Vragen van het lid Karabulut aan de minister van Financiën, bij afwezigheid gesteld aan de minister van Economische Zaken, en de minister van Verkeer en Waterstaat over de forse bonussen voor de top van Schiphol (mondelinge vragenuur)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 66
 
 
 
 Vragenuur
 Vragen van het lid Karabulut aan de minister van Financiën,
bij afwezigheid gesteld aan de minister van Economische Zaken, en de minister
van Verkeer en Waterstaat over de forse bonussen voor de top van Schiphol.
 
 
 Mevrouw
 Karabulut
 SP
 
 Voorzitter. De topman van Schiphol heeft vorig jaar € 740.000
opgestreken. Hebben deze ministers dan helemaal niets geleerd van de crisis
en van het falende systeem van gegraai aan de toppen? Schiphol is bijna helemaal
in handen van de overheid. Daarom vraag ik deze ministers: hoe bestaat het
dat deze topman naast zijn basissalaris van bijna vier ton ook nog eens een
bonus van bijna twee ton heeft opgestreken? Andere mensen aan de top van Schiphol
hebben eveneens riante bonussen opgestreken. Hoe valt deze zelfverrijking
te rijmen met loonmatiging en ontslag voor het gewone personeel van Schiphol?
Hoe valt dit te rijmen met de uitbuiting en de armoedige salarissen van de
schoonmakers? Zij werken zich dag in, dag uit kapot voor een salaris van nog
geen € 8 netto per uur en zij zijn al maanden aan het staken voor € 0,30
erbij. Respect voor de schoonmakers en een eerlijk loon voor mensen die vuil
opruimen, zijn te veel gevraagd van deze mannen, maar zelf weten zij zich
prima te verrijken. Hoe pervers en hoe oneerlijk kan het zijn? Erkennen deze
bewindspersonen dat? Vinden zij het gepast dat het gegraai aan de top gewoon
doorgaat terwijl het minder gaat met de luchtvaart, er een crisis is en werknemers
eruit worden gegooid? Erkennen zij ook dat deze topmannen niet meer dan de
JP-norm zouden moeten verdienen omdat het bedrijf nagenoeg volledig in handen
is van de overheid? Zij moeten geen cent bonus krijgen. Gaat de Staat –
als belangrijkste aandeelhouder – dit dan ook voorstellen?
 Niet de winsten, maar de mensen maken bedrijven. Wouter Bos had dit niet
door en wilde dat ook niet; hij stemde in met deze zelfverrijking aan de top
van Schiphol. Of Job Cohen het zal doorhebben, zullen we snel genoeg weten,
maar nu vraag ik deze twee bewindspersonen van CDA-huize om meer lef te tonen
dan hun voorganger en om in te grijpen. Stop het gegraai, start de beschaving!
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Mevrouw de voorzitter. Ik ben maar minister van Financiën ad interim
en niet minister van SZW. Voor enkele van de gestelde vragen moet dus de minister
van SZW naar de Kamer worden geroepen. Ik ben naar de Kamer geroepen in mijn
rol als aandeelhouder van Schiphol. In die rol wil ik antwoord geven op de
vragen, want daarop mag en moet u mij aanspreken. Eerlijk gezegd ben ook ik
verbaasd dat die maximale variabele beloning is toegekend terwijl het resultaat
voor het tweede jaar op rij is verslechterd, maar ik wil wel iets benadrukken.
Ik benadruk wel dat die variabele beloningen betrekking hebben op prestaties
van het vorige jaar, 2009, en hun grondslag hebben – daar gaat het om –
in het oude, lopende beloningsbeleid. Of wij dat nu leuk vinden of niet, het
is wel waar. De minister van Financiën zal hierover spreken tijdens de
aandeelhoudersvergadering in april. Met name de raad van commissarissen wordt
dan kritisch bevraagd over het besluit om die maximaal variabele beloning
toe te kennen.
 De Kamer heeft enige tijd geleden ingestemd met indeling van Schiphol
binnen het nieuwe beloningskader voor het beloningsbeleid bij staatsdeelnemingen.
Ik ben helder: dat nieuwe beloningsbeleid moet gematigder zijn dan het huidige.
De gesprekken van de minister van Financiën met de raad van commissarissen
van Schiphol over het nieuwe beloningsbeleid lopen. Rond de zomer moet een
nieuw beloningsbeleid gereed zijn, dat geldt voor de nieuw te benoemen bestuurders.
Voor de zittende bestuurders zal in samenspraak en overleg met de raad van
commissarissen bezien worden hoe de doelstellingen worden aangepast. Het gaat
namelijk om die doelstellingen. Het nieuwe beloningsbeleid moet uitdagendere
doelstellingen bevatten, waarbij slechts in zeer uitzonderlijke omstandigheden
de maximaal variabele beloning kan worden toegekend. Bovendien moet mijns
inziens ook de algehele financiële situatie van een onderneming meer
dan nu worden meegewogen in de variabele beloning van de directie.
 De minister van Financiën kan – zoals ik al gezegd heb –
niets veranderen aan de beloningen van 2009, want die vinden hun grondslag
in vooraf afgesproken doelstellingen. Die zijn conform het lopende beloningsbeleid
en bijgevolg heeft de raad van commissarissen formeel correct gehandeld. Ik
heb echter aangegeven dat het mij verbaasd heeft dat de maximaal variabele
beloning is toegekend.
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Voorzitter. Na alles wat de minister van Financiën ad interim gezegd
heeft, verhelder ik kort mijn positie. De minister van Verkeer en Waterstaat
staat voor het publieke doel van de luchthaven. Wij hebben daarvoor tal van
instrumentaria. In het besturingsmodel zitten namelijk formele publiekrechtelijke
instrumenten. Bovendien bevat het bestuurlijke arrangement het deelnemingenbeleid.
 Meer specifiek gaat het om de continuïteit van de mainport, de goede
marktwerking en marktordening, een vrije toegang van vervoerders tot de infrastructuur
en een concurrerende prijssetting voor het gebruik van het luchtverkeer. Wij
hebben deze discussie vaak hier gehad, maar het gaat er kort en goed om dat
onze enige heel grote luchthaven zo veel mogelijk rechtstreekse verbindingen
met de hele wereld heeft. Dat is voor ons land van heel groot economisch belang.
Daarbij moeten de omgevingsfactoren en de milieudoelstellingen zo goed mogelijk
worden geborgd. De Kamer zegt dit immers vaak en ik richt mij in dit kader
met name tot de heer Tang.
 Ik heb nog één opmerking in dit verband. De Kamer heeft
eerder een motie van de heer Tang aangenomen, waarin hij vroeg om –
ik zeg dit in mijn woorden – het publieke belang en ook de milieucomponent
zwaarder te laten doorwegen in de beloningssystematiek. Naar aanleiding van
die motie heeft de minister van Financiën in november 2008 in antwoord
op Kamervragen aangegeven dat het deel van de variabele beloning dat afhangt
van die kwalitatieve elementen, zoals duurzaamheid, geluidsoverlast en klimaatbeleid,
vergroot is. Dat deel is dus tot 5% vergroot ten opzichte van eerder.
De minister van Financiën ad interim heeft zojuist al gezegd dat de minister
van Financiën nader contact zal hebben met Schiphol. Dit
proces zal vanaf april van dit jaar plaatsvinden. Daarbij wordt de positie
van nieuwe bestuurders bekeken, zoals juist gezegd, maar ook zal worden gekeken
of en, zo ja, hoe die publieke doelstellingen in de variabele beloning een
nog zwaarder aandeel zullen krijgen. Ik kijk hierbij naar de heer Tang. Dit
alles heeft mijn instemming, zoals ik eerder heb gezegd. Als vakminister zal
ik deze discussie met bovengemiddelde interesse volgen.
 
 
 
 Mevrouw
 Karabulut
 SP
 
 Met alle respect zeg ik: wat een kletspraat! Ik begrijp best dat de ministers
niet duidelijk kunnen of willen zijn over het feit dat een aantal mannen aan
de top zich met miljoenen verrijkt, terwijl de rest aan de basis crepeert.
Wil de minister – de Kamer heeft namelijk vastgelegd dat dit kan –
als aandeelhouder ervoor zorgen dat er een voorstel op tafel komt, zodat mensen
aan de top niet meer verdienen dan de balkenendenorm? Dat heeft de Kamer namelijk
in 2008 van de minister van Financiën gevraagd en dat heeft hij niet
uitgevoerd. Inmiddels zijn wij een jaar verder. Ik wil de toezegging van de
minister dat er volgend jaar geen topsalarissen meer boven de balkenendenorm
zijn, en dat er geen bonussen meer zijn. Dit kan ten goede komen aan de publieke
functie, zoals de minister van Verkeer en Waterstaat zegt. Anders is het kabinet
namelijk oneerlijk bezig en gaat het gegraai aan de top van het bedrijfsleven
gewoon door. Dan is het kabinet de kosten van de crisis weer aan het afwentelen
op de gewone mensen.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik ga echt niet in op de enigszins populistische opmerkingen van mevrouw
Karabulut. De Tweede Kamer, ook de SP-fractie, die ook een deel is van de
Tweede Kamer, heeft ingestemd met het staatsdeelnemingenbeleid waar ook Schiphol
onder valt. De Tweede Kamer weet dat Schiphol geen publiek bedrijf is en ook
geen semipubliek bedrijf. Dat betekent dat er geen sprake kan zijn van datgene
waar mevrouw Karabulut het over heeft. Ik heb de Kamer aangegeven dat, wat
de doelstellingen betreft, een aantal zaken moet worden aangescherpt. Dat
heeft de minister van Verkeer en Waterstaat ook gezegd. Hierover komt een
gesprek dat door de minister van Financiën aangegaan wordt. Die gezamenlijke
kwalitatieve doelstellingen moeten uitdagend zijn. De targets waren gekoppeld
aan de begroting. Daarin werd rekening gehouden met slechte marktomstandigheden
en met een verminderd resultaat. Dat resultaat valt overigens mee en is beter
dan verwacht. De directie heeft dus "above target" gepresenteerd. Ons steekt
dat dit huidige beloningsbeleid zo uitpakt. Dat gaat de minister van Financiën
bespreken met de raad van commissarissen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 De huidige topman van Schiphol krijgt een bonus van € 178.000.
Als schoonmaker op Schiphol – dat is tegenwoordig overigens uitbesteed
werk – verdien je € 8 netto per uur. Dan doe je er twaalf
jaar over om datzelfde bedrag te verdienen.
 De fractie van GroenLinks wil slechts één ding horen van
dit demissionaire kabinet. De minister van Financiën gaat binnenkort
naar die aandeelhoudersvergadering. Ik wil dat de bewindslieden nu uitspreken
dat de bonussen niet doorgaan. Ik maak er nog een opmerking bij. Het was deze
minister van Verkeer en Waterstaat die het luid en duidelijk opnam voor Schiphol,
toen het ging over de afschaffing van de vliegtaks. Moet ik nu constateren,
zo vraag ik aan de minister van Verkeer en Waterstaat, dat de afschaffing,
waar hij het kabinet achter heeft gekregen, nu eigenlijk via een omweg in
de vorm van een bonus terechtkomt bij de top? Veel gekker moet het niet worden.
Hij moet zich ook een beetje in het pak genaaid voelen en daarom zeg ik ook
tegen hem: ga naar die aandeelhoudersvergadering, vraag uitleg en stop deze
bonus.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik weet dat mijn collega van Verkeer en Waterstaat er ook een aantal opmerkingen
over gaat maken, maar laat ik alvast beginnen. Een aandeelhouder, wie het
ook is, gaat niet over de concrete invulling van de targets of over de toekenning
van de bonussen. Aan de toekenning van de bonus liggen afspraken ten grondslag.
Die afspraken zijn meer dan een jaar geleden gemaakt tussen de raad van commissarissen
en de directieleden. De raad van commissarissen heeft conform het geldende
beloningsbeleid gehandeld. Het pakt alleen op een zodanige manier uit, dat
je er inderdaad terecht vraagtekens bij plaatst. Dat is ook precies wat de
minister van Financiën doet. Hij wil dan ook niet voor niets dat rond
de zomer het nieuwe beloningsbeleid van kracht wordt. Dat nieuwe beleid zal
gelden voor nieuwe bestuurders. Voor de zittende bestuurders, voor wie het
oude beleid geldt, wordt in overleg met de raad van commissarissen gepraat
over de aanpassing van de doelstellingen.
 Wij willen allemaal een sterke positie voor Schiphol, dat wil ik even
kwijt. Wij hebben een behoefte aan een sterke positie van Schiphol. Dat is
belangrijk voor onze economie. Ik vind ook dat er door de directie goede prestaties
moeten worden geleverd. Daar hoort een prikkel bij, maar dan wel op een verstandige
manier. Daar kan wel het een en ander aan worden verbeterd.
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 De heer Vendrik vroeg mij naar de relatie tussen de afschaffing van de
tickettaks en deze beloningsdiscussie. Die is er volgens mij niet. Ten eerste
wordt deze bonus niet betaald uit een overheidssubsidie. Ten tweede beliep
de tickettaks om en nabij de 300 mln. per jaar; dat bedrag wilden wij structureel
extra aan belasting scheppen. Hier hebben we het over een persoonlijke
bonus van ongeveer € 100.000.
 Ik vind wel dat de discussie gevoerd moet worden. Ik ben het volstrekt
eens met de minister van Financiën ad interim dat je de discussie over
de bonussen moet voeren, alleen moet het dan niet alleen gaan om de hoogte
ervan, maar ook om de vraag hoe de bonus is opgebouwd. Daarom vond ik de discussie
naar aanleiding van de motie-Tang zo interessant. In de persoonlijke beoordeling
van directieleden speelt natuurlijk ook de positie van de luchthaven wereldwijd
een rol. Hoe doet Schiphol het? Ik vind het met de Kamer van belang –
die motie was immers aangenomen – dat in de variabele beloning ook steeds
meer de vraag wordt meegenomen hoe dat doel is bereikt. Gebeurt dat op een
milieuvriendelijke manier, op een geluidsarme manier, op een klimaatneutrale
manier? Dat de beloning daarvoor nadrukkelijker naar voren komt, daarvoor
sta ik met uw Kamer aan de lat. De minister van Financiën zal daar zijn
best voor blijven doen.
 
 
 
 De heer
 Ulenbelt
 SP
 
 Het kabinet heeft bij monde van minister Donner veel respect uitgesproken
voor de schoonmakers, onder andere van Schiphol. Deze minister van Financiën
heeft zo te horen weinig respect voor de excessieve bonus aan de top. Die
schoonmakers ruimen het vuil op. Bonussen worden gezien als vuil, door heel
veel mensen. Wil de minister op de aandeelhoudersvergadering gaan zeggen dat
de bonussen benut moeten worden om het vuil op te ruimen, dat die bonussen
aangewend moeten worden om te komen tot een fatsoenlijke behandeling van de
schoonmakers? Verlaag de bonus en verhoog de loon van de schoonmakers. Dat
lijkt mij toch een heldere boodschap voor de vergadering van aandeelhouders.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik ga niet praten. Ik ga het woord respect niet in mijn mond nemen. Dat
heeft de heer Ulenbelt gezegd en daar ga ik het niet over hebben. Ik heb voor
iedereen respect, mijnheer Ulenbelt, ook voor u.
 
 
 
 De heer
 Ulenbelt
 SP
 
 Toch ook wel voor de schoonmakers?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik zei "ook voor u" en dus ook voor de rest. Ik ga echter over mijn eigen
antwoord en ik laat mij geen woorden in de mond leggen.
 Voorzitter. Is een bonus vies? Nee, een bonus is niet vies. Wie goed gepresteerd
heeft, mag daar best een bonus voor krijgen. Natuurlijk mag dat. Waar het
om gaat, is dat die bonus een relatie moet hebben tot hetgeen er gepresteerd
is. Ik kom terug op wat ik daarnet heb gezegd. Op dit moment zie je dat de
afgesproken doelstellingen en de manier waarop die zijn afgesproken, leiden
tot uitkomsten die ons allemaal niet passen en die wij niet goed vinden. Dat
betekent dat je iets moet doen aan de structuur waarlangs er tot die bonus
wordt gekomen. Ik wil echter af van het beeld dat een bonus vies zou zijn.
Iedereen die goed presteert, heeft recht op een bonus, alleen Kamerleden en
ministers krijgen hem niet.
 
 
 
 De heer
 Kalma
 PvdA
 
 De PvdA-fractie is van mening dat bonussen bij bedrijven als Schiphol
zo beperkt mogelijk moeten zijn en dat ze, voor zover ze worden uitgekeerd,
gebonden moeten worden aan sociale en ecologische doelstellingen. Deelt het
kabinet deze mening? Is ook het kabinet van oordeel dat het niet lang kan
duren voordat de overheid als grootaandeelhouder medeverantwoordelijkheid
draagt voor bonussen van korte termijn die, als ik goed ben ingelicht, in
het geheel niet aan langetermijndoelstellingen zijn gebonden? Moet dit soort
kortetermijnbonussen niet in ieder geval van tafel?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Bij het toekennen van de bonus wordt gebruik gemaakt van een bestaand
belonings- of bonusbeleid of hoe je dat ook noemen wilt. Daar zitten diverse
elementen in. We hebben te maken met return on equity, met doelstellingen
op het gebied van milieu en duurzaamheid, met nieuwe strategieën en al
dat soort zaken meer. Het derde punt is het algemene functioneren. Ik ben
het met u eens. De minister van Financiën gaat ook kijken hoe de samenstelling
van de criteria op basis waarvan de te behalen doelstelling wordt bepaald,
opnieuw tegen het licht gehouden kan worden, zodat het meer recht doet aan
de maatschappelijke doelstellingen die de collega van verkeer en Waterstaat
noemde. Ik volg u daarin dus zeer. Verder is het in mijn ogen van belang dat
er juist met het oog op de continuïteit van het bedrijf voor wordt gezorgd
dat een directie die doelstellingen haalt. Daar mag best iets tegenover staan,
maar het moet wel realistisch zijn. Daarin schuilt het probleem. Dat is precies
wat de minister van Financiën gaat bespreken met de commissarissen.
 
 
 Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van het mondelinge vragenuur. Ik
bedank de bewindslieden voor hun antwoorden.
 Ik deel aan de Kamer mee dat de volgende leden zich hebben afgemeld:
 
 De Roon en Heerts;
 
 De Mos, voor het tweede deel van de middag- en avondvergadering.
 
 
 Deze mededeling wordt voor kennisgeving aangenomen.
 
 
 Op de tafel van de Griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die
lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat
daarmee wordt ingestemd.