeten ook echt inhoudelijk door de rechter en de verdediging getoetst kunnen
worden. Ik sluit mij op dit punt aan bij de laatste vraag van de heer De Roon:
wat wordt precies met "uitslag" bedoeld? Tot zover heeft mijn fractie
dus geen enkel probleem met het wetsvoorstel.Het wordt wel wat ondoorzichtiger op het punt van de mogelijkheden van
de verdediging om onderzoek te entameren. De vraag is of de uitbreiding van
de bestaande onderzoeksmogelijkheden voor de verdediging afdoende zijn en
of die echt leiden tot het realiseren van het gezamenlijke doel van zowel
kabinet als parlement, namelijk: equality of arms. De eerste vraag van mijn
fractie betreft de tijdige verzoeken van de verdediging. Het hele wetsvoorstel,
de memorie van toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag rieken
naar spoed. Alles lijkt erop gericht te zijn om de verdediging te "stimuleren"
om haar verzoeken om onderzoek in een zo vroeg mogelijk stadium te laten uitvoeren.
Daar is natuurlijk veel voor te zeggen, want in het opsporings- en gerechtelijk
vooronderzoek is meer flexibiliteit om onderzoekstrajecten in te passen, terwijl
op de terechtzitting kostbare zittingscapaciteit verloren kan gaan als er
moet worden geschorst voor onderzoek. Dat neemt niet weg dat de verdediging
in sommige strafzaken te kampen kan hebben met een kennisachterstand ten opzichte
van het OM met het gevolg dat het in de vroege stadia van een strafproces
ontbreekt aan een alomvattend beeld van de strafzaak met alle consequenties
voor de nog bij de verdediging levende vragen die door deskundigen zouden
moeten worden beantwoord. Hoe gaat de minister voorkomen dat gerechtvaardigde
onderzoeksvragen van de verdediging terzijde worden geschoven, omdat ze naar
het oordeel van de rechter te laat zijn geformuleerd?Het belang van waarheidsvinding moet wat GroenLinks betreft vooropstaan.
In het wetsvoorstel lijkt het belang van de voortgang van de strafzaak te
worden benadrukt. Dat moet natuurlijk ook worden afgewogen, maar waarheidsvinding
moet zeker een belangrijke rol spelen.Ook bij het formuleren van de onderzoeksopdracht aan de deskundigen signaleert
mijn fractie problemen. De verdediging moet serieus worden betrokken bij de
formulering daarvan. In de praktijk gebeurt dat nu niet. De vraag is in hoeverre
dat in de toekomst zal gebeuren en dit wetsvoorstel dat garandeert. Graag
krijg ik een reactie van de minister daarop.Het lijkt mij terecht en logisch dat een zekere beoordeling van zowel
de wenselijkheid als de noodzakelijkheid van door de verdediging gevraagd
aanvullend onderzoek of tegenonderzoek plaatsvindt. Juist omdat de verdediging
afhankelijk is van deze beoordeling en ook niet of pas achteraf in aanmerking
komt voor vergoeding van de kosten als het verzoek wordt afgewezen, moeten
de criteria waarop verzoeken van de verdediging worden getoetst zo helder
en transparant mogelijk zijn. Dat is wat mijn fractie betreft nog een vraag.
Zeker als de voortgang van een onderzoek erg zwaarwegend zal meetellen, is het van cruciaal belang dat de criteria waarop een afwijzing
zal worden gebaseerd glashelder zijn.Equality of arms vereist dat, indien de officier van justitie of de rechter-commissaris
tussentijds wordt geïnformeerd over de voortgang van het onderzoek, dit
ook voor de verdediging geldt. Nu stelt de minister in de nota naar aanleiding
van het verslag dat de rechter-commissaris het OM en de verdediging kan informeren
of uitnodigen voor een mondeling onderhoud, in dit geval met de opdrachtnemer.
Is het niet beter om duidelijk te maken dat, indien er sprake is van tussentijds
contact over de inhoud van de opdracht of over tussentijdse rapportages, de
verdediging te allen tijde dient te worden geïnformeerd in plaats van "kan
worden geïnformeerd", natuurlijk met inachtneming dat er geen sprake
mag zijn van risico's voor de voortgang van het onderzoek of voor de objectiviteit
van het onderzoek?De heer Teeven (VVD):Als je die bepaling opneemt zoals mevrouw Azough voorstelt – te
allen tijde de verdediging informeren – is zij dan niet bang dat je
uiteindelijk de waarheidsvinding gaat belemmeren in die situaties waarin de
verdediging namens de verdachte het onderzoek zou kunnen belemmeren als zij
te vroeg kennisnemen van zo'n rapportage? Ook dat komt voor. Er zijn situaties
denkbaar waarin je de verdachte even niet zou moeten informeren over de resultaten.Mevrouw Azough (GroenLinks):Die gedachte en dat uitgangspunt spelen natuurlijk in het hele proces.
Mij gaat het erom dat er niet een heel lichtvaardig "kunnen" centraal
moet staan, maar dat het belangrijk en noodzakelijk is dat het voor de rechter-commissaris
duidelijk is dat, indien het kan met inachtneming van mogelijke belemmeringen
en er dus geen sprake hoeft te zijn van belemmeringen, de verdediging ook
op de hoogte wordt gesteld. Ik vind dat het wetsvoorstel in dat opzicht nog
iets te vaag blijft. Graag krijg ik een reactie van de minister op dit punt.
Ik neem aan dat, als dat het geval is, uw fractie er ook geen bezwaar tegen
zal hebben. Maar goed, ik ga verder met mijn betoog. Volgens mij mag ik constateren
dat dat het geval is.In de nota naar aanleiding van het verslag wordt door meerdere fracties
gevraagd naar de wijze waarop de rechter het deskundigenonderzoek dient te
waarderen. Het is immers van groot belang dat de rechter, die vaak met specialistische
informatie en tegengestelde opinies te maken heeft, het deskundigenonderzoek
op de juiste wijze weet te waarderen. Dat is cruciaal in het gehele proces
en ook in dit wetsvoorstel. In de antwoorden in de nota naar aanleiding van
het verslag wordt daaraan niet in voldoende mate aandacht besteed. Het is
goed dat dit jaar met het project PROMIS wordt gestart. Dat is echter net
iets anders dan het verbeteren van de kennis en de vaardigheden van de rechter
op dit punt. Graag wil ik een reactie van de minister. Het is niet alleen
van belang om de positie van de deskundigen te versterken, maar ook het verslag
en de omgeving. Zoals ik al zei, is het verder van cruciaal belang dat de
rechter die al die informatie voorgelegd krijgt, zijn kennis en vaardigheden
verbetert.Ik kom op de monopolieposities van het Pieter Baan Centrum en het NFI.
De risico's daarvan zijn reëel. Om de positie van de verdediging nog
verder te versterken, is enige correctie van deze situatie noodzakelijk. Kortheidshalve
sluit ik mij daarom aan bij de vragen van de heer De Wit op dat punt. Daarnaast
vraag ik de minister te reageren op het voorstel om over te gaan tot het instellen
van een onderzoekscommissie.De heer Teeven (VVD):Voorzitter. De VVD-fractie is een warm voorstander van dit wetsvoorstel
dat tot doel heeft om tot verbetering te komen van de positie van de deskundige
in strafzaken op grond van een eigen titel, 3c, in het Wetboek van Strafvordering.
Het wetsvoorstel beoogt in het bijzonder de positie van de verdediging te
versterken. Mijn voorgangers hebben daarover al gesproken. Het wetsvoorstel
kent aan de verdachte het uitdrukkelijke recht toe te verzoeken om tegenonderzoek.
Dat is naar het oordeel van mijn fractie winst.Het wetsvoorstel is tevens een voortzetting van de ontwikkeling die eerder
in gang is gezet om toepassing van bevoegdheden van de rechter-commissaris
ook buiten het verband van gerechtelijk vooronderzoek mogelijk te maken. Daardoor
wordt de positie van de onafhankelijke rechter-commissaris verder versterkt.
Naar ons oordeel draagt dat bij tot een nog beter evenwicht tussen de toepassing
van dwangmiddelen en de uitoefening van bevoegdheden door het OM. Tevens zal
een en ander bijdragen tot vergroting van mogelijkheden van de verdediging
om wezenlijk invloed uit te oefenen op onderzoekshandelingen en het vergaren
van resultaten in het vooronderzoek. Acceptatie van het wetsvoorstel kan er
dus ook toe leiden dat in het vooronderzoek reeds dermate veel en betrouwbaar
materiaal wordt verzameld dat de rechter zich tijdens het onderzoek ter terechtzitting
eerder voldoende geïnformeerd acht. Is dat ook de zienswijze van de minister?Het amendement-De Wit plaatst ons voor een aantal vraagtekens. De Stichting
Landelijk Register van Gerechtelijk Deskundigen is juist als onafhankelijke
organisatie in het leven geroepen om een bijdrage te leveren aan de kwaliteit
van het deskundig bewijs in de rechtspleging. Dat doet zij door beheer van
een openbaar register met gerechtelijk deskundigen die voldoende toegerust
zijn om adequaat te kunnen optreden in de rechtspleging. In die zin lijkt
het overbodig om lid 5 aan artikel 5i van het Wetboek van Strafvordering toe
te voegen. Dat staat los van de opmerkingen die de heer De Roon over de systematiek
heeft gemaakt. Het zou anders zijn als de toevoeging zag op de op maat gesneden
deskundigheid die in een concrete strafzaak wordt verlangd. Toch laat artikel
299 in het Wetboek van Strafvordering voor de rechter die de zaak inhoudelijk
behandelt, al expliciet de mogelijkheid open om alsnog zelfstandig een onderzoeksopdracht
aan de deskundige te geven. Het is bovendien mogelijk de deskundige op diens
specifieke kennis te bevragen. Artikel 299, lid 2 geeft de deskundige opdracht
de verklaring en verslagen met reden van wetenschap te omkleden. De deskundige
mag ook nu niet volstaan met het weergeven van conclusies. Hij zal ook moeten
beargumenteren. Juist van de argumenten van de deskundige en niet van de vastgestelde
deskundigheid zal moeten afhangen of de rechter veel waarde hecht aan die
verklaring of dat verslag. Het gaat dus om de argumenten van de deskundigen
en niet om de vastgestelde deskundigheid. Wij moesten jammer genoeg de afgelopen
jaren constateren dat ook "vastgestelde deskundigen" beoordelingsfouten
kunnen maken. Het register schept nu juist duidelijkheid over
de kwalitatieve deskundigheid van de betreffende getuige-deskundige. Is collega
De Wit niet bang dat juist de voorgestelde toevoeging in lid 5 van het nieuwe
artikel 51i Strafvordering de positie van de verdediging om deskundigen aan
te trekken eerder zal bemoeilijken dan vergemakkelijken? Op voorhand ziet
onze fractie het nut van dit amendement niet in, maar wij zijn benieuwd naar
het standpunt van de minister.De heer De Wit (SP):In de toelichting op de algemene maatregel van bestuur lees ik al op de
eerste bladzijde: "Dit doet overigens niet af aan de verantwoordelijkheid
van de rechter om zich in elk individueel geval te vergewissen van de kwaliteit
van de desbetreffende deskundige op het terrein waarop zijn deskundigheid
wordt ingeroepen." U zegt dat een rapport van een deskundige vanzelfsprekend
aan een aantal eisen moet voldoen. Maar waar het mij om gaat, is dat de rechter
van tevoren informeert of dat wel klopt. Dat is iets anders dan de eisen in
zijn algemeenheid die je stelt aan een deskundigenrapport.De heer Teeven (VVD):Dat ben ik met u eens. Maar het is nu al bestaande praktijk, ingeweven
in de werking van artikel 299 Strafvordering, dat de rechter juist op die
specifieke deskundigheid bevraagt. Volgens de memorie van toelichting is dat
altijd de bedoeling geweest. Nog los van de plaats van lid 5 is het naar het
oordeel van onze fractie een overbodige toevoeging.De heer De Wit (SP):Kunt u mij de garantie geven dat het ook in alle gevallen gebeurd is en
zal gebeuren, als je het niet expliciet in de wet opneemt?De heer Teeven (VVD):Je hebt recht dat expliciet in de wet staat opgenomen, toegepast door
rechters, je hebt recht dat in de memorie van toelichting staat en je hebt
recht dat zich in de jurisprudentie ontwikkelt. Het is een vast onderdeel
van de RAIO-opleiding dat rechters, als zij praten over deskundigen, expliciet
worden bevraagd op die specifieke deskundigheid. Maar uiteindelijk gaat het
erom dat rechters bekijken hoe de deskundige, los van zijn deskundigheid,
zijn stellingen en verslagen beargumenteert.De heer De Wit (SP):Als het in de praktijk al gebeurt en het al in de memorie van toelichting
staat, is er helemaal geen bezwaar om die praktijk te formaliseren, zodat
je zeker weet dat het gebeurt. Dat is een heel praktisch argument om de praktijk
in de wet vast te leggen. Verder heb ik van een aantal deskundigen begrepen
dat in het buitenland, voordat men überhaupt praat over de zaak, wordt
gevraagd waar iemands deskundigheid op is gebaseerd. Dat dient naar mijn idee
vooraf te gaan aan de vraag, hoe de vragen worden beantwoord.De heer Teeven (VVD):Daarover zijn wij het niet oneens. Maar ik meen te kunnen vaststellen
dat dat in Nederlandse rechtszalen al gebeurt, doodeenvoudig omdat de uitwerking
van artikel 299 dat een beetje met zich brengt. Los van de vraag waar het
in de wet komt te staan, is het een codificatie van iets wat de rechter al
zou moeten doen, maar dan op de verkeerde plaats.De minister heeft naar aanleiding van de inbreng van verschillende fracties,
waaronder de onze, een aantal wijzigingen doorgevoerd rondom de kwaliteitseisen
van deskundigen, waarmee wij zeer tevreden zijn. Toch blijft onze fractie
nog wel met de vraag zitten over de mogelijke inzet van deskundigen die niet
aan de eisen voldoen, indien dringende belangen van opsporing en vervolging
dit vragen. Daarvan kan sprake zijn ten tijde van het opsporingsonderzoek,
het gerechtelijk vooronderzoek of het onderzoek ter rechtszitting. Als wetgever
kun je nooit alles dichtregelen, en je kunt je altijd een casus voorstellen
waarin een "deskundige" moet worden ingeschakeld die dat volgens
het register niet is. Hoe vindt de minister dat het Openbaar Ministerie in
die gevallen dient te handelen? Vaak zal het OM de eerste instantie zijn die
te maken krijgt met zo'n deskundige die niet in het register ingeschreven
is.De VVD-fractie heeft een aantal vragen over de in te stellen gedragscode.
Wij hebben begrepen dat de minister inmiddels al goedkeuring heeft verleend
aan de conceptversie van de AMvB die de manier bepaalt waarop het landelijk
deskundigenregister straks wordt beheerd. Is het juist dat deskundigen via
ondertekening van de gedragscode zich verbindend onderwerpen aan de eisen
van onafhankelijkheid, onpartijdigheid, zorgvuldigheid en integriteit? Als
dat inderdaad het geval is, wat is dan de concrete sanctie op het niet ondertekenen
van de gedragscode door een deskundige? Betekent dat voor de rechter dat die
deskundige altijd zal moeten worden geweigerd, zowel in het vooronderzoek
als later in het onderzoek ter terechtzitting?Gisteren bood de minister van Justitie nog een tweede nota van wijziging
aan. De VVD-fractie gaat ervan uit dat de deskundige die door de verdachte
of diens raadsman wordt opgegeven, althans zoals beschreven in artikel 150a,
lid 3 nieuw, ook aan de eisen van het register moet voldoen. Kan de minister
van Justitie dat bevestigen?Voorts heb ik nog een enkele vraag over het voorgestelde artikel 150c,
lid 2. Betekent toegang krijgen tot het bewijsmateriaal voor de tegendeskundige,
indien er een tegenonderzoek is aangevraagd, dat deze op elke plaats de beschikking
zou moeten krijgen over het onderzoeksmateriaal dat hij dient te onderzoeken?
Of is het zo dat hij enkel en alleen toegang krijgt tot het te onderzoeken
bewijsmateriaal op een plaats die door het Openbaar Ministerie wordt bepaald?
Is de minister niet bang dat sporen en ander bewijsmateriaal eventueel in
onbruik kunnen raken indien de benoemde tegendeskundige op elke plaats in
staat wordt gesteld het materiaal te onderzoeken? Is de minister nog van plan
hierover nadere regels op te stellen?De VVD-fractie begroet dit wetsvoorstel met veel instemming. Wij gaan
ervan uit dat ook dit weer een bijdrage levert aan het totale programma van
versterking van opsporing en vervolging, alhoewel dit wetsvoorstel natuurlijk
letterlijk geen deel uitmaakt van dit programma. Wij gaan ervan uit dat de
waarheidsvinding wordt bevorderd door deze regeling. Ook de VVD-fractie vindt
dat elke rechterlijke dwaling er één te veel is. Wij moeten
hier vanavond als wetgever echter ook weer niet doen alsof de rechterlijke
macht in zijn geheel in Nederland niet zou functioneren. Dat beeld is in strijd
met de waarheid. Wij hebben een goed functionerende rechterlijke macht en
dat moeten wij zo houden.De heer Heerts (PvdA):Voorzitter. De voorliggende wetswijziging moet een verbeterde, zo men
wil evenwichtiger positie van de verdediging bewerkstelligen
als het gaat om de deskundigen in het strafproces. Mijn fractie heeft in de
schriftelijke ronde veel vragen gesteld. Hoewel die vragen vaak bevredigend
zijn beantwoord, zijn er toch nog enkele punten blijven liggen.Wij hebben een aantal vragen gesteld over de kwaliteitseisen waaraan deskundigen
moeten voldoen. Op dit punt heeft de nota naar aanleiding van het verslag
meer duidelijkheid gebracht. De concept-AMvB waarin de kwaliteitseisen vastgelegd
moeten worden, is aan de Tweede Kamer voorgelegd. De kwaliteitseisen zullen
primair door de desbetreffende beroepsgroepen zelf worden opgesteld. Een aan
te stellen onafhankelijk college voor de gerechtelijk deskundigen zal die
maatstaven toetsen. Deskundigen die tot een beroepsgroep behoren waarvoor
gestandaardiseerde kwaliteitseisen zijn vastgelegd, kunnen worden ingeschreven
in een landelijk deskundigenregister. Ook voor die deskundigen echter zal
het de rechter zijn die in laatste instantie bekijkt of de desbetreffende
deskundige inderdaad goed genoeg is om in een concrete zaak op te kunnen treden.
In dat verband wachten wij de reactie van de minister af op het amendement
van de heer De Wit. Inschrijving in het landelijk register geldt wel als een
pre.Deskundigen die tot een beroepsgroep behoren die nog geen gestandaardiseerde
goede kwaliteitseisen kent, vallen buiten de boot. Zij worden niet opgenomen
in het landelijk deskundigenregister. Dat register zal daarom zeker in het
begin verre van compleet zijn. De minister noemt het zelf een groeimodel.
Hoe zal hij bevorderen dat er ook daadwerkelijk sprake zal zijn van een goedgevuld
register? De meerwaarde van een register dat slechts door weinigen wordt bevolkt,
lijkt ons namelijk gering.En dan zijn er nog deskundigen die buiten de boot vallen van het landelijk
register – dat zal ook wel zo blijven – omdat zij een deskundigheid
bezitten die erg gespecialiseerd en dus vrij uniek is. Daar is geen sprake
van een beroepsgroep, laat staan van erkende kwaliteitsstandaarden. Toch hechten
wij eraan dat ook voor dit soort deskundigen het kaf van het koren kan worden
gescheiden. Zijn daarvoor geen andere mogelijkheden dan dat landelijk register?
De politie bijvoorbeeld maakt al gebruik van een eigen kaartenbak met deskundigen,
de zogenaamde landelijke deskundigenmakelaardij. In deze LDM zitten ook deskundigen
met zeldzame specialismen of specialismen waarvoor geen gedeelde waarden en
normen bestaan en die dus ook niet in het landelijk deskundigenregister kunnen
komen. De minister toont zich terughoudend over de mogelijkheid voor de verdediging
om ook gebruik te maken van de LDM en wijst een opgaan van de LDM In het landelijk
deskundigenregister af. De vraag doet zich dan wel voor of dan niet wordt
bevorderd dat door deze scheiding er sprake zal zijn van twee registers waarvan
de een zich dan toch meer buiten het beeld van de verdediging afspeelt waardoor
de verdediging er ook geen gebruik van zal kunnen maken.Mijn volgende punt betreft de mogelijkheid van een second opinion in het
geval er maar één deskundige instantie of één
deskundig instituut bestaat, in casu het Pieter Baan Centrum of het Nederlands
Forensisch Instituut. De zorg dat er maar weinig andere erkende expertise
in ons land bestaat buiten het Pieter Baan Centrum of het Nederlands Forensisch
Instituut is een oud punt van ons. Wij vrezen op dat punt ook monopolies.
Immers, als de verdediging een eigen onderzoek wil, zou het raar zijn als
men dat aan dezelfde instituten moet vragen als die waarvan de uitkomsten
van het onderzoek juist worden betwijfeld. De minister wijst in zijn antwoord
erop dat voor het Pieter Baan Centrum alternatieven gaan ontstaan. Hij zal
bestaande forensisch-psychiatrische centra en tbs-klinieken aanwijzen als
observatie-inrichtingen voor gedetineerden. Of deze instellingen meteen de
status en de kwaliteit van het Pieter Baan Centrum zullen verwerven is de
vraag, maar gezien de kosten die een tweede Pieter Baan Centrum zou vergen,
willen wij wel genoegen nemen met het antwoord van de minister. Dat geldt
overigens ook voor zijn opmerkingen over het Nederlands Forensisch Instituut.
De minister wijst op alternatieven voor expertise op het gebied van bijvoorbeeld
DNA. Voor een deel zijn die nog in ontwikkeling en dat lijkt ons een goede
zaak. Toch zouden wij graag willen weten – dat geldt niet alleen voor
DNA-expertise – wat de mogelijkheden zijn van de verdediging om ook
expertise in het buitenland in te schakelen. Wordt een verzoek tot het gebruikmaken
van een buitenlandse deskundige door de officier van justitie of rechter-commissaris
anders beoordeeld dan in het geval van een Nederlandse deskundige? De nota
van wijziging die wij gisteren ontvingen, heeft als doel dat verdachten die
om een tegenonderzoek vragen, dat ook goed moeten kunnen motiveren door onder
andere aan te geven welke deskundige of welk instituut hij of zij op het oog
heeft. Ik neem aan dat bij een goede motivering er in beginsel geen redenen
zijn om een buitenlandse deskundige of een buitenlands instituut niet in te
schakelen voor het tegenonderzoek.Dan nog iets over de equality of arms tussen OM en verdediging. In de
schriftelijke ronde hebben wij daar ook bij stilgestaan. Daaruit bleek dat
de verdediging weliswaar een verzoek tot tegenonderzoek ook mag doen op basis
van eigen gegevens, dus niet alleen op basis van het politieonderzoek, maar
dat dit toch vaak pas zal gebeuren aan het eind van een opsporingsonderzoek
van de politie als de verdediging inzage krijgt in het complete dossier. Hoewel
de verdediging in het geval van het opsporingsonderzoek niet over gelijke
wapens beschikt als het OM, is het niet voor te stellen dat de resultaten
tijdens een opsporingsonderzoek al aan de verdediging worden voorgelegd. In
het vooronderzoek is dus geen volledige sprake van equality of arms. Het gaat
er volgens de minister echter om of de verdediging in de gelegenheid is om
het voorgelegde materiaal op dat moment te betwisten. Het is dan ook van belang
dat de verdediging over de daarvoor benodigde middelen beschikt; dat heeft
te maken met de vergoeding van de kosten voor het tegenonderzoek.Als de verdediging zelf opdracht geeft voor een tegenonderzoek, dus los
van het verzoek via de officier van justitie of de rechter-commissaris, dan
loopt zij het risico dat zij zelf dat tegenonderzoek moet betalen als de rechter-commissaris
of de rechter achteraf oordeelt dat het onderzoek niet in het belang van de
zaak is. Een dergelijk risico loopt het Openbaar Ministerie niet, dus ook
in dit geval zijn de wapens niet helemaal gelijk. De PvdA-fractie wil de verdediging
echter ook weer geen vrijbrief geven waarmee zij bij voorbaat al het onderzoek
kan laten verrichten dat zij zelf nodig acht. Mijn fractie kiest in dat geval
liever voor toetsing via de officier van justitie of de rechter-commissaris.
Als de verdediging die weg niet wil begaan, dan loopt zij het
risico dat de kosten niet worden vergoed.De fractie van de PvdA vraagt zich wel af op welke wijze de gesubsidieerde
rechtsbijstand in dit kader is geregeld. Wordt het zoeken naar en spreken
met deskundigen of het zelfstandig onderzoeken van gegevens vergoed op basis
van de nieuwe Leidraad voor bewerkelijke zaken? De Kamer spreekt binnenkort
over de leidraad, maar deze vraag lijkt nu al van belang. Al met al krijgt
het wetsvoorstel de instemming van mijn fractie, omdat het een evenwichtigere
positie mogelijk maakt tussen het openbaar ministerie en de verdediging.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik stel nog een vraag over de vergoeding van de kosten voor tegenonderzoek
of aanvullend onderzoek. Ik had eerst dezelfde vraag als u, maar na nadere
bestudering concludeer ik dat het onderzoek automatisch wordt meegenomen en
vergoed als de rechter-commissaris of de officier van justitie heeft geoordeeld
dat het onderzoek inderdaad noodzakelijk en wenselijk is. Pas als het verzoek
is afgewezen, kan de verdediging overgaan tot een eigen onderzoek. Zij loopt
in dat geval inderdaad het risico dat het achteraf niet vergoed wordt. Ik
kan mij daarbij wel iets voorstellen, maar het is dan wel van cruciaal belang
dat de criteria waarop afwijzingen of toewijzingen gebaseerd zijn voor de
verdediging helder zijn. Begrijpt u wat ik bedoel?De heer Heerts (PvdA):Ja, en daar ben ik het ook helemaal mee eens.Mevrouw Azough (GroenLinks):U vindt in zekere zin dat die kosten niet te allen tijde moeten worden
vergoed, maar eigenlijk lijkt uw vraag daarop aan te sluiten.De heer Heerts (PvdA):Er kan op een bepaald moment een verschil van mening ontstaan als de verdediging
het niet eens is met de beslissing van de officier van justitie of de rechter-commissaris.
Ik heb daarom gevraagd of het in dat geval meetelt voor de gesubsidieerde
rechtsbijstand.De heer De Wit (SP):Hebt u al naar het amendement gekeken dat ik heb ingediend over de positie
van de rechter en de deskundige?De heer Heerts (PvdA):Ja, en ik heb ook gezegd dat ik het oordeel van de minister op dat punt
afwacht. Ik sluit mij aan bij de andere woordvoerders die zeggen dat het antwoord
van de minister van groot belang is voor het wel of niet steunen van uw amendement.De heer De Roon (PVV):Ik heb uw opmerking over deskundigen uit het buitenland laten bezinken,
maar ik weet niet zeker of ik begrijp wat u betoogt. Als de verdediging in
een strafzaak graag een deskundige uit Nieuw-Zeeland wil inzetten, vindt u
dan dat dat zonder meer moet kunnen, ook als er in Nederland goede deskundigen
te vinden zijn? Spelen de kosten in uw overwegingen dan een rol of niet?De heer Heerts (PvdA):Als de deskundigheid ook in Nederland aanwezig is, dan is het overvliegen
vanuit een ander deel van de wereld niet opportuun.De heer De Roon (PVV):In dat geval kan de rechter of officier van Justitie dus weigeren om die
deskundigheid toe te staan?De heer Heerts (PvdA):Redelijkheid en billijkheid moeten op dat punt voorop staan.Mevrouw Van Toorenburg (CDA):Voorzitter. De CDA-fractie complimenteert de minister van Justitie met
het onderhavige wetsvoorstel, daar het blijkens het verslag en de inbreng
vanavond in de Kamer mag rekenen op brede steun. Graag spreken wij nogmaals
uit, hier plenair, dat wij het doel van het onderhavige wetsvoorstel van harte
onderschrijven. Het is een wezenlijke verbetering van de huidige, toch te
magere regeling inzake de deskundigen. Wij zijn van oordeel dat met de voorgestelde
regeling een beter evenwicht is bereikt. Een beter evenwicht tussen aan de
ene kant de toepassing van dwangmiddelen en de uitoefening van bevoegdheden
door het OM en aan de andere kant de mogelijkheden van de verdediging om wezenlijke
invloed en daarmee controle uit te oefenen op de onderzoekshandelingen en
het vergaren van onderzoeksresultaten in het vooronderzoek. Met het hervonden
evenwicht zijn uiteindelijk alle belangen gediend, van het onderzoek, de materiële
waarheidsvinding, een eerlijke procesvoering en berechting binnen een redelijke
termijn.Niet alleen complimenten zijn op hun plaats, maar ook een dankzegging
voor de concept-AMvB inzake de kwaliteitseisen gesteld aan deskundigen in
strafzaken. Veel van de vragen vanuit de Kamer bij het verslag hadden betrekking
op de concrete uitwerking, organisatie en uitvoering van het wetsvoorstel.
Daarover kunnen wij vandaag daarom eveneens van gedachten wisselen, wat een
goede zaak is. Ik zal daarmee beginnen.De CDA-fractie begrijpt dat met betrekking tot de kwaliteitseisen die
in een AMvB worden opgenomen, zal worden volstaan met algemeen geformuleerde
eisen die voor alle in het register opgenomen deskundigen gelden. Het komt
ons logisch voor dat daarnaast voor het beoordelen van de kwaliteit van die
deskundigen voor het overgrote deel aansluiting zal worden gezocht bij eisen
die voor de verschillende deskundigen zijn geformuleerd en die weergeven wat
binnen hun discipline of beroepsgroep de algemeen erkende maatstaven zijn.
Dat zal al moeilijk genoeg worden. Wij missen echter toch nog iets. Ik verwijs
graag naar het huidige register. Alvorens een deskundige in dat register kan
worden opgenomen, zal hij of zij via een cursus een soort basiskennis moeten
krijgen van het strafprocesrecht. De betrokken deskundigen hebben daar zelf
om verzocht; deze constructie is bottom-up ontstaan. De strafrechtpleging
is immers een behoorlijk bijzondere tak van sport. Het komt ons verstandig
voor dat deskundigen behalve zicht op hun eigen terrein ook enige notie hebben
van het strafproces waarbinnen zij hun rol vervullen. Het luistert zo nauw.
Hoe kijk de minister hiernaar? Zou het niet verstandig zijn om hierover iets
op te nemen in de AMvB? Voor de goede orde, wij bedoelen geen opleidingstraject
met een groot examen aan het eind. Het gaat erom dat deskundigen wat meer
zicht krijgen op het strafproces.Hoe verstandig het ook is om de eisen aan te scherpen die worden gesteld
aan de betrouwbaarheid en bekwaamheid van deskundigen, en om een deskundigen register op te zetten – het moet vandaag worden gezegd –
het is ook iets wat tot enige onrust aanleiding mag geven. Natuurlijk is het
zo veel beter, zo veel professioneler dan het snuffelen in een kaartenbakje
op het bureau, wat nu vaak gebeurt. Met een gedegen register lopen wij echter
ook het risico dat onder tijds- en werkdruk de deskundige meer nog dan thans
op zijn woord, op zijn deskundigheid wordt geloofd; omdat hij het stempel "oké"
heeft gekregen. De minister kent vast die Duyvisreclame nog wel: de nootjes
zijn gekeurd en worden dus zonder meer verorberd, goed is goed. Het deskundigenregister
kan zo zelf goeroes creëren, die nauwelijks nog kritisch tegemoet worden
getreden. En dat in een tijd dat tunnelvisies, mede gebaseerd op overtuigende
deskundigen, soms de oorzaak lijken van rechterlijke dwalingen. Een verontrustende
ontwikkeling, omdat daardoor uiteindelijk er iets valt te zeggen over het
vertrouwen in onze rechtsstaat. Kortom: hoe zorgt de minister ervoor dat hij
zicht houdt op het vervolg, op hoe het uiteindelijk allemaal uitpakt? Hoe
zorgen wij ervoor dat wat een verbetering lijkt – het is echt beter
dan een kaartenbak – dat ook daadwerkelijk is? Komt er misschien te
zijner tijd een evaluatie, zodat er zicht komt op bedoelde en onbedoelde effecten
van een register? Dat lijkt ons van eminent belang.De heer De Wit (SP):Is de oplossing voor de vraag van mevrouw Van Toorenburg niet het amendement
dat ik heb voorgesteld? Wij moeten de deskundigen niet geloven op hun blauwe
ogen en hun staat van dienst. Het amendement regelt een soort ondervraging
of onderzoek door de rechter.Mevrouw Van Toorenburg (CDA):Daarin onderschrijf ik de stellingname van de VVD-fractie, namelijk dat
die toets al wordt gedaan. Uit de tijd dat ik advocaat was, weet ik bovendien
nog dat ook de verdediging kritische vragen kan stellen als een deskundige
wordt voorgesteld en aan de rechter een extra bewijsmotivering kan verzoeken.
Ik zie dat dus reeds in het strafproces gewaarborgd. Wij zullen met een open
oor luisteren naar wat de minister hierover zegt. Op zich is dit niet iets
wat nu tekortschiet in de regeling of in de huidige rechtspraktijk.Van inschrijving en doorhaling in het register wordt melding gemaakt in
de Staatscourant, zo lezen wij in de concept-AMvB. Is dat echt noodzakelijk,
temeer nog daar opname in het register niet noodzakelijk is voor bepaalde
deskundigheden, zoals de uitzonderlijke expertises? Deze niet geregistreerde
deskundigen kunnen wel gewoon in een strafproces optreden. Waarom dan die
vermelding in de Staatscourant? Dat doen wij bij de mediators toch ook niet?
Het komt een beetje over alsof een soort automatische piloot is aangezet:
een register, dus Staatscourant.In het wetsvoorstel zijn de rechten en plichten van een deskundige goed
neergelegd. Wij hadden aanvankelijk opmerkingen over de beëdiging. Welke
eed moet wanneer worden afgenomen? Daaraan is de minister in zijn nota van
wijziging tegemoet gekomen. De betreffende bepalingen zijn met elkaar in overeenstemming
gebracht. Ik dank hem daarvoor.Ten aanzien van deskundigenonderzoek op verzoek van de verdediging, kan
de CDA-fractie zich goed vinden in de ruimte die de verdediging in het wetsvoorstel
wordt geboden. Deze is vanzelfsprekend niet onbegrensd. Een uitbreiding van
de mogelijkheden die de verdediging ten dienste stonden om invloed uit te
oefenen, lag wel in de rede. De verdediging blijft zich natuurlijk in een
enigszins afhankelijke positie bevinden, maar in het wetsvoorstel zijn de
rechten beter gewaarborgd. Ik dank de minister voor de extra uitvoerige toelichtingen
die hij hieromtrent in de nota naar aanleiding van het verslag heeft gegeven.
Deze zijn zeer verhelderend.De CDA-fractie maakt van de gelegenheid gebruik om nogmaals aandacht te
vragen voor het forensisch onderzoek en de nog altijd bijzondere positie van
het NFI. Het NFI heeft, zo staat in de nota naar aanleiding van het verslag,
formeel geen monopoliepositie omdat de aanvragers niet verplicht zijn om gebruik
te maken van de diensten van het NFI. Dat is strikt genomen juist, maar de
minister zal het toch met ons eens zijn dat dit toch een wat theoretische
benadering is. In de wet is geregeld dat voor DNA-onderzoek gebruik dient
te worden gemaakt van een geaccrediteerd laboratorium. Dat is vanzelfsprekend,
want de kwaliteit staat voorop. De ervaring heeft echter geleerd dat zo'n
laboratorium niet zomaar even kan worden opgezet. Dat kost tijd en heel veel
geld. Het is ook maar een enkeling gelukt, daar het budget nog altijd grotendeels
aan het NFI wordt toebedeeld.Als het zo moeilijk is om een speler van importantie te worden op deze
markt, hoe gaan wij dan bewerkstelligen dat meer onderzoekscapaciteit beschikbaar
komt en ook de prijs in toom wordt gehouden? Wij zijn ons bewust van de ontwikkelingen
in dezen die het kabinet heeft ingezet dan wel heeft voortgezet. Dat is prima.
Toen ik echter afgelopen vrijdag een kopje koffie dronk met een rechercheur
en hoorde dat hij in een ingewikkelde verkrachtingszaak één
DNA-monster mocht inzenden, schrok ik toch. Ik was er al eerder mee geconfronteerd
toen ik de cursus Politie voor Burgers volgde. Toen kon ik het al nauwelijks
geloven. Ook verbaasde het mij toen al dat wachttijden vaak zo lang zijn.
Daar komt nog bij dat Nederland met enige regelmaat monsters naar Engeland
stuurt voor onderzoek omdat hier geen ruimte is. Wat dat allemaal kost ...Gelet op de wachttijd van het NFI en het feit dat de politie maar een
beperkt aantal DNA-sporen, bijvoorbeeld, voor onderzoek mag inzetten, lijkt
het de CDA-fractie dat er alles aan gelegen moet zijn om de capaciteit uit
te breiden zonder aan kwaliteit in te boeten. Tegelijkertijd moeten door concurrentie
de kosten worden gedrukt. Zelfs het NFI, dat ook niet kan heksen, heeft aangegeven
het een goede zaak te vinden als er meer spelers op de markt zouden zijn.
Het NFI vindt het vanuit zijn deskundigheid en integriteit ook niets dat vraag
en aanbod niet in overeenstemming zijn.Ik verwijs hierbij naar een samenwerkingsverband tussen de Universiteit
Maastricht en DSM. Dat is een veelbelovend initiatief van zeer vooraanstaande
deskundige personen. Zij hebben de drive om een kwalitatief hoogwaardig, vanzelfsprekend
geaccrediteerd, onderzoeksinstituut op te zetten. Zij willen daarmee niet
alleen een bijdrage leveren aan de totale capaciteitsuitbreiding, maar ook
ruimte bieden voor kwantitatief en kwalitatief deugdelijk tegenonderzoek.
Zij willen zich bijvoorbeeld ook toeleggen op andere onderzoeksmethoden van
het DNA dan thans worden uitgevoerd en zijn daarin innovatief. Ook willen
zij op gedragswetenschappelijk terrein een bijdrage leveren. Hoe kijkt de
minister hiernaar? Wil hij initiatieven als deze ondersteunen
om die echt een eerlijke kans te geven? Wat is de zienswijze van de minister
in dezen en hoe ziet hij het in meer algemene zin voor zich dat misschien
meerdere laboratoria beschikbaar komen, en er dus meer op kwalitatief hoogstaande
wijze kan worden getest? Kan de minister van Justitie in dit verband kort
ingaan op de discussie over de vraag wie in zijn ogen het onderzoeksbudget
uiteindelijk zou moeten ontvangen: het NFI, de politie, die uiteindelijk de
opdrachtgever is, dan wel beide volgens een redelijke verdeelsleutel? Wij
horen het graag.Ik plaats nog een enkele opmerking over de financiële consequenties
van het voorliggende wetsvoorstel. Het lijkt een sinecure, maar wij hechten
hieraan, gewoon uit een oogpunt van zorgvuldig financieel beleid. In de memorie
van toelichting staat dat de invoering van dit wetsvoorstel naar schatting
zal leiden tot een percentuele toename van de gerechtskosten met maximaal
33%. Deze schatting komt ons behoorlijk hoog voor, zoals wij in een
eerdere fase al aangaven. Nu begrijpen wij uit de nota naar aanleiding van
het verslag dat het niet gaat om een toename van de gerechtskosten met 33%,
maar om een toename van de kosten van de deskundigen. Over 2005 bedroegen
deze 11 mln. Deze kosten zouden met 33% toenemen. Dat is nogal een
verschil. Wij willen graag weten waarover wij vandaag praten. Het is verwarrend
omdat in de memorie van toelichting in dit verband ook wordt gesproken over
de financiële gevolgen door de stijging van de werklast van het Openbaar
Ministerie en de zittende magistratuur.Tot besluit: na een lange aanlooptijd hebben wij afgelopen winter in de
Kamer gedebatteerd over de versterking van de positie van het slachtoffer.
De lente stappen wij nu in met een wetsvoorstel over de positie van de deskundige.
Mijn fractie hoopt dat wij het tempo erin kunnen houden, zodat wij de totale
herzieningsoperatie van ons strafrecht binnen redelijke termijn, om maar eens
een strafrechtelijk criterium te gebruiken, kunnen afronden.De voorzitter:Als de beantwoording in eerste termijn verder doorloopt dan tot 22.30
uur, zal ik de leden straks voorstellen om de tweede termijn naar volgende
week te verschuiven, omdat ik de vergadering om 23.00 uur wil sluiten. Ik
verzoek u hiermee niet om zich te beperken, maar het lijkt mij goed om alvast
aan te kondigen dat wij met elkaar op deze wijze zullen procederen.Minister Hirsch Ballin:Voorzitter. Ik dank degenen die het woord hebben gevoerd voor de zeer
positieve ontvangst die dit wetsvoorstel ten deel is gevallen. Ik zal graag
ingaan op de gestelde vragen en op de suggesties voor verdere verbetering
van de regeling, respectievelijk de toepassing daarvan, deels naar aanleiding
van het in consultatie gebrachte ontwerp van een algemene maatregel van bestuur.
Ik dank de woordvoerders ook voor hun reacties op de tweede nota van wijziging,
waarbij nog enige verbeteringen in het wetsvoorstel zijn neergelegd.De heer De Wit is ingegaan op de rol van de deskundige, die inderdaad
ondersteunend is aan de waarheidsvinding. Daarmee heeft hij een punt aangesneden
dat kenmerkend is voor de opzet die in het wetsvoorstel is gekozen: geen partijdeskundigen,
maar een rol van deskundigen die ondersteunend is aan de waarheidsvinding.
Daarmee past het wetsvoorstel, zoals van verschillende kanten is opgemerkt,
ook in het proces van verbetering van de kwaliteit van de strafvervolging
en de berechting in strafzaken. Hoewel het niet formeel een onderdeel van
het programma van versterking vormt, is het een extra respons op de problemen
die enige jaren geleden zichtbaar zijn geworden.Ik onderschrijf dus de opvatting van de heer De Wit dat er geen plaats
is voor deskundigen die hun rapportage in dienst stellen van de wensen van
hun opdrachtgever. Wij willen geen ontwikkeling in de richting van partijdeskundigen.
Het wetsvoorstel wijst inderdaad niet in die richting.De heer De Wit heeft gevraagd hoe in de concept-AMvB artikel 15 sub b
bedoeld is. Bedoeld is inderdaad dat de aanvraag wordt afgewezen als niet
alle stukken zijn overgelegd. Ook wanneer een van de stukken ontbreekt, kan
de aanvraag worden afgewezen. Naar de letterlijke tekst zal nog worden gekeken.
Deze is tenslotte nog in de consultatiefase. Daarbij zullen wij ook laten
meewegen wat de heer De Wit onder de aandacht heeft gebracht. Dit kunnen wij
mooi doen op het moment dat de reacties op het concept zijn binnengekomen.De heer De Wit stelde dat rechters zich niet moeten verlaten op passages
uit de rapportage die door het OM of de verdediging worden voorgehouden. Rechters
zullen zich inderdaad altijd in de hele rapportage moeten verdiepen. Ook op
dat punt stem ik dus in met de strekking van de opmerking van de heer De Wit.
Er is overigens geen enkele aanwijzing dat het zou schorten aan dossierkennis
van de rechterlijke macht als het gaat om het goed werken met dit soort rapportages.
Voor zover nodig, spreken wij dit hier over en weer graag uit. De rechter
heeft een eigen verantwoordelijkheid voor de volledigheid en de omvang van
het onderzoek op de terechtzitting. Op deze gegevens moet hij de einduitspraak
baseren.De vraag over de onafhankelijke onderzoeksinstituten reikt wat verder.
De vraag hoe onafhankelijk zij zijn, kwam ook in andere betogen naar voren.
Ik bespreek de vraag naar aanleiding van wat de heer De Wit onder de aandacht
heeft gebracht. Voor de kwaliteit van door deskundigen uitgebrachte rapportages
is in de eerste plaats het oordeel van gelijkwaardige deskundigen met vergelijkbare
kennis en ervaring bepalend. Een belangrijke maatstaf daarvoor zijn de objectieve
kwaliteitseisen die in de algemene maatregel van bestuur worden opgenomen.
De omstandigheid dat de betrokken deskundige werkzaam is bij een onafhankelijk
onderzoeksinstituut kan een teken zijn van kwaliteit, maar is geen absolute
garantie. De omstandigheid dat een onafhankelijk instituut opdrachten van
politie en justitie uitvoert, is te onderscheiden van de vraag naar de kwaliteit
van de deskundige. Ik wil daarbij wel aantekenen dat dit feit in ieder geval
geen beletsel is om die rol goed te vervullen. Ik wijd nog een enkel woord
aan de positie van het NFI. Dit instituut is weliswaar een onderdeel van het
ministerie van Justitie, maar heeft tot taak de waarheidsvinding in strafzaken
te dienen door het verrichten van specialistisch en wetenschappelijk onderzoek
volgens algemeen erkende maatstaven. Het instituut is ook onderworpen aan
alle criteria die daarvoor gelden. Daardoor heeft het NFI gelukkig de positie
van een gerenommeerd en door vergelijkbare instituten gewaardeerd en gezaghebbend
onderzoeksinstituut. Dit betekent dat de verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie ten aanzien van het NFI betrekking heeft op het
faciliteren, het beheer en de kwaliteitszorg van het instituut. Hij beïnvloedt
de afzonderlijke onderzoeken echter niet. Daarvan is uiteraard geen sprake.
Alles is institutioneel erop ingericht om zo'n situatie te voorkomen. Ik geloof
ook niet dat daaraan redelijkerwijs twijfel kan bestaan.Het gaat erom dat het instituut op behoorlijke wijze kan functioneren
en dat daartoe voldoende middelen beschikbaar worden gesteld. Daarvoor zijn
internationale standaarden ontwikkeld en zijn nieuwe standaarden in voorbereiding.
Een belangrijk uitgangspunt voor het NFI is dat de deskundige in staat moet
worden gesteld inhoudelijk onafhankelijk en wetenschappelijk verantwoord tot
zijn onderzoeksresultaat te komen. Daarmee wordt bedoeld dat de onderzoeken
en onderzoeksresultaten van die deskundige van het NFI niet worden beïnvloed
of gestuurd door eventuele gewenste uitkomsten van opdrachtgevers. Aan het
NFI kan worden overgelaten om te onderscheiden welke medewerkers voor een
concreet onderzoek in stelling worden gebracht, welke medewerkers zich daarvoor
kwalificeren. Het zal dus voornamelijk gaan om personen die zich bezighouden
met het verzamelen van feitenmateriaal of met ondersteuning. Zij zullen zich
niet als deskundigen kwalificeren. Uiteraard zijn de mensen in de ondersteunende
functie belangrijk. Hun werk wordt buitengewoon gewaardeerd. Zij zijn echter
niet de deskundigen die bij de toepassing van deze regeling zullen worden
aangewezen. De deskundige die gebruikmaakt van de door deze personen vergaarde
resultaten, heeft dus ook de verantwoordelijkheid voor het gebruik van die
resultaten, voor het gebruik dus ook van de mensen die daarin ondersteunende
functies vervullen. De laborant die verschillende tests feitelijk heeft uitgevoerd,
hoeft niet als deskundige te worden geregistreerd. De toxicoloog die aan de
hand van de laboratoriumresultaten rapporteert, moet natuurlijk wel als deskundige
worden geregistreerd. Aan het NFI is ook het oordeel welke medewerkers zullen
worden voorgedragen als deskundigen en welke in aanmerking komen voor aanvullende
forensische opleidingen.Ik ga verder met de vraag naar de monopoliepositie van het NFI en de vraag
of daarnaast andere instituten een rol kunnen vervullen. Het NFI heeft in
ieder geval in wettelijke zin geen monopoliepositie. Aanvragers zijn niet
verplicht om gebruik te maken van de diensten van het NFI. In beginsel zijn
er dus geen belemmeringen om een forensisch laboratorium op te richten en
te laten accrediteren. Ik ben mij ervan bewust dat de markt in beweging is;
nieuwe instituten zijn in opkomst en bestaande instituten laten zich accrediteren.
Die ontwikkeling wordt gestimuleerd met de komst van het register en dat is
ook een ontwikkeling die ik graag ondersteun en toejuich.De heer De Wit (SP):Ik begin even bij dit laatste punt. Is het denkbaar dat er een moord is
gepleegd en dat de politie niet naar het NFI belt maar naar het instituut
van de heer X of professor Y?Minister Hirsch Ballin:Ja, dat zou kunnen. Wij moeten natuurlijk geen illusies koesteren dat
er heel snel heel veel expertise zal zijn die vergeleken kan worden met de
kwaliteiten van het NFI, maar die situatie kan zich inderdaad voordoen. Er
zijn ook situaties in het recente verleden geweest waarbij om capaciteitsredenen
een beroep moest worden gedaan op andere instituten, zoals dat ook bij DNA-tests
mogelijk is.De heer De Wit (SP):U zegt dat het in ieder geval om de deskundigheid op een bepaald terrein
gaat. Dat is vanzelfsprekend. In dat geval zou dus in de aanvangsfase van
een zaak al meteen een ander instituut dan het NFI kunnen worden ingeschakeld,
als dat de voorkeur heeft van bijvoorbeeld politie, recherche of de officier
van justitie.Minister Hirsch Ballin:Ja, dat is denkbaar. Uiteraard zou daarbij de vraag kunnen rijzen waarom
dan precies de voorkeur wordt gegeven aan een andere deskundige. Het adres
dat beschikbaar wordt gesteld door Justitie, in de faciliterende functie die
ik net omschreef, is het NFI. Het gaat ook om het soort deskundigheid dat
je niet op iedere straathoek aantreft, om het met een understatement te zeggen,
maar het is inderdaad denkbaar.De heer De Wit (SP):Ik heb nog een tweede vraag over het NFI. In de discussie over de Schiedammer
parkmoord hebben wij in de Kamer uitgebreid gesproken over het sturen door
het OM van informatie afkomstig van het NFI, waarbij een rapport, bepaalde
onderdelen daarvan of bepaalde conclusies werden weggehouden; in de zaak van
de Schiedammer parkmoord werd de informatie weggehouden van de rechter. Welke
waarborgen zijn er ondertussen getroffen dat dit zich in de toekomst niet
kan voordoen?Minister Hirsch Ballin:Om te beginnen voorziet de regeling in een procedure voor het vragen van
een deskundigenonderzoek; uw voorbeeld is daarop duidelijk van toepassing.
Het komt erop aan geen sturende vragen te stellen aan een deskundige die onderzoek
doet. Vandaar dus ook de procedure ten aanzien van de vraagstelling.Verder voorziet het wetsvoorstel precies in een tegenonderzoek; de recente
nota van wijziging heeft daaraan nog een extra uitwerking gegeven. Dat lijken
mij de twee belangrijkste waarborgen om die, door u terecht als ongewenst
omschreven situatie te vermijden.De heer De Wit (SP):Tot slot heb ik nog een derde vraag. Als je er dus van uitgaat dat instituten
als het NFI en andere gelijkwaardig zijn, mits het over hetzelfde onderwerp
gaat – ik praat niet over dingen die men niet weet – waarom is
het dan in het wetsvoorstel, als je eigenlijk spreekt van het loslaten van
het monopolie – zo noem ik het gemakshalve maar, want er is een breder
aanbod – nog steeds noodzakelijk dat de verdediging eerst toestemming
vraagt aan de officier van justitie om bijvoorbeeld het NFI in te mogen schakelen?Minister Hirsch Ballin:Daarvoor bestaan twee argumenten. Het eerste hebt u in feite zelf genoemd,
namelijk dat wij geen situatie willen creëren waarbij het deskundigenonderzoek
in de sfeer van partijen en partijdigheid wordt getrokken. Dat was uw eerste
vraag die ik heb beantwoord. Het andere argument is dat het uiteraard om schaarse
capaciteit gaat, die door de overheid is ingericht en die ook een zekere bescherming
moet genieten. Dat de mogelijkheid bestaat en gegeven is van
het vragen van een tegenonderzoek, te verrichten door alle onderzoekers-deskundigen
die voldoen aan de kwalificaties die in het wetsvoorstel en de AMvB zijn omschreven,
is echter precies de bedoeling van dit wetsvoorstel. Daarom dient dit wetsvoorstel
wel degelijk de gelijkwaardige positie van de partijen in het geding bij het
verstrekken van de opdracht voor deskundigenonderzoek. Dat gebeurt dan niet
met de modaliteit van de partijdeskundige, die bij andere rechtsstelsels wel
eens geldt, maar door ze allen de mogelijkheid te bieden van het inzetten
als deskundige. Die deskundigen staan dan niet naast elkaar met een gelijkwaardigheid
in de zin van een procedurele equality of arms. Het gaat hier namelijk niet
om een gelijkwaardigheid van equality of arms, om een equality of quality.Mevrouw Van Toorenburg (CDA):Met de beantwoording van de vragen van de heer De Wit wijst u er nogmaals
op dat de capaciteit schaars is. Met de laatste zinnen van uw betoog zei u
het bestaan van andere instituten toe te juichen en de inrichting ervan te
ondersteunen. Wij willen op dit punt graag een concretisering en weten wat
u daarmee bedoelt. Het lijkt er nu een beetje op dat wij naast het NFI tien,
vijftien gerenommeerde instituten hebben. Die zijn er echter niet. Wij hebben
een kleine afdeling in Leiden, wij hebben een beginnend instituut in Maastricht
en hier en daar is men nog met iets bezig, maar het NFI heeft eigenlijk geen
serieuze partner. Op dit punt willen wij toch graag een verduidelijking.Minister Hirsch Ballin:Ik herhaal de woorden: ik ondersteun dit. Ik bedoelde te zeggen: ik ondersteun
dat deze mogelijkheid geopend wordt. Daarover gaat ook een deel van de regeling
die hier is vervat: degenen die zich als deskundigen kwalificeren, kunnen
als deskundigen in het strafproces worden ingeschakeld. Dat is de strekking
van deze regeling. U hebt volkomen gelijk als u zegt dat daarmee niet is gezegd
dat er een groot concurrerend aanbod is van instituten die zich kunnen meten
met het NFI. Dat kunnen zij althans niet als het gaat om de breedte van het
type onderzoek dat door het NFI wordt verricht. Zou dat aanbod er wel zijn,
dan zou de vraag voor de hand liggen: waarom moet het ministerie van Justitie
tijd, geld en moeite besteden aan de inrichting van dit onderdeel van de organisatie?
Het ministerie van Justitie besteedt hier zoveel aandacht aan, omdat die capaciteit
er moet zijn, omdat de strafrechtspleging in Nederland moet kunnen rekenen
op een instituut met de "breedte" en het niveau van het NFI, dat
ook internationaal wordt gewaardeerd. Mevrouw Van Toorenburg noemt instituten
die zich op bepaalde terreinen in Nederland kwalificeren en daarop een rol
spelen. Het is goed dat die instituten er zijn. Ik heb ook absoluut niet de
indruk willen wekken dat de vragen maar op één manier moeten
kunnen worden geadresseerd, maar er moet wel ten minste één
gerenommeerd adres zijn. Daarnaast is er ruimte voor anderen die met bepaalde
specialismen beschikbaar zijn om als deskundige op te treden.Mevrouw Van Toorenburg (CDA):Niet voor niets is er niet voor gekozen om de namen van instituten in
het register op te nemen. Wij steunen dat. Ik twijfel er absoluut geen vijf
seconden aan dat de deskundigen die in Maastricht bezig zijn, individueel
morgen in het register zouden kunnen staan. Het gaat er echter om dat als
de krachten worden gebundeld en een serieus instituut als tegenhanger van
het NFI zou kunnen ontstaan, dat een behoorlijke kostbare aangelegenheid wordt.
Nu gaat al het geld naar het NFI. Verwacht de minister dat in de toekomst
een financiële verdeelsleutel nodig is? Wij willen graag weten wat in
dezen zijn zienswijze is.Minister Hirsch Ballin:Praten over een financiële verdeelsleutel lijkt mij niet de aangewezen
benadering. Er zijn al drie instituten. Ik ben mij er bovendien van bewust
dat de capaciteit van het NFI eindig is. Als bestaande of nieuwe instituten
zich laten accrediteren, zoals Verilabs in Leiden en IFS in Nunspeet, kunnen
die zeker een rol spelen. Het is niet verplicht om de aanvragen voor DNA-onderzoek
aan het NFI te richten. Die kunnen ook aan andere geaccrediteerde instituten
gericht worden. Daarnaast verdient de problematiek rondom de afstemming van
vraag en aanbod alle aandacht en die krijgt die ook van mijn kant. In overleg
met het Openbaar Ministerie, de politie, de rechtspraak en het NFI zelf bekijken
wij nu wat de beste manier is om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen en
hoe wij de leveringstijden kunnen verkorten. Dat punt werd ook aan de orde
gesteld: de duur van de behandeling van de aanvragen. Daarom reageerde ik
ook positief op de mogelijkheid dat andere aanbieders van onderzoek optreden.Ik ga terug naar de vraag van de heer De Wit over de samenstelling van
het college voor de gerechtelijke deskundigen. Het zijn nu drie deskundigen. "In
elk geval" staat in artikel 4, lid 2, onder e. Het kunnen er dus meer
zijn. Een voorstel daartoe kan komen van het college. Ik begrijp heel goed
de argumenten die de heer De Wit in zijn vraag impliceerde voor de door hem
genoemde andere deskundigen. Het is een minimum, maar de ruimte is aanwezig
in de voorgestelde regeling om verder te gaan.Ik kom bij het amendement over artikel 51i, vijfde lid, inzake de verplichting
voor de rechter om ter zitting na te gaan of de deskundige beschikt over de
specifieke deskundigheid voor het vervullen van de verstrekte opdracht. Als
de rechter dit op de terechtzitting nog moet nagaan, is het wel heel laat
in de procedure. De deskundige heeft dan meestal al gerapporteerd en zijn
geschiktheid is dan al door de rechter-commissaris of de officier van justitie
beoordeeld, terwijl aan de verdediging de kans is geboden om aanvullend onderzoek
of tegenonderzoek te verrichten. Bovendien heeft de rechter op de terechtzitting
niet de deskundigheid om stante pede aanvullende gegevens te verzamelen en
te verifiëren. Naar mijn overtuiging moet datgene wat de heer De Wit
wil bereiken met zijn amendement op stuk nr. 9 in een eerder stadium worden
gerealiseerd. Daarin is ook voorzien met de rol van de officier van justitie
en de rechter-commissaris. Wij moeten niet de terechtzitting belasten met
iets wat ter zitting moeilijk nog kan worden gedaan. Weliswaar onderschrijf
ik het doel van het amendement, te weten het verzekeren van de kwaliteit,
maar ik heb de overtuiging dat wij dat op een andere manier voldoende verankeren
in de wet en AMvB plus de rol die de rechter uiteraard heeft ten aanzien van
de zaak als geheel.De heer De Wit (SP):Ik vraag de minister zijn visie te geven op hetgeen door
de PvdA, het CDA en de VVD vanavond naar voren is gebracht, te weten dat het
in de praktijk al gebeurt. Ik heb het niet zo gauw kunnen nakijken, maar volgens
de heer Teeven vloeit het voort uit 299 Strafvordering en hoeft het dus eigenlijk
niet, want het is al zover. Daarop heb ik gezegd: als het dan zover is dat
het al gebeurt, dien je het juist vast te leggen nu wij het bij uitstek hebben
over de deskundigen in het strafproces.Minister Hirsch Ballin:Dat is al vastgelegd in artikel 299. Het is ook zo herzien dat duidelijk
is welke eisen daarbij gelden. De analogie met de beoordeling van de getuige
in combinatie met de specifieke regeling ten aanzien van de deskundige is
daarmee gegeven. Inderdaad, het is geregeld en het amendement levert er geen
bijdrage aan. Het schakelt echter wel een procedurele tussenstap in die niet
op het goede moment in het totaal van de procedure komt. Ik deel dan ook de
argumenten die op dit punt naar voren zijn gebracht door de andere sprekers
over dit onderwerp.De heer De Wit (SP):Ik weet dat het wel in andere landen gebeurt, bijvoorbeeld in Engeland.
Daar wordt heel expliciet door de rechter op de zitting, vooraleer wordt ingegaan
op het rapport of voordat een deskundige wordt gehoord, nog onderzocht hoe
het zit met de deskundigheid voor de desbetreffende onderzoeksvraag. In artikel
299 is het kennelijk nog niet zo geformuleerd dat het al praktijk is. Als
je hier de positie van de deskundige regelt rondom artikel 51 – ik heb
het daaraan gekoppeld – lijkt het mij voor de hand te liggen dat je
het daar vastlegt. Het gaat daar juist over de vraag op welk moment je de
deskundige inschakelt en hoe je zijn rapport moet beoordelen.Minister Hirsch Ballin:Ik vind dat de argumentatie van de heer De Wit een beetje heen en weer
gaat, niet in de zin van inconsistentie, maar wel omdat die enigszins hinkend
is op het punt van de benadering van de regeling die in het wetsvoorstel is
getroffen. Ik ben net op al die punten ingegaan die hij terecht onder de aandacht
heeft gebracht op het punt van de kwaliteitswaarborging die in het wetsvoorstel
is geregeld van de deskundigheid. Dat geldt straks voor de regeling van de
positie van de deskundige in het strafproces als geheel. Dat is de strekking
van het wetsvoorstel. Het is ook de manier waarop wij het in onze structuur
van het strafproces opnemen.In Engeland, in de common law, is de positie van de rechter ter zitting
en de hele inrichting van de zitting op een andere leest geschoeid. Daar speelt
de cross examination een belangrijke rol, niet alleen voor getuigen. De regeling
voor deskundigen is daaraan in hoge mate analoog. Dat betekent dat in veel
langere zittingen heel wat vragen aan de orde komen, die bij ons meer in de
voorbereiding van de terechtzitting aan de orde komen. De zitting is dan bij
ons vooral een laatste toetsing. Daarom hebben andere sprekers terecht gezegd
dat de inrichting van het strafprocesrecht voorziet in de behoefte. Natuurlijk
speelt het verhandelde ter terechtzitting ook een rol bij het eindoordeel
van de rechter. Het tot een apart onderwerp van het onderzoek ter zitting
maken is echter een implantaat uit een common law-benadering, die niet past
in de opzet van het wetsvoorstel. Ik ontraad de aanneming van het amendement
daarom.De heer De Wit (SP):Wat bedoelt de minister dan met de passage in de toelichting die ik ook
aan de heer Teeven heb voorgehouden? Hij formuleert daar eigenlijk expliciet
dat het de verantwoordelijkheid van de rechter is om te onderzoeken wat precies
de deskundigheid is. De weergave in de toelichting op het amendement heb ik
uit de toelichting van de minister gehaald. Ik werd daardoor in de veronderstelling
gebracht dat hij vindt dat de rechter daarin een taak heeft te vervullen.Minister Hirsch Ballin:Die heeft hij zeker. Dat volgt uit de hele opzet van de strafvordering.
Terecht werd verwezen naar artikel 299. Het volgt ook uit de regeling die
wij vanavond bespreken. De verantwoordelijkheid van de rechter heeft niet
de vorm van een apart onderzoek ter zitting of de deskundige beschikt over
de specifieke deskundigheid die nodig is voor de vervulling van de hem verstrekte
opdracht. Dat is een deel van de taak van de rechter, gerelateerd aan het
strafproces als geheel en niet specifiek aan de fase der zitting.De heer De Roon vroeg op welke wijze de niet geregistreerde deskundige
wordt getoetst. De rechter kan zich verlaten op algemene criteria. Staat de
deskundige als prominent deskundige op zijn vakterrein bekend? Publiceert
hij over het eigen vakgebied? Functioneert hij als docent bij een geaccrediteerde
instelling voor hoger onderwijs? Dat soort criteria kan worden gehanteerd.
Daarvoor geldt de verantwoordelijkheid waarover wij het zojuist hadden.De heer De Roon heeft gevraagd of de uitslag in artikel 150a ook toezending
van het rapport impliceert. Dat is het geval. Dat vloeit al voort uit de algemene
bepalingen betreffende de interne openbaarheid in het strafproces. De verdediging
heeft recht op kennisname van de processtukken voor de sluiting van het onderzoek.De heer De Roon heeft gevraagd of het wetsystematisch eigenlijk wel juist
is om de norm voor de kwaliteit van de niet geregistreerde deskundige in een
algemene maatregel van bestuur op te nemen. De rechtsgrondslag voor artikel
21 is gelegen in artikel 51, vierde lid, van het wetsvoorstel. Daarmee wordt
niet meer beoogd dan de rechter een zeker houvast te bieden. Het staat de
rechter vrij om deskundigheid op een andere wijze te beoordelen. De notie
die in artikel 21 is opgenomen, is overigens ook te vinden in de nota naar
aanleiding van het verslag. Er komt nog een consultatie over de AMvB en artikel
21.Mevrouw Azough vroeg of een goede regeling is getroffen voor de tijdigheid
van verzoeken om tegenonderzoek en aanvullend onderzoek. Met het wetsvoorstel
wordt de tijdige indiening van verzoeken om deskundigenonderzoek beoogd. Dat
doet niets af aan de verantwoordelijkheid van de onderzoeksrechter om redelijke
verzoeken van de verdediging te beoordelen en te toetsen aan het belang van
het onderzoek, de waarheidsvinding.Mevrouw Azough is ingegaan op de vraag hoe de waardering van het deskundig
onderzoek moet plaatsvinden. Dit raakt uiteraard de vraag die ik zojuist heb
gesproken. Wij zullen nog met de Raad voor de rechtspraak spreken over de
versterking van de kennis en de vaardigheden van de rechter op dit punt. De
Raad voor de rechtspraak weet natuurlijk ook dat het waarderen
van deskundigenonderzoek extra aandacht behoeft in het kader van training
en opleiding van rechters. Over het auditmodel in het boek Complex Cases heeft
de Stichting Studiecentrum Rechtspleging niet lang na het verschijnen van
het boek een studiebijeenkomst gehouden. De rechterlijke macht is zich hierin
dus goed aan het verdiepen. Natuurlijk, in geruchtmakende zaken bestaat de
behoefte aan een bevredigende verklaring voor ernstige incidenten. Hoe betreurenswaardig
die incidenten ook zijn, ze hebben wel in hoge mate stimulerend gewerkt op
het besef binnen de rechtspraak dat extra deskundigheid nodig is.Het Project motiveringsverbetering in strafvonnissen (PROMIS) zal in 2008
landelijk worden ingevoerd. Dat betekent dat de rechters streven naar een
duidelijke motivering van hun beslissingen. Met de PROMIS-methode kan de rechter
beter inzicht geven in de gedachtegang die tot zijn eindoordeel heeft geleid,
in het bijzonder op het punt van de bewezenverklaring en de straftoemeting.
Dit spitst zich toe op de onderwerpen die door de officier van justitie en
de verdediging aan de orde zijn gesteld op de terechtzitting, en daar punt
van discussie zijn geweest. In het vonnis wordt antwoord gegeven op onderbouwde
standpunten van het OM en de verdediging. Dat is de manier van werken die
met PROMIS wordt bevorderd. Als ter terechtzitting de waardering van een deskundigenrapport
ter discussie is gesteld, mag van de rechter worden verwacht dat hij daaraan
in het vonnis een overweging wijdt.Is er voldoende armslag voor de verdediging op het punt van deskundigenonderzoek
in het vooronderzoek? Het wetsvoorstel voorziet in verbetering van de positie
van de verdediging bij het vragen van een deskundigenonderzoek of een tegenonderzoek.
Als de officier van justitie ambtshalve of op verzoek van de verdachte een
deskundige benoemt, wordt de verdediging geïnformeerd over de verleende
opdracht. De verdachte kan voorts om aanvullend onderzoek vragen. Ook kan
hij vragen om aanwijzingen te geven omtrent het uit te voeren onderzoek. Zo
kan de verdediging ook een visie geven op de gewenste omvang en richting van
het onderzoek. Dit allemaal om uit eventueel dreigende tunnels te geraken.
Naar aanleiding van de uitslag van het onderzoek kan de verdediging ook vragen
om een opdracht tot het verrichten van tegenonderzoek. De bezwaren tegen het
weigeren van onderzoek kunnen naar voren worden gebracht bij de rechter-commissaris.
De voorgestelde regeling biedt de verdediging ook de gelegenheid om aan te
bevelen hoe dat onderzoek vorm krijgt. Verzoeken van de verdediging hoeven
niet in alle gevallen te worden toegewezen. De taak van de verdediging is
uiteraard om aannemelijk te maken dat daar behoefte aan is, dat het zinvol
en nodig is en kan bijdragen aan de waarheidsvinding. Het is ook denkbaar
dat de verdediging zelf de opdracht geeft tot tegenonderzoek. Volgens de bestaande
systematiek komen de kosten dan voor rekening van de verdediging. Vergoeding
blijft beperkt tot gevallen waarin de rechter of het OM opdracht heeft gegeven.
Er is geen algemeen onbelemmerd recht om te onderzoeken, te blijven onderzoeken,
te "tegenonderzoeken", "fishing expeditions" te doen,
enzovoorts, maar er is wel een goede regeling getroffen om het mogelijk te
maken in gevallen waarin er in het kader van het doel van het strafproces
een redelijke behoefte bestaat.De heer Teeven (VVD):Stel dat de verdediging kiest voor eigen onderzoek en dat dit leidt tot
onherroepelijke vrijspraak, althans tot geen veroordeling. Is er dan wel een
kostenvergoeding op grond van artikel 591a mogelijk? Nogmaals, de verdediging
heeft niet gekozen voor de weg om het via het OM of de rechter-commissaris
te doen.Minister Hirsch Ballin:Hierover zijn geen bepalingen opgenomen in artikel 591a. Op het ministerie
wordt bestudeerd of behoefte bestaat aan een nadere regeling van dit onderwerp.Mevrouw Azough (GroenLinks):Niet alleen de voortgang van het onderzoek dient centraal te staan, maar
ook de waarheidsvinding. Begrijp ik de woorden van de minister zo goed? Uit
de nota naar aanleiding van het verslag kreeg ik het gevoel dat de nadruk
vooral ligt op de voortgang van het onderzoek, zeker in latere fases van de
rechtszaak.Minister Hirsch Ballin:Welke onzekerheid bedoelt u?Mevrouw Azough (GroenLinks):In de nota naar aanleiding van het verslag lijkt u de nadruk te leggen
op het belang van de voortgang van de rechtszaak, in tegenstelling tot mogelijke
waarheidsvinding die met aanvullend onderzoek moet worden gewaarborgd.Minister Hirsch Ballin:Tegenonderzoek is gericht op een goed verloop van het onderzoek ter terechtzitting.
Ik bedoelde aan te geven dat er geen onbelemmerd en onbeperkt recht op tegenonderzoek
is, bijvoorbeeld geen fishing expeditions.Mevrouw Azough (GroenLinks):Het gaat niet alleen over de voortgang van het onderzoek. Dat moet dus
straks in jurisprudentie terugkomen.Minister Hirsch Ballin:Dat zijn inderdaad dingen die gaandeweg ontstaan. Zoals gezegd is het
doel van deze regeling om ook de positie van de verdediging met betrekking
tot deskundigenonderzoek te versterken en daarvoor een procedureel beoordelingskader
te creëren.De heer De Roon heeft gevraagd of de rechter ter toetsing van de niet-geregistreerde
deskundige advies moet kunnen vragen aan het college. Uitgangspunt is dat
de toetsing door het college vrijwillig is. Bij dat systeem past niet dat
de rechter met passeren van de deskundigen zelf het college benadert voor
een oordeel over diens deskundigheid. Wel kan de rechter de deskundige ten
aanzien van twijfels over zijn deskundigheid in overweging geven zich door
het college te laten toetsen.Mevrouw Azough heeft gewezen op het belang van transparante criteria van
toelating en afwijzing. Het college zal ernaar streven om de algemene kwaliteitscriteria
uit artikel 13, lid 2 nader per deskundigheidsgebied te specificeren, met
behulp van de desbetreffende beroepsgroepen. Dat zal in combinatie met de
openbaarheid ervan een verdere bijdrage leveren aan herkenbaarheid en helderheid.
Als het goed is, zullen de betrokkenen zich daarop instellen.Mevrouw Azough heeft gevraagd, hoe de kennis van de rechter kan worden
verbeterd en gewaarborgd. Ik ben daar in antwoord op eerdere vragen al op
ingegaan. Ik onderschrijf wat is gezegd over de wenselijkheid daarvan.
De niet-geregistreerde deskundigen zijn ook door de heer Teeven ter sprake
gebracht. Dat punt komt overeen met de vragen die ik zo-even al heb besproken.Ik kom toe aan de vragen van de heer Teeven over het nieuwe artikel 150c,
tweede lid. Het gaat om de bepaling dat de deskundige toegang moet krijgen
tot het onderzoeksmateriaal, waarbij de vraag is of de deskundige zelf mag
bepalen waar hij zijn onderzoek uitvoert en of het OM daarin een rol heeft.
Voor het tegenonderzoek geldt dat dit moet gebeuren onder de voorwaarde dat
het onderzoeksmateriaal zoveel mogelijk intact blijft en voldoet aan de bestaande
regels omtrent de bewaring van sporen en in beslag genomen voorwerpen. Het
is dus niet aan de tegendeskundige om te bepalen waar hij zijn onderzoek uitvoert.De heer Teeven heeft gevraagd of het juist is dat de deskundige een gedragscode
moet tekenen, alvorens hij geregistreerd kan worden. Ja. Verder heeft hij
gevraagd wat de sanctie is als de deskundige de gedragscode niet heeft ondertekend.
Als hij dat niet wil doen, komt hij ook niet in aanmerking voor opname in
het register. Hij kan alleen buiten het register om als deskundige optreden.
De kans dat een deskundige uitsluitend vanwege niet-ondertekenen van de code
moet worden uitgesloten van registratie, lijkt mij heel erg klein.De heer Heerts heeft gevraagd of een tegenonderzoek ook aan een buitenlandse
deskundige kan worden opgedragen. Ja, het is denkbaar dat het in het belang
van de waarheidsvinding is dat een buitenlandse deskundige daartoe opdracht
kan krijgen. De kwaliteitseisen uit het wetsvoorstel gelden uiteraard ook
in dat geval. Hij heeft verder gevraagd, hoe wij kunnen bevorderen dat het
register goed gevuld raakt. Indien er geen beroepsgroep met een bepaalde deskundigheid
aanwezig is, is er een taak weggelegd voor het college, dat ook als taak heeft
te komen tot specifieke kwaliteitseisen. Daartoe kan het college inhoudelijk
deskundigen binnen een specifiek deskundigheidsgebied bij elkaar brengen om
gezamenlijk te komen tot het opstellen van dergelijke specifieke kwaliteitseisen.De heer Heerts heeft ook opgemerkt dat een deel van de ervaringsdeskundigen
beschikt over kennis die niet zonder meer voor objectivering en toetsing geschikt
is, maar die voor de opsporing onmiskenbaar van betekenis kan zijn. Dat is
inderdaad denkbaar. Er zijn ook deskundigen die nooit geregistreerd zullen
worden omdat hun beroepsgroep te klein is of omdat zij slechts incidenteel
of sporadisch op verzoek van justitie en politie informatie verstrekken of
onderzoek verrichten. Die intermediaire rol zal in de toekomst nodig blijven
omdat niet voorzien is dat het landelijk deskundigenregister deze bemiddelende
taak op zich zal kunnen nemen. Daardoor blijft de landelijke deskundigenmakelaardij
van belang. Goed denkbaar is dat een deel van de reeds door de LDM erkende
specialisten kan worden opgenomen in het landelijk register. In dat geval
houdt de LDM haar taak om vooral deskundigheid ten behoeve van de politiediensten
te verlenen, terwijl het ook denkbaar is dat naast de politie ook het OM of
de Rechtspraak een beroep op de LDM doet. De LDM houdt ook haar taak om vooral
ten behoeve van de politie diensten te verrichten en dus ook ten aanzien van
die zeldzame specialismen. Ik acht het helemaal niet bezwaarlijk dat er in
die zin naast het deskundigenregister nog een andere plek is waar men in de
specifieke situaties waar ik net op duidde te rade kan gaan over de vraag
wie op een verstandige manier kan worden ingeschakeld.De deskundigheid van de rechters is ook ter sprake gebracht door mevrouw
Van Toorenburg. Zij wil weten of het verstandig is om in de AMvB als vereiste
te stellen dat de deskundige een basiscursus strafprocesrecht heeft gevolgd.
Ik heb de neiging om vanuit mijn vroegere professie deze vraag bevestigend
te beantwoorden. Het is heel goed als mensen een cursus strafprocesrecht volgen.
Toch is het de vraag of het ook een formele plaats moet krijgen in deze regeling.
Het gaat erom dat mensen voldoende overweg kunnen met de juridische aspecten,
met behoud van ieders deskundigheid. Wij moeten mensen gunnen dat zij zeer
deskundig zijn in DNA-onderzoek of in onderzoek van elektronische gegevensverwerking,
of in dactyloscopische moeilijkheden zonder dat zij zich qua juridische deskundigheid
kunnen meten met degenen die daarvoor hebben doorgeleerd. Je mag wel verwachten
dat zij voldoende begrijpen hoe het strafproces in elkaar zit. Daarom is er
bewust voorzien in ruimte om ook deskundigen die langs een andere weg hun
bekendheid met het functioneren van het strafproces hebben opgedaan, in aanmerking
te laten komen voor registratie. Zo wordt de toegang tot het register niet
op voorhand te veel beperkt. Het college zal concrete maatstaven moeten ontwikkelen
aan de hand waarvan dit vereiste wordt getoetst.Desalniettemin acht ik het ook van groot belang dat deskundigen zich vaker,
meer en scherper bewust zijn van de juridische betekenis die aan hun uitspraken
kan, en onder omstandigheden zal, worden gehecht. Een van de problemen bij
waardering van deskundigenonderzoek is immers als het ware spiegelbeeldig
aan de opleidingseisen die ten aanzien van de rechters gesteld moeten worden.
Rechters moeten weten hoe zij met deskundigen kunnen omgaan, deskundigen moeten
echter begrijpen wat hun deskundigenbericht kan betekenen in de strafrechtspleging.Mevrouw Van Toorenburg (CDA):Aanvankelijk hadden de huidige gerechtelijke deskundigen die zich al verenigd
hebben en een register hebben opgesteld, dezelfde mening als de minister nu
uitspreekt en die ik ook heb. Uiteindelijk bleek echter dat het toch verstandig
is om daarin iets extra's te doen omdat men zo onthand is. Het zou kunnen
zijn dat de deskundigheid dan wat wordt ondermijnd door de onwennigheid in
het proces. De minister kijkt nog naar de AMvB. Ik nodig hem uit om specifiek
te kijken naar het bestaande register en de vraag te overwegen waarom daarbij
bottom up, dus door de deskundigen zelf, is gekozen voor die expertise in
het strafproces.Minister Hirsch Ballin:Ik volg graag de suggestie van mevrouw Van Toorenburg. Het past ook bij
de consultatie om dat te doen. Het antwoord op haar vraag is dus bevestigend.Verder is gevraagd of er nog een evaluatie komt en of er in dezen nog
een taak is van de commissie Evaluatie afgedane strafzaken, bijvoorbeeld als
tijdelijke waakhond op dit terrein. Het register beoogt een bijdrage te leveren
aan de kwaliteit van de rechtspraak in algemene zin. Vanuit het register is
niet voorzien in de bemoeienis met de beslissing van de rechter in individuele
strafzaken waarin een deskundige is opgetreden. Een evaluatie van de werking
van het register zal er dus ook geen licht op doen schijnen.
Vanuit mijn verantwoordelijkheid voor het functioneren van het rechtsbestel
zal ik natuurlijk wel de ontwikkelingen rondom de toepassing, totstandkoming
en werking van het register nauwgezet volgen. Mocht dat onverhoopt niet toereikend
zijn, dan zullen daarop maatregelen volgen.Dan de vraag waarom de inschrijving in de Staatscourant wordt gepubliceerd.
Het antwoord daarop is eigenlijk vrij simpel, namelijk omdat dit het medium
is voor openbaarheid van dit soort zaken waarvan eenieder kennis moet kunnen
nemen. Ook voor de Staatscourant geldt dat de bevraagbaarheid langs elektronische
weg in toenemende mate een rol zal gaan spelen. Dat is overigens een meer
algemene kwestie waarmee de staatssecretaris van BZK zich bezighoudt.De kosten die op grond van de Wet tarieven in strafzaken worden gemaakt
voor de inzet van deskundigen, kunnen worden geboekt onder de post gerechtskosten
in strafzaken. Onder die post worden ook andere kosten geboekt, zoals tolk-
en vertaalkosten. Kosten voor de inzet van deskundigen zijn dus niet de enige
kosten waaruit de post gerechtskosten in strafzaken bestaat. Bij het opstellen
van het wetsvoorstel is wat betreft de financiële gevolgen voorshands
uitgegaan van een stijging van de kosten voor de inzet van deskundigen met
33% ten opzichte van de gerealiseerde uitgaven voor de inzet van deskundigen
in de afgelopen jaren. In de nota naar aanleiding van het verslag hebben wij
dat vertaald in een meerjarenraming die oploopt tot 10,5 mln. waarbij wordt
onderscheiden 8,5 mln. voor de stijging van de gerechtskosten, onder meer
door de inzet van deskundigen, en 2 mln. voor apparaatskosten door de werklastverdeling
voor het Openbaar Ministerie en de Rechtspraak en voor de beheersorganisatie
van het in te stellen register. Dat raakt ook de kwestie die zo-even werd
opgeworpen over de mogelijke toepassing van artikel 591a. Daar hebben wij
niet een aparte kostenpost voor opgenomen indien op grond van die bepaling
een vergoeding zal plaatsvinden. Dat zullen vrij uitzonderlijke gevallen zijn.
Dus dat lijkt mij niet aanleiding te geven tot een apart onderdeel van de
raming.Mevrouw Van Toorenburg heeft gevraagd naar de voortgang bij de herziening
van het Wetboek van Strafvordering. Ik heb de Kamer daarover bij brief reeds
geïnformeerd. Uit de bespreking daarvan leid ik af dat het daarin vervatte
tijdschema de instemming van deze Kamer heeft. Ik hoop verder dat het wetsvoorstel
over het slachtoffer voor de zomer door de Eerste Kamer kan worden afgerond,
evenals het wetsvoorstel dat wij hier nu bespreken.De heer De Wit (SP):Ik kom nog even terug op het NFI en aanverwante instituten. In mijn bijdrage
heb ik verwezen naar de Nederlandse Orde van Advocaten, die in haar advies
op knelpunten wijst. Ziet de minister die knelpunten? Ik wil ze nog wel even
voorhouden. Bijvoorbeeld: instituten mogen, als zij al deskundigheid bezitten
op een bepaald terrein, niet zomaar op de plaats delict komen en sporen veiligstellen;
dat is een moeilijke situatie. Daarnaast heeft niet iedereen toegang tot de
dossiers. Erkent de minister de knelpunten uitgaande van een gelijkwaardige
positie? Is hij anders bereid hierover zijn licht te laten schijnen en de
Kamer in een later stadium nader te informeren?Minister Hirsch Ballin:Het lijkt mij niet echt nodig om daarvoor nog eens een apart onderdeel
op te bouwen. Het punt van het bepalen waar de deskundigen hun onderzoek dienen
uit te voeren, is opgebracht door de heer Teeven; daarop heb ik geantwoord.
Voor de toegang tot de dossiers gelden de algemene regels voor de interne
openbaarheid van het strafproces. De hele strekking van de regeling is een
versterking van de positie van de verdediging, naast de versterking van de
waarborgen rondom het deskundigenonderzoek in het algemeen.Het is natuurlijk denkbaar dat er in de AMvB inzake de kwaliteitseisen
aan deskundigen nog bepaalde onderdelen aan de orde komen die in het licht
van de ontvangen reacties, ook op de AMvB en eventueel ook naar aanleiding
van opmerkingen vanuit de NOVA, aan de orde kunnen komen. Het gaat daarin
ten slotte ook om de kwaliteitseisen aan deskundigen in strafzaken. Door de
combinatie van kwaliteitseisen en de in het strafproces goed verankerde rol
van de advocatuur bij het vragen van deskundig onderzoek, en de mogelijkheid
om tegendeskundigen op te roepen, bestaat er geen behoefte om de discussie
te heropenen over hetgeen de heer De Wit nu naar voren brengt. Dat is dacht
ik ook de strekking van de behandeling van het wetsvoorstel.De heer De Wit (SP):Er moet in ieder geval duidelijkheid komen in de richting van de Orde
van Advocaten en in de Kamer stel ik er prijs op. Er zijn een aantal knelpunten
en er is behoefte aan duidelijkheid. Daarom is gevraagd om een onderzoek.
Er moet in ieder geval een antwoord komen op de vragen die in het advies naar
voren komen. Deels hebt u die vanavond beantwoord, maar ik denk dat de Orde
het op prijs stelt, en ik ook, om te horen waar die afweging zit van die gelijkwaardige
positie. Zijn er nu knelpunten en hoe realiseren wij een volwaardige positie
van al deze instituten, althans mensen die zich op dit terrein bezighouden
met hetzelfde onderwerp?Minister Hirsch Ballin:Ik ben uitgebreid ingegaan op het punt van de instituten naar aanleiding
van een eerdere vraag van u. Volledige equality of arms, voor zover de Orde
die nastreeft, past niet in de structuur van ons strafproces. Ik heb al eerder
een vergelijking gemaakt met het Engelse strafproces, dat op een andere leest
is geschoeid. Nederland heeft een gematigd inquisitoire procedure met veel
waarborgen; de waarborgen voor de verdediging worden door het wetsvoorstel
extra versterkt. Ik zie geen aanleiding om verder te gaan op de weg van het
Engelse model of een common law-model, zoals de Orde in de commentaren lijkt
voor te staan, hoewel het wellicht wat te sterk is om het op die manier samen
te vatten. De deskundigheid kan worden meegenomen in de reacties ten aanzien
van de AMvB.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Het woord is aan de heer Teeven.De heer Teeven (VVD):Voorzitter. Mijn fractie heeft er behoefte aan om de tweede termijn niet
nu maar op een later tijdstip te houden. Dat mag over een of twee weken, maar
in elk geval niet nu.De heer De Wit (SP):Het zou mij zeer welkom zijn, gelet op het door mij ingediende amendement
en de antwoorden van de minister, om de tweede termijn volgende
week te houden. Ik steun dus het verzoek van de heer Teeven.De heer De Roon (PVV):Ook ik steun het verzoek.Mevrouw Van Toorenburg (CDA):Voor de volledigheid: prima.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik heb er geen bezwaar tegen.De voorzitter:Akkoord, dan stel ik voor dat wij vanavond de behandeling van dit wetsvoorstel
niet vervolgen en bekijken wanneer er ruimte in de agenda is om de tweede
termijn te houden.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Ik dank de ondersteuning van vanavond, op dit toch nog wel weer late uur.
Ik dank uiteraard ook de minister.Sluiting 22.26 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20072008-5218-5235.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl