Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2003 (28600 VIII).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 1257-1300

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-11-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 20, pagina 1257-1300

13-11-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28600-VIIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2003 (28600 VIII).Pagina 1257-1300
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten c.a. (Belastingplan 2003 Deel I) (28607);het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten c.a. (Belastingplan 2003 Deel II - overig fiscaal pakket) (28608)Pagina 1300-1327
Regeling van werkzaamheden (woensdag 13 november 2002)Pagina 1256-1257
Presentie en opening (woensdag 13 november 2002)Pagina 1229-1229
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 13 november 2002)Pagina 1327-1328
Brieven over de voortgang van het najaarsoverleg (28600 XV, nrs. 9 en 10)Pagina 1229-1256

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 225 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
(VIII) voor het jaar 2003 (28600 VIII).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. De school in de samenleving, de samenleving in de school;
dat is het ideaal dat de PvdA-fractie voor ogen staat. Kinderen hebben te
maken met een groot aantal veranderingen in de samenleving. Bedenk alleen
al dat de aanwezigheid van een ouder overdag geen vanzelfsprekendheid meer
is. Nu dit soort zekerheden zijn weggevallen, is het onderwijs nog veel belangrijker
dan het altijd al was. Vaak is onderwijs de continue factor in het leven van
kinderen. Daarom is het onderwijs mede de aangewezen plaats om kinderen te
helpen hun eigen plekje te vinden in die complexe samenleving en hen daarvoor
de benodigde kennis en vaardigheden aan te reiken. De toekomst van onze samenleving
hangt ook af van de investering in kinderen. Een investering in het onderwijs
is een investering in de toekomst van ons land. Wij willen niet alle lasten
op de schouders van docenten leggen, maar het is onmiskenbaar dat leerkrachten
een belangrijke rol vervullen bij de acceptatie van grote verschillen in de
thuissituatie van kinderen en hun ouders. Datzelfde geldt voor allochtone
leerlingen en integratie.Wat is daarvoor nodig? De PvdA-fractie heeft na overleg met onderwijsorganisaties
de afgelopen maanden een investeringsplan opgesteld en dat plan lichten wij
vandaag toe. Wij willen daarmee een alternatief stellen tegenover het kabinetsbeleid.
Het kabinet bewijst de scholen weliswaar lippendienst door over te gaan tot
deregulering, maar deze maatregel wordt vervolgens van iedere betekenis ontdaan
door het ontbreken van middelen en voorwaarden. Daarom wil de PvdA-fractie,
in navolging van de halflege enveloppe die de minister bij ons heeft ingediend
voor het jaar 2004, de minister van OCW en haar staatssecretarissen nu zelf
een envelop aanbieden. Dit is een envelop voor 2003 met de titel "Verantwoordelijkheid
kent ook een prijs: een miljard voor het onderwijs". Het is een mooie, rode
envelop met een postzegel erop. In de loop van het debat zal het de minister
wel helder worden waarom wij een postzegel op de envelop hebben geplakt.Ik wil de inhoud van de envelop, een miljard voor het onderwijs, hier
graag toelichten. Onze eerste prioriteit ligt uiteraard bij het leraarschap.
Het onderwijs valt en staat bij bekwame en betrokken, geïnspireerde mensen
die het onderwijs verzorgen. Zij laten de leerlingen dag in dag uit ervaren
dat het belangrijk en zinvol is om te leren. Helaas moest de AOB vorige week
de noodklok luiden en waarschuwen dat het onderwijs dreigt te verworden tot
een nationaal tussenuur. Het lerarentekort blijft groeien en trekt zijn sporen
in alle sectoren van het onderwijs, zoals het mbo. Het is nog maar een kwestie
van wachten totdat het lerarentekort zich uitbreidt naar het hbo en het hoger
onderwijs. Wat doet het kabinet? Het kabinet komt met een taskforce. Dat vinden
wij een beetje laat, want er is meer nodig dan een taskforce. Er zijn harde,
concrete maatregelen en geld nodig om de arbeidsvoorwaarden te verbeteren
en iets te doen aan het onderwijs in zijn totaliteit. Daarom hebben wij onze
envelop gevuld met een behoorlijk bedrag, dat wij natuurlijk netjes door middel
van een amendement uittrekken voor het onderwijs.De heer Van der Vlies (SGP):Sinds wanneer bestaat het probleem dat mevrouw Hamer schetst en waarvoor
zij een envelop overhandigt?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik denk dat dit probleem ongeveer zes jaar bestaat.De heer Van der Vlies (SGP):De PvdA-fractie heeft tijdens haar deelname aan de vorige coalitie zes
jaar de kans gehad om aan het probleem te werken. Ik stel vast dat dit niet
voldoende vruchten heeft afgeworpen. Is dat geen aanleiding om over de inzet
van dit kabinet – die ik overigens niet hoef te verdedigen – een
wat meer constructieve en bescheiden toon aan te slaan?Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, dat lijkt mij niet nodig. In het vorige kabinetten zijn er namelijk
taskforces genoeg geweest. Door de werkgevers en werknemers in het onderwijs
is een heel duidelijk plan gemaakt. Die tijd had het kabinet zich dus kunnen
besparen, en het had kunnen beginnen met de uitvoering daarvan. Het vorige
kabinet heeft heel goed begrepen dat dat niet ging zonder geld, zodat het
heeft geïnvesteerd. Mijn kritiek op dit kabinet is tweeledig: allereerst
is het niet begonnen met het uitvoeren van de plannen die uit het veld zelf
zijn gekomen, en ten tweede heeft het daar de middelen niet voor uitgetrokken.De heer Van der Vlies (SGP):Over de urgentie zijn wij het volstrekt eens. Maar erkent mevrouw Hamer dat het niet alleen een kwestie van extra middelen is? Je kunt uiteindelijk
geen blik docenten opentrekken.Mevrouw Hamer (PvdA):Precies. Ik ben het zeer met u eens. In de rest van mijn betoog zult u
merken dat het niet alleen gaat om een blik met geld voor arbeidsvoorwaarden,
maar dat het trekken van mensen naar het onderwijs ook heeft te maken met
de huisvesting van het onderwijs, met het leerklimaat, met de vraag of de
docent het gevoel heeft daadwerkelijk aandacht te kunnen besteden aan de kinderen
en met het feit dat hij voldoende ondersteuning heeft bij andere activiteiten.
Dat is dus een breed palet, maar het begint wel ergens, en volgens ons is
dat bij de arbeidsvoorwaarden.De heer Jan de Vries (CDA):Ik zou graag over de door u aan de bewindslieden uitgereikte envelop willen
beschikken, zodat ook wij kunnen zien wat uw partij daarmee beoogt.De voorzitter:De inhoud ervan wordt rondgedeeld.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Ik kom toe aan punt 2, vernieuwing en onderhoud van de schoolhuisvesting.
Ik denk dat ik daar niet lang over hoef uit te wijden. In het vorige kabinet
hebben we via de motie-Noorman-den Uyl/Barth extra geld uitgetrokken om het
onderhoud van de huisvesting aan te pakken. Maar dat is niet het enige wat
verder moet worden doorgezet. Scholen zullen ook ingesteld moeten worden op
de vernieuwingen waarmee zij bezig zijn. Ook dat is een belangrijk element,
niet alleen voor kinderen, maar ook voor leerkrachten, om goed hun werk te
kunnen doen. Ook moet de school zo zijn ingericht dat het een veilige school
wordt. Wij trekken daar geld voor uit, maar graag hoor ik van de minister,
wat zij wil doen om die schoolhuisvesting te verbeteren.Veel ouders en kinderen kampen met een gebrek aan overblijfmogelijkheden.
Wij hebben daarover bij de vorige begrotingsbehandeling een uitgebreide discussie
gehad, waarbij voorstellen van ons zijn aangenomen. Wat is er nu gebeurd in
de tussentijd? Er kwam een beleidsbrief, en helaas helaas, het kabinet heeft
deze beleidsbrief naast zich neergelegd. Er zijn geen nieuwe voorstellen over
het structureel geven van een plek aan tussenschoolse opvang. Gelukkig is
ons amendement op het punt van de opleidingen wel uitgevoerd, maar omdat er
geen structurele voorstellen zijn gekomen, blijft het bij een jaarlijkse oplossing,
en zullen we dus ook dit jaar weer voorstellen moeten doen om de boel tijdelijk
aan te pakken. Daarnaast trekken wij in ons plan geld uit voor initiatiefwetsvoorstellen
om hiervoor een structurele oplossing te vinden.Mijn derde punt: de leerling staat centraal. Alle ouders willen graag
een school in de buurt, maar wijken daarvan af als het kind zich er niet thuisvoelt.
Dat geldt voor allochtone en autochtone ouders. De schoolkeuze is erg bepalend
bij zaken als de uitstraling van de school, het plezier dat docenten in hun
werk hebben, de voorzieningen voor na- en tussenschoolse opvang enzovoorts.
Natuurlijk is het ook belangrijk dat de school openstaat voor al die leerlingen.
Daarom hebben wij in ons verkiezingsmanifest voorgesteld dat ook in het bijzonder
onderwijs de scholen de verplichting krijgen om, als ouders de grondslag respecteren,
hun kinderen toe te laten. Dat zijn allemaal punten die segregatie kunnen
voorkomen. Maar veel belangrijker is natuurlijk nog, hoe het verder gaat met
de klassenverkleining, met de...De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Mevrouw Hamer schiet nu door...De voorzitter:Nee, mevrouw Hamer maakt gewoon haar zin af! U heeft er een handje van
om de microfoon open te zetten en dan te gaan praten. Daar hebben we geen
zin in!Mevrouw Hamer (PvdA):Veel belangrijker zijn nog de klassenverkleining en "meer handen in de
klas". Daarom verbaast het ons zo ontzettend dat al die mensen die nu de leraren
ondersteunen – de 9000 ID-werknemers – verdwijnen. De minister
heeft in een algemeen overleg eens gezegd, dat op te gaan lossen. Wij vernemen
graag nogmaals hoe het daarmee staat en hoe dat wordt opgelost. U heeft in
ieder geval gezien dat wij daar in de envelop veel geld voor uittrekken.De heer Jan de Vries (CDA):Mevrouw Hamer acht het van belang dat leerlingen worden toegelaten op
het moment dat hun ouders de grondslag van de school onderschrijven. Is dat
anders dan het huidige beleid?Mevrouw Hamer (PvdA):Ja, dat is anders dan het huidige beleid. Het is in ieder geval anders
dan de huidige praktijk.De heer Jan de Vries (CDA):Ik denk dat u het mis hebt op het punt van het onderschrijven van de grondslag.
Dat is materieel en formeel de bestaande praktijk.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik denk dat de praktijk anders is. Ik zal u in de loop van het debat daarvan
nog een aantal voorbeelden geven.Voorzitter. Tot nu toe staat in het onderwijsbeleid te veel het stelsel
centraal en wordt te weinig uitgegaan van de leerling zelf. Daarom is het
zo ontzettend belangrijk dat er veel meer aandacht komt voor de begeleiding
van de leerlingen. Forum heeft vorige week alle fracties een rapport met daarin
voorstellen doen toekomen onder de titel "Leerlingbegeleiding: luxe of noodzaak?".
Ik verneem graag een reactie van de minister daarop. In ieder geval wil de
PvdA een amendement indienen om de begeleiding van leerlingen in de ROC's
en het vmbo te verbeteren. Daarnaast willen wij uiteraard graag weten hoe
het verder gaat met de schoolbegeleidingsdiensten. Ik weet dat daarover druk
wordt overlegd, maar ik verneem graag van de minister de stand van zaken.Mevrouw Azough (GroenLinks):Over de leerlingenbegeleiding heb ik reeds een amendement ingediend. Komt
uw amendement daarmee overeen?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb uw amendement nog niet gezien.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dan zal ik het u snel doen toekomen.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Over de voorschoolse periode kunnen wij kort zijn. In de vorige
periode hebben wij de ambitie vastgesteld om 50% van de doelgroep daarvoor
te bereiken. Ik had verwacht dat dit kabinet het ambitieniveau zou verhogen
naar 75% van de doelgroep. Helaas is dat achterwege gebleven,
vandaar dat dit een belangrijk onderdeel is van onze envelop. Gelukkig hoeven
wij vandaag de discussie over OALT niet te voeren, want dat onderwerp is controversieel
verklaard. Toch zou ik graag het standpunt van de minister vernemen over het
taalbeleid. Welk taalbeleid staat haar nu eigenlijk voor ogen? Hoe ziet zij
hierbij de integratie van kinderen en hun ouders? Wat gaat er gebeuren aan
de samenhang tussen de inburgeringscursus van de ouders en het taalonderwijs
op school? Alle kinderen moeten een kans krijgen op goed onderwijs dicht bij
huis. Daar gaat het om. Wat gaat de minister daaraan doen?Een vijfde punt is dat een toekomstgericht lesaanbod staat of valt met
de computer op school. Wij hebben daar al vaak over gedebatteerd. Helaas ontbreken
de middelen voor scholen om verder te investeren. Daarom trekken wij ook daarvoor
geld uit.Een zesde punt betreft de doorstroming in de beroepskolom. Daar kan ik
eveneens kort over zijn, want wij hebben er regelmatig over gedebatteerd.
Ook dit is weer hetzelfde verhaal. De ambitie van doorstroming vmbo-mbo-hbo
wordt erkend, maar het geld ontbreekt. Dus ook hiervoor is geld in onze envelop.Dit alles valt of staat met de betrokkenheid van ouders en deelnemers.
Daarom hadden wij graag meer voorstellen van het kabinet gezien over de wijze
waarop de zeggenschap van ouders en deelnemers geregeld kan worden. Wij hopen
dat de minister ons daarover dezer dagen voorstellen kan doen. Zo niet, dan
komen wij daar uiteraard zelf mee.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Ik heb met belangstelling kennisgenomen van de envelop waarnaar
mevrouw Hamer steeds verwijst. Zij zal bij de behandeling van de begroting
acht wijzigingen voorstellen. Ik wacht met belangstelling de amendementen
af. Geldt het bedrag van 1 mld euro voor meerdere jaren of alleen voor 2003?
Ik vraag dat ook omdat naar mijn mening de dekking in het voorstel volledig
ontbreekt. De Kamer heeft gisteren de motie verworpen waarnaar u verwijst.
Dit betekent dat de dekking die u aangeeft, ondeugdelijk is. Hoe kunt u dan
nu een miljard vrijspelen? Dat zult u moeten doen binnen de begroting van
Onderwijs. Welke prioriteiten legt u dan binnen die begroting?Mevrouw Hamer (PvdA):Die vraag had ik van u verwacht. U zult begrijpen dat wij het niet op
die manier willen doen. Ondanks dat de motie gisteren is verworpen, blijven
wij op ons standpunt staan. Wij hopen dat uw fractie nog tot hetzelfde inzicht
komt en dat u ons op een later moment zult steunen, zodat die motie wel een
meerderheid krijgt wanneer zij opnieuw wordt ingediend. Wij kijken niet alleen
naar de ruimte in de onderwijsbegroting. Wij vinden dit van zo groot belang,
dat er in de totale begroting ruimte voor gevonden zal moeten worden.De heer Jan de Vries (CDA):Ik constateer dat u een volledig lege envelop heeft overhandigd en dat
is spijtig.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw Hamer heeft belangrijke punten aangevoerd. Daaraan zal ik niets
afdoen. De dekking ontbreekt echter. Nu de Kamer de dekking heeft afgewezen,
zal zij eind deze week, begin volgende week niet iets anders doen. Heeft mevrouw
Hamer alternatieven?Mevrouw Hamer (PvdA):Wij zullen op een aantal punten met alternatieven komen. Op deze punten
blijven wij echter hopen op een beter inzicht van de Kamer. Wij vinden het
jammer dat de motie gisteren al is verworpen, voordat wij dit debat hebben
kunnen voeren. Ik hoop dat de essentie van onze voorstellen en het belang
van het onderwijs de Kamer uiteindelijk ervan zullen overtuigen dat er aan
het einde van de begrotingsbehandeling een andere afweging moet worden gemaakt.De heer Van der Vlies (SGP):Daarom is het juist zo interessant om uw alternatieven te vernemen. Ik
begrijp dat u zich daarop nog moet oriënteren. Het kan echter niet zo
zijn dat een en ander zomaar wegloopt in het financieringstekort en dat de
dekking leidt tot ophoging van de staatsschuld. Dat zou al te gemakkelijk
zijn. Juist onder de vorige kabinetten, waarvoor uw partij mede verantwoordelijkheid
droeg, heb ik steeds gehoord dat wij dit niet meer zo mochten doen. Die les
hebben wij geleerd en dan valt u warempel de eerste de beste keer zelf in
die valstrik!Mevrouw Hamer (PvdA):Mijn fractie zal niet komen met voorstellen waardoor de staatsschuld oploopt.
Hooguit zal er sprake zijn van voorstellen waardoor de staatsschuld wat langzamer
wordt afgelost.De heer Van Bommel (SP):Ik heb deze enveloppen bestudeerd. Het zijn goede voorstellen, die op
sommige punten nog wel wat ruimer zouden mogen zijn. Dient uw fractie deze
voorstellen in als amendering op de begroting, met de dekking van 1 mld die
daarbij wordt genoemd?Mevrouw Hamer (PvdA):Ja.De heer Van Bommel (SP):Het is hoogst opmerkelijk dat u twee keer een voorstel indient met deze
dekking.Mevrouw Hamer (PvdA):Het is misschien opmerkelijk, maar wij zijn er zo van overtuigd dat wij
met een goed voorstel komen, dat wij blijven volhouden, tot aan het einde
van de reeks begrotingsbehandelingen.De heer Bonke (LPF):Het heeft misschien wel iets te maken met de achtergrond van de huidige
minister, maar ik krijg sterk de indruk dat u het geloof of de hoop heeft
dat de geest over deze Kamer zal neerdalen. Dat is opmerkelijk.Mevrouw Hamer (PvdA):In het belang van het onderwijs hoop ik dat de minister zo geïnspireerd
raakt door de rode envelop dat zij aan het einde van het debat zegt: ik neem
dit mee en ik ga het oplossen. Ik hoop dat in het belang van het onderwijs.De heer Tichelaar (PvdA):Voorzitter. Ik zal eerst ingaan op de positie van het middelbaar onderwijs
en daarna op die van het hbo, de universiteiten en de wetenschappen.Het lerarentekort, dat ook speelt in het primair en voortgezet onderwijs,
is in het BVE vrij specifiek. Het gaat namelijk niet zozeer om het echte lerarentekort
als wel om het vraagstuk van "van instructeur naar begeleider". Dat vraagt
specifieke aandacht in de zin van omscholing en bijscholing.
Ook is een dieptestrategie nodig om in de toekomst naar het begeleiderschap
toe te groeien. Waarom staat hierover niets in de aanbiedingsbrief? Wordt
eventueel een bijstelling van de begroting op dit punt overwogen?De aansluiting tussen de BVE en het hbo is in belangrijke mate achterwege
gebleven. Niet als het gaat om het vmbo-BVE-hbo, want dat staat er keurig
in. Hoe het mbo wordt betrokken bij de discussies over de bachelor-masterstructuur
komt echter niet aan de orde. Ik stel vast dat hier een breuk is en ik vind
het een slechte zaak dat het in de beroepskolom stopt bij de BVE-sector, waarna
het hbo en het universitair onderwijs komen.Als een envelop zonder postzegel wordt aangeboden, moet de ontvanger de
portikosten betalen. Het lijkt mij dat de in de enveloppe genoemde middelen
worden gebruikt om het door de vergrijzing van het onderwijspersoneel ontstane
gat in de lumpsumfinanciering te dichten. Op die manier wordt de eigenlijke
bestemming gemist. Ik hoor hierop graag een reactie van de minister. Dan zal
het ook moeten gaan om relatief lage onderwijsuitgaven aan de ene kant en
hoge aantallen leerlingen die voortijdig het onderwijs verlaten aan de andere
kant. Wat betreft het hbo en universitair onderwijs meen ik dat er sprake is
van schending van Europese afspraken. De minister schrijft zelf in de aanbiedingsbrief
dat Nederland tot de drie toplanden in Europa moet gaan behoren als het gaat
om de kenniseconomie. De verhoging van het budget voor wetenschap en onderzoek
heb ik echter nergens aangetroffen. Het buiten de efficiencykorting houden
van de wetenschap slaat niet op het onderdeel dat betaald wordt door de universiteiten.
Hier gaat het dus om publiek bekostigd onderzoek. De studenten en bestuurders
hebben gisteren massaal gehoor gegeven aan de oproep van de studentenvakbonden
om te protesteren tegen de voorgenomen efficiencykortingen. Mijn fractie zal
door middel van een amendement laten blijken dat zij dit protest van harte
ondersteunt. Het is immers een schending van Europese afspraken en bovendien
is het buitengewoon slecht voor de kwaliteit van het onderwijs in deze sectoren
en het daaraan gekoppelde onderzoek.Het lijkt mij dat het debat over het niveau van de bezuinigingen een interessante
wending gaat krijgen. De minister heeft gezegd dat de instellingen niet bang
hoeven te zijn want het gaat "slechts" om een bezuiniging van 500.000 euro
per instelling. Ik vraag de bewindslieden om die stelling te onderbouwen aan
de hand van een overzicht van de instellingen en de daaraan gekoppelde bezuinigingen.
Als het gaat om een bezuiniging van meer dan 500.000 euro per instelling,
gaan wij over tot de orde van de dag, want de rekening komt te liggen bij
de overheid.Er is een beroep gedaan op het veld om creatief en betrokken te zijn.
Mijn fractie is daarvan voorstander. De mensen in het veld zullen zich dat
ter harte nemen en aan de slag gaan. Maar dan komt er het beeld dat de staatssecretaris
heeft opgeroepen. Zij heeft het gehad over een fusie van hbo en universiteit,
over differentiatie van collegegelden en het niet meer betalen van de tweede
en derde studie. Gesproken moet worden van een zwalkend beleid met betrekking
tot de bekostiging van de bachelor-masterstructuur. Mijn fractie vindt: driemaal
is scheepsrecht. Het waren niet onderbouwde proefballonnen. Dat was niet alleen
de conclusie van de PvdA-fractie, maar klaarblijkelijk ook van de minister
van Onderwijs. Ik gebruik maar heldere taal, want, zo begreep ik uit een interview,
dat stelt deze staatssecretaris kennelijk op prijs. De staatssecretaris deelde
mij keurig mee welke redenen ten grondslag lagen aan haar opvatting om de
tweede en derde studie niet meer te bekostigen. Nu krijg ik niet zo vaak brieven,
wel veel e-mails, maar zelden een brief die bij goede lezing zo nietszeggend
bleek. Haar antwoord was nietszeggend. Ik dacht: daar moet ik iets mee doen
bij de begrotingsbehandeling. Daarna las ik een interview in de Volkskrant
met de minister van Onderwijs. Deze werd door de staatssecretaris later ook
nog de rol toebedeeld als leverancier van een interessante bijdrage aan het
debat. Morgen moeten de bewindslieden in hun eerste termijn mij toch maar
eens vertellen wat er aan de hand is met hun onderlinge communicatie, zowel
die van de bewindslieden onderling als die op het departement. En als de staatssecretaris
de bijdrage van haar minister interessant vindt, kan zij Tichelaardan ook
ingaan op haar eigen staatsrechtelijke opvattingen? Ik moet concluderen dat
deze staatssecretaris politiek monddood is gemaakt, als staatssecretaris onder
curatele staat en voor het veld haar positie heeft verloren – dat blijkt
volgens mij althans uit de primaire reacties van het veld,
zeker na het interview met de minister van Onderwijs in de Volkskrant. Telkenmale
rijst nu de vraag of iets louter de opvatting van de staatssecretaris is en
of die wel wordt gesteund door de minister. Graag hoor ik hun opvattingen
daarover.De heer Bonke (LPF):Mijnheer Tichelaar, u had het over zwalkend beleid bij de bachelors-masters.
Waar slaat dat op? Het eerste jaar van de bacholorsopleiding is nu twee maanden
bezig. Hoe kunt u dan al praten over een zwalkend beleid? Met de differentiatie
in collegegelden is minister Hermans ooit al gekomen, die heeft staatssecretaris
Nijs helemaal niet nieuw bedacht; dus dat is onzin. Uw aanval op de staatssecretaris
vind ik absoluut beneden peil.De heer Tichelaar (PvdA):Het zwalkend beleid met betrekking tot de bachelors-masters slaat op de
problematiek rond de bekostiging van de masters. Eerst was sprake van een
bekostiging van de masters zowel binnen het hoger beroepsonderwijs als de
universiteiten. Toen moest de bekostiging ervan van toepassing worden verklaard
op de zogenaamd relevante opleidingen. Daarna kwam de inbreng van de hbo-sector,
niet weersproken door de bewindslieden, en vond men dat men vanwege het verschil
in bekostiging tussen hoger beroepsonderwijs en universiteiten maar helemaal
moest stoppen met de bekostiging van de masters. Mag ik de conclusie trekken
dat dit zwalkend beleid is? U vindt dat kennelijk niet, maar iedereen heeft
recht op zijn mening.Nu de differentiatie van collegegelden. Volgens mij was een van de eerste
vraagstukken die in dit huis aan de orde kwam een opmerking c.q. proefballon
van deze staatssecretaris over de differentiatie van collegegelden. Mevrouw
Joldersma weet dit nog als geen ander: aan de staatssecretaris werd een vraag
gesteld en via haar ging die naar de fractie van het CDA. Wij deelden toen
mee dat wij eerder hadden gezegd daar geen behoefte aan te hebben. Ik ontzeg
natuurlijk niemand het recht op een vrije meningsuiting, maar ik heb het over
staatsrechtelijke posities. Wij zijn de proefballonnen zat; dat moet u na
die vijf, zes maanden toch aanspreken. Ik wil van de bewindslieden constructieve
voorstellen, die inhoudelijk worden gedekt, zodat we daarover kunnen praten.
Wat de positionering van de staatssecretaris betreft, zou ik het graag anders
zien, maar volgens mij is dit een weerslag van de feiten. Ik ben heel erg
benieuwd naar de politieke analyse die de heer Bonke maakt op basis van de
feiten die hier voorliggen. Lees nog maar eens even heel goed na wat de minister
heeft gezegd! Lees nog maar eens na wat de staatssecretaris in reactie op
dat artikel zegt! Zij zegt dat de minister ook een inbreng mag hebben. Het
gaat mij om de staatsrechtelijke verhoudingen. Ik wil daar een reactie op
krijgen en die krijg ik morgen. Laten wij dat afwachten en dan opnieuw met
elkaar het debat aangaan.De heer Van Bommel (SP):De heer Tichelaar verwijst naar het interview dat gisteren in de Volkskrant
verscheen. Vandaag meldt Het Parool dat de staatssecretaris vindt dat iedereen
zijn of haar mening mag hebben, ook een minister. In reactie op dat interview
in de Volkskrant zegt zij: "het is mijn notitie". Is de heer Tichelaar niet
veel te optimistisch met zijn veronderstelling dat deze plannen slechts proefballonnetjes
zijn? Vermoedt hij niet met mij dat dit kabinet een en ander inderdaad aan
het voorbereiden is? Het is immers het beleidsterrein van de staatssecretaris
en zij laat zich de kaas niet van het brood eten.De heer Tichelaar (PvdA):Ik ben er een warm voorstander van dat mensen zich niet de kaas van het
brood laten eten. De demissionaire situatie van dit kabinet maakt de situatie
evenwel extra complex. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat de communicatie
en de afstemming tussen deze bewindslieden niet deugen. Daaraan kan worden
gewerkt, dat kan worden verbeterd. Erger is dat er totaal verschillende opvattingen
lijken te zijn over de inhoud van de gedane voorstellen. Ik wijs daarbij op
de staatsrechtelijke situatie tussen een minister en een staatssecretaris.
Als de situatie inderdaad zo is als de heer Van Bommel haar schetst, is het
allemaal nog vele malen ernstiger. Dan hoop ik niet dat de zinsnede die ik
eigenlijk had willen kiezen, "woensdag gehaktdag", donderdag in ere wordt
hersteld.De heer Van Bommel (SP):Ik denk inderdaad dat de situatie ernstiger is. Ik denk dat de VVD met
dit plan bezuinigingen in het hoger onderwijs wil doorvoeren. Ik vat het dan
ook maar op als iets dat past in de verkiezingsstrijd. Het CDA en de VVD willen
het hoger onderwijs kennelijk gezond maken door het eerst af te breken.De heer Tichelaar (PvdA):Voorzitter. Ik heb nog een tweetal korte opmerkingen over de autonomie
en de vermindering van de administratieve lasten. Mijn fractie is daar voorstander
van. Als autonomie en een vermindering van de administratieve lasten werkelijk
worden doorgevoerd, heeft dat een positief effect op de zeggenschap. Als morgen
blijkt dat dit initiatief niet wordt opgepakt door de bewindslieden, zal mijn
fractie met initiatiefvoorstellen komen, onder andere met betrekking tot het
MUP. Het een kan namelijk niet zonder het ander. Zeggenschap moet op een zo
laag mogelijk niveau in de organisatie worden bewerkstelligd, wil er echt
sprake zijn van autonomie.Tot slot ben ik buitengewoon prettig verrast door het voorstel van de
minister inzake de oudercontracten. Ik zou dat voorstel willen verbreden.
Ik wil ernaar streven om in eerdergenoemde sectoren onderwijscontracten tussen
de politiek en het onderwijs op te stellen. Daarbij moeten harde toezeggingen
worden gedaan in ruil voor prestaties. Wil de minister morgen op dit voorstel
reageren?De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Als ik het Albeda College in Rotterdam binnenloop, word ik
op verschillende plaatsen geconfronteerd met de waarden die deze school heeft
gekozen en die voor deze school van groot belang zijn. Respect doet samenleven.
De poster die ik nu in mijn hand houd, toont de wijze waarop het Albeda College
zijn medewerkers, bezoekers en deelnemers attendeert op zijn waarden. Ik deel
graag een kopie van deze poster uit, zodat deze waarden ook bij mijn collega's
onder de aandacht worden gebracht. Een voorbeeld van de wijze waarop ook scholen
hun verantwoordelijkheid nemen in het overdragen van waarden en normen. De
behoefte daaraan komt veelal vanuit de school zelf; 11 september
2001, de botsing tussen verschillende culturen en het geweld binnen school,
tussen leerlingen maar ook tussen leerlingen en leraren, hebben veel scholen
nog eens extra bepaald bij hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.De vorming van kinderen tot volwaardige wereldburgers is in de eerste
plaats een verantwoordelijkheid van de ouders. Een verantwoordelijkheid die
al begint bij de geboorte en veelal niet eindigt bij de middelbare school.
Toch staan de ouders daarin niet alleen. Het onderwijs draagt naast kennis
ook waarden en normen over. Scholen zijn namelijk meer dan een kennisfabriek
en dragen wel degelijk bij aan de vorming van kinderen. Daarvoor is geen afzonderlijk
vak "waarden en normen" nodig. Integendeel, waarden en normen krijgen pas
goed reliëf, ingebed in ieder vak. Zo maken waarden en normen integraal
onderdeel uit van het onderwijs van iedere leraar. Waar nodig moeten ook gewoon
omgangsvormen worden gedoceerd. Leraren werken vormend aan kennisoverdracht,
ontplooiing en toerusting. Dat maakt het vak van leraar ook zo boeiend. In
het contact met de leerling lever je een niet onbelangrijke bijdrage aan de
vormgeving van onze toekomstige samenleving. De kern van de professionaliteit
van leerkrachten is het voorbereiden van kinderen op een plaats in die samenleving.
Niet waardevrij maar vanuit een eigen pedagogisch zingevend perspectief. Een
verantwoordelijkheid om trots op te zijn!Overdracht van waarden en normen moet wel op een geloofwaardige manier.
Van alle leraren mag daarom worden verwacht dat zij waarden en normen ook
voorleven. Evenals politici vervullen leraren een belangrijke voorbeeldfunctie.
De CDA-fractie noemt niet voor niets de leraar "cultuurdrager". Een leraar
draagt in leven en werk kennis, cultuur en waarden over. Dat confronteert
je met jezelf. In het gesprek met je leerlingen wordt van je gevraagd te spreken
over je persoonlijke waarden en te zoeken naar gemeenschappelijke waarden.
Leraren moeten daarvoor de ruimte krijgen en nemen.Dat brengt mij tot enkele vragen aan de minister. Is de minister met de
CDA-fractie van oordeel dat leraren zowel in hun opleiding als in de praktijk
moeten worden toegerust voor het zijn van cultuurdrager? Spelen de lerarenopleidingen
voldoende in op de nieuwe maatschappelijke vragen? Ik noemde reeds geweld
binnen de school. Dit grijpt emotioneel diep in bij leraren die ermee worden
geconfronteerd. Dan kan het niet zo zijn dat de schoolleiding niet optreedt.
Daar past een lik-op-stukbeleid.Onze fractie heeft ook de indruk dat leraren zich vaak onmachtig voelen
in het omgaan met problemen van leerlingen die verband houden met hun thuissituatie.
Dat geeft een extra belasting. Leraren zijn geen maatschappelijk werkers maar
voelen wel een verantwoordelijkheid in het weer op weg helpen van die leerling.
Dat vraagt goede afstemming tussen enerzijds scholen en anderzijds jeugdzorg,
maatschappelijk werk en ook politie en justitie. Ook op dat punt krijgen wij
graag een reactie van de minister. Hoe bevordert zij dat die afstemming tot
stand komt?Mevrouw Hamer (PvdA):De heer De Vries noemt allerlei belangrijke maatschappelijke problemen
en vraagt vervolgens wat de minister daaraan gaat doen. Wat wil de CDA-fractie
er zelf eigenlijk aan doen?De heer Jan de Vries (CDA):De vraag van mevrouw Hamer is terecht. Ik noem deze punten omdat mijn
fractie vindt dat deze prioriteit hebben. Wij vinden dat de minister met de
scholen moet streven naar een goede afstemming met maatschappelijk werk en
justitie. Schoolmaatschappelijk werk – ook de PvdA-fractie heeft daarover
in het verleden gesproken – kan daarbij van groot belang zijn. De politie
moet dicht bij die school leven en staan. Wij willen graag dat dit in de praktijk
vorm krijgt.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat begrijp ik en volgens mij is daarvoor ook het concept van de brede
school ontwikkeld. Denkt de heer De Vries echter dat dit alles zonder extra
middelen, zonder extra toerusting voor die scholen, kan worden gerealiseerd?
Zo ja, waar moet dan het geld vandaan komen?De heer Jan de Vries (CDA):Ik denk dat scholen daarvoor binnen hun eigen lumpsum zelf prioriteiten
kunnen stellen. Heel veel scholen doen dat al. De lumpsum wordt in de voorstellen
van het kabinet, bij de invulling van de envelop, verruimd. Ik denk dat daardoor
meer mogelijkheden ontstaan om zelf keuzes te maken.Mevrouw Hamer (PvdA):U denkt dus dat de scholen dat met de huidige middelen kunnen doen? Zij
krijgen dus een extra opdracht van u, maar geen geld? Daar komt het op neer.De heer Jan de Vries (CDA):U zei terecht al dat de brede school in dat concept past. Ook heel veel
gemeenten nemen daarbij hun verantwoordelijkheid en bieden extra faciliteiten
aan de scholen – dat past ook in het gemeentelijk onderwijsbeleid –
bijvoorbeeld om een schoolmaatschappelijk werker aan te stellen of afspraken
te maken met de korpschef over de inzet en beschikbaarheid van politieagenten.
Het laatste vind ik een uitstekend initiatief. Op die manier kan de invulling
van de verantwoordelijkheid vorm krijgen.Mevrouw Azough (GroenLinks):De heer De Vries heeft het over het binnen de school halen van maatschappelijk
werk en over het dichter bij de school halen van de politie. Mij gaat het
veel meer om preventie. Er moet voor gezorgd worden dat de instanties niet
nodig zijn. Vorige week zaten wij met een aantal leerlingbegeleiders om de
tafel. Zij kunnen een enorm belangrijke taak vervullen bij het streng aanspreken
van ouders en het stimuleren van leerlingen. Verder kunnen zij ervoor zorgen
dat leerlingen niet uitvallen en geen problemen veroorzaken op scholen. Wat
vindt de heer De Vries van het voorstel dat Forum vorige week heeft gedaan?
Wat vindt hij van de voorstellen die mevrouw Hamer bijvoorbeeld heeft gedaan
in haar eerste betoog? Daar hoor ik hem niet over. Het gaat mij iets te snel
om het verkrijgen van een politieagent in school in plaats van ervoor te zorgen
dat die politieagent uiteindelijk niet nodig is.De heer Jan de Vries (CDA):Natuurlijk is preventie ook voor de CDA-fractie van groot belang. U bent
net iets te vroeg met uw interruptie, want ik had bijna over
de leerlingbegeleiders gesproken. Ik vraag u nog even geduld te hebben, want
hoewel niet uitgebreid, kom ik er in ieder geval op terug. Dan is voor u helder
wat wij willen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben wel benieuwd hoe u een en ander financiert. Ik heb gezien dat u
middelen juist bij de BVE-sector weghaalt. Het type problemen waar u het over
hebt, bijvoorbeeld schooluitval, niet goed elders opgevangen worden en sneller
vervallen in criminaliteit, worden aangepakt in de sector waar u geld weghaalt.
U brengt het over naar het voor- en vroegschoolse onderwijs. Dat is niet logisch.De heer Jan de Vries (CDA):Ik denk dat hier sprake is van een misverstand. Wij halen geen geld weg
bij de BVE-sector. Het geld valt vrij en wij vinden dat er een nuttige bestemming
aan gegeven moet worden. De voor- en vroegschoolse educatie is een van de
nuttige doelen. Op die manier kunnen wij vroegtijdig werken aan preventie.
Ik zal straks toelichten waarom wij die keuze maken.Mevrouw Lambrechts (D66):Uw voorganger heeft mede de afspraak gemaakt dat het geld dat op die manier
vrijvalt in het hbo en de BVE-sector, daar ook besteed wordt, omdat het er
zo hard nodig is. U neemt het er rustig uit, terwijl de problemen die u schetst,
daar het ernstigst zijn. U stopt het vervolgens in voor- en vroegschools onderwijs.
Dat is niet geloofwaardig.De heer Jan de Vries (CDA):Daarover verschillen wij van mening. Dat mag dan ook helder zijn.Voorzitter. Wat ik zojuist heb geschetst, staat in het kader van onze
ambitie dat een leerling niet tussen wal en schip mag vallen. Hierin investeren
is naar het oordeel van de CDA-fractie de beste preventie tegen spijbelen,
vroegtijdige schooluitval en jeugdcriminaliteit. Vorige week bij de behandeling
van de begroting van Justitie, heeft mijn collega Sterk daar uitgebreid over
gesproken, evenals natuurlijk de heer Van de Camp, die ik ook recht moet doen.
Is de minister bereid om met haar collega's van VWS en Justitie te zoeken
naar een sluitende aanpak? Het kan namelijk wel helpen als de ministers op
rijksniveau tot elkaar komen. Ik wijs in dit verband nog op het belang van
de vroegtijdige opvoedingsondersteuning door gezinscoaches, op schoolinternaten
en op leerling- of trajectbegeleiders voor leerlingen die dreigen uit te vallen.
Ik kijk nu in het bijzonder naar mevrouw Azough. Al deze middelen hebben naar
ons oordeel een positief effect op de motivatie en de ontwikkeling van leerlingen.
Hoe staat het met de voortzetting van de uitvoering van het eerder door ons
gesteunde amendement van de heer Rabbae inzake de bekostiging van internaten?Zoals ik al zei, heeft de leraar een verantwoordelijkheid om trots op
te zijn. Toch zijn er nog te weinig mensen die ook leraar willen worden. Het
lerarentekort is in de ogen van de CDA-fractie een bedreiging voor de kwaliteit
van ons onderwijs, met alle maatschappelijke gevolgen van dien. De begroting
was al zorgwekkend over de omvang van het tekort. De twee weken geleden verschenen
nota Werken in het onderwijs maakt die zorg alleen nog maar groter. In 2006
is het tekort 8100 leraren en in 2011 zelfs 13.600. In de begroting geeft
de minister aan dat de bestrijding van het personeelstekort voor haar het
belangrijkste vraagstuk is. Die prioriteit heeft de minister ook vertaald
in de enveloppebrief, een goede zaak. De fractie van het CDA merkt daarbij
wel op dat het vooral de scholen zelf, ondersteund door werknemers- en werkgeversorganisaties,
zullen zijn die deze klus zullen moeten klaren. De agenda 2000 van het sectorbestuur
onderwijsarbeidsmarkt – mevrouw Hamer sprak er reeds over – gaf
een heel goede voorzet. Aan de minister de taak dat proces ook te faciliteren!
Dat vraagt een onorthodoxe aanpak. Graag doe ik namens de fractie een aantal
concrete suggesties.Mevrouw Hamer (PvdA):Mag ik de woorden van de heer De Vries zo verstaan, dat hij de enveloppe
op het punt van het lerarentekort voldoende vindt?Ik wil hem ook een heel andere vraag stellen. Kan hij begrijpen dat er
geen mensen meer naar het onderwijs gaan als het onderwijs zo in de kou staat
als op dit moment het geval is? Wij waren maandag allebei op een bijeenkomst.
Begrijpt hij de gevoelens van de mensen in het onderwijs? Die voelen zich
nu in de staak gelaten. Alle partijen riepen dat er in het onderwijs geïnvesteerd
moest worden, maar uiteindelijk krijgt het er in 2003 geen cent bij.De heer Jan de Vries (CDA):De enveloppe geeft de komende jaren voor 100 mln ruimte om het mogelijk
te maken dat wij meer leraren voor de klas krijgen. Wij denken dat dit een
goede aanzet is om het proces te faciliteren. Dat is niet alleen een financieel
en ook niet alleen een kwantitatief probleem.Ik heb in de afgelopen minuten uitgebreid gesproken over de kwaliteit
van het lerarenberoep, die van groot belang is. Die kwaliteit hangt vooral
samen met het profiel van de leraar. De vraag is of een leraar trots kan zijn
op zijn beroep. Dat vraagt dat wij anders tegen de leraar aankijken. Dat begint
in de Kamer en bij de minister. Daarom zetten wij dit punt zo in.Mevrouw Hamer (PvdA):De heer De Vries weet toch ook dat de enveloppebrief pas in 2004 ingaat?
Wij bespreken vandaag de begroting voor 2003. Ik constateer dat daar geen
dubbeltje extra in zit. Ik vraag hem nogmaals of hij kan begrijpen dat de
mensen zich in de kou voelen staan.De heer Jan de Vries (CDA):Ik begrijp dat er onrust is in het onderwijsveld. De fractie van het CDA
ondervindt dat ook. Wij beseffen wat de vragen zijn. Tegelijkertijd hebben
wij met waardering gezien dat het kabinet ervoor heeft gekozen, ondanks de
financieel-economische situatie toch een groot bedrag vrij te spelen voor
het onderwijs en extra te investeren. Het is jammer dat dit niet al in 2003
kan, maar in 2004 kunnen wij gaan inhalen. Op die manier moet ook zichtbaar
worden dat de investering profijt oplevert.Mevrouw Hamer (PvdA):Dit kabinet gaat alleen nog over 2003 en dan is er geen dubbeltje extra.
Daar vraag ik naar.De heer Jan de Vries (CDA):Ik kan wel herhalen wat ik heb gezegd. De begroting 2003 geeft, ook macro,
niet de ruimte om nu keuzes te maken.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik zie hier toch een heel tegengesteld beeld. Aan de ene
kant zegt de heer De Vries dat het lerarentekort rampzalig is. Aan de andere
kant zegt hij dat hij de onrust begrijpt, maar dat er nu niet meer is. Hij
weet ook dat wij nu alle zeilen zullen moeten bijzetten als wij over drie,
vier jaar een geringer lerarentekort willen. Wij mogen geen jaar verloren
laten gaan om te investeren in dat beroep en in de opleiding van de leraren.
Hij prijst de minister, terwijl er het volgend jaar niets gebeurt. Er wordt
zelfs enigszins bezuinigd op de arbeidsvoorwaarden.De heer Jan de Vries (CDA):Ook mevrouw Lambrechts focust alleen maar op investeringen en geld. De
minister kiest echter, ook in de begroting, voor beleidsmaatregelen die helemaal
geen geld behoeven te kosten. Verder heb ik al gesteld dat het niet alleen
de verantwoordelijkheid van de minister is. Integendeel, die zal vooral gerealiseerd
moeten worden in het veld, ook tussen werkgevers- en werknemersorganisaties.
Welke prioriteiten durven zij te kiezen? Als ik er de gelegenheid toe krijg,
geef ik graag nog een paar maatregelen mee aan de minister waarvan wij denken
dat zij ook kunnen helpen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Ook de heer De Vries weet dat jongeren tegenwoordig calculeren
en dat beroepen gekozen worden aan de hand van lijstjes met wat je ermee verdient.
Hij weet ook dat er, als je jongeren wilt verleiden tot het beroep van leraar,
sprake zal moeten zijn van een arbeidsmarktconform inkomen. Wij hebben gemerkt
dat wij wat dat betreft op de goede weg zijn, maar dat wij er nog lang niet
zijn.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Mevrouw Lambrechts kan niet hardmaken dat de leraar geen arbeidsmarktconform
inkomen zou krijgen; het aanvangssalaris van de leraar is zeer concurrerend
met de aanvangssalarissen in andere sectoren. Ik heb de cijfers van Intermediair
hierop nageslagen en ik hoop dat zij dat ook doet; daaruit blijkt dat het
onderwijs in dit opzicht goed scoort.Mevrouw Azough (GroenLinks):U spreekt over het imago van de leraar en over respect voor leraren, leraren
die normen en waarden voorleven. Wat vindt u in dat licht van de uitspraak
van de minister dat de economische recessie die nu gaande is en die alleen
maar heviger zal worden, ervoor zal zorgen dat het beroep van leraar eindelijk
weer aantrekkelijk wordt? Is dat geen gotspe?De heer Jan de Vries (CDA):Ik zou niet van gotspe willen spreken, ik denk wel dat het te optimistisch
is om te veronderstellen dat de macro-economische situatie het lerarentekort
zal wegwerken, maar ik hoor graag van de minister zelf wat zij hiervan vindt.
Natuurlijk zal de macro-economische situatie invloed hebben op de instroom
van leraren; dat ontken ik ook niet, maar daarmee wordt het probleem, waarvan
ook ik de omvang heb geschetst, niet opgelost.Mevrouw Azough (GroenLinks):Maar bent u het dan niet met mij eens dat deze uitspraak nu niet bepaald
de aantrekkingskracht van het beroep van leraar versterkt?De heer Jan de Vries (CDA):Ik heb mevrouw Van der Hoeven als minister van Onderwijs ook heel andere
uitspraken over leraren horen doen en ik hoop dat zij die morgen in deze Kamer
zal herhalen, want net als zij zijn wij trots op de leraar en zien wij voor
de leraar een zeer grote verantwoordelijkheid als cultuurdrager. En als in
de Kamer en in de maatschappij het beroep van leraar op die manier gezien
wordt, zijn wij al een zeer grote stap verder. Dat zult u toch met mij eens
zijn, denk ik.Voorzitter. De minister stelt dat het lesgeven en de professionaliteit
van de leraar weer centraal moet komen te staan. Wij zeggen daarop volmondig
ja, maar wij tekenen daarbij nadrukkelijk aan dat lesgeven niet meer kan op
de traditionele manier. Ook dat hebben wij afgelopen maandag in het onderwijsdebat
gehoord. Nieuwe medewerkers moeten worden uitgedaagd door een vernieuwd pedagogisch-didactisch
concept. Heel veel scholen werken daar al aan; "Slash 21" is een prachtig
voorbeeld. Niet meer "u vraagt en wij draaien", maar divers samengestelde
teams die gezamenlijk werken aan de individuele ontwikkeling van het kind.Met de lerarenopleiding moeten de toekomstige leraren daarop ook kunnen
worden voorbereid. Wij zouden graag zien dat de bestaande educatieve infrastructuur
op de schop gaat en dat pabo's en tweedegraadslerarenopleidingen worden geïntegreerd
tot brede opleidingen tot leraar met een breder carrièreperspectief.Het concept van opleidingsscholen, leren binnen de school, verdient ondersteuning.
Gelukkig hebben wij gemerkt dat ook de minister dit vindt. Bekwaamheid is
in onze ogen belangrijker dan bevoegdheid, dat moet voor de minister in wet-
en regelgeving het uitgangspunt zijn. De rol van de schoolleider is in de
begroting onderbelicht gebleven. Zij-instroom, functiedifferentiatie en onderwijsvernieuwing,
er komen allerlei vraagstukken op de schoolleiding af. Dit vraagt om versterking
van het management. De minister spreekt er wel over, maar zij maakt het nog
niet concreet.Verder verdient het voorkomen van uitstroom en het terugdringen van het
ziekteverzuim veel meer aandacht. Laten wij gelet op het belang van functiedifferentiatie
niet meer spreken van een lerarentekort, maar van een personeelstekort in
het onderwijs. Op veel scholen zijn klassenassistenten en conciërges
niet meer weg te denken. Zij vervullen een belangrijke rol. De minister moet
een uiterste poging doen om de scholen te bewegen, hun ID-banen om te zetten
in reguliere banen in de onderste loonschalen. Daarnaast vraag ik wat de minister
doet om gemeenten te overtuigen van het blijvende belang van reïntegratiefuncties
in de onderwijssector.Mevrouw Hamer (PvdA):U noemt nu allerlei ideeën en u zegt erbij dat het niet alleen gaat
om de kwaliteit en de kwantiteit. En u gaf al eerder aan dat de lerarensalarissen
marktconform zijn. In het rapport-Van Rijn is echter duidelijk gemaakt dat
dit laatste juist niet zo is; daarom zijn wij in de vorige kabinetsperiode
ook met een extra tranche begonnen. Inmiddels weten wij uit een rapport van
de OESO dat leraren in Nederland meer uren werken, dat zij meer kinderen in
de klas hebben en dat zij gelukkig de laatste tijd via de ID-banen klein beetje
meer ondersteund worden bij andere taken. Nu komt u hier met een oproep. Wat
gaat u er echter zelf aan doen en hoe durft u hier eigenlijk met al dat gebabbel over oplossingen te komen, terwijl u weet dat de situatie
voor leraren veel slechter is dan u ons voorspiegelt?De heer Jan de Vries (CDA):Mevrouw Hamer verwijst naar het OESO-rapport. Het is lastig om verschillende
situaties te vergelijken, maar ik maak daar wel een belangrijke kanttekening
bij. Ik ben niet voor niets begonnen met onze mening dat het voor de leraar
aantrekkelijker kan worden, als er met een ander pedagogisch-didactisch concept
wordt gewerkt. In dat concept is de omvang van de klas of het aantal uren
dat men voor de klas staat niet meer relevant. Ik weet dat wij dat concept
volgend jaar nog niet kunnen gebruiken; het zal nog een aantal jaren duren.
U weet ook dat een aantal scholen er al vernieuwend mee bezig is. Wij willen
graag in concepten als deze denken. Het primaire salaris zal concurrerend
en aantrekkelijk zijn en de functie zal inhoudelijk veel uitdagender worden.Mevrouw Hamer (PvdA):U wilt mij toch niet wijsmaken dat met een ander onderwijsconcept het
aantal leerlingen op een school en het aantal leerlingen per leraar minder
wordt? U wilt mij toch ook niet wijsmaken dat u met dat concept de lessentabellen
zodanig zult veranderen – zoals u blijkbaar gaat doen – dat mensen
minder uren les geven?De heer Jan de Vries (CDA):Mevrouw Hamer, ik hoop dat u ook de ontwikkelingen in andere onderwijssectoren
hebt gevolgd. Dat hebt u in ieder geval als woordvoerder hoger onderwijs tijdens
de vorige kabinetsperiode gedaan. U hebt dan ook gezien wat er op universiteiten
en hogescholen met een ander onderwijsconcept wordt gedaan. De verhouding
docent-student krijgt daar een heel ander karakter. Wij kiezen ervoor om het
lerarenprobleem, dat er zeker is en dat wij eigenlijk het personeelsprobleem
moeten noemen, langs de inhoudelijke lijn op te lossen. Dat kunnen wij niet
in de Kamer; daarvoor ligt de verantwoordelijkheid bij de school.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vraag de heer De Vries niet of dit niet een al te modieus verhaal is
over wat er allemaal moet gebeuren, maar ik vraag iets anders. Denkt hij werkelijk
dat het beeld dat hij schetst van een totaal veranderde invulling van het
leraarschap en de onderwijspraktijk mogelijk is zonder een extra investering?De heer Jan de Vries (CDA):Kortgeleden heeft de commissie voor Onderwijs een gesprek gehad met een
aantal grote scholen in ons land. Mevrouw Lambrechts was daarbij ook aanwezig.
Toen is ook geschetst waarmee deze scholen bezig zijn. Met de huidige middelen
en met de huidige docententeams zijn zij bezig met onderwijsvernieuwing. Het
zou natuurlijk mooi zijn als de lumpsum ook de mogelijkheid biedt voor onderwijsvernieuwing.
Ook via de enveloppen wordt gelukkig extra geld geïnvesteerd in de lumpsum.Mevrouw Lambrechts (D66):In hetzelfde overleg kwam naar voren hoe broodnodig het is om fors in
huisvesting te investeren. Ik ben het niet tegengekomen in de begroting. Hetzelfde
geldt voor het schoolleiderschap. Daarin zal moeten worden geïnvesteerd.
Ik ben het niet tegengekomen in de begroting.De heer Jan de Vries (CDA):Over het schoolleiderschap heb ik ook een vraag aan de minister gesteld.
Dat heeft mevrouw Lambrechts gehoord. Haar vraag is dus ook mijn vraag.Wat de onderwijshuisvesting betreft erken ik met die scholen dat het ook
wat voor de inrichting van scholen betekent, wanneer wij overgaan op een nieuw
pedago- gisch-didactisch onderwijsconcept. In nieuwe schoolgebouwen wordt
daarmee al rekening gehouden. Ik heb ze gezien en mevrouw Lambrechts waarschijnlijk
ook.De heer Van Bommel (SP):Ik heb het betoog van de heer De Vries aangehoord en gewacht met een interruptie,
omdat ik dacht dat er nog wel iets zou komen. Het kwam echter niet.De heer Jan de Vries (CDA):Wie weet, misschien bent u iets te vroeg.De heer Van Bommel (SP):Volgens mij heeft u al heel veel gezegd over het lerarentekort en hetgeen
het CDA daaraan wil doen. Als het geheim nog komt, ga ik graag nog even zitten
en wacht ik af. Maar als het lerarentekort behandeld is, wil ik nu mijn interruptie
plaatsen.De heer Jan de Vries (CDA):Ja, het is behandeld.De heer Van Bommel (SP):De heer De Vries heeft ook de suggesties van de CDA-fractie naar voren
gebracht. Hij heeft zelf terecht geconstateerd dat het probleem de komende
jaren enorm is en dat er een gat blijft tussen hetgeen beschikbaar komt op
de arbeidsmarkt via de lerarenopleiding en via de zij-instromers en hetgeen
nodig is. Het gaat om zo'n 8000 leerkrachten op enig moment. Zijn dit de voorstellen
waarmee de heer De Vries denkt dat dit tekort wordt tegengegaan of accepteert
hij dat de komende jaren heel veel scholen met onvervulde vacatures blijven
zitten, met klassen die naar huis worden gestuurd et cetera?De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Mijnheer Van Bommel heeft mij ook horen zeggen dat ik geconstateerd
heb dat in de begroting door de minister al heel veel maatregelen worden aangekondigd.
Dat is punt één. Overigens, die maatregelen staan niet op zichzelf;
zij passen bij het bredere concept. Dan punt twee. De minister heeft ook aangekondigd
dat zij komt met een taskforce, met een nieuw plan van aanpak. Waarschijnlijk
zal het nog deze maand de Kamer worden aangeboden. Ik zie de minister nu zuinig
kijken, maar het zal hopelijk omstreeks het eind van deze maand de Kamer worden
aangeboden. Dan zullen wij er uitgebreid over spreken. Wat wij hebben gedaan,
is van onze kant de minister een aantal aanvullende punten onder de aandacht
brengen met de bedoeling dat zij die zal betrekken bij het gezamenlijk oplossen
van het probleem van het lerarentekort. Het is te eenvoudig en te goedkoop
om te zeggen dat de vijf punten die ik heb genoemd, voor de CDA-fractie de
oplossing van het personeelstekort zouden betekenen. Het gaat om een complex,
een geheel aan maatregelen en om iets waarin de Kamer, het kabinet en het
onderwijs moeten investeren.De heer Van Bommel (SP):Dan concludeer ik dat u hier bijna met lege handen staat. De CDA-fractie
stelt terecht het probleem aan de orde dat ook in de begroting en in de nota
over de arbeidsmarktsituatie is gesignaleerd. U komt met enkele voorstellen
en verder verwijst u naar een nota die het kabinet, dat demissionair
is, nog moet uitbrengen. Daarin staat hoe het probleem van het lerarentekort
zou moeten worden opgelost. Dat is toch geen geloofwaardige politiek.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. De heer Van Bommel weet hoe de verhoudingen in dit parlement
liggen. De minister komt eerst met concrete voorstellen naar de Kamer. Die
hopen wij binnen enkele weken hier te hebben. Wij noemen een aantal extra
maatregelen, maatregelen die niet in de begroting werden genoemd en die, naar
wij mogen hopen, straks wel in het plan van aanpak staan. Als dat niet het
geval zal zijn, zullen wij die opnieuw naar voren brengen.Mevrouw Azough (GroenLinks):De plannen worden wel aangekondigd, maar niet uitgevoerd. Dat is het probleem.
Het lerarentekort is nog niet op zijn hoogtepunt. Het tekort zal zich in de
komende jaren nog meer doen gevoelen. Als dan het protest vanuit de samenleving
zal klinken, heeft de minister een probleem. Ik vind dat u de urgentie van
het probleem echt onderschat.U sprak zojuist over 9000 gesubsidieerde arbeidsplaatsen, plaatsen die
op welke manier dan ook, door de gemeente of met lumpsumfinanciering, zouden
worden gefinancierd. Ik vraag mij af of dat daadwerkelijk zal gebeuren. Ik
betwijfel dat ten zeerste. Wat wilt u doen voor de scholen die deze ondersteunende
mensen zo hard nodig hebben?De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Mevrouw Azough sprak zojuist over een gotspe. Ik meen dat
het een gotspe is om te veronderstellen dat de CDA-fractie het leraren- of
het personeelstekort in het onderwijs onderschat. Als zij meent dat dat het
geval is, heeft zij niet begrepen wat ik zojuist heb gezegd.Mevrouw Azough, ik wil vervolgens graag ingaan op uw concrete vraag over
de ID-banen. Ik weet niet of u vanmorgen in de zaal hebt gezeten of toevallig
uw televisie aan hebt gehad. U hebt in ieder geval wel de brief van de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het najaarsoverleg gekregen. Daarin
heeft dit kabinet een heel duidelijke ambitie verwoord: het bevorderen dat
10.000 ID-banen worden omgezet in reguliere banen. Het kabinet is bereid daarvoor
naar extra middelen te zoeken. Ik heb gevraagd wat de bijdrage van de minister
van Onderwijs daaraan zal zijn. Ik hoop dat zij morgen concreet kan aangeven
wat zij wil doen, maar eigenlijk heeft zij daarover in de begroting al iets
gezegd. Ik hoop dat op deze manier de ID-banen die op dit moment in het onderwijs
bestaan, voor een deel kunnen worden omgezet in reguliere banen. Ik heb overigens
al van scholen gehoord dat zij hiermee bezig zijn of dat al gedaan hebben,
dus al gedaan hebben voordat de discussie over de bezuiniging op de ID-banen
werd gevoerd.Mevrouw Azough (GroenLinks):Wat u nu aangeeft, is natuurlijk een eerste aanzet. Ik wijs erop dat u
sprak over 10.000 banen. Dan zouden alleen al in het onderwijs 9000 banen
omgezet moeten worden in reguliere banen. Met hoeveel banen die in het onderwijs
in reguliere banen worden omgezet, bent u tevreden?De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Ik denk dat er sprake is van een misverstand. Natuurlijk behoeven
niet alle reïntegratiebanen in het onderwijs te verdwijnen. Er wordt
een belangrijke bezuiniging doorgevoerd. Het budget wordt naar de gemeente
overgeheveld, maar er zullen reïntegratiefuncties blijven bestaan, hopelijk
ook in het onderwijs.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. De heer De Vries gaf aan hoe het parlement te werk gaat: de
regering doet voorstellen en die kunnen wij dan beoordelen en vervolgens kunnen
wij met voorstellen en maatregelen komen. Die kunnen een aanvulling voor de
plannen betekenen. De heer De Vries heeft met betrekking tot de oplossing
van het lerarentekort een vijftal voorstellen geformuleerd. In aanvulling
op de interruptie van de heer Van Bommel heb ik de volgende vraag. Mag de
conclusie wel zijn dat als het gaat om de financiële kant van de zaak,
van de CDA-fractie voor het jaar 2003 tevredenheid is te verwachten, althans,
dat men zich neerlegt bij de nullijn die in de enveloppebrief is aangegeven
en dat zij voor 2003 niets wil toevoegen aan datgene wat is aangegeven voor
de oplossing van het lerarentekort?De heer Jan de Vries (CDA):Ja.Voorzitter. Als wij vinden dat scholen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid
moeten nemen, onderwijsvernieuwingen moeten realiseren en professioneel werkgever
moeten zijn, betekent dat dat die scholen daarvoor ook de ruimte moeten krijgen,
ruimte voor eigen keuzes en maatwerk, afgestemd op de vraag van hun leerlingen
en omgeving. Daarom is de CDA-fractie blij met de voornemens van de regering
op het gebied van autonomie en deregulering. Wij denken dan aan autonomievergroting
in de basisvorming en de tweede fase, geen stelselwijziging maar wel ruimte
voor keuzevrijheid. Het gaat ook om minder ingrijpende zaken als de arbeidstijdenregistratie.
Als er één voorbeeld is van overregulering, dan is het wel de
arbeidstijdenregistratie. Wij worden bestookt met brieven en mailtjes daarover.
Ik denk ook aan subsidieprocedures. Vorige week ontving ik het volgende mailbericht:
"Een hartenkreet vanuit het basisonderwijs. Geef al het onderwijsgeld aan
de scholen zelf en niet aan de bureaucratie en die wirwar aan gesubsidieerde
instellingen. Dit temeer nu de overheid waarschijnlijk jarenlang weer moet
bezuinigen. Ik hoop dat u bereid bent deze hartenkreet tot u door te laten
dringen en te vertalen in eenvoudig en doelmatig beleid. Hartelijke groeten."Wij hebben die hartenkreet tot ons laten doordringen. Ik noem enkele voorbeelden
die de stelling van deze briefschrijver onderschrijven.Mevrouw Lambrechts (D66):Wat heeft u geantwoord?De heer Jan de Vries (CDA):Misschien wordt dat vanzelf helder als ik doorga met mijn betoog. Ik noem
de tijdelijke subsidieregeling voor onderwijsondersteunend personeel, waar
geldt: wie het eerst komt, die het eerst maalt. De aanvraag kost veel tijd
en de toegevoegde waarde is veelal beperkt. Ik noem ook de vele projectsubsidies,
zoals Q-primair, Q-vo en WSNS-plus. Er wordt voor ieder project een nieuwe
projectorganisatie ingericht. Deze organisaties, maar ook de projectaanvragen leveren veel bureaucratie op. Wat merkt uiteindelijk de leerling
van al deze projectsubsidies? Waar is de samenhang en wie heeft nog zicht
op de output? Dat is de richting van het antwoord dat ik de briefschrijver
gegeven heb. Ik teken daarbij aan dat de CDA-fractie ervoor zal blijven strijden
dat zoveel mogelijk geld in de lumpsum van de scholen zelf terechtkomt en
niet aan de strijkstok van de bureaucratie blijft hangen. Deze minister heeft
op dit punt een ambitie getoond. Er zullen het ministerie in Zoetermeer zo
min mogelijk circulaires verlaten. Daarbij sluiten wij heel goed aan.Mevrouw Lambrechts (D66):Iedereen verstaat zo'n boodschap verschillend. Wat ik erin hoor, is dat
deze man de ruimte vraagt om het zelf te doen, nu wij jarenlang weer moeten
gaan bezuinigen. Heeft de heer De Vries niet namens het CDA geantwoord dat
er, als het aan het CDA ligt, niet jarenlang bezuinigd hoeft te worden?De heer Jan de Vries (CDA):Het is goed dat mevrouw Lambrechts mij nog even herinnert aan dat onderdeel
van het mailbericht. Natuurlijk heb ik ook geantwoord dat er wat de CDA-fractie
betreft niet bezuinigd wordt op het onderwijs.Autonomievergroting gaat hand in hand met rekenschap. Maar minister, let
op dat die verantwoording weer niet leidt tot nieuwe regels. Ik wijs bijvoorbeeld
op het controleprotocol van CFI voor de voor- en vroegschoolse educatie. Daar
staan allemaal regels en vragen. De CDA-fractie is van oordeel dat het onderdeel
rekenschap in de begroting daarom nadere uitwerking verdient, opdat wij daarover
met elkaar kunnen spreken.Nadere uitwerking is ook nodig waar het gaat om de gevolgen van de autonomievergroting
voor het schaalniveau van scholen.De voorzitter:Ik zie dat mevrouw Hamer wil interrumperen. Dat is de laatste interruptie
aan het adres van de heer De Vries, want ik wil langzamerhand mevrouw Joldersma
wel eens op het spreekgestoelte zien.Mevrouw Hamer (PvdA):Daar verheugen wij ons ook zeer op. De heer De Vries noemde de voor- en
vroegschoolse educatie. Ik heb daarnet echter een amendement van de heren
De Vries en Bonke zien langsgaan over ICT. De heer De Vries is bezig de BVE-sector
uit te kleden ten opzichte van allerlei andere wensen. Er wordt blijkbaar
geen andere dekking gevonden dan een terugloop van leerlingen in de BVE-sector,
terwijl het nog maar de vraag is of die achteruitgang zich zal voordoen.De heer Jan de Vries (CDA):Die vraag is al gesteld en beantwoord.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb dat antwoord dan niet begrepen. Ik zou het graag nog een keer van
u willen horen, en misschien duidelijker.De heer Jan de Vries (CDA):Ik herhaal het antwoord graag. Er valt geld vrij in de BVE-sector, zonder
dat dat daar pijn doet. Dat biedt ons de mogelijkheid om andere prioriteiten
te stellen. Wij doen dat ook, bijvoorbeeld voor de VVE, maar ook voor de BVE.
De amendementen zijn rondgedeeld, dus onze prioriteiten zijn helder. Mevrouw
Hamer kan niet volhouden dat dat ten koste gaat van de BVE-sector.Ik sprak over het schaalniveau van scholen. Daar ziet de CDA-fractie een
belangrijk spanningsveld in relatie tot de autonomievergroting. Ook in het
onderwijs kiezen wij voor de menselijke maat. Waar scholen meer verantwoordelijkheid
krijgen, is ook een versterking van de bestuurskracht en het management onvermijdelijk
of, beter gezegd, noodzakelijk. De CDA-fractie kiest voor bestuurlijke schaalvergroting.
Daarom verbaast het ons dat de minister de stimuleringsregeling voor bestuurlijke
krachtenbundeling wil afschaffen. De CDA-fractie heeft de indruk dat de middelen
voor huisvesting van scholen het in stand houden van nevenvestigingen en dislocaties
nog steeds onvoldoende bevorderen. Waarom behandelen wij dislocaties overigens
niet gelijk aan nevenvestigingen? In de praktijk is het scholen om het even
of zij een nevenvestiging of een dislocatie in stand houden. Is de normstelling
voor nevenvestigingen overigens wel afdoende? Menselijke maat en bereikbaarheid
zijn onze uitgangspunten. Het kan toch niet zo zijn dat – zoals ik gisteren
hoorde – een vmbo-leerling uit het Groningse Tjuchem voor autotechniek
helemaal naar Assen moet reizen en straks zelfs naar Zwolle? Dit bevordert
de instroom voor dat beroep niet.Wij steunen het voorstel van de minister om met extra gelden uit de enveloppen
voor het primair onderwijs ook flankerend beleid voor het in stand houden
van kleine scholen mogelijk te maken. Hoe verhoudt dat voornemen zich tot
de beoogde lumpsumbekostiging? De lumpsum mag van de CDA-fractie sneller zijn
beslag krijgen in het primair onderwijs. Waarom experimenteren? De scholen
die reeds nu willen overgaan tot lumpsumbekostiging, kun je tot net zo goed
die mogelijkheid geven? Waarom moet de minister de scholen daarvoor selecteren?
Zijn de scholen niet volwassen genoeg om te beoordelen of zij de nieuwe verantwoordelijkheid
aankunnen? In dit kader maakt de CDA-fractie zich tevens zorgen over het wegvloeien
van de niet door de scholen verzilverde personeelsgelden. Wij hebben daarover
gesproken tijdens het begrotingsonderzoek. De minister suggereerde dat verzilvering
eenvoudig kan, maar de CDA-fractie hoort andere geluiden. Ziet de minister
ruimte om zonder wetswijziging – want dat zou te ingrijpend zijn –
de voorwaarden voor verzilvering te verruimen?Ook de overdracht van de verantwoordelijkheid en de daarbij behorende
gelden voor het onderhoud van de scholen naar het voortgezet onderwijs, heeft
onze volledige steun. Wij kunnen ons voorstellen dat het daar op langere termijn
niet bij blijft, maar daar komen wij graag later op terug. Wij zouden graag
zien dat de minister de doordecentralisatie sneller realiseert en daarbij
het door haar aangekondigde onderzoek betrekt naar de mogelijkheden voor het
primair onderwijs. Wij hebben hierover kortgeleden schriftelijk vragen gesteld,
maar ik heb nóg een brandende vraag. Ondervinden veel scholen nadelen
in de financiële exploitatie en de onderwijsuitvoering van de strengere
arbo-eisen en brandvoorschriften?De autonomievergroting geldt voor de CDA-fractie ook voor ICT in het onderwijs.
Toekomstgericht onderwijs kan niet zonder ICT, waarbij de ontwikkeling van
goede content cruciaal is. Laat de scholen zelf kiezen hoe zij de extra ICT-middelen
willen inzetten. Onder de voorwaarden van goede voorlichting en
adequate begeleiding, wil mijn fractie het ICT-budget daarom onderdeel laten
uitmaken van de lumpsumbekostiging van scholen. Ziet de staatssecretaris voor
cultuur en ICT mogelijkheden om deze beleidslijn op korte termijn te realiseren?
Wat betreft autonomie wordt in de begroting één groep onderbelicht
en dat zijn de ouders. Ouders maken zich vaak zorgen over de school, lesuitval
en het klimaat in de school. Ouders dienen nadrukkelijk betrokken te zijn
bij de school en de beleidsbeslissingen die vroeger in Zoetermeer werden genomen,
maar nu op school. Het afleggen van verantwoording door de school, maar ook
transparantie van het besluitvormingsproces in de school, zullen naar ons
oordeel leiden tot een actieve betrokkenheid van ouders. Hoe bevordert de
minister de betrokkenheid van ouders?De CDA-fractie is verheugd over de extra middelen uit de enveloppen voor
het vmbo, een ondergewaardeerd deel van ons onderwijssysteem. Wij hebben hier
kortgeleden uitgebreid bij stilgestaan. Als onderdeel van de beroepskolom
is het vmbo van onschatbare waarde voor onze economie. Het vmbo heeft te kampen
met een groot aantal leerlingen met een ontwikkelings- of leerachterstand.
Voor de CDA-fractie staan de ontwikkelingsmogelijkheden van het kind met zijn
of haar gegeven talenten centraal, of het nu gaat om een kind met een achterstand
of een hoogbegaafd kind. Dat vraagt bij wijze van spreken voor ieder kind
een persoonlijke leerweg, opdat ieder kind de school verlaat met een goede
startkwalificatie. Om dat te bereiken herhaalt de CDA-fractie het pleidooi
voor het inrichten van schakel- en parallelklassen als middel om gericht achterstanden
in taal en soms kennis van onze waarden en normen weg te werken, waarna de
leerling op het reguliere niveau in andere klassen kan instromen. Toch is
voorkomen beter dan genezen. Daarom wil de CDA-fractie ook hier nog eens het
belang van vroegtijdig taalonderwijs benadrukken. In het Strategisch akkoord
hebben wij afgesproken, prioriteit te geven aan het leren van de Nederlandse
taal. Vandaar ons vorige week gepresenteerde taaloffensief. Dat is ook de
reden dat de CDA-fractie van harte het voornemen om het OALT af te schaffen
ondersteunt. Nog voor de basisschool moet ieder kind ondergedompeld zijn in
de Nederlandse taal. Om dat beter mogelijk te maken, stelt de CDA-fractie
voor, hiervoor 10 mln euro extra vrij te maken. Ook innovatieve methoden om
nieuwe doelgroepen te bereiken, zoals ETV – dat staat ook in de begroting –
verdienen een kans.De voorzitter:Ik zie dat mevrouw Hamer een interruptie wil plaatsen, maar dat sta ik
niet toe. Zij kan niet klagen dat er niet genoeg gelegenheid is voor interrupties:
op een gegeven ogenblik komt er een einde aan. De heer De Vries staat er gewoon
te lang, klaar. Hij maakt zijn betoog nu af.De heer Jan de Vries (CDA):Ik schiet op, voorzitter.Ontwikkelings- of leerachter- standen moeten ook vroegtijdig onderkend
worden. Daarbij kunnen taaltoetsen voor risicoleerlingen een goed hulpmiddel
zijn. De begintoets die de minister op basis van het Strategisch akkoord voorstelt,
gaat verder. Bij de uitwerking van die begintoets hebben wij belangrijke vragen
die wij graag aan de minister meegeven. Kun je leerlingen in groep 1 en 2
goed toetsen? Hoe groot is de voorspellende waarde en dreigt geen selectie
van leerlingen op basis van kwaliteit? Creëert de begintoets ook niet
een enorme bureaucratie? Wij willen in zijn algemeenheid waarschuwen voor
het adagium "meten is weten". Daarom heeft de CDA-fractie vooral moeite met
het gebruik van de begintoets als meetinstrument voor de kwaliteit of de toegevoegde
waarde van de scholen. De ontwikkeling van kinderen is van meerdere factoren
afhankelijk. Wij overwegen in tweede termijn op dit onderdeel een motie in
te dienen.Om achterstanden weg te werken, dienen scholen ook de integratie en sociale
cohesie te bevorderen. Leerlingen worden zo voorbereid op onze multiculturele
samenleving. Dat geldt voor iedere school, ongeacht de richting. Ook de bijzondere
scholen nemen hierin hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. De discussie
over witte en zwarte scholen speelt hier doorheen. Zwarte scholen bieden niet
automatisch minder goed onderwijs. Waar zwarte scholen het gevolg zijn van
segregatie, zijn ze ongewenst. Het volgen van onderwijs in de eigen wijk of
buurt is om meerdere redenen gewenst. Dus waar er sprake is van segregatie,
moet het huisvestingsbeleid dit aanpakken. Verplichte spreiding heeft bewezen
niets op te leveren. Wij kunnen ons wel voorstellen dat gemeente en scholen
op basis van vrijwilligheid tot goede afspraken komen en zo trachten de keuzes
van ouders te beïnvloeden.Voorzitter. Ik sluit af. Dit kabinet heeft ondanks de economische situatie
kans gezien, extra te investeren in onderwijs. Is dat genoeg? Nee, wij lopen
er niet voor weg dat wij ook vinden dat er meer geld nodig is. Daarom stellen
wij prioriteiten. De minister heeft in de enveloppebrief haar prioriteiten
gegeven, die wij op hoofdlijnen steunen. De voorgestelde autonomievergroting
kan niet alle financiële wensen compenseren, maar helpt scholen wel efficiënt
en effectief te werken. Deze minister heeft in korte tijd bewezen, een goede
visie te hebben op ons onderwijs, een sector waar zij zichtbaar en met recht
trots op is. Wij werken graag ook na 22 januari met haar aan een onderwijsbeleid
waarin niet zozeer de school centraal staat – die is slechts een middel –
maar de leerling, in het besef dat daarvoor de schoolmedewerkers ons belangrijkste
kapitaal zijn en de leerlingen dat worden.De voorzitter:Ik maak nog een opmerking die mevrouw Hamer had willen maken. U had het
over het OALT, een onderwerp dat door de Kamer controversieel is verklaard.
Als u daarover één opmerking maakt, maak ik daar geen punt van,
maar het is geen onderwerp dat onderdeel van deze beraadslaging kan zijn,
want anders heeft het controversieel verklaren geen waarde.Ik zie dat mevrouw Lambrechts nog een opmerking wil maken. Ik verwijs
haar daarvoor naar de tweede termijn. En als ik dat doe, moet ik hetzelfde
tegen de heer Bonke zeggen.Mevrouw Joldersma (CDA):Voorzitter. Een nieuwe spreker, nieuwe kansen voor interrupties. Ik heb
daarbij geholpen, want ik heb mijn maidenspeech al gehouden naar
aanleiding van een debat over het verslag van een AO, aangevraagd door mevrouw
Lambrechts. De microfoon staat dus open.De voorzitter:Ik bepaal dat er bij mevrouw Joldersma geen interrupties mogen. Dit zeg
ik natuurlijk voor de grap, maar ik stel het in alle welwillendheid niet zo
op prijs als u hier, zij het op ludieke wijze, elkaar uitnodigt om interrupties
te plegen. Dat is niet de manier waarop wij hier met elkaar werken. Maar goed,
het was leuk bedoeld en zo wordt het dan ook opgevat.Mevrouw Joldersma (CDA):Oké, onderdeel nieuwe politiek.Voorzitter. De grootscheepse staking van gisteren in het hoger onderwijs
heeft laten zien dat studenten, medewerkers en bestuurders zich bijzonder
betrokken voelen bij het hoger onderwijs. Het geeft ook aan dat wij niet jaar
in jaar uit door kunnen gaan met bezuinigingen op het hoger onderwijs. Tot
nu toe is er bezuinigd via de kaasschaafmethode. Als het zo doorgaat, zullen
de studenten waarschijnlijk steeds vaker te maken krijgen met hoorcolleges.
Misschien ontstaan er zelfs wachtlijsten voor begeleiding van afstudeerscripties.Het CDA blijft achter de reeds gepleegde bezuinigingen staan, maar zegt
ook dat het op deze manier niet verder kan gaan. Er moeten duidelijke keuzes
worden gemaakt. Wij praten vandaag dan ook niet alleen over de begroting,
maar juist over de contouren van het toekomstig hogeronderwijsstelsel. Over
de inrichting daarvan hebben wij de laatste weken en maanden de staatssecretaris
diverse opmerkingen horen maken. Ik hoef deze niet te herhalen, zij zijn genoemd
door de heer Tichelaar. Een aantal springt er natuurlijk wel uit, zoals tweede
en derde studies en niet meer studeren na je 30ste. Ik vraag de staatssecretaris
om niet te reageren op al die afzonderlijke maatregelen, maar om straks in
haar antwoord aan te geven waarom zij met al deze voorstellen komt. Wat is
de achterliggende visie van de staatssecretaris en hoe zit het met de consistentie
in de verschillende maatregelen?Als wij de maatregelen op een rijtje proberen te zetten, krijgen wij de
indruk dat de staatssecretaris het hart uit het hoger onderwijs probeert te
halen. Over dat hart verschillen wij niet zoveel van mening met de studenten
die gisteren hebben gestaakt. In een gesprek met een van de studenten zei
hij precies wat ik al op papier had staan: waar draait het nou eigenlijk om
in het hoger onderwijs? Wat wil je bereiken? Je wilt mensen iets bijbrengen.
Je wilt dat mensen kritisch worden, analytisch, dat zij een toekomstbeeld
ontwikkelen en dat zij verder kijken dan hun neus lang is. Je wilt niet dat
studenten alleen bezig zijn met het binnenhalen van studiepunten en het scoren
van vakken. Je wilt dat zij zich kunnen ontwikkelen en straks ook een goede
rol in de maatschappij kunnen vervullen; waardevolle mensen voor de samenleving
en voor de kenniseconomie. De inrichting van het hogeronderwijs- stelsel moet
daarop worden afge- stemd.Het eerste punt van die afstemming is de invoering van het bachelor-masterstelsel.
Met de snelle invoering daarvan heeft Nederland zich goed op de kaart gezet.
Wij waren er heel vroeg bij. Het CDA wil binnen dat stelsel de nadruk leggen
op het strikte onderscheid tussen de zogenaamde professionele opleidingen
en de wetenschappelijke opleidingen. Dat geldt ook voor de bijbehorende titulatuur
die daarvoor is afgesproken. Zowel de beroepsgerichte bachelorsopleidingen
als de wetenschappelijke bachelor en master zorgen ervoor dat de studenten
goed geëquipeerd raken om hun rol in de kenniseconomie te vervullen.
Beroepsopleidingen verschillen van wetenschappelijke opleidingen. Beide soorten
talenten zijn nodig voor de kenniseconomie.Wij kunnen constateren dat de invoering van het bachelor-masterstelsel
niet vlekkeloos is verlopen. Er is nog veel onduidelijkheid over de masterprogramma's.
Een student die net met zijn opleiding is begonnen, weet eigenlijk nog niet
eens met welke master hij zijn studie kan afronden.De heer Tichelaar (PvdA):Ik onderscheid twee elementen in uw betoog. Aan de ene kant bent u blij
met de snelle invoering, maar aan de andere kant vindt u dat de maatregel
op de verkeerde manier en te snel wordt ingevoerd.Mevrouw Joldersma (CDA):Het stelsel is nu ingevoerd en ik vind het een goede zaak dat Nederland
zich daarmee snel op de kaart heeft gezet. Tegelijkertijd zien wij dat de
invoering soms veel te snel is gegaan en dat een aantal zaken nog niet goed
is geregeld. Studenten weten bijvoorbeeld soms niet welke mastersopleiding
zij kunnen gaan volgen.De heer Tichelaar (PvdA):Kiest u voor snelheid of voor kwaliteit?Mevrouw Joldersma (CDA):Ik kies voor de combinatie van snelheid en een goede invoering. In september
zijn wij ermee begonnen. Op de universiteiten is een aantal zaken goed geregeld.
De hbo-instellingen lopen nog wat achter. Wij hebben de komende tijd nodig
om de invoering te vervolmaken.De heer Tichelaar (PvdA):Vindt u het tegen deze achtergrond normaal om te bezuinigen?Mevrouw Joldersma (CDA):Indertijd zijn er gelden vrijgemaakt voor de invoering van het bachelor-mastersysteem.
Ik heb gemerkt dat het in de ogen van de oppositiepartijen onmogelijk is om
tegelijkertijd te bezuinigen en nieuwe maatregelen door te voeren. Zelf heb
ik, als medewerker van een universiteit, gemerkt dat bezuinigen en het invoeren
van nieuwe maatregelen soms heel goed samengaan. Je moet dan keuzes maken.De heer Tichelaar (PvdA):Er doet zich een aantal problemen voor bij de invoering van de bachelor-masterstructuur.
U stelt dat wij het hart van het onderwijs dat aan hbo-instellingen en universiteiten
wordt gegeven onaangetast moeten laten. Zegt u nu vervolgens dat het geen
probleem is om een efficiencytaakstelling, die door de staatssecretaris een
ordinaire bezuiniging is genoemd, daarop op los te laten?Mevrouw Joldersma (CDA):Ik ben het met de staatssecretaris eens dat deze efficiencytaakstelling
een forse bezuiniging inhoudt. Ik heb echter geleerd dat bezuinigen soms met
zich brengt dat je prioriteiten moet stellen. Ik denk dat dit ook nu aan de
orde is bij de universiteiten en de hogescholen met de invoering van het bachelor-mastersysteem.De heer Tichelaar (PvdA):Zou u dan nu aan de Kamer en aan het publiek op de tribune
de prioritering willen aangeven, gelet op de bezuinigingen die aan de orde
zijn? Wat moeten de instellingen laten vallen? Op welke wijze is de kwaliteit
van de studie in het geding? Als u dat nu hier in de Kamer uitspreekt, verschaft
u helderheid. Dan is er sprake van een zuiver contract met het onderwijs.Mevrouw Joldersma (CDA):Als PvdA-Kamerlid gaat u ervan uit dat wij vanuit Den Haag moeten aangeven
hoe de universiteiten en hogescholen de bezuinigingen precies moeten invullen.
De staatssecretaris heeft een aantal zaken aangedragen waarmee die bezuinigingen
zouden kunnen worden opgelost. De sleutel voor de bezuinigingen ligt veel
meer bij de instellingen. De Kamer kan voor hun organisatie geen prioriteiten
stellen. De CDA-fractie pleit ervoor de organisaties aan te sporen hun profiel
te tonen en op basis daarvan bepaalde activiteiten te blijven voortzetten,
terwijl zij andere dingen juist minder gaan doen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben verbaasd. Twee dagen geleden hebben wij een debat gevoerd in Delft
en daar heb ik een geheel andere boodschap gehoord. U zei daar dat u ervoor
was dat het hoger onderwijs 100% bekostigd zou worden. Dat verbaasde mij,
want ik weet dat het hoger onderwijs nu maar voor 70 à 80% wordt bekostigd.
Ik verwachtte dan ook voorstellen voor verhoging daarvan. Nu zingt u de lofzang
op de bezuiniging, omdat de vrucht daarvan kan zijn dat er goede keuzes worden
gemaakt en dat het stelsel beter wordt. Hoe moet ik dat met elkaar rijmen?Mevrouw Joldersma (CDA):In dat debat hadden wij het over de opmerking van de staatssecretaris
over het punt van de 30% publieke bekostiging. Vervolgens ging de discussie
over de vraag wat de overheid moest bekostigen. De CDA-fractie is van mening
dat de overheid verantwoordelijk is voor het hoger onderwijs. Ik heb de 100%
bekostiging gezien als publieke verantwoordelijkheid voor de inrichting van
het hoger onderwijs. Je kunt dan discussiëren over de vraag hoeveel procent
het collegegeld vormt. Ik heb gesproken van 100% bekostiging als je de studenten
vervolgens via de studiefinanciering compenseert voor het collegegeld. Ik
wil het vandaag echter niet hebben over percentages. Ik benadruk dat de CDA-fractie
staat voor het overeind houden van het publieke stelsel.Mevrouw Lambrechts (D66):Met alle respect, maar dit is een heel warrig verhaal. Ik kom nu de staatssecretaris
te hulp, want als wij van de taken tweederde schrappen en daarvan eenderde
overhouden, maken wij van die 30% in feite 100%. Dat is echter niet wat u
toen betoogde. U zei dat de publieke bekostiging voor de opleidingen en voor
de student 100% moest zijn. Dat is meer, zelfs veel meer, dan nu het geval
is.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik wil niet met u discussiëren over de exacte percentages. Het percentage
van 100 heb ik genoemd om aan te geven dat er in principe geen extra private
financiering van het hoger onderwijs mag plaatsvinden. Het is erg belangrijk
dat wordt aangegeven waar de verantwoordelijkheid van de overheid eindigt
en waar de verantwoordelijkheid van het commerciële circuit begint. Wij
maken een duidelijk onderscheid tussen beide verantwoordelijkheden.Mevrouw Lambrechts (D66):U komt van de universiteit en dus weet u dat het ook nu geen 100% is.
Er zit een beetje private financiering in via de derde geldstroom. In Delft
zei u te midden van honderden studenten en wetenschappelijk medewerkers dat
het CDA voor 100% bekostiging is. Nu zegt u echter geheel iets anders. Hoe
valt dat met elkaar te rijmen?Mevrouw Joldersma (CDA):Ik denk dat u het anders interpreteert dan ik. De private financiering
komt grotendeels uit de derde geldstroom van de commerciële sectoren.
Veelal gaat het daarbij om onderzoek. Wij hebben het nu echter over het hoger
onderwijs. Wij vinden dat de opleiding van de wetenschappelijke masters door
de overheid moet worden bekostigd en niet door het commerciële circuit.Voorzitter. Mag een student met hbo-bachelor instromen in de zogenaamde
wetenschappelijke mastersopleiding en gaat de overheid dat bekostigen? Ik
heb al gezegd dat wij van mening zijn dat de opleiding van wetenschappelijke
masters tot de verantwoordelijkheid van de overheid behoort. Je kunt niet
eerst de wetenschappelijke opleiding in tweeën knippen om vervolgens
het laatste jaar weg te bezuinigen. Nee, een student die nog maar drie jaar
een bachelor heeft, moet worden beschouwd als een "halffabrikaat" dat nog
niet zelfstandig kan opereren op de arbeidsmarkt. Juist het laatste jaar moet
worden benut om de student klaar te stomen voor de arbeidsmarkt. Ook hierover
heeft de staatssecretaris wisselende uitspraken gedaan en daarom ben ik heel
benieuwd of zij ook van mening is dat de opleiding van wetenschappelijke masters
door de overheid moet worden bekostigd.De accreditatie in het kader van het bachelor-mastersysteem zal pas in
2008 daadwerkelijk kunnen worden gerealiseerd. Wij moeten dus nog een aantal
jaren doorgaan met het bestaande opleidingenaanbod. Vooral in het hbo is een
wildgroei aan opleidingen ontstaan. Mijn fractie is er voorstander van dat
het hbo wordt toegeleid naar een brede bachelorsopleiding. Ook dat streven
wordt ondersteund door het bedrijfsleven. Bij brede bachelors denken wij aan
opleidingen waarbinnen studenten vervolgens weer keuzes kunnen maken. Dat
is iets anders dan het vertalen van elke bestaande opleiding in een hbo-bachelor.De CDA-fractie is verder van mening dat de overheid alleen professionele
mastersopleidingen moet bekostigen die een evidente erkende meerwaarde hebben.
Te denken valt aan maatschappelijk relevante opleidingen die in een grote
behoefte op de arbeidsmarkt voorzien waarin het commerciële circuit niet
kan voorzien. Ik noem speciale lerarenopleidingen, kunstopleidingen en opleidingen
in de zorg. Het lijkt mij heel logisch dat voor deze opleidingen mensen worden
geselecteerd waarvan mag worden verwacht dat zij de opleiding tot een goed
einde brengen. Het is echter onlogisch om naast die selectie collegegelddifferentiatie
in te voeren. Waarom zou een student met bepaalde talenten daarvoor extra
moeten gaan betalen?Het CDA is nog steeds geen voorstander van collegegelddifferentiatie.
Wij zien er geen enkel voordeel in als studenten aan de ene universiteit of
hogeschool meer zouden moeten betalen dan aan de andere. Opleidingen
zouden zich niet moeten onderscheiden op basis van prijs, maar op basis van
profiel. En daarbij denken we niet aan het profiel van een zo gezellige studentenstad,
waarmee een aantal opleidingen zich nu profileren, maar juist aan de inhoud
en de vormgeving van de opleiding. Studenten kunnen nu maar moeilijk kiezen
uit het hele oerwoud aan opleidingen en het idee van het Nederlandse accreditatieorgaan
om opleidingen mede op basis van hun profiel te beoordelen, vinden wij dan
ook goed.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Mevrouw Joldersma is glashelder over de differentiatie van
collegegelden. Betekent dit dat ook voor de CDA-fractie het onderzoek naar
de mogelijkheden van collegegelddifferentiatie gewoon kan worden geschrapt?
Vindt zij net zoals de SP dat we dat onderzoek niet nodig hebben?Mevrouw Joldersma (CDA):Het is het recht van een staatssecretaris of een ministerie om een onderzoek
in gang te zetten; wij zien de resultaten dan wel weer. De staatssecretaris
beargumenteerde collegegelddifferentiatie voor dit soort opleidingen vaak
vanuit een soort marktgedachte: het is een schaars goed en voor een schaars
of elitair goed moet je meer betalen. Als je een schaars goed echt belangrijk
vindt, dan vinden wij dat je daarvoor niet meer moet laten betalen. Wel vinden
we dat mensen ervoor moeten worden geselecteerd.De heer Van Bommel (SP):Nogmaals, uw stellingname is zeer duidelijk en ik kan haar in hoge mate
onderschrijven. Maar als de regering er anders over denkt en een onderzoek
toch zinvol vindt – de achterliggende motieven van de staatssecretaris
haalt u zelf aan, dus die zijn u bekend – dan zou u er paal en perk
aan moeten stellen. U weet namelijk wel wat uit zo'n onderzoek gaat komen,
namelijk dat gedifferentieerd collegegeld in bepaalde gevallen wenselijk is –
en vervolgens komen de voorstellen. Als het CDA dit wil tegenhouden, dan moet
het niet instemmen met zo'n onderzoek.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik vind, nogmaals, dat een ministerie het recht heeft om onderzoeken uit
te voeren. De staatssecretaris deelt ons dat mee en ik vind het prima dat
het onderzoek wordt uitgevoerd.De heer Van Bommel (SP):Het ministerie van OCW is geen werkgelegenheidsproject; de mensen daar
hebben genoeg te doen en hoeven niet bezig te worden gehouden met onderzoeken,
alleen maar omdat ze het recht zouden hebben om van alles en nog wat te onderzoeken.
Als u de politieke stellingname betrekt dat collegegelddifferentiatie ongewenst
is, dan zou u, als u een beetje lef had, een motie indienen waarin werd gevraagd
om het afblazen van zulk onderzoek, omdat het niet meer nodig is.Mevrouw Joldersma (CDA):Dan krijgen we dezelfde soort moties als die van mevrouw Lambrechts van
een tijdje terug, waarin het de staatssecretaris werd verboden om een wetsvoorstel
in te dienen. Ik vind het tot het recht van een staatssecretaris behoren om
beleid uit te zetten. Wij zien de meerwaarde niet in van de manier waarop
tot nu toe is gepraat over de differentiatie van collegegelden voor dit soort
opleidingen met een evidente waarde: zij wil de studenten namelijk meer laten
betalen en hun dat geld vervolgens teruggeven via een of andere studiebeursconstructie.De heer Van Bommel (SP):Ik kom hier toch niet helemaal uit. Universiteiten worden met steun van
het CDA bezuinigingen opgelegd met de boodschap: zoek het maar uit, kijk maar
waar jullie het geld vandaan halen. Tegelijk wordt er onderzoek gedaan waar
u geen behoefte aan heeft, dat overigens ook een hoop geld kost, en daar stemt
u zomaar mee in. Ik denk dat we vandaag maar eens moeten praten over een motie
om dat onmogelijk te maken.Mevrouw Joldersma (CDA):Wij hebben het over de contouren van het nieuwe onderwijsstelsel. Nog
maar pas geleden ontvingen wij een stuk over de mastersopleidingen. Dat hebben
wij nog niet in de Kamer besproken, dus het is wat overdreven om nu al te
zeggen dat wij dat onderzoek niet nodig hebben.Mevrouw Azough (GroenLinks):Mevrouw Joldersma, vorige week woensdag waren wij met staatssecretaris
Nijs aanwezig op een bijeenkomst in Utrecht. Het verbaast mij dat u nu het
woord "collegegelddifferentiatie" in de mond neemt. Op die bijeenkomst werd
immers eigenlijk geconcludeerd dat die er helemaal niet komt: het geld komt
namelijk niet uit de portemonnee van de student, maar van de overheid. Staat
die conclusie nog steeds recht overeind of niet?Mevrouw Joldersma (CDA):Ik weet niet welk onderscheid u nu maakte. Het gaat ons niet om de vraag
uit wiens portemonnee het geld komt. Wij zijn gewoon geen voorstander van
collegegelddifferentiatie.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik wilde geen duidelijkheid over de komst van collegegelddifferentiatie,
maar ik wil dat u zich uitspreekt over het wat vage voorstel van staatssecretaris
Nijs van vorige week. In haar ogen is sprake van collegegelddifferentiatie,
maar het geld komt niet uit de portemonnee van de student, wat dit per definitie
geen collegegelddifferentiatie maakt. Waarom noemt u het dan nog zo?Mevrouw Joldersma (CDA):Omdat er wel eens vraagtekens zijn gezet, met name in deze Kamer, over
de positie van het CDA in deze discussie. Ik heb hier willen aangeven dat
de CDA-fractie geen voorstander is van differentiatie van het collegegeld.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat is duidelijk: de CDA-fractie is geen voorstander van differentiatie
van het collegegeld. Vorige week is evenwel reeds geconcludeerd dat die differentiatie
er niet komt. Het hoeft hier dus niet te worden besproken en er hoeft dus
ook geen onderzoek naar te worden gedaan.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik heb vorige week uit de uitleg van de staatssecretaris begrepen dat
zij hiermee grote moeite had. Ik kan mij voorstellen dat zij om die reden
behoefte heeft aan een onderzoek.De heer Tichelaar (PvdA):Volgens mij moeten wij het vanmiddag vrij simpel houden. De CDA-fractie
spreekt in weerwil van het Strategisch akkoord uit dat zij geen behoefte heeft
aan differentiatie van het collegegeld. Wil mevrouw Joldersma daar nog eens
op reageren?Mevrouw Joldersma (CDA):De CDA-fractie is nog steeds tegen differentiatie van het collegegeld.
Tegelijkertijd heb ik gezegd dat wij voor fundamentele keuzes in het hoger
onderwijs staan. De staatssecretaris maakt daar allerlei opmerkingen over,
maar ook andere partijen doen dat. Wij moeten de discussie over de bekostiging
van het hoger onderwijs voeren; ik kan mij voorstellen dat je daarbij alle
opties op een rijtje wilt hebben. De staatssecretaris is nu met de opmerking
gekomen dat studenten niet te veel studies tegelijkertijd mogen volgen. Dat
is in de ogen van mijn fractie slechts een van de vele mogelijkheden. Als
wij over dat bekostigingsstelsel praten, moeten wij een aantal opties op een
rijtje hebben. Pas dan kan de Kamer een goede discussie voeren over dit onderwerp.De heer Tichelaar (PvdA):Ik vraag het nog één keer. De fractie van het CDA wenst
geen differentiatie van het collegegeld?Mevrouw Joldersma (CDA):Ik heb het antwoord al heel vaak gegeven: wij zijn geen voorstander van
differentiatie van het collegegeld.Mevrouw Lambrechts (D66):Het CDA was nooit voorstander van differentiatie van het collegegeld,
maar dat principe is wel heel snel overboord gekieperd toen het CDA kon meedoen
aan deze coalitie. De vraag is dus of het CDA zijn standpunt over twee maanden
net zo snel weer overboord kiepert.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik denk dat mevrouw Lambrechts wel weet hoe onderhandelen in zijn werk
gaat. Op dat punt kan ik dus geen toezeggingen doen. Ik kan alleen zeggen
dat het CDA geen voorstander is van differentiatie van het collegegeld.Mevrouw Lambrechts (D66):Maar als er een kleinigheidje voor terug komt – een kinderhand is
snel gevuld – gaan de principes alsnog overboord.Mevrouw Joldersma (CDA):Laten wij eerst de uitslag van de verkiezingen maar eens afwachten.De heer Bonke (LPF):In mijn eigen bijdrage zal ik dadelijk uitvoerig ingaan op een totaal
veranderd systeem van bekostiging van het hoger onderwijs. De staatssecretaris
is daar ook mee bezig. Zij heeft daar een aantal voorschotten op genomen...De voorzitter:Mijnheer Bonke, u neemt ook een beetje een voorschot op uw eigen eerste
termijn.De heer Bonke (LPF):Nee, want ik wilde zeggen dat het goed in dat plaatje past dat wij nu
eens afstappen van het idee dat alle universiteiten even goed zijn. Daarin
moeten wij eens een differentiatie aanbrengen. Als er verschillen zijn in
kwaliteit, kunnen er ook verschillen zijn in het collegegeld en de kostprijs
van een universitaire opleiding.Mevrouw Joldersma (CDA):In de woorden van de heer Bonke proef ik de richting die ook de staatssecretaris
naar mijn mening inslaat: een onderscheid in kwaliteit en een onderscheid
in prijs. Het CDA staat evenwel voor een onderscheid op basis van profiel.
Het beoordelen van de kwaliteit kan heel goed aan het Nederlandse accreditatieorgaan
hoger onderwijs worden overgelaten.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik kom even terug op een uitspraak die mevrouw Joldersma een paar interrupties
geleden deed. Heb ik het goed begrepen dat de CDA-fractie geen moties zal
steunen waarin het de regering wordt verboden om een onderzoek te starten
of een wetsvoorstel in te dienen, omdat dit bevoegdheden van de minister zijn?Mevrouw Joldersma (CDA):Ik heb nog geen moties over dit onderwerp gezien; een dergelijke motie
zal ik zeker lezen. Ik vind het wel vreemd als de Kamer dit soort dingen gaat
verbieden.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Mevrouw Joldersma reageerde in mijn ogen ook op de motie-Lambrechts, die
eerder is ingediend, dat de Kamer niet moet komen aan de bevoegdheid van de
regering om onderzoeken te starten of wetsvoorstellen in te dienen. Ik mag
toch aannemen dat dit standpunt van de CDA-fractie ook geldt voor het intrekken
van wetsvoorstellen?Mevrouw Joldersma (CDA):Het intrekken van wetsvoorstellen... Ik begrijp niet precies wat de heer
Rouvoet met zijn opmerking wil bereiken.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Vindt mevrouw Joldersma dat de minister, en niet de Kamer, de bevoegdheid
heeft om wetsvoorstellen in te trekken? De vraag lijkt mij heel simpel. Mevrouw
Joldersma zegt dat de regering gaat over onderzoeken en wetsvoorstellen. Mijn
vraag is of dat niet alleen betrekking heeft op het indienen van wetsvoorstellen
maar ook op het weer intrekken daarvan.Mevrouw Joldersma (CDA):Wat mij betreft, gaat deze discussie over de vrijheid van handelen van
deze Kamer en van het kabinet. Langzamerhand gaat het nu echter over op een
staatsrechtelijke discussie, die ik hier niet wil voeren.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het is toch niet zo moeilijk, aan te geven dat het ook tot de bevoegdheid
van de minister behoort om een wetsvoorstel dat is ingediend, weer in te trekken?
Dat is mevrouw Joldersma toch met mij eens?Mevrouw Joldersma (CDA):Wat mij betreft, hangt dat af van de status van het wetsvoorstel, in hoeverre
het al is behandeld. Ik wil daar geen uitspraken over doen.In het licht van de voorgestelde collegegelddifferentiatie vindt de CDA-fractie
dat instellingen zich niet moeten onderscheiden op basis van de prijs maar
op basis van een profiel. Het Nederlandse accreditatieorgaan kan daarin een
rol vervullen. Dit kan ook een rol spelen bij de beoordeling van de kwaliteit
van een opleiding in het kader van studiebegeleiding en de betrokkenheid van
studenten. Wij zien nu dat een aantal opleidingen een negatief bindend studieadvies
geeft aan studenten, terwijl daar geen goede studiebegeleiding tegenover staat.
Het is van belang, uitval in het hoger onderwijs te voorkomen, maar dat houdt
in dat een negatief bindend studieadvies alleen kan worden gegeven als daar
een goede studiebegeleiding tegenover staat. Wij vinden dus dat het kwaliteitsoordeel
van het NAO ook de studiebegeleiding moet betreffen. Een ander punt is de
betrokkenheid van studenten bij hun opleiding. Waarom kan bij het kwaliteitsoordeel over de opleiding ook niet worden beoordeeld of studenten goed worden
betrokken bij hun opleiding, of de medezeggenschap van studenten goed is geregeld?Ten slotte kom ik bij het bekostigingsstelsel. Ik begrijp dat mijn collega
van de LPF daarover nog veel meer zal vertellen. Om uitspraken te kunnen doen
over dat nieuwe bekostigingsstelsel is eerst inzicht nodig in de reële
kostprijs van het opleiden van een student. Mevrouw Hamer heeft een aantal
jaar geleden al een motie ingediend op dit punt. Wij vinden dat de discussie
over het bekostigingsstelsel en de maatregelen die in dat verband moeten worden
genomen, pas goed kan worden gevoerd als inzicht bestaat in die reële
kostprijs.Mevrouw Hamer (PvdA):Mevrouw Joldersma verwijst naar een motie van mij. Deze heeft resultaat
opgeleverd, wat mevrouw Joldersma misschien had kunnen lezen. Dan had zij
kunnen zien dat het bedrag per student inmiddels vijf keer zo laag is als
in de tijd dat wij ernaar vroegen. In dat licht is het ontzettend van belang,
te investeren in het hoger onderwijs. Bezuinigingen zijn derhalve onwenselijk.
Dit staat allemaal in dat antwoord.Mevrouw Joldersma (CDA):Misschien praten mevrouw Hamer en ik over verschillende zaken. Zij heeft
het over de prijs per student, het bedrag dat opleidingen krijgen. Ik wil
echter weten hoeveel het kost om een student in het hoger onderwijs op te
leiden.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat is precies wat ik heb gevraagd. Mevrouw Joldersma kan dat allemaal
nalezen in het antwoord van de heer Hermans. Zij moet haar huiswerk even goed
doen.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik heb ook andere stukken gelezen, waarin de Kamer wordt toegezegd dat
zij daarin begin januari inzicht zou krijgen. Straks zullen wij zien wie zijn
huiswerk hier het beste heeft gedaan.Nadat er inzicht is in die reële kostprijs, kunnen er beslissingen
worden genomen over de te nemen maatregelen. De toegankelijkheid van het onderwijs
moet hoog blijven; alle studenten moeten de mogelijkheid houden om te studeren.
Uiteindelijk zou dan misschien wel kunnen worden gekeken naar studenten die
opleidingen stapelen.Ik eindig met het wetenschappelijk onderzoek. Wij zijn blij met het stuk
over de mastersopleiding, waarin sterk de nadruk wordt gelegd op de onderzoekmasters.
Deze laatste kunnen een hulpmiddel zijn om de wetenschappelijke belangstelling
van studenten te vergroten en hen langzamerhand bij de universiteit te betrekken.
Op die manier kan de vergrijzing in het hoger onderwijs, met name op de universiteiten,
teniet worden gedaan.Het onderzoek in de kenniseconomie speelt ook een heel belangrijke rol.
Je moet blijven zorgen dat fundamenteel onderzoek onafhankelijk wordt aangestuurd
en dat het niet door de markt wordt bepaald. In de kenniseconomie zien wij
echter dat de resultaten van fundamenteel onderzoek door bedrijven niet altijd
goed worden opgepakt. Daarom is het nodig om naast een kennisstrategie, waarover
al veel is gepraat, ook eens te bekijken hoe de doorwerking van fundamenteel
onderzoek in de praktijk van het bedrijfsleven, in innovatie en research en
development, kan worden verbeterd. Wij zijn voornemens daarover een motie
in te dienen. Daarin vragen wij een advies van de Adviesraad voor het wetenschaps-
en technologiebeleid.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik ben nog niet begonnen, want ik drink even een slokje water.De voorzitter:Van welke collega in de zaal hebt u dat geleerd?Mevrouw Azough (GroenLinks):Van mijzelf! Ik ben blijkbaar een natuurtalent in vertragen.Voorzitter. Het verhaal van deze begroting is er een van efficiencykortingen,
rendementsverlies en kwalificatiewinst. Je zou bijna vergeten dat het hier
over leraren, kinderen, pubers en jonge mensen gaat. "Zelfverheffing", "hoeders
van de volgende generatie" en "betrokken samenleving", het zijn allemaal christen-democratische
of sociale begrippen die ik mis in deze begroting. Waar is de visie op de
rol van onderwijs in onze samenleving? Waar is de visie op maatschappelijke
problemen, die in het onderwijs het eerst naar boven komen drijven? Dit kabinet
kiest voor kortetermijndenken en verkiest de staatsschuld boven de schuld
aan Nederland als onderwijsland. Zonder een duidelijke visie, een stevig meerjareninvesteringsplan
en daadkrachtig optreden zullen de grote problemen simpelweg niet opgelost
worden. Daarom is het onbestaanbaar dat er netto niets bijkomt. Geeft dit
kabinet geen prioriteit aan het onderwijs? Wij kloppen onszelf graag op de
borst als gidsland, maar na lezing van het OESO-rapport laat je dat wel achterwege.
Vanaf de jaren tachtig zijn onze uitgaven aan onderwijs dramatisch achteruit
gegaan, van circa 8% van het bruto binnenlands product aan het begin van de
jaren tachtig tot 4,7% nu, een dieptepunt. Zonder de ouders was onderwijs
allang verdoemd. Alleen al het lesgeld is in vijf jaar met 29% gestegen. Er
dreigt een tweedeling in het onderwijs, waarbij de rijken zich kunnen redden
en de armen niet.De fractie van GroenLinks steunt de actie van studenten, rectoren en docenten
in het hoger onderwijs. Deze vorm van onderwijs moet toegankelijk blijven
voor iedereen. De bezuinigingen, 358 mln euro in vier jaar, zijn onacceptabel.
In de afgelopen twintig jaar is het hoger en wetenschappelijk onderwijs al
met enorme bezuinigingen geconfronteerd. De rek is eruit. In plaats van investeren
in Nederland kennisland, kiest men weer voor de eufemistische efficiencykorting.
Dat gebeurt juist in een tijd dat investeren in kennis voorop zou moeten staan,
want goed onderwijs leidt tot economische groei. Bovendien is de timing wreed.
Juist op het moment dat de afschaffing van bijvoorbeeld de OZB en het kwartje
van Kok uitgevoerd worden, moeten de universiteiten en hogescholen nog meer
bezuinigen, tot aan 143 mln euro in 2006. Op deze manier gaat het hoger onderwijs
gewoon op slot. Aan de ene kant worden instellingen gepiepeld en aan de andere
kant worden de collegegelden variabel. Denkt men nu echt dat de collegegelden
lager zullen worden, terwijl Nederland reeds het een na hoogste collegegeld
van Europa vraagt? Verder is er verwarring. De staatssecretaris zegt het een,
de minister zegt het ander, maar wij zijn hier niet bijeen voor een spelletje
wie van de twee. Mijn vraag aan de minister, de eindverantwoordelijke, is
dan ook of zij denkt dat zij na 22 januari nog achter deze
bezuinigingen kan staan. Wij denken van niet en hebben hierover dan ook een
amendement ingediend.Mevrouw Joldersma (CDA):Hoe staat het met de dekking van het amendement dat u hebt ingediend?Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat is heel duidelijk, zoals u in het amendement hebt kunnen lezen. Wij
gaan uit van onze bijzonder degelijke tegenbegroting. Volgens de tegenbegroting
zullen de investeringen in het onderwijs sterk toenemen en zullen de bezuinigingen
niet nodig zijn.Mevrouw Joldersma (CDA):Volgens de toelichting gaat het om een amendement dat bij de algemene
financiële beschouwingen niet is aangenomen.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat mag dan wel zo zijn, maar er komen verkiezingen aan. De minister en
de staatssecretaris zijn demissionair. De zaken kunnen nog heel anders lopen.
Wellicht verandert de minister met dit prachtige amendement voor ogen van
gedachten.Mevrouw Joldersma (CDA):Maar dan had u er geen amendement van moeten maken, maar een motie, voor
de toekomst.Mevrouw Azough (GroenLinks):Wij pakken het graag officieel en degelijk aan, met een amendement.De heer Van der Vlies (SGP):Er komen verkiezingen aan, dat is ook mij niet ontgaan. Wij gaan ons daar
allemaal voor gereedmaken. Wat wij voor de kerst echter ook nog even moeten
doen, is een degelijke begroting fiatteren, voor het dienstjaar, zoals dat
plechtig heet, 2003. Dat moet geen gatenkaas zijn. Mevrouw Azough wil een
goed doel dienen. Ook ik vind dat doel goed. Zij heeft dan ook de verantwoordelijkheid
om voor een deugdelijke dekking te zorgen.Mevrouw Azough (GroenLinks):Mijnheer Van der Vlies, ik respecteer u zeer. U weet echter net zo goed
als ik dat er gewoonweg geen 43 mln uit andere onderdelen van de begroting
van Onderwijs kunnen worden gehaald. Bent u niet van mening dat wij dit jaar
en bij deze begroting juist een signaal aan dit kabinet moeten geven, dat
het niet moet doorgaan met de bezuinigingen? Het hoger onderwijs ligt al zo
lang onder vuur.De heer Van der Vlies (SGP):Die discussie hebben wij gevoerd en die discussie hebben u en ik verloren.
Let wel: verloren. De alternatieve begroting van GroenLinks is helaas –
wat mij betreft niet op alle onderdelen helaas – verworpen. Dat is het
probleem.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik begrijp uw punt heel goed. Ik vind het ook een probleem. Ik vind dat
die alternatieve begroting ten onrechte verworpen is. Dat neemt niet weg dat
u zich terecht kunt afvragen of wij niet moeten meegaan met de begrotingsplannen.
Ik vind van niet. Wij weten allen dat er verkiezingen aankomen. De zaak kan
volledig veranderen. Waarom zouden wij ons nu al hierbij moeten neerleggen?
Ik ben geen mak lammetje dat naar de slachtplaats wordt geleid.De heer Van der Vlies (SGP):Dat had ik al begrepen. Dat ben ik trouwens ook niet.Mevrouw Hamer (PvdA):Het probleem is herkenbaar. Het is echter vrij simpel. Mevrouw Azough
kan haar motie straks aan het eind van de begrotingsbehandeling nog een keer
indienen. Wij kunnen best een goede formulering vinden.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik geloof dat mevrouw Hamer mij heeft gered. Als het amendement ondanks
de zeer goede argumenten geen kans van slagen heeft, zal ik overgaan tot het
indienen van een motie. Dat overwegen wij later.Onderwijs begint en eindigt met de mensen die voor de klas staan. Zonder
leraren houdt het op. In de komende jaren zullen er in het voortgezet onderwijs
en in het beroepsonderwijs 19.800 vacatures ontstaan, waar slechts ruim 5000
afgestudeerden tegenover staan. Na jaren van enorme welvaart vallen nu in
vele scholen negen van de tien lessen uit, worden klassen verdeeld over andere
klassen en vallen klassenassistenten in als onderwijzers. Als de minister
dan stelt dat door de recessie meer mensen zullen kiezen voor een baan in
het onderwijs, vind ik dat gewoonweg armoedig.Wat doet het kabinet? Extra zij-instromers, prima! De begeleiding van
zij-instromers dient te worden ondersteund, maar om dat dé oplossing
te noemen... Voor een goede oplossing is veel meer nodig om de arbeidsvoorwaarden
te verbeteren: goed onderhouden scholen, voldoende ondersteunend personeel,
kleinere klassen en minder uren, modernisering van het leraarschap, de leraar
moet weer toekomen aan inhoudelijke vernieuwing van zijn vak, een veilig schoolklimaat;
de vele suggesties zijn al naar voren gebracht door mijn collega's.En dan de salarissen! Het is stuitend om te zien dat de leraren in het
overbelaste vmbo het minst betaald krijgen. Dat kan niet. Dan mogen ook nog
eens de conciërges, klassenassistenten en leerlingbegeleiders vertrekken,
zij die ervoor zorgen dat vooral de achterstandscholen niet al zwemmende verzuipen.
Mijn vader is een ID'er. En natuurlijk, na acht jaar goed werk leveren is
het een schande dat hij niet hetzelfde verdient als zijn collega's, maar dit
neemt niet weg dat hij liever nu een baan heeft dan dat hij straks thuis op
de bijstandsbank zit. Dit geldt voor de meeste Melketiers: liever nu een baan
dan terug naar de bijstand. Kortom, wat ons betreft moet de bezuiniging op
de gesubsidieerde arbeid geschrapt worden.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Het doet mij goed, mevrouw Azough te horen verwijzen naar
de door mij voorgestelde maatregelen tegen het tekort aan leraren, maar zij
doet ook geen boter bij de vis. Zij verweet mij, voor 2003 geen extra geld
te voteren om het tekort aan leraren te verminderen, maar ik zie ook geen
amendement van haar dat daartoe leidt.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dan komen wij weer in de discussie terecht die wij al een keer hebben
gevoerd. Ik steun hierin de lijn van de PvdA: er is gewoon te weinig geld
in deze begroting opgenomen. Ik heb de indruk dat u zelf ook begrijpt dat
de noden hoog zijn en ik ga ervan uit dat dit in de komende maanden tot nadere
overwegingen zal leiden.De heer Jan de Vries (CDA):Vandaag bespreken wij de onderwijsbegroting, die wij hopelijk
volgende week, maar in ieder geval binnen afzienbare tijd ook zullen vaststellen.
Dit is het moment om keuzes te maken en ik constateer dat GroenLinks dit niet
durft.Mevrouw Azough (GroenLinks):Wij maken keuzes als het erom gaat, de leerlingbegeleiders te stimuleren,
wij maken keuzes als het erom gaat de huisvesting te verbeteren, wij maken
keuzes als het gaat om de VVE, maar dit neemt niet weg dat wij deze keuzes
noodgedwongen maken, dat wij het liever anders zouden zien. Dat mag ik hier
gerust zeggen.Als een kind pas op 4- of 5-jarige leeftijd een potlood vasthoudt, een
boek inkijkt of Nederlands spreekt, dan is dat te laat. Ieder kind dat op
die jonge leeftijd al een flinke achterstand heeft opgelopen, is er één
te veel. Daarom is voor- en vroegschoolse educatie van cruciaal belang voor
met name allochtone ouders in de grote steden. Maar is die opvang wel sluitend?
Doen de gemeenten hun werk wel goed, als er nu al wachtlijsten zijn? Wat zijn
de knelpunten? Ik pleit ervoor, er veel meer druk achter te zetten, zo nodig
met enige zachte drang, dat ouders hun kinderen een paar dagen naar de VVE
brengen.De fractie van GroenLinks is tegen de kleutertoets. Deze is niet alleen
wetenschappelijk zeer omstreden, het is ook een dure maatregel die onnodige
bureaucratie met zich meebrengt. Oftewel, het kost geld dat beter besteed
zou kunnen worden, onder andere aan VVE.Veiligheid is al wat de klok staat. Hoe kan het dan dat wij er niet alles
aan doen om het vmbo te redden? Verouderde schoolgebouwen, overbelaste leraren,
apparatuur die dertig jaar achterloopt, enorme schooluitval, agressie en geweld
en een slecht imago, waardoor er met name "witte vlucht" naar de mavo's is
ontstaan. Ik pleit ervoor, dit probleem meteen aan te pakken, vooral omdat
ruim 60% van onze kinderen naar dit onderwijs gaat. GroenLinks wil dat vmbo-leraren
een bonus krijgen. Daarnaast moet de huisvesting sterk verbeterd worden; 65%
van de vmbo-gebouwen scoort een dikke onvoldoende. Ten derde noem ik net als
anderen de schooluitval. Het OESO-rapport is duidelijk, de schooluitval in
Nederland is veel te hoog. Elk kind dat uitvalt, vormt een risico voor de
samenleving. Zonder diploma gaat de arbeidsmarkt op slot. Allochtone jongeren
lopen een verhoogd risico om uit te vallen: vier keer zoveel als hun autochtone
leeftijdgenoten. Daarom moet de doorstroom naar het mbo sterk verbeterd worden
door minder regelgeving en meer praktijkvakken vanaf het eerste en het tweede
jaar. Verder pleit GroenLinks voor een pilotproject met leerlingbegeleiders.
Deze begeleiders dienen zich fulltime met risicoleerlingen bezig te houden.
Hij of zij heeft een opvoedende taak, spreekt de ouders aan, streng, en stimuleert
de leerling. Zo kan één leerlingbegeleider op één
school voor tientallen procenten minder schooluitval zorgen. Op dit punt zal
ik een amendement indienen.Vreemd, in deze begroting wordt er geen woord vuil gemaakt aan een van
de moeilijkste problemen in het onderwijs, de segregatie in zwarte en witte
scholen. Ook de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie vindt het geen
onderwerp, zo bleek verleden week. Onbegrijpelijk, want na de segregatie in
de grote steden is er een explosieve stijging van het aantal zwarte scholen
in de middelgrote steden opgetreden. Het gaat niet alleen om de kwaliteit
van het onderwijs, ik weet als geen ander hoe belangrijk het is, de ongeschreven
codes in de Nederlandse samenleving te leren kennen. Bovendien ontstaan er
door segregatie twee gescheiden werelden, een wereld van kansarme, veelal
allochtone leerlingen en een wereld van witte leerlingen uit de middenklasse.
Deze scheiding behoort niet in onze samenleving thuis. Daarom vragen wij de
minister om een plan van aanpak om de witte vlucht tegen te gaan. De GroenLinks-fractie
denkt hierbij aan lokale afspraken tussen gemeenten en onderwijskoepels zonder
dat daarbij de vrije keuze van ouders onder druk komt te staan ofwel aan convenanten,
zoals in Rotterdam, tussen gemeenten en schoolbesturen, met een inspanningsverplichting
voor zowel openbare als bijzondere scholen om allochtone kinderen op te nemen.
Vervolgens mogen scholen ouders niet weren door een enorm hoge ouderbijdrage.
De ouderbijdrage dient vrijwillig en redelijk te blijven. Ik hoor graag een
reactie van de minister op mijn betoog.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik hoor hier een sterk pleidooi voor de vrijwillige spreiding over witte
en zwarte scholen die moet worden geregeld door scholen en koepels. Eerder
was ik het eigenlijk met de GroenLinks-fractie al eens dat wij moeten zorgen
voor een handvat in de wet voor mensen die een vrije keuze willen. Naast leerplicht
moet er een leerrecht komen en naast de vrijheid van inrichten voor schoolbesturen
moeten de ouders vrij zijn om een school te kiezen. Tegenover de volledige
bekostiging dient de acceptatieplicht te staan. Vindt u dat nog steeds en
kunnen wij daar vandaag iets moois van maken?Mevrouw Azough (GroenLinks):Bedoelt u dat ik nu voor een dwingende aanpak pleit?Mevrouw Lambrechts (D66):Nee, juist niet. Het is toch weer wat vrijblijvend. De afspraken die u
nu noemt, kunnen wij natuurlijk ook nu maken.Mevrouw Azough (GroenLinks):Wanneer ik "inspanningsverplichting" zeg, geeft dat wel wat aan. Ik denk
aan wat er bijvoorbeeld in Zaanstad gebeurt en in Driebergen, waar door een
informatiemeldpunt de scheiding is tegengegaan. Gezien de mogelijkheden van
dergelijke instrumenten, pleit ik hier niet voor een plan van aanpak met slechts
één simpele oplossing, maar voor een plan van aanpak met een
veelheid aan instrumenten die lokaal moeten worden ingekleurd. Elke situatie
is immers anders.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat bepleit ik zeker niet. Ik zie ook dat velen zich inspannen om er met
beperkte middelen van te maken wat er van te maken is. Zou het niet veel beter
zijn om voor deze mensen een leerrecht en een acceptatieplicht in de wet te
regelen?Mevrouw Azough (GroenLinks):Daarop kom ik terug bij mijn bespreking van artikel 23. Ik acht het van
essentieel belang dat het bijzonder onderwijs zijn verantwoordelijkheid neemt
voor bijvoorbeeld algemene toegankelijkheid. Het bijzonder onderwijs neemt
die verantwoordelijkheid ook wel, maar misschien nog niet helemaal. Er zijn
toch scholen die een grens stellen bij een bepaald aantal leerlingen. Mijn voorstel is om bij de aanmelding van een kind de bewijslast voor
het respect van de ouders voor de grondslag van de school bij de school te
leggen in plaats van bij de ouders, zoals nu het geval is. Laat de school
maar bewijzen dat de ouders van de leerling de grondslag van de school niet
zullen accepteren en respecteren.Mevrouw Lambrechts (D66):U zegt dus dat in beginsel elke school die kinderen moet accepteren?Mevrouw Azough (GroenLinks):In principe wel.De heer Bonke (LPF):Ik wilde eigenlijk tijdens het betoog van de heer De Vries iets zeggen,
maar het kon niet meer.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik ben wel iemand anders en ook van een andere partij.De heer Bonke (LPF):Ja, maar u kwam ook op dat onderwerp terug. Ik ben trouwens weer te laat,
want u bent al op een ander onderwerp overgegaan. U sprak over het vmbo. Ik
wilde zeggen dat daar in wezen het grote probleem in het onderwijs zit. U
komt met een amendement dat mij uit het hart gegrepen is. U geeft aan dat
iets moet worden gedaan aan begeleiding en ondersteuning, dat er leerlingbegeleiding
moet komen. Dat is prima. Mijn compliment!Mevrouw Azough (GroenLinks):Dank u wel. Ik neem dat compliment graag in ontvangst. Ik ben heel blij
dat u ons amendement nu al steunt. Dat scheelt een hoop.De heer Bonke (LPF):Ik moet nog wel overleggen met mijn fractie.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik zou zeggen: doe dat maar niet!Mevrouw Hamer (PvdA):Beperkt uw plan van aanpak zich tot het primaire en voortgezet onderwijs
of bent u met mij van mening, dat het ontzettend belangrijk is om ook te kijken
naar de vlucht die op dit moment bij de BVE-scholen in de grote steden plaatsvindt?
Zou u dat aan een plan willen toevoegen?Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat staat ook in mijn pilotproject. Het gaat ook om het mbo, waar de schooluitval
wellicht nog groter en ernstiger is. Dat leerlingen niet met een startkwalificatie
op de arbeidsmarkt kunnen komen, geldt eveneens voor het mbo.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Ik was blij met de opmerking van mevrouw Azough dat het nodig
is om op basis van vrijwilligheid te komen tot een convenant op gemeentelijk
niveau over de spreiding van leerlingen over de verschillende scholen. De
interrupties maakten mij echter enigszins ongerust. Graag krijg ik van mevrouw
Azough een klip en klaar antwoord op de volgende vraag. Vindt zij dat er een
acceptatieplicht moet komen voor scholen voor leerlingen die zich melden,
ongeacht de vraag of zij de grondslag van de school onderschrijven?Mevrouw Azough (GroenLinks):Maar "onderschrijven" is wat anders dan "respecteren", mijnheer De Vries.
Ik vind het van essentieel belang dat leerlingen en ouders niet verplicht
worden om ook nog eens de grondslag te belijden. Daar gaat het soms om als
een school een leerling weigert. Ik wil u echter tegemoetkomen. Misschien
kunnen we wat dealen en realen. Het CDA heeft in de afgelopen jaren stelselmatig
geweigerd om ook maar iets te doen voor een grotere toegankelijkheid van het
bijzonder onderwijs. Het klopt wel dat in de grote steden de scholen voor
bijzonder onderwijs al allochtone leerlingen opnemen, maar dan nog is er een
discrepantie tussen de aantallen die het bijzonder onderwijs opneemt en die
het openbaar onderwijs opneemt. Nu hebben wij het echter over de middelgrote
steden en daar is het probleem veel ernstiger. Daar gaat de aanwas van zwarte
scholen met rasse schreden voort. Daarom is mijn vraag aan u: kunt u accepteren
dat het bijzonder onderwijs de bewijsplicht op zich neemt en die niet bij
de ouders legt?De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Het betoog van mevrouw Azough maakt de discussie niet helderder.
Ik meen dat zij verschillende zaken met elkaar verwart. Zij ontkent niet dat
er eigenlijk helemaal geen probleem is. Uit de cijfers van de Onderwijsraad
blijkt dat ook het bijzonder onderwijs zijn verantwoordelijkheid neemt. Laten
wij dat Azoughmet elkaar vaststellen. Verder meen ik dat haar antwoord op
de interrupties in het betoog over de plicht tot het opnemen van kinderen,
het verhaal er niet helderder op maakt, en dat is jammer.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dan zal ik u uit uw lijden verlossen. Overigens, dit is
niet negatief bedoeld. Ik overweeg op dit punt een motie in te dienen en die
motie zal klip en klaar aangeven waarover ik het heb.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het viel mij op dat u uw woorden zorgvuldig koos en dat u een paar keer
het woord "inspanningsverplichting" gebruikte. Daar kon ik mij wel iets bij
voorstellen. Het leek er echter op dat u met uw reactie op de vragen van mevrouw
Lambrechts met uw standpunt ging schuiven. Daarom wil ik nog even voor de
zekerheid vragen of wij de fractie van GroenLinks mogen aanspreken op wat
u zelf heeft gezegd, namelijk dat sprake moet zijn van een inspan- ningsverplichting
en dus niet van allerlei verplichtingen, verplichtingen in die zin dat er
een resultaatverbintenis moet zijn. U heeft in uw eigen termijn niet voor
niets een onderscheid tussen het een en het ander aangebracht. Ik hecht eraan
dat u nog even bevestigt dat mijn conclusie juist is.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik bevestig dat ik het probleem bijzonder ernstig vind en dat ik hoop
met de inspanningsverplichting tot een eerste aanzet te komen. Ik vind het
van cruciaal belang dat wij in de discussie nagaan wat wij verder kunnen doen.
Wellicht zullen wij tegenover elkaar komen te staan, want wellicht hebben
wij verschillende belangen. Als alleen sprake is van een inspanningsverplichting,
kan blijken dat die alleen niet voldoende is. De GroenLinks-fractie overweegt
in dat geval nadere maatregelen voor te stellen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik vind het jammer dat mevrouw Azough met deze toevoeging
komt. Wat zij nu zegt, kwam niet voor in haar oorspronkelijke verhaal. Kennelijk
kan het snel gaan in een interruptiedebat. Voor dit moment neem ik evenwel
genoegen met deze opmerking. Ik wil haar nog wel een vraag stellen. Zij zei
dat sommige scholen na het opnemen van een bepaald aantal leerlingen zullen
zeggen: nu is het wel genoeg. In dergelijke gevallen zal men zorgvuldigheid
moeten betrachten. Er is namelijk een rapport van de Onderwijsraad dat heel
duidelijk ik over de beschikbare cijfers. Ik zou het betreuren als we scholen
te snel betichten van een gemakzuchtige houding. Dat die er zou zijn, is namelijk
met het rapport van de Onderwijsraad duidelijk weersproken.De voorzitter:Mevrouw Azough, u gaat nu uw betoog afronden.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat zal ik doen. Tot slot wil ik iets zeggen over het islamitisch onderwijs.
Laat ik beginnen met een compliment aan het adres van de minister. Tot nu
toe is zij de enige die ondanks de electorale hysterie met een mogelijke praktische
oplossing is gekomen: onderlinge visitatie van scholen om op die manier van
elkaar te leren. Prima suggestie! Ik geef even de feiten weer.Bij de huidige 37 scholen, 35 basisscholen en 2 middelbare scholen, werken
merendeels Nederlandse leraren en wordt regulier onderwijs gegeven: Nederlandse
taal, rekenen en gymmen. Ze zitten daar dus heus niet de hele dag op hun knietjes.
De inspectie is positief over de kwaliteit van het onderwijs. Het islamitisch
onderwijs schijnt volgens de Cito-toetsen gemiddeld beter te scoren dan vergelijkbare
zwarte scholen. Daarnaast zijn er problemen rondom het godsdienstonderwijs:
mogelijke beïnvloeding vanuit het buitenland, onbekwame godsdienstonderwijzers,
lesmateriaal dat niet voldoet, gebrek aan kennis van Nederland en het Nederlands.
Professionalisering en begeleiding zijn daarom essentieel. Kijk, orthodoxie
is wat mij betreft niet verboden. In Rotterdam-Zuid kwam ik vaak langs een
streng gereformeerde school, waar meisjes geen broek mochten dragen. Als onderwijs
echter tot haat tegen anderen aanzet of de vrouw minderwaardig acht, dan is
dat geen onderwijs maar indoctrinatie. Punt. En dan geldt mijn veroordeling
al het bijzonder onderwijs dat deze grondrechten schendt. Gelijke monniken,
gelijke kappen. Toch vind ik de hysterie van de afgelopen maanden schadelijk:
meteen sluiten, direct het openbaar ministerie erop afsturen. Laten wij wel
wezen, wij hebben het hier over Nederlandse basisscholen en niet over cocaïnelaboratoria.
Wij moeten op basis van feiten praten. Daarom pleit ik voor het verruimen
van de mogelijkheden van de onderwijsinspectie om in al het bijzonder onderwijs
naar de godsdienstles te kijken, niet als een vorm van controle, maar juist
als een instrument ter verbetering van het onderwijs.De heer Van der Vlies (SGP):Ziet mevrouw Azough in welke grens zij hier overschrijdt? Moeten wij ons
niet eerst vergewissen van de goede mogelijkheden om te bevragen en te betwisten
wat wij willen bestrijden, zonder daarmee een traditie die haar kwaliteit
heeft, open te breken?Mevrouw Azough (GroenLinks):U bedoelt dat wij eerst op onderzoek moeten uitgaan wat er nu precies
mis is?De heer Van der Vlies (SGP):Wij hebben de overheid via de inspectie tot nu toe op afstand gehouden
van het meest identiteitsgebonden vak, te weten het vak godsdienst. Dat verandert
mevrouw Azough nu.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat ben ik niet helemaal met u eens. Ik begrijp uw zorg overigens wel.
Het gaat om het bijzonder onderwijs en het democratisch recht om je eigen
identiteit te bepalen, het recht van ouders om eigen scholen te stichten.
Dat vind ik juist horen bij een van de Nederlandse verworvenheden waar wij
trots op kunnen zijn. In heel veel landen is dit niet het geval. Maar de krampachtige
houding ten opzichte van artikel 23, ten opzichte van het alleen laten kijken
van de onderwijsinspectie, vind ik niet meer van deze tijd. De discussie wordt
buiten de Kamer gevoerd en dient ook in de Kamer plaats te vinden.De heer Van der Vlies (SGP):Ik ben niet krampachtig. Als ik godsdienstles zou geven, is wat mij betreft
iedereen daar welkom. Wat mevrouw Azough in wezen zegt, is dat de overheid
zich een oordeel moet gaan vormen, desnoods aanmatigen, over de inhoudelijke
aspecten van het vak godsdienst. En dan overschrijden wij een fundamentele
grens.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat ben ik niet helemaal met u eens. In gezamenlijk overleg met de onderwijskoepels,
die verantwoordelijk zijn voor het bijzonder onderwijs, kan dit denk ik heel
goed. Ik weet dat de ISBO in februari bezig is geweest met een visitatiecommissie,
die zou rapporteren aan de onderwijsinspec tie. Dat is wat
mij betreft een goede grondhouding van openheid en kritische zelfreflectie,
die voor het gehele onderwijs zou mogen gelden.Ik ben voor vrijheid van godsdienst. Als dit recht echter leidt tot het
schenden van andere grondrechten, dan mag dat wat mij betreft leiden tot een
oordeel. Het moet zorgvuldig gebeuren, maar er mag geoordeeld worden. Daar
moeten wij de onderwijsinspectie de mogelijkheden toe geven.De voorzitter:De heer De Vries krijgt gelegenheid om nog één interruptie
te plegen. Ik wijs erop dat over dit onderwerp op 28 november een algemeen
overleg zal worden gehouden. Dat is een reden om het aantal vragen over dit
onderwerp vandaag beperkt te houden.De heer Jan de Vries (CDA):Daarom verbaast het mij des te meer dat mevrouw Azough met zo'n vergaand
voorstel komt. Zij moet beseffen dat de bevoegdheid van een inspectie gerelateerd
is aan de bevoegdheid van de minister van OCW voor de inhoud van het onderwijs.
Als zij zegt dat de inspectie een oordeel moet geven over het godsdienstonderwijs,
zegt zij dat de minister van OCW en daarmee ook wij in deze Kamer een verantwoordelijkheid
moeten nemen voor de inhoud van het godsdienstonderwijs. Beseft mevrouw Azough
dat?Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik herhaal opnieuw wat ik voortdurend zeg, namelijk dat dit in overleg
moet gebeuren met de onderwijskoepels. Het is essentieel dat de onderwijskoepels
zich daar "lekker" bij voelen. Dat betekent dus niet dat de minister als een
potentaat zal kunnen aangeven dat godsdienstonderwijs alleen liberaal of orthodox
van karakter mag zijn, want daar gaat het niet om. In het bijzonder onderwijs
moeten misstanden aangekaart kunnen worden. Ik breng volgende week een bezoek
aan de islamitische basisschool El Ghazali in de Rotterdamse wijk Spangen
en ik nodig de woordvoerders van de verschillende fracties en het kabinet
graag uit om daar met mij een kijkje te gaan nemen.Voorzitter. Islamitisch onderwijs is uit een bepaalde behoefte ontstaan:
het ontwikkelen van een gevoel van identiteit en het meegeven van zelfbewustzijn
aan kinderen. Dat moeten wij niet vergeten. Daarom wil ik kijken hoe wij die
behoefte op andere scholen kunnen ondervangen. Wat is er gebeurd met de motie-Rabbae
over intercultureel of interreligieus onderwijs? Wat is er gebeurd met het
streven naar een Nederlandse imamopleiding? Volgens mij ligt de verantwoordelijkheid
hiervoor deels bij de minister van OCW. De behoefte aan godsdienstonderwijs
verdwijnt heus niet als het scholen verboden wordt hierin les te geven of
als deze lessen met wantrouwen worden bekeken. Ik herinner mij mijn eigen
Koranles op zondagmiddag: verzen opdreunen, met vijftig kinderen in benauwde
kelders zitten en stinkende kousenvoetjes. Dat is nu juist niet het onderwijs
dat de GroenLinks-fractie zou willen, niet omdat dit zo traumatisch is, maar
omdat dit kinderen geen inzicht biedt in hun religie en de plaats van hun
religie in de samenleving. Daarom pleit ik voor het ondernemen van actie op
korte termijn, samen met het nieuwe bestuur van de ISBO. Ik weet dat dit bestuur
staat te trappelen om aan het werk te gaan, nu wij nog.De heer Bonke (LPF):Voorzitter. Onderwijs was in het voorjaar een van de speerpunten van het
verkiezingsprogramma van de LPF en dat zal het ook blijven. Leerachterstanden
in het basisonderwijs, het almaar groter wordende lerarentekort, de hoge uitval
in het beroepsonderwijs, zijn drie van de vele problemen waarvoor wij ons
nu en in de komende jaren gesteld zien. De LPF-fractie staat kwalitatief hoogstaand
onderwijs voor ogen met minder regelgeving van de overheid en meer autonomie
voor de scholen en onderwijsinstellingen zelf. Kwaliteit staat voor ons natuurlijk
voorop. Van kwaliteit in het onderwijs is sprake als scholen, schoolleiders,
leraren én leerlingen niet steeds afhankelijk zijn van de grillen van
ambtenaren, politici en onderwijskundigen, maar samen de kans krijgen zichzelf
te ontwikkelen. De expertise ligt in de scholen. Laat de scholen daarom zelf
hun beleid bepalen, uiteraard binnen de kaders die de overheid stelt aan bijvoorbeeld
huisvesting en examenstof.De LPF-fractie is voorstander van de overheveling van alle onderwijsgelden
naar de onderwijsinstellingen zelf. Uiteraard blijft het ministerie van OCW
verantwoordelijk voor de instandhouding van het onderwijssysteem en het toezicht
op de kwaliteit door middel van de onderwijsinspectie, maar onderwijsinstellingen
moeten voortaan worden bekostigd via lumpsumfinanciering en accreditatie.
Het is eveneens aan de onderwijsinstellingen om de zorg voor hun leerlingen
te organiseren en te bepalen welke organisaties voor welke diensten betaald
worden. Niet langer moet er gebruik gemaakt worden van oormerken en financiële
schotten. Wet- en regelgeving zou uitsluitend moeten zorgen voor contextuele
voorwaarden. Schoolleiding en leraren kunnen zorgen voor goed onderwijs en
zij kunnen dat mede dankzij ouders. Ouders mogen en kunnen kiezen voor kwalitatief
goede scholen dankzij openheid over beleid, leerresultaten en besteding van
financiën, dankzij inspecties die onvoldoende functioneren rapporteren
en dankzij het beëindigen van subsidie aan slecht functionerende scholen
die zichzelf niet willen of kunnen verbeteren.Als het om het laatste gaat, namelijk slecht functionerende scholen, wil
de LPF overigens ingaan op de actualiteit. De minister kondigde aan dat zij
de onderwijsinspectie gaat vragen, de islamitische scholen intensiever te
controleren. Van de 32 islamitische scholen zijn er volgens haar twee in kwalitatief
opzicht discutabel. De minister wil op die scholen volgend jaar nieuw onderzoek
laten doen. De LPF vindt het echter niet voldoende dat de onderwijsinspectie
pas volgend jaar nieuw onderzoek gaat doen naar die discutabele scholen. De
inspectie, desnoods de AIVD, moet deze scholen met regelmaat monitoren en
daarover verslag uitbrengen. Daarbij gaat het om het helder in kaart brengen
van geldstromen naar deze scholen, en eventuele dubieuze invloeden die daarmee
gepaard gaan. Maar het gaat er ook om, stelling te nemen tegen antisemitische
en antiwesterse uitingen in de lessen, waar die voorkomen. Er kan daarbij
geen sprake zijn van het dwingend opleggen van humanistische waarden door
de overheid. Dat doen we immers ook niet bij gereformeerde, reformatorische,
joodse, protestantse en katholieke scholen. Wel mogen wij deze waarden
verdedigen daar waar zij in het onderwijs mogelijk in verband kunnen worden
gebracht met oproepen tot geweld of andere handelingen, die strijdig zijn
met de wet. Wij leven in een samenleving, waarin Nederlandse jongeren afreizen
naar Kasjmir om daar de wapens op te nemen. Daar waar er gerede twijfel bestaat
over de inhoud van lesmateriaal – dat geldt ook voor de inhoud van godsdienstlessen –
moet de overheid ingrijpen. Het sluiten van scholen die blijvend discutabel
zijn, ligt daarbij voor de hand.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik heb uw betoog niet helemaal kunnen volgen. Pleit u hierbij voor het
installeren van de BVD bij het islamitisch onderwijs, en misschien ook wel
bij het bijzonder onderwijs? Of pleit u voor verruiming van de bevoegdheden
van de onderwijsinspectie?De heer Bonke (LPF):Het laatste. Ik verwijt de minister dat zij de inspectie pas volgend jaar
wil laten bekijken of die scholen al of niet discutabel zijn. Wij vinden dat
wat ver weg, en vinden dat dat beter moet worden gemonitord. Ik wil absoluut
geen BVD-achtige situatie hebben, maar ik denk wel dat het voor de inspectie
buitengewoon ingewikkeld is om daarover een fatsoenlijk en goed oordeel te
krijgen.Mevrouw Azough (GroenLinks):Het gaat wat u betreft om al het bijzonder onderwijs. Als het gaat om
buitenlandse geldstromen die naar Nederlandse scholen gaan, verwacht ik dat
de onderwijsinspectie daar niet of moeilijk achter kan komen. Dat vind ik
een te vergaande verruiming van de mogelijkheden van de onderwijsinspectie.
Het gaat mij erom dat in samenwerking met de onderwijskoepels wordt gekeken
naar verbetering van het onderwijs, wat op heel veel verschillende manieren
kan gebeuren. Maar laten we hier geen beeld schetsen van enorme internationale
organisaties.De heer Bonke (LPF):Ik wijs op mijn eerste zin over dit onderwerp. De minister kondigde aan
dat zij de onderwijsinspectie vragen zal stellen, omdat volgens haar twee
van de 32 scholen in kwalitatief opzicht discutabel zijn. Als je dat als minister
vindt, zeg je hooguit tegen die inspectie: ga nu eens wat vaker kijken of
dat een ernstig probleem is, of niet. Anders moet je niet zeggen dat je die
scholen discutabel vindt.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat ben ik helemaal met u eens. Maar dan moet u ook pleiten voor een stevige
oplossing, en niet alleen maar voor kijken. Het gaat om beter lesmateriaal,
om bekwame godsdienstonderwijzers en om een betere begeleiding daarvan. U
pleit eigenlijk voor meer dan dat.De heer Bonke (LPF):Dat is de normale taak van de inspectie. Als de inspectie merkt dat het
onderwijs kwalitatief discutabel is, zal moeten worden aangegeven wat er moet
gebeuren.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het is al lastig als verschillende woordvoerders van één
fractie tegenstrijdige uitspraken doen, maar het wordt helemaal ingewikkeld
als één woordvoerder in verschillende zinnen van zijn eigen
betoog tegenstrijdige zaken noemt. Ik hoor de heer Bonke in reactie op mevrouw
Azough zeggen dat hij absoluut geen BVD-achtige toestanden wil, terwijl hij
enige zinnen daarvoor heeft gezegd: zo nodig de AIVD. De heer Bonke weet toch
dat de AIVD de nieuwe naam voor de BVD is, mag ik hopen? Wil hij nu wel of
niet de AIVD inschakelen?De heer Bonke (LPF):Ik heb hooguit gezegd: desnoods moet de inspectie ernaar kijken. Als de
school inderdaad ernstig ter discussie staat, dan moet desnoods de AIVD ernaar
kijken, zo heb ik gezegd. Ik ga daar echter niet van uit. Ik ga ervan uit
dat de inspectie meer toezicht houdt en meer monitort op deze scholen om vast
te kunnen stellen of de scholen discutabel zijn of niet. Als dat niet vastgesteld
kan worden, dan moeten wij er ook over ophouden en overgaan tot de orde van
de dag.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik maak hier bezwaar tegen. U roept het beeld op dat de inspectie er opgezet
moet worden en dat, als het allemaal vreselijk blijkt te zijn, de AIVD erop
afgestuurd moet worden. Naderhand zegt u weer dat dit absoluut niet moet gebeuren.
Nu zegt u weer: desnoods de AIVD. Wij moeten het zuiver houden. Ik ben het
niet met u eens dat de inspectie bepaalde dingen moet doen. Als dingen naar
buiten komen, langs welke weg dan ook, die niet in de haak zijn en raken aan
strafbare feiten, dan is justitie de aangewezen instantie om ernaar te kijken.
Dan moet u echter niet ook nog met de AIVD schermen, alsof de democratische
rechtsstaat ineens in het geding was. U moet wel weten wat u zelf voorstelt.
Dat lijkt mij handig.Mevrouw Lambrechts (D66):Versta ik het goed dat u zegt dat de inspectie toegang moet krijgen tot
alle aspecten en onderdelen van het onderwijs, inclusief de aspecten en onderdelen
die betrekking hebben op artikel 23 inzake de vrijheid van richting en inrichting –
lees: godsdienstonderwijs – en bijvoorbeeld OALT-lessen?De heer Bonke (LPF):Ja.Mevrouw Lambrechts (D66):Dan zijn wij het helemaal eens. Misschien kunnen wij daar iets leuks over
formuleren.De voorzitter:Mijnheer Bonke, gaat u door met uw betoog.De heer Bonke (LPF):In mijn tekst staat: terug naar mijn betoog, dus ik had al een voorgevoel
dat dit stuk niet zonder interrupties zou gaan.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter.De voorzitter:Ik vraag de heer Bonke om door te gaan met zijn betoog en dan komt u weer.
De heer Bonke vervolgt zijn betoog.De heer Bonke (LPF):Niet alleen autonomie voor scholen en verregaande deregulering van de
overheid zijn van belang voor de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs,
ook het niveau van de vakinhoud en daarmee van de examens moet in alle sectoren
omhoog. Laten wij ophouden met het verzinnen van steeds weer nieuwe vakken
die vaak een combinatie zijn van reeds bestaande vakken en helaas zelden tot
verbeteringen leiden. Laten wij ophouden met het in stand houden en subsidiëren
van nieuwerwetse, trendy opleidingen waarvan niemand weet waartoe zij eigenlijk
opleiden. Leerlingen en studenten die een examen doen, moeten
goed voorbereid zijn op de eisen die de eventuele vervolgopleiding of het
bedrijfsleven aan hen stelt. Dat mogen zij van hun school ook eisen. Hierbij
is een sterkere rol van de onderwijsinspectie en van het bedrijfsleven enorm
belangrijk. Het bedrijfsleven zit te springen om goed opgeleide vakmensen
die voor hun taak berekend zijn, maar het onderwijs levert die vakmensen in
steeds mindere mate af, vooral in de technische vakken.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter.De voorzitter:Ik wil de heer Bonke en zo dadelijk ook anderen graag iets langere slagen
op het ijs laten maken, zonder keer op keer geïnterrumpeerd te worden.
Het woord is aan de heer Bonke.De heer Bonke (LPF):Nederland kennisland, Nederland technologieland; als wij niet oppassen
doen wij over een paar jaar gewoon niet meer mee. De LPF-fractie heeft met
de voorafgaande visie op het Nederlandse onderwijs in het achterhoofd, de
onderwijsbegroting zorgvuldig bestudeerd. Het voert onzes inziens te ver om
ieder beleidsterrein in de begroting nu te bespreken. Bovendien is een aantal
nijpende problemen in het onderwijs, die ik aan het begin van dit betoog noemde,
al in diverse AO's van de vaste commissie aan bod gekomen of daarover zal
binnen afzienbare tijd gesproken worden.Het is verleidelijk om voor het aanbrengen van wijzigingen in het onderwijsbudget
in andere begrotingen te snijden. De LPF-fractie maakt zich daar niet schuldig
aan. Accenten op bepaalde terreinen zullen uit de onderwijsbegroting zelf
bekostigd moeten worden door een verstandige herschikking van middelen. Omdat
mijn fractie graag efficiënt en pragmatisch te werk gaat en geen voorstander
is van oeverloos gediscussieer over allerlei thema's of van een herhaling
van zetten, beperk ik mij tot drie thema's, te weten het lerarentekort, ICT
in het onderwijs en hervormingen in het hoger onderwijs.Het grootste gevaar dat het Nederlandse onderwijs bedreigt, is het lerarentekort.
Dit tekort aan leraren en ander onderwijspersoneel is de komende jaren zo
nijpend dat alle strategieën die reeds worden ingezet, niet meer inhouden
dan dweilen met de kraan open. Maar liefst 40% van de leraren in het primair
en voortgezet onderwijs en in het beroepsonderwijs is ouder dan 50 jaar. De
vergrijzing slaat dus toe. Het ziekteverzuim in deze drie sectoren ligt gemiddeld
op 8,6%. Slechts in 58% van de gevallen wordt de leraar vervangen. Een openstaande
vacature leidt in ongeveer 50% van de gevallen tot lesuitval. Dat is althans
het geval in het voortgezet onderwijs. Vanaf 2003 tot en met 2006 moeten er
in het primair en voortgezet onderwijs maar liefst 46.000 fte's aan nieuwe
vacatures worden vervuld. Met alle maatregelen die de minister in haar begroting
aankondigt, verwacht zij – ik moet misschien zeggen: hoopt zij –
dat er rond de 40.000 vacatures kunnen worden vervuld. De ene helft daarvan
door nieuw opgeleide leraren, de andere helft door mensen van buiten het onderwijs,
die op de een of andere wijze worden gekwalificeerd voor het werk in het onderwijs.
Zij baseert dit aantal deels op harde cijfers, deels op inschattingen. Deze
zijn op hun beurt gebaseerd op ervaringsgegevens, die soms slechts zeer beperkt
of helemaal niet voorhanden zijn.Als die inschattingen redelijk zijn, blijven wij zitten met ruim 6000
vacatures. Wie moeten die vacatures vervullen? De minister heeft daarvoor
nog geen oplossing. Het probleem is enorm groot en vraagt om onorthodoxe maatregelen,
die met de grootst mogelijke voortvarendheid moeten worden genomen. De LPF-fractie
bepleit een divers scala aan mogelijkheden. De eerste mogelijkheid is het
aantrekkelijker maken van de lerarenopleiding, bijvoorbeeld door middel van
een financiële tegemoetkoming in de studiekosten voor leraren in opleiding
of een premie indien men na de opleiding daadwerkelijk als leraar aan de slag
gaat. Ook een beter betaalde stage kan aantrekkelijk werken. Een verbetering
van de kwaliteit van de lerarenopleidingen kan ook worden bewerkstelligd indien
deze opleidingen intensiever gaan samenwerken met de scholen. Mijn fractie
is ervan overtuigd dat de scholen een groot deel van de opleidingstaken van
de lerarenopleidingen zouden kunnen overnemen. Er zijn zelfs scholen die hun
leraren graag helemaal zelf willen opleiden. Een tweede mogelijkheid is het weer inzetten van onderwijspersoneel dat
op dit moment in de WAO zit. Wij hebben het dan over maar liefst 47.000 mensen.
Het lijkt mijn fractie onmogelijk dat er tussen die 47.000 WAO'ers geen leraren
zitten die op een of andere manier weer in het onderwijs kunnen worden ingezet,
uiteraard naar redelijkheid en billijkheid. Is het niet als leraar, eventueel
op een andere school dan waar men oorspronkelijk werkte, dan toch minstens
als begeleider van leraren in opleiding of als manager op een school, bijvoorbeeld
voor de uitwerking van specifieke taken, voltijds of in deeltijd. Wellicht
zijn er gepensioneerden die op deze wijze graag nog een rol in het onderwijs
willen vervullen. Natuurlijk zullen veel van deze inactieven door de zure
appel heen moeten bijten wanneer zij weer aan de slag moeten. De onderhandelingen
met de onderwijsvakbonden hierover zullen niet gemakkelijk zijn. De LPF-fractie
denkt echter dat de minister wel zal moeten. Initiatieven in die richting
zullen wij van harte ondersteunen.Een derde mogelijkheid is het opheffen van beperkingen op het snel inzetten
van zij-instromers. De inzet van zij-instromers wordt op dit moment vertraagd,
bemoeilijkt of soms zelfs ronduit onmogelijk gemaakt door allerlei assessment
centers, waarin deze zeer gemotiveerde mensen eerst gekeurd moeten worden
om te bepalen of zij wel geschikt zijn voor het onderwijs. Voor velen werkt
dit demotiverend. De vaste commissie voor OCW heeft hierover diverse brieven
ontvangen. De LPF-fractie is van mening dat een goed gemotiveerde maar wellicht
onervaren leraar voor de klas altijd nog beter is dan helemaal geen leraar
voor de klas. Bovendien vinden wij dat de beoordeling van zo'n nieuwe collega
prima kan worden gedaan door de scholen zelf. De collega's kunnen een zij-instromer
in zijn nieuwe functie begeleiden. De assessment centers kosten extra geld
en werken vertragend en demotiverend. Wat de LPF-fractie betreft kunnen deze
centra worden opgeheven. De beoordeling van de zij-instromers kan geheel aan
de scholen worden overgelaten. Ik pauzeer even, dus kan mevrouw Hamer even
interrumperen.De voorzitter:Dit is de zoveelste keer dat er grapjes over worden gemaakt.
Ik stel het niet op prijs dat woordvoerders zelf aangeven wanneer er geïnterrumpeerd
kan worden. Dat bepaalt de voorzitter. Om mevrouw Hamer niet de dupe te laten
zijn van uw manier van doen, geef ik haar de gelegenheid voor een interruptie.Mevrouw Hamer (PvdA):De heer Bonke doet drie voorstellen en ik wil nu graag drie vragen stellen.
De studiefinanciering voor de lerarenopleidingen is een oud voorstel, maar
steeds liep het vast op de financiering. Heeft de LPF daar wel financiering
voor? Zo niet, is zij bereid om met ons daarnaar te gaan zoeken? Ik vind het
namelijk een goed voorstel. Wat betreft de WAO'ers vraag ik mij af of hij
die mensen daartoe wil verplichten. Heeft hij ook gedacht aan de mogelijkheid
om bejaarden in te zetten, iets wat zijn fractie eerder al heeft voorgesteld?
Ten slotte vraag ik de heer Bonke of het zijn bedoeling is om het geld dat
vrijkomt door het sluiten van assessment centers door te sluizen naar de scholen.
Of moeten de scholen dat werk erbij gaan doen?De heer Bonke (LPF):Het geld dat beschikbaar komt door het afschaffen van assessment centers
komt vrij ten behoeve van de scholen. Wat betreft de WAO'ers denk ik aan mensen
die onderwijsbevoegdheid hebben. Zij zouden moeten worden gestimuleerd om
weer aan de slag te gaan in het onderwijs. Ik heb al gezegd dat wij onorthodoxe
maatregelen voorstellen. Dat geldt ook voor wat mevrouw Hamer de studiefinanciering
voor de lerarenopleidingen noemt. Ik heb gedoeld op stimulansen in de vorm
van een premie of anderszins.Mevrouw Hamer (PvdA):Misschien kunt u mijn vragen met een simpel ja of nee beantwoorden. De
eerste vraag was of u geld over hebt voor de studiefinanciering lerarenopleidingen.
De andere vraag was of WAO'ers moeten worden verplicht in het onderwijs werkzaam
te zijn.De heer Bonke (LPF):Ik heb voor het eerste geen geld over. Dat laat ik aan de minister over.
Ik raad het haar wel aan, maar ikzelf ga er niet naar zoeken. Wat betreft
uw tweede vraag: het kan nooit een verplichting zijn. Wij moeten daarvoor
iets anders zien te vinden.Last but not least is het weer aantrekkelijk maken van het beroep van
leraar. Imagocampagnes zijn leuk, leveren artistieke televisiespotjes op en
zijn ongetwijfeld nuttig, maar daarmee kan niet worden volstaan. Het gaat
een potentiële leraar om een leuke en inspirerende werkomgeving met aardige
collega's en welopgevoede leerlingen die wat willen leren en die hem of haar
respecteren. Het gaat hem of haar om werk dat goed uitvoerbaar is en voldoening
geeft, om een marktconform salaris en voldoende carrièreperspectieven.
Loon naar prestatie dus. Dat zullen wij een leraar moeten bieden, willen wij
hem of haar behouden voor het onderwijs of warm krijgen voor het onderwijs.
Dat betekent dus het openbreken van cao's, functie- en salarisdifferentiatie,
prestatiebeoordeling en prestatiebeloning. Het betekent ook het creëren
van een schoolklimaat waarin de leraar zijn kwaliteiten kan tonen, waarin
hij gewaardeerd wordt door de leiding, zijn collega's, leerlingen en ouders.
Hij moet beschermd worden tegen onaangepaste en agressieve leerlingen. Vooral
in de grote steden worden leraren hiermee geconfronteerd. Het is al niet uitzonderlijk
meer dat leraren letterlijk het mes op de keel wordt gezet, dat leraren door
familie van leerlingen in elkaar worden geslagen of dat zij zelfs ontslag
moeten nemen omdat zij de psychische en fysieke bedreigingen van leerlingen
niet meer aankunnen. Dat is voor de LPF absoluut onacceptabel. De leraar en
de kwaliteit van het onderwijs hebben recht op meer bescherming dan nu wordt
geboden. Het weer aantrekkelijk maken van het beroep van leraar betekent ook
het creëren van een schoolklimaat waarin de leraar wordt bevrijd van
administratieve taken die veelal ook door iemand anders kunnen worden gedaan;
zo kan hij eindelijk doen waarvoor hij is opgeleid, namelijk lesgeven.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Ik voel de behoefte om hierop te reageren. Ik vind dit een
bijzonder boeiend verhaal en het blijkt dat u hierover heel goed zelf heeft
nagedacht. Mag ik u nu eens eerlijk en op de man af vragen: heeft u het gevoel
dat de voorwaarden, in financiële zin, voor mensen om zich oprecht aangetrokken
te voelen tot het leraarschap, voldoende zijn gewaarborgd in deze begroting?De heer Bonke (LPF):Ik probeerde te benadrukken dat het in eerste instantie niet om financiën
gaat. Ik denk dat het veel meer om het schoolklimaat en het imago gaat. De
verbetering van het klimaat en de arbeidsomstandigheden zullen ongetwijfeld
geld vragen, maar als dat niet gebeurt, dan zal met een hogere financiële
tegemoetkoming voor de leraar niets worden bereikt. Schoolklimaat en omgeving,
die maken het vak van leraar leuk en vormen volgens mij de essentie.Mevrouw Azough (GroenLinks):Voor het onderwijs is het ontzettend belangrijk dat er een goed en veilig
schoolklimaat is. Toch heb ik u niet gehoord over huisvesting, terwijl het
toch ook belangrijk is dat leraren en leerlingen naar een schone wc kunnen
gaan, een eigen ruimte hebben voor huiswerk of ander werk en dat gebouwen
aantrekkelijk zijn. Bent u wel bereid om daarin extra geld te steken? Zo niet,
dan is uw verhaal niet zoveel waard.De heer Bonke (LPF):De huisvesting heb ik er met opzet uit gelaten, daarop kom ik terug bij
het hoger onderwijs. Dat is een belangrijk probleem en ik geef toe dat dit
hoort bij het schoolklimaat, prettig lesgeven, et cetera. Ik heb er nog niet
over nagedacht waar het geld vandaan moet komen. We gaan op 27 november praten
over de huisvestingsproblematiek van de scholen.Het standpunt van mijn fractie ten aanzien van ICT in het onderwijs wordt
vaak ten onrechte afgedaan met een enkel citaat uit het laatste boek van Fortuyn:
flikker die pc alstublieft de scholen uit! Wie het boek heeft gelezen, weet
echter dat die opmerking nog in hetzelfde hoofdstuk wordt genuanceerd; Fortuyn
wilde slechts het belang van de leraar als verteller, als inspirator en mentor
benadrukken. Wij onderschrijven die belangrijke rol voor de leraar. Ook uit
andere hoofdstukken blijkt dat Fortuyn voorstander was van een pragmatisch
inzetten van ICT-middelen. De LPF zal dus een genuanceerd, pragmatisch en
vooruitstrevende visie uitdragen ten opzichte van de inzet van ICT in het
onderwijs. In het begrotingsartikel over ICT onderscheidt de minister centraal en
decentraal beleid. Om met het centrale beleid te beginnen: Kennisnet. Voor
de fysieke infrastructuur van internetdiensten is een bedrag van 103 mln beschikbaar.
Voor de jaren 2004-2007 vinden we in de begroting een streepje. Herhaaldelijk
heeft de staatssecretaris ons evenwel toegezegd dat zij de infrastructuur
van Kennisnet van groot belang acht en dat een oplossing voor de bekostiging
en verdere vormgeving zal worden gevonden. In de enveloppebrief van de minister
van 1 november en in de brief over de voortgang van ICT in het onderwijs van
de staatssecretaris van 4 november wordt gesproken van een bedrag van 55 mln
per jaar, dat vanaf 1 januari 2004 is gereserveerd voor de internetvoorziening.
Het is mijn fractie niet duidelijk waarop dit bedrag is gebaseerd. In de begroting
wordt immers voor 2003 nog gesproken over 103 mln euro. In het advies over
de toekomstige vormgeving, dat de stichting Kennisnet zelf heeft ingediend,
wordt uitgegaan van een bedrag van 85 mln euro, overigens met bijkomende kosten.
In een advies van een onderzoeksbureau van KPMG worden voor de verschillende
scenario's bedragen genoemd van respectievelijk 74 mln euro, 95 mln euro en
233 mln euro. Wil de minister toelichten hoe zij tot het bedrag van 55 mln
euro is gekomen?De LPF-fractie vindt het onaanvaardbaar dat voor een robuuste infrastructuur
als Kennisnet, waarin al zoveel is geïnvesteerd, plotsklaps geen geld
meer beschikbaar zou zijn. Sterker nog, met de bouw van dit systeem voor het
onderwijs is unieke ervaring opgedaan, zowel op technisch als op logistiek
gebied. De minister zou eigenlijk de boer op moeten met dit systeem. Zij zegt
waarschijnlijk dat zij daar een staatssecretaris voor heeft. Nee, in dit geval
wil ik de minister aanbevelen, er de boer mee op te gaan. Zij zou bijvoorbeeld
eens met haar collega van VWS kunnen praten, want ook voor de zorg kan een
nationaal netwerk, op soortgelijke voet ontwikkeld, van groot belang zijn
voor patiënten, artsen, verpleegkundigen, de ziekenhuizen en de gewone
burgers. Kennisnet is een uniek concept, ook op internationaal niveau. Ondanks
alle kinderziektes, waarover ook deze Kamer in het verleden uitvoerig heeft
gesproken, moeten wij die kennis niet verloren laten gaan.De LPF-fractie drukt de staatssecretaris op het hart, een verantwoorde
keuze te maken tussen het handhaven van de status quo en het overgaan op volledige
marktwerking. Geef de bestaande infrastructuur vooral de tijd en de financiële
ruimte om tot wasdom te komen en confronteer de betrokken scholen niet nu
al met nieuwe bouwsels, nieuwe migratie enzovoorts. Mijn fractie staat natuurlijk
volledig achter het creëren van meer ruimte voor de scholen. Het kind
moet evenwel niet met het badwater worden weggegooid. De aandacht is nu elders
nodig, zoals ik zo dadelijk zal betogen.De minister signaleert in de begroting heel duidelijk twee grote knelpunten
bij het gebruik van ICT in het onderwijs: de bevordering van de deskundigheid
van docenten en de investeringen van de markt in innovatieve, educatieve software.
De LPF-fractie is voorstander van het direct beschikbaar stellen van middelen
aan de scholen, in dit geval in de vorm van een structurele vergoeding per
leraar voor het inkopen van ICT-scholing. De overheid hoeft op dit punt evenwel
geen centrale doelstelling voor te schrijven. De scholen moeten zoveel mogelijk
in staat worden gesteld, naar eigen inzicht de didactische ICT-vaardigheden
van hun leraren te vergroten. Mijn fractie is van mening dat ten minste 2
mln euro per jaar beschikbaar moet worden gesteld voor de specifieke doelstelling
van deskundigheidsbevordering bij docenten. Dit bedrag zou kunnen worden toegevoegd
aan de middelen voor decentraal beleid. Mijn fractie heeft daartoe een amendement
voorbereid.Vervolgens kom ik te spreken over de rol van de stichting Kennisnet en
de rol van de portal www.kennisnet.nl. De organisaties van bestuur en management
hebben dan wel de bestuurlijke verantwoordelijkheid genomen voor de stichting
Kennisnet, maar daarmee is het Kennisnet nog niet van en voor het onderwijs.
De stichting had en heeft de rol van toezichthouder, wil regisseur zijn van
het aanbod van educatieve software, ambieert de rol van technisch beheerder
van een deel van de infrastructuur en soupeert 19 mln euro van het budget
op. Mijn fractie kan zich niet aan de indruk onttrekken dat hier zo langzamerhand
een nieuw ZBO wordt gecreëerd.Is zo'n topzware organisatie bovendien niet volledig in strijd met de
geest van internet? De scholieren, met ICT-vaardigheden die die van hun leraren
en ouders ver overstijgen, zitten helemaal niet te wachten op een van bovenaf
aangestuurd netwerk en portal dat zogenaamd voor hen is bedoeld. Zij hebben
helemaal geen affiniteit met het scholierengedeelte van de Kennisnetportal.
Is de minister op de hoogte van de activiteiten van organisaties als Rebeltoday?
Voor een fractie van het bedrag dat wordt uitgetrokken voor de stichting Kennisnet,
bieden zij scholen en scholieren een redactiesysteem op internet waarmee de
kinderen zelf de verantwoordelijkheid kunnen nemen voor hun eigen stukje internet.
De kinderen beheersen de techniek in een vloek en een zucht en blijken op
een volwassen en journalistiek verantwoorde wijze te kunnen omgaan met hun
eigen site. Dat geldt zelfs voor kinderen met een verstandelijke handicap.
Tot verbazing van hun leraren blijken ook zij soepel met de techniek om te
kunnen gaan. Omdat de huidige generatie scholieren al vanaf hun vierde met
pc's en later met mobieltjes is opgegroeid, heeft zij een niveau aan ICT-vaardigheden
dat niet aansluit bij het huidige schoolsysteem. De scholieren voelen zich
aangesproken door een internetomgeving die daadwerkelijk van hen is. In de
Verenigde Staten wordt tweederde van de schoolsites door scholieren zelf beheerd.
Dat is de visie die Kennisnet had moeten uitdragen bij het opzetten van een
nationaal onderwijsportaal.De LPF-fractie vindt Rebeltoday een lovenswaardig initiatief. Wat haar
betreft, zou daaraan de komende twee jaar best 2 mln euro kunnen worden besteed
in het kader van het onderwijsportaal. Eigenlijk moet het aan de scholen zelf
worden overgelaten hoe zij het geld besteden in het kader van deskundigheidsbevordering.
Wij hebben dit in het amendement opgenomen.De LPF-fractie pleit voor een snelle invoering van een onderwijsnummer
en van geautomatiseerde leerlingvolgsystemen – het belang hiervan kan
niet voldoende worden benadrukt – zodat wij een duidelijker zicht krijgen
op de problematiek en de instroom, uitstroom en uitval in kaart
worden gebracht. Het gaat daarbij om de schoolloopbaan van leerlingen en om
het beoordelen van onderwijsinstellingen op hun prestaties. Daarvoor is het
onderwijsnummer een belangrijk middel. Als wij de uitvallers sneller en helderder
in beeld krijgen, kan snel specifiek beleid voor deze doelgroep worden ontwikkeld.
Hierbij wijs ik nog eens extra op de buitengewoon hoge uitval in het vmbo.Universiteiten en studenten hebben hun onvrede betoond met de bezuinigingen
op het hoger onderwijs. Bezuinigingen – nu heten die "efficiencykortingen" –
vinden echter plaats op alle gebieden. De universiteiten klagen dat zij al
grofweg twintig jaar stelselmatig worden geconfronteerd met bezuinigingen.
Naar de mening van de LPF-fractie is de tijd rijp voor een geheel ander bekostigingssysteem
in het hoger onderwijs, waarbij het uitgangspunt is dat de universiteiten,
en op termijn ook de hogescholen, geheel worden verzelfstandigd. Daardoor
kunnen zij zelf letten op hun efficiency. Onderwijs en onderzoek zouden zo
in de bekostiging worden gescheiden. Niet de universiteit – daartoe
beperk ik mij nu – maar de student zal dan worden gefinancierd in het
kader van het onderwijs. Met zijn subsidie koopt hij zijn onderwijs tegen
kostprijs in. Dit betekent meer marktwerking. De universiteit is tevens een
onderzoeksinstituut. Juist de combinatie van onderwijs en onderzoek maakt
dat de universiteit anders is dan de hogeschool. De overheid kan de universiteit
hiervoor subsidiëren, maar wel op een soort basisniveau. Daarnaast subsidieert
de overheid dan het onderzoek indirect via bijvoorbeeld NWO, die daartoe een
belangrijk hogere bijdrage moet ontvangen dan nu het geval is. Dit alles heeft
nog geen betekenis voor de begroting van 2003, maar wij willen de minister
en de staatssecretaris met klem vragen, snel te komen met een nieuw bekostigingssysteem.Bij de verzelfstandiging van de universiteiten zal ook het dringende probleem
van de huisvesting moeten worden opgelost. Halverwege de jaren negentig zijn
alle universitaire gebouwen kosteloos overgedragen aan de universiteiten.
Hierbij zijn echter geen voorzieningen getroffen voor zaken als onderhoud.
Normaliter wordt daarin voorzien via afschrijvingen, maar daar doet de overheid
niet aan. De universiteiten hebben daarna ook geen gelden gereserveerd voor
onderhoud. Er is nu dus een probleem. De commissie-Koopmans heeft dat in kaart
gebracht. Wij spreken daarbij over 1,6 mld gulden, oftewel ruim 700 mln euro.
Ook al is dit wellicht wat overdreven, er is toch zeker een probleem van ongeveer
500 mln euro. In de enveloppebrief wordt hiervoor tot 2006 al 75 mln euro
uitgetrokken. Toch adviseren wij de minister om het anders op te lossen, want
het is een eenmalig probleem dat samen met de universiteiten mogelijk snel
opgelost kan worden. Het is eenmalig, omdat de verzelfstandigde universiteit
na de oplossing geheel verantwoordelijk is voor de eigen infrastructuur. De
exploitatiekosten kunnen in mijn voorbeeld van totale bekostigingssystematiek
door de universiteit in de integrale kostprijs van het onderwijs worden verdisconteerd.De vorige minister is met de KNAW, NWO en de VSNU overeengekomen dat het
budget van NWO wordt verhoogd met 100 mln euro; destijds werd nog gesproken
over 200 mln gulden. Het gaat hierbij dus over het investeren in kennisontwikkeling.
Hiervan vinden wij niets terug in de begrotingen 2003-2006. De LPF-fractie
wil de toezegging in de begrotingen van de jaren 2003-2006 terug zien. Zij
vraagt de minister daarom hierover duidelijkheid te verschaffen. De minister
moet niet vragen waar ik die 100 mln euro vandaan haal, want dat is haar probleem.
Het is immers beloofd.De conclusie is duidelijk: er is nu actie geboden in het onderwijs. De
LPF-fractie pleit dan ook voor vergaande en soms onorthodoxe maatregelen op
een aantal gebieden, zoals de Kamer in de afgelopen minuten heeft gehoord.
Wij zullen ons daar niet altijd populair mee maken, zeker niet bij de vele
overbodige ambtenaren en onderwijskundigen en hun dure organisaties, die veel
onderwijsgeld verspillen. Wat het laatste betreft moeten wij, politici, overigens
ook de hand in eigen boezem steken en daadkrachtiger te werk gaan.Het onderwijs gaat de LPF-fractie na aan het hart. Wij aarzelen niet daar
waar nodig actie te ondernemen. Daarom kondig ik vanaf deze plek aan dat de
LPF-fractie volgende week een aanvalsplan voor het onderwijs lanceert. Hierin
geven wij onze visie op het Nederlandse onderwijs nu en in de toekomst.De voorzitter:Aangezien de heer Bonke tien minuten langer heeft gesproken dan hij heeft
opgegeven, heeft hij het debat met tien minuten verlengd. Ik verleng die tijd
niet nog eens door interrupties toe te staan. Het spijt mij voor de leden.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. De behandeling van een begroting en een nieuw beleidsplan
met een gevallen kabinet heeft iets merkwaardigs. Eigenlijk zou dit hele debat
niet moeten doorgaan, aangezien een grote minderheid gepleit heeft voor het
controversieel verklaren van de begroting. Helaas negeerden de coalitiepartijen
dit democratische gebod. Daarom staan wij hier vandaag toch. De vraag is wel
wat de houdbaarheid is van alle mooie uitspraken die hier vandaag gedaan worden.
Als de minister bijvoorbeeld spreekt over haar enveloppe van 340 mln extra
voor onderwijs, vraag ik mij af hoe serieus ik dat moet nemen, als er in januari
weer nieuwe verkiezingen komen. Graag krijg ik een reactie op dit punt.Onderwijs was geen prioriteit van dit kabinet. Tot 2006 zou er zoals gezegd
340 mln bij komen, maar in feite is dit een lege huls, want tegelijkertijd
wordt er een vergelijkbaar bedrag elders wegbezuinigd. Daarmee halen wij ons
onderwijs niet uit het slop, want daar zijn miljarden voor nodig. De gezamenlijke
onderwijsorganisaties pleiten net als de SP in haar verkiezingsprogramma voor
3 mld euro extra. De minister heeft daar geen oren naar. Zij gehoorzaamt blindelings
aan de gesel van Financiën. Dat is een ondankbare taak voor een minister
met hart voor onderwijs en een CDA-verkiezingsprogramma waarin 1,7 mld extra
voor onderwijs werd uitgetrokken. Mag ik de minister vragen wat er in het
nieuwe program van het CDA komt te staan? Weer verruiming met 1,7 mld of uitvoering
van het Strategisch akkoord? Dat er extra geld nodig is blijkt uit elke studie.De voorzitter:U mag de minister alles vragen, maar ter wille van de voorbereiding door
de minister zeg ik nu dat ik ervan uitga dat er vanuit vak K geen mededelingen
worden gedaan over komende verkiezingsprogramma's. Dat is toch meer aan de
fracties hier.De heer Van Bommel (SP):Ik denk dat ik wel op een of andere wijze antwoord krijg op mijn vraag.Mag ik ook een reactie vragen op het rapport van het CPB, De pijlers onder
de kenniseconomie, waarin wordt gemeld dat door onderinvestering in het onderwijs
de kwaliteit achteruitgaat? De laatste OESO-cijfers zijn eveneens reden voor
meer investeringen. In het rapport kunnen wij lezen dat het OESO-gemiddelde
ligt op 5,8% van het bruto binnenlands product, terwijl wij in Nederland slechts
4,7% van het BBP uitgeven aan onderwijs. Wat vindt de minister ervan dat Nederland
in Europa qua uitgaven op de laatste plaats staat? Nu heb ik ook wel gelezen
dat Nederland het goed doet qua onderwijsprestaties, maar de prijs die daarvoor
wordt betaald, is veel te hoog. Onze leerkrachten staan gemiddeld meer uren
voor de klas, de klassen zijn groter, de schooluitval is hoog, scholen zijn
vies en kampen met een ruimtegebrek. Kortom, er wordt roofbouw gepleegd op
het onderwijs en er lijkt geen einde aan te komen. Hoe wil de minister dat
tij keren zonder fors extra geld voor onderwijs?De nieuwe begroting is een stuk leesbaarder dan de vorig; wat dat betreft
een compliment. Nadeel is dat daardoor zo goed te zien is dat het ambitieniveau
van de regering wel erg teleurstellend is. Op pagina 220 staat bijvoorbeeld
dat tot 2006 nog geen oplossing is gevonden voor 6000 voltijdvacatures. In
de nota Werken in het onderwijs wordt er voor 2006 zelfs een tekort van 8000
leerkrachten voorzien. Het is ronduit schokkend dat de regering blijkbaar
geen plan heeft om duizenden leraren aan te trekken, terwijl die wel nodig
zijn om dat onderwijs te geven. Hoeveel klassen zullen er naar huis gestuurd
worden? Wat gebeurt er met de werkdruk voor de huidige leerkrachten? Hoeveel
klassen zullen er over andere klassen verdeeld worden, zodat die weer groter
worden en de werkdruk toeneemt? In de Grondwet staat dat onderwijs een voorwerp
is van aanhoudende zorg van de regering. Kennelijk geldt dit niet voor het
onderwijs dat deze leerlingen, die straks naar huis gestuurd zullen worden,
moeten ontvangen.Een forse loonsverhoging kan uiterst effectief zijn om meer leerkrachten
te werven. Dit blijkt uit een artikel in het Onderwijsblad over het lerarentekort
in New York: "New York kampte jarenlang met een lerarentekort, maar dit schooljaar
is er opeens aanbod genoeg. De beginsalarissen gingen van 32.000 dollar met
22% omhoog naar 39.000 dollar per jaar. Vanuit omliggende gemeenten en vanuit
andere banen stroomden dit jaar opeens de kandidaten toe." Wat in New York
werkt, zou in dit land ook wel eens kunnen werken. Vaak wordt er gezegd dat
het probleem niet met extra geld op te lossen is, maar toch lijkt dit een
mogelijkheid.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. De heer Van Bommel gebruikt grote woorden bij het beoordelen
van het kabinetsbeleid op het gebied van het onderwijs. Hij strooit zelf met
3 mld euro extra, maar nu wij de begroting voor 2003 behandelen – ik
weet wel dat hij dat liever niet gedaan zou hebben, maar de begroting ligt
er wel – zie ik geen enkel amendement of voorstel van de SP-fractie
dat tot extra geld voor de onderwijsbegroting zal leiden of dat andere prioriteiten
binnen die begroting oplevert.De heer Van Bommel (SP):Dat is niet helemaal juist. U heeft het misschien niet gezien, maar er
is wel een amendement waarmee wij de bezuinigingen voor het hoger onderwijs
ongedaan willen maken. Ik begrijp dat u een grote behoefte heeft aan amendementen
van de SP; ik bedien u dan ook op uw wenken en ik nodig u van harte uit, dat
amendement te steunen.Voorzitter. In mijn ogen is de belangrijkste oorzaak van het tekort aan
leraren het verlies van het vroegere maatschappelijke aanzien van het vak,
zowel in het primair als in het voortgezet onderwijs. Als dit aanzien wordt
hersteld, zal het aantal studenten bij de opleidingen vanzelf toenemen en
zal op termijn het tekort teruglopen. Wat is hiervoor nodig?De SP doet de volgende voorstellen. 1. Verbetering van de salarissen;
een verhoging van 6% is nodig om gelijk te komen met de salarissen in het
bedrijfsleven. En dan bedoel ik de salarissen van leerkrachten en onderwijs
ondersteunend personeel, niet die van de centrale directies, die zichzelf
toch al te hoog belonen.2. Meer geld voor schoonmaak, onderhoud en
renovatie.3. De school moet volop mogelijkheden krijgen om leraren
tegen agressie van leerlingen en ouders te beschermen, een steeds groter wordend
probleem.4. Goed gefaciliteerde lerarenopleidingen met een degelijke
onderwijsinhoud.5. Voortzetting van de klassenverkleining in onder-
en bovenbouw van het basisonderwijs.6. Voorkomen dat zij-instromers
meer verdienen dan zittende leerkrachten; dat is werkelijk een probleem.7. Een constructief begin maken met schaalverkleining bij de te grote
scholen in ons land. Dit wordt door velen gezegd, maar er gebeurt op dit punt
veel te weinig.8. Geen invoering van prestatieloon, ook niet op achterstandscholen.
Prestatieloon is misleidend; scholen mogen met hetzelfde budget bepaalde leraren
hoger belonen, zodat het ten koste gaat van andere zaken. Bovendien leidt
het tot scheve gezichten in de lerarenkamer. Die tweespalt willen wij niet.9. Behoud van de 9000 ID-banen in het onderwijs, die op den duur
moeten worden omgezet in reguliere banen. Dat is een goede oplossing voor
een wezenlijk probleem.10. Werken aan gemengde scholen, scholen waar
autochtone en allochtone leerlingen elkaar tegenkomen.Voorzitter. Ik geef direct toe dat dit drastische maatregelen zijn die
extra geld kosten, maar zonder dergelijke maatregelen blijft de onderwijssector
noodlijdend. Het is niet vijf voor twaalf, het is vijf over twaalf.Ik ben er zeer verheugd over dat steeds meer mensen pleiten voor gemengde
scholen, wat met een spreidingsbeleid bewerkstelligd zou moeten worden. Al
jarenlang vinden wij dit van groot belang, maar nu hoor ik het echt van alle
kanten. In Almelo pleit een schooldirecteur ervoor, in Ede is men ermee bezig,
in Amsterdam heeft wethouder Oudkerk het genoemd en in Rotterdam zijn er initiatieven
genomen. Maar in de begroting staat er niets over, geen woord.
Dat is onbegrijpelijk. Zelfs de minister-president vindt dat de ideale school
20% allochtone leerlingen telt. Dit verhoudt zich slecht tot de toenemende
mate van verkleuring van scholen. Waar blijft de minister van Onderwijs? Wat
gaat zij doen? Of meent zij net als de vorige bewindslieden van Onderwijs
dat er helemaal geen probleem is, dat zwarte scholen het ook heel goed doen?
Met die redenering wordt de apartheid in het onderwijs gelegitimeerd. Neemt
deze minister hiervoor de verantwoordelijkheid? Dat is de centrale vraag.
Onderzoeker Jungbluth van ITS in Nijmegen heeft aangetoond dat de meest effectieve
zwarte scholen in Nederland nog altijd minder goed presteren dan de slechtste
witte elite- en burgerscholen. De oproep om het negatieve beeld van zwarte
scholen bij te stellen door de bezwering dat er ook heel goede zwarte scholen
zijn, is struisvogelpolitiek. Ouders met witte kinderen zullen deze hierdoor
niet ineens naar zwarte scholen sturen. In Vlaanderen is men met dit probleem
aan de slag gegaan door te werken met streefpercentages. Waarom wordt die
weg in ons land niet bewandeld? Overigens zijn er veel manieren om spreiding
van leerlingen te bewerkstelligen. De minister kan bijvoorbeeld beginnen met
het maken van brochures in het Turks en in het Arabisch met de aansporing
om kinderen op te geven bij scholen die ten hoogste 25% allochtone leerlingen
hebben. Is de minister tot dergelijke initiatieven bereid?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. De heer Van Bommel spreekt over een spreidingsbeleid en hij
noemt voorbeelden van maatregelen. Klopt het dat het daarbij altijd om stimuleren
zal gaan?De heer Van Bommel (SP):Zeker. Van gedwongen spreiding, waarbij leerlingen gedwongen worden om
zich op een bepaalde school in te schrijven omdat alle andere scholen gesloten
zijn, zijn wij geen voorstander, maar er kan heel veel bereikt worden in de
sfeer van vrijwillige maatregelen. Ze worden alleen niet ter hand genomen.Er is terecht veel kritiek op het rapport van de inspectie over islamitische
scholen: het is veel te vrijblijvend. Op veertien scholen hebben de inspectie
en de schoolleiding geen flauw benul wat er gebeurt tijdens de godsdienstlessen.
Het is veel te voorbarig om te stellen dat het op deze scholen allemaal wel
goed gaat. Daarom vraag ik of het mogelijk is het toezicht te verscherpen,
ook tijdens de godsdienstlessen. Is de minister bereid om veel strenger toe
te zien op beïnvloeding, sponsoring en giften, als er ernstige bedenkingen
zijn tegen de deugdelijkheid van het onderwijs en of als er verdenkingen zijn
van banden met islamitische organisaties? Ik pleit voor een nieuw onafhankelijk
onderzoek op islamitische scholen. Mocht uit zo'n onderzoek blijken dat structureel
voorbij wordt gegaan aan democratische beginselen, zoals de gelijkberechtiging
van man en vrouw en het verbod op discriminatie van homoseksuelen, dan kan
worden overwogen om sancties in de sfeer van de bekostiging te treffen. Hiervoor
is in de Wet op het onderwijstoezicht het bestuurlijk natraject ontworpen.
Is de minister bereid tot nader onderzoek en eventuele sancties?Mevrouw Azough (GroenLinks):Zowel de SP als het CDA heeft vorige week veel lawaai gemaakt rond de
islamitische scholen en wellicht terecht; de zorgen zijn groot. Ik begrijp
echter niet dat de heer Van Bommel, als vertegenwoordiger van een socialistische
partij, pleit voor het meten met twee maten; voor ongelijke monniken met ongelijke
kappen. Een enorme variëteit aan scholen in Nederland kan grondrechten
schenden. Waar komt zijn stress op het islamitische onderwijs vandaan? Waarom
heeft hij zich niet eerder met dit onderwerp ingelaten?De heer Van Bommel (SP):Dit onderwerp stellen wij al jarenlang aan de orde en wij zijn blij met
de grote aandacht die er nu voor is. Het lawaai van de vorige week werd natuurlijk
veroorzaakt door de berichten, in de vorm van rapporten en onderzoeken, die
uit het onderwijsveld zelf kwamen. Mijn fractie en ook die van het CDA, die
u terecht noemt, hameren juist op dit aambeeld, omdat dit probleem al heel
lang bekend is. Er gebeurde alleen niets mee.Mevrouw Azough (GroenLinks):Had u dan niet beter kunnen pleiten voor verruiming van de mogelijkheden
van de onderwijsinspectie in plaats van te zeggen dat er een Taliban in Amsterdam
rondloopt?De heer Van Bommel (SP):Het gaat er natuurlijk om dat er meer toezicht komt. Dit probleem is niet
gisteren of de vorige week bekend geworden, maar speelt al jaren. Wij krijgen
nu alleen steeds concretere bewijzen in handen krijgen. Daarin zie ik nu aanleiding
om de inspectie meer mogelijkheden te geven om daadwerkelijk vast te stellen
wat er gebeurt. Die verdenkingen zijn er. Laten wij dus niet om de hete brij
heen draaien en ervoor zorgen dat wij exact weten wat er aan de hand is. Laten
wij ook de vervolgstap zetten. Op het moment dat wij vaststellen dat er dingen
gebeuren die niet in de haak zijn, moet de inspectie instrumenten in handen
hebben om op te treden. Daar gaat het om.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik ben het met de heer Van Bommel eens dat moet worden opgetreden als
het fout gaat. Zijn collega trok echter verleden week conclusies die nog niet
konden worden getrokken. De onderwijsinspectie heeft namelijk nog niet ernaar
kunnen kijken; zij moet dat nog doen. Daarna kunnen conclusies worden getrokken
en kunnen wij verder.De heer Van der Vlies (SGP):Dit thema boeit ook mij buitengewoon. Waar ligt voor de heer Van Bommel
de grens tussen het traceren van waarschijnlijkheden en de opsporing van feiten
die zich niet verdragen met onze nationale wet- en regelgeving?De heer Van Bommel (SP):Een absolute grens zie ik daar niet. Op dit moment heeft de inspectie
te weinig mogelijkheden om werkelijk te onderzoeken. Ik vind dat die mogelijkheden
moeten worden verruimd, zodat wij rapporten krijgen op grond waarvan wij kunnen
beoordelen of hetgeen binnen de scholen gebeurt, niet in strijd is met de
democratische beginselen in Nederland. Daarbij wil ik uitgaan van de Grondwet,
van de gelijkberechtiging en van het discriminatieverbod. Die zaken rekenen
wij niet alleen tot onze waarden en normen. Het zijn regels die voor iedereen
in Nederland gelden en dus ook binnen scholen niet mogen worden overtreden.De heer Van der Vlies (SGP):Maar moet de minister of de rechter zich daarover een oordeel vormen?
Dat maakt een fundamenteel verschil.De heer Van Bommel (SP):Dat zou een fundamenteel verschil zijn. Ik wil deze vraag niet op voorhand
beantwoorden. Eerst moet worden vastgesteld wat exact aan de orde is. Dat
er problemen zijn, wisten we al heel lang. Daarover bereikten ons heel veel
geluiden. Alleen, die problemen waren nooit echt goed vastgesteld. Dat is
eigenlijk nog steeds het probleem. Daarom wil ik beginnen met die eerste stap
en vervolgens naar een oplossing zoeken.Mevrouw Hamer (PvdA):De heer Van Bommel spreekt over sancties. Door wie wil hij sancties laten
opleggen? Wil hij de onderwijsinspectie sancties laten opleggen of wil hij
dat de minister laten doen?De heer Van Bommel (SP):Als wordt vastgesteld dat zaken niet in de haak zijn, kan de minister
het bekostigingsinstrument gebruiken. Althans, dat kan zij inzetten aan het
eind van de rit, want er is nog heel veel mogelijk alvorens tot een bekostigingssanctie
moet worden gekomen. Eventueel moet echter de bekostigingssanctie kunnen worden
toegepast. Ik meen dat in dat geval de minister aan zet is.Voorzitter. Gisteren hebben zo'n 10.000 studenten gedemonstreerd tegen
de plannen voor het hoger onderwijs. De staatssecretaris kan deze demonstratie
aan haar CV toevoegen; de demonstratie was immers aan haar te danken. De studenten
demonstreerden niet voor niets. Ik ben van mening dat deze regering de uitverkoop
van het hoger onderwijs voortzet. Neem het idee van de collegegelddifferentiatie.
Dat vind ik nog steeds verwerpelijk. Wat wil de staatssecretaris hiermee nu
eigenlijk bereiken? Wil zij topstudies voor topstudenten? Wat zegt dit over
die andere studies, waarvoor men geen hoger collegegeld mag vragen? Studies
waarvoor men hoger collegegeld mag vragen, worden uitsluitend toegankelijk
voor rijke studenten, want het collegegeld kan uiteindelijk vijf keer zo hoog
worden, oftewel 7000 euro. Het is schandalig dat de regering hiermee de tweedeling
zelf organiseert. Het CDA-amendement dat verhoging van het collegegeld juist
uitsloot, is blijkbaar al weer vergeten.De universiteiten worden tevens door de staatssecretaris gepusht om elders
meer inkomsten te verwerven. De regering zegt: wij gaan 143 mln bezuinigen
op het hoger onderwijs, maar dat is niet erg, want je kunt het geld zelf terugverdienen
bij bedrijven. De markt op dus! Dat daarmee de onafhankelijkheid wordt aangetast,
wordt op de koop toegenomen. De gevolgen zijn duidelijk: onderzoek dat niet
interessant is voor bedrijven, komt in de verdrukking. In Het Financieele
Dagblad van 12 oktober jl. vliegt de staatssecretaris helemaal uit de bocht.
Ze zegt daar dat de overheid op termijn nog maar 30% van de kosten voor haar
rekening hoeft te nemen. Voorzitter. De staatssecretaris doet het hoger onderwijs
in de uitverkoop en zij maakt het studeren elitair. Voor de SP is onderwijs
geen handelswaar. Het is een publieke voorziening, door de overheid bekostigd
en daardoor onafhankelijk en algemeen toegankelijk.Maar het kan nog gekker. In Elsevier van oktober zegt de staatssecretaris:
"Ook aan de universiteiten hoeven niet alle masters bekostigd te worden."
Ik had begrepen dat alle mastersopleidingen aan de universiteiten ten minste
één jaar gefinancierd zouden worden, zoals ook voormalig minister
Hermans ons op het hart drukte. Mijn vraag is dan ook of Elsevier de staatssecretaris
wel juist heeft geciteerd. Ik kan mij dat nauwelijks voorstellen.De staatssecretaris zegt in Het Financieele Dagblad ook: "Iedere aanbieder
van hoger onderwijs moet gelijke kansen krijgen, ook op het gebied van het
bekostigen van opleidingen." Dus ook de particuliere instellingen moeten gelijke
kansen krijgen. Ik ben van mening dat de scheiding tussen plubliek en privaat
bekostigd onderwijs loepzuiver moet blijven. Ik vraag de staatssecretaris
of zij mijn mening deelt dat particuliere instellingen geen aanspraak op publieke
bekostiging moeten kunnen maken.Dan nog iets over GATS, het verdrag waarin staat dat het hoger onderwijs
uiteindelijk aan de markt moet worden overgelaten. In mijn ogen is dat volstrekt
onaanvaardbaar. Het hoger onderwijs is geen handelswaar. Het is een publieke
voorziening met een publiek doel. Maar er is hoop, want in het antwoord op
schriftelijke vraag 263 stelt de staatssecretaris dat het publieke hoger onderwijs
niet onder het GATS-verdrag valt. Graag krijg ik dat hier bevestigd.Ik geef een schrijnend voorbeeld waaruit blijkt dat er nu al iets grondig
misgaat. Door de Universiteit van Amsterdam en de Nijenrode Law School wordt
een nieuwe private master aangeboden. Die kost maar liefst 25.000 euro. Die
kant moeten wij in Nederland niet op.Voorzitter. De centrale vraag voor het vmbo is hoe wij gaan voorkomen
dat het de vergaarbak van het onderwijs wordt. Ik zet de belangrijkste punten
op een rij. 1. Er moet onderzoek komen naar de wenselijkheid van
het apart houden van zorgleerlingen. Ook kan er aandacht worden besteed aan
het idee om zorgleerlingen meer continuïteit te bieden door ze gedurende
de schoolloopbaan meer in één klas met dezelfde docenten te
houden.2. Er moet gelet worden op het niveau van het vmbo in het
algemeen. In hoeverre is dit te zwaar voor leerlingen? Door de zwaarte zakken
zij nu af naar de leerwerktrajecten als een zogenaamde vijfde leerweg. Wellicht
is ook op dit punt nader onderzoek nodig.3. De aparte mavo-afdelingen
moeten worden afgebouwd om daarmee de zogenaamde mavo-vlucht te stoppen en
het vmbo daadwerkelijk te profileren. Eigenlijk zou er een reddingsplan vmbo
moeten komen. Daarbij moet centraal staan: meer praktijkgericht onderwijs,
een betere aanpak voor zorgleerlingen en meer investeringen. De inspectie
meldt niet voor niets dat investeringen hard nodig zijn op twee van de drie
vmbo-scholen.Ik kom tot een afronding. Er is alle reden om fors te investeren in onderwijs,
maar dat gebeurt niet. Er komt dit jaar geen cent bij. Tegelijkertijd moet
er 143 mln bezuinigd worden op het hoger onderwijs. De onderwijsplannen van
het kabinet zijn hiermee uitvoerbaar, maar de problemen blijven bestaan. Het
lerarentekort wordt niet tegengegaan, de scholen worden niet kleiner en het
beroepsonderwijs zal niet verbeteren. Het wordt allemaal nog erger als inderdaad
de 9000 ID-banen uit het onderwijs verdwijnen. Dit zijn de onmisbare schakels,
de conciër ges, de klassenassistenten. Door deze mensen
eruit te werken, krijgen leerlingen nog minder aandacht en begeleiding en
nog meer onveiligheid.Ook zullen de scholen verder uit elkaar groeien door dit kabinetsbeleid.
Meer financiële vrijheid voor scholen betekent namelijk ook meer tweedeling.
Er komen rijke scholen met hoge ouderbijdragen en aantrekkelijke cao's tegenover
arme scholen met grote tekorten. Mijn motie over het afwijzen van deurwaarders
die de vrijwillige ouderbijdrage willen innen, wordt zelfs niet eens uitgevoerd.
Dat dit niet gelukt is, toont aan dat er wettelijke maatregelen nodig zijn.
Het is onaanvaardbaar als scholen een deurwaarder inzetten voor de inning
van een vrijwillige bijdrage. Is de minister bereid de wettelijke mogelijkheden
daartoe te onderzoeken?Voor het onderwijs is het niet erg dat het kabinet gevallen is. Wij zijn
er in korte tijd achtergekomen dat 88 dagen nieuwe politiek geen breuk heeft
opgeleverd met acht jaar Paars. De kiezer weet waar de combinatie CDA/VVD
voor staat: veel beloven en weinig geven. Zoals het spreekwoord luidt, doet
dat alleen de gek in vreugde leven.De heer Rijpstra (VVD):Mijnheer de voorzitter. Kernbegrippen uit het Strategisch akkoord en de
begroting zijn: autonomie, deregulering en rekenschap, een aantrekkelijk lerarenberoep,
een sterke beroepskolom, moderne voorzieningen en doorlopende leerwegen. Dat
is ambitieus. Deze kernbegrippen zullen de komende tijd nog onderdeel zijn
van overleg met de minister en staatssecretaris, waarbij wat de VVD betreft
het onderwerp van een aantrekkelijk lerarenberoep misschien wel het belangrijkste
is. Hoe kunnen wij ervoor zorgen dat meer studenten de lerarenopleiding gaan
volgen? Hoe kunnen wij ervoor zorgdragen dat er meer mensen als zij-instromer
komen en hoe kunnen wij ervoor zorg dragen dat er een goede samenhang komt
tussen de mbo-opleidingen die toegang geven tot het onderwijsassistentschap,
en de mogelijkheden om via een kort hbo, in een werk-en-leertraject, een bevoegdheid
te verwerven? Begeleiding van leraren in opleiding, coaching, assessments,
het zijn ontwikkelingen die een bijdrage moeten leveren aan het terugdringen
van het lerarentekort. Er zal een masterplan moeten worden ontwikkeld om op
korte termijn met steun van alles en iedereen, zelfs van Leo Prick, dit voor
elkaar te krijgen.Het uitstekende rapport Werken in het onderwijs geeft dat aan. In de jaren
vijftig hebben wij met een vergelijkbaar vraagstuk te maken gehad. Toen werd
een eenjarige spoedopleiding tot leraar lager onderwijs mogelijk gemaakt.
Er zijn veel voorstellen gedaan. Collega's hebben voorstellen gedaan. Het
genoemde rapport bevat ook een groot aantal voorstellen. Ik wacht de brief
van de minister met spanning af. Wat gaan wij doen en hoe gaan wij met steun
van iedereen dit probleem – zo mag je het nu wel noemen – oplossen?
Ik kom hier in december zeker op terug.In het verlengde hiervan maak ik een opmerking over het uitvoeren van
mijn motie over het aanbieden van een hbo-traject aan afgestudeerden met een
mbo-diploma sport en bewegen om een bevoegdheid te verkrijgen voor het geven
van lichamelijke opvoeding in het primair onderwijs. Uit het schriftelijke
antwoord krijg ik het vermoeden dat het ministerie niet denkt aan een aparte
bevoegdheid voor lichamelijke opvoeding in het primair onderwijs. Daar denken
ik, en de Kamer met mij, dus wel aan. Het past ook in het beleid om in het
primair onderwijs vakleerkrachten lichamelijke opvoeding te krijgen die niet
hoeven te zijn opgeleid voor het hele onderwijsterrein van 4 tot 80 jaar.
Graag krijg ik van de minister de toezegging dat zij erop toeziet dat de mbo-opleidingen
sport en bewegen en de academies voor lichamelijke opvoeding op korte termijn
een voorstel voor een kort hbo opstellen.Ook op een ander terrein wil ik de inzet van het kabinet vragen. Leerlingen
vanaf 16 jaar krijgen in het havo-vwo een wettelijk voorgeschreven aantal
uren lichamelijke opvoeding, terwijl hun leeftijdgenoten in het mbo vaak geen
bewegingsonderwijs hebben. De Kamer heeft de minister in het verleden gevraagd
hier wat aan te doen. Het ministerie van OCW heeft daarop het project Aantrekkelijk
bewegen geïnitieerd om "good practice" onder de aandacht te brengen van
de BVE-instellingen. Helaas heeft dit de positie van bewegen nauwelijks beïnvloed.
Juist de leerlingen in de BVE kenmerken zich door minder sportparticipatie
en een vaak ongezonde leefstijl. Ik vraag de minister hier opnieuw aandacht
aan te besteden, mede gezien de herziening van de kwalificatiestructuur BVE.Onderwijs op maat zorgt voor een optimale ontplooiing van de leerling.
De VVD-fractie vindt het van groot belang dat de vorderingen van leerlingen
via begin-, tussen- en eindtoetsen worden gevolgd. Hoe staat het met de voorbereiding
van de ontwikkeling van een toets voor 4- en 5-jarigen en de verdere toetsontwikkeling?
De VVD-fractie vraagt zich wel af of begin- en eindtoetsen gebruikt mogen
worden om een school op af te rekenen. Wij zijn daarvan nog niet overtuigd
en willen hier uitgebreid over discussiëren. Er dient zorg te zijn voor
leerlingen die extra aandacht nodig hebben, zowel de minder- als de hoogbegaafden.
Ook de ontwikkelingen rond de leerlinggebonden financiering, de regionale
expertisecentra en de zorgleerlingen in het vmbo zullen met straffe hand moeten
worden bevorderd.Onderwijs op maat betekent dat er een goed leerlingvolgsysteem dient te
zijn. In dit kader wil mijn fractie aandacht vragen voor de aansluiting van
het primair op het voortgezet onderwijs. Wil de minister de inspectie opdracht
geven om hier onderzoek naar te doen? De indruk bestaat dat er weinig rekening
wordt gehouden met datgene wat leerlingen in het primair onderwijs hebben
geleerd, laat staan dat er een overdracht plaatsvindt van het leerlingendossier.De afgelopen jaren – en ook nu nog – is er veel aandacht geweest
voor de voor-, tussen- en naschoolse opvang. Hierbij zijn verschillende ministeries
betrokken. Ik vraag mij af of er sprake is van enige afstemming in beleid
tussen de ministeries. Zou de algehele coördinatie van deze opvang niet
bij één ministerie moeten liggen en moet dat niet het ministerie
van OCW zijn? Een vergelijkbare vraag dringt zich op in het kader van onderwijs
en jeugdzorg. De ontwikkelingen rond de leerlinggebonden financiering en de
regionale expertisecentra, alsmede die rond de jeugdzorg – welke ik
oprecht zorgelijk vind – doen mij de vraag stellen of onderwijs
en jeugdbeleid niet bij één departement thuishoren. Kinderen
en leerlingen die zorg nodig hebben, worden vaak van het kastje naar de muur
gestuurd en moeten talloze instanties langs. Integratie tot één
loket, één gezicht enéén plan verdient de voorkeur.De discussie over waarden en normen is de laatste jaren regelmatig opgeborreld.
Hoe kunnen waarden en normen een vaste plaats in het onderwijs krijgen en
over welke waarden en normen spreken wij? Het staat voor de VVD-fractie in
ieder geval vast dat leerlingen dienen te weten wat de Nederlandse Grondwet
inhoudt en wat de grondrechten zijn. Wat ons betreft wordt hier aandacht aan
besteed op lerarenopleidingen.Eerder dit jaar hebben wij gesproken over de veiligheid op school en het
belang van een goed toezicht door de onderwijsinspectie. Uit gesprekken met
ROC's komt naar voren dat men bezorgd is over de veiligheid van leerlingen
en docenten. Kosten worden gemaakt om gebouwen te beveiligen, maar ook ziekteverzuim
en lesuitval genereren hoge kosten. Hoe is het gesteld met het schoolklimaat
op de ROC's en hoe zit dat bij andere opleidingen in het voortgezet onderwijs
en het vmbo? Kan hier meer onderzoek naar worden gedaan?Mijn fractie heeft een amendement ingediend ten bedrage van 1 mln euro
om de zwemveiligheid te vergroten. Ik houd mij met steun van de Kamer al een
aantal jaren bezig met dit onderwerp en ik hoop ook nu op steun te kunnen
rekenen.Tot slot maak ik een opmerking over de onderwijsinfrastructuur. De aandacht
gaat uit naar onderwijs op maat, zorg voor de ontplooiing van het kind en
onderwijs dichtbij huis in een veilige en vertrouwde omgeving. De kernvraag
is hoe wij dat realiseren. In diverse regio's wordt steeds beter samengewerkt,
waarbij denominatie niet meer als een beletsel wordt gezien. De VVD-fractie
juicht dit toe. Met behoud van eenieders identiteit kan dit blijkbaar en worden
er afspraken gemaakt over het bestrijden van onderwijsachterstanden, Weer
samen naar school, regionale expertisecentra en speciaal onderwijs. Wil de
minister aangeven hoe zij de ideale onderwijsinfrastructuur ziet, waarbij
de kernbegrippen tot uiting komen waarmee ik mijn betoog ben begonnen?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Voorzitter. Medio jaren negentig is in het kader van de WTO besloten dat
in bijna alle dienstensectoren de grenzen zullen worden geopend. Dit besluit
is vastgelegd in het GATS-verdrag (General Agreement on Trade in Services).
Hoger onderwijs is één van de onderwerpen die in de komende
onderhandelingsronde aan de orde zal zijn. In het licht van deze onderhandelingen
is het goed dat de Nederlandse regering zich bezint op de positie van dat
hoger onderwijs, dat nog steeds in belangrijke mate door de overheid wordt
bekostigd. De onderhandelingen in het kader van de GATS worden in EU-verband
gevoerd.Wat nu verwondert, is dat de hele discussie over de mogelijke gevolgen
van dit verdrag nog slechts fragmentarisch en in een zekere beslotenheid wordt
gevoerd. In het licht van deze onderhandelingen zijn er een aantal punten
waarop ik de visie van de regering zou willen vernemen. Welke rol ziet de
regering voor zichzelf met betrekking tot het hoger onderwijs, daar waar het
GATS-verdrag er onvermijdelijk toe zal leiden dat de rol van de overheid zal
veranderen? Hoe ziet de regering haar rol en verantwoordelijkheid met betrekking
tot toegankelijkheid, kwaliteit van het hoger onderwijs en behoud van opleidingen
die maatschappelijk van belang zijn of een bijzondere cultuurhistorische waarde
vertegenwoordigen? Welke gevolgen kan dit hebben voor de publieke bekostiging,
dit ook weer afgezet tegen toegankelijkheid en kwaliteit?Met deze vragen in gedachten wil ik de bewindslieden vragen wat de inzet
van Nederland in EU-verband is. De onderhandelingen worden immers niet door
de afzonderlijke lidstaten gevoerd. In welk stadium bevinden zich die onderhandelingen?
Ik weet dat het onderwerp op de laatste Europese Onderwijsraad als lunchonderwerp
stond geagendeerd. Wat is daar besproken, en wanneer wordt de Tweede Kamer
bij het uitzetten van de lijnen in dit proces betrokken?Mevrouw Azough (GroenLinks):U vraagt de regering hoe zij de rol van de overheid ziet bij de bekostiging
van het hoger onderwijs. Maar hoe ziet u die rol zelf?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Ik ben in grote lijnen best tevreden met de huidige wijze van onderwijsbekostiging.
Maar ik realiseer mij ook dat er dingen kunnen gaan veranderen, en dan wil
ik wel eens weten – de Kamer is daarbij immers niet geraadpleegd –
wat de inzet van de regering is. Alles kan bij het oude blijven, maar dat
geloof ik niet echt bij zo'n verdrag. Of wordt het het andere uiterste, dat
iedereen hier de markt op kan en dat wij allerlei buitenlandse of particuliere
instellingen moeten bekostigen, waarbij die bekostiging – die in zijn
totaliteit voorlopig niet meer zal worden, denk ik – volstrekt verwatert?Mevrouw Azough (GroenLinks):U gaat er dus van uit dat er zeker gevolgen zullen zijn van dat verdrag?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Ik ga ervan uit dat het GATS-verdrag leidt tot een soort vrije markt voor
de dienstverlening. Hoger onderwijs is een vorm van dienstverlening, nog eigenhandig
ingebracht door Nederland. De publieke taken moeten erg goed worden gedefinieerd.
Wat betekent dit voor heel kleine studies als Sanskriet, voor lerarenopleidingen,
voor de toegankelijkheid, voor de wijze van bekostiging? Moet die meer aan
de aanbod- of meer aan de vraagzijde worden gelegd? Ik vraag de regering wat
haar inzet bij de EU-onderhan- delingen is. In tweede termijn zal ik daarover
zo nodig additionele opmerkingen maken.Mevrouw Azough (GroenLinks):In de discussies met mevrouw Nijs heb ik alleen gehoord dat de overheid
voor 100% verantwoordelijk is voor de studiebekostiging. Als dat het geval
is, hoeven we deze discussie eigenlijk niet te voeren.Mevrouw Monique de Vries (VVD):Maar dan wil ik weten of dit in EU-verband is ingebracht en, zo ja, of
de EU dat standpunt deelt en houdbaar acht. Voorzover ik weet, is onbekend
waar die onderhandelingen over gaan.In ieder geval is het voor de VVD duidelijk dat de wereld van het hoger
onderwijs de komende jaren ingrijpend zal veranderen, niet
alleen vanwege de GATS-onderhande- lingen, maar ook door de toenemende internationalisering,
de overeenkomst van Bologna en de groeiende behoefte van studenten en afgestudeerden
aan maatwerk en aan actualisering van hun kennis. Het zal in de nabije toekomst
steeds eenvoudiger worden voor hogeronderwijsinstellingen van elders om zich
in Nederland te vestigen. Ook nu al hebben wij buitenlandse universiteiten
en opleidingen. Daarnaast zullen studenten in toenemende mate verder dan de
landsgrenzen naar universiteiten en hogescholen kijken. Het zal daarbij dan
niet meer alleen gaan om een module of een stage, maar om een gehele bachelors
of masters. In dat kader stel ik de volgende vragen.Is de regering het met de VVD-fractie eens dat deze ontwikkeling zal leiden
tot meer differentiatie en diversiteit tussen hogeronderwijsinstellingen?
Is zij het eveneens met mijn fractie eens dat deze ontwikkeling er onvermijdelijk
toe zal leiden dat niet elke instelling meer alles zal kunnen aanbieden, maar
dat zij – dat geldt zowel voor een universiteit als voor een hogeschool –
zich zal moeten profileren, mogelijk op bepaalde studierichtingen, op een
bepaald didactisch profiel, op verregaande of bijzondere samenwerking met
buitenlandse instellingen, met bedrijven of organisaties die stages aanbieden,
op Engelstalig onderwijs enzovoorts? Gaarne verneem ik de mening van de regering
hierover.Naar onze mening leidt de ontwikkeling naar meer differentiatie en meer
flexibiliteit tot de conclusie dat het huidige systeem van studiefinanciering
daartoe niet voldoende is geëquipeerd. Meer keuzes, meer differentiatie,
studeren aan meerdere instellingen en studeren in het buitenland zullen ertoe
leiden dat de behoefte c.q. de noodzaak voor studenten om naast de reguliere
studiefinanciering meer mogelijkheden te hebben om studievriendelijk te lenen,
zal toenemen, zowel in de initiële fase als ook later voor postinitiële
programma's voor bij- of nascholing.Ondanks het feit dat investeringen ook van individuen zelf in hoger onderwijs
vrijwel altijd leiden tot hogere baten, zowel immaterieel als materieel, leidt
dit er niet toe dat studenten gemakkelijk overgaan tot het sluiten van een
lening, ook niet in Nederland, waar de voorwaarden bepaald niet studentonvriendelijk
zijn. Derhalve verzoek ik de staatssecretaris, het Australische model, waarbij
het met name gaat om een andere wijze van terugbetaling van de lening, nader
te onderzoeken. Uit onderzoek is gebleken dat het Australische model studentvriendelijker
is dan het Nederlandse, met name vanwege de inkomensgerelateerde terugbetaling
via de belastingdienst, waarbij de student overigens niet meer terugbetaalt
dan hij heeft geleend. Het is dus geen academicibelasting. Ik voeg eraan toe
dat dit model ook nadrukkelijk toepasbaar moet zijn op afgestudeerden die
zich willen na- of omscholen en op mensen die op jonge leeftijd niet zijn
gaan studeren, maar dat na jaren werkervaring alsnog willen doen.Mevrouw Joldersma (CDA):U vraagt de staatssecretaris om het te onderzoeken, maar begrijp ik het
goed dat de VVD de ballast van de kosten van het hoger onderwijs uiteindelijk
bij de student wil leggen? De student moet immers straks zijn lening weer
terugbetalen.Mevrouw Monique de Vries (VVD):Dat moet de student nu ook. Ik kom niet aan de huidige reguliere financiering,
de basisbeurs met de eventuele opslag afhankelijk van het inkomen van de ouders.
De studenten wensen vaker maatwerk en internationalisering, bewegingen die
wij propageren en stimuleren. Wij moedigen studenten aan om aan een buitenlandse
universiteit te gaan studeren, maar daar worden andere collegegelden gerekend
en dat brengt andere kosten met zich mee. Daarmee zal de behoefte om te lenen
toenemen. Het is de vraag of het huidige systeem toereikend is. Misschien
is het mogelijk om een systeem te ontwikkelen waarin men gemakkelijker de
stap zet om te investeren in zichzelf via een opleiding. Het terugbetalingssysteem
werkt kennelijk psychologisch anders, beter uit dan het huidige.Mevrouw Azough (GroenLinks):U bent dus niet bang voor een selectie via de portemonnee? Ik begrijp
uw verhaal namelijk niet helemaal. Blijft het bij het oude in die zin dat
de zwakste schouders niet de zwaarste lasten dragen of houdt uw verhaal dat
toch wel enigszins in?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Ik geef aan dat de wensen van studenten toenemen. Men wil langer in het
buitenland verblijven of extra stages lopen. Deze studiefinanciering is daar
niet echt voor geëquipeerd. Zij is bedoeld voor een rechttoe-rechtaanstudie
in Nederland. Je kunt voor een Europese stage misschien nog wel wat geld uit
Brussel krijgen, maar daarmee is de rek er wel uit. Het kan zijn dat een student
niet naast zijn studie wil werken, maar sneller wil studeren, een langere
stage wil lopen of een hele bache- lorsopleiding extra wil doen. Het Nederlandse
systeem nodigt daartoe kennelijk niet uit, ondanks dat het studentvriendelijk
is wat de terugbetaling betreft. In de praktijk is bewezen dat het Australische
systeem daartoe meer uitnodigt. Dat systeem kent een grotere spreiding en
kent geen soort hypothecaire lening die moet worden afbetaald. Het geeft de
student meer ruimte om onder eigen verantwoordelijkheid keuzes te maken.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik vind dat op zichzelf genomen een interessante gedachte. Deelt u met
mij de opvatting dat er een garantie moet zijn dat de lasten die uit dit mooie
idee voortvloeien, uiteindelijk niet zwaarder zullen zijn dan onder het huidige
systeem?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Uiteindelijk hangt het ervan af hoeveel je leent. Een student moet altijd
terugbetalen wat hij heeft geleend. Hij betaalt niet meer zijn hele leven
naar inkomen. Dat is de academische belasting, waarvan u niet kunt verwachten
dat mijn fractie daar veel mee op heeft. Het gaat om een andere, betere spreiding
van de terugbetaling.Mevrouw Lambrechts (D66):Er wordt onderzocht hoe wij het beste kunnen omgaan met de vraaggestuurde
financiering. Wat mijn fractie betreft mag het Australische model daarin ook
een plaats krijgen. Tot nu toe heeft uw fractie steeds gepleit voor de differentiatie
van het collegegeld. Bent u met mij van mening dat wij met de invoering daarvan
moeten wachten totdat wij weten wat er in het rapport allemaal te berde wordt
gebracht?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Op dit moment is er alleen sprake van een onderzoek naar de mogelijke
differentiatie in het kader van het topmastersprogramma. Voor het overige
liggen er geen voorstellen. Te zijner tijd zal ik de voorstellen op hun merites
beoordelen, waarbij ik overigens niet op voorhand zeg dat mijn fractie er
in alle gevallen mordicus tegen zal zijn. Er liggen echter geen voorstellen.
Mensen willen meer maatwerk en zij willen meer naar het buitenland. Wij stimuleren
dat mensen iets op een andere universiteit of instelling doen en zichzelf
een brede opleiding aanmeten. Het huidige studiefinancieringssysteem is op
dit punt redelijk rigide en de leenfaciliteiten nodigen hier niet toe uit.
Misschien kunnen wij de regeling uitnodigender maken dan deze thans is. Daarbij
noem ik een model dat zich in de praktijk ter plekke heeft bewezen.Mevrouw Lambrechts (D66):De regering heeft voor het komende jaar geen voorstel gedaan. Dat is niet
geruststellend, in de wetenschap dat deze regering er nog maar tweeënhalve
maand zal zitten. Zult u straks voorstellen om de differentiatie van het collegegeld
in te voeren?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Dat zou ik u niet kunnen zeggen.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is niet erg duidelijk.Mevrouw Monique de Vries (VVD):Nee.In 2003 zal een begin worden gemaakt met de nieuwe wijze van accreditatie.
De VVD-fractie vindt het van belang dat conform de wet ook haast wordt gemaakt
met de afstemming met de ons omringende landen. Als binnen de EU een systeem
van hoger onderwijs moet ontstaan, zijn kwalitatief vergelijkbare opleidingen
essentieel. Het kabinet heeft aangegeven criteria te zullen uitwerken voor
de bekostigde masters. Daarbij benadruk ik met klem dat de VVD-fractie het
een zeer slechte zaak zou vinden indien aan studierichtingen die nu veelal
en reeds vanouds door het hbo worden aangeboden, de mogelijkheid van een master
zou worden onthouden, maar dat daarnaast deze masters wel om te beginnen aan
het wo worden toegekend met bekostiging en studiefinanciering. Ik doel daarbij
onder andere op de vele opleidingen in de gezondheidszorg die onder de BIG-wet
vallen. Juist nu initiatieven ontstaan als de Brabant Medical School en de
medische opleiding in Twente, waarbij in een aantal gevallen wo en hbo elk
vanuit hun eigen disciplines bijdragen aan nieuwe ontwikkelingen, gaat het
niet aan het hbo via een omweg uit te hollen. Mijn fractie hoopt in dezen
op een duidelijk standpunt van de staatssecretaris.Onder het vorige kabinet heeft het beroepsonderwijs een eerste impuls
gekregen. Dat was een begin. De woorden in de enveloppebrief, gewijd aan een
sterke beroepskolom, verraden warme gevoelens voor dit onderdeel van het onderwijs.
Maar belangrijk is dat het niet alleen woorden zijn, maar ook daden. Hoewel
het natuurlijk niet alleen om geld gaat, is de VVD-fractie blij dat de ingezette
vernieuwingen worden ondersteund, al is het nog onder voorbehoud van goedkeuring
door het volgende kabinet dat dan een financiële impuls zou moeten geven
ten behoeve van het innovatiearrangement en de kwalificatiestructuur. Maar
dat is niet het enige waar behoefte aan is. Aangezien het jammer zou zijn
als deze impuls pas in 2004 wordt ingezet, heb ik samen met mijn naamgenoot
een amendement ingediend om reeds in 2003 een begin te maken.Na de invoering van de WEB zijn de ROC's gevormd. Het gaat hierbij om
grote bestuurlijke eenheden. Het is belangrijk dat deze de komende jaren meer
eigen verantwoordelijkheid en meer ruimte krijgen om het beleid zelf in te
vullen. De minister geeft zelf in de brief van 1 november al aan dat deregulering
en het wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving daarbij een belangrijke
factor zijn. De BVE-sector heeft hier zelf ook een duidelijke eigen visie
op, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen de wet- en regelgeving op
de korte en de langere termijn, maar waarbij ook wordt gekeken naar andere
wetten. Is de minister bereid om niet alleen in eigen huis waar mogelijk opruiming
te houden maar ook in samenwerking met collega's te streven naar verdere vereenvoudiging
en stroomlijning?In het kader van de beroepskolom wordt ook van sociale partners een belangrijke
bedrage verwacht. De tweede tranche van de impulsregeling van de overheid
was gekoppeld aan de bijdrage van de sociale partners. Hoe groot was deze
bijdrage voor 2002 en eventuele komende jaren?De komende tijd moet tevens worden gedefinieerd wat de verhouding tussen
het ministerie en het veld zal zijn met aan de ene kant meer eigen beleidsruimte
en aan de andere kant heldere lijnen met betrekking tot de verantwoording
van publieke taken en middelen. Om het beroepsonderwijs de komende jaren de
noodzakelijke ontwikkelingen te laten doormaken, vooral gericht op een verbetering
van de aansluiting op de arbeidsmarkt, is het noodzakelijk dat de begeleiding
van leerlingen bij beroepspraktijkvorming wordt verbeterd, dat er een betere
aansluiting plaatsvindt tussen vmbo-mbo, dat er een goede samenwerking is
tussen onderwijsinstelling en bedrijven en dat er meer flexibiliteit en maatwerk
komt in de leertrajecten. Om deze ontwikkelingen nader uit te werken en aan
de andere kant te zorgen voor heldere verantwoordingskaders is het belangrijk
dat niet steeds meer regels en verfijningen worden doorgevoerd, maar dat er
een transparant en robuust systeem van verantwoording wordt ontworpen. Op
dit punt wil de VVD-fractie een suggestie doen. In het kader van de post markt
wordt gewerkt met een kostentoerekeningssysteem om onderscheid te maken tussen
publieke taken en marktactiviteiten. Met de toezichthouder – in dit
geval de Opta – is hiervoor een transparant kostentoerekeningssysteem
opgezet dat het mogelijk maakt om de verschillende activiteiten helder te
onderscheiden en te controleren. Op deze wijze kan nagegaan worden of geld
voor publieke taken niet wordt gebruikt voor activiteiten op de vrije markt.
Ik denk dat dit systeem ook heel goed kan werken voor de instellingen. Gaarne
wil ik hierop de mening van de staatssecretaris vernemen.De heer Tichelaar (PvdA):Mevrouw De Vries had het over vergroting van de autonomie en vermindering
van de administratieve lasten. Daarmee is mijn fractie het van harte eens,
maar is zij ook niet van mening dat dit gekoppeld moet worden aan meer zeggenschap
voor professionals, zo laag mogelijk in de organisatie?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Als je meer autonomie geeft, moet je ook in de sfeer van de zeggenschap
wat meer uit handen willen geven. Ik ben het dus met u eens.De sector heeft thans te maken met een aantal concrete problemen die om
een oplossing vragen. Een van de problemen betreft de registratieverplichting
in het kader van de beroepspraktijkvorming. Die verplichting brengt enorme
uitvoeringslasten met zich mee, terwijl het vroeger niet nodig was. Kan dat
niet gemakkelijker worden gemaakt? Voor het verkrijgen van gelden voor specifieke
projecten of doelen moet vaak een zeer omvangrijk aanvraagformulier worden
ingevuld en moet naderhand uitgebreid verantwoording worden afgelegd. Zou
het voor zowel departement als instelling niet efficiënter zijn om de
bestemde bedragen toe te voegen aan de lumpsum en later, in het totaal van
de verantwoording, over het hele jaar te beoordelen?Er zijn een aantal unieke beroepsopleidingen die door de geringe leerlingaantallen
hun uiterste best moeten doen om te overleven, maar wel zeer waardevol zijn
voor de toekomst. Ik denk bijvoorbeeld aan het beroep van orthopedisch schoenmaker.
Hoe kunnen wij deze opleidingen in stand houden op een kwalitatief voldoende
niveau?De bewindslieden op OCW zijn hun werkzaamheden niet onder een gunstig
gesternte begonnen. Met name de bezuiniging op het hoger onderwijs is pijnlijk,
daar waar die onderwijssector nu juist in de hoop leefde om deze periode op
een extra impuls te mogen rekenen. Het schrappen van regelgeving kan deze
taakstelling natuurlijk nooit goedmaken. Het feit dat in de enveloppebrief,
onder voorbehoud, extra geld voor de huisvestingsproblematiek is gereserveerd,
is positief maar doet niet af aan de taakstelling als geheel.De staatssecretaris bracht een aantal ideeën naar voren ter invulling
van de taakstelling op hoger onderwijs. Zonder op het verschil van inzicht
over sommige van de mogelijke voorstellen tussen staatssecretaris en minister
in te gaan, vraag ik de minister naar haar opvatting over de invulling van
deze taakstelling, zonder verhoging van het collegegeld en zonder aantasting
van de kwaliteit van het hoger onderwijs. Zij heeft bij haar aantreden getekend
voor deze bezuinigingen op basis van haar budgetverantwoordelijkheid.De heer Van Bommel (SP):Wat is de opvatting van de VVD over de nu circulerende voorstellen als
het schrappen van tweede en derde studies en het niet meer mogelijk maken
van studeren boven 30 jaar? Heeft de VVD-fractie een mening over dat soort
ideeën?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Ik wacht het definitieve voorstel voor de invulling van de taakstelling
rustig af. Tot die tijd mogen zaken ook in de openbaarheid worden getoetst.
Ik zal de opbrengst en het saldo van winst en verlies van bepaalde maatregelen
bezien. Pas dan zal de VVD zich hierover uitspreken en tot dan heb ik er geen
behoefte aan om mijn oordeel over afzonderlijke voorstellen te geven.De heer Van Bommel (SP):De VVD gaat wel akkoord met de ingeboekte bezuiniging. De instellingen
zullen een en ander waar moeten maken. Er circuleren nu allerlei meningen.
De kiezer, de student en anderen hebben er toch recht op om te vernemen welke
ideeën de VVD-fractie heeft over deze suggesties? Die zijn namelijk nogal
ingrijpend.Mevrouw Monique de Vries (VVD):Tot mijn grote spijt moet helaas ook onderwijs in de ogen van de VVD een
bijdrage leveren aan de algehele financiële problematiek. Ik was al eerder
woordvoerder, moest toen ook allerlei bezuinigingen doorvoeren en voor nu
had ik het mij ook anders voorgesteld. Binnen de onderwijsbegroting zie ik
geen betere alternatieve sector. Het is nu aan de instellingen om, gezamenlijk
met de bewindslieden, te bekijken hoe dit het beste kan. Ik wacht het eindvoorstel
af. De regering regeert namelijk en de VVD-fractie zal later haar oordeel
geven over de eindvoorstellen.De heer Van Bommel (SP):Juist omdat u zelf sprak van "toegankelijkheid" en "kwaliteit": onderschrijft
u die principes?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Die onderschrijf ik en onder andere deze zullen voor mij de toetsstenen
zijn voor de uiteindelijke voorstellen.Mevrouw Azough (GroenLinks):U bent nogal vaag. U zegt dat de taakstelling van 143 mln moet worden
ingeboekt omdat dit nu eenmaal is afgesproken. U bent echter ook de woordvoerder
van de VVD. Staat u nog steeds achter de bezuinigingen die in het Strategisch
akkoord zijn opgenomen?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Ik sta nog steeds achter de afspraken die in het kader van de financiën
zijn gemaakt. Die slaan op vele begrotingen neer, ook op die van Onderwijs.Mevrouw Azough (GroenLinks):Mogen wij dan aannemen dat de taakstelling zal terugkomen in het verkiezingsprogramma?Mevrouw Monique de Vries (VVD):De VVD vult die in ieder geval voor het volgende jaar in.De heer Tichelaar (PvdA):U biedt toch wat openingen voor het overleg tussen bewindslieden en instellingen.
Als ik u goed beluister, zegt u dat de regering regeert en de Kamer controleert
en dat de VVD-fractie pas zal oordelen als het overleg is afgerond en er al
dan niet tot consensus is gekomen. Kan dit in de praktijk betekenen dat de
VVD-fractie een en ander zal afwijzen op basis van de toegankelijkheid of
de kwaliteit? Daarnaast zegt u dat uw fractie staat voor het Strategisch akkoord.
Als de Kamer in staat is een volwaardige dekking te bieden, valt er dan wel
te praten over het terugdraaien van de efficiencykorting?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Zo eenvoudig is dat niet.De heer Tichelaar (PvdA):U sluit het dus niet uit?Mevrouw Monique de Vries (VVD):Ik sluit nooit wat uit, zeker niet in de politiek, maar ik heb die volwaardige
dekking helaas nog niet gezien.Voorzitter. De VVD-fractie realiseert zich dat ook het ministerie van
OCW een bijdrage heeft moeten leveren aan de algemene financiële taakstelling.
Alle investeringen in het primair en voortgezet onderwijs waren en zijn er
toch op gericht om zoveel mogelijk mensen een goede basis te bieden voor het
hoger onderwijs? Wat dat betreft, vindt mijn fractie het spijtig
dat deze taakstelling er is.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Elke begrotingsbehandeling is weer anders, maar deze is wel
heel erg anders. In dit geval zal de eerste begroting van dit kabinet meteen
de laatste zijn. Ik geloof eerlijk gezegd dat wij daar niet al te rouwig om
hoeven te zijn: een begroting met keuzes die de onze niet zijn, een bezuinigingsregime
waaruit op geen enkele wijze valt op te maken dat onderwijs prioriteit van
beleid is, geen meerjareninvesteringsplan, maar een lege enveloppe met een
beetje gestolen geld van het hoger onderwijs en een regering die de afgelopen
maanden niet met kennis maar met stennis de aandacht heeft gevraagd. Met één
ding ben ik gelukkig: het leerlingenvervoer wordt nu eindelijk geregeld. Voor
elke leerling komt er een eigen zitplaats en een eigen gordel: een pak van
het hart van menig ouder.De heer Jan de Vries (CDA):Hoe kan mevrouw Lambrechts stellen dat deze begroting zo heel anders is?
Heeft haar fractie in de afgelopen acht jaar een meerjareninvesteringsplan
op tafel kunnen leggen? Heeft haar fractie geen bezuinigingen in het hoger
onderwijs doorgevoerd? Zij doet alsof hetgeen hier voorligt, echt nieuw is.
Op dat punt is er juist sprake van continuïteit van beleid!Mevrouw Lambrechts (D66):Het is voor mij de eerste keer dat ik een begroting behandel van een kabinet
dat er nog geen jaar zit, maar toch al demissionair is. Het is voor mij ook
de eerste keer dat ik dit soort bezuinigingen in het onderwijs voor mijn rekening
moet nemen. Ik geef toe dat wij in de eerste periode ook op het hoger onderwijs
hebben moeten bezuinigen, maar daarna is er alleen sprake geweest van investeringen.Voorzitter. Ik kom terug op het leerlingenvervoer. Dat is echt een mooi
punt. Degenen die hier al wat langer zitten, weten hoe lang het heeft geduurd
om deze kleinigheid voor elkaar te krijgen. Dat gezegd hebbende, ben ik voor
vandaag wel zo'n beetje door mijn complimenten heen. Het zwaarst getroffen is zonder twijfel het hoger onderwijs. Die demonstratie
was er inderdaad niet voor niets. Als enige sector is het hoger onderwijs
niet vrijgesteld van de efficiencykorting, hetgeen neerkomt op een koude sanering
ter waarde van 143 mln euro. Ook de keiharde belofte om 100 mln euro extra
in fundamenteel wetenschappelijk onderzoek te investeren, wordt niet gestand
gedaan. De "Lissabon-ambities" lijken vooralsnog achter de horizon te zijn
verdwenen of op het bordje van het bedrijfsleven te zijn gelegd, de hartelijke
woorden over het belang van de kenniseconomie uit de motie-De Graaf ten spijt.Waarom omhelst de minister de motie-De Graaf over het belang van het investeren
in de kenniseconomie en staat zij tegelijkertijd toe dat de uitvoering ervan
wordt verplaatst naar het voorjaar? In de tussentijd gaan de aanslagen op
de fundamenten van onze kennissamenleving gewoon door. De minister heeft gezegd
dat zij het liefste met haar vuist op tafel zou slaan en om een miljard euro
extra zou willen vragen. Waarom doet zij dat eigenlijk niet, in plaats van
te zeggen dat wij gewoon meer gaan doen met minder geld?De D66-fractie heeft daarom twee amendementen over het hoger onderwijs
geformuleerd voor het komend jaar. Het eerste is erop gericht om de efficiencykorting
op het hoger onderwijs ongedaan te maken middels het bruggetje van De Graaf;
misschien wil mevrouw De Vries hierover meedenken. Het tweede amendement beoogt,
het wetenschappelijk onderzoek een impuls te geven van 25 mln euro. Hierbij
reken ik op collega Bonke.De heer Jan de Vries (CDA):Als ik het amendement van mevrouw Lambrechts goed begrijp, stelt zij voor
om de dekking te zoeken in het FES. Ik heb altijd begrepen – dat is
zelfs bij wet vastgelegd – dat het FES alleen is bedoeld voor de financiering
van investeringsprojecten van nationaal belang waarmee wordt beoogd de economische
structuur te versterken. Is mevrouw Lambrechts ervan overtuigd dat haar dekking
in overeenstemming is met de wet?Mevrouw Lambrechts (D66):In ieder geval meer dan de dekking van de ondertunneling van de A2; laten
wij dat eerst vaststellen. De heer De Vries heeft een andere dekking gezocht.
Het gaat bij het FES niet alleen om de versterking van de economische structuur
maar ook van de kennisinfrastructuur. Ik wil dit dekken met middelen die komend
jaar nog niet worden aangewend voor andere zaken. Zo wordt voorlopig, voor
2003, geregeld dat voor instellingen die een belangrijke rol spelen in de
kennisinfrastructuur, deze dramatische efficiencykorting niet doorgaat.De heer Bonke (LPF):Mevrouw Lambrechts doet nu eigenlijk hetzelfde als minister Borst in het
voorjaar, eigenlijk tegen de zomer. Zij haalde ergens 40 mln euro weg omdat
die gelden nog niet waren uitgegeven. Bij wetenschappelijk onderzoek ga je
echter niet de eerste dag dat het geld beschikbaar is, gelijk daarmee aan
de slag. Je laat bijvoorbeeld eerst buitenlandse experts bekijken wat de beste
aanpak is en welke mensen dat het beste kunnen. Dat nu nog niet alle gelden
zijn ingezet, is geen reden om daar geld vandaan te halen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb zonet het pleidooi van de heer Bonke gehoord over hoe dramatisch
dit soort bezuinigingen uiteindelijk is; hem ging het overigens vooral om
het wetenschappelijk onderzoek. In dat licht moeten keuzes worden gemaakt.
Ik ben nu gedwongen, te denken binnen het kader dat er ligt. Ik moet mogelijkheden
zoeken binnen de begroting van OCW en dit is een reële mogelijkheid.
Ik doe nogmaals een beroep op anderen om mee te denken.Ik hoor staatssecretaris Nijs steeds zeggen: de taak van de overheid moet
helder gedefinieerd. Daar is D66 het zeer mee eens. Daar dragen haar eigen
uitspraken, waarmee zij het hele hoger onderwijs telkens de stuipen op het
lijf jaagt, echter niet aan bij. Voor welke opvatting over de taak van de
overheid staat "30% overheidsbekostiging" eigenlijk? Dit in het licht van
de verantwoordelijkheid voor kwaliteit, toegankelijkheid en continuïteit.
Vorige week was er wederom een grillig hoogtepunt met de uitspraken van de
staatssecretaris over het niet meer bekostigen van de tweede studie, het daarvoor
in ruil versoepelen van de exameneisen en over het niet langer voor studiefinanciering
in aanmerking komen van al degenen die boven de 30 zijn. En passent wordt
ook de bekostiging van de wo-masters op de helling gezet. Waar
wij aan de ene kant voortgang lijken te boeken met de bekostiging van de maatschappelijk
relevante hbo-masters, wordt aan de andere kant de bekostiging van de wo-masters
weer ter discussie gesteld; dat schiet niet op. Specifiek heb ik een vraag
over de hogere kaderopleiding pedagogiek. Er is door minister Hermans zwart
op wit toegezegd dat die voor bekostiging door de overheid in aanmerking blijft
komen en nu wordt dat op de valreep toch weer teruggedraaid. Dat kan toch
niet zomaar?Ik heb wel behoefte aan een antwoord op de vraag: wie spreekt hier nu
eigenlijk? De regering? Kennelijk niet als ik eergisteren lees hoe de minister
reageert op de uitspraken van haar staatssecretaris. Zijn het dan campagnepraatjes?
Of zijn het de perspectieven van iemand die te lang met het Angelsaksische
model te maken heeft gehad en is vergeten dat we hier in Nederland niet alleen
maar iets te winnen hebben met de invoering van de bachelor-masterstructuur,
maar ook iets te verliezen? Zo is er evenmin reden om overhaast en kritiekloos
het GATS-verdrag te omhelzen. Er is wel reden om de bekostiging van de opleidingen
en de studiefinanciering nader onder de loep te nemen. De commissie-Vermeend
moet vooral snel aan de slag, maar wij rekenen erop dat in de tussentijd niet
stilletjes het collegegeld wordt verhoogd en de topmasters worden ingevoerd.Over studenten gesproken. Ik heb een opmerking over buitenlandse studenten,
waaronder vele Chinese studenten. Is het waar dat Nederlandse onderwijsinstellingen
Chinese studenten laten werven door particuliere bureaus? Is het waar dat
die particuliere bureaus daarvoor betaald krijgen op basis van commissie per
geworven student? Is die praktijk ook in andere landen dan alleen China aan
de orde? Mag je in die omstandigheden wel verwachten dat objectieve informatie
aan de studenten wordt aangeboden? Wat zijn de gevolgen voor studenten die
hier komen en merken dat de werkelijkheid ander is? Er is helemaal geen internationale
studieomgeving en evenmin internationaal onderwijs. Wie legt daarvoor verantwoording
af? Wie spreekt daar wie op aan? Wat is in dezen de rol van de overheid? Niet alleen het hoger onderwijs moet veren laten. Ook voor de rest van
het onderwijs is er geen fraai plaatje. Er is veel optisch bedrog. Voor al
die ambitieuze plannen die deels overgenomen zijn van Paars – de huidige
coalitie mag ze hebben – bijvoorbeeld kleinere klassen, kleinere scholen
en het voortzetten van ICT-ontwikkelingen op school, is te weinig geld beschikbaar
om ze vanaf het huidige niveau verder uit te voeren.Leraar een aantrekkelijk beroep? De inhaalslag van het rapport-Van Rijn
is nog maar half uitgevoerd en de handdoek wordt alweer in de ring gegooid.
Het heeft toch wel iets buitengewoon cynisch om de economische malaise tot
belangrijkste wapen te maken in de strijd tegen het lerarentekort. Welk moreel
recht heeft de overheid straks nog om de leerplicht te handhaven als zij niet
kan garanderen dat het onderwijs, waartoe zij onze kinderen verplicht, inderdaad
wordt gegeven? De fractie van D66 vráágt dan ook niet aan de
minister of haar opvolger of zij het lerarentekort wil oplossen. Het kan geen
vraag zijn; het is een ononderhandelbare opdracht. Ook hierover hebben wij
een overigens zeer bescheiden amendement ingediend. Ik wilde dat het meer
geweest was, maar het zij zo.Zij-instroom is geen panacee voor het gehele tekort, maar een welkome
aanvulling. Zij-instroom mislukt nog te vaak. Een van de redenen daarvoor
is onvoldoende begeleiding. Daarom heb ik een amendement laten voorbereiden
om voor de begeleiding van zij-instromers 6 mln euro extra vrij te maken om
in elk geval in de G4 toch nog extra begeleiding voor de zij-instroom te kunnen
geven. Dat geldt vooral voor in het voortgezet onderwijs, want daarin wordt
er nog erg weinig gebruik van gemaakt.Veel te veel leerlingen verlaten de school zonder diploma, maar liefst
30% van de leerlingen in het vmbo en het mbo. Integratie en veiligheid beginnen
bij het tijdig bij de lurven pakken van kinderen die de school dreigen te
verlaten en er nooit meer terugkeren. Forum heeft ons onlangs opnieuw gewezen
op het belang van leerlingbegeleiding. Begeleiders hoeven niet altijd per
se leerkracht te zijn. In de huidige omstandigheden is dat natuurlijk mooi
meegenomen. Ons voorstel is om de 25 mld euro die nu vrijvalt uit de BVE,
vanwege onterecht uitgekeerde bedragen, in te zetten voor leerlingbegeleiders.
Samen met mevrouw Hamer van de PvdA-fractie heb ik daarover een amendement
ingediend.Vorige week zag ik op tv hoe premier Balkenende een dertienjarig meisje
met het syndroom van Down beloofde dat hij zich met de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen zou verstaan om te zorgen dat er voor haar een plekje
zou komen op een van de vijftien scholen die haar tot dan toe geweigerd hadden.
Het was een aangrijpend beeld. Ik hoop oprecht dat het niet alleen maar een
mooi campagneplaatje was. Ik hoop dat het gelukt is. Ik vraag de minister
om het dan ook meteen te regelen voor de 24 andere kinderen die hier in Den
Haag thuis zitten. Ik weet dat er in de grote steden en zelfs in het hele
land heel veel meer kinderen zijn. Er moeten honderden kinderen zijn.Wie extra zorg nodig heeft, wie zwart is, wie niet weet dat kinderen tegenwoordig
in de luiers al aangemeld moeten worden, heeft vaak weinig te kiezen. Toen
de openbare school in Almelo het percentage allochtone kinderen wilde quoteren
op 20%, was de woordvoerder van de minister er als de kippen bij om duidelijk
te maken dat dit niet kon. In het openbaar onderwijs moet immers iedereen
geaccepteerd. Daar is de fractie van D66 het mee eens. Maar toen twee dagen
later een bijzondere school in Amsterdam zichzelf op de borst klopte omdat
het een streefcijfer van 18% allochtone kinderen hanteerde, was er in geen
velden of wegen een minister of woordvoerder te bekennen om het af te keuren.
Er wordt nog steeds op alle fronten met een dubbele maat gemeten. Ons land
kent een leerplicht, maar geen leerrecht. Wie zijn kind thuis houdt, krijgt
dus een forse boete, maar wiens kind door de school wordt geweigerd, zelfs
vijftien keer, is op veelal zichzelf aangewezen. Ons land kent vrijheid van
richting en inrichting voor schoolbesturen, maar geen vrije schoolkeuze ouders.
Ons land kent een publiek onderwijsbestel waarin alle scholen naar gelijke
maatstaf worden bekostigd, maar wie denkt dat alle scholen binnen het publieke
bestel ook gelijk toegankelijk zijn, vergist zich deerlijk.Dit is het derde jaar dat ik de kwestie van ontoegankelijke scholen en
van kinderen die geweigerd worden, agendeer. Maar ik heb nu
premier Balkenende aan mijn zijde en daarmee hopelijk ook het CDA. De PvdA
heeft zich al eerder uitgesproken voor een acceptatieplicht. Van GroenLinks
en de SP is mij al langer bekend dat zij hier voor zijn. Ik kondig daarom
nu alvast aan dat ik in tweede termijn een motie op dit punt zal voorleggen.
Ik ga ervan uit dat de woordvoerders hier – ik reken ook op de heer
Van der Vlies – nu eindelijk het lef zullen hebben om "ja" te zeggen
en zich niet weer zullen verschansen in ideologische loopgraven. Dat is een
appèl.De heer Van der Vlies (SGP):U vraagt naar de bekende weg. U weet natuurlijk dat als u een goede motie
indient, de steun van de fractie van de SGP niet onwaarschijnlijk is, maar
dan moet het een goede motie zijn. Kijk dus alstublieft naar de formulering,
de reikwijdte en de effecten en let op wat wij hier door de jaren heen in
het debat, waarin u een rol hebt gespeeld, zijn overeengekomen. Het syndroom
van Down kan in zichzelf geen aanleiding zijn voor welke school ook om een
leerling buiten de deur te houden. Gaat het echter om de affiniteit tot de
identiteit of de grondslag van de school, dan is het gewoon een ander verhaal.
Dat was u toch met mij eens?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik herinner mij ook dat de heer Van der Vlies en ik een interruptiedebatje
hebben gevoerd naar aanleiding van de Wet op de expertisecentra. Hij zei mij
toen: als u één kind kunt noemen! Inmiddels heb ik er velen.
Eén is er door de tv getraceerd. Ik heb in Den Haag eens precies nagegaan
hoe het zit. Als je de kinderen uit het speciaal onderwijs erbij betrekt,
kom je op in de tachtig leerlingen die ten minste twee maanden tot soms een
jaar thuis zitten, omdat zij niet geplaatst kunnen worden. Dat kan ook niet
de bedoeling van de minister zijn. Ik vraag haar om hier serieus naar te kijken,
zodat zij er in elk geval in moreel opzicht haar volle steun aan kan geven.Ofschoon wij tijdens de behandeling van de Wet op het onderwijstoezicht
hebben afgesproken dat de onderwijsinspectie ook mag toezien op andere aspecten
dan uitsluitend de in de wet genoemde deugdelijk- heidseisen, lijkt het er
toch op dat er binnen de school nog steeds een gebied is waar de inspectie
geen toegang toe heeft: het godsdienstonderwijs en wellicht ook de OALT-lessen
en misschien andere aspecten. In plaats van het openbaar ministerie op deze
scholen af te sturen, zoals de fractiewoordvoerder van het CDA heeft bepleit,
is mijn verzoek om te onderzoeken wat de onderwijsinspectie kennelijk niet
mag onderzoeken, maar waarvan wij vinden dat zij wel toegang zou moeten krijgen.
Wij vinden het van groot belang dat het toezichtskader zo wordt aangepast,
dat de onder- wijsinspectie toegang krijgt tot alle aspecten die te maken
hebben met de vrijheid van richting en inrichting. Daartoe hoort ook het godsdienstonderwijs.De heer Jan de Vries (CDA):Ook aan mevrouw Lambrechts de vraag of zij wel beseft dat het hier niet
alleen over de bevoegdheid en de ruimte van de inspectie gaat, maar uiteindelijk
over de ruimte voor de rijksoverheid om toezicht te houden en ook invloed
te hebben op de inhoud van het godsdienstonderwijs.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik sluit niet uit dat je daarmee raakt aan de mogelijkheid invloed te
hebben op het godsdienstonderwijs. Zowel in deze begroting als in de begroting
van Justitie, waar het betreft het integratiebeleid en waar het debat over
dit onderwerp de vorige week in het kwadraat is gevoerd, komt dit telkenmale
als groot probleem aan de orde. Dan kun je wel in je ideologische loopgraafje
gaan zitten en zeggen dat men er niet aan mag komen en maar naar het openbaar
ministerie of, nog erger, de BVD moet gaan, maar dan schiet je met een kanon
op een mug.De heer Jan de Vries (CDA):Wat is nu het probleem? Er zijn drie aanwijsbare scholen, waarvan de fractie
van het CDA heeft gezegd dat er, als er ernstige vermoedens zijn van handelingen
in strijd met onze Nederlandse rechtsorde, een rol is voor het openbaar ministerie.
Wat u nu voorstelt, is een generieke maatregel voor het gehele godsdienstonderwijs
in Nederland, ongeacht de richting. Uiteindelijk betreft zo'n maatregel een
fundamentele wijziging van de Nederlandse rechtsorde, waar het gaat om artikel
23 van de Grondwet. U schept in uw inbreng een sfeer alsof het bijzonder onderwijs
op dat punt zijn verantwoordelijkheid niet neemt. Dat kunt u niet hardmaken.Mevrouw Lambrechts (D66):Wat u zich niet realiseert, is dat het vermoeden dat er iets aan de hand
is op een school door iemand in beeld gebracht zal moeten worden. Van alle
instellingen en instituties die ik ken, lijkt de onderwijsinspectie mij de
beste om dat te doen. Ik spreek u aan om daarover te willen meedenken.Ook hoogbegaafde kinderen hebben het vaak moeilijk met ons onderwijs.
Tot nu toe zijn wij er niet goed in geslaagd om voor deze kinderen –
het is ook een zeer diverse groep – een echt passende hulpvoorziening
te realiseren. Verleden jaar hebben wij Plato een startsubsidie gegeven, die
nu alweer is stopgezet, waardoor dat geld en het werk van deze instelling
eigenlijk niet het effect kan hebben dat zij zou willen zien. Ik heb voor
dit jaar een bedrag gevonden om Plato op hetzelfde niveau verder te kunnen
laten functioneren en ik vraag de regering, te proberen om de komende jaren
de subsidie voort te zetten, opdat men binnen een aantal jaren inderdaad zelf
zijn broek kan ophouden. Natuurlijk zullen wij dan iets moeten verzinnen om
te bewerkstelligen dat er op een goede manier verantwoording wordt afgelegd
en dat er toezicht is op de activiteiten van Plato.Niet overal is gedeelde medezeggenschap ingevoerd in plaats van ongedeelde
medezeggenschap. Wij zijn van mening dat er eigenlijk op alle niveaus verbetering
van de medezeggenschap mogelijk is, in het basisonderwijs, in het voortgezet
onderwijs en bij de modernisering van de universiteitsbesturen. Ik hoop dat
wij daar binnenkort over komen te spreken. Ik heb gehoord dat het ministerie
zelf bezig is met een voorstel tot wijziging van de MUB; wat kan de minister
of de staatssecretaris hierover nog melden?Tot slot nog twee vragen. De staatssecretaris was enthousiast over de
plannen voor een Brabant Medical School, wij ook. Wat gaat zij doen om deze
een kans te geven?De opleiding voor restauratoren is in de afgelopen dagen met kracht onder
onze aandacht gebracht. Ze functioneert nu bij het Instituut Collectie Nederland.
Ik heb begrepen dat die wordt gekort en dat de verantwoordelijkheid
aan de andere universiteiten wordt gegeven. In elk geval is er grote onrust
in het veld. Wat is er aan de hand? Wordt er inderdaad bezuinigd en staat
de toekomst van deze unieke opleiding op het spel?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. Als waarnemend woordvoerder voor onderwijs zal
ik mij in mijn bijdrage tot enkele hoofdpunten beperken. De demissionaire
status van het kabinet is daartoe nog een aansporing.Laat ik beginnen met een tweetal citaten: "Onderwijs kost geld, veel geld.
Het is het waard om dit nu te investeren in gebouwen en uitrusting, maar vooral
in de mensen in de klas. Dat geldt voor elk land en voor elke regering." En:
"De samenleving moet ophouden, leraren met een schouderklopje, een complimentje
of een incidentele theater- en/of boekenbon extra te belonen. Het is ouderwets
en een ontkenning van de professionaliteit van de leraren als er niet ook
adequaat beloond wordt. 'Roeping' sluit een goede beloning niet uit." De minister
herkent deze woorden vast wel als de hare. Een centrale vraag in dit debat
is of deze begroting voor 2003 ook zicht biedt op de daden die op deze behartigenswaardige
woorden behoren te volgen. Boter bij de vis of boterzachte beloften? Velen
hebben het al gezegd, voor volgend jaar ligt er in ieder geval een lege enveloppe,
niet eens met een boekenbon dus. Ik kom hier nog op terug.Maar als het over onderwijs gaat, is er meer dan alleen de financiën.
Dan hebben wij het eerst en vooral over een belangrijk grondrecht, in de dubbele
betekenis van een klassiek vrijheidsrecht en van een sociaal grondrecht, dat
alles te maken heeft met vorming en opvoeding, de overdracht van waarden en
normen en het voorbereiden op actieve deelname aan de samenleving. En dan
hebben wij het dus ook over integratie. Tegen deze achtergrond loop ik enkele
thema's langs.Een van de uitgangspunten van de begroting is ruimte voor keuzevrijheid
van burgers en instellingen door het verminderen van bureaucratie en centrale
regels. Dat onderschrijven wij van harte, maar wij zouden graag zien dat dit
ook consequent in daden wordt omgezet. De minister heeft onlangs al erkend
dat de circulairestroom uit Zoetermeer, de schrik van elk schoolbestuur, nog
niet is opgedroogd, ook niet na de val van het kabinet. Daarnaast kan ik het
voornemen om een verplichte begintoets in het primair onderwijs in te voeren,
hier moeilijk mee rijmen. Wil de minister hier eens wat uitvoeriger op ingaan?Wij zijn blij dat na vele jaren vruchteloos duwen en trekken onzerzijds
het debat over normen en waarden – wat mij betreft is het overigens
"waarden en normen" – nu echt op de politieke agenda is gekomen. Zoals
gezegd, is het onderwijs naast het gezin dé plaats waar waarden en
normen worden overgedragen en overtuigingen en levenshoudingen worden aangeleerd
en voorgeleefd. Dit besef dringt gelukkig meer en meer door en het vormt een
noodzakelijke correctie op een klimaat waarin vooral het verwerven van kennis
als basis voor een economische carrière wordt benadrukt. Dit brengt
ons bij de grondwettelijk gewaarborgde vrijheid van onderwijs, die ouders
de mogelijkheid verschaft, hun levensbeschouwelijke overtuiging en de daarbij
behorende normen in het verlengde van de opvoeding thuis tot uitdrukking te
laten komen. Dit grondrecht blijkt bepaald geen rustig bezit. Keer op keer
zijn er mensen die het nodig lijken te vinden om eraan te morrelen of het
bestaansrecht ervan zelfs ter discussie te stellen. Wij wisten al dat D66
niet zoveel met dit grondrecht op heeft. Mevrouw Lambrechts sprak zojuist
ook weer heel gemakkelijk over "ideologische loopgraafjes". Dit is een nogal
badinerende uitspraak naar mijn smaak. Ook GroenLinks en de SP zie ik, vaker
dan mij lief is, aan de verkeerde kant van de streep opduiken.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik sprak over loopgraven, want zij zijn zo diep dat het kennelijk veel
moeite kost om eruit te komen. Het zijn dus geen "loopgraafjes".De heer Rouvoet (ChristenUnie):In tweede instantie sprak u overigens ook een keer over "loopgraafjes",
maar dat was misschien in de hitte van de argumentatie. Dat schenk ik u graag,
u moet het maar eens nalezen. Het gaat mij er echter om dat wij het wel over
een fundamenteel grondrecht hebben dat niet voor niets in de Grondwet staat.
Juist van een fractie als die van D66 zou je niet verwachten dat zij direct
zelf in een kramp schiet en dat zij, zodra artikel 23 in beeld komt, begint
te sputteren over ideologische loopgraven. Het is een essentieel debat met
een ideologische component. Als het goed is, geldt dat echter voor ieder debat
dat wij over de Grondwet voeren. Wij hebben het dan immers over zaken met
een hoog moreel en ideologisch gehalte. Ik verwacht zeker niet van de D66-fractie
dat zij zo lichtvaardig en tamelijk laconiek over grondrechten spreekt.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat doe ik ook niet. U zou zich echter niet voortdurend met een exegese
van artikel 23 moeten bezighouden. Het moet u net als mij zijn opgevallen
dat mensen het al snel eens zijn, zodra het over kinderen gaat die in de problemen
zitten, doordat zij niet worden toegelaten en in dit geval wel vijftien keer
worden afgewezen. Zelfs iemand aan wiens moraal en hoge normen en waarden
niemand twijfelt, minister-president Balkenende, zegt dat hij naar de betreffende
minister gaat om te kijken wat er gedaan kan worden om dat kind toe te laten.
Volgens uw exegese zal dat in strijd met artikel 23 zijn, vooral als het om
een bijzondere school gaat en om een kind met een andere kleur dat niet bereid
is om de grondslag van de school ook echt te onderschrijven. Dan nog vraag
ik aan u of zo'n kind voor de zestiende keer moet worden afgewezen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Nu draaft mevrouw Lambrechts zelfs achter de interruptiemicrofoon al door,
want dat is nu precies het onderscheid dat eerder en terecht in het interruptiedebat
is gemaakt. Het gaat om twee zaken die uit elkaar moeten worden gehouden,
maar u veegt alles op één hoop. Zaken waarin er geen redelijke
grond is om te bekijken of een leerling op een bepaalde school terechtkan
en zaken waarin dat wel aan de orde is, moeten wij uit elkaar houden. De kwestie
van het door ouders onderschrijven van de grondslag van een school is een
andere zaak dan het op onjuiste gronden weigeren van een kind. U veegt die
echter op één hoop en gebruikt dit in een voortdurende frontale
aanval op het hele bijzondere onderwijs. Dat is niet terecht.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is absoluut niet waar. Ik weet dat er ook binnen het openbaar onderwijs
scholen zijn die denken dat zij dat kunnen doen. De school in Almelo die het
had over een quotering van 20%, was een openbare school. Daar gaat het echter
niet om. Ik spreek u er wel op aan, want ik hoorde half het debatje verleden
week met minister Nawijn. Het feit dat je zo lang wegkomt met een dergelijke
rigide interpretatie van artikel 23, heeft ermee te maken dat velen denken –
ik hoorde het minister Nawijn ook nog zeggen – dat de vrijheid van onderwijs
betekent dat ouders vrij kunnen kiezen. Dat betekent het dus niet. Dat houdt
de vrijheid van onderwijs niet in. U weet dat ook.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik protesteer hiertegen. Mevrouw Lambrechts doet het nu weer.
Zij begint bij het voorbeeld van de minister-president, waarin het om een
specifiek geval ging. Vervolgens verlegt zij het naar minister Nawijn. Minister
Nawijn gaat over de integratie. Ik haal die zaken uit elkaar.U gaat voortdurend voorbij, mevrouw Lambrechts, aan de cijfers die in
het onderwijsrapport zijn gepresenteerd. U houdt – iedere goede afgevaardigde
van D66 staat in die traditie – met voorbijgaan aan de cijfers en rapportages
vast aan uw eigen krampachtige inschatting dat hét christelijk onderwijs
of hét bijzonder onderwijs voortdurend leerlingen weigert op grond
van hun allochtone afkomst. Dat is niet waar, mevrouw Lambrechts. Leest u
het onderwijsrapport. Als u minister Nawijn aanhaalt, moet u dat niet verbinden
aan de casus van de minister-president, want het zijn juist twee te onderscheiden
situaties. Ik heb niet de illusie dat ik u, nadat u zoveel jaren als onderwijswoord-
voerder dit stokpaardje hebt bereden, in dit interruptiedebat wel kan overtuigen.
Doet u mij echter een plezier en houd die twee uit elkaar. Beticht ook andere
fracties er niet van dat zij lukraak scholen steunen in het weigeren van leerlingen
op niet terechte gronden. Ik doe dat ook niet. Dat accepteer ik niet.Mevrouw Lambrechts (D66):Doet u mij dan ook een plezier en kijk eens naar de specifieke gevallen
van alle kinderen die in de afgelopen drie of vier jaar voor gesloten deuren
stonden. Dan spreken wij elkaar nader.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Zo zijn wij terug bij de vorige casus en zo blijven wij heen en weer gaan.
Ik vind u ook iets te aangebrand op dit punt. U was iets te vroeg met interrumperen.
Het punt waaraan ik refereerde, had betrekking op de kwestie van de witte
en zwarte scholen, maar ik kreeg niet eens de kans om dat te zeggen. Met uw
interrupties gaat u echter een andere kant op. U kunt mij niet aanspreken
op de manier waarop u dat zojuist deed.Mevrouw Azough (GroenLinks):In NRC Handelsblad van afgelopen maandag zegt de Nijmeegse hoogleraar
onderwijsrecht Paul Zoontjes: "In artikel 23 staat dat de overheid in haar
toezicht de vrijheid van richting van bijzondere scholen in acht neemt. Dat
is altijd opgevat als een verbod om het godsdienstonderwijs binnen te stappen,
maar zo staat het er niet letterlijk." Hierop krijg ik graag een reactie.Ook wil ik een reactie op een passage in het bekende rapport van de Onderwijsraad,
een passage over artikel 23. Ik vind dat de Onderwijsraad zichzelf enigszins
tegenspreekt. De conclusie was inderdaad: artikel 23 geldt volledig en eveneens
gelden de rechten die het bijzonder onderwijs heeft volledig.In het rapport van de Onderwijsraad staat evenwel: "Ook de betekenis van
de grondwetsnormen en -termen voor het kerngebied van artikel 23 Grondwet,
het leerplichtig onderwijs, is niet altijd precies te omlijnen. Zo is onder
meer voor discussie vatbaar: - wat de (vrijheid van) richting behelst;- in hoeverre de vrijheid van inrichting beperkt mag worden;- in welke mate de wetgever mag treden in de bestuursstructuur van het
bijzonder onderwijs...".Kortom, ook de Onderwijsraad wil de discussie over dit onderwerp wel aangaan.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Sta mij toe, voorzitter, dat ik niet tijdens een interruptiedebat bij
de behandeling van deze begroting zowel de hele discussie over het onderwijsrapport
ga overdoen als tot een herformulering van het leerstuk van de vrijheid van
onderwijs, gebaseerd op artikel 23 van de Grondwet, kom.De voorzitter:Ik sta het u toe.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Daar hoopte ik stiekem een beetje op. Aan beantwoording van de vraag wil
ik natuurlijk niet voorbijgaan. Laten wij samen vaststellen, zeg ik tegen
mevrouw Azough, dat tot het hart van de onderwijsvrijheid behoort: de vrijheid
van richting, de vrijheid van inrichting en de vrijheid van stichting. Dat
zijn de essentiële onderdelen van de vrijheid van onderwijs. Dat is toch
onomstreden! Als mevrouw Azough nu zegt: er is ruimte om te praten over de
grenzen van de vrijheid, zeg ik: natuurlijk, geen enkel grondrecht is in die
zin absoluut dat er geen beweging zou kunnen zijn. Waar ik mij tegen verzet,
met name tegen datgene wat mevrouw Lambrechts in haar interruptie zei, is
het volgende. Zodra – overigens terecht – een fundamenteel grondrecht
in stelling wordt gebracht, wordt gezegd: ze gaan weer in de loopgraven, daar
komen ze weer, ze zien het probleem niet. Ik meen evenwel dat een antwoord
moet worden geformuleerd naar aanleiding van de casus die is verwoord. Er
zijn reële problemen met deze casus aangegeven, met de casus waarnaar
mevrouw Lambrechts een paar keer heeft verwezen en waarover de minister-president
sprak. Echter, het antwoord moet worden gegeven met inachtneming van de kaders
van de fundamentele grondrechten. Er zijn evenwel mensen die zeggen: nee,
als zich een probleem aandient, moet men dat oplossen met het opzij schuiven
van de grondrechten. Die mensen vinden in mij een geharnast tegenstander.Ik heb in dit verband al iets gezegd over de opstelling van D66, GroenLinks
en de SP. Ik was onaangenaam verrast dat ook in PvdA-kringen met een storend
gemak van alles werd geroepen over aanpassing, lees: aantasting, van artikel
23. De insteek is nu vooral – dat bleek ook in dit debat – de
integratie en de gedachte dat het ontstaan van witte en zwarte scholen vooral
zou worden veroorzaakt doordat de bijzondere scholen allochtone leerlingen
weigeren. Dat is een onjuiste veronderstelling, aldus de Onderwijsraad.
Wil de minister nog eens de ondubbelzinnige constatering van de Onderwijsraad
bevestigen dat er vanuit deze invalshoek geen reden is om verandering aan
te brengen in artikel 23 van de Grondwet?In dit verband wil ik een opmerking maken over de rol van de inspectie
ten aanzien van het godsdienstonderwijs. In de interruptiedebatten is daarover
al veel gewisseld. Ik ben zeer voor transparantie. Het bijzonder onderwijs
heeft als het goed is ook niets te verbergen, maar de inspectie is er niet
voor het opsporen van strafbare feiten. Als er vermoedens zijn dat scholen
zich ergens aan schuldig maken, is er een rol voor politie en justitie. De
onderwijsinspectie moet geen onderwijspolitie worden, laat staan een godsdienstpolitie.
Dat de inspectie op voorhand heeft aangegeven dat het toezicht op de godsdienstlessen
in strijd met haar wettelijke taken en met het principe van scheiding van
kerk en Staat zou zijn, lijkt mij veelzeggend.Voorzitter. Mensen gedijen beter in een kleinschalige dan in een grootschalige
leefomgeving. Dat is onze vaste overtuiging. Mijn fractie is om die reden
voorstander van kleinere scholen. Overigens, zonder kleine scholen te romantiseren
of de betekenis van de omvang te verabsoluteren. Ook de minister keert zich
tegen verdere opschaling van scholen. Me dunkt: dé manier om ernst
te maken met het introduceren van de meer menselijke maat in het onderwijs,
is natuurlijk verdere versoepeling van de stichtings- en opheffingsnormen.
Dat lijkt mij overigens een mooi onderwerp voor een volgend kabinet.Over stichting van scholen gesproken: wij hebben aan de kwestie van De
Passie, de evangelische school in oprichting in Twente, gezien hoeveel bloed,
zweet en tranen het kost om te voldoen aan alle oprichtingsvoorwaarden. De
voorgeschreven directe meting kost bijvoorbeeld al gauw 45.000 euro. Draagvlak
wordt ondermijnd doordat de beslissing steeds wordt uitgesteld. Het ergste
is nog dat, als je denkt dat je alles hebt gehad, de gemeente nog roet in
het eten kan gooien met betrekking tot de huisvesting. De gemeente kan op
deze manier de uitoefening van een grondrecht eigenlijk frustreren. Dat kan
de bedoeling niet zijn en ik ben benieuwd naar de opvatting van de minister
over deze kwestie.Met ongetwijfeld groot genoegen heeft het ministerie onlangs een persbericht
uitgebracht waarin werd geconstateerd dat de uitgaven voor onderwijs in Nederland
sterker zijn gestegen dan in de landen om ons heen. Dat is natuurlijk mooi,
maar ik moet wel zeggen dat het ook niet best zou zijn als we nóg verder
onder de OESO-norm zouden zijn gezakt. Ook de minister zal moeten toegeven
dat de 354 mln euro extra die nu in de zogenaamde enveloppebrief wordt aangekondigd,
beduidend minder is dan wat wij dachten en zeiden nodig te hebben voor de
komende periode. Voor volgend jaar schiet de regering met maar liefst 6,5
mln euro voor het leerlingenvervoer, waarvoor overigens mijn dank, uit haar
slof. Tjonge!Dan het hoger onderwijs. Met verbazing heb ik het optreden van de beide
bewindsvrouwen in de media de afgelopen dagen gevolgd. De staatssecretaris
deed voorstellen die veel commotie veroorzaakten. De minister zei daarover
vervolgens dat die voorstellen geen kabinetsbeleid zijn, wat de staatssecretaris
weer schouderophalend afdeed met de woorden "dat is ook een mening". Wat gebeurt
hier? Is er onduidelijkheid over de portefeuilleverdeling, of is ook in het
kabinet de verkiezingsstrijd al begonnen? Wat bedoelt de staatssecretaris
precies als zij het heeft over opleidingen met en zonder maatschappelijke
relevantie? Het is in ieder geval duidelijk dat het voor minister-president
Balkenende ook na het vertrek van de heren Heinsbroek en Bomhoff een flinke
kluif is om de eenheid van het kabinetsbeleid te bewaken.Een enkele opmerking over het lerarentekort. Het is van groot belang dat
het beroep van leraar aantrekkelijker wordt. Er zijn al verschillende plannen
in werking gezet, maar wij zijn er nog lang niet. Er zal verder gewerkt moeten
worden aan het verbeteren van het carrièreperspectief, het marktconform
maken van de beloning, het verlagen van de werkdruk, het verbeteren van de
werkomstandigheden, het inlopen van de achterstand in de huisvesting en het
onderhoud en de bestrijding van uitstroom en ziekteverzuim. Dit alles is genoemd
en ik voeg daar nog het beperken van de niet-lesgevende taken door leraren
aan toe. Daarbij is het behoud van ID-banen belangrijk. Door de inzet van
ID'ers kan extra zorg en begeleiding gegeven worden aan kinderen met een handicap.Het mag duidelijk zijn dat onderwijs voor de fractie van de ChristenUnie
een gewichtig onderwerp is. Dat brengt mij bij een laatste punt: het gewicht
van de boekentas. Mijn fractie vindt dat leerlingen, evenals werknemers, recht
hebben op goede "arbeidsomstandigheden". In 1998 heeft toenmalig staatssecretaris
Netelenbos de Commissie boekentas ingesteld, maar ik heb eerlijk gezegd niet
goed zicht op wat er met de aanbevelingen van deze commissie is gedaan. Deze
aanbevelingen omvatten onder andere het beschikbaar stellen van kluisjes,
het geven van voorlichting over het dragen van tassen en het in lokalen laten
liggen van naslagwerken. Wat is de stand van zaken?Wij doen er misschien wat lacherig over, maar het is een volstrekt serieus
onderwerp. Degenen die dat niet geloven, moeten maar eens op diverse Belgische
websites kijken, want daar wordt het onderwerp veelvuldig besproken. Zelf
zie ik veel in de suggestie die ik van de CSG De Lage Waard in Papendrecht
kreeg om boeken in modules te splitsen, bijvoorbeeld voor ieder trimester
een ander katern. Dat vermindert het gewicht van de boekentas met 67%. Deze
tip vond ik, evenals de suggestie voor losbladige werkboeken, ook op een van
de Belgische websites. Deze systemen reduceren niet alleen het gewicht, maar
kunnen ook voordelen hebben voor de duurzaamheid van schoolboeken.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Uit de begroting blijkt op veel punten voortzetting van het
beleid van het vorige kabinet. Ook de nieuwe bewindslieden zetten in op deregulering
en autonomievergroting en zien de overheid op onderwijsgebied voornamelijk
als regisseur. Bij de invulling van de regierol door de overheid is evenwel
de nodige spanning te constateren. Aan de ene kant geeft de overheid daadwerkelijk
ruimte, maar tegelijk bewaakt zij zorgvuldig een bepaalde mate van uniformiteit.
Globale kerndoelen, jazeker, maar ook wel leerstandaarden, ruimte voor toene mende pluriformiteit en intensivering van de kwaliteitstoetsing.
Ik zou de regering willen aansporen tot een krachtiger keuze voor autonomievergroting.
Overheid, durf nu eens echt los te laten!In dit verband vraag ik aandacht voor de discussie over het godsdienstonderwijs.
In het licht van de vrijheid van onderwijs ex artikel 23 Grondwet luistert
dat heel nauw, iets wat vanmiddag ook wel is gebleken. Uitgangspunt daarbij
is dat de overheid zich niet in controlerende zin dient in te laten met de
levensbeschouwelijke kleur van een school. Slechts als er sprake is van verdenking
van strafbare feiten, zoals het zaaien van haat, ligt er een taak voor de
overheid, maar dan natuurlijk de facto en ultiem voor het openbaar ministerie.
Graag een heldere reactie van de minister op dit standpunt. Openheid, transparantie,
daar is niks mis mee, maar ik sta wel verbaasd over het grote gemak waarmee
sommigen – ik heb scherp geluisterd: vanmiddag is dat hier niet gebeurd,
maar in de media gebeurt dat door mijn collega's zo nu en dan wel –
menen een isgelijkteken te moeten plaatsen tussen bijvoorbeeld islamitisch
en christelijk godsdienstonderwijs. Los van de situatie op islamitische scholen –
ik treed daar niet in – merk ik op dat het godsdienstonderwijs op christelijke
scholen, hoe afwijkend wellicht ook van de gangbare opinie, zich juist richt
op het bevorderen van de liefde als vervulling van de wet. Niets te verbergen
dus, geen krampachtigheid, transparantie, maar laten we niet tot generieke
maatregelen besluiten die de overheid in een ultieme situatie dwingen tot
een inhoudelijk kwalitatief oordeel over wat er gebeurt. Dan zouden we de
inspectie tot een opsporingsinstantie omsleutelen, en dat is nimmer de bedoeling
geweest. De discussie over waarden en normen verwijst vaak naar het onderwijs,
wat op zich natuurlijk niet onterecht is, en mijn fractie staat voor een onbevangen
ruimte voor de eigen identiteit van scholen. Ik heb er nooit twijfel over
laten bestaan dat wij daarbij de Bijbelse waarden en normen voor ogen hebben.Het ministerie van OCW is als één van de weinige departementen
ontkomen aan het bijstellen van de begroting in neerwaartse richting. Van
extra investeringen en intensiveringen is voor het komende jaar echter nauwelijks
sprake. De SGP-fractie heeft best begrip voor de beperkte mogelijkheden vanuit
het macrokader, maar constateert tevens dat niet wordt voorzien in de vele
noden in het onderwijs en dat daar helaas ook geen uitzicht op is. De prioriteitenstelling
voor onderwijs had nog krachtiger gemoeten en gekund. Mijn fractie heeft ingebracht,
de lastenverlichting uit het Strategisch akkoord te vergeten, ter wille van
een versleuteling over de prioriteiten veiligheid, onderwijs en zorg. Onderwijs
is voor Nederland als kennissamenleving immers van groot strategisch belang.
Een meerjarig investeringsplan wordt node gemist. Graag verneem ik de ambities
van de bewindslieden, bijvoorbeeld ten aanzien van het voorzieningenniveau:
gebouwen, inventaris, aanpassing aan verscherpte brandweereisen en zoveel
meer.Het lerarentekort neemt nog steeds hand over hand toe. Ook voor de komende
jaren schetsen de bewindslieden een uiterst somber perspectief. Een zorgelijke
situatie, dus. Door het maximaal openstellen van de onderwijsarbeidsmarkt
en het verder doorvoeren van functiedifferentiatie proberen wij de schade
nog zoveel mogelijk te beperken. Moet naast het bevorderen van de instroom
niet veel meer worden ingezet op het beperken van de uitstroom? Uit de cijfers
blijkt dat daar een enorm lek zit en dat is niet te pruimen. Dat lek moet
worden gedicht. Hoe dat kan, is een volgende vraag. Ik vraag de minister om
in de brief dienaangaande expliciet op de volgende vragen in te gaan. Op welke
wijze kan de forse uitstroom van studenten naar andere sectoren van de arbeidsmarkt
verhinderd worden? Hoe kan het aantrekkelijk worden gemaakt om in het onderwijs
te treden dan wel te blijven? Verdient het geen aanbeveling om ervaren onderwijsassistenten
gemakkelijker door te laten groeien naar leerkrachten en om de mbo-zij-instroom
te bekostigen? Hoe houden wij voldoende schoolleiders? Met dit thema heeft
de SGP-fractie veel bemoeienis gehad in het verleden.In de enveloppebrief meldt de minister, het bestaande ontwerp van de wet
inzake de schooltijden vooralsnog niet verder te zullen behandelen. De flexibilisering
van de urenplanning vereist echter een spoedige invoering. Waarom wil de minister
ook de invoering van dit onderdeel vertragen? Een ruimere marge bij de urenplanning
zou juist veel alledaagse ergernisjes in de school kunnen wegnemen, zoals
het probleem van de ADV-vervanging. Dat is nadrukkelijk gebleken bij enkele
initiatiefrijke scholen. Ik vraag om een reactie op dit punt.De SGP-fractie heeft grote moeite met het verplicht stellen van een begintoets
voor kleuters. Denkt de minister daarmee werkelijk een betrouwbare maat voor
de bekostiging en een effectief instrument voor publieke verantwoording in
handen te hebben? Het testen van kleuters is per definitie onnauwkeurig en
de uit het testen voortvloeiende gerichtheid op meetbare resultaten gaat hoe
dan ook ten koste van de gerichtheid op het kind, de pedagogische relatie.
Scholen worden bovendien gedwongen om een bepaalde visie op toetsen te aanvaarden.Ik sluit mij aan bij de lof van mevrouw Lambrechts over de uiteindelijke
regeling in het leerlingenvervoer. Wel vraag ik nog naar de gevolgen voor
het particulier vervoer. In hoeverre doen zich daarbij problemen voor? Ik
heb er één signaal over ontvangen, maar ik weet niet hoe significant
dat is.Bij de invoering van de lumpsumbekostiging is er terecht aandacht voor
de positie van kleine scholen. Hoe denkt de minister de positie van deze scholen
te kunnen waarborgen? Denkt zij ook op termijn geen druk uit te oefenen in
de richting van bestuurlijke en institutionele schaalvergroting? Wij hebben
liever schaalverkleining.De heer Tichelaar (PvdA):De heer Van der Vlies pleit nadrukkelijk voor schaalverkleining. Hoe kijkt
hij in dat licht aan tegen de mogelijke invoering van een lumpsumfinanciering
in het primair onderwijs?De heer Van der Vlies (SGP):Daar heb ik in het verleden al vaak de degens over mogen kruisen. Wij
hebben dat in het voortgezet onderwijs aanvaard, maar onder de voorwaarde
dat dit in het primair onderwijs nog maar eens bekeken moest worden, omdat
de eenheden waarover bepaalde risico's versleuteld kunnen worden, kleiner
zijn. Je moet dan ook goed uitkijken wat je doet. Een school met acht formatieplaatsen
binnen één bestuurlijke eenheid zonder uitwisseling
met andere, is natuurlijk een heel andere casus in de lumpsum dan bijvoorbeeld
een bestuurlijke eenheid met 40, 100 of 200 formatieplaatsen. Ik heb u wel
ontmoet in dat overleg en u weet als geen ander dat de versleuteling van de
risico's en de verevening daarvan heel nauw luistert. Dat probleem zie ik
in de lumpsum voor het primair onderwijs nog niet op een zodanige wijze worden
opgelost dat inderdaad de autonome bestuurlijke eenheden worden gerespecteerd.De heer Tichelaar (PvdA):Wat vindt u van de opmerking van de CDA-fractie dat scholen of besturen
wel in de gelegenheid gesteld moeten worden om over te gaan tot de invoering
van een vrijwillige lumpsum?De heer Van der Vlies (SGP):Die tussenoplossing is er van lieverlee bijgekomen. Ik zet mijn denken
op dit punt bepaald niet op nul, want ook ik ben voor autonomievergroting.
De lumpsum is daarbij een helder instrument, maar moet wel te dragen zijn.De heer Tichelaar (PvdA):U komt in een wirwar van bestuurlijke en zeggenschapsconstructies terecht
als naast elkaar een tweesporenbeleid wordt gevoerd voor de bekostiging van
het primair onderwijs. U neemt dat voor lief?De heer Van der Vlies (SGP):Ik neem dat nog niet voor lief, want ik wil eerst de uitwerking goed tegen
het licht kunnen houden. Ik wil het goed bezien. Ik zeg echter niet dat ik
daar nooit over wil nadenken. Zo kent u mij niet.Dan kom ik nu toe aan een punt dat andere fracties nog niet hebben opgepikt.
In de begroting wordt gesproken over de totstandkoming van een landelijke
brancheorganisatie voor het voortgezet onderwijs. Dat is nieuw. Daarnaast
wordt aangegeven dat de overlegstructuur is of wordt herzien. Hoe verhouden
het overleg met de besturenorganisaties en het overleg met de op te richten
brancheorganisaties zich straks tot elkaar? Hoe denkt de minister blijvend
zicht te houden op de posities van de onderscheiden en soms ook kleinere richtingen
in het onderwijs? Is zij er zich van bewust dat een brancheorganisatie slechts
werkt met de grootste gemene deler en dat hierdoor het zicht op de pluriformiteit
van ons onderwijsbestel vertroebeld kan worden? Ik zeg niet dat dit zal gebeuren,
maar het kan. Hoe denkt zij daarmee om te gaan en is zij het met mij eens
dat het op zich begrijpelijke functioneren van een brancheorganisatie niet
ten koste mag gaan van de bestaande pluriformiteit?Het hoger onderwijs is in rep en roer. Er zullen forse bezuinigingen worden
doorgevoerd. Wat betekent dat voor de kwaliteit en de onafhankelijkheid van
het onderwijs? Kunnen die voldoende worden gegarandeerd? Verder wordt het
studiefinancieringsbeleid op diverse punten ter discussie gesteld. Dit geldt
voor de grenzen van het initieel onderwijs en voor de bekostiging van tweede
studies. Is dit allemaal niet wat voorbarig? Toegankelijkheid, onafhankelijkheid
en kwaliteit dienen in ieder geval randvoorwaarden te zijn en te blijven.
Wij moeten ons realiseren dat daarmee de bewegingsruimte wordt geconditioneerd
en beperkt.De heer Jense (Leefbaar Nederland):Voorzitter. Gisteren hebben wij de boosheid kunnen zien en horen van studenten
en onderwijsgevenden uit het hoger onderwijs. De dreigende ingrepen die het
kabinet heeft voorgesteld, vinden daar net zo weinig weerklank als in onze
fractie. Slecht beredeneerde bezuinigingen op het hoger onderwijs schaden
niet alleen onze economie, maar ook de kenniskwaliteit van onze samenleving.
Een kabinet zonder visie op kennis en innovatie kunnen wij missen als kiespijn.Het laatste OESO-rapport laat zien dat Nederland hekkensluiter blijft
als het gaat om investeren in het onderwijs. De Nederlandse onderwijsuitgaven
zijn in drie jaar tijd gedaald van 5,1% naar 4,7% van het bruto binnenlands
product. Het gemiddelde percentage van de Europese Unie is 5,5, waarbij Nederland
met het huidige beleid diep wegzakt tot 4,2, ondanks de vele beloften van
de grote, zittende partijen. Het onderwijs in Nederland staat Europees gezien
bepaald niet meer op een hoog niveau en de kwaliteit vertoont een dalende
tendens. In toenemende mate moeten wij Europees gaan denken. Dan is het volledig
onacceptabel dat wij huidige en toekomstige generaties met een dreigende kennisachterstand
opzadelen ten opzichte van de ons omringende landen. Het is daarom niet voor
niets dat veel kinderen en jongeren in de grensstreek onderwijs in het buitenland
volgen.Wij hebben deze week een behoorlijke mate van verschil in inzicht tussen
de minister en de staatssecretaris kunnen vaststellen. Kunnen de minister
en de staatssecretaris de oorzaak hiervan aangeven en kunnen zij ons uitleggen
waaruit deze verschillen nu precies bestaan? De fractie van Leefbaar Nederland
is tegen de bezuinigingen in het hoger onderwijs. Sterker, er moet zelfs extra
geld naartoe.Het reguliere basisonderwijs maakt ook vele ontwikkelingen door. Ik zal
er slechts één uitlichten. Het is mooi en goed om kinderen met
leerproblemen, ongeacht de oorzaak daarvan, of kinderen met een fysieke handicap
dan wel een speciale zorgbehoefte, mee te nemen binnen het reguliere basisonderwijs.
In het speciaal basisonderwijs kan dit verlichting van de werkdruk of verkleining
van de klassengrootte meebrengen. In het reguliere basisonderwijs neemt de
werkdruk op de vaak toch al overbelaste onderwijsgevenden wel sterk toe. Nu
krijgen scholen daar extra budget voor, maar extra handen die nodig zijn om
de vergrote werkdruk te verlichten, blijven sterk achter. Streeft de minister
ernaar om scholen voor speciaal basisonderwijs helemaal te laten verdwijnen
of extreem te laten inkrimpen? Kan de regering aangeven of zij nog andere
mogelijkheden dan extra geld ziet om tegemoet te komen aan de verhoogde werkdruk
op de reguliere basisscholen? Mogen reguliere basisscholen kinderen, die specifieke
zorg behoeven, weigeren als de directie van mening is dat het team of de fysieke
gesteldheid van het schoolgebouw in onvoldoende mate de vereiste zorg kan
bieden? Wat is volgens de minister de ideale omvang van een basisschool? Ook
mijn fractie is voorstander van de menselijke maat, maar ergens zal er toch
een kritische grens moeten liggen. In geval van ziekte van leerkrachten moeten
de kinderen immers adequaat kunnen worden opgevangen. Vervolgens kom ik aan een wellicht wat gewaagder onderwerp. Ik meen dat
ik de enige ben die het aanroert, misschien omdat ik er iets mee te maken
heb gehad. Dat betreft de specifieke stimulering en ik heb het dan over het
BPRC. Een KNAW-commissie heeft de conclusie getrokken dat het primatenonderzoek
in Nederland niet meer nodig is. Wij vinden dat die conclusie te snel is getrokken,
want wij hebben ervaren dat patiëntenplatforms zich daar grote zorgen
over maken. Levensbedreigende ziekten als kanker, aids en bepaalde leverziekten
maken nog steeds het proefdiermodel noodzakelijk. Niemand doet dierproeven
voor zijn plezier. Wij geven de minister in overweging nog eens kritisch te
bezien in hoeverre men – de mensen met goede bedoelingen niet te na
gesproken – bezig is met een lobby om alle dierproeven de wereld uit
te krijgen, te beginnen bij het BPRC en vervolgens wellicht bij de universiteiten.Mevrouw Joldersma (CDA):Over welke apen hebt u het precies? Het onderzoekverbod heeft betrekking
op chimpansees. Haalt u de soorten niet door elkaar?De heer Jense (Leefbaar Nederland):Nee. Ik heb duidelijk willen maken dat ook over het verbod op proeven
met chimpansees nog volop wordt gediscussieerd in de medische wereld. Natuurlijk
wil ik ook opkomen voor het welzijn van het dier. Als proeven niet nodig zijn,
moeten ze inderdaad worden verboden. Het is echter een utopie te menen dat
alle dierproeven kunnen worden verboden. Wij moeten ons realiseren dat, als
hier het noodzakelijke kwaad van dierproeven wordt verboden, in het buitenland
onder veel slechtere omstandigheden die dierproeven wél worden gedaan.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik wijs er nog even op dat in de begroting extra geld wordt uitgetrokken
voor met name de huisvesting van de apen in het BPRC.De heer Jense (Leefbaar Nederland):Daar heb ik dan ook grote waardering voor. Ik meen overigens te weten
dat dit nog onder de vorige regering is geregeld.Mevrouw Azough (GroenLinks):Twijfelt u aan de acties die de minister heeft ondernomen? GroenLinks
zich heel goed in die acties vinden.De heer Jense (Leefbaar Nederland):Dit is bijna een gewetensvraag. Ik twijfel niet aan de goede bedoelingen
van deze minister. Wel heb ik zo mijn twijfels over het gemak warmee afstand
wordt gedaan van de noodzaak om proeven met chimpansees te doen. Het zijn
overigens geen dodelijke proeven, ook al leveren ze wel de nodige hinder op
voor het proefdier. Zeker bij zeer besmettelijke ziekten – ik denk aan
het HIV-virus – is de chimpansee nog steeds een essentieel proefdier.
Nogmaals: ik maak mij zorgen over het gemak waarmee wij, natuurlijk met alle
goede bedoelingen, nu dreigen om het proefdiermodel Nederland uit te werken.
Het is uiterst discutabel en ontzettend moeilijk om te zeggen: we hebben het
hier niet meer nodig. De discussie in de wetenschappelijke wereld is volop
gaande over die vraag.Mevrouw Azough (GroenLinks):Ik vind het bijzonder gemakzuchtig van u dat u de minister en de KNAW
gemakzucht verwijt. Ik vind dat niet correct.De heer Jense (Leefbaar Nederland):Ik neem afstand van deze bewoordingen. Ik heb juist gezegd dat ik de minister
zeer waardeer voor haar inzet.De heer Bonke (LPF):Dit gaat mij te ver. De heer Jense brengt dit probleem op een uitstekende
wijze naar voren. Allerlei actiegroepen gaan hier tegenin. Vanuit inhoudelijk-medische
optiek is het volstrekt onjuist wat er gebeurt. Maar goed, de lobby is nu
eenmaal sterk. Het gevaar van een glijdende schaal naar dieren met een hoge
aaibaarheidsfactor is terecht genoemd. Toch lijkt dit onderwerp me niet geschikt
voor dit debat.De heer Jense (Leefbaar Nederland):Het staat toch in de begroting, en wel op pagina 313.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De bewindslieden zullen morgenochtend vanaf kwart over tien antwoorden.De vergadering wordt van 19.30 uur tot 21.00 uur geschorst.Voorzitter: Verburg 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-1257-1300.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl