Behandeling van:  - het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 20 november 1995 te Brussel tot stand gekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lid-staten, enerzijds, en de Staat Israël, anderzijds (25036);  - en één ander wetsvoorstel (24281).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 4304-4319

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-03-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 58, pagina 4304-4319

05-03-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25036Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24821Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: - het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 20 november 1995 te Brussel tot stand gekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lid-staten, enerzijds, en de Staat Israël, anderzijds (25036); - en één ander wetsvoorstel (24281).Pagina 4304-4319
Behandeling van: het wetsvoorstel Nieuwe regels omtrent de economische mededinging (Mededingingswet) (24707)Pagina 4261-4304
Presentie en opening (woensdag 5 maart 1997)Pagina 4253-4253
Behandeling van: het wetsvoorstel Een aantal wijzigingen van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (24669)Pagina 4261-4261
Behandeling van: het wetsvoorstel Instelling van vaste colleges van advies van het Rijk op het terrein van het Ministerie van Justitie (Wet adviesstelsel Justitie) (24881)Pagina 4254-4261
Lijst van ingekomen stukken (woensdag 5 maart 1997)Pagina 4319-4320
Regeling van werkzaamheden (woensdag 5 maart 1997)Pagina 4253-4254

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 84 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Goedkeuring
van de op 20 november 1995 te Brussel tot stand gekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst
waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap
en haar lid-staten, enerzijds, en de Staat Israël, anderzijds (25036);het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 17 juli
1995 te Brussel tot stand gekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst, waarbij een
associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar
lid-staten, enerzijds, en de Republiek Tunesië, anderzijds (24821).De voorzitter:Vanmiddag is al voorgesteld de behandeling van beide wetsvoorstellen te
combineren. Ik was daar niet zo enthousiast over omdat het om twee separate
zaken gaat. Ik heb echter begrepen dat de woordvoerders toch de voorkeur geven
aan een gezamenlijke behandeling, maar de twee onderwerpen wel duidelijk van
elkaar willen scheiden, dit alles om te voorkomen dat we twee discussierondes
krijgen. Mij is gebleken dat ook de minister en zijn medewerkers dit een hanteerbare
werkwijze vinden.De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Woltjer (PvdA):Voorzitter! Ik zal mij specifiek op het akkoord met Israël richten
en mijn collega zal ingaan op het akkoord met Tunesië.Voorzitter! Mijn fractie stemt van harte in met de totstandkoming van
de Euro-Mediterrane overeenkomsten, waarbij een associatie tot stand wordt
gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en de
landen rond de Middellandse Zee anderzijds. Deze overeenkomsten zijn een belangrijke
stap voorwaarts bij de totstandkoming van de vrijhandelszone tussen de EU
en de betrokken mediterrane partners in het jaar 2010, zoals overeengekomen
tijdens de Euro-Mediterrane ministersconferentie te Barcelona in 1995. Tevens
beschouwen wij deze overeenkomsten als een belangrijke Europese bijdrage in
de ontwikkeling van welvaart, stabiliteit en vrede voor dit gebied.Dat juist de Nederlandse regering in haar hoedanigheid van voorzitter
van de EU op 15 en 16 april een tweede conferentie tussen de EU en de Middellandse-Zeelanden
organiseert, verdient alle lof. Dat de regering uit het noordelijk deel van
de EU aan deze Euro-Mediterrane samenwerking een hoge prioriteit geeft, versterkt
onzes inziens niet alleen de solidariteit binnen de Unie, maar geeft ook aan
de Middellandse-Zeelanden de verzekering dat de rijkere lidstaten binnen de
Unie wel degelijk bereid zijn hun blik ook naar het Zuiden te richten en niet
alleen naar het Oosten, zoals wel eens wordt gesuggereerd.Voorzitter! Voor ons liggen vanavond ter ratificatie de eerste twee partnerschapsakkoorden
met respectievelijk Israël en Tunesië. Inmiddels is een soortgelijke
overeenkomst gesloten met Marokko en worden onderhandelingen gevoerd met Egypte,
Jordanië, Libanon en Algerije. Of en, zo ja, wanneer ten slotte ook met
Syrië de onderhandelingen zullen beginnen, is begrijpelijkerwijs op dit
moment nog open. Wel is de Europese Commissie oriënterende gesprekken
begonnen ter formulering van een eventueel mandaatsvoorstel aan de Raad, zo
lees ik in de nota naar aanleiding van het verslag bij de associatieovereenkomst
met Israël. Een overeenkomst met dit land zal onzes inziens nog grote
weerstand opleveren, gezien de politieke situatie daar en – om het maar
neutraal te zeggen – haar betrokkenheid bij het vredesproces. Wij constateren
echter met voldoening dat recent ook een interim-overeenkomst met de PLO als
vertegenwoordiger van de Palestijnse autoriteit is getekend, ook al heeft
deze overeenkomst nu nog een beperkt karakter en betreft het voornamelijk
handelspolitieke aspecten vanwege de juridische status van de Palestijnse
autoriteit en de bepalingen hieromtrent in de Oslo-akkoorden. Er is ons veel
aan gelegen de akkoorden met bovengenoemde landen qua tijdstip en qua inhoud
zoveel mogelijk gelijk te behandelen. Deze intentie wordt volgens ons benadrukt
door de bijna gelijktijdige ratificatie van de akkoorden met Tunesië
en Israël.Voorzitter! De Euro-Mediterrane overeenkomsten hebben een zogenaamd gemengd
karakter, waardoor niet alleen het Europees Parlement, maar ook de nationale
parlementen al deze verdragen moeten ratificeren. Wij constateren dat het
Europees Parlement zonder opmerkingen over de inhoud in een mogelijk begeleidende
resolutie de akkoorden met Tunesië en Israël heeft geratificeerd
en daarmee is het nu de beurt aan de vijftien nationale parlementen, na de
Commissie, het Europees Parlement en de Europese Raad. Wij zijn ons er terdege
van bewust dat de lange procedures verplichten tot een zekere spoed en gebondenheid
in deze fase van de ingewikkelde Europese besluitvorming bij dit soort zeer
belangrijke verdragen. Op twee punten wil ik echter namens mijn fractie nader
ingaan.Allereerst het EU-beleid inzake vrijhandelszones. Er is de laatste jaren
sprake van, ik zou bijna zeggen een wildgroei van vrijhandelsakkoorden die
door de EU bijna wereldwijd worden afgesloten. Naast deze Euro-Mediterrane
akkoorden en de Europa- en partnerschapsakkoorden met de Midden- en Oost-Europese
landen is de meest recente de onderhandeling met Zuid-Afrika. Daarnaast hebben
wij te maken met het Lomé-beleid ten aanzien van de ACP-landen, de
speciale positie van de LGO-landen, alsmede de positie van de resterende groep
minst ontwikkelde landen waarover uitvoerig is gesproken tijdens de WTO-handelsconferentie
 in Singapore. Betrekken wij hierbij ook nog eens het GATT-akkoord
en de nieuwe WTO-ronde in 2000, dan blijkt dat wij met een zeer complexe materie
te maken hebben. Het gevaar is dus groot dat daarbij steeds meer conflicterende
belangen in het geding zijn die zowel extern, dus tussen de verschillende
partnerlanden, tot problemen aanleiding kunnen geven als intern, dus zowel
tussen de lidstaten onderling als tussen het handelsbeleid enerzijds en het
overige Europese beleid, bijvoorbeeld het GLB, anderzijds.Dat dit niet denkbeeldig is, blijkt ook al uit de huidige onderhandelingen
met de partnerlanden, alsmede uit de eerder gevoerde discussies bij de afsluiting
van het akkoord met Marokko en de continu terugkerende vraag wat de consequenties
zijn voor het GLB en de Europese landbouw. Het ontbreekt de EU blijkbaar bij
al haar goede bedoelingen aan een duidelijke coherentie en een overallvisie.
Mijn fractie staat welwillend tegenover het Europese streven naar vrijhandelsakkoorden
met al onze buurlanden. Zij staat er ook achter om de ACP-landen en de overige
MOL-landen vergaande handelsconcessies te geven, maar vraagt wel om een overallvisie
van de EU hierop. Mogen wij erop rekenen dat de regering haar mogelijkheden
als voorzitter van de Raad benut om hieraan bijvoorbeeld op basis van een
commissiedocument tijdens de Europese Raad te Amsterdam de broodnodige politieke
aandacht te schenken? Als ik het goed heb begrepen, zou dit oorspronkelijk
in Dublin zijn gebeurd, maar daar is het niet gelukt omdat de Commissie haar
document nog niet had ingediend.Uiteraard moet wederkerigheid, waar die mogelijk en redelijk is, zoals
bij het akkoord met Israël, de basis zijn voor de onderhandelingen. Maar
waar dit gezien de economische ontwikkelingen nog niet mogelijk zal zijn,
zal dit tot eenzijdige Europese concessies aanleiding geven. Juist dan is
een evenwichtig en coherent beleid essentieel. Met name de gevoeligheid van
landbouwmarkten mag niet uit het oog verloren worden. Als het huidige GLB
onverenigbaar is met aangegane verplichtingen, nu of in de toekomst, moet
het GLB tijdig zodanig worden herzien dat de weerbaarheid van de Europese
landbouwbedrijven voldoende wordt vergroot en overschotproducties worden vermeden.
Als voorbeeld hoe het niet moet, noem ik de olijfolie-importen uit Tunesië
en de ACP-suiker, temeer aangezien de EU met behulp van veel exportrestituties
deze ingevoerde olie en suiker weer exporteert om overschotten op de eigen
markten te voorkomen en daardoor negatieve consequenties op andere markten
veroorzaakt. Om een draagvlak te creëren, zowel nu als in de toekomst,
zal de coherentie van het Europees beleid onzes inziens verbeterd moeten worden.Het tweede punt dat ik naar voren wil brengen, betreft de politieke aspecten
van de Euro-Mediterrane akkoorden. Mijn fractie juicht die ten zeerste toe.
Met name de wederzijdse verplichting tot eerbiediging van de democratische
beginselen en de rechten van de mens is voor mijn fractie een essentieel onderdeel
van het beleid. Dat de huidige akkoorden daarbij ook een proportionele reactie
van een van de partners van het akkoord mogelijk maakt, indien de ander zich
niet aan deze beginselen en rechten houdt, geeft ons hoop dat dit deel van
het akkoord geen dode letter wordt.De EU is aan zichzelf verplicht deze beginselen een grotere prioriteit
in haar externe beleid te geven, zoals ook is geformuleerd in Com95 (216)def
betreffende de mededeling van de Commissie over de bepalingen inzake de eerbiediging
van de democratische beginselen en rechten van de mens en de overeenkomsten
tussen de Gemeenschap en derde landen.Van veel kanten bereiken ons klachten over de mensenrechten, onder andere
in verschillende mediterrane landen. Niet alleen vanuit de Gaza en de Westelijke
Jordaanoever, maar ook vanuit een democratisch land als Israël worden
schendingen van mensenrechten gemeld. De EU heeft in het kader van het GBVB
eveneens regelmatig verklaringen daarover uitgegeven en protest aangetekend.
Ik wil nu bij de behandeling van het Euro-Mediterrane akkoord met Israël
niet te lang stilstaan bij het recente besluit van de Israëlische regering
om de nederzetting Hor Homa in Oost-Jeruzalem te bouwen, hoewel daar zeker
aanleiding toe is. Immers, het vredesproces wordt door een dergelijk besluit
ernstig in gevaar gebracht en kan daarom worden beschouwd als een bedreiging
van de stabiliteit en vrede in het Midden-Oosten waaraan dit akkoord juist
een positieve bijdrage moet leveren. Wij sluiten ons aan bij de verklaring
van de Raad hierover. Bij een andere gelegenheid zal mijn fractie hierover
nog nader met de regering van gedachten wisselen.Voorzitter! Waar het ons nu om gaat bij de behandeling van deze akkoorden,
is de vraag of deze akkoorden voldoende mogelijkheden bieden om zaken als
hierboven beschreven in het kader van artikel 2 in de dialoog te betrekken.
Daarom wil ik hierover twee concrete vragen aan de minister stellen, die mij
onder andere door Pax Christi zijn aangereikt.1. Is de minister bereid expliciet te verklaren, in lijn met het standpunt
van de Europese Commissie Com95(216)def, dat artikel 2 zodanig moet worden
gelezen dat alle schendingen van de mensenrechten door Israël dienen
te worden gezien als een materiële schending van het verdrag, dus ook
die schendingen die vallen buiten de directe werkingssfeer van het verdrag?2. Is de minister bereid expliciet te verklaren dat het inroepen van de
veiligheidsclausule volgens artikel 76 niet kan leiden tot een vrijbrief op
het punt van de schending van de mensenrechten, maar dat deze wordt beperkt
door het internationale recht en meer in het bijzonder door de zogenaamde
non-degorable mensenrechten? Ik krijg hierop gaarne een duidelijk antwoord
van de minister.Voorzitter! Mijn fractie overweegt via een motie deze door ons gewenste
interpretatie van artikel 2 als "understanding" van de Tweede Kamer vast te
leggen. Een dergelijke motie zal als uitleg van de mensenrechtenparagraaf
eventueel een rol kunnen vervullen bij de ratificatie door Nederland. Ik hoor
graag de reactie van de minister.Een "even-handed policy" voor alle mediterrane landen staat ons uitdrukkelijk
voor ogen. In deze context krijgen wij graag een nadere toelichting op de
betekenis van de joint declaration die niet door Tunesië en Israël
zijn ondertekend bij hun respectieve overeenkomsten, maar wel aan Marokko
en Egypte zijn voorgelegd. Levert dit de facto toch geen verschillen op ten
aanzien van de toepassing van de mensenrechtenclausule en
de opschortingsclausule?Voorzitter! Ik geef een samenvatting. Mijn fractie stemt in met het Euro-Mediterrane
akkoord met Israël als een van de belangrijke elementen in het Middellandse-Zeebeleid
van de Unie. Zij wil dat een even-handed policy mogelijk wordt voor alle landen
om de Middellandse Zee en bepleit dienaangaande elk mogelijk misverstand met
betrekking tot de uitleg van deze akkoorden met name voor de toepassing van
artikel 2 inzake de mensenrechten en democratische beginselen te vermijden.
Kan de regering in dit verband steun verlenen aan een systeem van een openbare
jaarlijkse rapportage inzake de mensenrechtenstatus van de Middellandse-Zeelanden?De heer Houda (PvdA):Voorzitter! Collega Woltjer is nogal uitputtend geweest over de associatieverdragen.
Zijn woorden gelden uiteraard ook voor Tunesië. Toch wil ik het belang
van Tunesië nog even benadrukken. De Europese Unie heeft traditioneel
een hechte economische band met de mediterrane landen. De eerste contacten
tussen Europa en de zuidelijke mediterrane regio dateren al van de jaren zestig.
Sindsdien zijn verschillende overeenkomsten getekend, voornamelijk gericht
op een zekere mate van vrijhandel. Het ontbrak deze bilaterale afspraken echter
aan samenhang, wederkerigheid en duidelijke doelstellingen. Tussen 1970 en
1994 groeide de handel tussen beide regio's weliswaar sterk, maar uitgedrukt
in percentages in elkaars totale handel bleef hun aandeel stabiel. Het EU-aandeel
was om en nabij 50% en het aandeel van de Middellandse Zee was ongeveer 3%.
Daarom is in Barcelona de aanzet gegeven tot een nieuwe strategie: het creëren
van een vrijhandelszone in de zuidelijke mediterrane regio door middel van
bilaterale overeenkomsten met Algerije, Egypte, Jordanië, Tunesië,
Libanon, Marokko en Syrië.Hulp en handel worden gebruikt om de levensstandaard in de mediterrane
regio te verbeteren. Tijdens de Uruguay-ronde zijn de doelstellingen vastgelegd.
Dit is een van de serie voorstellen ter versterking van het Europese Middellandse-Zeebeleid.
De inhoud betreft de politieke dialoog, een gefaseerd ingevoerde vrijhandelszone
en ook economische en sociaal-culturele samenwerking. De Nederlandse investeringen
in Tunesië zijn de laatste jaren sterk afgenomen, mede als gevolg van
de focus van het bedrijfsleven op Oost-Europa en de dreiging van het islamitisch
fundamentalisme.Wij ondersteunen deze generatie van partnerschapsakkoorden met de Middellandse-Zeelanden
aan de belangrijke zuidflank van de Europese markt, mede om de politieke dialoog
met die landen op gang te brengen en verder te ondersteunen. Europa zal zich
actief dienen in te zetten om een bijdrage te leveren aan de democratisering,
de versterking van de mensenrechtensituatie en de stabilisering van het politieke
klimaat in deze regio. Deze akkoorden kunnen daarbij een belangrijk instrument
zijn.Zij dienen op den duur ook te leiden tot een vrijhandelszone met de partnerlanden.
In de eerste overgangsfase blijkt al uit de afgesloten concessies voor de
handel in land- en tuinbouwproducten waar de schoen in de toekomst zal gaan
wringen. Dat is namelijk op het punt van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Collega Woltjer heeft daar al over gesproken. Dat is in zijn huidige vorm
onverenigbaar met de vrijhandel met zowel deze Noord-Afrikaanse en Midden-Oostenlanden
als met geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa. In het geval van Tunesië
leidt het op zich tot het merkwaardige voorbeeld dat de export van olijfolie
ondanks het GATT en het WTO-akkoord in de komende jaren niet mag toenemen
en in bijzondere gevallen zelfs dient te worden teruggebracht. Voorts wordt
de geïmporteerde olijfolie uit Tunesië met exportsubsidies direct
weer naar derde landen geëxporteerd. Een ander belangrijk knelpunt is
de handel in citrusfruit en snijbloemen.Deze consequenties van de profilering van een vrijhandelszone voor het
Europese landbouwbeleid moeten ten principale aan de orde worden gesteld.
Is de minister dat met mij eens? Zo ja, wanneer kan dat dan aan de orde komen?Collega Woltjer heeft al uitvoerig gesproken over een clausule inzake
de mensenrechtensituatie in zo'n verdrag. Ik wil het hier dan ook voorlopig
bij laten.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Wij spreken vandaag over de eerste twee Euro-Mediterrane akkoorden
met Israël en Tunesië. Ik ben blij dat ze allebei ter bespreking
staan, en niet alleen het akkoord met Israël, omdat wij een aantal gevoelige
kwesties meer in het algemeen aan de orde willen stellen.Ook de CDA-fractie hecht buitengewoon groot politiek belang aan de Euro-Mediterrane
samenwerking, zowel uit een oogpunt van stabiliteit in de verhouding tussen
de Europese Unie en deze landen alsook uit het oogpunt van bevordering van
de samenwerking tussen die landen. Ik spreek waardering uit voor de activiteiten
die de Nederlandse regering in het hele mediterrane gebied aan de dag legt.
In het bijzonder geldt dat voor de minister van Buitenlandse Zaken. Ik spoor
hem aan om zijn inspanningen in de komende tijd onverminderd voort te zetten,
omdat het voor de Europese Unie van groot belang is dat niet alleen de buren
in het Oosten maar ook de buren in het Zuiden een politieke en economische
relatie ondervinden die recht doet aan de betekenis van beide buren.Voorzitter! Ik zal drie onderwerpen behandelen: de handelspolitiek, de
mensenrechten en de terugkeer van illegale immigranten. Inzake de handelspolitiek
sluit ik aan bij hetgeen collega Woltjer heeft gezegd, in het geval van Tunesië
over de olijfoliesuiker. Daaraan voeg ik toe dat in de besprekingen die vandaag
worden gevoerd, het gevaar van precedentvorming schuilt. Egypte stelt zeer
hoge eisen aan handelsconcessies op het punt van de landbouw en Italië
legt een relatie met de ACP-suiker uit de Nederlandse overzeese gebiedsdelen.
Hiervan kan een opwaarts effect uitgaan. De concessies die je aan de één
doet, kun je niet onthouden aan anderen. Het toegeven aan ongerechtvaardigde
en onevenredig hoge eisen, zoals Egypte die stelt, zou ertoe kunnen leiden
dat een nieuwe discussie kan ontstaan over de concessies aan andere landen.
Wil de minister hierop ingaan?De heer Woltjer (PvdA):Voorzitter! Ik heb begrepen dat alle Euro- Mediterrane
akkoorden uiteindelijk moeten leiden tot één vrijhandelsakkoord
met diezelfde landen. Is dat volgens de heer Van der Linden toekomstmuziek
waarmee wij ons nu niet moeten bezighouden, of vindt hij dat doel wel degelijk
een essentieel onderdeel van de concessies?De heer Van der Linden (CDA):Het gaat hier om het tempo en de mate waarin. Claims zoals die van Egypte
zijn zeer disproportioneel aan de huidige concessies. Ik pleit voor een zekere
geleidelijkheid. Er kan wel progressie zijn, maar nu wordt er politieke druk
op de bijeenkomst van Malta gezet. Het moet worden voorkomen dat er concessies
gedaan worden die aan andere landen zijn onthouden, waardoor die andere landen
opnieuw het tempo en de mate van de afspraken met de Europese Unie ter discussie
stellen.Voorzitter! Ik vind dat de strenge eisen van kwaliteit en gezondheid die
in de landen van de Europese landen gelden, ook moeten worden gesteld aan
de producten die uit de mediterrane landen worden geïmporteerd; dat geldt
in het algemeen voor import uit derde landen. De consument stelt terecht zeer
hoge eisen en het kan niet zo zijn dat de producten in die landen bijvoorbeeld
behandeld worden met gewasbeschermingsmiddelen die in Nederland verboden zijn
uit gezondheidsoverwegingen. Ik vraag daar aandacht voor.Dan ga ik nog even in op hetgeen collega Woltjer gezegd heeft. We zijn
hier bezig met een palet van bilaterale handelsakkoorden. Hoe past dit in
de multilaterale handelsakkoorden die de Europese Unie sluit? Wij hebben wel
eens het gevoel dat de Europese Unie een beetje hapsnap, afhankelijk van het
moment, het weer of de stand van de zon, handelsakkoorden sluit die nogal
sterk van elkaar afwijken in kleurschakering. Met kleurschakering bedoel ik
dan de mate waarin en de omvang waarmee tegemoetgekomen wordt aan vaak gerechtvaardigde,
maar soms ook overtrokken wensen van de betrokken handelspartners.Dan heb ik nog een laatste opmerking bij de handelspolitiek. De regering
zegt dat de lasten gelijkelijk verdeeld worden over de lidstaten. Wij hebben
altijd gesteld dat er sprake moet zijn van wederkerigheid en van een gerechtvaardigde
verdeling van de lasten die voortvloeien uit de vergrote concessies over de
lidstaten. Het moet nog blijken dat die gelijke verdeling van de lasten in
de toekomst ook in de praktijk plaatsvindt. We hebben op dat punt niet de
allerbeste ervaringen.Een tweede onderwerp is de kwestie van de mensenrechten. Ik zal beginnen
met de opmerking dat dit voor de CDA-fractie een essentieel onderdeel van
de akkoorden is. De regering schrijft dit ook en wij delen die opvatting.
De CDA-fractie is van mening dat schending van de mensenrechten door een van
de verdragspartijen een materiële schending is van het Euro-Mediterrane
verdrag zelf. Dat schrijft de regering ook en ook die opvatting delen wij.
Dan spitst de discussie zich toe op de toepassing van artikel 2, de mensenrechtenclausule,
en de toepassing van artikel 76, de veiligheidsclausule. Naar ons oordeel
kan het artikel van de veiligheidsclausule niet zo geïnterpreteerd worden
dat de mensenrechtenclausule daarmee op oneigenlijke gronden buiten werking
geplaatst wordt. Ik vraag de minister op dat punt om zijn oordeel. Ik sluit
mij aan bij de zeer precieze opmerkingen die collega Woltjer op dat punt gemaakt
heeft.Het is naar ons oordeel politiek niet wenselijk dat dit probleem opgehangen
wordt aan één van de Euro-Mediterrane akkoorden omdat het in
alle Euro-Mediterrane akkoorden terugkomt. Ik wil het niet specifiek op Israël
toespitsen, maar op alle landen in gelijke mate: gelijke monniken, gelijke
kappen. Dus dient de kwestie van de interpretatie, de toepassing en de mogelijke
sancties in algemene termen in relatie tot alle Euro-Mediterrane akkoorden
aan de orde te worden gesteld.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):U zegt dat het in alle Europese akkoorden neergelegd moet worden, dat
is prima, maar er ligt nu een verdrag ter ratificatie voor en dan zullen wij
het toch op dit moment, in ieder geval voor dit verdrag, moeten vastleggen.De heer Van der Linden (CDA):Ja, het staat erin, maar het gaat nu om de interpretatie en ik sluit mij
wat dat betreft aan bij de opmerkingen die collega Woltjer gemaakt heeft.
Dat geldt ook voor de aankondiging van die motie. Wij moeten voorkomen dat
er aan artikel 76 een interpretatie gegeven wordt die in feite artikel 2 op
een lichtzinnige manier buiten werking kan stellen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat betekent dus dat u nu aansluit bij wat collega Woltjer gezegd heeft.
U verklaart het ook van toepassing voor toekomstige verdragen, en in ieder
geval voor dit verdrag.De heer Van der Linden (CDA):Uiteraard. Wij praten nu over Israël en Tunesië en mutatis mutandis
geldt exact hetzelfde voor alle andere bilaterale Euro-Mediterrane verdragen.Voorzitter! Mijn derde onderwerp betreft de terugkeer van illegale migranten.
Wij zijn eigenlijk erg teleurgesteld in de resultaten die geboekt zijn. Ook
in de schriftelijke inbreng hebben wij er als CDA-fractie voor gepleit dat
dit in de verdragen zelf geregeld zou worden. In de memorie van toelichting
met betrekking tot het verdrag van Tunesië staat bijvoorbeeld dat clandestiene
immigratie en voorwaarden voor terugkeer van illegaal op het grondgebied van
het gastland verblijvende onderdanen van een van beide partijen kunnen worden
aangekaart. Er is grote vrijblijvendheid en het is dus aan de lidstaten zelf.
Dat schrijft de regering ook in antwoord op vragen van de fracties van de
PvdA en het CDA. Er staat dat individuele lidstaten het recht hebben om bilaterale
verdragen te sluiten met Tunesië op het gebied van illegale immigratie
en terugkeer. Dat vinden wij te mager. Het is een benadering die wij absoluut
niet delen, temeer omdat hiervan een precedent uitgaat. Wij hebben gevraagd
waarom er geen koppeling wordt gelegd. Andere partijen zijn ook vragende partij
op het gebied van de handelspolitieke relaties en bilaterale relaties. Het
ligt veel meer voor de hand om de terugkeer van illegale in de Europese Unie
verblijvende onderdanen te koppelen. De regering antwoordt op vragen van de
fractie van het CDA: die koppeling is niet gelegd, omdat de discussie binnen
de EU om te komen tot opname van dergelijke bepalingen op dat moment nog niet
was afgerond.De heer Blaauw (VVD):De heer Van der Linden kaart een zeer belangrijk punt
aan. Wij hebben in dit huis in behandeling een Europa-akkoord met Wit-Rusland,
Kazachstan, Tadzjirkistan en Moldavië. Die liggen in lijn met de Europa-akkoorden
die wij hebben afgesloten met andere Midden- en Oost-Europese landen. Daarin
staat niets over dit onderwerp. Als wij dat nu gaan doen voor een Euro-Mediterraan
verdrag, moet het dan met terugwerkende kracht voor alle Europa-akkoorden
gelden? Dat is gelijke monniken, gelijke kappen.De heer Van der Linden (CDA):Zeer zeker. Er mag geen discriminatie tussen behandeling van landen bestaan.
Wij vinden dat de EU op dat terrein veel meer gemeenschappelijk moet optreden
en één lijn moet trekken. In de bilaterale verdragen tussen
de EU met derde landen moet die kwestie goed worden geregeld. De CDA-fractie
is er een groot pleitbezorger van om de pijlers van Justitie en Binnenlandse
Zaken veel meer te communautariseren. De Nederlandse regering heeft als voorzitter
de mogelijkheid om enkele stevige punten naar voren te brengen. Wij sporen
haar aan hier het voortouw te nemen om te laten zien dat wij vinden dat er
meer Europees moet gebeuren. In alle bilaterale akkoorden met derde landen
moet het worden geregeld.De heer Blaauw (VVD):Ook met terugwerkende kracht? De verdragen met Polen, Hongarije en Kroatië
moeten met terugwerkende kracht worden opengebroken?De heer Van der Linden (CDA):Aanpassingen en herzieningen van die verdragen komen op gezette tijden
aan de orde. De CDA-fractie vindt dat die op gelijke wijze moeten worden ingebracht.
Het is onjuist om met betrekking tot onze zuiderburen een andere houding aan
te nemen dan met betrekking tot onze oosterburen.Voorzitter! Ik vraag de regering of die discussie nu wel is afgerond.
Zij heeft gezegd dat zij het nog niet heeft kunnen doen vanwege het feit dat
de discussie nog niet is afgerond. Wat is de opstelling van de Nederlandse
regering? Moet dat erin komen? Zet zij zich daarvoor in?Minister Van Mierlo:Wilt u het met terugwerkende kracht erin krijgen of het bij aanpassingen
aan de orde stellen? Is dat de vraag?De heer Van der Linden (CDA):Is de regering bereid om er terzake van Egypte een hard punt van te maken
en het generiek te verklaren voor deze verdragen? Wanneer het in andere bilaterale
verdragen met de mediterrane landen van de EU wordt geregeld, moet het bij
aanpassing gebeuren. Gelijke monniken, gelijke kappen.Minister Van Mierlo:Dat kan dus niet helemaal meer, omdat het een keer is begonnen. Daarvoor
was het er niet. Dat is, eerlijk gezegd, een groot probleem. Hetzelfde geldt
voor de overeenkomsten die thans uitonderhandeld worden.De heer Van der Linden (CDA):Het is voor de CDA-fractie een afweging. In de stukken hebben wij gezegd
dat dit voor ons een zeer hard punt is. Het pijnlijke van de situatie is dat
wij nu geconfronteerd worden met een goedkeuring van het Europees Parlement
dat blijkbaar aan dit soort zaken geen boodschap heeft. Het wil wel graag
de pijler van het verdrag body en inhoud geven. Het wil op dat punt wat meer
gezag uitstralen en meer politieke zeggenschap krijgen. Dan passeert het blijkbaar
tussen het ontbijt en de koffie in. Wat ons betreft, is het een zeer aangelegen
punt. Ik vraag de minister naar de opstelling van de Nederlandse regering
in de komende onderhandelingen voor de lopende verdragen. Voorts wil ik weten
welke lidstaten dwarsliggen. Welke rechtsbasis hebben wij sowieso om daar
in de toekomst iets aan te doen? In hoofdstuk 11, de artikelen 69 en 70, van
het verdrag wordt weliswaar de mogelijkheid geboden aan partijen om deze kwestie
alsnog aan te kaarten, maar dat is zo'n open deur. Dat biedt geen enkele solide
basis, want het gebeurt op basis van volstrekte vrijblijvendheid. Er gebeurt
dus niets. Je bent afhankelijk van de goede wil van betrokken partijen en
je hebt geen enkele rechtsbasis om op terug te vallen als dingen moeten gebeuren
of juist moeten worden nagelaten. Met andere woorden, ik wil de minister om
een helder antwoord op dit punt vragen omdat daarmee ook het stemgedrag van
de CDA-fractie in verband met de Euro-Mediterrane akkoorden zal worden bepaald.De heer Blaauw (VVD):De heer Van der Linden zegt toch wel wat? Begrijp ik nu, dat dit punt
voor hem dusdanig zwaarwegend is dat het direct van invloed zal zijn of hij
akkoord gaat met een Euro-Mediterraan verdrag of niet? Hij zegt nu nogal wat
tegen de minister en ik zou de heer Van der Linden gaarne wat duidelijker
hebben. Als dit element er niet in komt, is hij dan eigenlijk tegen dit soort
verdragen?De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Als ik hier sta, is het altijd de bedoeling dat ik iets zeg!
In dat opzicht heeft de heer Blaauw gelijk. Ik bedoel het volgende. De minister
moet laten zien dat de Nederlandse regering bij de onderhandelingen die nu
lopen met Egypte en andere landen, dit punt niet zomaar mag laten schieten.
Ik vind dat er veel te gemakkelijk mee is omgegaan. De formulering en de wijze
waarop dit nu benaderd is, kan wat ons betreft niet. Ik zal inderdaad in de
fractie bespreken hoe wij, afhankelijk van het antwoord van de minister, met
het geheel moeten omgaan.Voorzitter! Terecht heeft deze minister de opvatting gehuldigd dat ook
in het vredesproces in het Midden-Oosten een rol voor de EU, die uiteraard
complementair moet zijn aan die van de VS, moet zijn weggelegd. Ik steun hem
daarin, want ik deel die opvatting. De EU kan toch niet in de handelspolitiek
en de economie de hoofdrolspeler zijn in de relatie met de mediterrane landen,
terwijl zij politiek afzijdig zou moeten blijven? Ook dat geeft de EU een
legitimatie om een actieve politieke rol te vervullen in het gehele mediterrane
gebied.De heer Van den Bos (D66):Mijnheer de voorzitter! Welvaart is geen garantie voor langdurige vrede,
veiligheid en stabiliteit, maar wel een noodzakelijke voorwaarde. Op een armoedige
voedingsbodem is geen democratische rechtsstaat tot leven te wekken. Welvaart
en vruchtbare economische betrekkingen zijn noodzakelijke maar nog geen voldoende
voorwaarden voor stabiele verhoudingen tussen landen. Mensen leven niet van
brood of rijst alleen. Alleen puur zakelijke relaties zonder brede politieke
dimensie zijn niet goed genoeg om landen vreedzaam met elkaar te vervlechten.Dat geldt voor de EU zelf, maar ook voor relaties met derde landen. Het
gaat dan in het bijzonder op voor de betrekkingen met een instabiele regio
als het zuidelijke Middellandse-Zeegebied. Daarom juicht mijn fractie het
brede karakter van de Euro-Mediterrane overeenkomsten toe. Het belangrijke
verdrag met Israël dat wij vanavond bespreken, omvat dan ook terecht
meer dan een bevordering van het handelsverkeer en het versterken van de wederzijdse
economische en financiële banden. De overeenkomst beoogt eveneens een
intensivering van de politieke dialoog en samenwerking op het gebied van cultuur,
onderwijs, milieu en wetenschappelijk onderzoek. Een zeer belangrijke vraag
voor mijn fractie is, wat de politieke meerwaarde is van dit verdrag. In hoeverre
verschaft de overeenkomst ook meer politieke toegang tot Israël en daarmee
ook, voorzover nodig, invloed op het vredesproces? Uiteraard valt dat niet
precies aan te geven, maar het zou naar ons inzicht mogelijk zijn dat de recente
grotere bereidheid van onze Israëlische vrienden om de Europese Unie
bij het vredesproces te betrekken, niet helemaal los gezien kan worden van
het belang dat deze associatieovereenkomst voor Israël heeft. Vanuit
intensievere economische relaties kunnen ook intensievere politieke relaties
ontstaan. Dat is geen automatisch proces; wel kan de politieke behoefte groeien
als de wederzijdse afhankelijkheid toeneemt.De Israëlische samenleving is in vele opzichten op de Verenigde Staten
georiënteerd. Volgens vele waarnemers is er bovendien de laatste tijd
sprake van een sterke veramerikanisering. Ook de relatie met Japan ontwikkelt
zich op het belangrijke terrein van de technologie in een snel tempo. Vele
burgers hebben echter hun wortels in Europa. Wellicht is Europa de komende
decennia in staat een tegenwicht te bieden door Israël nog meer deelgenoot
te maken van zijn eigen historische, culturele en economische verworvenheden.Commissaris Van den Broek heeft in het Europees Parlement gezegd: "Dankzij
deze overeenkomst kan Israël een drijvende kracht worden bij het bevorderen
van de economische en sociale ontwikkeling in de regio." Het streven is erop
gericht dat in 2010 vrijhandelszones tussen de Europese Unie en de betrokken
mediterrane partners tot stand worden gebracht. De mediterrane landen dienen
ook onderling tot vrijhandel te komen, maar hoe reëel is de kans dat
dit ook binnen ruim een decennium lukt? Ligt het vooralsnog niet veel meer
in de verwachting dat alle betrokken landen zich veel meer op Europa zullen
richten dan op elkaar?De fractie van D66 heeft begrip voor het afwijkende karakter van het verdrag
met Israël in vergelijking met andere verdragen, bijvoorbeeld dat met
Tunesië. De grote mate van wederkerigheid die het akkoord met Israël
kenmerkt, is logisch gezien de gelijkwaardigheid in economische ontwikkeling
en het welvaartspeil. Ten aanzien van minder welvarende landen moet Europa
onzes inziens niet al te benauwd zijn om concessies te doen ten behoeve van
de hoogstnoodzakelijke regionale ontwikkeling. Dat geldt ook voor landbouwproducten:
stapsgewijs kan en moet de asymmetrie worden opgeheven.Mijnheer de voorzitter! Van verschillende mensenrechtenorganisaties krijgen
wij verontrustende berichten, dat zowel de Israëlische regering in de
bezette gebieden als de Palestijnse autoriteit zich schuldig zouden maken
aan schendingen van de mensenrechten. De internationale gemeenschap heeft
natuurlijk ook een eigen verantwoordelijkheid om zich hierover uit te spreken.
Mijn fractie beschouwt de mensenrechtenclausule in de associatieverdragen
als een belangrijke aanvulling op de bestaande verdragsmatige middelen om
de betreffende landen op hun mensenrechtensituatie aan te spreken. Kan de
regering bevestigen dat de Europese Unie op generieke basis via de politieke
dialoog of de reguliere Associatieraad de mensenrechten tot prominent aandachtspunt
zal maken en zal houden? In het algemeen verheugen wij ons erover dat de Europese
Unie steeds meer en zonder aanziens des lands schendingen van de mensenrechten
aan de orde stelt. Mijn fractie verwelkomt het antwoord van de regering inzake
de verhouding tussen enerzijds de mensenrechtenclausule in artikel 2 en anderzijds
de veiligheidsclausule in artikel 76. Wij hebben goede nota genomen van de
expliciete vermelding dat "de in artikel 2 weergegeven mensenrechtenclausule
alle overige bepalingen van het verdrag beheerst en daarom ook een prominente
plaats in de tekst is toegekend". Niettemin staat in artikel 76 dat niets
in de overeenkomst een partij belet maatregelen te nemen die zij nodig acht
ter bescherming van de eigen vitale veiligheidsbelangen. Daarbij kunnen natuurlijk
ook mensenrechten in het geding komen. Hoe is dit te rijmen met de stelling
van de regering, dat de mensenrechtenclausule boven alles gaat? Volgens mij
gaat hier het een boven het ander en eigenlijk ook het ander boven het een.
Ik zie de minister mij enigszins vragend aankijken. Misschien kan ik mijn
vraag wat toelichten?De heer Blaauw (VVD):Vindt de heer Van den Bos dat artikel 76 eigenlijk voor iedere staat van
toepassing is, dus ook voor de Nederlandse?De heer Van den Bos (D66):Op zichzelf wel.De heer Blaauw (VVD):Dat houdt dan toch voor Nederland in dat het afgedekt is via eenzelfde
formulering als die in artikel 2?De heer Van den Bos (D66):De vraag is dus, hoe die twee artikelen zich tot elkaar verhouden. In
de Israëlische praktijk heeft zo'n artikel natuurlijk een andere betekenis
dan in de Nederlandse praktijk.De heer Blaauw (VVD):U vertrouwt gewoon het Israëlisch recht niet, mijnheer Van den Bos?De heer Van den Bos (D66):Dat wil ik niet zeggen. De situatie in Israël is natuurlijk een geheel
andere dan de Nederlandse situatie, omdat Israël bijna permanent bedreigd
wordt door terroristische acties, hetgeen in Nederland niet het geval is.De fractie van D66 heeft nog enkele vragen over de toepassing van artikel
2. Het is haar nog niet helemaal duidelijk in hoeverre dit artikel verwijst
naar het dwingend recht inzake mensenrechten en alle door Israël geratificeerde
verdragen inzake mensenrechten.In de nota naar aanleiding van het verslag staat dat "de verwijzing in
dit artikel naar mensenrechten kan worden begrepen als de mensenrechten neergelegd
in de diverse hogergenoemde verdragen, waarbij Israël
partij is". Wat betekent hier het woordje "kan"? Kunnen wij daarvoor ook "moet"
lezen?Voorts stelt de regering dat het begrip mensenrechten zoals bedoeld in
artikel 2, in beginsel niet ziet op verdragen van internationaal humanitair
recht, waarbij Israël partij is. Kan de regering dit nader uitleggen?Wordt het oorlogsrecht, behalve in de bezette gebieden, ook elders in
Israël toegepast, bijvoorbeeld bij verhoren? Ik vraag dit ook in het
licht van de recente uitspraak van het hooggerechtshof, waarbij versterkte
lichamelijke druk wordt toegestaan bij verhoren. De fractie van D66 zegt ook
in de richting van de heer Blaauw, dat zij er begrip voor heeft dat Israël
maximale druk uitoefent om daders van bijvoorbeeld het opblazen van een stadsbus
in het centrum van Tel Aviv te pakken te krijgen en te veroordelen, of om
zulke acties te voorkomen. Dergelijke afschuwelijke terroristische aanslagen
raken het hart van de Israëlische samenleving. Het is om die redenen
logisch en gerechtvaardigd dat Israël alles in het werk stelt om zulke
gruwelijke misdaden te voorkomen en de collectieve angst voor terrorisme te
verkleinen. Israël mag daarbij uiteraard gaan tot de grenzen van de democratische
beginselen van de eigen rechtsstaat, maar niet daaroverheen. Dat is de essentie.Kan de regering haar visie geven op artikel 2 en hoe dat artikel zich
verhoudt tot artikel 76 en tot de recente uitspraak van het hooggerechtshof?Voorzitter! Wij moeten ons realiseren dat de beste bijdrage aan de mensenrechtensituatie
geleverd kan worden door het bevorderen van een welvarende en stabiele regio.
Voortgang van het vredesproces is en blijft cruciaal. De Europese Unie zal
samen met de Verenigde Staten, soms de ene partij en soms de andere, de nodige
aansporing moeten geven. Soms zal dit openlijk maar vaak ook via stille diplomatie
moeten gebeuren. Tegelijkertijd dient de bestrijding van internationaal terrorisme
de allerhoogste prioriteit te houden.Over de hele politieke breedte zal de samenwerking tussen Europa en Israël
zich verder moeten en kunnen ontwikkelen. Het onderhavige associatieverdrag
legt hiervoor een belangrijke basis. Mijn fractie zal dan ook met overtuiging
vóór stemmen. Hetzelfde geldt voor het akkoord met Tunesië.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Ik begin met de goedkeuringswet inzake het associatieverdrag
tussen de EU en Israël. Naast dit goedkeuringsvoorstel ligt er een zeer
recente brief van de minister over het proces in het Midden-Oosten. Aan de
ene kant spreekt uit de brief een grote bezorgdheid over de situatie. Aan
de andere kant is er sprake van een voorzichtig optimisme. Nu, zo wordt er
geconcludeerd, laat de voortgang zich positiever beoordelen dan enkele maanden
geleden. En "nu" slaat op het feit dat het Hebron-akkoord zal worden uitgevoerd
en dat dit besluit ook door een grote meerderheid van de Knesset wordt gesteund.
Dat biedt inderdaad enig perspectief op een doorgaand vredesproces. Maar garanties
zijn er nog steeds niet. Kortom, er is een onzekere situatie. En dat plaatst
onze fractie meteen voor de vraag of in die onzekere situatie moet worden
overgegaan tot de ratificatie van een associatieakkoord met Israël. Moet
op dat moment één van de partijen in het Midden-Oosten op deze
wijze worden beloond? Is het eigenlijk niet beter om even te wachten en de
ratificatie op te schorten totdat helder is dat het vredesproces echt op de
rails staat en de trein ook rijdt? Daar valt wat voor te zeggen.De heer Van den Bos (D66):Voorzitter! Mevrouw Sipkes gebruikt de term "belonen". Volgens mij is
dit associatieakkoord juist gebaseerd op wederzijds belang. Er is geen sprake
van belonen, er is sprake van wederzijds belang.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Uiteraard is er bij alle internationale verdragen die wij sluiten, sprake
van wederzijds belang. Maar op het moment dat banden nauwer worden aangehaald,
heeft dat een positief, belonend effect. Bovendien biedt het meer mogelijkheden
voor Israël op het punt van de handelsbetrekkingen met de Europese Unie.
Dus het kan een vorm van belonen zijn. Er is niet voor niets lang sprake geweest
van boycotten. Maar ik kom hierop nog terug. Het is in ieder geval een heel
positief signaal. Misschien is het goed. Maar dat kan uit de rest van mijn
bijdrage worden opgemaakt.Voorzitter! Mijn laatste zin voor de interruptie van de heer Van den Bos
was: daar valt wat voor te zeggen. En daarmee doelde ik op het opschorten
van de ratificatie. Echter, een andere afweging is dat juist het associatieakkoord
een extra drukmiddel kan zijn voor het vredesproces en de mensenrechtensituatie
in Israël. Het kan dus ook een positief signaal zijn, een blijk van vertrouwen
in Israël dat het de Oslo-akkoorden zal naleven. Ik twijfel dus nog tussen
die twee opties: "nee" zeggen of "ja" zeggen. Ons definitieve standpunt hangt
af van het antwoord van de regering op met name twee vragen. De eerste vraag
is of met dit akkoord de relatie met Palestina – de even-handed policy
die steeds is gevoerd – niet in gevaar komt. De andere vraag is hoe
het met het mensenrechtenbeleid is gesteld.Ik ga eerst in op de relatie met Palestina. Dit verdrag versterkt de economische
banden met Israël en biedt Israël meer handelsmogelijkheden. Het
kan dus leiden tot een verbetering van de economische positie van Israël.
Sec gezien, los van al het andere, heeft het land daar behoefte aan. Maar
ik kan het echt niet zo sec en afstandelijk bekijken. Ik relateer het aan
de situatie in Palestina. Ik heb tal van schrijnende beelden op mijn netvlies.
Vorig jaar bezocht ik Palestina en wel na een grensoverschrijding. Dat wil
zeggen dat ik vanuit Israël kwam. Ik stapte uit een Israëlische
bus en stond in een keurige straat. Vervolgens moest ik door prikkeldraadversperringen.
En vijf minuten later belandde ik in de Palestijnse modder, in een sterk verarmd,
verpauperd land. Het was echt een overgang van het rijke Westen naar een derdewereldland.
Moeten wij dan dat rijke westerse land, Israël, verder verrijken? En
als wij dat doen, wat doen wij dan met Palestina? Ook internationaal-rechtelijk
is het niet mogelijk om met dat land een associatieverdrag te sluiten. Er
zijn wel andere economische overeenkomsten. Nu ligt er de Euro-Mediterrane
overeenkomst, die onlangs is goedgekeurd door de onderhandelaars. Als ik de
minister goed begrijp, zal die nog tijdens het Nederlandse voorzitterschap
ter goedkeuring worden voorgelegd aan de Raad. Hoe staat het met dat proces? Biedt deze overeenkomst voldoende perspectief voor economische
samenwerking en daardoor ook meer welvaart voor de Palestijnen? Ik hoor hier
graag een nadere toelichting op. Gisteravond hebben wij het veel gehad over
de koninklijke weg. Was het in dezen ook niet beter geweest om de koninklijke
weg te behandelen en te streven naar aan de ene kant een veel sterker associatieverdrag
en aan de andere kant toch een overeenkomst met Palestina?Opnieuw komen er 6500 nieuwe wooneenheden in het Arabische deel van Jeruzalem.
Het wordt een nieuw Israëlische wijk. Het besluit hiertoe is sterk veroordeeld
door de internationale gemeenschap. Tal van Palestijnse organisaties hebben
vorige week gezamenlijk – dat is nogal uniek – in een reactie
daarop opgeroepen om te komen tot een politieke en economische sanctie tegen
Israël. Hoe verhoudt die oproep zich tot het ratificatieproces rond dit
akkoord? De minister mag een poging wagen om dit uit te leggen. Het zou met
name de even-handed policy sterk benadelen.Er is al eerder gesproken over de mensenrechtensituatie. Het verdrag verplicht
de eerbiediging van de democratische beginselen en de mensenrechten. Deze
vormen de grondslag van het interne en externe beleid van de partijen en zijn
een essentieel onderdeel van de onderhavige overeenkomst. Dit staat in artikel
2. Het is een belangrijke, niet vrijblijvende bepaling. Ingeval er bij een
van beide partijen ernstige schendingen van mensenrechten worden geconstateerd,
kan die bepaling leiden tot opschorting en zelfs verbreking van het verdrag.
De vraag is nu wat de reikwijdte van dit artikel is. Ook na de schriftelijke
beantwoording van mijn vragen hierover is dit nog onduidelijk. Dat geldt met
name voor de vraag over de relatie met internationale verdragen. De regering
schrijft dat, gelet op de relatie tussen mensenrechten en internationaal humanitair
recht, rekening gehouden kan worden met verdragen van internationaal humanitair
recht. Er staat "kan" en niet "moet". Het biedt dus een ontsnapping. Wat betekent
dit "kan"? Misschien is het gewoon een typefout en kan de minister het vanavond
nog veranderen in "moet".Voorzitter! Uit de schriftelijke behandeling kan ik ook niet opmaken of,
als wij het over mensenrechtenschendingen hebben, dit heel algemeen wordt
bedoeld of dat het alleen gaat om die mensenrechtenschendingen die plaatsvinden
bij activiteiten ondernomen door een van beide partners in het kader van de
overeenkomst. Is het alleen dat of is het veel breder? Ik ga ervan uit dat
alle schendingen van mensenrechten door een van beide partijen bedoeld worden,
maar wil dit graag nog expliciet van de minister horen. Martelingen bijvoorbeeld
zijn volgens het internationale humanitaire recht echt verboden. Moeten wij
artikel 2 evenwel zo lezen dat indien er door de Israëlische autoriteiten
gemarteld wordt, dit kan betekenen dat het associatieverdrag opgeheven wordt
of dat er andere maatregelen worden genomen? Ook hier hoor ik graag een reactie
op.Ook de relatie tussen het mensenrechtenartikel, artikel 2, en de veiligheidsclausule
is niet duidelijk. In de schriftelijke beantwoording lees ik dat onomstotelijk
vaststaat dat partijen in al hun doen en laten gebonden zijn aan verplichtingen
die zij onder internationaal recht op zich genomen hebben. Daarin kun je inderdaad
lezen dat artikel 2 ook van toepassing is op de veiligheidsclausule. Je kunt
het echter ook zo interpreteren dat Israël, zich beroepend op de algemene
veiligheidssituatie, artikel 2 buiten werking kan stellen. Hoe ziet de minister
dit? Op dit punt haak ik even aan bij hetgeen collega Blaauw zojuist zei.
Dit is geen blijk van wantrouwen; het is gewoon een verdragstekst die onduidelijk
is. Ik denk dat daar duidelijkheid over moet komen. Ik hoop dan ook dat de
minister hier uitvoerig op wil ingaan. Collega Woltjer heeft net ook gezegd
dat het misschien wel wenselijk is dat er nog een soort understandingbrief
komt bij dit associatieverdrag. Misschien kan de minister hier, vooruitlopend
op de tweede termijn, op ingaan, dan weten wij ook wat wij met de motie moeten
doen.Ik kom tot een afronding op dit punt. Mensenrechten moeten in intern en
extern optreden gerespecteerd worden. Mijns inziens valt daar ook onder het
accepteren van de eigen onderdanen. In dit verdrag is nog niets afgesproken
over de terugname van illegalen, omdat de discussie daarover binnen de Europese
Unie nog niet was afgerond. Hoe staat het daar nu mee? Welke bilaterale afspraken
zullen er gemaakt worden over het terugnemen van onderdanen?Dan het associatieverdrag met Tunesië. Anderhalf jaar geleden heeft
mijn fractie zich positief uitgelaten over de Euro-Mediterrane verklaring
die in Barcelona is aangenomen. Wij vinden het vooral van belang dat de zorg
voor vrede, stabiliteit en welvaart daarmee tot een gedeelde verantwoordelijkheid
is gemaakt en dat onze zuidelijke partners democratische waarden en mensenrechtenbepalingen
als uitgangspunt zullen accepteren. De associatieverdragen, waarvan deze met
Tunesië de eerste is, moeten hieraan concreet invulling geven.Wat is Tunesië dan voor een land? Komt het inderdaad als eerste in
aanmerking? Het land heeft de afgelopen decennia een economische ontwikkeling
doorgemaakt die brede lagen van de bevolking inderdaad ten goede is gekomen.
Vrouwen in Tunesië hebben maatschappelijk gezien een sterkere positie
dan in veel andere moslimlanden. Vergeleken met andere landen lijkt het leven
in Tunesië op het eerste gezicht zo slecht nog niet, maar alles is relatief.
Als wij wat nauwkeuriger kijken, dan is Tunesië misschien toch niet dat
lichtende voorbeeld in de regio, zoals het zichzelf graag ziet. Het oordeel
van ons eigen ministerie van Buitenlandse Zaken over het politieke klimaat
daar was vorig jaar mei in elk geval nog niet echt positief. Ik citeer: "Het
parlement heeft nauwelijks zeggenschap. Van een echte oppositie is dan ook
geen sprake. De media worden door het regime gecontroleerd en betrachten zelfcensuur.
Politieke controles op de wegen zijn frequent. Verenigingen zijn aan overheidscontrole
onderhevig. Tunesië vertoont de contouren van een politiestaat van Arabisch-islamitische
signatuur, die gebruikmaakt van democratische symbolen." Is dit nog steeds
de opvatting van de regering, of is er het afgelopen jaar sprake geweest van
een verandering ten goede, of ten kwade?Dat het land niet helemaal terecht kan bogen op een relatief goede mensenrechtenreputatie,
werd vorig jaar zomer ook naar voren gebracht door vijf internationale organisaties.
Zij schrijven dat de onderdrukkende praktijken tegen verdedigers van mensenrechten
steeds openlijker worden en steeds vaker voorkomen. Ook politici
van de oppositie en journalisten hebben het in Tunesië niet echt gemakkelijk
nu. Naar onze maatstaven verdient Tunesië in ieder geval niet de kwalificatie
van een rechtsstaat. Er worden immers unfaire processen gevoerd en er wordt
gemarteld.Het kabinet deelt veel van de kritiek en de zorg. Tegelijkertijd schrijft
de regering dat de associatieovereenkomst zou kunnen bijdragen aan een verbetering
van de situatie in dat land. Die verwachting wil mijn fractie wel delen, maar
zij stelt tegelijkertijd dat dit niet vanzelf gaat. In de Associatieraad moeten
de afspraken, ook op dit punt, worden getoetst. Wat is nu precies de opstelling
van Nederland terzake? Welke mechanismen, verwacht de regering, kunnen als
hefboom dienen om de mensenrechtensituatie te verbeteren en de politieke vrijheden
te vergroten? Hoe zwaar weegt voor de Europese Unie – ik citeer nu pagina
5 van de memorie van toelichting – "de eerbiediging van de beginselen
van het Handvest van de VN"? Welke instrumenten staan de Europese Unie concreet
ter beschikking om verbeteringen te stimuleren dan wel af te dwingen? In de
Associatieraad kan van gedachten worden gewisseld. In het uiterste geval kan
de werking van het verdrag worden opgeschort. Maar er is toch nog wel iets
tussen deze twee uitersten in? Zo ja, wat?Met de handelsparagrafen uit het verdrag kan onze fractie instemmen. Onze
indruk is dat deze het voor Tunesië mogelijk maken om de komende jaren
in toenemende mate te profiteren van de ruimere toegang tot de Europese markt,
terwijl de meest kwetsbare sectoren van de eigen economie de tijd krijgen
om zich aan de grotere concurrentie uit het Noorden aan te passen. Wat gaat
er gebeuren als de Tunesische economie inderdaad profiteert van die ruimere
exportmogelijkheden en tegen de grenzen stuit, met name waar het gaat om de
quota, die nu zijn afgesproken? Hoe zou de markttoegang verder kunnen worden
verruimd? Zijn er al plannen om de bescherming van het milieu en het ecologische
evenwicht, waarnaar wij allen streven, concreet gestalte te geven? Ook wat
dit betreft heb ik twijfels bij het moment van ratificatie. Ook wat dit betreft
maak ik de afweging of de overeenkomst meer mogelijkheden biedt, of een onterechte
beloning vormt. Een verbetering van de situatie, met name ten aanzien van
de mensenrechten, is de afgelopen jaren in de aanloop naar dit verdrag immers
ook niet totstandgekomen.Ik sluit af. Het verdrag met Tunesië is het eerste verdrag. Andere
zullen straks volgen, maar tegelijkertijd is de politieke atmosfeer boven
de Middellandse Zee enigszins bewolkt. Door de spanning in het Midden-Oosten
en tussen Griekenland en Turkije over vooral Cyprus is het de vraag of Nederland
zijn voorzitterschap van de Europese Unie kan benutten om het partnerschap
met de mediterrane landen op de aanstaande conferentie van Malta verder uit
te breiden. Wat is eigenlijk de inzet van Nederland voor deze conferentie?
Wat zijn de ambities op economisch en politiek terrein? Heeft Nederland de
intentie om de zogenaamde terugnamebepalingen met betrekking tot illegale
vreemdelingen aan de orde te stellen?De heer Blaauw (VVD):Voorzitter! Het is de bedoeling om uiteindelijk negen Euro-Mediterrane
overeenkomsten tot stand te brengen. Voor de duidelijkheid: daar horen Turkije,
Cyprus en Malta niet bij, aangezien deze landen reeds een associatieovereenkomst
met de Europese Unie hebben. In het verleden zijn wij nagegaan of dat ook
niet het beste voor Israël zou zijn. Nu wordt de overeenkomst met Israël
ingebed in een Euro-Mediterrane overeenkomst. Het zij zo. Ik moet constateren
dat deze toch afwijkend zal zijn van de acht andere, omdat Israël in
feite een aan de Unielidstaten gelijkwaardige economie en democratie heeft.
Daardoor zie je ook op economisch terrein dat de wederzijdse concessies veel
verder gaan en eigenlijk het stadium naderen van een vrijhandelsovereenkomst.Voorzitter! De twee belangrijkste elementen voor de VVD-fractie in de
overeenkomst met Israël zijn het recht van vestiging en diensten en het
kapitaalverkeer en overheidsopdrachten. Daar zit nu veel meer ruimte in en
gaat in de richting van een opening van de markt. Er is nauw aangesloten bij
de bepalingen in het kader van de WTO. Daarnaast ook een compliment van de
VVD-fractie in de richting van Israël. De verkoopbelasting "tamah" zal
niet meer langer discriminatoir worden toegepast en zodoende ook niet meer
marktbeperkend werken.Een ander goed punt is dat de uitkomst van de onderhandelingen over landbouwproducten
in feite voor Nederland gunstig is te noemen, zeker als ik die uitkomst toets
aan de bloemensector. Ik begrijp dan ook niet de inbreng van andere woordvoerders
op dat punt, die daarover hun zorgen hebben geuit. Het is jammer dat het visserijdossier
hierbij niet is betrokken, maar dat is, gezien de situatie op de markt, begrijpelijk.Voorzitter! Veel meer het hart van het verdrag rakend, is de inbreng ten
aanzien van de politieke dialoog en de mensenrechten. Ik kan het in feite
samenvatten. Ik hoop dat de minister mij hierin steunt, maar dat moet welhaast,
want dit is rechtstreeks overgenomen uit de nota naar aanleiding van het verslag.
Gezien alle door Israël geratificeerde mensenrechtenverdragen en gelet
op de relatie tussen mensenrechten en internationaal humanitair recht, geldt
langs een omweg hetzelfde voor het laatste als staat in artikel 2. Met andere
woorden: het pakket is compleet, er is geen uitvlucht. Israël is op dat
punt aanspreekbaar.Als ik het over mensenrechten heb, kom ik natuurlijk ook op de zorgelijke
situatie inzake de mensenrechten in de gebieden van de Palestijnse autoriteit.
Wat de situatie in de autonome gebieden betreft, is de Palestijnse autoriteit
koploper in het schenden van mensenrechten: martelingen, verdwijningen en
wat dies meer zij worden steeds meer kenbaar gemaakt en ook naar voren gebracht
door niet-gouvernementele organisaties.Voorzitter! Ik moet dan toch aan de minister om opheldering vragen over
de passage over de Palestijnse autoriteit, ook in de nota naar aanleiding
van het verslag. Enerzijds wordt duidelijk betoogd dat de Palestijnse autoriteit
geen bevoegdheden heeft in de sfeer van buitenlandse betrekkingen en dat er
dus geen Euro-Mediterrane overeenkomst kan worden gesloten. Anderzijds wenst
men toch een interim-overeenkomst te sluiten waarin wel degelijk, zo denk
ik, de mensenrechtenparagraaf voor zal komen, die dan ook een politieke dialoog
impliceert met de Europese Unie. Maar op basis van het rapport
van de ICCO over de situatie in West Bank, vallend onder de Palestijnse autoriteit,
concludeer ik dat deze autoriteit nog helemaal geen middelen en wetgeving
heeft die zijn ingepast in het dossier van de mensenrechten. Ik verwijs naar
het recente rapport van de ICCO, onder eminent leiderschap van prof. Flinterman.
Hoe kan een dialoog worden aangegaan met een entiteit die in feite niet bestaat
en die ook op het punt van de mensenrechten internationaal-rechtelijk niet
aansluit? Met wie ga je dan praten bij de Palestijnse autoriteit? Als ik overigens
spreek over "geen vertegenwoordiging van Buitenlandse Zaken in het buitenland",
is het wel duidelijk: wij hebben een vertegenwoordiger van de Palestijnse
autoriteit in Nederland. Zoals ik heb begrepen, staat die op de loonlijst
bij minister Pronk en kan hij niet echt als vertegenwoordiger gezien worden,
misschien meer als "geholpen mens".Ik kom op de problemen rond Oost-Jeruzalem. Is het waar dat de Palestijnse
autoriteit zich niet houdt aan de afspraak dat er in Oost-Jeruzalem geen vestigingen
zouden worden geplaatst van de Palestijnse autoriteit? Zijn de berichten onjuist
dat daar nu onder meer een soort ministerie van onderwijs aan het komen is?
Ik wijs naar de laatste publicatie van het CIDI, waarin duidelijk aangegeven
wordt dat er een soort sluipende totstandkoming is van een bestuurlijk netwerk
dat kan fungeren als een regeringsnetwerk in Oost-Jeruzalem, waarbij ook het
Orient House wordt betrokken. Volgens de minister was dat in het verleden
altijd zo'n veilige plaats omdat je daar van alles kon doen. Ook van daaruit
worden bepaalde ondermijnende activiteiten uitgevoerd die haaks staan op de
overeenkomsten tussen Israël en de Palestijnse autoriteit. Ik verneem
op dit punt graag nadere informatie van de minister, zodat wij opheldering
krijgen.Voorzitter! Tunesië is in feite het eerste land waarmee een Euro-Mediterrane
overeenkomst wordt gesloten en waarvan de economie ongelijkwaardig is aan
die van de Europese Unie. Maar, laten wij wel zijn, de Euro-Mediterrane conferentie
van Barcelona heeft zich uitgesproken voor het streven om te komen tot een
vrijhandelszone in 2010. Wat is de politieke achtergrond daarvan? Uiteraard
medeleven met de sociaal-economische achterstand in Noord-Afrika en in bepaalde
landen van het Midden-Oosten. Maar dit staat wezenlijk ook in het licht van
het creëren van stabiliteit in het gehele gebied. Onder het motto "trade
and not aid" wordt ingezet op het omhoog halen van de economie van die landen.
Daarbij is uiteraard het openstellen van de markt van de Unie voor deze staten
zeer belangrijk, want wij weten uit het verleden dat men anders komt stemmen
met de voeten.Ik begrijp de opstelling van collega Van der Linden hierin niet, want
dat is de reden waarom van de zijde van de Europese Unie meer concessies moeten
worden gedaan aan Tunesië dan Tunesië aan ons zou kunnen geven.
Als wij werkelijk een injectie willen geven aan de economie in die landen,
dan zullen wij ruimhartig moeten zijn ten opzichte van bepaalde schade die
op de thuismarkt van de Europese Unie kan optreden, en hetzelfde geldt voor
de Midden- en Oost-Europese landen. Wij zullen niet aan de ene kant volmondig
moeten zeggen dat hun economie zich moet aanpassen en gelijkwaardig moet worden
aan de onze, terwijl wij aan de andere kant langs de achterdeur een protectionistische
instelling toepassen. Dan zullen wij – ik ben het terzake volledig eens
met collega Woltjer – werkelijk wat moeten doen aan het Gemeenschappelijk
landbouwbeleid, want anders komen wij in de grootste problemen.Voorzitter! Wat Tunesië betreft, zijn er heel weinig problemen op
de agrarische markt te verwachten. Als die heel goed tegen het licht wordt
gehouden, kan geconstateerd worden dat er voldoende mogelijkheden zijn ingebouwd
om marktverstoringen te voorkomen. Ik sluit mij echter aan bij het voorbeeld
dat wordt gegeven van de olijfolie. In feite is dat een monstrum: je koopt
de olijfolie op en daarna exporteer je die weer, want anders verstoor je de
markt voor de Griekse, Italiaanse en Spaanse olijfolie. Het is natuurlijk
een heel merkwaardige situatie en ik denk dat er een oplossing voor dit probleem
gevonden moet worden. Maar, zoals zo vaak bij dit soort zaken, wordt het naar
de toekomst doorgeschoven.Wat voor gevaren zijn er overigens dat er in de verdragen met landen als
Marokko en Egypte allerlei merkwaardige dingen gaan zitten? Ik sluit mij aan
bij degenen die zeggen dat er wat gelijkvormigheid moet zijn en vraag mij
af wat voor merkwaardige dingen wij ook bij de andere verdragen kunnen verwachten.Voorzitter! Ook deze overeenkomsten bevatten de bekende bepalingen over
de mensenrechten. Ik moet mij aansluiten bij mevrouw Sipkes: de mensenrechtensituatie
in Tunesië lijkt misschien aardig, maar is in de grond niet goed. Fundamentalisten
worden vrij krachtig onder de duim gehouden. In bepaalde situaties is daar
ook wel reden toe, maar de wijze waarop dat gebeurt, kan zorgen baren. De
situatie is nog niet vergelijkbaar met het buurland Algerije, maar zoals mevrouw
Sipkes heeft aangegeven, hebben internationale mensenrechtenorganisaties terecht
gewezen op deze problemen. Omdat de eerbiediging van de democratische beginselen
en de fundamentele rechten van de mens een wezenlijk onderdeel vormen van
de overeenkomst, zal Tunesië duidelijk moeten worden gemaakt dat het
niet verbeteren van de mensenrechtensituatie een inbreuk is op artikel 2 van
de overeenkomst. Dat is overigens ook van toepassing op al die andere landen
waarmee overeenkomsten zijn gesloten waarin een artikel 2 is opgenomen, bijvoorbeeld
de overeenkomst met Israël.Als er geen verbetering optreedt, neem ik aan dat eerst stille diplomatie
wordt betracht. Ik denk aan de Associatieraad. Zo nodig moet er zwaarder ingezet
worden. Gaarne hoor ik het antwoord van de minister op dit punt.Terzake van de illegale immigranten zitten wij met een probleem. Dit punt
is niet opgenomen in de overeenkomst. Ik vind het heel merkwaardig opname
nu af te dwingen in een verdrag met Egypte, want daar zit het pijnpunt niet.
Het pijnpunt wordt gevormd door Marokko. Als dat inderdaad de gedachte is,
moet op de een of andere manier een operatie in gang worden gezet waarbij
dit onderdeel met een annex alsnog in bestaande verdragen wordt opgenomen.
Ik heb het dan net zo goed over Euro-Mediterrane verdragen als over Europa-akkoorden
met Midden- en Oost-Europese landen.De voorzitter:Ik geef het woord aan de minister.Minister Van Mierlo:Mag ik even het antwoord op enkele vragen voorbereiden?De voorzitter:Ja, maar laten wij, omdat wij gisteren met bijna drie uur onze sluitingstijd
hebben overschreden, proberen vandaag binnen de sluitingstijd te blijven.
Ik zie dat niemand daartegen is. In solidariteit zullen wij daartoe een ultieme
poging wagen.De vergadering wordt van 22.00 uur tot 22.10 geschorst.Minister Van Mierlo:Voorzitter! Ik stel er prijs op met de Kamer van gedachten te mogen wisselen
over de goedkeuring van de twee verdragen. Een spoedige goedkeuring van beide
verdragen is belangrijk. Onder het Nederlandse voorzitterschap krijgen wij
die tweede Euro-Mediterrane conferentie op Malta en die moeten wij een nieuwe
impuls geven. Dat kan eigenlijk alleen maar door ook concreet te laten zien
dat Europa in staat is om tot echte akkoorden te komen die in de praktijk
echt niet zo makkelijk zijn. Als het dan wel lukt, dan is het ook een signaal.Ik heb al eerder gezegd dat ik het met name voor Nederland van groot gewicht
acht dat wij kunnen laten zien dat wij ons als noordelijk land inspannen om
een einde te maken aan onder andere de gedachte dat de noordelijke landen
alleen maar geïnteresseerd zijn in de uitbreiding naar het Oosten en
dat de zuidelijke landen alleen maar geïnteresseerd zijn in de Mediterranée.
Wij kunnen met een geslaagde Malta-conferentie een einde maken aan die rolverdeling
die in toenemende mate plaatsvindt. Voorts kunnen wij gestalte geven aan de
gedachte dat de buren van Spanje en Griekenland ook onze buren zijn.Voorzitter! De realisatie van de beoogde Euro-Mediterrane vrijhandelszone
is een belangrijk middel om te komen tot het hoofddoel van het Euro-Mediterrane
partnerschap: de schepping van een gedeelde zone van vrede, stabiliteit en
welvaart. Het Euro-Mediterrane partnerschap in zijn geheel biedt de Europese
Unie de mogelijkheid om naast een tot dusver hoofdzakelijk economische rol
ook een grotere politieke rol te spelen in de zuidelijke nabuurregio. Ik ben
dankbaar voor de door de heer Van der Linden naar voren gebrachte opvatting
dat wij die politieke rol daar ook hebben.Het verdrag met Israël betekent zowel een verdieping als een verbreding
van de samenwerking tussen de Europese Unie en deze landen. Aan het hoofdzakelijk
economische karakter van de bestaande handels- en samenwerkingsovereenkomsten
worden nieuwe aspecten toegevoegd, zoals een politieke dialoog en samenwerking
op het terrein van de derde pijler. Daarnaast worden de bestaande handelsarrangementen
uitgebreid en voorzien van een einddoel: de instelling van een Euro-Mediterrane
vrijhandelszone rond het jaar 2010.Voorzitter! Alle afgevaardigden hebben gesproken over het probleem van
de mensenrechten en de functie van deze verdragen op dat gebied. De Nederlandse
regering heeft er zeer voor geijverd om een mensenrechtenbeleid effectiever
te voeren door het voor een deel via de Unie te doen en dan ook gebruik te
maken van de kleine en steeds zeldzamer wordende hefbomen om ook voor mensenrechten
iets te kunnen doen. Dat zijn dit soort clausules die uiteindelijk kunnen
voorzien in een zekere opschorting van de verdragen. Dat is dan wel het laatste
middel, maar dat is er dan ook.Tegelijkertijd kan ik niet ontkennen dat wij er nog niet helemaal zijn
met die mensenrechtenclausules. Het is er gemakkelijk neergelegd, maar de
precieze uitvoering is een behoorlijk probleem. De Europese Unie doet het
nu in al haar akkoorden en krijgt in toenemende mate als tegenwerping: maar
u maakt dan uit of er schending van de mensenrechten plaatsvindt. Kan de ene
partij zomaar tegen de andere partij zeggen: "ik vind dat in uw land de mensenrechten
worden geschonden; voor ons houdt het verdrag even op"? Dat kan dus ook wederzijds
in Europa; denk aan Noord-Ierland. Ik ga even kort door de bocht: het is echt
een groot probleem en wij zijn er nog niet. Toch vind ik het van gewicht dat
wij deze weg inslaan en wij moeten daarop doorgaan.Er zijn een paar cruciale vragen gesteld, en ik moet zeggen dat wij daar
ook aanleiding toe hebben gegeven door ruimte voor verschillende interpretaties
open te laten. Er waren twee kernvragen. De eerste was of alle mensenrechten
vallen onder artikel 2. Ik vat het heel kort samen, maar dat was de teneur
en het antwoord is: ja. De tweede vraag luidde: kan het inroepen van de veiligheidsclausule
dat artikel 2, waar alles onder valt, verdringen?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Mag ik even? Het is belangrijk dat dit helemaal duidelijk wordt. Onder
artikel 2 vallen dus alle mensenrechtenschendingen in de betreffende landen
van de partners?Minister Van Mierlo:Ja, maar pas op, het is wederzijds. En overigens geldt dit in principe.
Er wordt geen antwoord gegeven op de vraag naar de mate waarin en hoe een
en ander wordt vastgesteld. In principe vallen alle mensenrechtenverdragen
onder artikel 2; dat is het geautoriseerde mensenrechtenartikel.De tweede vraag was dus of artikel 2 terzijde kan worden geschoven door
een beroep op de veiligheidsclausule. Het antwoord is: neen. Artikel 2 is
dus gesuperponeerd en heeft een universele werking.De heer Van den Bos (D66):Voorzitter! Even voor het precieze begrip. In artikel 76 staat: niets
in de overeenkomst belet de partijen maatregelen te nemen die zij nodig achten
voor..., en dan volgt een aantal vitale veiligheidsbelangen. Het hooggerechtshof
in Israël heeft uitgesproken dat verhoogde fysieke druk op verdachten
toegestaan is, terwijl dat volgens Amnesty International in strijd is met
het verdrag tegen martelingen. Er kan dus wel degelijk spanning zijn tussen
het beroep op veiligheidsbelangen, dat mogelijk zelfs door het eigen hof wordt
gelegitimeerd, en de mensenrechten zoals geformuleerd in artikel 2. In theorie
kan dat artikel dus wel boven andere zaken staan, maar in de praktijk zijn
blijkbaar andere interpretaties mogelijk, die ook door gezaghebbende mensenrechtenorganisaties
als afwijkend worden beschouwd.Minister Van Mierlo:Ik wil niet ontkennen dat dit een probleem is. Ik kan alleen aangeven
welke lijn wij volgen bij het interpreteren van de betekenis.
Daar heb ik het probleem niet mee opgelost en dat geef ik toe. Onze interpretatie
is dat als een gebeurtenis valt onder "marteling" of "foltering", dat niet
kán. En dat gaat boven alles; het zijn immers mensenrechtenverdragen
die boven alles gaan.De heer Blaauw (VVD):Voorzitter! De minister zegt het exact zoals het is. Verhoogde fysieke
druk hoeft niet per se marteling te zijn en de interpretatie daarvan is wel
degelijk vastgelegd. Daar leg je gewoon de meetlat naast en dan weet je of
die verhoogde fysieke druk een marteling is of niet.Minister Van Mierlo:Ik wil toch niet ontkennen dat hier een groot probleem ligt. Als je dergelijke
bepalingen in verdragen zet, kom je voor dit soort vraagstukken te staan.
Wij moeten onze eigen lijn trekken en langs die weg oordelen. Wanneer er contestatie
over de interpretatie is, moeten wij nagaan wat in een voorkomend geval de
consequenties kunnen zijn. Bijvoorbeeld het opschorten van het verdrag is
alleen aan de orde als een laatste toevlucht, wanneer de andere middelen zijn
uitgeput. Ik kan niet anders dan toegeven dat hier een behoorlijk probleem
ligt.De heer Woltjer heeft gevraagd of het mogelijk is om een jaarlijkse rapportage
over de mensenrechtensituatie te krijgen. We kunnen de Europese Unie daar
niet op vastbinden, maar ik zou het op zichzelf – ter veredeling van
het gedachtegoed op dit punt, waarvan ik vind dat het materiaal nog zeer ruw
is – zeer goed vinden als we ons jaarlijks rekenschap geven van wat
de betekenis van die clausules is en in welke mate het relevant is. Ik zeg
dit dus niet in de veronderstelling dat we meteen ieder jaar onze gesel zullen
laten uitgaan en zeggen dat er ingegrepen moet worden, maar wij moeten onszelf
leren om op deze weg bekend te raken. Ik ben er dus voor om tot een soort
jaarlijkse rapportage te komen en ik wil ook bezien of het mogelijk is om
dat binnen de Europese Unie te bewerkstelligen. In ieder geval kunnen we er
als nationale overheid aandacht aan schenken.Ik zal een paar vragen beantwoorden die door verschillende afgevaardigden
zijn gesteld. De heer Woltjer vroeg naar de overallvisie van de Commissie
op de vrijhandelsakkoorden en ook de heer Van der Linden heeft daarnaar gevraagd.
Op dit moment is er op aandringen van Nederland een commissiedocument verschenen
waarin de diverse akkoorden, zoals door de heer Woltjer genoemd, op een rijtje
worden gezet en worden geplaatst in het kader van de WTO-regeling. Het doel
van het document is onder andere te komen tot een algemene Europese beleidslijn
op het gebied van akkoorden met derde landen, waaronder vrijhandelsakkoorden.
Het document wordt op dit moment besproken in het daarvoor geëigende
EU-kader en zal hopelijk in de toekomst tot een coherent beleid terzake leiden.
De spanning tussen de verschillende vrijhandelszones en WTO is voortdurend
aan de orde. Met name Frankrijk vraagt daar onafgebroken de aandacht voor.
Ik weet niet of het al besproken kan worden op de top in Amsterdam, even los
van de vraag of we er de tijd voor hebben om dat te behandelen, maar dit gedachtegoed
krijgt in ieder geval aandacht.De heer Van der Linden heeft gevraagd naar het achteraf incorporeren van
terugnamebepalingen ten aanzien van afgewezen asielzoekers of illegalen. Ik
moet zeggen dat we met het probleem zitten van de ongelijkheid die door de
tijdfactor is ontstaan. Hij heeft er zelf ook al op gewezen. Op een gegeven
moment is in de JBZ-raad naar voren gekomen dat we daar voortaan om zouden
gaan vragen en dat zijn we toen ook gaan doen. Het concrete antwoord op zijn
vraag is eigenlijk dat we het zullen incorporeren waar de mogelijkheid zich
voordoet. De lijn van de Nederlandse regering is dat we deze terugnamebepaling
inbrengen in ieder verdrag waar dat relevant is en in wezen komt dat neer
op ieder verdrag. Je maakt het jezelf ook gemakkelijker door het altijd te
doen. In wezen gebeurt dat ook met mensenrechtenschendingen. Dat is ook wat
minder pijnlijk dan het bij het ene land wel vragen en bij het andere land
niet. Dat zou op zichzelf het beste zijn. Wij merken bij de onderhandelingen
met Egypte dat het behoorlijk de smoor in heeft. Het ervaart die bepalingen
als vernederend. Het kan wijzen naar landen waarbij dat niet het geval is.
Het antwoord van ons is: wij zijn toevallig later begonnen en nu behoren jullie
tot de eerste waaraan wij dit vragen. Dat is weinig bevredigend. Niettemin
zit en blijft de Nederlandse regering op die lijn. Bij aanpassing of herziening
van verdragen zal door ons geprobeerd worden het erin te krijgen. Zelfs is
de mogelijkheid naar voren gebracht om heropening op dat punt te vragen. Dat
zal niet zo eenvoudig zijn.De heer Van der Linden (CDA):Ik begrijp de argumentatie. Als je toegeeft aan die argumentatie, zal
het er nooit in komen. Altijd zal één land het eerste moeten
zijn. De toets voor de CDA-fractie is wat er met het eerstvolgende verdrag
gebeurt. Komt het er wel of niet in? Ik verzoek de minister om in de gesloten
verdragen een clausule proberen op te nemen die met terugwerkende kracht ook
door die andere landen als algemene clausule wordt aanvaard.Minister Van Mierlo:Er is een algemene clausule in het Barcelona-akkoord opgenomen. Men kan
daarnaar altijd verwijzen. Op grond daarvan kan men trachten bilaterale overeenkomsten
te sluiten. De kracht is dat je het incorporeert in een overeenkomst. Wanneer
daaraan niet wordt voldaan, wordt er een wanprestatie geleverd waardoor je
jezelf benadeelt. Je kunt altijd daarbuiten proberen om dit soort bepalingen
over en weer met elkaar af te spreken.De heer Van der Linden (CDA):Juist omdat het politieke commitment in Barcelona is vastgelegd, moet
het ertoe leiden dat het ook in het verdrag vast komt te liggen. Anders hebben
wij geen enkele rechtsbasis om het ook handen en voeten te geven.De heer Blaauw (VVD):Misschien kan het alsnog in Malta worden geagendeerd. Getracht kan worden
daar een versterking te krijgen van hetgeen in Barcelona is gezegd. Daarmee
kan Egypte misschien enigszins uit de brand worden geholpen.Minister Van Mierlo:Het is een follow-upconferentie van Barcelona. Je kunt dus zeggen dat
het een follow-upversterking is van dat gedeelte van Barcelona. Ik weet niet
of dat al in de voorbereidende besprekingen voorzien is. Ik
zal ernaar kijken.Voorzitter! De heer Van der Linden heeft gesproken over het risico van
precedentwerking van de landbouwconcessies. Dat is beperkt aangezien de landbouwconcessies
momenteel op basis van vastgestelde criteria worden gegeven. Bij alle akkoorden
wordt uitgegaan van de traditionele handelsstromen vanuit het desbetreffende
land naar de EU, in combinatie met een zeker groeipercentage. Voor Egypte
is dit een van de grote problemen. Toen ik daar was, werd ik daarover nogal
hard gevallen. Het zegt dat doordat het geen speciale verbondenheid had, de
traditionele handelsstroom zoveel lager is dan in andere landen. Dat is waar.
Als je daarvan uitgaat, ligt het resultaat van Egypte relatief lager, ook
als je het met die marge verhoogt. Het is voor mij een van de redenen geweest
waarom ik vond dat er reden was om een appèl te doen op de Europese
landen om zich soepeler en met een grotere marge op te stellen ten opzichte
van de Egyptische verlangens. Tegelijkertijd heb ik tegen Egypte gezegd dan
men zich iets meer bescheiden zal moeten opstellen, want het ecart is veel
te groot om tot elkaar te komen.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Natuurlijk is het mooi om zo'n gebaar te maken en er zijn
ook wel argumenten voor te geven. Maar ik vind het niet terecht als dergelijke
politieke doelstellingen gerealiseerd worden, terwijl een kleine groep van
de bevolking de prijs betaalt voor het grote politieke doel, zonder dat er
iets tegenover staat. Ik vraag mij wel eens af of bijvoorbeeld uw collega
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij – misschien geldt dat ook in
andere landen – voldoende sterk gemotiveerd is om in deze discussie
te treden.Minister Van Mierlo:Ik geef toe dat de klappen vaak in dezelfde sector terechtkomen. Voor
Nederland komen ze bijna altijd in de sector van de snijbloemen terecht. Ook
bij die vier mediterrane landen is het een probleem. Op de een of andere manier
zou je in onze westelijke landen moeten bekijken of er compensaties kunnen
ontstaan wanneer in een bepaalde sector grote offers gevraagd worden. Ik zou
niet weten hoe je het anders moest oplossen. Wil je die landen helpen, dan
moet je dat in de sectoren doen die voor die landen relevant zijn. Maar in
Spanje en Italië zal er altijd een olijfolieproblematiek zijn met die
landen en Nederland zal altijd de snijbloemenproblematiek hebben. Het voert
trouwens te ver om hierover te filosoferen, maar een van mijn redeneringen
leidde tot de conclusie dat de reden waarom het steeds stroever gaat met het
doen van dit soort concessie, is dat nationale regeringen steeds minder autoriteit
hebben om aan hun bevolking offers te vragen dan wel aan andere delen van
de bevolking compensatie te vragen wanneer een bepaalde sector relatief grote
offers moet doen. In die zin zou je kunnen zeggen dat de onmacht in het Europese
proces een optelsom is van de onmacht in de nationale processen. Er is voor
regeringen weinig mogelijkheid meer tot geven en nemen. Bij dit soort verdragen
speelt dat heel sterk en wordt het in toenemende mate moeilijk. Ons ministerie
van Landbouw komt nu voor de vierde of de vijfde keer dat probleem tegen,
want hetzelfde probleem met de snijbloemen speelde met Zuid-Afrika, met de
Palestijnen, met Egypte enzovoorts. Wij zullen ervoor moeten zorgen dat wij
die sector op een andere manier compenseren.De heer Van den Bos heeft gevraagd in hoeverre de Euro-Mediterrane vrijhandelszone
in het jaar 2010 te bereiken is. De effectuering van de Middellandse-Zeelanden
om onderling tot vrijhandel te komen, is op dit punt van cruciaal belang.
De EU zal zich de nodige inspanningen moeten getroosten om die Middellandse-Zeelanden
daarbij te helpen. Overigens zijn de Middellandse-Zeelanden van oudsher gericht
op handel met derde landen in plaats van op onderlinge handel. Daar heeft
hij ook aan gerefereerd. Pas de laatste tijd komt zeer voorzichtig de regionale
economische integratie in de Middellandse-Zeeregio tevoorschijn. De economische
conferentie Middle East and North Africa die in november 1996 voor de derde
keer werd gehouden, is hiervan een mooi voorbeeld. Het doel van deze jaarlijkse
conferentie is het vredesproces in het Midden-Oosten te ondersteunen door
de economische samenwerking in de regio een impuls te geven. Het Barcelonaproces
speelt een belangrijke rol. De totstandbrenging van de vrijhandelszone is
nu een belangrijk instrument om de toenadering tussen de Middellandse-Zeepartners
te bevorderen en hun welvaartsniveau te verhogen. Door zich naar dezelfde
kant te richten op Europa, kan men ook tot elkaar komen. Om in 2010 tot een
vrijhandelszone te komen, zullen de partners ook onderling afspraken moeten
maken over die vrijhandel. Verder worden tal van gezamenlijke activiteiten
tussen de Europese Unie en de Middellandse-Zeepartners georganiseerd, die
betrekking hebben op de verdere economische ontwikkeling en integratie van
de regio. Als voorbeeld kan ik twee activiteiten noemen die nog deze maand
zullen plaatsvinden. Dat is in de eerste plaats de Conference on opportunities
for investment in the Mediterranean region en in de tweede plaats een expertbijeenkomst
over de economische aanpassingen, die de Middellandse-Zeepartners moeten doorvoeren
in het kader van de Euro-Mediterrane relatie. Kortom, het bevorderen van de
onderlinge handel tussen de partners heeft dus zeker de aandacht, maar of
in de nabije toekomst concrete vooruitgang geboekt zal kunnen worden, hangt
af van de houding van de Middellandse-Zeelanden zelf.Voorzitter! De heer Van den Bos heeft gevraagd of het oorlogsrecht ook
van toepassing is in Israël zelf, dit in relatie tot een uitspraak van
het Israëlische hooggerechtshof, die een hardhandige behandeling van
arrestanten onder bepaalde omstandigheden toestaat. Ik heb daar zojuist over
gesproken en gezegd dat wij hier voor interpretatieverschillen komen te staan
die het nog moeilijk kunnen maken.De heer Blaauw heeft het bericht opgevangen dat de Palestijnse autoriteit
vanuit Oost-Jeruzalem politieke activiteiten onderneemt in strijd met de akkoorden
tussen Israël en de Palestijnen. Dat is een zaak die reeds lang onderwerp
is van discussie tussen Israël en de Palestijnen. Het is ook allereerst
aan hen om onder elkaar uit te maken welke activiteit wel of niet de door
de akkoorden gestelde grenzen overschrijden. De positie van de Europese Unie
is dat de Palestijnse autoriteit zich dient te onthouden van bestuurlijke
activiteiten in Oost-Jeruzalem. Daar hebben wij ons altijd aan gehouden. Het
feit dat wij van het Orient House konden vaststellen dat dit
niet een huis was van de Palestijnse autoriteit maar van de PLO, was de reden
dat wij ons gerechtigd achtten om daar naartoe te gaan, daartoe zelfs in zekere
zin verplicht, zoals men weet.De heer Blaauw (VVD):Daar zit hem nu juist de graat, want in het Orient House worden dus wel
degelijk nu bepaalde activiteiten ontwikkeld die des Palestijnse autoriteit
zijn. Wat dat betreft valt de stelling dus niet meer te verdedigen.Minister Van Mierlo:Ja, vanuit Orient House zijn activiteiten van de Palestijnse autoriteit
die daar waren en in strijd met de afspraak naar mijn beste weten daar niet
meer aanwezig.De heer Blaauw (VVD):Dat zoeken we beiden uit!Minister Van Mierlo:Ja! Bovendien wordt hard gewerkt aan een oplossing van het probleem met
het Orient House, dat wij al zo lang hebben. Maar het is nog te vroeg om daarover
mededelingen te doen.Voorzitter! De heer Blaauw heeft de relatie tussen mensenrechtenverdragen
en humanitair recht aan de orde gesteld en heeft daarbij gesproken over de
kwestie van de mensenrechten in de gebieden onder Palestijns bestuur.De mensenrechten in de bezette gebieden hebben de voortdurende aandacht
van Nederland en van de Europese Unie. Dit wordt ook uitgedragen in de relevante
fora, bijvoorbeeld de VN-commissie voor de mensenrechten. Ook is aandacht
voor de mensenrechten opgenomen in het mandaat van de speciale afgezant van
de EU voor het vredesproces in het Midden-Oosten.De heer Blaauw heeft ook vragen gesteld over de verwijzing van de interim-overeenkomst
met de PLO ten behoeve van de Palestijnse autoriteit naar de mogelijkheid
tot opschorting van de overeenkomst ingeval van schending van de rechten van
de mens. Naar zijn mening impliceert dit een politieke dialoog met de Europese
Unie en daarmee een schending van de bestaande afspraken tussen de Palestijnen
en de Israëli over de bevoegdheden van de Palestijnse autoriteit.Ik wil voor de goede orde benadrukken dat wij vanavond niet over die interim-overeenkomst
met de PLO spreken. Toch zal ik er graag iets over zeggen. De mogelijkheid
om ingeval van schendingen van de rechten van de mens tot opschorting van
de overeenkomst over te gaan, wordt in ieder associatieakkoord opgenomen.
Deze mogelijkheid impliceert geenszins een politieke dialoog. De interim-overeenkomst
is, anders dan de Euro-Mediterrane verdragen, ongemengd van aard. Verdragspartijen
zijn enerzijds de Europese Gemeenschap en anderzijds de PLO ten behoeve van
de Palestijnse autoriteit. Hieruit vloeit voort dat een politieke dialoog
die tot gevolg heeft dat ook de lidstaten partij zijn bij het verdrag, geen
onderdeel uitmaakt van de interim-overeenkomst met de PLO. In het geval van
de interim-overeenkomst verschaft de mensenrechtenparagraaf enkel een juridisch
handvat voor de Europese Gemeenschap om tot opschorting van die overeenkomst
over te gaan, indien de situatie ten aanzien van de rechten van de mens daartoe
aanleiding geeft. De interim-overeenkomst blijft daarmee binnen de grenzen
die worden gesteld door de Palestijns-Israëlische afspraken over de bevoegdheden
van de Palestijnse autoriteit. Bovendien, laten wij eerlijk zijn, het alternatief
is weinig aanlokkelijk. Dat zou betekenen dat er geen juridische mogelijkheid
zou zijn om tot opschorting van de overeenkomst over te gaan ingeval van een
ernstige schending van de rechten van de mens. En dat kan niet de bedoeling
zijn, want ook daar hebben wij die hefboom zeker nodig om de mensenrechten
veilig te stellen, net zozeer als dat in Israël het geval is.Voorzitter! Verschillende afgevaardigden hebben gesproken over het nederzettingenbeleid
van de regering-Netanyahu. Ik kan daarover kort zijn. Het nederzettingenbeleid
van de regering-Netanyahu valt onder de schendingen van de Conventie van Genève.
Dat is humanitair recht. Dat beleid is altijd veroordeeld zowel door Nederland
als door de Europese Unie. Aan de recente beslissingen is een aantal acties
voorafgegaan vanuit het voorzitterschap van de Europese Unie. Een trojka heeft
geprotesteerd toen wij het zagen aankomen. Die heeft gezegd dat het niet moest
gebeuren. Er is vooraf een extra brief uitgegaan naar minister-president Netanyahu,
met daarin de boodschap: u moet het niet doen. En nadat het gebeurd was, is
door mij een protest gestuurd namens de Europese Unie. Het is een punt waarover
wij tot nu toe een constant verschil van mening hebben met de Israëlische
regering. Eigenlijk is de hele wereld het met ons daarover eens. Ook de VS
sluit zich aan bij het protest.Voorzitter! Mevrouw Sipkes heeft gevraagd wat de Nederlandse inzet is
voor de Malta-conferentie. Er is een belangrijk verschil tussen de Barcelona-conferentie
en de Malta-conferentie. De Barcelona-conferentie had tot doel om het Euro-Mediterrane
partnerschap in al zijn aspecten op de rails te zetten. Het was aan de Barcelona-conferentie
om een werkplan voor de toekomst te maken. Op de Malta-conferentie zullen
de vorderingen van het werkplan worden getoetst en bij elkaar worden gezet
en zullen nieuwe voorstellen worden gedaan. Ik herhaal dat de voorbereidingen
daartoe een positief perspectief rechtvaardigen. Het gaat tot nu toe voorspoediger
dan wij dachten dat het zou gaan.Dan kom ik bij de relatie met de gebieden onder Palestijns bestuur. Ik
kan verzekeren dat het doel van de Euro-Mediterrane verdragen is om de hele
mediterrane regio te ontwikkelen. Het akkoord met Israël past daarin.
Mevrouw Sipkes vroeg zich af of wij op dit moment dat akkoord wel moeten sluiten.
De gedachte is dat met die hele regio een harmonieuze relatie met Europa tot
ontwikkeling moet worden gebracht. En via die relatie moet worden geprobeerd
om invloed uit te oefenen op de verschillende processen die daar aan de gang
zijn. Er is natuurlijk het nodige aan te merken op verschillende aspecten.
Dat geldt evenzeer voor Tunesië. Maar ik meen dat toch moet worden begonnen
met het geheel in principe eenzelfde soort behandeling te geven. Het akkoord
met Israël past daarin. In die ontwikkeling past ook de interim-overeenkomst
die recentelijk met de PLO is ondertekend. Mevrouw Sipkes heeft gevraagd naar
de koninklijke weg – daar vroeg zij 24 uur geleden ook al naar! –
van gelijktijdige behandeling. Maar zoals ik al heb uitgelegd, is de overeenkomst met de PLO ongemengd van aard doordat zij beperkt is
tot de eerste pijler en hoeft zij dus niet door het Koninkrijk geratificeerd
te worden. Alleen de Europese Commissie tekent. Dit betekent ook dat voor
de inwerkingtreding van de overeenkomst geen lange nationale procedures nodig
zijn. Het is de bedoeling dat deze overeenkomst meer welvaart aan de Palestijnen
zal bieden. Het is zelfs zo dat het akkoord met Israël door de originebepaling
al ten goede komt aan de Palestijnse economie. Misschien kan dit antwoord
mevrouw Sipkes een beetje geruststellen?Het antwoord op de vraag van de heer Houda, betreffende de verhouding
tussen de vrijhandelszone en het GLB, zal ik schriftelijk doen toekomen. Het
is in ieder geval een punt dat steeds belangrijker wordt. De aanpassingen
van het GLB die nodig zijn in die relatie, liggen niet eens zo ver van ons
af. Ik vind het beter om het schriftelijk te doen. Dan kan ik het namelijk
nauwkeuriger doen dan wanneer ik het nu zou doen.Voorzitter! Ik kom op Tunesië. Ik geef mevrouw Sipkes en de heer
Blaauw onmiddellijk toe dat de situatie in Tunesië absoluut niet ideaal
is. De facetten van schendingen van mensenrechten en democratische rechten
die de afgevaardigden genoemd hebben, zal ik niet ontkennen. Ik heb net echter
al gezegd dat van economische ontwikkeling en nauwere betrekkingen met Europa
een zekere druk uitgaat om ook in sociaal opzicht en op het gebied van de
mensenrechten tot verbeteringen te komen. Men kan ervan op aan dat Nederland
in de Associatieraad met Tunesië nauwgezet zal volgen in hoeverre deze
verbeteringen ook werkelijk zichtbaar worden. Nederland zal daar ook aandringen
op bespoediging. Net zoals het verdrag met Israël kent ook het verdrag
met Tunesië de combinatie van een mensenrechtenbepaling aan het begin
van het verdrag als essentieel onderdeel en een bepaling die de mogelijkheid
biedt om maatregelen te nemen. Hierbij kan gedacht worden aan vertrouwelijke
demarches, openbare verklaringen en dreiging met het aan de orde stellen van
bepaalde problemen in de mensenrechtencommissie. Het verdrag biedt grote ruimte
om zelf te bepalen wat een zinvolle maatregel is.Ik kom dan op het vollopen van de quota. Als Tunesië meer wil uitvoeren
dan de quota voor het lage tarief, dan kan dat tegen het hogere tarief gebeuren.
Mevrouw Sipkes vroeg wat er gebeurt wanneer door de economische voortgang
de quota vollopen. Dan zijn er twee mogelijkheden: of je krijgt een verdragsaanpassing
waarbij je beziet of je de quota kunt verhogen, of het gaat het land misschien
zo goed dat het het meerdere tegen het hogere tarief kan afzetten. Voorts
bestaat de mogelijkheid om met de Europese Unie in overleg te treden om uitbreiding
van het quotum te verkrijgen. Ik wil nog eens benadrukken dat het aangaan
van Euro-Mediterrane verdragen niet een beloning is voor een individueel land,
maar onderdeel vormt van een bewust beleid van de Unie om met het gehele gebied,
onze buren, een nauwere relatie aan te gaan en langs die weg geleidelijk te
komen tot een zone van veiligheid en welvaart, waar ook op het gebied van
de mensenrechten dezelfde normen worden toegepast.Mevrouw Sipkes heeft gevraagd of er al plannen zijn om de bescherming
van het milieu en het ecologisch evenwicht concreet gestalte te geven. Deze
problematiek zal in een breder kader aan de orde komen, namelijk in het multilaterale
spoor van het Barcelonaproces. Dat dit niet direct in een bilaterale overeenkomst
aan de orde komt, spoort ook met het feit dat het milieu een grensoverschrijdend
probleem is.Op kleinere schaal worden in het kader van de MEDA-programma's projecten
op milieugebied gefinancierd.Voorzitter! Het is nu vijf voor elf. U heeft mij gevraagd om op te houden,
maar ik heb nog een aantal vragen. Ik vraag de Kamer via u permissie om de
overige vragen schriftelijk te mogen beantwoorden, voordat wij volgende week
tot stemming overgaan. Als er nog een dringende vraag is, dan wil ik die wel
beantwoorden.De voorzitter:Wij zijn graag bereid om u toestemming te geven de resterende vragen schriftelijk
te beantwoorden. Het hoort echter bij debatten van deze aard dat, als er nog
een dringend punt is voor de tweede termijn, wij daar de gelegenheid voor
geven. Ik doe een dringend beroep op de Kamer om er geen ronde van te maken.
Als men echter een motie wil indienen, dan kan dat.De heer Woltjer (PvdA):Zonder motivatie?De voorzitter:Een toelichting hoort altijd bij een amendement. Een motie moet in zich
duidelijk zijn.De heer Woltjer (PvdA):Voorzitter! Mede namens de collega's Sipkes, Van den Bos en Van der Linden,
leg ik de Kamer de volgende motie voor.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de Euro-Mediterrane akkoorden mede van groot belang zijn
in het kader van het bevorderen van vrede en stabiliteit in het gehele Middellandse-Zeegebied;overwegende, dat de afgesloten en nog af te sluiten Euro-Mediterrane overeenkomsten
met de EU-partnerlanden in het Middellandse-Zeegebied door middel van de daarin
opgenomen mensenrechtenclausule een belangrijk instrument zijn om de mensenrechtensituatie
in de gehele regio te helpen versterken;van mening, dat de eveneens in deze overeenkomsten opgenomen veiligheidsclausule
geen afbreuk mag doen aan het "essentieel onderdeel" karakter van de mensenrechtenclausule;van mening, dat het beleid van alle associatiepartners inzake de mensenrechten
op dezelfde gelijkwaardige wijze getoetst dient te worden;verzoekt de regering te bespoedigen dat de EU een systeem van openbare
jaarlijkse rapportage inzake de mensenrechtensituatie in de Middellandse-Zeelanden
zal introduceren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze Woltjermotie is voorgesteld door de leden Woltjer,
Sipkes, Van den Bos en Van der Linden. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende
ondersteund.Zij krijgt nr. 6 (25036).Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de minister voor de beantwoording. De minister heeft
helder gemaakt dat er ten aanzien van de mensenrechtenclausules in alle verdragen
sprake is van een groot probleem. Hij heeft tegelijkertijd helder gemaakt
dat hij een eigen interpretatie terzake heeft en dat er sprake is van een
eigen Nederlandse lijn. Wat Nederland betreft kan artikel 2 breed worden geïnterpreteerd.
Voorts kan artikel 76 artikel 2 niet opzij schuiven. Dat is helder, maar wij
hebben het over een internationaal verdrag. Het lijkt mij belangrijk dat dit
internationaal ook duidelijk wordt. Dat moet er dus bijkomen. Het is niet
genoeg dat er wat Nederland betreft naar de Handelingen wordt gekeken. Dit
is ook belangrijk als signaal. Daarom dien ik mede namens collega Woltjer
de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat eerbiediging van de democratische beginselen en de mensenrechten
de grondslag dient te vormen van het interne en externe beleid van de verdragspartijen
bij de Euro-Mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand gebracht
wordt tussen de Europese Gemeenschap en hun lidstaten enerzijds en de Staat
Israël anderzijds;van mening, dat artikel 2 van deze overeenkomst de door betreffende partijen
geratificeerde mensenrechtenverdragen incorporeert;van mening, dat artikel 76 wordt beperkt door het internationale recht
en artikel 2 van genoemde overeenkomst;verzoekt de regering de Nederlandse ratificatie te doen vergezellen van
een understanding van bovengenoemde strekking,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Sipkes en Woltjer. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7 (25036).Wil de minister hier nu op reageren, of wil hij ook dat schriftelijk doen?Minister Van Mierlo:Voorzitter! Ik heb een helder idee van de eerste motie. De regering ontraadt
de aanneming van die motie zeker niet. Ik heb een en ander min of meer al
toegezegd, maar de motie kan een bijdrage leveren aan het intensiveren van
de aandacht hiervoor van de Europese Unie.Als de motie van mevrouw Sipkes alleen betrekking heeft op Israël,
geef ik er de voorkeur aan om een algemene interpretatie daaraan te geven.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat kan ik mij voorstellen. Artikel 2 is in alle verdragen opgenomen,
maar artikel 76 is alleen opgenomen in het verdrag met Israël. Het gaat
mij dan ook om dit verdrag.Minister Van Mierlo:Het lijkt mij verstandig om hierop schriftelijk te reageren.De voorzitter:De minister zal schriftelijk een aantal vragen beantwoorden en nog een
reactie geven op de twee ingediende moties, in het bijzonder de motie van
mevrouw Sipkes.De algemene beraadslaging wordt gesloten.Sluiting 23.04 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-4304-4319.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl