Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met aanpassing van het accreditatiestelsel (32210)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 63
 
 
 
 Aanpassing accreditatiestelsel
 Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband
met aanpassing van het accreditatiestelsel (32210).
 
 Ik heet de staatssecretaris van harte welkom en deel u mede dat wij vandaag
voornemens zijn alleen de eerste termijn van de kant van de Kamer te doen.
Dat staat hier. Dat had ik niet zo scherp op mijn netvlies, maar zo is het
afgesproken.
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Voorzitter. Deze inbreng vanavond mag ik mede namens de heer Dibi van
GroenLinks uitspreken. Hij is vanavond helaas verhinderd en heeft mij verzocht
om ook namens hem te spreken. Daar ben ik uiteraard graag toe bereid.
 De afgelopen jaren hebben wij in de Kamer vaak van gedachten gewisseld
over de kwaliteit van het onderwijs. Iedereen vindt het van belang dat die
kwaliteit goed is. Maar hoe wij dat dan precies omschrijven en wat wij dan
precies bedoelen, daar gaat de discussie vaak over. Een ding is helder: over
die kwaliteit mag geen twijfel bestaan. Onderwijs is de motor van onze samenleving
en van onze economie en die motor moet lopen als een zonnetje. De fractie
van de Partij van de Arbeid is daarom blij dat wij vanavond het nieuwe accreditatiestelsel
van het hoger onderwijs met elkaar bespreken. Het is erg belangrijk dat wij
zo'n belangrijk instrument als de kwaliteitsborging niet controversieel hebben
verklaard. De kwaliteit van het onderwijs duldt geen uitstel.
 Het vorige stelsel van accreditatie had naast een aantal goede aspecten
ook nadelen. Het zette bijvoorbeeld te weinig aan tot kwaliteitsverbetering.
Dat is voor de fractie van de PvdA een zeer belangrijke prikkel die wij te
allen tijde actief moeten houden. Ook het feit dat er te weinig aandacht was
voor de inhoud van het onderwijs en te veel aandacht voor processen en randvoorwaarden,
was een doorn in ons oog. Een vermindering van administratieve lasten is bovendien
iets waar wij altijd naar moeten streven. Daarom zijn wij verheugd dat er
vanavond een nieuw, verbeterd accreditatiestelsel voorligt.
 Wat het wetsvoorstel en de aanpassing in het accreditatiestelsel betreft,
wil ik de staatssecretaris meegeven dat wij ons kunnen vinden in de gedachtegang
dat het een systeem van kwaliteitscontrole met verminderde administratieve
lasten moet zijn; een systeem met voldoende grip en zicht op de gewenste en
vereiste kwaliteit. Dat is een belangrijk uitgangspunt bij deze wet.
 Daarnaast ben ik tevreden over de opzet in het wetsvoorstel over de rol
van studenten in relatie tot de accreditatie. Een student gaat deel uitmaken
van het onafhankelijke deskundige panel dat door de NVAO wordt ingezet bij
de beoordeling van accreditatie. De fractie van de PvdA is blij dat de student
hiermee een belangrijke plek in het accreditatiesysteem heeft gekregen. Samen
met de versterking die hij of zij heeft gekregen in de WHW is een belangrijke
stap gezet in de inspraak van studenten. 
 Nu wij het toch over de positie van de studenten hebben, wil ik gelijk
een reactie geven op het voorstel van de staatssecretaris om de studentassessor
te vervangen door het recht op initiatief van studenten om een gesprek aan
te vragen met het college van bestuur. De fractie van de PvdA snapt haar overwegingen
en kan het met dit voorstel grotendeels eens zijn. Haar voorstel noemt echter
de mogelijkheid voor studenten om minstens twee keer per jaar het college
van bestuur uit te nodigen om voorgenomen beleid inzake studentenaangelegenheden
te bespreken aan de hand van een door hen opgestelde agenda. Met die formulering
kan de fractie van de PvdA bijna leven. Het is goed dat de medezeggenschap
in het wetsvoorstel is opgenomen. De reikwijdte van de betrokkenheid van de
medezeggenschap bij beleidszaken is ons echter te beperkt. Door de zinsnede
"inzake studentenaangelegenheden" uit het artikel te schrappen wordt de reikwijdte
van de onderwerpen waarover studenten kunnen overleggen met het college van
bestuur groter. Op deze wijze kunnen studenten ook meer als gesprekspartner
optreden inzake beleid en kwaliteit bij een onderwijsinstelling. Daarom is
er een amendement van mij rondgegaan waarin ik voorstel om de toevoeging van
de term "inzake studentenaangelegenheden" te laten vervallen.
 In dit wetsvoorstel is er speciale aandacht voor studenten met een handicap.
De fractie van de Partij van de Arbeid, maar zeker ook de fractie van GroenLinks –
de heer Dibi heeft gevraagd dit expliciet te noemen – is blij dat voormalig
minister Plasterk de toezegging die hij hierover in het algemeen overleg heeft
gedaan, heeft uitgevoerd. Wij steunen de staatssecretaris dan ook in het volharden
in deze speciale aandacht.
 Wij hebben gemerkt dat zowel de VSNU als de HBO-raad hier kritisch op
reageren. Zij vinden dit een oneigenlijk instrument in het accreditatiesysteem.
De fractie van de Partij van de Arbeid snapt hun argumenten, maar vindt de
zaak, namelijk het eindelijk eens goed begeleiden van studenten met een handicap
en het voor hen toegankelijk maken van de onderwijsinstellingen, van zo groot
belang, dat wij de staatssecretaris steunen in haar voorstel. In Nederland
laten wij veel te veel en veel te vaak talent liggen doordat wij deze voorzieningen
niet op orde hebben.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik kom even terug op het vorige punt. Mevrouw Besselink zei dat zij een
amendement heeft ingediend. Ik heb inmiddels ook een amendement ingediend,
samen met de heren Harbers en Jasper van Dijk. Ons amendement gaat wel iets
verder. Laten wij eens constructief zijn, laten wij die twee amendementen
eens in elkaar schuiven.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Ik heb dat amendement gezien. Daarin staat de extra toevoeging dat er
ook met de studenten moet worden overlegd over de wijze en het moment van
wederzijdse informatievoorziening. Dat vind ik heel sympathiek, maar dat is
al geregeld in artikel 7.15 van de WHW. In mijn beleving hoeven wij dingen
niet driedubbel te regelen. Vandaar dat ik ervoor heb gekozen om mij in dit
amendement te beperken tot het weglaten van "inzake studentenaangelegenheden".
Het deel dat de heer Van der Ham extra toevoegt in zijn amendement is immers
al geregeld.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Als dat al zou zijn geregeld, zouden de studentenorganisaties
daarover geen klachten hebben. Laten wij constructief zijn. Wij zijn over
het algemeen allemaal positief over de wetswijzigingen. Laten wij proberen
elkaar hierin te vinden, want volgens mij willen wij hetzelfde. Laten wij
het in ieder geval zo goed regelen dat studenten over alles kunnen spreken,
op de gewenste tijden, en dat zij daar ook zo veel mogelijk openingen voor
vinden. Ik hoop dat wij elkaar daarin kunnen vinden.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Nogmaals, ik ben het helemaal met de heer Van der Ham eens, maar ik heb
het wetsartikel erop nagelezen en daarin is het echt geregeld. Als wij het
nog zouden moeten regelen, dan zou ik in de redenering van de heer Van der
Ham meegaan, maar het is geregeld, dus ik handhaaf toch mijn eigen amendement.
Er zit geen licht tussen mijn en zijn bedoeling. Ik heb overigens begrepen
dat de heer Jan Jacob van Dijk mijn amendement ook ondertekent, dus er zal
een gewijzigde versie worden uitgedeeld.
 Ik heb nog een aantal vragen en kritische noten over het wetsvoorstel.
In het wetsvoorstel staat dat een vrijwillige instellingstoets zal worden
ingesteld, waardoor een lichter regime mogelijk wordt als aan bepaalde voorwaarden
wordt voldaan. Instellingen die niet meewerken aan de vrijwillige toets, krijgen
de uitgebreide opleidingsbeoordeling. De gedachte hierachter is begrijpelijk:
goed gedrag mag worden beloond, maar wij willen ook een stelsel waarin de
administratieve lasten echt worden verlicht en waarin overzicht bestaat.
 Er lijkt een soort tweedeling te ontstaan. Ik vraag de staatssecretaris
om nogmaals uit te leggen waarom niet is gekozen voor een verplichte toetsing,
waarna het lichtere regime automatisch zal gelden mits de kwaliteit goed bevonden
is. Daardoor kan de eerdere toetsing komen te vervallen. Volgens ons is het
dan voor eenieder overzichtelijker. Ook hebben wij begrepen dat men in Vlaanderen
wel neigt tot een verplichte instellingstoets. Is het niet verstandiger om
daarbij aan te sluiten? Graag krijg ik een nadere toelichting hierop.
 Ik heb ook een vraag over de al dan niet aanwezige vermindering van de
administratieve lasten. Zowel uit de pilots, als uit de kritiek van de Raad
van State, als uit de onderzoeken van Actal blijkt dat er grote twijfels zijn
over de vermindering van de administratieve lasten. In haar beantwoording
geeft de staatssecretaris steeds aan dat het verminderen van de administratievelastendruk
niet het hoofddoel van dit wetsvoorstel is. Voor ons is het echter wel een
belangrijk aspect. De resultaten uit de pilots waren nog niet echt bemoedigend
en gaven aan dat de effecten bij slechts enkele instellingen echt meetbaar
waren. De staatssecretaris geeft aan dat zij denkt dat het een tijdelijk probleem
is, omdat de instellingen moeten wennen aan het nieuwe systeem en vooral zelf
extra lasten veroorzaken. Kan de staatssecretaris aangeven waarom zij dat
hebben gedaan? Hoe gaat zij dit monitoren, opdat het geen structureel probleem
wordt? Zijn die problemen over bijvoorbeeld vijf jaar dan ook echt opgelost?
Ik wil van de staatssecretaris weten wat het gevolg is als bijvoorbeeld bij
een komende evaluatie blijkt dat de administratievelastenverlichting voor
instellingen beperkt is gebleven. Wanneer kunnen wij die evaluatie verwachten?
 Een belangrijk onderdeel van dit wetsvoorstel is dat de NVAO een opleiding
de kwalificatie "basis", "goed" of "excellent" kan geven. De motivatie om
deze klassenverschillen aan te geven, is het stimuleren van instellingen om
te investeren in de kwaliteit van hun opleidingen. Daar zijn wij natuurlijk
erg voor. Wel is het de vraag hoe en op welke gronden de opleidingen nu precies
op die kwalificaties zullen worden beoordeeld. De staatssecretaris geeft aan
dat in het accreditatiekader een nadere uitwerking zal worden opgenomen. Wanneer
kunnen wij die uitwerking dan verwachten?
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 Nu mevrouw Besselink ook namens GroenLinks spreekt, vind ik het wel verleidelijk
om allerlei dingen over de studiefinanciering te gaan vragen, maar dat zal
ik niet doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Dank u wel.
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 Ook ik heb met de beoordelingen zitten stoeien. Mevrouw Besselink stelt
daar terecht een aantal vragen over: wanneer beoordeel je nou een opleiding
als goed, wanneer als excellent en is dat niet heel subjectief? Deze beoordeling
kan ook gevolgen hebben. Een instelling die bijvoorbeeld een excellente opleiding
aanbiedt, wil daarvoor dan ook het collegegeld iets verhogen. Is mevrouw Besselink
het met mij eens dat dit niet de bedoeling is?
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Ja, dat ben ik met de heer Jasper van Dijk eens, althans in het kader
waarin wij dit bespreken. Dit gaat echt over het kwalitatieve oordeel dat
de NVAO aan een opleiding hangt. Het gaat dus slechts over de beoordeling
van de kwaliteit.
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 Dat is ook het standpunt van GroenLinks?
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Zal ik op dit punt vooral voor mezelf spreken?
 De staatssecretaris heeft kenbaar gemaakt dat naar aanleiding van de pilots
een aantal wijzigingen in het wetsvoorstel zijn aangebracht. Hoe zit het zo
meteen in de praktijk? Stel dat nog verbeteringen plaatsvinden, is er dan
ruimte om die verbeteringen nog bij de accreditatie te betrekken? Ik bedoel:
al doende leert men.
 Wij ondersteunen de staatssecretaris inzake de aanscherping van de verbetertermijn.
Die gebeurde voornamelijk naar aanleiding van vragen van de SP. De staatssecretaris
heeft deze termijn teruggebracht van drie jaar naar één jaar.
Heel goed. De kwaliteit moet op orde zijn. Is dat niet het geval, dan moet
dit zo spoedig mogelijk worden bijgestuurd.
 Ik rond af. De fractie van de Partij van de Arbeid kan zich grotendeels
vinden in het wetsvoorstel. Het is een grote verbetering waardoor de kwaliteit
van het onderwijs beter in beeld wordt gebracht en instellingen vooral worden
gestimuleerd om de kwaliteit te verbeteren. Op een aantal onderdelen zie ik
met belangstelling het antwoord van de staatssecretaris tegemoet.
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Mevrouw de voorzitter. Het belang van accreditatie kan niet snel worden
overschat. Het is goed dat opleidingen die worden verzorgd door hogeronderwijsinstellingen
regelmatig tegen het licht worden gehouden, opdat wij zonder enige twijfel
kunnen zeggen dat een opleiding kwalitatief goed op orde is.
Er mag geen twijfel bestaan over het feit dat een opleiding op een goede manier
wordt verzorgd. Dat is van belang voor een student, maar ook voor het beroepenveld
is het van belang dat men zeker weet dat de opleiding die iemand heeft gevolgd,
goed is, zodat hij als een goede arbeidskracht kan worden ingezet.
 De verantwoordelijkheid voor de kwaliteit ligt naar onze mening altijd
primair bij de instelling. Het is immers de instelling zelf die ervoor moet
zorgen dat de kwaliteit van de opleiding op orde is. Naar onze mening moet
het dus echt zo zijn dat een instelling ervoor zorgt dat haar systeem zodanig
is dat zij kan garanderen dat de kwaliteit recht overeind blijft. Toch menen
wij dat het goed is dat door de overheid een stelsel van accreditatie in het
leven is geroepen om ervoor te zorgen dat die kwaliteit op een goede manier
wordt geborgd. Om die reden zijn wij een groot voorstander van het stelsel
van accreditatie, zoals nu op tafel is gelegd. Wij denken dat het van belang
is om daar in de komende periode mee te gaan werken.
 Er is nog een ander effect, namelijk dat het een disciplinerende werking
heeft op de instellingen en de opleidingen wanneer er een accreditatie wordt
aangekondigd. De mensen die horen dat er weer een accreditatie aankomt, gaan
nog een keer heel goed na welke procedures er zijn, of de kwaliteit op orde
is en of alles keurig netjes gaat zoals men heeft afgesproken. In het stelsel
dat wij nu hebben, worden zij iedere zes jaar opnieuw tegen het licht gehouden.
Dat heeft een dusdanig disciplinerend effect dat wij zeggen dat het goed is
om het op deze manier te gaan doen.
 Ik heb net al aangegeven dat de kwaliteit van een opleiding in eerste
instantie een verantwoordelijkheid is van de instelling zelf waar de opleiding
wordt verzorgd, maar de overheid heeft daar ook een groot belang bij. Vandaar
dat de overheid de accreditatie moet verzorgen en garanderen.
 Als we kijken naar diverse evaluaties die in de afgelopen periode hebben
plaatsgevonden, mogen we gewoon zeggen dat het stelsel op zichzelf goed functioneert.
Het heeft er in de afgelopen periode toe geleid dat de opleidingen van voldoende
kwaliteit zijn. Wanneer er een zwakke opleiding tussen zat, werd deze eruit
gehaald. Dan werd er gezegd: dit kan dus niet, u krijgt een herstelperiode
of het wordt tijd om deze opleiding te sluiten.
 In de afgelopen periode is er gesproken over vier vormen van kritiek,
waarvan is gezegd dat wij er iets mee moeten. De eerste is dat er een te hoge
mate van bureaucratie is. De tweede is dat er te veel naar de procedures wordt
gekeken en te weinig naar de inhoud. De derde is dat de professional te weinig
de eigenaar is van het accreditatieproces, terwijl hij er wel erg veel bureaucratische
rompslomp van heeft. De vierde is dat het eigenlijk te weinig onderscheidend
is. Men kan niet aangeven of een opleiding goed, excellent of normaal is.
 Voor die vier uitdagingen is geprobeerd om met dit wetsvoorstel een oplossing
te vinden. Wat ons betreft is dit een aanpassing van het bestaande stelsel.
We spreken hier niet over een totaal nieuw accreditatiestelsel, zoals de Raad
van State ons probeert duidelijk te maken. Dat is echt niet het geval. Het
gaat om het aanpassen van een aantal elementen in het huidige accreditatiestelsel.
Daarbij geldt dat wij tegen een duivels dilemma aanlopen. Aan de ene kant
is de vraag in hoeverre wij vertrouwen hebben in de deskundigheid bij de opleidingen
zelf. Aan de andere kant is de vraag hoe wij ervoor zorgen dat we de kwaliteit
voldoende borgen. Aan de ene kant willen wij ervoor zorgen dat er zo min mogelijk
administratieve lasten en kosten voor de instellingen komen, terwijl we aan
de andere kant willen kunnen garanderen dat de opleidingen op een goede manier
georganiseerd zijn.
 Dat is de uitdaging waar we voor staan. Wij denken dat we met dit stelsel
een heel eind op weg zijn. Om het maar eens in goed Nederlands neer te zetten:
het stelsel is mean and lean. Het is simpel, doordacht en niet ingewikkeld,
zodat mensen het op een goede manier kunnen begrijpen. Het brengt lagere kosten
met zich mee dan in de afgelopen periode, terwijl het voldoende robuust is
om ervoor te zorgen dat zwakke opleidingen er voldoende uitgepikt kunnen worden.
 Wat dat betreft zijn wij voorstander van het systeem zoals dat nu op tafel
is gelegd, namelijk dat je vrijwillig kunt kiezen voor een instellingsaudit,
waarin vooral naar de kwaliteitszorg wordt gekeken. Wanneer je die goed hebt
doorstaan, kun je een verlichte opleidingsaccreditatie volgen. Kiest een instelling
ervoor om geen instellingsaudit te doen, of kan zij deze niet halen, dan gaat
zij automatisch voor een stevigere opleidingsaccreditatie. Wij denken dat
dit op zichzelf een evenwichtig stelsel is.
 Daarbij hebben wij wel de volgende vraag. Als wij de geluiden horen van
de VSNU en de HBO-raad en als we kijken naar een aantal ontwikkelingen in
het buitenland, bekruipt ons af en toe het gevoel dat dit wetsvoorstel een
tussenstap zou kunnen zijn naar een volledige instellingsaccreditatie, zodat
straks niet meer aparte opleidingen geaccrediteerd worden, maar het zuiver
en alleen een instellingsaccreditatie zou zijn. Dat zouden wij betreuren;
laat dat helder zijn. Ik hoop dat de staatssecretaris onze onrustige gevoelens
daarover kan wegnemen.
 Bovendien zijn wij tegen een verplichte instellingsaudit met daarna nog
een verlichte opleidingsaccreditatie. In de afgelopen dagen hebben wij daarover
een brief gekregen van de VSNU. Het verbaast me overigens dat ze deze brief
heeft geschreven, want zij heeft ook gezegd dat ze dit systeem zou ondersteunen.
In de brief dringt de VSNU erop aan dat alle instellingen overgaan tot een
instellingsaudit met daarna een verlichte opleidingsaccreditatie. Wij snappen
niet waarom de VSNU dit wil en wat het voordeel hiervan zou kunnen zijn. Wij
hebben begrepen dat dit juist een verhoging van de administratieve lasten
met zich mee zou kunnen brengen voor diverse opleidingen en instellingen en
wij zijn dus niet voor dit voorstel.
 We hebben nog een zorg. We willen ervoor zorgen dat er een verlichting
van de administratieve lasten komt. Nu zijn er enkele pilots geweest waarover
we informatie gekregen hebben in de technische briefing. Uit die pilots volgt
niet evident dat dit stelsel leidt tot een vermindering van de administratieve
lasten. Navraag bij de NVAO leert dat dit een kwestie van wennen zou kunnen
zijn. Men zou nu nog automatisch te veel informatie geven uit gevoelens van
onzekerheid, maar op den duur zou dit wel wegebben. Ik vind dat nogal een
gemakkelijk antwoord. In hoeverre kan de staatssecretaris ons een daling van
de administratieve lasten garanderen zonder dat we inboeten op de kwaliteit
en op de daarvoor gestelde regels? Wij zijn daarover nog niet helemaal gerust.
 Er is nog een element. In het stelsel dat zich in de afgelopen periode
geëvolueerd heeft, begint de positie van de NVAO wel buitengewoon dominant
te worden. We horen daarover ook geluiden uit het veld. De NVAO is namelijk
de instelling die zowel het accreditatiekader opstelt als bepaalt welke personen
precies in commissies zouden mogen gaan zitten: er moet eerst toestemming
gevraagd worden of iemand zitting mag nemen in een commissie. Bovendien is
de NVAO ook nog eens de beoordelaar van de rapporten van die commissies. Hoe
dominant is de positie van de NVAO eigenlijk? In hoeverre is er nog sprake
van voldoende checks and balances in dit systeem?
 Het boeiendste onderdeel van de behandeling van wetgeving is altijd het
behandelen van enkele casussen. Stel dat een instelling een audit heeft aangevraagd
en verkregen. Die instelling gaat daarna een opleiding accrediteren waarvoor
het verlichte regime gehanteerd mag worden. Dat hoeft niet op hetzelfde moment
plaats te vinden; er kan een periode tussen zitten. Na verloop van tijd moet
die instellingsaudit opnieuw verleend worden. Stel dat die audit niet verleend
wordt; wat betekent dat dan voor die opleidingsaccreditatie? Bepaalde onderdelen
zijn dan namelijk niet meer geldig. Hoe gaat de staatssecretaris daarmee om
en welke situatie ontstaat dan precies?
 Dan een tweede casus. Er is een accreditatie gegeven aan een opleiding
en in de loop van de periode van zes jaar blijkt dat de kwaliteit van die
opleiding echt hard achteruit gaat. Dat gaat zo ver dat de NVAO de minister
aanbeveelt dat de accreditatie moet worden ingetrokken. In die periode zijn
daar ook studenten actief. Zij volgen die opleiding. Die opleiding en de vakken
die zij hebben gevolgd, blijken onvoldoende waarde te hebben om aan een andere
opleiding door te gaan, waar zij dan alleen het staartje nog maar af zouden
moeten maken. Een aantal vakken moet gewoon over worden gedaan. Dat heeft
grote gevolgen, niet alleen voor de instelling maar ook voor de studenten.
De studenten hebben immers collegegeld betaald, lopen studievertraging op
en raken bovendien een deel van hun studiefinanciering kwijt. In hoeverre
hebt u nagedacht over mogelijkheden om de gevolgen voor de studenten op een
of andere manier te compenseren?
 Een ander element is de vergelijkbaarheid van de oordelen. Voorheen maakten
de zogeheten Visiterende en Beoordelende Instanties (VBI's) onderdeel uit
van de accreditatie. Dat leidde ertoe dat over het algemeen universiteiten
voor bepaalde opleidingen gemeenschappelijk een VBI in het leven gingen roepen
of gingen instellen of aanspreken, zodat hun opleidingen met elkaar vergeleken
zouden kunnen worden. Nu wordt dat volledig aan de instelling overgelaten.
Wij hebben daar op zichzelf niet veel moeite mee, maar in hoeverre komt dat
de vergelijkbaarheid van de diverse accreditaties en van de diverse onderzoekspanels
omtrent de accreditatie ten goede? Als de personen A, B, C en D de geschiedenisopleiding
in Groningen gaan beoordelen en een accreditatiecommissie bestaand uit de
personen E, F, G, H doet dat voor de geschiedenisopleiding in Nijmegen, in
hoeverre zijn die twee accredidatierapporten dan vergelijkbaar met elkaar?
 Dan hebben wij nog een vraag over de objectiveerbaarheid van enkele begrippen.
Er wordt nu onderscheid gemaakt. Je kunt of stralen voor het accreditatie-examen
of je kunt te horen krijgen dat het voldoende is, dat het goed is of dat het
excellent is. Wat zijn de objectiveerbare criteria daarvoor? We hebben het
accreditatiekader daarop nageslagen en hebben ze niet kunnen vinden. Wij hopen
dat de staatssecretaris ons die criteria duidelijk kan maken.
 Een ander onderwerp waar wij in eerdere debatten weleens aandacht voor
hebben gevraagd, is studie en handicap. Wij zijn eerlijk gezegd geschrokken
van het rapport dat de onderwijsinspectie naar voren heeft gebracht. Geschrokken
omdat nu een keer zwart op wit wordt gesteld wat wij steeds al vermoed hebben
en naar voren gebracht, namelijk dat hogeronderwijsinstellingen onvoldoende
geprepareerd zijn op studenten met een handicap en onvoldoende aandacht aan
die problematiek besteden. Wij hebben tijdens een algemeen overleg over de
basisnotitie die ten grondslag ligt aan dit nieuwe wetsvoorstel aangegeven
dat wat ons betreft het thema studie en handicap daar een plek in zou moeten
krijgen. Wij zijn blij dat dit in de nota van wijziging die de staatssecretaris
gisteren naar de Kamer heeft gestuurd, op voldoende wijze wordt meegenomen.
Het maakt onderdeel uit van de instellingsaudit, terwijl het aan de andere
kant, als je de instellingsaudit niet doet, bij de verzwaarde opleidingsaccreditatie
thuishoort. Wij denken dat dit een goede manier is om dat op te lossen. Wij
hebben begrepen dat de VSNU en de HBO-raad daar moeite mee hebben, maar dat
zij dan zo. Eerlijk gezegd is het een blamage dat zij in de afgelopen periode
onvoldoende aandacht hebben geschonken aan dit onderwerp.
 Dan tot slot het onderwerp van de studentassessor, een onderwerp waar
wij in de afgelopen periode bij de wijziging van de Wet op het hoger onderwijs
uitgebreid over van gedachten hebben gewisseld. Wij hebben destijds aangegeven
dat wij een voorstander zijn van het amendement dat de heer Van der Ham heeft
ingediend. Dat stuitte op nogal wat bezwaren in de Eerste Kamer. Wij hebben
er later nog een keer naar gekeken hoe dat precies zat en moeten tot de conclusie
komen dat wij het voorstel dat er nu op tafel ligt in belangrijke mate zouden
kunnen volgen, waarbij het amendement van mevrouw Besselink wat ons betreft
steun zou kunnen krijgen. We hebben ook kennis genomen van het amendement
dat door de heren Jasper van Dijk, Van der Ham en Harbers naar voren is gebracht.
Ik deel de opmerkingen die mevrouw Besselink daarover heeft gemaakt. Het voegt
niet meer veel toe aan wat er al in de wet staat. Natuurlijk willen wij amendementen
altijd bekijken en hebben wij een positief kritische houding ten opzichte
van elk amendement dat wordt ingediend. Dat bent u van ons gewend. Sommige
personen twijfelen daar weleens aan, maar u mag daar echt van uitgaan. Als
het geen toegevoegde waarde heeft, dan heeft het wat ons betreft niet zoveel
nut om een amendement over te nemen. Dat is op dit moment onze mening.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Die positief kritische houding waardeer ik natuurlijk in de heer Jan Jacob
van Dijk. Die herken ik overigens niet altijd, zeg ik terwijl ik de heer Jasper
Van Dijk recht in de ogen kijk. Meestal niet, maar we tellen vandaag onze
zegeningen.
 Ik wil nog iets zeggen over het amendement. Studenten zeggen dat zij op
dit moment eigenlijk te weinig hebben en dat zij daarvoor het eerste amendement-Van
der Ham nodig hadden. Dat is nu een beetje omgevormd door de minister, volgens
u in de goede richting. Ik kan inmiddels ook heel ver meegaan
met de staatssecretaris in de richting die zij is ingeslagen. De studenten
zeggen dat goed moet worden geregeld dat zij zelf ook een beetje de frequentie
kunnen bepalen. Zij vinden dat een belangrijke toevoeging ten opzichte van
het voorstel van mevrouw Besselink, dat ook in ons amendement staat. Hoe verklaart
u het dat, hoewel het volgens u al in de wet staat, dit niet als zodanig wordt
ervaren?
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Ik wil daar twee opmerkingen over maken. Ik heb gezien dat in de boekjes
die zijn uitgegeven naar aanleiding van de laatste wijzigingen van de Wet
op het hoger onderwijs nog heel veel amendementen niet zijn meegenomen. Het
kan zijn dat sommige elementen nog niet volledig op het netvlies van de studentenorganisaties
stonden. In het amendement staat nadrukkelijk dat studenten minimaal twee
keer per jaar het recht hebben om met het college van bestuur van een instelling
voor hoger onderwijs over alle aangelegenheden te spreken. Er staat minimaal
twee keer. Het is dan verder aan het onderling overleg om ervoor te zorgen
dat dit gebeurt. Als ik dit vergelijk met bijvoorbeeld de Wet op de ondernemingsraden,
is dit een aanzienlijke verbreding. Ik denk dat er al in belangrijke mate
tegemoet wordt gekomen aan de wensen.
 Mijnheer Van der Ham, u maakte een opmerking over een positief kritische
houding. Het zal u misschien verbazen, maar wij kijken altijd positief kritisch
naar positief kritische amendementen. Als u daarvoor zorgt, zult u mij altijd
aan uw zijde vinden.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 U bent me er eentje, mijnheer Jan Jacob van Dijk. Dat gun ik u graag vandaag,
daar gaan wij het niet over hebben. Het amendement van mevrouw Besselink en
het amendement van de drie indieners overlappen elkaar op één
punt. Hetgeen wij eraan hebben toegevoegd, wordt als belangrijk ervaren om
de medezeggenschap daadwerkelijk vorm te geven. Hoe verklaart u dat het in
uw visie wel in de wet staat, maar dat het niet zo wordt ervaren en het de
aflopen jaren niet zo is gebruikt?
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Dat komt doordat de wet net is aangepast. Volgens mij is er pas drie weken
geleden over gestemd in de Eerste Kamer. Zij kunnen dat nu nog niet hebben
gevoeld. Daarom denk ik dat het goed is om ons te beperken tot het amendement
dat mevrouw Besselink samen met mij heeft ingediend.
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 Voorzitter. Wij spreken over accreditatie, het verlenen van een keurmerk
aan opleidingen. Dat is belangrijk voor studenten omdat zij daarmee weten
dat zij aan een goedgekeurde opleiding deelnemen. De regering noemt het een
centrale overheidstaak omdat de kwaliteit van het hoger onderwijs boven elke
twijfel verheven moet zijn. Deze wet is in wezen een wijziging van de bestaande
wet op de accreditatie, die wat problemen kende met bureaucratie en het feit
dat er te veel naar het proces naar werd gekeken in plaats van naar de inhoud.
 De SP-fractie hecht grote waarde aan een goed systeem van accreditatie.
Niet alleen instellingen, maar ook opleidingen moeten apart worden gekeurd.
Wij zijn het ermee eens dat de instellingstoets geen instellingsaccreditatie
mag worden. Ik zie de staatssecretaris knikken, dat is heel mooi. Zonder goede
accreditatie weten studenten niet waar zij aan toe zijn en kan het niveau
van de opleiding naar beneden gaan. Helaas is er nu al reden tot zorg. In
het Onderwijsverslag van de inspectie staat dat minder dan de helft van de
hbo-gediplomeerden de opleiding uitdagend vindt qua niveau en dat de resultaten
over diepgang en uitdaging de inspectie aanleiding tot zorg geven. Hier is
dus werk aan de winkel. Opleidingen worden als te licht ervaren. Wat doet
de regering om dit te veranderen? Kan de staatssecretaris zeggen dat de kwaliteit
van het hoger onderwijs wordt verbeterd met deze wet? Is het een doelstelling
van deze wet? Ik hoor graag een toelichting.
 De regering wil met deze wet ook graag de bureaucratie verminderen. Er
komt meer aandacht voor de inhoud van de opleidingen en er is een verlicht
regime als een hogeschool of een universiteit de zaken op orde heeft. Dat
zijn goede punten.
 Er zijn echter ook nog onderwerpen waarover wij opmerkingen hebben. Allereerst
wordt bij accreditatie een commissie van deskundigen samengesteld door het
instellingsbestuur. In de praktijk kan dit ertoe leiden dat de opleidingen
zelf de commissies samenstellen die hen moeten beoordelen. Dat geeft de minister
ook aan in de antwoorden. De vraag is dan wel hoe onafhankelijk deze commissie
is. Gelukkig zijn wij af van de commerciële bureaus, althans in verplichtende
zin, de visiterende en de beoordelende instanties. Daarvoor krijgen wij echter
commissies in de plaats die opleidingen zelf mogen samenstellen. Zou dat niet
beter door de NVAO gedaan kunnen worden?
 
 
 Wat betekent die afkorting?
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 De Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie. Het is terecht dat u dit
vraagt.
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 U stelt dat de NVAO de commissie moet gaan samenstellen. Het is nu toch
al zo dat alleen personen, alsook commissies die goedgekeurd zijn door de
NVAO de werkzaamheden mogen gaan verrichten? Wat voegt uw voorstel dus nog
toe?
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 Het is precies zoals u het zegt. Nu doet de "opleiding" of de instelling
een voordracht voor een commissie. Het accreditatieorgaan, zoals ik het maar
ga noemen, moet dat dan goedkeuren. Ik zeg: laat dit door het accreditatieorgaan
doen, want dan weet je zeker dat het onafhankelijk gebeurt. Het is namelijk
mogelijk dat het accreditatieorgaan akkoord gaat met een commissie waarvan
het niet alle ins en outs weet, terwijl de opleiding of de instelling wel
weet dat het gaat om mensen die bekend of bevriend zijn met deze en gene.
Dit is het ene argument.
 Het andere argument is dat de instellingen zelf ook hebben aangegeven
dat het nogal tot een werklast leidt. Ik doel op het samenstellen van al die
commissies. Het accreditatieorgaan heeft ook aangegeven: laat het dan door
ons doen. Dit zijn de twee argumenten voor mijn voorstel.
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Volgens mij spreekt hier een gebrek aan vertrouwen uit in zowel de instelling als de NVAO. Ik houd het toch liever bij deze afkorting, met alle
respect, want dat is helderder. U zegt: de NVAO zou misschien niet alle personen
kennen. Ik ga er echter van uit dat dit wel het geval is. Als u zegt dat de
NVAO ze misschien niet kent, waarom zou u dan wel de NVAO de exclusieve bevoegdheid
willen geven dat zij die commissies gaat samenstellen? Ik vind uw redenering
dus een beetje krom.
 Stel dat de NVAO zegt "ik keur het af"? Die opleiding of die instelling
zal dan naar nieuwe personen op zoek moeten gaan. Waarom wilt u het verplicht
stellen? Waarom wilt u niet gewoon de ruimte laten dat instellingen het gaan
doen, terwijl er een goede borg voor is dat er alleen maar personen in komen
te zitten en dat de samenstelling van de commissie goed is, omdat de NVAO
daar voldoende naar kijkt?
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 Vertrouwen is goed, maar controle is beter. Voorts heeft de NVAO geen
direct belang bij de aanstelling van een bepaald commissielid. Dat is het
grote verschil! Het accreditatieorgaan is geen betrokkene. Het gaat immers
om de onafhankelijkheid van de commissie. Het gaat hierbij wel om de beoordeling
van een opleiding! Natuurlijk ga ik a priori met u mee in de gedachte dat
wij van het beste vertrouwen zijn. Het kan wel zijn dat er voor de instelling
een bepaald belang is om te zeggen: die opleiding willen wij wel graag goedgekeurd
hebben, en snel, om welke reden dan ook. Om die reden zeg ik: laat het a priori
door het accreditatieorgaan samenstellen.
 
 
 Tot slot, mijnheer Jan Jacob van Dijk.
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Eerlijk gezegd, zoek ik echt even naar het verschil. U zegt in feite dat
het erom gaat wie het als eerste doet. Stelt de NVAO in feite de commissie
samen, of stelt de instelling de commissie samen en moet, voordat de commissie
aan het werk gaat, de NVAO aangeven dat de commissie goed is? Waarom zou je
de laatste werkwijze onmogelijk maken? De heer Jasper van Dijk stelt dat de
NVAO de commissie in haar geheel moet vaststellen, maar ik zie dat eerlijk
gezegd niet. Als een instelling een goede commissie wil samenstellen, maar
die wel eerst voorlegt, vervolgens toestemming krijgt, en pas daarna aan het
werk gaat, welk bezwaar kun je daar dan tegen maken? De NVAO moet toch elke
keer de toetsing doen?
 
 
 
 De heer
 Jasper van Dijk
 SP
 
 Als ik de heer Jan Jacob van Dijk zo beluister, dan krijg ik de indruk
dat hij de NVAO zo snel mogelijk wil afschaffen, omdat die te machtig wordt.
Ik heb gesproken over onafhankelijkheid en ontlasting van de werklast van
de instelling. Daarmee voorkomen wij dat de slager zijn eigen vlees keurt.
Bovendien leidt het tot minder belasting.
 Wanneer de instelling niet voldoet aan de voorwaarden van een instellingstoets,
krijgt de instelling tijd om hier alsnog aan te voldoen. Dat is een periode
van herstel. Ook een nieuwe opleiding krijgt van de minister een periode om
orde op zaken te stellen. Deze kan immers niet van te voren worden getoetst
op het feitelijk functioneren. Aanvankelijk was hiervoor drie jaar de tijd,
maar dat is tamelijk lang. In drie jaar tijd is een student al weer een stuk
verder. Ik ben dan ook verheugd dat de minister mijn suggestie heeft overgenomen
om deze periode in te korten tot een jaar. Dank voor die aanpassing. Er komt
ook een versnelde invoering. Instellingen die binnen twee maanden na invoering
van deze wet een aanvraag indienen, kunnen het beperkte regime hanteren, mits
zij binnen drie jaar een instellingstoets doen. Mijn vraag is of deze termijn
niet ook naar een jaar moet worden aangepast. Is deze termijn over het hoofd
gezien, gelet op de aanpassing waarover ik het zo juist had, of houdt de staatssecretaris
in dit geval wel vast aan drie jaar, bijvoorbeeld omdat het accreditatieorgaan
maximaal twintig instellingen per jaar kan beoordelen? Kan dat bijvoorbeeld
worden opgelost door de tijdelijke aanstelling van extra personeel? Graag
een reactie. Hier zit wel een addertje onder het gras. Stel dat de instellingstoets
niet wordt gehaald, dan moet de opleiding opnieuw worden beoordeeld. Een student
studeert dan mogelijk al drie jaar aan een opleiding die op onderdelen niet
voldoet. Ziet de staatssecretaris dit risico ook? Graag een reactie.
 De regering introduceert een nieuw systeem van beoordelingen van opleidingen.
Een opleiding kan onvoldoende, voldoende, goed of excellent zijn. Op zich
is een stimulans voor opleidingen om zich te verbeteren goed, zo lang het
om de inhoud gaat. Maar de grote vraag is natuurlijk op basis waarvan deze
beoordeling wordt gegeven. Op pagina acht van de nota naar aanleiding van
het verslag staan de criteria. De opleiding is goed als deze aanmerkelijk
boven de basiskwaliteit uitstijgt. Een opleiding is excellent als deze een
voorbeeldfunctie heeft. Dit kan natuurlijk buitengewoon subjectief uitpakken.
Wanneer ben je goed en wanneer excellent? Hangt dit samen met de docenten,
met de schaalgrootte, met de inhoud of met alle drie? Er is een risico dat
met dit systeem het paard van Troje in huis wordt gehaald, namelijk dat instellingen
al hun aandacht gaan richten op enkele opleidingen die in potentie excellent
zijn. De beste docenten gaan daarheen met de beste faciliteiten. Andere opleidingen
zullen het met minder middelen moeten stellen. Is daarover nagedacht? Graag
een reactie. Het moet ook niet belangrijker worden waar je hebt gestudeerd
dan wat je hebt gestudeerd. Mijn mening is dat alle opleidingen excellent
dienen te zijn, of ziet de regering dit anders?
 De kans bestaat ook dat instellingen het collegegeld verhogen voor excellente
opleidingen. Daarmee komt de toegankelijkheid in gevaar. Kan de staatssecretaris
uitsluiten dat het collegegeld op basis van kwaliteitsoordelen wordt gedifferentieerd?
Het is goed als een opleiding excellent is, maar excellente opleidingen dienen
natuurlijk ook uitstekend toegankelijk te zijn. Nu we het er toch over hebben:
De Universiteit van Maastricht verhoogt haar collegegeld voor een tweede studie
naar € 8500. Vindt de regering dit, net als ik, buitengewoon onwenselijk?
Ook de Universiteit van Tilburg kan er wat van. Daar zijn diverse opleidingen
die € 10.000 collegegeld vragen voor een tweede studie. Ik vind
dat zeer onwenselijk. Graag een reactie.
 Hoe staat het met het onderzoek naar de zogenaamde nepuniversiteiten?
De SP wil dat de term "universiteit", of "university", alleen gebruikt mag
worden door geaccrediteerde opleidingen. Deelt het kabinet die mening? Het
is een slechte zaak dat onderwijs misbruikt wordt door zwendelaars. Het moet
voor iedereen duidelijk zijn dat een universiteit kwaliteit biedt. Zo niet,
dan wordt de goede naam van het hoger onderwijs besmuikt.
 Dit jaar is er een forse toename van het aantal studenten. Op zich goed
nieuws, maar dit moet niet ten koste gaan van de kwaliteit.
Er zijn veel zorgen over een niveaudaling van het hoger onderwijs. In hoeverre
worden eerdere resultaten van studenten vergeleken met die van de huidige
lichting?
 Er zijn ook veel meer opleidingen dan vroeger. Veel hogescholen en universiteiten
werken met glossy folders om studenten te trekken. Iedereen weet dat deze
folders soms een buitengewoon rooskleurig beeld schetsen. Ze zijn bedoeld
om zo veel mogelijk studenten te lokken, niet om evenwichtig te informeren
over de studie. Zou het niet goed zijn als het voorlichtingsmateriaal in het
accreditatiekader wordt opgenomen? De brochures dienen een reëel beeld
van de studie te geven, niet alleen van de inhoud, maar ook van de contacturen
en de bijkomende kosten bovenop het collegegeld.
 Ook de student/docentratio moet worden meegenomen in het accreditatiekader.
In de nota naar aanleiding van het verslag schrijft de staatssecretaris dat
ze dat niet wil doen, maar is het niet zo dat dit er al wel in staat? Ik heb
het conceptbeoordelingskader bekeken en daar kwam ik het wel tegen, wat ik
op zich goed vind. Graag nog een toelichting.
 Een doelstelling van het wetsvoorstel is de aanpak van bureaucratie. Raad
van State, VSNU en LSVb betwijfelen sterk of de bureaucratie wel afneemt met
deze wet. Uit de pilots is dat nog niet gebleken. De staatssecretaris zegt:
het accreditatieorgaan "zal de lasten monitoren en een begeleidingscommissie
instellen waardoor de lasten naar verwachting nog verder zullen afnemen".
Dat is nogal vrijblijvend. We hechten belang aan een goed systeem van accreditatie,
maar het zou mooi zijn als ook de lasten afnemen. Graag een reactie hoe de
staatssecretaris dat gaat doen.
 Gisteren kregen we op de valreep een nota van wijziging. Net zoals de
Landelijke Studentenvakbond kan ik zeggen dat het nieuwe voorstel rond de
studentassessor niet tegemoetkomt aan het doel van het versterkte initiatiefrecht
en zeker niet in de geest is van de studentassessor. Het voorstel zal in deze
vorm slechts leiden tot het verplicht twee keer per jaar extra bij elkaar
komen. Daar zijn amendementen op ingediend. Graag krijgen we daar een reactie
op. Mocht dat allemaal niet afdoende zijn, dan is het misschien goed om daar
op een later moment nog eens uitgebreid op terug te komen.
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Voorzitter. De kwaliteit van het hoger onderwijs moet verder omhoog. Dat
is een van de meest gehoorde stellingen in deze tijd, nu iedereen bezig is
zijn plannen voor de komende Kamerperiode op een rij te zetten. Een plek in
de top vijf van kenniseconomieën wereldwijd krijg je niet zomaar. Er
staan zeker twintig landen te trappelen voor een plek in die top vijf. Om
die toppositie te bemachtigen zul je dus absoluut kwaliteit moeten leveren
in het hoger onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek.
 Om die reden is het van belang dat we vandaag spreken over de wijziging
van het accreditatiestelsel. Dat is namelijk de borging van de kwaliteit van
ons hoger onderwijs. Een goed accreditatiestelsel is dus van extreem groot
belang voor de toppositie die Nederland dit decennium wil bereiken. Immers,
die toppositie bereiken gaat niet door de aantallen hoger opgeleiden te verhogen,
maar vooral door ervoor te zorgen dat de waarde van de diploma's die deze
hoger opgeleiden behalen, staat als een huis.
 Voor de VVD komt daar een belang bij. Bij diverse debatten de afgelopen
jaren over de bekostiging van het hoger onderwijs hebben wij ons al uitgesproken
voor een groter aandeel van bekostiging op kwaliteitskenmerken. Ook daarvoor
biedt een accreditatiestelsel bouwstenen. Bij de invoering van de nieuwe bekostiging,
waarover we in januari in een AO spraken, heb ik geconcludeerd dat het nieuwe
systeem van bekostiging iets minder perverse prikkels bevat dan het oude,
maar dat het nog steeds niet ideaal is. De komende jaren zullen we dus verder
moeten werken aan een systeem dat minder op aantallen studenten stuurt en
meer op kwaliteit, in de geest van de door de Kamer aangenomen motie-Zijlstra/Besselink.
Een motie die de vorige minister helaas nog niet heeft uitgevoerd, maar die
we de komende jaren wel als richtsnoer moeten blijven beschouwen.
 Ik denk dat we daar vandaag weer een stap voor zetten, doordat de aanpassing
van het accreditatiestelsel ruimte biedt voor meer variëteit. Niet langer
is er sprake van alleen een oordeel of een opleiding voldoende of onvoldoende
scoort, maar er is ook ruimte om aan te geven dat een opleiding goed of excellent
is. De VVD-fractie vindt dat een van de positieve punten in het nieuwe accreditatiestelsel.
 Zo zijn er meer elementen waar de VVD-fractie tevreden over is. Het is
goed dat de kwaliteit gedifferentieerder wordt beoordeeld en dat instellingen
door een beperkt regime, na de instellingstoets, de administratieve lasten
kunnen terugdringen. Wij hebben ook de overtuiging dat de goede elementen
zijn behouden en dat de nadruk meer is komen te liggen op de inhoudelijke
kwaliteit van de opleiding, het eindniveau en de examinering. Dat is de basis
voor goed hoger onderwijs. Het gerealiseerde eindniveau en de examinering
moeten ten minste voldoende zijn. Dat is een belangrijke voorwaarde, al is
het maar omdat zowel het oude als het nieuwe bekostigingssysteem een prikkel
in zich hebben om studenten aan het eind van hun studie toch nog maar even
snel een diploma te verschaffen, want dan krijg je er nog geld voor als instelling.
 Het invoeren van de instellingstoets en het bijbehorende beperkte opleidingsregime
kunnen helpen om de administratieve lasten te verminderen, maar daar ga ik
zo meteen nog verder op in.
 Ook een goed punt vinden wij de invoering van een herstelperiode van twee
jaar om opleidingen snel weer op orde te brengen als het oordeel is dat dit
nodig en mogelijk is. Het oude systeem, zonder herstelperiode maar met de
alles-of-nietsbenadering, leidde tot defensief gedrag, waardoor opleidingen
die niet aan de maat waren, wellicht toch zijn goedgekeurd omdat de consequentie
van een negatief oordeel zo indringend en onherroepelijk was. Tegelijkertijd
hebben wij goed gelezen dat er een mogelijkheid is om toch indringend te constateren
dat een opleiding niet aan de maat is en gesloten moet worden, en dat die
bevoegdheid ook gebruikt kan worden.
 Verder zijn wij tevreden over het feit dat de staatssecretaris in de nota
van wijziging de termijnen voor een instellingstoets onder voorwaarden en
de toets nieuwe opleiding onder voorwaarden heeft teruggebracht van drie naar één
jaar. Ook dat heeft de instemming van de VVD-fractie.
 Er blijft vanzelfsprekend een aantal onderwerpen over waar ik inhoudelijk
verder op wil ingaan en waar wij niet voluit tevreden over zijn of een stap
verder in willen gaan. Achtereenvolgens ga ik in op de administratieve lasten
en de opzet van het nieuwe stelsel, de instellingstoets onder voorwaarden,
de vergelijkbaarheid van de oordelen en twee zaken die gisteren in de nota
van wijziging aan de orde kwamen: de studentassessor en het studeren voor
studenten met een functiebeperking.
 Ten aanzien van de administratieve lasten zit er een probleem in dit voorstel.
Van meet af aan was namelijk de bedoeling dat de administratieve lasten zouden
worden verminderd, maar helaas is bij de pilots gebleken dat vrijwel nergens
de administratieve lasten daadwerkelijk dalen. Hoe realistisch is dan ook
de verwachting van de staatssecretaris dat de administratieve lasten worden
beperkt met 25%? Waarop is dat gebaseerd? Hoe wordt die verwachting
gewaarborgd? Eigenlijk zie ik niet veel meer dat de NVAO de lasten zal monitoren
en een begeleidingscommissie zal instellen. Maar met enkele kleine ingrepen
kan worden geborgd dat de administratieve lasten daadwerkelijk dalen.
 In de eerste plaats constateert de staatssecretaris dat een aantal opleidingen
het beperkte kader tijdens de beoordeling uit eigen beweging heeft uitgebreid.
Ook is het voorgekomen dat visitatiepanels in de pilots op hun beurt het beperkte
kader ook substantieel hebben uitgebreid. Hier zie je dus iets gebeuren wat
ons waarschijnlijk allemaal bekend voorkomt: bij een tentamen of examen schrijf
je alles op wat je weet in de hoop dat het goede antwoord er ook tussen zit.
In de pilots gebeurde dat nog omdat de werking van het nieuwe systeem nog
onbekend was. Maar waarop baseert de staatssecretaris de opvatting dat dit
gedrag zal verdwijnen als de werking van het nieuwe systeem eenmaal bekend
is? Dit is in belangrijke mate te voorkomen als in het accreditatiekader straks
goed wordt vastgelegd wat de commissie en de NVAO wel en niet hoeven te weten.
In het accreditatiekader kun je ook de informatiestroom beperken tot de zaken
die echt relevant zijn voor het oordeel. In het accreditatiekader staat namelijk
al omschreven dat straks wordt bepaald welke gegevens het instellingsbestuur
mee moet zenden bij de aanvraag van de accreditatie. Graag hoor ik de opvatting
van de staatssecretaris hierover. Heeft zij het voornemen om dit soort elementen
straks ook in het besluit over het accreditatiekader op te nemen?
 In de tweede plaats heb ik vanuit deze gedachte mijn amendement op stuk
nr. 10 ingediend om de beperking van de administratieve lasten echt een impuls
te geven door de instellingstoets in ieder geval verplicht te stellen voor
de bekostigde instellingen. De enige motivatie die de staatssecretaris immers
in de antwoorden geeft om de instellingstoets niet te verplichten, is dat
het te ver gaat om die op te leggen aan instellingen waarvoor die niet passend
is. Hierbij wordt gezegd: "Er kan bijvoorbeeld worden gedacht aan onbekostigde
instellingen die maar één geaccrediteerde opleiding aanbieden,
naast veel andere onderwijsvormen." Dan gaat het vaak om de niet bekostigde
instellingen. Voor bekostigde instellingen zou het dus geen probleem hoeven
te zijn. Ik vind dat des temeer van belang omdat de regering zelf aangeeft
dat er ook vertrouwen moet zijn in de kwaliteitszorg van de instelling. Als
je spreekt over bekostigde instellingen vindt de VVD-fractie dat een dermate
belangrijk criterium dat wij dat graag voor alle bekostigde instellingen op
instellingsniveau willen waarborgen.
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Als het instellingen zo veel voordelen zou opleveren, zouden ze het dan
niet vrijwillig gaan doen? Waarom is die verplichting nog nodig?
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Ook in de beantwoording wordt aangegeven dat het de verwachting is dat
de meeste instellingen hiertoe zullen overgaan. Die verwachting betekent echter
nog steeds niet dat ze dat allemaal zullen doen. Ik vind het vanuit het oogpunt
van een goede besteding van belastinggeld goed dat je de vergelijkbaarheid
in het systeem tussen alle universiteiten en alle bekostigde hogescholen op
voorhand meegeeft door de instellingstoets. Ik denk dat er vervolgens een
belangrijke prikkel van kan uitgaan, omdat dit juist de grootste besparing
op de administratieve lasten was. Daarmee regel je een aantal zaken voor een
instelling centraal, in plaats van per opleiding.
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Volgens mij zat de belangrijkste vermindering van de administratieve lasten
niet alleen daarin, maar vooral ook in het feit dat je geen VBI meer hoeft
in te huren, wat ook nogal wat kosten met zich meebrengt. Volgens mij is het
verhaal iets genuanceerder dan de heer Harbers het brengt. Stel dat het zo
zou zijn dat er bijvoorbeeld aan een bekostigde instelling maar een zeer beperkt
aantal opleidingen plaatsvindt en men zegt dat er geen voordeel in zit om
het te doen via een instellingsaudit. Waarom wil de heer Harbers die instelling
dan niet de ruimte geven om te zeggen: en toch ga ik voor een verzwaarde opleidingsaccreditatie?
Waarom wil hij als overheid bepalen dat een autonome instelling in feite zijn
regels moet gaan volgen? Dat past niet bij een liberale opvatting, denk ik.
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Nee, maar het past wel bij de opvatting dat je goede controle wilt op
de besteding van overheidsgeld. Juist voor de instellingen waar slechts enkele
opleidingen zijn, kan de instellingstoets besparingen bieden omdat het vervolgens
gaat om criteria die je niet meer bij de accreditatie van de afzonderlijke
opleidingen hoeft mee te nemen. Daarnaast denk ik overigens ook dat in de
praktijk dit soort instellingen nauwelijks voorkomen. Wij spreken veel meer
over de klachten uit het veld van met name particuliere opleidingen die één
of een paar opleidingen hebben in het bekostigde systeem. Die sluit ik uit
doordat het niet gaat om de bekostigde instellingen waaraan ik die toets wil
opleggen.
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Misschien kan de heer Harbers nog eens nadenken over zelfstandige pabo's,
waar een beperkt aantal opleidingen is. Misschien kan hij nog eens nadenken
over de Scheepvaartschool. Zo zijn er nog wel enkele voorbeelden te noemen:
wel publiek bekostigd met een zeer beperkt aantal opleidingen, terwijl het
wel een instelling is. Misschien kan de heer Harbers dat nog eens meenemen
in zijn overwegingen of hij doorgaat met het amendement.
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Ik zou dat wel willen meenemen, maar ik denk dat juist bij de voorbeelden
die de heer Van Dijk noemt wel degelijk voordelen zijn bij
een instellingstoets. Als wij spreken over de pabo's hebben wij het over een
goede opleiding van toekomstige docenten. Ook de Scheepvaartschool heeft behoorlijk
veel opleidingen in het bekostigde segment, althans, als de heer Van Dijk
het Scheepvaart en Transport College bedoelt. Ik denk dat wij daar uiteindelijk
veel mee te winnen hebben. In dat opzicht ben ik in eerste instantie benieuwd
naar het antwoord van de staatssecretaris. Tot die tijd handhaaf ik sowieso
mijn amendement.
 Voordat ik overga op de instellingstoets heb ik nog een opmerking over
het nog te verwachten besluit accreditatiekader en de AMvB waarin de criteria
zullen worden vastgelegd voor die instellingstoets en de toets nieuwe opleiding.
Aangezien deze besluiten pas later volgen en eerst aan de Kamer worden voorgehangen,
ontstaat er volgens mij een probleem. De wet stelt dat instellingen binnen
twee maanden na inwerkingtreding van de wet moeten besluiten tot deelname
aan de versnelde invoering. Dat impliceert dat enkele instellingen al binnen
enkele maanden na inwerkingtreding van deze wet beoordeeld gaan worden. Dat
roept bij mij de vraag op of de criteria op dat moment al bekend zullen zijn,
want ook de criteria voor de instellingstoets zitten in het accreditatiekader.
Dat besluit moet dan wel op korte termijn aan ons worden voorgelegd, wil je
instellingen een goede afweging kunnen laten maken over de vraag of zij aan
die versnelde invoering zullen deelnemen.
 Ik kom op een situatie waarin de instellingstoets onder voorwaarden is
verleend, een variant op de eerste casus die de heer Jan Jacob van Dijk zojuist
naar voren bracht. Ook hiervoor geldt dat de criteria ons nog moeten bereiken
in de AMvB. Er ontstaat een ongewenste situatie als de instellingstoets nog
onder voorwaarden is verleend en opleidingen gedurende die periode volgens
het beperkt regime zullen worden geaccrediteerd. Immers, van verdiend vertrouwen
is op dat moment nog geen sprake. Daarom heb ik een amendement ingediend om
gedurende de periode dat de voorwaarden van kracht zijn, geen accreditatie
onder beperkt regime toe te laten. Enerzijds is dit gedreven door de gedachte
dat een extra borging van kwaliteit nodig is en anderzijds omdat het een extra
stok achter de deur is om snel van de beperkende voorwaarden af te komen.
 Ik kom op de vergelijkbaarheid van de oordelen over opleidingen. Volgens
mij is iedereen het erover eens dat het het mooist is om vergelijkbare opleidingen
in dezelfde periode en op basis van vergelijkbare gegevens te laten accrediteren.
Het gaat dus niet alleen over de criteria, maar ook over het moment van accreditatie.
De praktijk zoals de staatssecretaris die schetst gaat niet verder dan dat
instellingen ervoor moeten zorgen dat zo veel mogelijk in samenwerking met
andere instellingen wordt voorzien in een regelmatige beoordeling en dat de
VNSU en de HBO-raad deze samenwerking willen coördineren. Ik vraag mij
af of dat voldoende is. Wat gaat de staatssecretaris doen als deze coördinatie
en samenwerking niet tot dit resultaat leiden? Ik kom hierop omdat de voorzitter
van de NVAO ons tijdens de briefing over het wetsvoorstel zelf het probleem
meegaf dat de vergelijkbaarheid hierin nog niet geborgd is.
 Gisteren bereikte ons de nota van wijziging. Daarin is opgenomen dat in
de accreditatie ook bepalingen worden opgenomen over studeren met een functiebeperking.
Daarbij vielen mij twee zaken op. In de eerste plaats voldoet geen van de
instellingen voor hoger onderwijs in alle opzichten aan de eisen die voortvloeien
uit het referentiekader. Daar ben ik van geschrokken, net als de heer Jan
Jacob van Dijk. In de tweede plaats zijn de huidige wettelijke bepalingen
onvoldoende om de toegankelijkheid en studeerbaarheid van het hoger onderwijs
voor studenten met een functiebeperking te garanderen. Echter, de commissie-Maatstaf
was nog maar net klaar met het advies of het moest gistermiddag met stoom
en kokend water in dit wetsvoorstel worden gegoten. Ik heb daar een tijdje
over nagedacht. De VVD-fractie is daar niet voor. Wij zijn er zeer voor dat
de toegankelijkheid voor studenten met een functiebeperking een wettelijke
basis gaat vinden, maar wij moeten dit zorgvuldig regelen en daarbij de vraag
beantwoorden of het accreditatiebestel de beste plek is. Terecht stellen de
HBO-raad en de VSNU in dit verband dat lastendruk ook ontstaat of verzwaard
wordt als het stelsel wordt benut om andere beleidsdoelen dan de inhoudelijke
kwaliteit van het onderwijs in te brengen. Ik ben er dan ook veel meer voor
om dit belangrijke onderwerp los van het voorliggende wetsvoorstel te bespreken
en het elders in de Wet op het hoger onderwijs een verankering te geven. Daarom
heb ik een amendement ingediend op dat punt. Daar zou ik graag een reactie
van de staatssecretaris op willen hebben.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Een van de argumenten van de heer Harbers is dat wij dit zorgvuldig moeten
doen. Hij vroeg zich af waarom wij dit met stoom en kokend water doen. Is
hij het met mij eens dat wij hier al jaren over praten in deze Kamer en dat
er steeds niets, of, om het genuanceerder te zeggen, te weinig gebeurt in
dat verband, en dat de term "met stoom en kokend water" daarbij niet aan de
orde kan zijn?
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Ik ben het zeer met mevrouw Besselink eens dat er heel veel op dit gebied
moet gebeuren. Ik ben het zeer met haar eens dat het al veel te lang duurt.
Zij kan de term "met stoom en kokend water" misplaatst vinden, dan neem ik
die terug. Maar het voorstel bereikte ons gisteren. Daardoor hebben wij er
nauwelijks over kunnen praten. Het accreditatiebestel is de verkeerde plek
om dit in de wet te regelen. Iedere plek in de Wet op het hoger onderwijs
is een betere plek. Want natuurlijk, als het niet vanzelf gaat – de
commissie-Maatstaf constateert ook dat dit een meer wettelijke verankering
moet vinden – zullen wij het in de wet moeten opnemen. Ik denk alleen
niet dat het goed is om dit weer als een van de criteria toe te voegen aan
het accreditatiebestel. Op die manier kunnen wij daar nog veel meer beleidsdoelen
aan gaan toevoegen.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Mag ik concluderen dat de heer Harbers in dit geval niet vindt dat de
letterlijke betekenis van de uitdrukking "nood breekt wet" geldt voor zo'n
belangrijke zaak?
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Nee, dat mag mevrouw Besselink niet concluderen. Het feit dat ik zeg dat
het niet in het accreditatiebestel thuishoort, betekent niet dat ik een wetswijziging
op de lange baan wil schuiven. Als zelfs in deze demissionaire periode ons
nog een voorstel zou bereiken, zou ik er zeer voor zijn om dat nog te behandelen.
Maar ik vind dit nu eenmaal de verkeerde plek in de wet.
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Een van de elementen van de instellingsaudit is de kwaliteitszorg; dat
zijn de kwaliteitselementen van de opleidingen. Een van die elementen is:
in hoeverre zorg je ervoor dat iedereen die kan studeren ook werkelijk die
studie kan volgen? Is het dan niet logisch dat dit juist in het kader van
kwaliteitszorg een belangrijk onderdeel is waarop acht moet worden geslagen
en dat onderdeel kan uitmaken van de accreditatie? Zou het om die reden niet
toch logisch zijn om het hier neer te leggen? Als de heer Harbers "nee" zegt,
wat is dan zijn concrete alternatief? Waar zou het dan geregeld moeten worden?
Wij willen er dan ook kritisch, positief kritisch, constructief kritisch –
ik kijk even in de richting van de heer Van der Ham – naar kijken.
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Hiermee neem je het mee in het accreditatiebestel en wordt het meteen
onderdeel van de beoordeling, vanaf over enkele maanden. Ik vind dat zorgelijk,
want dit kabinet heeft de financiële middelen om instellingen tegemoet
te komen om studeren met een functiebeperking mogelijk te maken juist ingeperkt.
Eigenlijk betekent het dat vanaf over een paar maanden, als de wet is ingevoerd
en de instellingstoetsen gaan lopen, opleidingen hun accreditatie gaan verliezen,
omdat het nog niet is geregeld en er nog zo'n grote inhaalslag te maken is.
Maar zoals ik zojuist al heb gezegd, ben ik het ermee eens dat dit wel een
wettelijke verankering moet vinden. Ik vind het extra ballast in het accreditatiesyteem,
als je deze beoordeling ook daarin meeneemt. Instellingen zullen zich aan
de wet moeten houden. Daarom zei ik zojuist: op iedere andere plek in de Wet
op het hoger onderwijs komt wat mij betreft de verplichting dat instellingen
goed toegankelijk zijn voor studenten met een functiebeperking.
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 In de afgelopen vier, vijf jaar is herhaaldelijk in de Kamer gesproken
over dit onderwerp en is herhaaldelijk aangegeven dat de minister contact
zou opnemen met de VSNU en de HBO-raad om dit soort dingen te regelen. Iedere
keer kregen wij de rapportage terug: het gaat goed. Er is een apart subsidietraject
in het leven geroepen om ervoor te zorgen dat dit zou gebeuren, voor een beperkte
periode om daarmee de dingen te doen, maar ook dat heeft onvoldoende effect.
Is het dan niet een keer tijd om te zeggen: nu moet er echt een effectief
instrument zijn om ervoor te zorgen dat het werkelijk goed gaat gebeuren?
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Ik ben er meer voor dat wij hier een goed debat hebben over de vraag waar
wij dit de wettelijke verankering geven zodat het ook echt gaat gebeuren.
Dat is beter dan dat – dat is wel min of meer binnen een paar dagen –
er op vrijdag een rapport verschijnt en op maandag meteen wordt besloten:
wij zetten dit ook in het toevallig eerst voorliggende wetsvoorstel, waarmee
het gelijk ook in een heel ander bestel terechtkomt, namelijk het hele accreditatiebestel
met alles wat daarbij hoort. Ik vind dat niet verstandig. Ik denk niet dat
je daarmee à la minute afdwingt dat iedere instelling toegankelijk
is. Ik voorspel u wat er gaat gebeuren, als wij met dit criterium erbij vanaf
over een paar maanden, als de wet is ingevoerd, de instellingen gaan toetsen.
Dan zal dat er echt niet toe leiden dat opleidingen binnen instellingen à
la minute gesloten worden. Daarmee schuiven wij het weer voor ons uit. Dan
kunnen wij beter een debat voeren: wat is er gebeurd met die financiële
middelen, hoe maak je dit verder mogelijk, hoe serieus nemen wij dit en zetten
wij er ook de middelen tegenover?
 
 
 
 De heer
 Anker
 ChristenUnie
 
 Ik wil toch ook nog een poging doen. Wij hebben het er hier vaker over
gehad. Ik heb in 2008 een amendement over dit onderwerp ingediend. De minister
heeft toen gezegd: ik wil dit later bij een ander stuk wetgeving laten terugkomen.
Wij hebben er regelmatig gesprekken over gehad, maar het is niet gebeurd.
De vraag die de heer Jan Jacob van Dijk stelt, stel ik ook aan de heer Harbers.
Waar zouden wij het anders moeten neerzetten dan in datgene wat over de kwaliteit
van het onderwijs gaat, in dit stuk wetgeving? Ik kan wel begrijpen dat de
VSNU nu weer een briefje stuurt, maar zij heeft dit toch al een tijdje kunnen
zien aankomen?
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Dat ben ik geheel met de heer Anker eens, maar het staat nu in een artikel
waarmee het onderdeel is geworden van het accreditatiesysteem. Op elke andere
plek in de Wet op het hoger onderwijs vinden wij waarschijnlijk een betere
plek om wettelijk te verankeren waaraan instellingen moeten voldoen.
 
 
 
 De heer
 Anker
 ChristenUnie
 
 Dan moet de heer Harbers concreet worden: moet het via medezeggenschap
of via bekostiging? Hoe ziet hij dat voor zich?
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Bijvoorbeeld via de bekostiging. Op dit moment vind ik het de verkeerde
plek. Ik meen dat het veel meer een debat is, zoals ik net al zei, over de
vraag wat er precies op dit gebied gedaan is. Zullen wij daadwerkelijk binnenkort
opleidingen sluiten – ondanks het feit dat dit de afgelopen jaren niet
is gedaan – als niet iedere opleiding in Nederland meteen toegankelijk
is voor mensen met een handicap? Ik denk namelijk dat dit in de praktijk niet
zal gebeuren. Als je dit punt op deze manier in de wet opneemt, wordt het
ook weer een loze letter. Je kunt dan veel beter zeggen: wij nemen het serieus,
er zijn middelen tegenover gezet; zijn die voldoende geweest, is daar voldoende
mee gedaan en moet daar geen vervolg aan worden gegeven?
 
 
 
 De heer
 Anker
 ChristenUnie
 
 Als een minister tegen een instelling heeft gezegd dat deze er werk van
moet maken, als er geld voor wordt uitgetrokken, als het al jaren loopt, als
er al meerdere malen aandacht voor is gevraagd, en het is niet gebeurd, dan
hebben wij toch zo'n beetje alles gedaan wat wij konden om dit onderwerp heel
serieus met elkaar te bespreken?
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Dat ben ik met de heer Anker eens, maar niet op dit punt in deze wet.
De minister heeft in 2008 al toegezegd dat hij het een keer zou betrekken
bij een voorliggend wetsvoorstel. Ik vind dat wij daar wel heel erg lang op
hebben zitten wachten als wij het pas vandaag bij deze wetswijziging behandelen.
Studeren met een functiebeperking speelt per definitie op instellingsniveau.
Volgens mij wordt dat extra ingewikkeld in de accreditatie van opleidingen
volgens een uitgebreid regime.
 Tot slot zal ik nog een paar woorden spreken over de perikelen rond de
studentassessor. Ik heb het vermoeden dat wat nu in de nota van wijziging
wordt geregeld, namelijk het recht van de medezeggenschapsraad
om twee keer per jaar het college van bestuur uit te nodigen, niet veel anders
is dan wat nu ook al geregeld tot stand komt. Saillant detail daarbij is dat
ik vernam dat studentorganisaties pas afgelopen donderdag zijn geraadpleegd
over dit voorstel, terwijl de VSNU al op 18 februari over dit voorstel
sprak met de toenmalige minister.
 Om die reden hebben de heren Van der Ham, Jasper van Dijk en ikzelf een
amendement ingediend om een stap verder te gaan in het borgen van de informatievoorziening.
Dat amendement handhaaf ik in ieder geval. In artikel 7.15 van de WHW, waar
mevrouw Besselink net over sprak, staat slechts iets over de informatievoorziening
aan aanstaande studenten. In dat artikel hebben wij het in ieder geval nog
niet geregeld. Daarom denk ik dat het goed is om bovenop hetgeen al in de
nota van wijziging staat, afspraken te maken over de informatie-uitwisseling.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 De heer Harbers heeft een terecht punt. Per abuis heb ik artikel 7.15
genoemd. Het had artikel 9.32 van de WHW moeten zijn. Daarin wordt wel tijdig
de informatieplicht geregeld. Een deel daarvan is dus al geregeld.
 
 
 
 De heer
 Harbers
 VVD
 
 Dan gaan wij eerst artikel 9.32 weer eens lezen; tot zolang blijf ik in
ieder geval bij het amendement dat wij al hebben ingediend. Met dat amendement
kunnen beide partijen, studenten en instellingen, de situatie laten zoals
deze is als zij tevreden zijn over de huidige verstandhouding, en instellingen
waar onvrede bestaat over het moment van de medezeggenschap en de manier waarop
deze erbij wordt betrokken, worden ertoe aangezet om hierover samen het gesprek
aan te gaan en voor beide partijen acceptabele afspraken te maken.
 Daarmee kom ik aan het einde van mijn inbreng in eerste termijn. Zoals
ik heb aangegeven bouwt het nieuwe accreditatiestelsel voort op de goede punten
van het oude stelsel en bevat het goede prikkels om de bureaucratie te verminderen,
waardoor wij ons kunnen richten op de inhoud. De hamvraag is natuurlijk hoe
alles straks in de praktijk zal uitpakken. In de praktijk zullen wij een stelsel
zien waarin de vrees dat licht ondermaatse opleidingen toch worden geaccrediteerd,
zich niet meer voordoet. Wij zullen zien dat de aandacht voor processen en
procedures die de overhand kregen ten koste van de aandacht voor de inhoudelijke
kwaliteit van een opleiding teniet gedaan wordt. Het wordt geen stelsel waarin
bij slechte oordelen altijd een herstelperiode plaatsvindt, maar het wordt
een systeem waarin herstel alleen plaatsvindt als er iets te herstellen valt.
Anders zal de opleiding alsnog worden gesloten. Studenten zullen uiteindelijk
vanzelfsprekend goed onderwijs krijgen, steeds beter de kwaliteit kunnen beoordelen
en als de kwaliteit ondermaats is, snel naar een andere opleidingsinstelling
worden geholpen. Als zodanig is dat een variant op de tweede casus van de
heer Jan Jacob van Dijk.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter. Uit evaluaties en rapporten bleek dat ons accreditatiestelsel
onvoldoende effectief was: hoge administratieve lasten, te veel nadruk op
processen en onvoldoende aandacht voor de kwaliteit van het onderwijs. Een
herziening was dus hard nodig. De D66-fractie is daarom voorstander van het
principe dat een instelling die het goed doet, minder last heeft van de inspectie.
Een steviger instellingstoets moet leiden tot minder administratieve lasten
voor de opleidingstoets. De HBO-raad stelt voor om tussentijds te evalueren
of de aanpassing ook echt tot een reductie van administratieve lasten heeft
geleid. Wat vindt de staatssecretaris van dat voorstel?
 Wij vinden het van belang dat ook het lichte regime kwaliteitsverschillen
tussen opleidingen zichtbaar maakt. Ik vraag de staatssecretaris of kwaliteitsverschillen
tussen opleidingen, ook in het beperkte regime, voldoende inzichtelijk zijn
voor studenten. Kunnen zij die kwaliteitsverschillen betrekken bij hun studiekeuze?
Op welke wijze publiceert de NVAO haar oordeel?
 De D66-fractie is voorstander van differentiatie tussen opleidingen. Instellingen
kunnen zich zo meer profileren en de student heeft daardoor meer keuze. Krijgt
de NVAO bij een beperkte accreditatie voldoende inzicht in het antwoord op
de vraag of een opleiding excellent is? Hoe pakt het onderscheid in accreditatieregimes
uit als binnen één instelling straks excellente en zwakke opleidingen
bestaan? Krijgt de instelling dan in haar geheel te maken met een strenge
instellingstoets of alleen maar op de onderdelen van het onderwijs die juist
als zwak worden gezien?
 Wij willen graag dat Nederland tot de internationale onderwijstop behoort.
Kan de staatssecretaris aangeven wat de gevolgen zijn van een negatieve instellingstoets?
Kan de instelling na een negatieve toets nog nieuwe opleidingen starten? Hoeveel
tijd krijgt de instelling na een negatieve toets om verbeteringen door te
voeren?
 Ons onderwijs moet gelijke kansen geven. Een handicap mag geen belemmering
zijn voor het ontplooien van talent. De HBO-raad en de VSNU hebben aangegeven
dat het opnemen van aanpassingen voor gehandicapte studenten in het accreditatiestelsel
leidt tot flinke administratieve lasten. De heer Harbers sprak daar ook al
over. D66-fractie vindt het prima als wij van de onderwijsinstellingen vragen
om extra hun best te doen, want de afgelopen jaren is het nog niet helemaal
op orde. Dat hebben wij ook vaak in de Kamer besproken. De administratieve
lasten zijn een belangrijk bezwaar. Ik wil graag in reactie op het amendement
van de heer Harbers weten of er voldoende mogelijkheden zijn voor het terugdringen
van de administratievelastendruk die daaruit volgens de HBO-raad en de VSNU
voortvloeit. Ik kan dat gewoon niet beoordelen. De nota van wijziging is ons
kort voor dit debat toegestuurd. Heeft Actal daarnaar gekeken? In hoeverre
kunnen wij verwachten dat de administratieve lasten op een ernstige wijze
worden vergroot? Ik wil graag een uitvoerige reactie op het amendement van
de heer Harbers.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 Wat weegt het zwaarst voor de fractie van D66? Is dat om voor eens en
voor altijd ervoor te zorgen dat ook studeren met een handicap mogelijk wordt
en geregeld wordt, of is dat het verminderen van de administratievelastendruk?
Als u mag kiezen, waar kiest u dan voor?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik kies voor het eerste. Dat mag duidelijk zijn. Op het moment dat wij
dit gaan uitwerken, hoop ik dat de staatssecretaris in de korte tijd die zij heeft genomen om dit voorstel op dat punt te veranderen,
ook met een schuin oog kijkt naar het andere deel van de vraag van mevrouw
Besselink. Dat is de vraag hoe wij ervoor zorgen dat dit in ieder geval zo
inpasbaar mogelijk wordt gemaakt. Het een hoeft het ander dus niet uit te
sluiten. Maar het mag duidelijk zijn dat de toegankelijkheid van eenieder
die wil studeren bij de D66-fractie op nummer een staat.
 Geen macht zonder tegenmacht, zeg ik maar even op de dag dat wij hier
Hans van Mierlo hebben herdacht. Door middel van mijn amendement over de studentassessor
in de vorige periode waarin wij deze wet behandelden, heb ik gepoogd de positie
van de medezeggenschap in het hoger onderwijs te versterken. Studenten zijn
meer dan leerlingen op een basisschool of een middelbare school bij hun opleiding
betrokken. Zeker als wij van studenten verwachten dat zij meer investeren
in hun eigen opleidingen, moeten wij ook ervoor zorgen dat zij betrokken zijn
en die betrokkenheid kunnen tonen.
 Het amendement over de studentassessor werd door deze Kamer aangenomen,
maar bleek in de Eerste Kamer op veel weerstand te stuiten. De belangrijkste
kritiek was dat hiermee de scheiding tussen bestuur en medezeggenschap zou
vervagen. De senatoren dreigden het hele wetsvoorstel te verwerpen als de
studentassessor daarin overeind zou blijven. Vanuit de Tweede Kamer probeerden
wij met de minister te komen tot een alternatief voorstel dat tot een compromis
zou kunnen leiden om al die elementen te bewaken. De deelname van studenten
aan vergaderingen van het college van bestuur werd beperkt en er werd nogmaals
duidelijk gemaakt dat het ging om de informatiepositie van de medezeggenschapsraad
bij de voorbereiding van beleid.
 We vonden het wel jammer dat minister Plasterk pas heel laat koos voor
de verdediging in de Eerste Kamer. Dat is echt een unicum. Als een wetsvoorstel
hier wordt aangenomen, hopen wij echt dat het in zijn geheel, met alle elementen
ervan, hartgrondig wordt verdedigd in de Eerste Kamer. Ik hoop dat dit geen
voorbeeld is voor komende ministers. Ik zie de nota van wijziging die er is
gekomen, als een bescheiden poging om tegemoet te komen aan de doelstelling
van de studentassessor en aan de wensen van zowel de Tweede als de Eerste
Kamer. Colleges van bestuur moeten regelmatig in overleg met de medezeggenschapsraad
over voorgenomen beleidsideeën. Het voorstel zegt alleen niets over de
omstandigheden waaronder dat gebeurt. Hoe komt zo'n overleg tot stand? Moet
het college van bestuur instemmen met een verzoek om overleg over het beleid
van instellingen? Hierop hoor ik graag een reactie van de staatssecretaris.
 Samen met de fracties van de VVD en de SP heb ik gepoogd in dat amendement
verdere invulling te geven aan de positie van de medezeggenschapsraad. Met
dit amendement willen we graag regelen dat de medezeggenschapsraad met het
college van bestuur afspraken maakt over welke informatie zij wanneer, op
welke manier, voorafgaand aan het overleg van het college krijgt. Zo kan de
medezeggenschapsraad het college erop aanspreken als hij onvoldoende informatie
ontvangt of als informatie te laat wordt toegestuurd. Op dit soort punten
willen wij het wetsvoorstel licht wijzigen. Dit is een nadere uitwerking van
wat er nu staat. De heer Harbers heeft op een goede manier betoogd dat wij
dit echt een aanvulling vinden op wat mevrouw Besselink heeft voorgelegd.
Daarmee hebben wij de faux pas van mevrouw Besselink bij het aanhalen van
dat wetsartikel ook afgedaan in dit debat.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 We moeten hier inderdaad helder hebben wat er wel of niet geregeld is,
dus ik heb het nog even goed nagekeken. Dit blijkt inderdaad deels in artikel
9.32 geregeld te worden. Studenten moeten gewoon tijdig geïnformeerd
worden. Het punt dat extra in uw amendement zit, is om met elkaar afspraken
te maken over hoe je dat vorm gaat geven. Naar aanleiding daarvan heb ik een
vraag. Wat wilt u precies in de wet regelen? Wanneer denkt u dat er voldoende
haken in de wet zitten om er met elkaar uit te komen? In uw verkiezingsprogramma
van 2006, Het gaat om mensen, staat in het hoofdstukje Vertrouwen in scholen:
"Scholen en instellingen weten zelf het beste wat goed is voor hun leerlingen
en studenten. Zij kunnen zelf verantwoordelijkheid dragen voor het onderwijs
dat zij bieden. Daarvoor is het nodig hen vertrouwen (in de vorm van geld
en vrijheid) in plaats van wantrouwen (in de vorm van regels) te geven." Is
uw voorstel om dit alles nog meer te regelen eigenlijk niet strijdig met uw
eigen inzet om te regeren op basis van vertrouwen in plaats van wantrouwen?
Geeft het wetsvoorstel dat wij nu hebben, niet al voldoende haakjes om daaraan
tegemoet te komen?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Het citaat dat u aanhaalt, gaat natuurlijk over iets heel anders. Dat
gaat over de inhoud van het onderwijs. Overigens gaat dat over het algemeen
over het basis- en middelbaar onderwijs. In het hoger onderwijs weten docenten
meestal ook heel goed wat zij aan hun studenten willen meegeven. Hier gaat
het over bepaalde beleidsvoornemens van het college van bestuur. Die kunnen
over studentenzaken gaan, maar ook over allerlei andere zaken die de universiteit
betreffen. Je moet zorgen voor een goede informatievoorziening voor studenten
en je moet haakjes in de wet maken om die macht ook een tegenmacht te geven.
Deze staat sowieso al uit het lood, want het college van bestuur heeft natuurlijk
ontzettend veel middelen om zich goed voor te bereiden en studenten en docenten
staan soms een stuk zwakker in de medezeggenschap. Daarom zeg ik dat er voldoende
informatie moet zijn. Studenten moeten bijvoorbeeld met nadruk kunnen wijzen
op ons amendement, als dat deel wordt van de wet. Zij hebben ook het recht
om afspraken te maken over de manier en het tijdstip waarop zij worden geïnformeerd;
niet één minuut voor de vergadering. Dat soort zaken kun je
via dat amendement afdwingen. Inderdaad moeten zij daar in de lokale situatie
in onderling verkeer uitkomen. Wij hebben hiermee echter een aantal haakjes
in de wet willen aangeven, zodat studenten en anderen die gebruik willen maken
van de medezeggenschap, daarop een beroep kunnen doen. Ze kunnen dan op de
wet wijzen en zeggen dat ze in hun recht staan. Dat heeft niets met de inhoud
te maken, maar met de procedure waarnaar je kunt verwijzen.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 In wat we willen bereiken, liggen we niet zo ver uit elkaar.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Precies.
 
 
 
 Mevrouw
 Besselink
 PvdA
 
 De discussie gaat over wat er in de wet geregeld is. Er staat in de wet
"tijdig alle inlichtingen te krijgen". Dat "tijdig" lijkt mij voldoende. D66 zegt in zijn programma dat de overheid een forse stap terug
moet doen en dat we van onnodige regelgeving af moeten. Dit zou u in de komende
dagen in overweging moeten nemen. Kijkt u nog eens serieus naar het wetsartikel
en overweeg nog eens of het nou echt nodig is om alles wat u nu omschrijft,
in de wet te regelen. Er staat namelijk al een grote haak in de wet.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Nee, dat is dus niet zo. Wat is "tijdig"? Is dat een uur voor de vergadering,
is dat twee uur voor de vergadering? Wij willen dat van tevoren onderlinge
afspraken moeten worden gemaakt over wat er reëel wordt gevonden en wat
de definitie van "tijdig" is. Ik zet niet in het amendement wat dan precies
het tijdstip moet zijn. Dat mag onderling afgesproken worden, maar een student
moet wel kunnen wijzen naar de wet en kunnen zeggen dat hij inspraak wil over
de definitie van wat in de wet is neergelegd. Dat zeggen we in dit amendement.
Het is dus niet tot op microniveau regelen wat er moet gebeuren, maar als
iemand wil specificeren wat "tijdig" is, kun je wel het gesprek met hem aangaan
en verwijzen naar de wet. Dat is een heel belangrijk wapen voor hen die gebruikmaken
van de medezeggenschap. Ik hoop dan ook echt dat u die macht- en tegenmachtvraag
ook goed op u laat inwerken. Zo komt u hopelijk tot de conclusie dat het amendement
van mijzelf en de heren Harbers en Jasper van Dijk helemaal niet zo gek is
en dat het juist heel veel kracht kan geven aan medezeggenschap. Daar ontbreekt
het namelijk heel vaak aan.
 De heer Jasper van Dijk heeft nog een aantal andere amendementen ingediend.
Die amendementen kunnen over het algemeen op mijn sympathie rekenen. Ik heb
het al gehad over het amendement van de heer Harbers over gehandicapten. We
vinden dat heel sympathiek, maar we hebben wel wat vragen over de inpassing
daarvan. Daarom willen we daarop graag wat antwoorden in de eerste termijn
van de staatssecretaris. Ik heb van het amendement van mevrouw Besselink al
gezegd: een heel mooi begin, maar maak het nu goed af. Help het amendement
van de drie oppositiefracties – overigens behoort de PvdA inmiddels
ook tot de oppositie – aan een meerderheid. Dat zou de informatievoorziening
van studenten kunnen verbeteren.
 
 
 
 De heer
 Van der Vlies
 SGP
 
 Voorzitter. Wie de titel van dit wetsvoorstel vluchtig leest, krijgt waarschijnlijk
niet meteen warme gevoelens. Het gaat vanavond over de wijziging van een accreditatiestelsel.
Dat klinkt niet direct inspirerend. Als we echter op de Franse oorsprong van
het woord "accreditatie" letten, zien we dat het gaat om het schenken van
vertrouwen en het toekennen van geloofwaardigheid. Dat is een belangrijk uitgangspunt
bij de ordening van de samenleving en zeker ook in de sfeer van het hoger
onderwijs. Het is dus voluit de moeite waard.
 De SGP-fractie steunt de ontwikkeling die met dit wetsvoorstel wordt ingezet.
Als op het niveau van de instelling vertrouwen verdiend is, is het belangrijk
om de toezichtslast op het niveau van de opleiding te verminderen. De regering
biedt deze gedachte als facultatief aan door het model van de instellingstoets
te regelen. Het oude model van volledige toetsing op opleidingsniveau blijft
als mogelijkheid bestaan. De SGP-fractie vraagt zich af of dat het eindpunt
kan zijn. Moeten wij bijvoorbeeld niet verder naar verplichte accreditatie
op instellingsniveau en, bij positieve beoordeling, een beperktere vorm van
toezicht op opleidingsniveau?
 Bestrijding van administratieve lasten is een belangrijke doelstelling
van het wetsvoorstel. Dat is een mooi streven. Mijn fractie blijft de onderbouwing
echter opmerkelijk vinden, want de pilots geven juist geen aanmerkelijke vermindering
van de administratieve lasten aan. Toch ziet de regering aanknopingspunten.
Dat is mooi, maar is dat niet erg wankel voor een wijziging van het stelsel?
Er begint hierover al een levendige discussie te ontstaan tussen verschillende
partijen in het hoger onderwijs. Graag opheldering op dit punt.
 Een belangrijk argument voor het facultatieve model noemt de regering
de last die instellingen met weinig opleidingen bij een verplichte instellingstoets
te dragen krijgen. De SGP-fractie is gevoelig voor dit belang. Er blijft echter
een paradox in het voorstel. Aan de ene kant is de regering ervan overtuigd
dat lastenvermindering gerealiseerd wordt, maar tegelijk blijkt dat vaak niet
het geval te zijn. Hoe is dat te rijmen? Zou het uitgangspunt niet moeten
zijn dat ook kleine instellingen in het nieuwe model niet slechter af zijn?
Is de verzwaring van de last bij de instellingstoets niet vooral het gevolg
van een groter aanbod aan opleidingen? Graag een nadere toelichting.
 Mijn fractie heeft nog een kritische houding tegenover de manier waarop
differentiatie in de beoordeling van opleidingen wordt mogelijk gemaakt. Het
is de vraag of er werkelijk meer helderheid wordt geboden en of de doelstelling
van meer competitie wordt gehaald. Met de schaal onvoldoende, voldoende, goed
en excellent lijkt het er erg veel op dat de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie
NVAO een rapportcijfer gaat uitdelen. Uitgangspunt moet toch zijn dat het
accreditatieorgaan vaststelt of een opleiding vertrouwen verdient en of ze
voldoet aan de gestelde eisen, zie bijvoorbeeld ook het advies van de Raad
van State op pagina 11. Alleen voor uitzonderlijke opleidingen zou eventueel
het etiket excellent uitgedeeld kunnen worden, zonder dat daar een financiële
bonus voor geldt. Wil de staatssecretaris dit alternatief nog eens overwegen?
 Het wetsvoorstel regelt een mogelijkheid tot uitstel voor opleidingen
die bij de toets niet voldoen aan de kwaliteitseisen. Er is een herstelperiode
van maximaal twee jaar, artikel 5a.12a. Daar moeten we niet te scheutig in
zijn. De keerzijde van het vertrouwen dat in opleidingen wordt gelegd, is
dat harde consequenties nodig zijn wanneer dat vertrouwen beschaamd wordt.
Dat is niet onrechtvaardig. Opleidingen hebben immers zes jaar de tijd gehad
om zich voor te bereiden op een nieuwe accreditatie. Als er al sprake is van
een mogelijkheid tot herstel, moet het eigenlijk gaan om zaken die relatief
eenvoudig te genezen zijn. Deelt de staatssecretaris dit uitgangspunt? Waarom
is niet aangesloten bij de gewijzigde maximale termijn voor de toets nieuwe
opleiding, namelijk een jaar?
 Voor studenten die hun zegje willen doen binnen de universiteit is dit
wetsvoorstel een opsteker. Het bestaande instrumentarium van inspraak en medezeggenschap
wordt nog verder opgetuigd. Het is goed dat er binnen de instelling mogelijkheden
zijn tot inspraak, maar de vraag is of wij steeds meer moeten willen. Waar
is het einde? Wil de staatssecretaris daar eens op ingaan?
 Fundamentelere vragen zijn te stellen bij de positie van de student in
het kader van de accreditatie. In artikel 5a.2 lid 2 is geregeld dat in de
deskundigencommissies een student zitting heeft. Dat is op zichzelf merkwaardig.
Het gaat niet meer over interne mogelijkheden, waar de stem van de student
waarlijk telt, maar over een externe beoordeling. Krijgen wij niet te veel
de associatie met de slager die zijn eigen vlees keurt wanneer onderwijsdeelnemers
onderwijsinstellingen gaan beoordelen? Is zitting in een deskundigencommissie
werkelijk noodzakelijk om de mening van studenten te kunnen horen? Het laatste
kan natuurlijk heel gewenst zijn, geen misverstand daarover. Toch hoor ik
graag een rechtvaardiging van de aan het voorliggende wetsvoorstel ten grondslag
liggende keuze.
 Als het gaat om accreditatie hebben we een bijzonder samenwerkingsverband
tussen Nederland en Vlaanderen, belichaamd in de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie,
de NVAO. Als het gaat om het nieuwe accreditatiestelsel, ontstaat echter verschil
tussen beide partners, aangezien Vlaanderen heeft besloten om te wachten met
herziening. Kunnen problemen ontstaan wanneer Vlaanderen uiteindelijk besluit
een ander stelsel te hanteren? Dat zou toch kunnen? In hoeverre is het wenselijk
dat systemen dezelfde invulling hebben? Welke minimumcondities gelden eigenlijk
als het gaat om de uniformiteit in stelsels?
 Studeren met een handicap of functiebeperking is voor de SGP-fractie al
jaren een zeer zwaarwegend thema. Jaren terug diende ik daar een motie over
in, door de Kamer aanvaard, om er scherper op toe te gaan zien dat de instellingen
serieus bezig zijn met het realiseren van de mogelijkheden tot participatie
van studenten met een functiebeperking of een handicap. Natuurlijk is daar
het een en ander voor te doen en voor te regelen, maar het moet er wel een
keer van komen. Ook mijn fractie constateert dat dit niet erg opschiet, zij
het dat ik ook wel enkele voorbeelden ken van situaties waarin beslist iets
ten goede is gewend.
 In de nota van wijziging is een en ander snel meegenomen. Een van de collega's
vindt het te snel gaan en wil dit onderwerp separaat aan de orde stellen.
Dat betreft het amendement op stuk nr. 13. Mijn fractie wil spoed betrachten
onder één voorwaarde, namelijk dat het effectief en zorgvuldig
gebeurt. Ik wil van de staatssecretaris vernemen hoe het hiermee staat, mede
gelet op de reacties uit de kringen van de VSNU en de HBO-raad.
 Ik kom op mijn laatste punt. Het demissionaire kabinet hecht veel waarde
aan het verbeteren van vaardigheden op het gebied van rekenen en taal. Dat
is een mooi streven dat door mijn fractie beslist wordt gesteund. Het is dan
echter wel van belang dat wij in Den Haag het goede voorbeeld geven. Zeker
onze wetgeving moet een schoolvoorbeeld zijn van taalvaardigheid. Mijn fractie
heeft zo haar vragen bij de constructie die in de voorgestelde artikelen 5a.13f,
lid 1, en 5a.13g, lid 1, wordt gebezigd. Ik lees een van de beide artikelen
voor. Zij zijn inhoudelijk op hetzelfde gericht. Artikel 5a.13f, lid 1, luidt:
"Bij de beoordeling van de aanvraag om accreditatie voor een opleiding van
een instellingsbestuur die beschikt over een instellingstoets kwaliteitszorg
wordt aandacht geschonken aan ..." Een instellingsstuur die, staat er. Het
moet zijn "dat" en anders moet er ten minste één komma extra
in de zin worden ingebouwd. De staatssecretaris – ik ken haar –
is vast bereid om haar taalvirtuositeit op dit punt te etaleren.
 
 
 
 De heer
 Anker
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Ik heb sterk de neiging om de d's en de t's in mijn tekst
even na te lopen, maar gelukkig klinkt het verschil niet zo sterk als je ze
uitspreekt. Ik zal mijn tekst straks toch even voorleggen aan de heer Van
der Vlies.
 Voorzitter. Wij bespreken niet zo gek veel wetten meer in deze tijd, dus
het is fijn om toch even aan de slag te gaan met deze wetswijziging. Ik zie
dat ook mijn collega's er de nodige tijd voor hebben uitgetrokken. Bij de
wetswijziging om het accreditatiestelsel aan te passen, is het eerste doel
te garanderen dat opleidingen in het hoger onderwijs van een kwalitatief hoog
niveau zijn en blijven. Waar mogelijk moeten wij ook leren van een toetsing,
zodat zaken kunnen worden verbeterd.
 Een tweede doel is het verlichten van het stelsel en het meer op basis
van vertrouwen te gaan werken. Ik vind dat dit wetsvoorstel in lijn ligt met
het programma Vernieuwing Rijksdienst, waarin wij proberen om de controletoren
van de overheid af te bouwen, een onderwerp waar wij met de bewindslieden
van BZK over spreken. Dat is een nieuwe benadering van bestuur. De overheid
staat erom bekend risicomijdend gedrag te vertonen. In dit geval zoeken wij
misschien het risico wat meer op door meer met vertrouwen te gaan werken.
 Ook de Kamer neemt haar controlerende taak over het algemeen erg serieus.
Bij een incident staan wij direct te trappelen om het debat met de minister
aan te gaan en onze controlerende taak uit te oefenen. Wat ik wil zeggen,
is dat als wij ervoor kiezen om te gaan werken vanuit vertrouwen dit ook betekent
dat wij en anderen onze plaats meer moeten leren kennen en die plaats ook
moeten innemen. Vaak gebeurt juist het tegenovergestelde wanneer de overheid
zaken op afstand zet. De controle neemt dan evenredig toe en per saldo word
je daar dan ook niet zo heel erg veel wijzer van. Wat dit betreft, verbaast
het mij eigenlijk ook dat een aantal amendementen, juist op het moment dat
wij ietsje meer ruimte willen geven, direct probeert om die ruimte terug te
nemen.
 Als wij in dit licht naar het wetsvoorstel kijken, ligt er een wetsvoorstel
dat probeert om de teugels iets te laten vieren. Als een instelling bewezen
heeft, haar kwaliteiten lange tijd op orde te hebben, kan er een lichtere
toets voor de accreditatie worden toegepast. De reacties uit het veld en de
resultaten van de pilots laten zien dat verlichting van de administratieve
druk mogelijk is. Bovendien is dat ook hard nodig. Wij hebben het immers vaak
over het terugdringen van overhead. Geld dat voor onderwijs bestemd is, moet
zo min mogelijk in administratieve handelingen gaan zitten.
 De vraag is wel hoe de wetswijziging in de praktijk gaat uitwerken. Daarover
hoor je toch verschillende geluiden. De HBO-raad ziet juist heel veel concrete
goede effecten en de VSNU is weer erg kritisch. De Raad van State heeft in
zijn advies zelfs een vijftal risico's benoemd die kunnen maken dat deze wetgeving
haar doel voorbij gaat schieten. Ik wil die risico's maar eens langslopen.
 Ten eerste wordt de beoordeling opgedeeld. Enerzijds komt er de beoordeling
van de kwaliteitszorg van een instelling en anderzijds de beoordeling van
inhoud en resultaat van de afzonderlijke opleidingen. Wordt dat dan geen dubbele
toetsing, zo vraagt de Raad van State. Daarbij kan worden opgemerkt dat de
opleidingstoets niet lichter wordt. De Raad van State noemt het zelfs een
doublure in toetsing van randvoorwaarden. De Raad van State schetst ook het
risico dat defensief gedrag en fixatie op procedures met dit voorstel verschuift
van de opleiding, faculteit, naar het college van bestuur van de instelling.
Dat zou ertoe kunnen leiden dat deze mogelijk geen vernieuwingen bij individuele
opleidingen of vestigingen toelaat of zelfkritiek juist weer achterwege gaat
laten. Dit zou niet alleen bureaucratisering gaan betekenen, maar ook een
verstarring. Dat is wel de laatste bedoeling van deze wet.
 De pilots hebben ons wel geleerd dat vermindering van administratieve
lasten niet zo maar tot stand komt. Alleen het wijzigen van regelgeving verandert
namelijk niet de manier van werken in de praktijk. Uit de pilots bleek dat
door de wet de inhoudelijke kwaliteit zou verbeteren. Wat gaat de minister
nu concreet doen om het nieuwe systeem goed te laten functioneren? Op welke
manieren kan er ook in de dagelijkse praktijk meer vertrouwen getoond worden
en op welke manier kan dat vertrouwen vervolgens beloond worden?
 De omslag in het veld naar een nieuw stelsel van accreditatie kan ook
tot tijdelijke administratieve druk leiden. Voorziet de minister een tijdelijke
toename door de verandering van het stelsel? Graag verneem ik hierop haar
reactie.
 Sommige opleidingen moeten in 2011 en 2012 geaccrediteerd worden. Voor
deze opleidingen is onduidelijk op basis van welke criteria die getoetst zullen
worden, terwijl wij juist nastreven dat onderwijs en organisaties structureel
verbeteren. Voor deze opleidingen dreigt alsnog een toepassing ad hoc van
de kwaliteitszorg. Waarmee moeten deze opleidingen nu precies rekening gaan
houden?
 Ook na het accreditatieproces is het belangrijk dat docenten en andere
professionals met het kwaliteitsoordeel aan de slag kunnen. De accreditatie
is immers ook bedoeld om zaken beter te doen. Een belangrijk uitgangspunt
is dat de docent inspraak heeft in het onderwijskundige beleid en het kwaliteitsbeleid
van een instelling. Hoe zorgen wij ervoor dat wij niet alleen de kwaliteit
van een instelling gaan peilen, maar vervolgens ook gaan verbeteren? Wat is
de positie van de docent in het verbeteren van zaken? De Algemene Onderwijsbond
noemt bijvoorbeeld ook de vergelijkbaarheid van oordelen over opleidingen
van gelijke aard. Hoe zit het met die vergelijkbaarheid?
 De ChristenUnie onderschrijft het principe dat op basis van verdiend vertrouwen
de uitgebreide procedure wordt vereenvoudigd en versneld. Ik begrijp dat na
een periode van drie jaar de beperkte accreditatieprocedure niet meer wordt
toegepast. De vraag is dan: is dat alleen nog maar de uitgebreide toets? Verder
wijst het ISO nog op een mogelijk capaciteitsprobleem bij de NVAO door de
invoering van een versnelde toepassing van de beperkte opleidingsaccreditatie.
Wat is de verwachting van de minister?
 Ik heb nog twee opmerkingen. Ik dank de minister voor de nota van wijziging
om toetsing van handicap en studie aan de wet toe te voegen. Ik ben het eens
met wat de heer Harbers in dit verband heeft opgemerkt. Wij voelden al een
tijdje dat dit zou gebeuren, maar het komt wel erg op het laatste moment.
Maar goed, er zijn ook wat dingen veranderd op het ministerie. Misschien komt
het daardoor. Ik ben wel erg blij dat dit nu eindelijk geregeld wordt. Zojuist
heb ik ook in een interruptie gezegd dat hierover een amendement is ingediend.
Wij vonden allemaal heel goed dat handicap en studie op die manier zijn aangedragen.
Nogmaals, dat is een goede zaak.
 Wat de studenteninspraak betreft heb ik mij inmiddels ook bij het amendement
van mevrouw Besselink gevoegd. Ik ga dat amendement meeondertekenen, alleen
al vanwege de kwestie dat studentenaangelegenheden in de wet misschien wel
veel meer onenigheid dan enigheid gaan opleveren, in de zin van: Wat zijn
nu precies studentenaangelegenheden? Wij willen niet dat men over het kopieerpapier
gaat meespreken, maar aan de andere kant kun je waarschijnlijk prima beargumenteren
dat dit met het dagelijkse werk van de student te maken heeft.
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 Daarmee zijn wij gekomen aan het eind van de eerste termijn van de kant
van de Kamer. Wij zijn voornemens om dit debat donderdag aan het eind van
de middag voort te zetten.
 
 
 Sluiting 22.19 uur