Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regeling van de subsidiëring van politieke partijen (Wet subsidiëring politieke partijen) (25704)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 6173-6186

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-07-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 91, pagina 6173-6186

25-06-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25704Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken (VII) voor het jaar 1998 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (25977)Pagina 6143-6143
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Voorzieningen betreffende de totstandbrenging en de exploitatie van een vaste oeververbinding onder de Westerschelde door een naamloze vennootschap (Tunnelwet Westerschelde) (25675), en over de motie-Van den Berg c.s. over speciale regelingen voor veelgebruikers (25675, nr. 17)Pagina 6193-6194
Behandeling van de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften (25702, nrs. 118 t/m 152)Pagina 6144-6144
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1998 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (25989)Pagina 6144-6154
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Voorzieningen betreffende de totstandbrenging en de exploitatie van een vaste oeververbinding onder de Westerschelde door een naamloze vennootschap (Tunnelwet Westerschelde) (25675)Pagina 6189-6192
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van heden over afkoop dynamischekostprijssubsidiesPagina 6186-6188
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over afkoop dynamischekostprijssubsidies, te weten: de motie-Duivesteijn over het basisconvenant (25600 XI, nr. 55)Pagina 6197-6197
Regeling van werkzaamheden (donderdag 25 juni 1998)Pagina 6192-6193
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven van het Huis der Koningin (I) voor het jaar 1997 (slotwet) (26038); - Financiële verantwoording van het Huis der Koningin (I) over het jaar 1997 (26025, nr. 2)Pagina 6143-6143
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regeling van de subsidiëring van politieke partijen (Wet subsidiëring politieke partijen) (25704)Pagina 6173-6186
Behandeling van: - het voorstel van wet van het lid Duivesteijn tot wijziging van het voorstel van wet van het lid Duivesteijn houdende regels ter bevordering van het overleg tussen huurders en verhuurders van woongelegenheden (Wet op het overleg huurders verhuurder) (26048); - het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 14 maart 1997 te Tallinn tot stand gekomen Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Estland tot het vermijden van dubbele belasting en het voorkomen van ... (25683)Pagina 6144-6144
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 18 juni 1998 over wijziging van de Vreemdelingenwet in verband met de invoering van hoger beroep in vreemdelingenzakenPagina 6161-6173
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 24 juni 1998 over gedetineerden in het buitenlandPagina 6159-6161
Behandeling van de brief van de vaste commissie voor Financiën inzake het verzoekschrift van mevrouw Hubertus-de Rijke (25702, nr. 153)Pagina 6144-6144
Stemmingen over twee moties ingediend tijdens het debat over gedetineerden in het buitenland, te weten: - de motie-Dittrich c.s. over een verdrag met Marokko (25203, nr. 6); - de motie-De Milliano c.s. over aanvullende maatregelen (25203, nr. 7)Pagina 6196-6196
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1997 (slotwet) (26041); - Financiële verantwoording van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) over het jaar 1997 (26025, nr. 5)Pagina 6144-6144
Noot 1 behorende bij het debat over afkoop dynamischekostprijssubsidies (blz. 6186)Pagina 6400-6400
Presentie en opening (donderdag 25 juni 1998)Pagina 6143-6143
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 18 juli 1995 te 's-Gravenhage tot stand gekomen Protocol tot wijziging van de Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Malta tot het vermijden van dubbele belasting en het voorkomen van het ontgaan van belasting met betrekking tot belastingen naar inkomen en naar het vermogen, met Protocol, ondertekend te 's-Gravenhage op 18 mei 1977 (24610), en over de motie-B.M. de Vries c.s. over terugwerkende kracht (24610, nr. 8)Pagina 6197-6197
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over de millenniumproblematiek, te weten: de motie-Wagenaar c.s. over de normplanning m.b.t. vitale objecten (25674, nr. 17)Pagina 6195-6195
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 23 juni 1998 over de WRO-aanwijzing A4 DinteloordPagina 6156-6159
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 17 juni 1998 over jeugdhulpverleningPagina 6154-6156
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 25 juni 1998)Pagina 6198-6199
Stemmingen over zeven moties, ingediend tijdens het debat over wijziging van de Vreemdelingenwet, te weten: - de gewijzigde motie-Verhagen/Rijpstra over een overbruggingsregeling voor invoering van de koppelingswet (19637, nr. 353); - de motie-Halsema over niet haalbaar zijn van 1 juli a.s. als invoeringsdatum voor de koppelingswet en uitstel tot 1 januari 1999 (19637, nr. 347); - en nog vijf andere moties (19647, nrs. 348, 349, 350, 351, 352)Pagina 6196-6196
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en ontvangsten van het Ministerie van Algemene Zaken (III) voor het jaar 1997 (slotwet) (26039); - Financiële verantwoording van het Ministerie van Algemene Zaken (III) over het jaar 1997 (26025, nr. 4)Pagina 6143-6144
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regeling van de subsidiëring van politieke partijen (Wet subsidiëring politieke partijen) (25704)Pagina 6197-6198
Stemmingen over twee moties, ingediend tijdens het debat over de zaak-Lancee, te weten: - de motie-Rabbae over onjuist informeren van de Kamer (25468, nr. 9); - de motie-Rabbae over een passende regeling (25468, nr. 10)Pagina 6195-6195
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1997 (slotwet) (26042); - Financiële verantwoording van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) over het jaar 1997 (26025, nr. 3)Pagina 6144-6144
Stemmingen in verband met: - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1998 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (25989), en over: - de motie-Cornielje c.s. over de LIO-experimenten (25989, nr. 4); - de motie-Rabbae/Van der Hoeven over een bezuiniging voor HBO-instellingen (25989, nr. 5)Pagina 6195-6195
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Woningwet inzake vergunningvrije bouwwerken in beschermde stads- en dorpsgezichten (24607)Pagina 6188-6189
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regels over experimenten inzake zuinig en doelmatig ruimtegebruik en optimale leefkwaliteit in stedelijk gebied (Experimentenwet Stad en Milieu) (25848)Pagina 6194-6194
Stemmingen over twee moties, ingediend tijdens het debat over de WRO-aanwijzing A4 Dinteloord, te weten: - de motie-Stellingwerf over het oostelijke en het westelijke tracé (25923, nr. 4); - de motie-Poppe over het "win-plus-alternatief" van Benegora (25923, nr. 5)Pagina 6195-6196
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over de Europese Raad, te weten: de motie-Van Middelkoop c.s. over een regeling van financiële vergoedingen voor de leden van het Europees Parlement (21501-20, nr. 67)Pagina 6194-6194
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Woningwet inzake vergunningvrije bouwwerken in beschermde stads- en dorpsgezichten (24607)Pagina 6193-6193
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1997 (slotwet) (26067); - Financiële verantwoording van het Ministerie van Justitie (VI) over het jaar 1997 (26025, nr. 7)Pagina 6144-6144
Stemmingen over drie moties, ingediend tijdens het debat over de jeugdhulpverlening, te weten: - de motie-Kalsbeek-Jasperse c.s. over bestrijding en preventie van jeugdcriminaliteit, en de jeugdhulpverlening (25600 VI, nr. 67); - de motie-Kalsbeek-Jasperse c.s. over de wachtlijstproblematiek (25600 VI, nr. 68); - de motie-Kant over een onderzoek naar maximaal aanvaardbare wachttijden (25600 VI, nr. 69)Pagina 6195-6195
Stemmingen over twee moties, ingediend tijdens het debat met de informateurs, te weten: - de motie-Marijnissen over de nieuwste ramingen van het CPB (26024, nr. 6); - de motie-Van Dijke over aanwijzingen voor de (in)formatie (26024, nr. 7)Pagina 6194-6195
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regeling van de subsidiëring van politieke partijen (Wet subsidiëring politieke partijen) (25704)Pagina 6192-6192

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Regeling van de subsidiëring van politieke partijen
(Wet subsidiëring politieke partijen) (25704).(Zie vergadering van 23 juni 1998.)De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister Dijkstal:Mevrouw de voorzitter! Laat ik om de overgang soepel te houden, nog even
het laatste punt van eergisteren ter hand nemen. Daarna zal ik proberen de
resterende vragen te beantwoorden.Dat laatste punt betreft hetgeen de heer Hoekema onder de titel "vreemde
uitkomsten" heeft geparkeerd. Ik geloof dat het voorbeeld van de heer Rehwinkel
was: je hebt één zetel in de Tweede Kamer en je hebt er twee
in de Eerste Kamer, en je hebt één zetel in de Tweede Kamer
en je hebt er vier in de Eerste Kamer. Hij vroeg zich – uitgaande van
de Tweede Kamer – af of het dan niet onredelijk was dat beide evenveel
subsidie krijgen.Ik zet er een ander leuk voorbeeld naast. Stel je voor dat je er drie
hebt in de Tweede Kamer en twee in de Eerste Kamer. Hoe verhoudt zich dat
tegenover de situatie van één in de Tweede Kamer en vier in
de Eerste Kamer? Is het niet zo dat wat je ook bedenkt, je altijd een zeker
risico loopt dat de een ten opzichte van de ander tot een vreemde uitkomst
zou kunnen leiden?Ik begrijp natuurlijk best de achtergrond van de opmerking van de heer
Rehwinkel. Ik heb daar ook geen principiële bezwaren tegen, tenzij wellicht
één punt. Hoe zwaar weeg je de politieke betekenis van de directe
verkiezing van de Tweede Kamer? We weten dat het in de Eerste Kamer via een
getrapte verkiezing gaat.Omdat het wetsvoorstel zo nadrukkelijk wenst uit te gaan van de politieke
betekenis van de verhoudingen in de Tweede Kamer, ligt daarin eigenlijk mijn
belangrijkste bezwaar tegen het voorstel van de heer Rehwinkel. Ik doe verder
niets af aan zijn vergelijking tussen één en twee en één
en vier en het vreemde daarvan.De heer Rehwinkel (PvdA):Het punt is dat de minister op dat uitgangspunt, dat ik overigens deel,
al een uitzondering maakt. Wanneer partijen alleen maar in de Eerste Kamer
vertegenwoordigd zijn, komen zij voor subsidiëring in aanmerking.Minister Dijkstal:Dat is juist.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik maak daar een heel klein beetje grotere uitzondering op. Het is inderdaad
maar een heel klein beetje groter. Ik heb er al op gewezen dat de Eerste Kamer
75 leden telt en de Tweede Kamer 150, dus die situatie zal zich niet zo heel
vaak voordoen.Minister Dijkstal:Daarin heeft u gelijk, mijnheer Rehwinkel, maar dat zit in de categorie
troostprijzen. Ik wil niet meer troostprijzen geven. Verder ben ik zeer benieuwd
wat de anderen van het amendement vinden.Voorzitter! Een ander interessant punt dat door de heer Rehwinkel, de
heer Kamp en anderen is opgevoerd, betreft de nadrukkelijkheid waarmee je
verklaart dat je lid bent van een politieke jongerenorganisatie.Het wetsvoorstel gaat er inderdaad van uit dat het een uitdrukkelijke
wilsverklaring moet zijn. Nu is dat natuurlijk het allermakkelijkste op het
moment dat mensen zich daadwerkelijk aanmelden. Iedereen is het erover eens
dat het dan duidelijk is. Wij gaan er ook van uit dat er een controlemogelijkheid
moet zijn op de vraag of iemand lid wenst te zijn van een politieke jongerenorganisatie.Nu is alleen de vraag: wat vinden wij toelaatbare wilsuitdrukkingen? Ik
denk dat het betalen van lidmaatschap een zeer toelaatbare is. Sterker nog,
ik ken vele organisaties waarin dat het enige criterium is waarop duidelijk
is of je lid wordt of niet. Daar doe je geen uitdrukkelijke wilsverklaring,
waarbij je een brief schrijft en zegt: ik word graag lid van uw vereniging.
Daar wordt je gemeld dat je lid van de vereniging bent als je de giro hebt
ingestuurd. Met andere woorden: ik denk dat een betalingsbewijs een meer dan
voldoende uitdrukkelijke wilsverklaring is. Dat wordt allemaal op de normale
manier gecontroleerd door accountants. Om die reden heb ik geen behoefte aan
het amendement van de heer Kamp. Ik vind het overbodig. Er worden onnodig
verdergaande eisen en criteria ontwikkeld.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Is de minister met mij van mening dat behalve zo'n betalingsbewijs,
ook de naam- en adresgegevens van betrokkenen volledig moeten zijn? Is hij
het er ook mee eens dat al die gegevens een gescheiden ledenadministratie
van de politieke jongerenorganisatie moeten vormen?Minister Dijkstal:Ja, dat is ook logisch. Als iemand via de giro betaalt, staat op het afschrift
wie er heeft betaald. Als men cash betaalt, moet dat ook geregistreerd worden.
Het móét geregistreerd worden, anders is het niet controleerbaar.
Een normale ledenadministratie hoeft geen probleem te zijn. Daarmee hebben
wij een eventuele overgangsproblematiek opgelost.De heer Hoekema (D66):Gaat het in de visie van de minister om een afzonderlijke, als zodanig
te herkennen bijdrage aan de jongerenorganisatie? Is dat het criterium? Of
is het ook denkbaar dat de bijdrage in een totaalbedrag is opgenomen dat aan
een politieke partij wordt overgemaakt? Met andere woorden, is de afzonderlijke,
herkenbare wilsverklaring een herkenbare giro-overmaking aan de politieke
jongerenorganisatie?Minister Dijkstal:Ik zou iedereen willen aanraden het zo te doen. Ik zal echter niet zo
ver gaan. Ik moet wel eens giro's betalen waarop staat: zoveel geld is bedoeld
voor dit en zoveel geld is bedoeld voor dat. Op het moment dat ik mijn handtekening
daar als welopgeleide Nederlander onder zet, weet ik wat ik doe. Dan kies
ik nadrukkelijk voor die twee doelen. Als ik daar niet voor wil kiezen, moet
ik die giro niet ondertekenen. Ik wil het dus niet voorschrijven. Het lijkt
mij het verstandigst dat elke jongerenorganisatie behoorlijk administreert
en er op die manier voor zorgt dat de gelden zichtbaar en controleerbaar zijn.
Dat is de andere kant van het oormerken. De organisaties die mij het leven
zo moeilijk hebben gemaakt door te vragen of het geld geoormerkt kan worden,
hebben door de eenvoudige vraagstelling aan mij ook de verantwoordelijkheid
op zich genomen om te zorgen voor een controlemogelijkheid. Ik ga ervan uit
dat men dat gewoon doet.Voorzitter! Ik kom bij het amendement-Kamp op stuk nr. 10. Wat doe je
als er een splitsing komt in een fractie in de Kamer en uiteindelijk in een
partij? Hoe moet daarop worden gereageerd? En als twee partijen hebben besloten
om met één lijst de verkiezingen in te gaan en dus één
fractie in de Kamer te krijgen, welke gevolgen heeft dat dan voor de subsidiëring?
De vragen inzake de splitsing zijn makkelijk te beantwoorden: dan wordt het
geld gewoon verdeeld. Men had een budget, men splitst zich, men voldoet verder
aan alle eisen. Dan vindt er binnen dat budget naar rato een verdeling plaats
op het moment dat er twee nieuwe partijen zijn.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Hoe gaat de minister om met het budget voor het wetenschappelijk
instituut en de politieke jongerenorganisatie van de partij die er oorspronkelijk
was, op het moment dat de nieuwe partij nog geen wetenschappelijk instituut
en politieke jongerenorganisatie heeft?Minister Dijkstal:Stel dat een fractie in de Kamer zich in tweeën splitst en stel dat
dit betrekkelijk kort daarna leidt tot de oprichting van een tweede partij.
Dan zijn er twee partijen. Het geld moet dan over die twee partijen worden
verdeeld. Er zal een normale overgangstermijn nodig zijn om het allemaal keurig
te regelen. Op een gegeven moment zijn er twee rechtspersonen die voldoen
aan de eisen van de wet. Dan wordt het geld aan die rechtspersonen toebedeeld,
maar wel binnen het kader dat gold op het moment dat er nog geen sprake was
van een splitsing.Dan kom ik bij een probleem dat zich ook voordeed met het amendement van
de heer Rehwinkel over de representaties. Wij doen geen zaken met fracties,
wij doen zaken met politieke partijen. Het feit dat men, weliswaar op één
lijst, hier één fractie vormt, vind ik een onvoldoende argument
om daaraan direct de conclusie te verbinden dat er dus ook één
partij is. Die is er niet. Dat is ook de feitelijke situatie die de heer Kamp
in het hoofd heeft. Het is volgens mij niet gemakkelijk om hiervoor de goede
titel te vinden. Het amendement spreekt van een politieke partij die formeel
nog niet is opgericht. Dat suggereert dat iemand dat in de gaten gaat zitten
houden en wie zal dat zijn? Lopen wij niet het risico van een subjectieve
benadering? De Kamer zelf, de voorzitter of het Presidium, bepaalt of die
twee die als aparte partijen met één lijst hier een fractie
vormen. De minister kijkt of er de facto één of twee partijen
zijn. Ik vind het eerlijk gezegd razend ingewikkeld en ben er nog
niet aan toe om de lijn te volgen die de heer Kamp in het amendement vastlegt.
Ik kan natuurlijk niet ontkennen dat er enige ratio achter zit. Wat is er
de betekenis van als twee partijen één lijst hebben en als één
fractie gaan opereren? Zou daar zorgvuldigerwijs niet uit moeten voortvloeien
dat zij dan ook maar één partij moeten worden?De heer Kamp (VVD):Die fracties heb ik er niet bijgehaald. Ik begrijp echter dat de minister
dat wel heeft gedaan. Om het gewicht van de partijen te weten, bekijk je wat
ze in de Kamer voorstellen. Stel het geval van een groepering die met één
lijst naar de kiezers is gegaan en als één groepering in de
Kamer naar buiten treedt. Waarom zouden wij dan tweemaal een basisbedrag voor
een wetenschappelijk instituut en tweemaal een basisbedrag voor een politieke
partij toekennen? Dan krijgt men in de praktijk aanmerkelijk meer geld van
de rijksoverheid dan een driemaal zo grote fractie. Dat lijkt mij een slechte
zaak, gegeven de door de minister gekozen systematiek om juist die vertegenwoordiging
in de Kamer bij de hoogte van de subsidie zo nadrukkelijk in beeld te brengen.Minister Dijkstal:Daar heeft u wel gelijk in. Je kunt een stap verdergaan. Er zijn een hoop
sluwigheden te bedenken. Misschien begint het hele probleem wel bij lijstverbinding.
Is een lijstverbinding al niet een rare zaak tegenover partijen die zo zelfstandig
de kiezer tegemoet treden? Ik zou daar best eens wat nadere studie naar willen
doen.De volgende stap is het maken van één lijst en het vormen
van één fractie. Daar kun je mee spelen. Je zou meerdere partijen
kunnen oprichten en die gezamenlijk één lijst laten vormen.
Het zouden er tien, twintig kunnen zijn. De basis voor de subsidie zit in
het aantal zetels wat ze hier in de Kamer hebben. Dat hebben wij natuurlijk
wél geregeld. Uiteindelijk ontstaat waarschijnlijk een verdelingsprobleem.
Het amendement roept zoveel vragen op waar ik het antwoord niet op weet, dat
ik het niet kan aanbevelen. Ik ontken niet dat de heer Kamp terecht een aantal
opmerkingen maakt.De heer Hoekema (D66):De minister worstelt met dit probleem en onderkent de ratio achter het
amendement. Ik voeg er nog een element aan toe. Waar fracties samenwerken
in functie van hun politieke partijen, kan het risico van het niet aanvaarden
van het amendement-Kamp zijn dat men tot het laatste ogenblik voor het uur
U van de volledige fusie van de partijen de wetenschappelijke instellingen
en dergelijke in stand houdt, juist om die subsidie te vangen. Ik veronderstel
geen kwade wil, maar het kan een gevolg zijn van de systematiek van deze wet.Minister Dijkstal:Dat is waar, maar ik blijf met het probleem zitten. Als men met één
lijst deze Kamer binnenkomt en men wenst één fractie te vormen,
is dat een zaak waar de minister in zijn relatie tot de politieke partijen
als privaatrechtelijke instituten buiten staat. Materieel gesproken snapt
natuurlijk iedereen waar de heer Kamp het over heeft.De heer Harrewijn (GroenLinks):Wij moeten twee dingen uit elkaar houden. Als tot samenwerking wordt besloten
tussen partijen die afzonderlijk in de Kamer gekozen zijn, is het correct
om beide partijen hun subsidie te laten behouden. Het probleem ontstaat pas
als ze bij de volgende verkiezingen met één lijst komen. Het
is dan de vraag welke naam boven die lijst staat. Als drie afkortingen achter
elkaar één naam vormen, betekent dat volgens het gewijzigde
amendement-Rehwinkel dat die naam in aanmerking komt voor het basisbedrag.Minister Dijkstal:Dat zou kunnen. Wij moeten straks nog even over dat amendement spreken.De heer Rehwinkel (PvdA):De heer Harrewijn bedoelt te zeggen dat ik alle problemen oplos.Minister Dijkstal:U creëert ze eerst en helpt daarna bij de oplossing ervan. Ik zal
eerst nog een reactie geven op het gewijzigde amendement-Rehwinkel. Daarna
zal ik vragen of er ambtelijk nog iets zinnigs te zeggen is over de relatie
tussen die twee.Er is gesproken over het vraagstuk van giften en sponsoring. Het is niet
zonder betekenis dat er goede afspraken waren tussen de politieke partijen
onderling en de minister – vastgelegd in convenanten – over de
wijze waarop met giften omgegaan moet worden. Ik herhaal met grote nadruk
dat ik op grond daarvan geen reden zie dit wettelijk te regelen. Men heeft
zich goed aan die afspraken gehouden. Er is toch voor een wettelijke regeling
gekozen omdat het een belangrijk signaal is. Daarmee wordt aangegeven dat
dit vraagstuk van zoveel belang is dat het in de wet geregeld moet worden.De volgende vraag is dat het wetsvoorstel niet voorziet in straffen of
sancties. Voorzitter! Dat ging mij net te ver. Ik weet dat de partijen zeer
positieve bedoelingen hebben en daarom is het opnemen van sancties niet nodig.
Bovendien: als via accountantscontrole blijkt dat de wet niet wordt nageleefd
en dat de betrokken politieke partij illegaal heeft gehandeld, dan zullen
het politieke en publieke debat daarover op zichzelf al in sterke mate corrigerend
werken. Vooralsnog is het wettelijk regelen van giften en dergelijke voldoende.Mevrouw Kant stelt in haar amendement op stuk nr. 13 voor om ook voor
de sponsoring een wettelijke regeling te treffen. Voorzitter! Ik moet eerlijk
zeggen dat ik die gedachte op het eerste gezicht logisch vind. Het probleem
is echter om een sluitende definitie te maken. Er wordt een gift verstrekt,
waarna een zekere tegenprestatie wordt verlangd. Dat varieert van het ronddelen
van krentenbollen op het partijcongres van GroenLinks, omdat daar een bakker
in de buurt woont die ook Harrewijn heet, tot en met het grote werk. Daarbij
komt dat sponsoring op de openbaarheid is gericht. Het is zonder meer duidelijk
dat degene die het geld verstrekt, daar iets voor teruggekregen heeft in termen
van pr of reclame. Dat is zichtbaar, controleerbaar en dus ook publiek te
veroordelen.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Er is volgens mij ook geen duidelijke grens tussen giften
en sponsoring. In het geval van sponsoring wordt er volgens de minister iets
voor terug verwacht. Een bank kan bijvoorbeeld een partij sponsoren voor het
drukken van het programma. In ruil daarvoor wordt dan in het desbetreffende
boekje reclame voor die bank gemaakt. De vraag is of dit een gift is of niet.
Gaat het alleen om de reclame of gaat het wellicht toch om meer? De minister
heeft gezegd dat alles zich in de openbaarheid afspeelt. De hoogte van het
bedrag dat de sponsor betaalt, is uiteraard niet openbaar.
Dat zou ik dan ook graag willen weten.Minister Dijkstal:Dat kan ik mij ook wel voorstellen. Een en ander is gemakkelijk controleerbaar
omdat de tegenprestatie openbaar is. Langs die weg kan men er wel achterkomen
wat er precies aan de hand is. Ik ben in principe bereid het voorstel van
mevrouw Kant te volgen, maar het is volstrekt onduidelijk op welke wijze dit
geregeld moet worden. Enkel de toevoeging "ook sponsorbijdragen" levert zeer
veel uitwerkingsvragen op. Ik heb vooral technische bezwaren tegen het amendement.Ik ben overigens best bereid om het gesprek met de partijen over sponsoring
voort te zetten. Ik vind sponsoring aanvaardbaar mits zij transparant is,
mits de tegenprestatie niet in strijd met de wet is, mits men de regels van
behoorlijkheid en zorgvuldigheid naleeft en mits in de boeken financieel verantwoording
wordt afgelegd. Op basis van dat soort spelregels wil ik best het gesprek
met de partijen aangaan over de vraag of langs die weg, voorlopig bijvoorbeeld
via convenanten, verder kan worden gegaan.Nu ik zo onaardig ben geweest over dit amendement, kan ik een stuk aardiger
zijn ten aanzien van het andere amendement van mevrouw Kant, namelijk het
amendement over het bedrag van ƒ 10.000. Zij heeft daarmee een punt
te pakken. Het is gemakkelijk in de wet te regelen dat, als het is verdeeld
over kleinere bedragen, het opgeteld niet meer dan ƒ 10.000 per jaar
mag zijn. Dat is een verbetering van het wetsvoorstel.Mevrouw Van der Hoeven is ingegaan op giften in natura. Dat is moeilijk
te regelen en het is bij mijn weten ook niet noodzakelijk om dat te doen.
Ik vraag mij ook af op welke wijze het geboekt wordt.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Dat klopt, maar als de minister toezegt dit onderwerp te bespreken
in de verdere gesprekken met de politieke partijen, is het prima.Minister Dijkstal:Dat zeg ik gaarne toe. Dat is een goed onderwerp voor de gesprekken met
de besturen van de partijen.Voorzitter! De heer Van den Berg en mevrouw Van der Hoeven hebben gesproken
over de scholing en vorming in Midden- en Oost-Europa. Zij hebben gevraagd
hoe wij daarmee verdergaan. De Matra-programma's lopen nog tot en met volgend
jaar. Het lijkt mij het beste om na afloop daarvan – met een voorbereiding
in de loop van het volgend jaar – de balans op te maken. Wij kunnen
vervolgens nagaan op welke wijze wij verder hiermee omgaan. Ik zeg gaarne
toe dat ik de Kamer daarover zal informeren. Ik zal de discussie entameren
of een en ander toch onder de werking van de wet gebracht moet worden of dat
er andere aanvaardbare oplossingen zijn.Voorzitter! Tijdens het interruptiedebat tussen mevrouw Van der Hoeven
en mevrouw Kant is mij de vraag gesteld of de schadeloosstelling aan Tweede-Kamerleden,
die bijvoorbeeld bij de SP voor een relevant deel in de partijkas gaat, geen
rijksgeld betreft dat via een omweg naar de partij gaat, analoog aan deze
wet. Mij dunkt dat het iets eenvoudiger is. Het is in de eerste plaats in
de formele zin van het woord een gift. In de tweede plaats is het volstrekt
toelaatbaar. Bovendien gebeurt het in de openbaarheid, want de spelregels
van de partijen zijn bekend. Het risico van belangenverstrengeling is er niet,
want het vloeit rechtstreeks voort uit een politieke notie die men kennelijk
binnen een partij heeft. Ik weet dat meerdere partijen dat soort noties hebben,
de een zus en de ander zo. Er kan naar mijn mening ook niet van rijksgeld
gesproken worden, maar dat hangt ook af van hetgeen men daaronder verstaat.
De schadeloosstelling komt slechts via de belastinggelden van de burgers,
langs de minister van Financiën bij de Kamerleden terecht. In die definitie
is het rijksgeld, maar waarschijnlijk wordt meer iets "subsidieachtigs" bedoeld.
De subsidie die aan de politieke partijen wordt gegeven, kan rijksgeld worden
genoemd. Ik vind het niet juist om dan te spreken over rijksgeld, want dat
is verwarrend. Ik heb er dus niet zoveel moeite mee.Iedereen heeft zijn waardering erover uitgesproken dat het stopzetten
van subsidie bij discriminatie in de wet is opgenomen. Ik geef de heer Rehwinkel
gaarne toe dat de partij dan veroordeeld moet zijn en dat dit in de praktijk
niet zo gemakkelijk is. Ook het vraagstuk van veroordeelde individuen leidt
niet automatisch tot een door sommigen in dit kader gewenst gevolg. De heer
Kamp heeft er terecht op gewezen dat er in de laatste paar jaar een interessante
ontwikkeling in gang is gezet ten aanzien van het werkelijk veroordeeld krijgen
van racistische en discriminerende uitlatingen.Ten slotte heeft de heer Harrewijn gevraagd of er een evaluatiemoment
komt, omdat er gestoeid wordt met de verdeelsleutels en ook vanwege het punt
van de sponsoring. Nee, er is geen evaluatiebepaling voorzien in de wet. De
wet schrijft echter wel voor dat de minister jaarlijks rapporteert aan de
Kamer. Ik denk dat het het beste is om – op grond van die rapportages –
telkens met de Kamer te bezien of een aanpassing van de wet noodzakelijk is.
Dat kan op enig moment het initiatief zijn van het dan zittende kabinet, maar
het kan ook een initiatief zijn van de Kamer. Zo bereiken wij ons doel ook
wel.Vervolgens wil ik nog een opmerking maken over het amendement van de heer
Rehwinkel. In dit amendement wordt de rol van de fracties losgelaten en wordt
aansluiting gezocht bij de naamgeving op de kieslijsten. Ook indien er een
gezamenlijke lijst is waar meer partijen bovenaan zijn aangeduid, dan gaan
wij toch uit van meerdere partijen, omdat er dan ook meerdere rechtspersonen
zijn. Dus het hangt ervan af hoe dit op de kandidatenlijst is geformuleerd.
De vraag is overigens wel of dan nog duidelijk is hoeveel zetels iedere partij
heeft. Volgens mij is dit dan niet meer zo gemakkelijk uit te splitsen. Zo
hebben de RPF en het GPV een x-aantal zetels gehaald, maar de vraag is hoeveel
er moeten worden toebedeeld aan de een en hoeveel aan de ander. Deze definitie
is dus wel een nadeel van het amendement van de heer Rehwinkel. Hoe het zij,
wat de Kamer ook verder probeert aan het wetsvoorstel te verbeteren, het leidt
uiteindelijk tot meer verwarring. Daarom roep ik haar op het te handhaven
zoals het is.De heer Hoekema (D66):Mevrouw de voorzitter! Ik heb in de eerste termijn van mijn betoog aan
de minister gevraagd nader in te gaan op de vraag hoe kan worden gewaarborgd
dat het geld dat naar de politieke partij gaat en niet naar de twee belendingen,
ook wordt bestemd voor de vier onderscheiden subsidiedoelstellingen die in
artikel 4 van de wet zijn vermeld. Dit om te voorkomen dat een partij al het
geld naar haar zusterpartij in Paraguay overmaakt. Wil de minister daar alsnog
op ingaan?In de tweede plaats spreek ik mijn erkentelijkheid uit aan het adres van
de heer Rehwinkel, die bereid is geweest mee te denken, ook naar aanleiding
van mijn opmerkingen in de discussie over aanduiding en representatie over
een mogelijke aansluiting bij de Kieswet en het kiesstelsel. Dit heeft geleid
tot het gewijzigde amendement op stuk nr. 18 van de heren Rehwinkel, Van den
Berg en mijzelf. Volgens mij dekt dit de problematiek goed, maar ik begrijp
dat daarover nog wordt gediscussieerd.Vervolgens wil ik ingaan op de kwestie van de politieke jongerenorganisaties
waar het gaat om de uitdrukkelijke wilsverklaring en ook de bewijzen dat men
lid is van een politieke jongerenorganisatie. Ik heb in eerste termijn gesproken
over de dubbele sleutel die ik bij de heer Kamp vermoedde als achtergrond
van zijn amendement op dit stuk. Zorgvuldige lezing van het gewijzigde artikel
3a heeft mij tot de conclusie gebracht dat de suggestie van de heer Kamp om
te spreken over een uitdrukkelijke en afzonderlijke wilsverklaring, toch wel
nuttige elementen bevat. Ik heb ook geluisterd naar het weerwoord van de minister
en mijn fractie zal – als het gehandhaafd blijft – het amendement
steunen om duidelijk te maken dat het gaat om de aanmelding bij de politieke
jongerenorganisatie als zodanig en de betaling daaraan en niet om het meelopen
met een soort combinatiepakket met de moederpartij. Om dit nog eens uitdrukkelijk
uit te sluiten, denk ik dat het semantisch en redactioneel de voorkeur verdient
de heer Kamp te volgen.Verder sluit ik aan bij twee discussies in de eerste termijn. In de eerste
plaats over de noodzaak om over een paar jaar nog eens met elkaar –
Kamer en kabinet – na te gaan hoe de regeling in de praktijk wordt uitgevoerd,
of die verloopt zoals wij nu beogen en ook nog eens na te denken over de uitgangspunten
van de subsidie en de subsidiegrondslag. Collega Harrewijn en ik hebben gesproken
over de wenselijkheid dat voor de politieke jongerenorganisaties ook een basisbedrag
wordt ingevoerd. Ik zal het gewijzigde amendement van de heer Harrewijn graag
steunen. Indien dit amendement het niet haalt, is er toch nog een aantal zaken
dat wij over een paar jaar moeten bekijken: werkt de wet wel zoals wij willen
dat zij gaat werken? Ik wil hiervoor een motie indienen waarin het kabinet
wordt gevraagd om een evaluatie over een aantal jaren, zulks in samenspraak
met het veld.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening, dat het wenselijk is te gelegener tijd de wettelijke subsidieregeling
politieke partijen te toetsen op uitvoering in de praktijk;van mening, dat alsdan tevens een discussie op haar plaats is over de
grondslagen van de subsidie;van mening, dat de continuïteit van partijen en van die organisaties
waaraan partijen conform het wetsvoorstel subsidies doorsluizen, een belangrijk
goed is;verzoekt de regering deze wet te gelegener tijd in de lopende Kamerperiode
te evalueren in nauwe samenspraak met de betrokken organisaties en de resultaten
van deze evaluatie aan de Kamer voor te leggen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Hoekema. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 20 (25704).Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Kan de heer Hoekema aangeven welke meerwaarde zijn motie heeft, vergeleken
met de door de minister gedane toezegging om elk jaar een overzicht van de
stand van zaken te geven waarbij hij tevens rapporteert over de gesprekken
met de politieke partijen die hij heeft gevoerd?De heer Hoekema (D66):Ik kan mij niet voorstellen dat de minister elk jaar een grondige evaluatie
zal plegen, zoals in deze motie wordt verzocht. Ik veronderstel dat de toezegging
van de minister erop neerkomt dat wij een overzicht krijgen waaruit blijkt
hoe de subsidies zijn verstrekt, of dat wij inzicht krijgen in de financiële
verantwoording en dat soort zaken. Mijn motie ziet meer op een principiële
evaluatie aan het eind van deze periode, opdat wij zo nodig de wetgeving kunnen
aanpassen. Ik geef toe dat die verdergaat dan alleen de praktische uitvoering.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Kan de minister voor de helderheid en voor het bekorten van de discussie
aangeven of dat zijn bedoeling is? Of is het zijn bedoeling – zo heb
ik het begrepen – ook in te gaan op de inhoudelijke kant van de zaak
in zijn jaarlijkse rapportage, op de vragen hoe de wet functioneert, wat de
mogelijke knelpunten zijn en wat dies meer zij?Minister Dijkstal:Ik heb de motie nog niet voor mij, maar ik heb gezegd dat ik alles wil
wat in de motie staat. De motie verklaar ik dus overbodig.De heer Hoekema (D66):Dan zal ik het oordeel over mijn eigen motie straks nog aan een evaluatie
onderwerpen.Ik ga niet verslagen voort. Aanhakend op de discussie in de eerste termijn
van de minister over de stimulans van de interesse van burgers in de Hoekemapolitieke
partijen, heb ik een tweede motie in petto. Zij gaat over de discussie die
de minister in zijn antwoord in eerste termijn is begonnen, maar niet heeft
afgemaakt. Op het risico af dat hij nu weer zegt dat de motie overbodig is
en de discussie in tweede termijn afrondt, wil ik een motie indienen die gaat
over het bevorderen van de interesse van burgers in politieke partijen. De
motie luidt als volgt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening, dat het wenselijk is de interesse van de burger in politiekeHoekema
partijen te bevorderen;constaterende, dat onder meer het Instituut publiek en politiek hierbij
een functie heeft maar nu slechts incidentele (project)subsidies ontvangt;verzoekt de regering een plan de campagne voor te leggen aan de Kamer
voor de bevordering van deze interesse, waarbij het Instituut publiek en politiek
een rol speelt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Hoekema. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 21 (25704).De heer Rehwinkel (PvdA):Misschien moeten wij ook deze motie ter plekke evalueren. Ik meen toch
dat de minister in zijn eerste termijn van eergisteren heeft gesproken over
plannen die hij had voor het Instituut publiek en politiek. Hij is misschien
nog wat vaag gebleven; dat wil ik de heer Hoekema nageven. Ik kan mij voorstellen
dat de minister daar in zijn tweede termijn misschien iets concreter over
is. Dan lijkt mij de motie volstrekt overbodig geworden.De heer Hoekema (D66):Dat oordeel zal hetzij de indiener, hetzij de Kamer vellen. De minister
begon zijn verhaal en zei: ik heb nog iets geheimzinnigs te openbaren, maar
ik ga het nu niet doen. Misschien heft de minister die geheimzinnigheid straks
op.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! Daarmee doet de heer Hoekema de minister niet helemaal recht.
De minister zei dat hij in het kader van de discussie over 150 jaar Grondwet
een stimulans wilde geven aan het Instituut publiek en politiek. Veel concreter
is hij daar niet over geworden, maar zo heel geheimzinnig was hij nu ook weer
niet.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik heb dezelfde Handelingen als de heer Rehwinkel doorgelezen.
De minister zei dat hij, aanhakend op de initiatieven over de grondwetsviering,
plannen ging lanceren, maar dat hij de inhoud van die plannen nog even voor
zich hield om de spanning erin te houden. Misschien doorbreekt hij die spanning
in tweede termijn.Voorzitter! Is de Rubicon over getrokken, is de waterscheiding gepasseerd?
Wij hebben daar met de minister over gesproken. Ik denk dat wij vandaag een
belangrijk wetsvoorstel vaststellen dat een grondslag geeft voor de subsidie
aan politieke partijen. Dat is een zeer belangrijk politiek feit.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn antwoorden, die in meer dan
een geval zeer afdoende waren. Ik wil graag nog even terugkomen op een aantal
punten, omdat er wat losse eindjes zijn blijven liggen.Ik ben blij dat de minister de opmerkingen over het versterken van de
rol van de politieke partijen positief heeft benaderd. Hij heeft mijn suggesties
op dat punt eigenlijk overgenomen en wil die betrekken in de gesprekken met
onder anderen het Instituut publiek en politiek en in de gesprekken met zijn
collega's over het versterken van de rol van de politieke partijen.Datgene wat in de tweede motie van de heer Hoekema wordt gevraagd, is
inderdaad al toegezegd. Het was ook het idee van de minister om dat op een
gegeven ogenblik aan te kaarten. Ik wil graag weten hoe de minister die plannen
ziet, hoe hij die verder wil uitwerken, maar zaken die zijn toegezegd, hoef
je niet nog een keer in een motie aan te kondigen. Dat is hier niet het gebruik.
Wij hebben, wat dat betreft, wel vaker te horen gekregen dat een motie overbodig
was, ook van de heer Hoekema. Ik vind beide moties van de heer Hoekema overbodig.Voorzitter! Ik kom te spreken over de positie van de wetenschappelijke
instituten en de politieke jongerenorganisaties. Het is een geoormerkte subsidie,
het betreft een verplichte doorsluizing door de partijen en er is ook een
subsidieovereenkomst nodig die in recht afdwingbaar is. Daar ben ik het allemaal
mee eens, maar het gaat hier over het activiteitenplan en de daarbijbehorende
begroting. Dat was ook de kwintessens van het amendement. Het is duidelijk
geworden dat niet elke partij een politieke jongerenorganisatie heeft, maar
als er zo'n jongerenorganisatie is, dan is dat een eigenstandige organisatie
met eigen statuten, een eigen organisatie en een eigen aanpak. Ik denk dat
het verstandig is om die positie ook in de wet vast te leggen. Dit geldt overigens
eveneens voor de wetenschappelijke instituten.Ik ga ervan uit dat er geen onzinnige voorstellen worden gedaan, want,
wat dat betreft, is natuurlijk ook hier de openbaarheid de beste sanctie.
Op het moment dat er iets voorgesteld wordt wat niet klopt, is de publieke
opinie er als de kippen bij om daar een mening over te geven. Juist in het
belang van die helderheid pleit ik nogmaals voor de aanneming van het amendement.Voorzitter! Ik wil nog een korte opmerking maken over de convenanten.
De convenanten tussen de partijen en de minister van Binnenlandse Zaken over
de giften en de sponsoring werken goed. Alles gebeurt in de openbaarheid,
dus ook hierbij geldt: als blijkt dat de wet niet werkt of niet wordt nageleefd,
dan zal dat in de publiciteit worden gebracht. Dat is inderdaad de belangrijkste
sanctie. Ik ben het daarmee eens.De opmerkingen van de minister over sponsoring kan ik volgen. Het is verdraaid
moeilijk om dat exact in de wet te regelen. Dat lukt op dit moment niet. Ik
vind echter wel dat het gesprek over de voorwaarden waaronder sponsoring aanvaardbaar
is, met de politieke partijen gevoerd moet worden. Dat is overigens ook toegezegd.
Ik denk dat er op dat punt ook een aantal zaken aan de orde kunnen komen die
wij nu nog niet weten.Voorzitter! Ik ga er ten slotte van uit dat de minister al dit soort dingen
in zijn jaarlijkse rapportage aan de orde zal stellen. Aan de hand daarvan
kunnen wij beoordelen of de wet de beoogde werking heeft of dat er wijzigingen
in de wet moeten worden aangebracht. Dat betekent dus dat ook de eerste motie
van de heer Hoekema overbodig is.De heer Rehwinkel (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ik wil mijn tweede termijn kort houden, al was
het alleen maar om te voorkomen dat ik u weer "mijnheer de voorzitter" ga
noemen. Ik voel uw zweepje alweer knallen.Ik ga verder met mijn schuldbelijdenis wat betreft mijn eerste termijn.
Ik vind dat ik in eerste termijn ook tekort ben geschoten tegenover de minister.
Ik kwam die ochtend uit Stockholm, dus de minister moet het mij
maar niet kwalijk nemen. Ik vind dat ik in mijn eerste termijn onvoldoende
waardering heb uitgesproken voor de inzet die de minister voorafgaand aan
de indiening van deze wet heeft getoond, ook reagerend op signalen die op
dat moment al vanuit de Kamer kwamen. Daar wil ik nu alsnog uitdrukkelijk
mijn waardering voor uitspreken. Die inzet betrof een verhoging van de gelden
voor politieke partijen. Ik heb in mijn eerste termijn hopelijk wel duidelijk
kunnen maken dat ik die gerechtvaardigd vind. Ik vind daarbij nog steeds dat
wij ons ertoe moeten zetten om ervoor te zorgen dat wij de politiek aantrekkelijk
houden en dat wij ook doen aan ledenwerving. Ik meen dat die stimulans ook
aanwezig is. De inzet van de minister is er ook geweest voor de positie van
de politieke jongerenorganisaties en de wetenschappelijke instituten. Ik geloof
dat hun onafhankelijke positie nu voldoende duidelijk is vastgelegd. Dat is
ook de reden waarom wij het amendement van mevrouw Van der Hoeven niet zullen
steunen. Ik meen dat de financiering van de politieke jongerenorganisaties
nu goed is geregeld. De financiering is niet alleen gebaseerd op de ledentallen.
Dat zou tot onredelijke uitkomsten hebben geleid en dat signaal hebben wij
al eerder vanuit de Kamer gegeven. Maar natuurlijk mogen ledentallen wel een
rol spelen. Het is nu goed geregeld dat van een uitdrukkelijke wilsverklaring
sprake is als er contributiebetaling heeft plaatsgevonden.Mijn waardering voor de minister houdt op bij zijn reactie op mijn amendement
over de representatie. Ik meen toch dat ook de minister daar een probleem
had gesignaleerd. Wij zijn op zoek gegaan naar een oplossing voor dat probleem
en die dachten wij gevonden te hebben in het amendement zoals het in eerste
instantie was ingediend. Daarbij kwam de suggestie van collega's om de Kieswet
als uitgangspunt te nemen. Mijn dank voor die suggestie. De minister heeft
in zijn eerste termijn gezegd dat het inderdaad correct zou zijn om uit te
gaan van de politieke partij die bij de verkiezingen is aangeduid boven de
kandidatenlijst. Zo is het amendement ook aangepast, maar nu hoor ik opnieuw
bezwaren van de minister. Ik zal zijn bezwaren nog even langslopen. De minister
heeft gezegd dat het onnodig ingewikkeld wordt. Nou, het was volgens mij al
onnodig ingewikkeld. Wanneer je een specifieke definitie van representatie
in de wet moet gaan vastleggen, vind ik dat eerlijk gezegd al vrij ingewikkeld.
De minister heeft in eerste termijn gezegd dat het grote bezwaar is dat de
splitsing en fusie van Kamerfracties geen doorwerking zou hebben bij subsidieverlening.
In het gewijzigde amendement is dat wel degelijk geregeld, namelijk onder
IV. Daar staat het volgende. Indien een fractie wordt gesplitst, duidt de
nieuwe fractie de politieke partij aan die in aanmerking komt voor het subsidiebedrag.
Dit staat los van het algemene uitgangspunt dat de politieke partij die bovenaan
de kandidatenlijst staat als uitgangspunt wordt genomen. Onder d staat de
situatie geregeld van samenvoeging tot een nieuwe politieke partij. Dan komt
die nieuwe politieke partij met ingang van het volgende kalenderjaar, aldus
het amendement, in aanmerking voor subsidie.Schertsend merkte ik al op dat ik de problemen van de minister en van
de heer Kamp had opgelost, maar ik meen dat het misschien echt zo is. In het
amendement van de heer Kamp op stuk nr. 10 staat dat het amendement betrekking
heeft op de situatie dat fracties worden samengevoegd, maar een politieke
partij formeel nog niet is opgericht. Van een dergelijke situatie kan sprake
zijn als partijen met één lijst aan de verkiezingen deelnemen.
Voorzitter! Dit probleem wordt door ons amendement opgelost. Wij hebben dan
ook geen behoefte aan het amendement van de heer Kamp.De heer Van den Berg (SGP):Inderdaad wordt het eerder gesignaleerde staatsrechtelijke probleem opgelost,
maar ik vraag mij af hoe het andere probleem van de heer Kamp wordt weggenomen.
Dat zie ik niet direct in dit amendement gebeuren. Overigens is de oplossing
van de heer Kamp helemaal niet de juiste; dat heb ik al eerder betoogd en
dat is gelukkig door de minister bevestigd. Ik verwijs naar de situatie waarin
twee bestaande partijen, die ook twee partijen blijven, met één
lijst de verkiezingen ingaan, waar ze beide hun naam boven zetten. In dat
geval gaat het weliswaar om één fractie, maar om twee partijen.
De vraag rijst hoe het dan precies met de subsidieverdeling zit. Ik vind dat
beide partijen subsidie moeten blijven ontvangen, maar het gaat om de verdeling.
In het huidige voorstel wordt bepaald dat partijen worden geacht in de Kamer
te zijn gerepresenteerd op grond van het aantal leden dat ze in die Kamer
hebben. Ook bij een gezamenlijke fractie kan worden nagegaan hoeveel leden
tot de ene partij en tot de andere partij behoren. Ook vermeldt het bestaande
voorstel dat de voorzitter van de Kamer aangeeft wie tot welke fractie behoren.
Echter, beide bepalingen worden er door het amendement uitgeamendeerd. Die
kapstok missen wij dus. Daarom is het goed te signaleren dat het geschetste
concrete probleem nog niet is opgelost. Dat neemt niet weg dat deze optie
beter is dan datgene wat door de heer Kamp wordt voorgesteld.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik heb ook niet gepretendeerd dat ik álle problemen van de heer
Kamp en de minister zou kunnen oplossen. Misschien blijven wij hierover discussiëren
tot aan de stemmingen; ik ben graag bereid om hier nader naar te kijken, ook
al omdat het een zeer ingewikkelde materie is. Hoe dan ook, als twee partijen
met één lijst aan de verkiezingen deelnemen, komt mijns inziens
de partij in aanmerking die boven de lijst staat. Dat is mijns inziens de
bedoeling; anders hebben wij een probleem.De heer Van den Berg (SGP):In de situatie die wij voor ogen hebben, staan er twéé partijen
boven de lijst.De heer Rehwinkel (PvdA):Dan kan ik mij het probleem van de heer Kamp wel voorstellen. Wellicht
moeten wij tegen die achtergrond nagaan hoe de amendementen zich tot elkaar
verhouden. In elk geval moeten wij de situatie voorkomen waarin men steeds
met één lijst aan verkiezingen deelneemt, maar partijen blijven
voortbestaan, uitsluitend omdat dat met het oog op de subsidie aantrekkelijk
is. Dat wil de heer Kamp voorkomen en dat geldt ook voor mij.De heer Van den Berg (SGP):Vervolgens rijst het oude probleem dat al door de minister is aangegeven,
namelijk dat wij niet fracties maar partijen subsidiëren. Daarmee zouden
wij weer in de staatsrechte lijke fout vervallen die uw vorige
amendement bevatte. Dat moeten wij óók niet hebben. Mijn conclusie
is dat er een probleem blijft liggen.De voorzitter:Ik constateer dat men ten aanzien van deze kwestie niet veel verder komt.
Ik stel voor dat men desgewenst de heer Rehwinkel nog vragen stelt en vervolgens
de reactie van de minister afwacht.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! De heer Rehwinkel is een heldere geest, maar hij maakt de
situatie nu onduidelijk. Hij zegt dat hij een amendement heeft opgesteld dat
inhoudt dat, als bijvoorbeeld RPF en GPV met één lijst aan de
verkiezingen meedoen, ze na de verkiezingen als één partij worden
aangemerkt. Vervolgens maakt de heer Van den Berg duidelijk dat dat níét
zo is. Ik denk dat de heer Rehwinkel ten aanzien hiervan duidelijkheid dient
te verschaffen.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik heb die duidelijkheid al gegeven. Het is mijn wens dat de aanduiding
van de lijst als uitgangspunt wordt genomen. Op die manier wordt voorkomen
dat van verkiezing tot verkiezing partijen in stand worden gehouden om in
aanmerking te komen voor een hogere subsidiëring. De ondertekenaars van
het amendement moeten dit nog goed nagaan. Daarmee wijzen fracties niet aan
wie voor subsidiëring in aanmerking komt. De aanduiding boven de lijst
is het uitgangspunt voor subsidiëring. De fracties komen pas in beeld
bij onderdeel IV A van het gewijzigde amendement, wanneer men splitst: Indien
een fractie van een politieke partij in de Tweede Kamer der Staten-Generaal
wordt gesplitst, duidt elke nieuwe fractie die als gevolg hiervan is ontstaan
een politieke partij aan die voor subsidie in aanmerking komt.De heer Kamp (VVD):U stelt een wijziging van het wetsvoorstel van de regering voor. De consequentie
daarvan is volgens u dat, wanneer bijvoorbeeld SGP-GPV-RPF met één
lijst aan de verkiezingen meedoen, die fracties als één partij
worden aangemerkt en eenmaal subsidie krijgen. U zegt daarna dat u het amendement
van de VVD niet nodig hebt.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik heb een gedeelte van de toelichting uit uw amendement genomen. Een
ander deel van het probleem wordt door mijn amendement opgelost. Dit is echter
een zeer ingewikkelde kwestie. Hoe stelt de voorzitter zich een oplossing
voor?De voorzitter:Ik ben blij dat u het mij vraagt! Ik stel voor, dat de tweede termijn
wordt voortgezet. De minister heeft ongetwijfeld zijn ambtelijke ondersteuning
aangespoord om dit moeilijke probleem op te lossen, zodat hij daarop in tweede
termijn kan reageren. Wij bekijken daarna of wij erover kunnen stemmen.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik begin graag met de minister dank te zeggen voor zijn duidelijke
antwoord waardoor een groot aantal punten is opgehelderd. Ik meen dat de minister
iets te gemakkelijk heenstapt over het feit dat naar het oordeel van de fracties
die ik mag vertegenwoordigen, dit wetsvoorstel in zekere zin een principiële
grens overschrijdt. Partijen als zodanig worden gesubsidieerd. We hebben er
uitvoerig over gesproken en ik heb in eerste termijn duidelijk proberen te
maken dat daar zekere risico's aan verbonden zijn. Daar moeten we ook niet
te gemakkelijk overheen stappen.De minister heeft ook duidelijk gesproken over de onafhankelijkheid. Hij
was het daarmee eens. Onze fracties staan toch nog enigszins gereserveerd
tegenover de situatie. Wij kunnen in een schimmige positie terechtkomen waarbij
de overheid zich heel nauw bemoeit met politieke partijen die naar onze overtuiging
vrucht van particulier initiatief moeten zijn en blijven. Vandaar dat wij
ook bij het vraagstuk omtrent de financiering het particuliere initiatief
voorop blijven stellen. Ondersteunende subsidiëring door de overheid
voor bepaalde concrete activiteiten vinden we een goede zaak, maar het beeld
mag niet kantelen zodat rijksbijdragen de financiële hoofdbron van partijen
vormen. Dat is helder. Wij blijven er misschien in verschillende nuanceringen
over spreken, maar dit doet er niets aan af dat ik verder inhoudelijk over
dit wetsvoorstel wil discussiëren en een goed eind erin kan meegaan.
Er zijn nog slechts enkele concrete punten die ik wil noemen na dit gezegd
te hebben. Dat betreft vooral de amendering.Er zijn verschillende amendementen om de sleutels te wijzigen die waren
afgesproken. Ik wil in het algemeen de benadering van de minister volgen dat
het, gezien de voorgeschiedenis en het overleg dat erover met de partijen
is gevoerd, niet verstandig is er veel aan te veranderen. Het heeft allerlei
neveneffecten, herverdeeleffecten; iedereen kan zijn eigen inschatting van
de gevolgen maken. Dat moeten wij in dit stadium maar niet meer doen.Ik maak een uitzondering op een punt waar ik wat anders tegenover sta
dan de minister. Dit betreft het amendement op stuk nr. 7. De heer Hoekema
sprak zo-even van een gewijzigd amendement, maar het schijnt nog steeds hetzelfde
te zijn. Een vaste basis voor de jongerenorganisaties spreekt onze fractie
wel aan, ten behoeve van de continuïteit. Ik vraag de minister of hij
los van mijn opmerking dat wij niet alles op losse schroeven moeten zetten,
sympathie kan koesteren voor deze gedachte. In ieder geval hebben onze fracties
er sympathie voor en wij zijn ertoe geneigd dat amendement wel te steunen.
Tot andere veranderingen zijn wij echter niet genegen.De heer Kamp (VVD):Bent u dan ook van mening dat de RPF en het GPV, als zij met één
lijst aan de verkiezingen deelnemen, zes keer een basisbedrag moeten ontvangen?
Dat is twee keer een basisbedrag voor de jongerenorganisatie, twee keer een
basisbedrag voor het politiek-wetenschappelijk instituut en twee keer een
basisbedrag voor de partij.De heer Van den Berg (SGP):Ik constateer dat de heer Kamp ontzaglijk geobsedeerd is door de RPF en
het GPV. Dit is op zichzelf niet verkeerd. Ik hoop dat hij ook door hun gedachtegoed
geobsedeerd is, nog liever door het gedachtegoed van de SGP.Wij praten nu over een algemene regeling. De heer Kamp hangt nu alles
op aan een concrete situatie die zich in de komende tijd kan voordoen. Daar
gaat het bij het amendement op stuk nr. 7 niet om; ik wil het er dan ook helemaal
niet bij betrekken. Het gaat daarin om de vraag of het voor
de continuïteit van de jongerenorganisaties goed is dat zij een basisbedrag
krijgen. Dit vind ik een sympathieke gedachte, die voor mij helemaal niets
te maken heeft met wat partijen mogelijk zullen doen. Misschien gaat de VVD
wel eens wat met D66 samen doen: allemaal liberaal. Wie weet. Dit moeten wij
er echter los van houden, want anders laten wij een objectieve regeling die
wij voor alle partijen in het algemeen maken, wel erg beïnvloeden door
een concrete veronderstelling van wat zich hier of daar kan afspelen. Dit
vind ik principieel onjuist. Ik ga er dus op dit moment niet verder op in.
Ik kom er zo in ander verband nog wel even op terug.Mevrouw Kant (SP):Tijdens uw betoog bekroop mij enige teleurstelling. Wij hebben een amendement
ingediend dat ertoe moet leiden dat de huidige subsidies niet verhoogd worden.
Ik meende uit uw betoog in eerste termijn te proeven dat ook u niet voor verhoging
van de subsidies bent. Gaat u dat amendement nu toch niet steunen?De heer Van den Berg (SGP):Dat is weer een ander punt, waar ik nog niet aan was toegekomen. De totale
hoogte van de subsidie staat voor mij los van de verdeelsleutels. Ik sprak
nu over amendementen waarbij de sleutels worden gewijzigd. Ik heb al in eerste
termijn gezegd dat onze fracties geen behoefte aan verhoging van het subsidiebedrag
hebben. Als er al sprake is van problemen met inkomsten, moeten partijen deze
naar onze mening eerst op eigen initiatief oplossen. Hier staat tegenover
dat je in de grotere inzet van instituten en jongerenorganisaties een verruiming
van taken kunt zien, waarvoor een verhoging van de subsidie niet apert onredelijk
is. Dan volgt de discussie over de vraag of de verhoging bovenproportioneel
is. Ik heb in eerste termijn gezegd dat wij geen behoefte hebben aan een bovenproportionele
verhoging. Ik spreek hier namens drie fracties. U zult er dus begrip voor
hebben als ik zeg dat wij voor de eindstemming ons standpunt zullen bepalen.
Bij de stemming zult u het resultaat hiervan wel zien.Het amendement op stuk nr. 15 is vervangen door dat op stuk nr. 18. Ik
ben het ermee eens, want onze fractie heeft zelf in de schriftelijke voorbereiding
en in eerste termijn duidelijk aangegeven dat de huidige opbouw van de wet,
ook qua terminologie, staatsrechtelijk niet correct is. Trouwens, de minister
heeft het zelf toegegeven. Dit amendement geeft een betere verwoording en
ik sta er van harte achter. Bij interruptie heb ik echter de heer Kamp erop
gewezen dat het probleem dat hem zo bezighoudt, naar mijn bescheiden oordeel
hierdoor niet wordt opgelost. Misschien hoeft dat ook niet. Wij laten ons
nu voortdurend daardoor bezighouden, maar ik vind dat de zaken in het amendement
op stuk nr. 18 goed worden weergegeven. Ik houd het voor mogelijk –
en het is absoluut een denkbare zaak – dat fracties in dit huis voor
of na verkiezingen besluiten om één fractie te gaan vormen.
Wanneer er desondanks, om welke reden dan ook, voorlopig nog twee partijen
bestaan, zie ik niet in waarom dat onmiddellijk op dat moment tot beëindiging
van de subsidie moet leiden, zoals de heer Kamp in zijn amendement voorstelt.
Anderzijds ben ik het eens met de leden die zeggen dat dit geen kapstok mag
worden om tot in lengte van jaren om die reden afzonderlijke partijen te laten
bestaan, terwijl er in de Kamer maar één fractie is. Nu wij
het toch over dit concrete voorbeeld hebben, denk ik niet dat iemand hier
zou durven veronderstellen dat juist deze partijen zich om die reden tot een
dergelijk onethisch gedrag zouden laten verleiden. Als er respectabele redenen
zijn om voorlopig twee partijen te laten bestaan, is het heel redelijk dat
er twee subsidies tegenover staan. Het enige probleem daarbij is de verdeling.
Wat dat betreft, kom ik weer terug bij de heer Rehwinkel en moet ik vaststellen
dat het amendement van de heer Kamp sowieso niet kan. Je kunt immers niet
bij wetsfictie twee rechtspersonen ineens tot één rechtspersoon
samenvoegen. Immers, naar wie moet de minister de subsidie dan overmaken?
En als die twee partijen het over de verdeling niet eens zouden zijn, wie
maakt dan uit hoe die subsidie verdeeld wordt? Nogmaals, wat de heer Kamp
voorstelt, kan inhoudelijk maar ook formeel sowieso niet. Nu ik hiermee meteen
iets over zijn amendement heb gezegd, kan ik mijn bijdrage afsluiten.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik wil beginnen de minister te bedanken voor zijn expliciete uitspraak
dat de onafhankelijkheid van politieke partijen uitgangspunt is van onze bespreking
van de wet. Het gaat dus niet om inhoudelijke bemoeienis en dat moeten wij
goed boven tafel houden.Mijn tweede argument gaat in op het amendement van de heer Rehwinkel over
het verband tussen fracties en politieke partijen. Ik steun zijn gewijzigde
versie van dat amendement omdat het nu helder is dat het om de politieke partijen
gaat. In zijn eerste versie bleef dat onduidelijk. Toen kon in principe een
net gekozen fractie de volgende dag zeggen: wij duiden deze partij niet meer
aan en wij nemen een ander. Daarmee draai je in feite de hele opbouw om. Het
moeten de politieke partijen zijn die andere kandidatenlijsten kunnen opstellen
waarop de mensen die nu in de Kamer zitten misschien niet meer voorkomen.
Het moet niet omgekeerd zijn, zodat je een formulering hebt waardoor de mogelijkheid
bestaat dat een politieke partij kan worden afgedankt door haar fractie. Die
veronderstelling is op zichzelf niet zo raar, want het is al eerder gebeurd
dat fracties in deze Kamer opgesplitst zijn, waarbij elk een partij ging aanduiden.
Je krijgt dan de omgekeerde wereld, namelijk dat de fractie, en dus niet de
leden, gaat bepalen welke partij in dit land thuishoort. De correctie van
de heer Rehwinkel is dus uitstekend.Voorzitter! Bovenstaande is ook de reden waarom ik niet voor het amendement
van de heer Kamp ben. Dat amendement impliceert dat het feit dat een paar
fracties een dag na de verkiezingen één lijst gaan vormen, bepalend
is voor het lot van de politieke partijen. Die partijen hebben daar in principe
niets over te zeggen. De fracties kunnen dat autonoom, zonder last of ruggespraak,
bepalen en zij kunnen een grote invloed hebben op hun partijen en eventueel
een protest daarin verwoorden. Je moet dat dus niet doen.Partijen die willens en wetens besluiten om samen voor de volgende verkiezingen
één lijst te vormen, zodat zij samen de verkiezingen
ingaan, moeten volgens mij accepteren dat zij maar één keer
een basisbedrag krijgen. De formulering die de heer Rehwinkel ten aanzien
van artikel 2 voorstelt, zou ook kunnen luiden: "Een lijst van samenwerkende
politieke partijen die aan de laatst gehouden verkiezingen hebben deelgenomen".
Dat betekent dat het subsidiebedrag toekomt aan de lijst die meedoet. Het
is dan aan de partijen om te beslissen hoe zij dat verdelen als zij niet willen
fuseren. Zou dat geen oplossing voor het probleem kunnen zijn? Ik weet niet
of dat allemaal nog kan, want het heeft ook consequenties voor de formulering
van andere artikelen. Overal waar "partij" staat, zou dan "een lijst van partijen"
moeten komen te staan. Dat lost wel een deel van het probleem van de heer
Kamp op.De heer Kamp (VVD):Mevrouw de voorzitter! Ligt er een amendement van de heer Harrewijn?De heer Harrewijn (GroenLinks):Nee.De heer Kamp (VVD):Dus het is een suggestie? Begrijp ik het goed, dat u het amendement van
de heer Rehwinkel c.s. steunt, omdat u van mening bent, mijnheer Harrewijn,
dat als twee partijen besluiten onder één naam met één
lijst aan de verkiezingen mee te doen, zij op grond van dat amendement slechts
als één partij subsidie kunnen ontvangen?De heer Harrewijn (GroenLinks):Nee, ik zeg dat het er nu nog niet in voorziet.De heer Kamp (VVD):U vindt dus dat het gewijzigd zou moeten worden om daarin wél te
voorzien?De heer Harrewijn (GroenLinks):Ja.De heer Kamp (VVD):Als er een amendement ligt dat juist de situatie waarover u spreekt wél
regelt, vind ik het vreemd dat u daar niet vóór bent. Dat is
zeer onduidelijk. U oppert een idee. U komt echter niet met een amendement.
Dat is zeer ongebruikelijk. Vervolgens ligt er een amendement dat dit probleem
oplost en daar bent u tegen!De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik probeer mee te denken. Uw amendement lost het probleem niet op, omdat
daarin het primaat bij de fracties wordt gelegd. Dat is totaal anders dan
het amendement van de heer Rehwinkel. Daarin wordt over politieke partijen
gesproken. Al discussiërend en luisterend naar hetgeen hier gezegd is,
kom ik met deze suggestie. Ik wil die eventueel wel omzetten in een amendement.
Ik heb daarvoor geen tijd gehad, want dan had ik de beraadslagingen moeten
missen. Helaas bent u nog niet aan het woord geweest, mijnheer Kamp. Wat dat
betreft, had ik wel weg kunnen lopen, maar dat doe ik zo dadelijk ook niet.Voorzitter! Ik ben het niet eens met mevrouw Kant dat een verhoging met
20% onredelijk is. Ik vind ook dat er wel degelijk iets aan de grondslagen
gedaan kan worden. Ik doel dan met name op het basisbedrag voor de jongerenorganisaties.
Ik heb in eerste termijn uitvoerig aangegeven waarom het goed is voor de continuïteit
van de jongerenorganisaties. Ik vond het een beetje flauw dat van sommige
kanten gesuggereerd werd dat wij weer moeten gaan rekenen c.q. herberekenen
en dat het ten koste van anderen zou gaan. GroenLinks wil zelf iets meer ten
koste van andere partijen!Ik wijs u op de huidige situatie. Wij gaan immers niet uit van de eventueel
berekende bedragen, maar van de huidige bedragen. Door de wijziging van de
subsidiëring gaat de VVD er bij een ongewijzigd zetelaantal 2,8 ton op
vooruit, het CDA 3,3 ton, de PvdA 3,5 ton, voor D66 is dat 2 ton, de SGP met
twee zetels zelfs één ton en GroenLinks ƒ 9414.De voorzitter:Mijnheer Harrewijn, is het echt nodig om dit in de tweede termijn helemaal
uit te spreken?De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik zal verder kort zijn, mevrouw de voorzitter.Ik geef deze voorbeelden, omdat ik het ontzettend flauw vind dat gesuggereerd
wordt dat wij zitten te graaien in andermans beurs. Ik bepleit een basisbedrag
voor de jongerenorganisaties om de continuïteit van die organisaties
te waarborgen. Ik hoor graag van de collega's wat zij vinden van mijn amendement
op stuk nr. 7 als daarin een iets lager bedrag zou worden vermeld. Voor mij
hoeft dat niet. Ik vind een bedrag van ƒ 50.000 reëel. Als het
gaat om het principe van een basisbedrag, zouden de collega's het dan wel
steunen?De motie op stuk nr. 20 van de heer Hoekema vind ik nuttig, met name omdat
de evaluatie in samenspraak met partijen en hun organisaties moet gebeuren.
Het is goed dat er niet alleen een jaarlijks overzicht komt, maar ook een
moment waarop de partijen er zelf iets over kunnen zeggen.Aan de motie op stuk nr. 21 heb ik niet zo'n behoefte, met name omdat
er specifiek een instituut wordt genoemd. Ik vind de suggestie van de minister
goed. Het instituut is mij ook lief, maar ik vind het te ver gaan om nu reeds
te bepalen wie dat moet gaan uitwerken. Ik zal deze motie dan ook niet steunen.De heer Kamp (VVD):Mevrouw de voorzitter! Ook ik dank de minister voor zijn reactie op de
vragen en opmerkingen die wij in eerste termijn naar voren hebben gebracht.
Ik waardeer in het bijzonder zijn reactie op de drie vragen die wij hebben
voorgelegd, waarvan er één overeenkwam met een vraag van mevrouw
Van der Hoeven. Ik vertrouw erop dat de gevraagde activiteiten tijdig plaatsvinden
en dat daarvan zal blijken bij de eerste evaluatie die de minister na één
jaar wil houden. Wij krijgen daarmee een goede uitwerking van wat ook de heer
Hoekema met zijn motie voorstaat. Die motie is derhalve, hoe sympathiek zij
ook is, op dit moment niet noodzakelijk.Dan kom ik bij het amendement-Kamp op stuk nr. 9, inzake de uitdrukkelijke
en afzonderlijke wilsverklaring voor het lidmaatschap van politieke jongerenorganisaties.
Als ik goed ben geïnformeerd, is er sprake van situaties waarbij men
lid kan worden van een partij en vervolgens gratis lid kan worden van een
politieke jongerenorganisatie. Er is ook een andere constructie mogelijk.
Men kan lid worden van een politieke jongerenorganisatie en vervolgens gratis
lid worden van de verwante politieke partij. Dit roept een sfeer op van het
opkloppen van ledentallen. Wij moeten daarmee in het verband van deze subsidiëring
voorzichtig zijn, vooral omdat het bij subsidiëring aan jongerenorganisaties
om grote bedragen gaat, vergeleken met de subsidiëring die
andere organisaties ontvangen. Ik heb al gezegd dat de Jonge Socialisten in
het jaar 1995 een bedrag van ƒ 740 per lid aan subsidie van de rijksoverheid
ontvingen. Het is dan ook goed dat wij om een aparte en volledige ledenadministratie
van de politieke jongerenorganisatie vragen. Uit die ledenadministratie moet
het volgende blijken: naam, adres en leeftijd. Daarvoor is een uitdrukkelijke
en afzonderlijke verklaring, een bewijsstuk of een wilsverklaring nodig waaruit
blijkt dat men lid wil worden van de organisatie en dat men aan de daaraan
verbonden voorwaarden heeft voldaan. De minister heeft op dit punt in zijn
oorspronkelijke voorstel niets geregeld. Vervolgens heeft hij voorgesteld
om vast te leggen dat er een uitdrukkelijke wilsverklaring moet zijn. De toevoeging
die ik heb voorgesteld, namelijk om er ook een afzonderlijke wilsverklaring
van te maken, houdt in dat het op basis van die afzonderlijke wilsverklaring
inderdaad mogelijk is om een aparte, gescheiden, volledige ledenadministratie
tot stand te brengen. De minister zal het ermee eens zijn dat het daarvoor
noodzakelijk is om het amendement op stuk nr. 9 onderdeel van de wet te laten
worden.Dan kom ik bij het amendement op stuk nr. 10. Dat gaat over één
lijst, één fractie, één subsidie. De heer Van
den Berg bespeurde bij mij een fixatie op twee partijen, twee fracties in
deze Kamer. Die fixatie is er alleen als het gaat om de waardering voor het
werk dat door de leden van die fracties in deze Kamer wordt verricht. Voor
het overige heeft het alleen in dit geval mijn bijzondere belangstelling.
Ik kan het nu eenmaal niet helpen dat er twee weken geleden een publicatie
kwam waarin stond dat de RPF en het GPV met één lijst zullen
deelnemen aan de volgende verkiezingen. Als met één lijst wordt
deelgenomen aan de landelijke verkiezingen en als er één fractie
functioneert op dit landelijke platform, moet men ook de consequenties daarvan
dragen en vervolgens één subsidie ontvangen. Ik ben het ermee
eens dat als er in de loop van de periode een samenwerking ontstaat, tot de
volgende verkiezingen niet moeilijk moet worden gedaan. Maar als er een eenheid
wordt gevormd zowel bij de verkiezingen als in de Kamer, wordt in feite opgetreden
als één partij. En dan zou men voor één subsidie
in aanmerking moeten komen. Dat is de bedoeling van het amendement op stuk
nr. 10.Het amendement van de heer Rehwinkel c.s. op stuk nr. 18 schept grote
verwarring. En verwarring is iets waaraan wij beter niet kunnen beginnen als
het gaat om het vastleggen in de vorm van een wet. Volgens de heer Rehwinkel
lost dit amendement een probleem op dat volgens de heer Van den Berg niet
bestaat. Dat lijkt mij geen verbetering. Daarom stel ik de heer Rehwinkel
voor om dit amendement in te trekken. Het zal in ieder geval niet de steun
van de VVD-fractie krijgen.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik vind dat de heer Kamp hiermee een weinig constructieve bijdrage levert
aan de discussie. Verwarring is er op zijn minst ook over zijn amendement,
maar dat heeft hij zelf ook geconstateerd of anders zal hij het bij de stemming
merken. Wij moeten proberen uit de verhouding van beide amendementen tot elkaar
zien te komen. Her en der constateer ik begrip voor wat de heer Kamp wil regelen,
maar hij regelt het niet. Dat is het probleem van het amendement. Wij moeten
proberen hier met elkaar een oplossing voor te vinden. Ieder moet aan zijn
eigen politieke uitgangspunten recht zien te doen.De heer Kamp (VVD):Is de heer Rehwinkel van mening dat wanneer partijen met één
lijst aan de Tweede-Kamerverkiezingen meedoen en vervolgens als één
fractie functioneren, deze partijen als één partij moeten worden
aangemerkt?De heer Rehwinkel (PvdA):U hebt de discussie blijkbaar niet gevolgd op de manier waarop u dat misschien
had moeten doen. Ik heb het antwoord op die vraag namelijk al gegeven. In
principe sta ik er positief tegenover. Dat was het punt waarop er een verschil
van mening is tussen de heer Van den Berg en ons beiden. Ik heb dus begrip
voor uw standpunt en wil het graag regelen.De heer Kamp (VVD):Gelet op de gedeelde doelstelling, lijkt het mij verstandig om te kijken
hoe wij dit op een ordelijke manier samen kunnen regelen.Mevrouw Kant (SP):Mevrouw de voorzitter! Het zal na mijn eerste termijn iedereen wel duidelijk
zijn dat de SP één belangrijk bezwaar heeft tegen het voorstel,
namelijk tegen het element van de verhoging van de subsidies. Ik vond de minister
hier helder over. Naar aanleiding van mijn amendement hierover zei hij dat
hij de verhoging gewenst vindt, maar dat hij het legitiem vindt dat anderen
een ander standpunt hebben. De Kamer moet er maar over oordelen. Dat zullen
wij bij de stemmingen merken. Ik ben geen helderziende, maar ik heb wel een
vermoeden van de uitkomst. Mocht het amendement niet worden aangenomen, dan
zal de SP-fractie tegen het wetsvoorstel stemmen.Ik kom op de giften en de sponsoring. Wij hebben niet geheel doorgediscussieerd
over de vraag onder welke voorwaarden dit wel of niet aanvaardbaar is. De
minister vindt giften en sponsoring onder voorwaarden aanvaardbaar, de SP
vindt dat niet. Met openbaarheid wordt de vraag of giften ongewenst zijn,
niet opgelost. Misschien moeten wij hierover op een ander moment, buiten dit
wetsvoorstel om, discussiëren.Ik handhaaf mijn amendement op stuk nr. 13. Tegenover sponsoring staat
in principe een wederdienst. Daar gaat het natuurlijk ook een beetje om. Is
die wederdienst alleen die advertentie of zit er meer achter? Daar zit gewoon
een grijs gebied. Vandaar dat ik vraag om een meldingsplicht voor sponsoring
in het wetsvoorstel op te nemen. De minister zei dat sponsoring openbaar is.
De uiting van een reclame is openbaar, maar het gegeven bedrag niet. Misschien
dat voor één simpele advertentie in een jaarboek wel één
of twee ton is gedoneerd. Ik weet het niet en dus handhaaf ik mijn amendement.Ik dank de minister voor de steun voor het amendement op stuk nr. 17.
Ik heb dat amendement ingediend omdat het inderdaad mogelijk is om een groot
bedrag dusdanig op te splitsen, dat je uiteindelijk toch op een hoog bedrag
uitkomt. Ik hoop dat die steun van de minister ook inhoudt dat het amendement
het gaat halen.Ik dank de minister ook voor zijn heel heldere toelichting en visie op
de praktijk die geldt binnen de SP om vergoedingen en schadeloosstellingen
te storten in de partijkas. Hij zei dat dat volstrekt toelaatbaar is. Oké,
hij beval het niet aan, maar hij zei heel duidelijk dat het iets is wat de
partij zelf aangaat. Het gaat om de politieke notie binnen een partij. Zo
moet het vooral ook blijven.Minister Dijkstal:Mevrouw de voorzitter! Het is mij nog niet helemaal duidelijk op welke
wijze het amendement-Kamp en het amendement-Rehwinkel met elkaar in verband
gebracht kunnen worden. Ik hoop daar in de loop van de tweede termijn wat
meer informatie over te krijgen. Om zo weinig mogelijk tijd te verliezen,
zal ik eerst de andere punten behandelen. Ik begrijp dat u haast heeft, voorzitter.De voorzitter:Een wetsvoorstel wordt altijd serieus behandeld, mijnheer de minister,
al duurt het tot vanavond 23.00 uur.Minister Dijkstal:Dat geeft hoop.De heer Hoekema heeft naar de controle op de doelsubsidies gevraagd. Voorzitter!
Het gaat om geoormerkt geld en er ligt een subsidieovereenkomst tussen de
organisatie en de moederpartij aan ten grondslag. Een en ander is bovendien
onderwerp van accountantscontrole. Ik heb geen reden om aan te nemen dat langs
die weg niet gecontroleerd kan worden of het geld ook gebruikt wordt voor
het doel waarvoor het is geoormerkt. Mocht daar onverhoopt schandelijk mee
om worden gegaan, dan zal de desbetreffende organisatie wel piepen dan wel
protest aantekenen. Het vrije deel kan inderdaad bijvoorbeeld naar Paraguay
of, na vanmiddag, naar Mexico worden overgemaakt.Voorzitter! De motie over de evaluatie is overbodig. Ik ben al van plan
om een keer per jaar te rapporteren. De genoemde gesprekken worden gevoerd.
Ik ga nog met de partijen praten over enkele lastige onderwerpen, zoals de
sponsoring. Dit kan allemaal een plaats krijgen in de jaarlijkse rapportage
aan de Kamer.De vraag op welk moment er een dringende behoefte is om de grondslagen
te veranderen, vloeit vanzelf uit deze procedure voort. De minister kan zelf
constateren dat het moment daarvoor daar is. Het is niet te voorspellen op
welke termijn dit zal gebeuren. De Kamer kan na behandeling van de rapportage
ook constateren dat de grondslag veranderd moeten worden. Dat behoeft niet
geregeld te worden. Kamer en minister komen er jaarlijks over te spreken.De andere motie van de heer Hoekema is ook overbodig. Het frappeerde mij
overigens dat de genoemde punten vooral door mevrouw Van der Hoeven en de
heer Kamp zijn opgeworpen, terwijl de heer Hoekema de motie heeft ingediend.
Voorzitter! Ik doe al wat er in de motie wordt gevraagd. Het Instituut publiek
en politiek is op zichzelf in dit verband interessant, maar dat geldt ook
voor andere instellingen. Ik wil graag enige ruimte hebben om een methode
te ontwikkelen. Ik kom vanzelf bij de Kamer terug op het punt van het stimuleren
van de aandacht voor politieke partijen.Mevrouw Van der Hoeven vroeg zich af op welke wijze gegarandeerd is dat
de zelfstandige organisaties – politieke jongerenorganisaties en wetenschappelijke
instituten – geen overdadige bemoeienis ondervinden van de moederpartij.
Ik wijs op de regeling ten aanzien van het oormerken van geld en op de subsidieovereenkomsten.
In het amendement van mevrouw Van der Hoeven op dit punt wordt iets geregeld
wat naar mijn mening niet geregeld behoeft te worden. In de subsidieovereenkomst
moet duidelijk omschreven zijn dat de activiteitenplannen en dergelijke van
een jongerenorganisatie geen zaak zijn van de partij maar van de jongerenorganisatie
zelf. Volgens mij is er geen behoefte aan dit amendement. Ik heb er ook geen
overwegende bezwaren tegen. Het is onnodig en ik laat het oordeel aan de Kamer
over.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):In de wet wordt niet geregeld dat er nadere eisen worden gesteld aan de
subsidieovereenkomst. De minister heeft zojuist aangegeven wat er in zo'n
overeenkomst moet staan. Ik ben van mening dat begroting en activiteitenplannen
ongewijzigd moeten worden overgenomen en dat dit in de wet verankerd moet
worden. De eigenstandigheid van de jongerenorganisaties en de wetenschappelijke
instituten blijft hierdoor gewaarborgd.Minister Dijkstal:Ik begrijp uw punt heel goed, maar ik vind het overbodige regelgeving.
Dit vloeit impliciet voort uit de spelregels die wij vandaag afspreken. Ik
heb er geen behoefte aan en om die reden ontraad ik aanneming van het amendement.Ik vind het nieuwe amendement van de heer Rehwinkel c.s. op stuk nr. 18
niet echt nodig, maar het is wel beter dan het vorige en daar ben ik hem dankbaar
voor. Mijn grootste bezwaar was het noemen van de fracties en dat blijft nu
achterwege. Wat dat betreft zijn wij een stuk verder. Ik maak hier verder
geen woorden aan vuil, want het is voldoende bediscussieerd. Ik zie wel wat
de Kamer ermee doet.De heer Van den Berg kan niet nalaten te melden dat wij een grens over
zijn gegaan. Voorzitter! Dat is echt niet het geval. Het is een theoretisch
punt. Laten wij het snel eens worden met elkaar: wij blijven beiden waakzaam
op het bewaren van de gepaste afstand door de overheid van de politieke partijen.Het amendement op stuk nr. 7 van de heer Harrewijn en het amendement van
de heer Hoekema op dat punt liggen in elkaars verlengde. Ik heb er geen principiële
bezwaren tegen. Het wetsvoorstel vloeit enigszins voort uit de aangetroffen
situatie. Wij hebben in het kader van deze wetgeving enige aanpassingen aangebracht,
zonder al te veel overhoop te halen. Ik heb niemand ervan beticht, naast het
uitspreken van principiële woorden, ook aan het rekenen geslagen te zijn.
Ik ben echter wel gaan rekenen. Het amendement van de heer Harrewijn leidt
voor GroenLinks tot plus 25% en voor D66 tot plus 18%. Het amendement van
de heer Hoekema leidt voor GroenLinks tot plus 30% en voor D66 tot plus 22%.
Het vervelende is dat al die plussen door "minnen" opgebracht moeten worden.
De heer Harrewijn is een slimme koopman, dus hij heeft erop gewezen dat er
al eerder een verschuiving is aangebracht, namelijk bij het bedenken van de
verdeelsleutels voor deze wet. Dat is op zichzelf waar. Ik laat het maar aan
de rekenkunde van eenieder over om te bezien hoe men met deze amendementen
omgaat. Ik heb geen principieel bezwaar tegen aanneming ervan, maar zij leiden
tot een andere verdeelsleutel, waarvan ik niet weet of hij wenselijk is. Ik
ontraad aanneming van de amendementen en zie het verder dan
wel.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ten opzichte van wat is er sprake van plussen?Minister Dijkstal:Ten aanzien van ons voorstel, gebaseerd op de uitslag van de laatste Tweede-Kamerverkiezingen.De heer Hoekema heeft over vis- en paardenmarkten gesproken. Dat element
zit er inderdaad soms in.Voorzitter! Ik kom op het probleem inzake het amendement van de heer Kamp
en dat van de heer Rehwinkel. Er zit iets speculatiefs in. Wat de nieuwe aankondiging
van RPF en GPV betreft, het moet allemaal nog gebeuren. Ik vind de formulering
van het amendement van de heer Kamp niet toereikend. Ik noem een voorbeeld.
De formulering "indien ingeval van samenvoeging van representatie van politieke
partijen" lijkt dan niet meer consequent met hetgeen daarover eerder is gezegd.
In de toelichting staat "heeft betrekking op de situatie dat fracties worden
samengevoegd, maar hun politieke partij formeel nog niet is opgericht". Dat
zegt mij op dit moment helemaal niets. Ik heb de kranten wel gelezen en ik
deel wel zijn zorg dat, als het genoemde kant opgaat, er een oplossing gezocht
moet worden. Nu behouden beide partijen subsidie. De zetels worden toegerekend,
maar zij krijgen beide wel het basisbedrag aan subsidie. In die zin is er
een probleem. Ik stel voor om de ons resterende tijd tot er één
lijst is gevormd en er één aanduiding is, te gebruiken om dit
op zichzelf terecht genoemde probleem onder ogen te zien. Naderhand kan er
wellicht een beperkte wetswijziging worden aangebracht. Het gaat mij nu een
slag te snel. Ik stel dus voor om het amendement van de heer Kamp niet aan
te nemen. Ik beloof dat het vraagstuk als zodanig bekeken zal worden en dat
bezien zal worden of er technisch een bruikbare oplossing gevonden kan worden.Voorzitter! Ik heb geen principiële bezwaren tegen het amendement
van de heer Kamp op stuk nr. 9, maar ik vind het een vorm van regulering die
niet nodig is. Zij kan ook verwarrend zijn, want er wordt gesproken over uitdrukkelijke
en afzonderlijke wilsverklaring. Ik ben ingegaan op de uitdrukkelijkheid.
Als iemand met naam en toenaam geld overmaakt, vind ik dat nogal uitdrukkelijk.
Ik weet niet wat de heer Kamp met een afzonderlijke wilsverklaring bedoelt,
want dat is niet hetzelfde als een afzonderlijke administratie. Wij komen
er dus niet helemaal uit. Ik vind het amendement nog steeds overbodig. Naar
mijn mening is hetgeen wij hebben geregeld en de toelichting daarop helder
genoeg.Ten slotte ben ik nog een antwoord schuldig aan de heer Kamp; hij heeft
mij gevraagd naar de stand van zaken op de Antillen en Aruba. Ik heb in augustus
1997 een brief gestuurd aan de beide minister-presidenten waarin ik aandacht
heb gevraagd voor het vraagstuk van de inzichtelijkheid van de financiering
van de politieke partijen. Verder heb ik daarin opgemerkt dat ik het wenselijk
vind dat er een regeling komt op rijksniveau met betrekking tot de openbaarheid
van giften. Een werkgroep op Aruba onder leiding van gevolmachtigd minister
Kroes heeft een rapport uitgebracht waarin voorstellen worden gedaan voor
verbetering op dat terrein. Het zijn op zich goede voorstellen, die trouwens
ook een rol hebben gespeeld bij de opstelling van het regeerakkoord van het
nieuwe kabinet op Aruba. Dus dat gaat allemaal de goede kant op. Bij de Antillen
zit ik nog met wat moeilijkheden, omdat ik niet precies weet hoe de nieuwe
regering daarmee wenst om te gaan. Ik vind dat hieraan op de Antillen en op
Aruba met veel energie moet worden gewerkt. Een rijkswet is geen voorwaarde,
maar het zou wel een mooie uitkomst zijn als wij in de drie landen parallel
een regeling hebben voor dit soort vraagstukken.De heer Rehwinkel (PvdA):De minister deed een suggestie over de verhouding van de amendementen.
Ik moet eerlijk zeggen dat – nu wij dit onderwerp hier ten principale
aan de orde hebben gesteld, al raken wij wat verstrikt in onze eigen principes –
het mijn voorkeur zou hebben dit toch wel nu te regelen, althans bij de behandeling
van de wet. Ik kan mij voorstellen dat wij na het reces stemmen om zodoende
nog de gelegenheid te hebben om te bezien of wij hieruit kunnen komen.De heer Hoekema (D66):Ik steun de suggestie van de heer Rehwinkel graag. Om de zomeropruiming
wat beperkt te houden, trek ik mijn amendement op stuk nr. 8 in ten gunste
van het amendement op stuk nr. 7 van collega Harrewijn.Verder trek ik de moties op de stukken nrs. 20 en 21 in. Mijn suggestie
is dat wij na het reces stemmen.De voorzitter:Aangezien het amendement op stuk nr. 8 en de moties 25704, nrs. 20 en
21 zijn ingetrokken, maken zij geen onderdeel van de beraadslaging meer uit.De heer Harrewijn (GroenLinks):Kan de minister aangeven welke betekenis uitstel van de stemmingen zal
hebben voor de invoering van deze wet?Minister Dijkstal:Als wij denken dat het wetsvoorstel de zaken verbetert ten opzichte van
de oude situatie, dan duurt het langer voordat de zaken verbeterd zijn. De
Eerste Kamer moet natuurlijk ook nog haar oordeel geven. Het charmante van
de gekozen werkwijze is dat de Eerste Kamer de zomer kan gebruiken voor de
behandeling en dat de wet dan in het najaar kan worden afgehandeld. Als de
stemmingen twee maanden worden uitgesteld, ontstaat er wellicht een flinke
vertraging. Bovendien – en dat vind ik ook van de Kamer niet helemaal
zorgvuldig – wordt nu gesproken over een zaak op grond van een bericht
dat twee weken geleden in de krant is gepubliceerd, dat twee partijen misschien
met één lijst komen, enz. Het is zeker een aardig punt om over
door te denken, maar het gaat wel erg snel om dat nu ook al in deze wet te
regelen.Daarom heeft het mijn voorkeur het wetsvoorstel nu af te handelen. Een
wijzigingsvoorstel op de wet op dit onderdeel is snel genoeg gemaakt en aan
de Raad van State voorgelegd. Ik kom dan wel achter de wet aan.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik sluit mij niet aan bij het voorstel van de heren Rehwinkel en Hoekema.
Ik ben van mening dat wij ons niet moeten laten leiden door incidenten of
door berichten in kranten. Ik denk dat het van belang is dat wij deze zaak
kunnen afwikkelen en ik vind het een goed voorstel van de minister
om op dit punt eventueel na het reces een nota van wijziging of van aanvulling
uit te brengen. In de Eerste Kamer kan het ook in de vorm van een novelle
komen. Dus ik denk dat alle mogelijkheden openliggen om deze zaak te regelen
en niet onnodig vertraging op te roepen door de stemmingen uit te stellen.De heer Van den Berg (SGP):Ik sluit mij aan bij mevrouw Van der Hoeven.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik maak bezwaar tegen de opmerking dat wij zouden reageren op incidenten.
De mogelijke samenwerking tussen RPF en GPV is volgens mij eerder een illustratie
van een probleem dan dat het een incident is waarop wij reageren. Naar ik
meen, is dat niet het geval. Ik wil mijn verzoek handhaven.De voorzitter:Dan stel ik de Kamer voor, over het ordevoorstel straks te stemmen voordat
wij stemmen over het wetsvoorstel. Wat u intussen doet aan overleg en dergelijke,
merk ik wel als wij geacht worden te stemmen over het wetsvoorstel.Daartoe wordt besloten.De algemene beraadslaging wordt gesloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19971998-6173-6186.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl