Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de jeugdhulpverlening in verband met de advies- en meldpunten kindermishandeling (27842)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 6-19

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

04-10-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 1, pagina 6-19

24-09-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27842Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel tot Wijziging van de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (voorlopige maatregel) (27669)Pagina 1-6
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Instelling van de Raad voor de Wadden (28230); - Wijziging van enkele wetten in verband met de implementatie van richtlijn nr. 2001/19/EG (28335); - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2001 (slotwet) (28408)Pagina 1-1
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de jeugdhulpverlening in verband met de advies- en meldpunten kindermishandeling (27842)Pagina 6-19
Presentie en opening (dinsdag 24 september 2002)Pagina 1-1
Lijst van besluiten (dinsdag 24 september 2002)Pagina 19-20
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 24 september 2002)Pagina 20-22

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 72 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op de jeugdhulpverlening in verband met de advies- en meldpunten
kindermishandeling (27842).De voorzitter:Ik heet opnieuw de minister van Justitie welkom, maar omdat het de eerste
keer is dat zij hier aanwezig is, heet ik in het bijzonder welkom de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Le Poole (PvdA):Kindermishandeling is een naar verschijnsel, een afschuwelijk verschijnsel.
De overheid moet doen wat zij kan om kinderen te beschermen en om te zorgen
dat er zo snel mogelijk adequaat wordt gereageerd als het vermoeden bestaat
dat er sprake is van kindermishandeling.Met het voorliggende wetsontwerp wordt beoogd hiertoe bij te dragen door
de juridische knelpunten die het functioneren van de meldpunten kindermishandeling
bemoeilijken, op te lossen. De fractie van de Partij van de Arbeid is het
in grote lijnen eens met dit wetsontwerp en hecht eraan haar waardering uit
te spreken voor de inzet van de PvdA-staatssecretarissen in het vorige kabinet
Vliegenthart en Kalsbeek, die dit wetsontwerp hebben ingediend en vrijwel
tot de eindstreep hebben verdedigd. Overigens wenst de fractie van de Partij
van de Arbeid de zittende bewindslieden veel succes toe met het verder dragen
van de fakkel en het uitvoeren van de wet. Ik neem tenminste aan dat het wetsvoorstel
straks zal worden aangenomen. Wij willen deze plenaire behandeling gebruiken
om nog wat nader in te gaan op een paar punten die wij ook schriftelijk aan
de orde hebben gesteld. Het eerste punt is de protocollering.Wij zijn blij, dat de regering het met ons eens is dat protocollering
van de werkwijze een vereiste is voor alle instellingen die met vermoedens
van kindermishandeling te maken krijgen. Het antwoord van de regering in dezen
is in zoverre onvolledig, dat niet wordt ingegaan op onze vraag in hoeverre
ook buiten de jeugdhulpverlening en de gezondheidszorg een geprotocolleerde
werkwijze bestaat, bijvoorbeeld in het onderwijs. Zijn de bewindslieden hiervan
op de hoogte, ook al zijn zij van een ander departement? Zijn zij het met
ons eens dat het van belang is hierin inzicht te krijgen en zo nodig te bevorderen,
dat een vergelijkbare meldcode ook buiten de gezondheidszorg ingang vindt?
Heeft trouwens inmiddels al nader overleg plaatsgevonden over de vraag hoe
de meldcode binnen de gezondheidszorg zou kunnen worden geïmplementeerd?Ik kom nu bij het punt meldplicht. Wij staan in beginsel geheel achter
het amendement, ingediend door onze partijgenote Arib tezamen met haar collega's
van D66 en GroenLinks, waarbij een meldplicht is ingevoerd in de vorm die
door staatssecretaris Vliegenthart in haar brief van 25 maart 2002 in overweging
werd gegeven. Wij gaan ervan uit dat wij die meldplicht zo moeten begrijpen,
dat het bestuur zelf geen afwegingen maakt, maar altijd meldt, zodat de deskundigen
bij het AMK kunnen beoordelen of de melding gegrond lijkt. Wij gaan er verder
van uit dat in beginsel het bestuur geen aangifte bij de politie zal doen
voordat het AMK een eerste onderzoek heeft gedaan. Bedoeling van de indieners
van het wetsontwerp is immers dat het AMK eerst bekijkt of de strafrechtelijke
weg de meest aangewezen weg is. Hebben wij dit goed begrepen?Verder zouden wij graag zien dat bij de voorziene evaluatie van het wetsontwerp
wordt bekeken of deze meldplicht de ongewenste gevolgen heeft die de regering
aanvankelijk vreesde, bijvoorbeeld te veel valse meldingen of nadelige gevolgen
voor het kind in die zin dat geen zorg wordt gezocht voor bijvoorbeeld een
kind met kneuzingen. Kan de regering toezeggen dat dit zal gebeuren?Wij vinden het op zichzelf voor de hand liggend dat, als er een meldplicht
in de jeugdhulpverlening en in het onderwijs is, die ook geldt voor andere
instanties waar men met minderjarigen werkt. Wij vragen ons wel af of de bezwaren
die het vorige kabinet in eerste instantie had tegen het invoeren van een
meldplicht in de jeugdhulpverlening niet op zijn minst zoveel grond hadden,
dat het de moeite loont de evaluatie van dit wetsvoorstel op dit punt af te
wachten. Ik zou mij kunnen voorstellen dat ook wordt bekeken wat het effect
vanuit dit gezichtspunt is van de al eerder ingevoerde meldplicht in het onderwijs.
Hoe staat de regering daar tegenover?Wij vroegen naar een prognose van de toename van het aantal meldingen
naar aanleiding van de voorgenomen voorlichtingscampagnes. De prognose was
10%. Op onze vraag of het AMK in staat zou zijn meldingen binnen een redelijke
tijd in behandeling te nemen, kregen wij een antwoord over de regels in het
voorgestelde Besluit advies- en meldpunten kindermishandeling. Die regeling
luidt: binnen vijf dagen moet er een besluit worden genomen over het in onderzoek
nemen van de melding en binnen 13 weken moet worden besloten over de verder
te nemen stappen. We gaan ervan uit dat het in meer dan normaal acute gevallen
binnen de maximumtermijnen zal kunnen. Afgezien hiervan, het antwoord betreft
de regels, maar onze vraag was of de AMK's in staat zullen zijn zich aan die
regels te houden. Worden deze termijnen nu gehaald? Hoe gaat de regering bevorderen
dat de AMK's in staat zullen zijn zich aan deze termijnen te houden? En wat
zijn de plannen van de regering met betrekking tot de wachtlijsten elders
in de jeugdzorg? Als er ergens geen wachtlijsten moeten zijn, dan is het toch
wel bij de hulpverlening aan ouders en kinderen die betrokken zijn bij kindermishandeling.In onze schriftelijke inbreng voor het voorlopig verslag gaven wij al aan dat wij ook aandacht voor de andere kant van de medaille van belang
vinden. Hoe voorkomen wij dat onjuiste verdenkingen schade berokkenen aan
degenen die verdacht worden, maar ook bijvoorbeeld aan het kind waar het om
gaat? De regering gaf aan geen inzicht te hebben in het aantal onjuiste meldingen
bij het AMK. Uit mijn werk als rechter is mij bekend hoe verdenkingen van
seksueel misbruik, die niet gesubstantieerd worden, verhoudingen tussen ouders
en kinderen kunnen verzieken en hoe mensen die werken met kinderen beschadigd
kunnen worden door beschuldigingen die ook na uitvoerig onderzoek niet hard
gemaakt kunnen worden. Ik vraag mij af of wij niet meer dan nu kunnen doen
om dit soort ongewenste gevolgen te voorkomen. Het viel mij in dit verband
op dat in een commentaar van de Landelijke Vereniging van Vertrouwensartsen
inzake Kindermishandeling op het ontwerpbesluit advies- en meldpunten kindermishandeling
erop werd aangedrongen de eisen met betrekking tot degenen die meldingen beoordelen
aan te scherpen in die zin, dat op het AMK een gespecialiseerde arts werkt
en dat die gespecialiseerde arts meldingen mede beoordeelt. Is of wordt het
besluit in die zin aangepast? Het viel mij ook op, dat de regering in de memorie
van antwoord op dit punt meldt dat het AMK een schriftelijke mededeling doet
aan melders als zij vermoeden dat de melding onjuist is. Is er niet meer nazorg
mogelijk en nodig?Het probleem is natuurlijk veel breder dan alleen de AMK's. Het gaat erom
dat iedereen in de maatschappij die anderen verdenkt van kindermishandeling
doordrongen is van enerzijds het belang van melden, maar anderszins ook het
belang van zorgvuldig omgaan met de verdenking en de melding. Ziet de regering
mogelijkheden om te bevorderen dat dit gebeurt? Is het bijvoorbeeld mogelijk
om aan dit aspect van het probleem aandacht te besteden in de campagnes die
gepland zijn om de aandacht te vestigen op de AMK's?In de Tweede Kamer is uitvoerig gesproken over de zogenaamde pedagogische
klap. Wij willen die discussie hier niet over doen. Wij vinden fysieke bestraffing
in wat voor vorm ook geen goede zaak. Maar dat gezegd zijnde, blijft het de
vraag wat de overheid moet en kan doen om deze te voorkomen en wanneer overheidsoptreden
aan de orde is. Wij voelen het meest voor de voorzichtige benadering van de
voormalige staatssecretaris Kalsbeek en zien met veel belangstelling uit naar
de toegezegde inventarisatie van wettelijke regelingen in het buitenland.
Wij waren blij, te vernemen dat hierbij ook effectiviteit en de maatschappelijke
context aan de orde zullen komen. Het viel ons overigens op dat al in juli
2001 de resultaten van een internationaal vergelijkende verkenning van de
rol van de overheid bij de opvoeding en bescherming van kinderen, gemaakt
in opdracht van het ministerie van Justitie, werden gepubliceerd. De teneur
van dit onderzoek was dat de Nederlandse overheid in elk geval in haar regelgeving
vergelijkenderwijs erg terughoudend is. Ik heb eerlijk gezegd altijd gedacht
dat dit verstandig was en ik had tot nu toe geen reden om aan te nemen dat
kinderen elders feitelijk beter beschermd zijn. Of dit in de praktijk toch
anders is, wordt in elk geval niet duidelijk uit het onderzoek dat ik zo-even
noemde. Daarvoor wordt nader onderzoek aanbevolen. Het lijkt mij dat het voor
de hand ligt om het onderwerp van fysieke bestraffing in het bredere kader
te plaatsen, dat wil zeggen dat alle onderzoeken worden samen genomen.Graag verneem ik hoe het staat met de toegezegde inventarisatie van regelgeving
met betrekking tot fysieke bestraffing en of inmiddels nadere stappen zijn
genomen naar aanleiding van het onderzoek van 2001.Ik wacht de antwoorden van de regering met veel belangstelling af.Mevrouw Swenker (VVD):Voorzitter. Kindermishandeling is een zeer ernstig vergrijp en hiertegen
dient adequaat en tijdig te worden opgetreden. Het onderhavige wetsvoorstel
geeft een duidelijke positionering aan de advies- en meldpunten kindermishandeling,
met een duidelijke taakomschrijving terwijl ook een zorgvuldige omgang met
gegevens wordt vastgelegd. Dit wetsvoorstel biedt de AMK's verder een goede
uitgangspositie voor het adequaat handelen.Bij het begrip "tijdig optreden" plaatst de VVD-fractie wel een aantal
kanttekeningen. Eind 2001 is door het ministerie van VWS en het IPO een task
force ingesteld om de lange – op sommige onderdelen zelfs onacceptabel
lange – wachtlijsten te analyseren en terug te dringen. Een uitgangspunt
hierbij was dat de wachtlijsten voor 2003 moeten zijn weggewerkt. Er zijn
ook extra financiële middelen toegekend. De VVD-fractie vraagt zich echter
af of er nu werkelijk schot in de zaak zit, want begin juli bijvoorbeeld,
berichtte de provincie Utrecht in de nieuwsbrief over het jongerenbeleid dat
de wachtlijsten in de jeugdzorg blijven bestaan ondanks het extra geld dat
door het Rijk en de provincie ter beschikking is gesteld om de wachtlijsten
te bekorten. Volgens de provincie is de reden hiervan dat de budgetten ondanks
de verhoging geen gelijke trend hebben gehouden met de toename van de vraag
naar jeugdzorg.In die maand was er op de radio een zelfde verhaal te horen naar aanleiding
van de door de KNMG opgestelde meldcode. De wachttijd – dat wil zeggen
de tijd die verstrekt voordat een melding in behandeling wordt genomen –
bedraagt nu gemiddeld twee à drie maanden, uitgezonderd situaties waarin
sprake is van acuut levensgevaar.De VVD-fractie heeft in haar inbreng gevraagd hoe groot het risico is
dat er een verstopping ontstaat bij de voordeur van het AMK, maar ook bij
de hulpverleningsinstanties die vervolgens moeten worden ingeschakeld. Mijn
fractie moet nu constateren dat er geen sprake is van een risico, maar van
een feit. In de memorie van antwoord geeft de staatssecretaris aan welke organisaties
allemaal proberen deze wachtlijsten weg te werken. Wij zouden graag van de
staatssecretaris horen of de wachtlijsten nu echt zijn verdwenen aan het einde
van 2002. Kindermishandeling is niet iets waarvan je zegt: dit kan wel even
wachten.In dit verband vraag ik aan de staatssecretaris wanneer de geplande campagnes
door de provincies worden gestart om meer bekendheid te geven aan het bestaan
en de functie van het AMK. Zeker als het AMK niet om de hoek zit, maar provinciaal
wordt georganiseerd, is het een prima plan om meer bekendheid te geven aan
het bestaan en de taken van het AMK. De ambtsvoorganger van de staatssecretaris schatte echter in dat deze campagne een stijging van 10% van het aantal
meldingen en adviesaanvragen tot gevolg zal hebben. Is de staatssecretaris
ervan overtuigd dat er voldoende financiële middelen en menskracht aanwezig
zijn om deze extra toename op te vangen, nog afgezien van de bestaande wachtlijsten?
Als de campagne alleen maar leidt tot groei van de wachtlijsten, acht mijn
fractie dit een weinig zinvolle actie die alleen maar tot verdere frustratie
bij betrokkenen leidt, omdat zij geen gehoor krijgen. De tijd en energie kunnen
dan veel beter worden gebruikt om de bestaande wachtlijsten weg te werken.
Kindermishandeling is een zeer ernstige zaak en dient zo snel mogelijk te
worden aangepakt. De wetenschap of het vermoeden dat er sprake is van kindermishandeling
is daarnaast voor de betrokkene zeer emotioneel belastend. Daarom is de VVD-fractie
er buitengewoon verbaasd over dat in het voorgenomen besluit ter nadere invulling
van de werkwijze, het AMK na melding drie maanden de tijd krijgt om een onderzoek
te doen naar de mogelijk te ondernemen stappen. Dat impliceert dat de hulpverlening
niet eens op gang gekomen behoeft te zijn. Wij achten deze periode onaanvaardbaar
lang, niet alleen voor het kind, maar ook voor alle andere betrokkenen. Als
een huisarts of buurvrouw een sterk vermoeden heeft van kindermishandeling
en dit meldt met de vraag wat hij of zij moet doen, dan moet het AMK binnen
vijf dagen berichten of het een onderzoek instelt en mag het dus drie maanden
doen over een onderzoek naar de meest aangewezen hulpverlening. De VVD-fractie
vindt dit nauwelijks uit te leggen aan de betrokkenen. Deze termijn dient
dan ook aanzienlijk korter te zijn. Wij vragen de staatssecretaris naar haar
mening hieromtrent. Bovendien is het zeer treurig om in de memorie van antwoord
te moeten lezen dat de taak van het AMK om de meest aangewezen hulpverlening
voor het kind te zoeken, door de wachtlijstenproblematiek nog veel meer tijd
vergt.De VVD-fractie, en met haar de artsenwereld, zit verder nog met twee kleinere
technische aandachtspunten. Het gaat met name om de artikelen 1 en 5 van het
besluit met betrekking tot de AMK's. Allereerst het onderscheid tussen hulpverlener
en beroepsbeoefenaar. Dit onderscheid is relevant in verband met het verschil
in geheimhoudingsplicht. De Wet BIG kent een duidelijke omschrijving van het
begrip "beroepsbeoefenaar" voor mensen die in de gezondheidszorg werkzaam
zijn. De Wet op de jeugdhulpverlening kent een heel andere definitie. Een
beroepsbeoefenaar werkt daar uit hoofde van zijn beroep met een minderjarige,
maar heeft daarmee geen directe hulpverleningsrelatie. De hulpverlener heeft
die wel. Kan de staatssecretaris vertellen welke van de volgende personen
hulpverlener of beroepsbeoefenaar is: een vertrouwensarts die aan een melder
een advies geeft; en de psychiater en huisarts, beroepsbeoefenaren onder de
Wet BIG die een kind onder behandeling of als patiënt hebben?Het tweede punt betreft de geheimhoudingsplicht, ofwel juister geformuleerd
het verschoningsrecht rond de informatieverstrekking. In de toelichting op
artikel 5 staat dat het beroepsgeheim wordt gebaseerd op de behandelingsovereenkomst
conform het Burgerlijk Wetboek. Het verschoningsrecht ligt evenwel met name
vast in het Wetboek van Strafrecht. Deelt de staatssecretaris ons standpunt
dat ook artsen die geen behandelingsovereenkomst hebben, maar wel in een professionele
relatie tot iemand staan en beschikken over bepaalde gegevens over die persoon,
zich op het verschoningsrecht kunnen beroepen?Zoals ik al zei, kindermishandeling is een zeer ernstig vergrijp dat adequaat
en vooral ook tijdig ingrijpen verdient. Met name hoort de VVD-fractie graag
het antwoord van de staatssecretaris op de vraag over het tijdig ingrijpen
bij kindermishandeling.De heer Hessing (D66):Voorzitter. Het is triest om te constateren dat de aard en omvang van
kindermishandeling in Nederland aanleiding geven om de Wet op de jeugdhulpverlening
thans met voorrang aan te passen, teneinde te verzekeren dat de advies- en
meldpunten kindermishandeling hun werk goed kunnen verrichten. Het spreekt
voor zich dat mijn fractie die inzet onverkort deelt. Niettemin hebben wij
enkele vragen.Allereerst over de financiering. Het is eerder genoemd: de voorgenomen
voorlichtingscampagnes zullen naar verwachting resulteren in een toename van
het aantal adviezen en meldingen met ongeveer 10%. Dat is nogal wat. Als naast
de tekst van het memorie van antwoord de tekst betreffende de financiering
wordt gelegd, dan kan de indruk niet worden weggenomen dat hier een knelpunt
zal ontstaan, of wellicht al is ontstaan. Weliswaar wordt gesteld dat het
bij een structurele toename van het aantal meldingen – dat is dus kennelijk
het geval, ofwel de stellige verwachting – in de rede ligt dat het Rijk
extra middelen ter beschikking stelt. Maar daar wordt direct een rituele bezwering
aan toegevoegd en wel dat het hier uiteindelijk gaat om een afweging van politieke
aard die in het kader van de rijksbegroting ieder jaar moet plaatsvinden.
Op de uitkomst daarvan, zo luidt de afrondende dooddoener, kan niet worden
vooruitgelopen. Dat klopt, maar het is toch van tweeën een: of wij stellen
nu de AMK's in staat, goed te functioneren of wij laten het achterwege. Het
resultaat van de eerste mogelijkheid kan zeer wel een toename van het aantal
meldingen zijn, hetgeen kan leiden tot extra financiering. Naar het oordeel
van mijn fractie kan het in ieder geval niet zo zijn dat er welbewust wordt
aangestuurd op een groot aantal meldingen en in het midden wordt gelaten of
de financiële consequenties daarvan door het Rijk worden opgepakt. Dan
ontstaat naar alle waarschijnlijkheid een onaanvaardbare wachtlijst en dat
is een situatie die juist dit kabinet ten koste van alles zou moeten voorkomen.De fractie van GroenLinks heeft niet zonder grond aandacht gevraagd voor
de reikwijdte van de definitie van kindermishandeling. Op grond van de voorliggende
definitie valt immers bedreigend of gewelddadig optreden tegen kinderen dat
niet tot ernstige schade leidt in de vorm van fysiek of psychisch letstel,
buiten de reikwijdte van de wet. Zo geformuleerd lijkt er dus nog wel degelijk
de nodige ruimte te zijn voor vormen van geweld tegen kinderen. Zeker nu de
regering van opvatting is dat ouders er juist aan doen, zich bij de opvoeding
van hun kind van elke fysieke bestraffing te onthouden, rijst de vraag waarom
de regering niet voor een bredere definitie heeft gekozen. Waarom is niet
simpelweg elke vorm van geweld in een afhankelijkheidsrelatie
verboden? Mijn fractie vindt de bescherming van kinderen een zodanig hoogwaardig
belang dat het niet goed denkbaar is dat met minder genoegen wordt genomen.Mijn fractie gaat ervan uit dat de regering deze opstelling deelt. Elke
suggestie dat een corrigerende tik kan worden gedoogd, baant ongewild de weg
voor een negatief vervolg: je weet wel waar je begint, maar in sommige gevallen
weet je niet meer waar het eindigt. Deze regering heeft inmiddels een en ander
maal aangegeven zeer te hechten aan normen en waarden en, mij dunkt, hier
ligt een kans voor open doel. Leg vast dat geweld tegen kinderen niet aanvaardbaar
is en dus ook niet, of juist niet, in afhankelijkheidsrelaties. In het Amerikaans
klinkt dat zo mooi: "put your money where your mouth is".Voorzitter. Tot slot dit citaat van prof. Van Dantzig uit De Telegraaf
van 14 september jongstleden: "Kinderen zijn burgers en burgers mogen in dit
land niet worden geslagen. Dat een ouder in de rompslomp van alle dag weleens
een heel enkel keertje zijn zelfbeheersing verliest en een lichte draai om
de oren uitdeelt, het is, denk ik, niet te voorkomen. Maar niemand mag zich
beroepen op pedagogische redenen om een klap of een pak rammel uit te delen."
En zo is het maar net.De heer Van Schijndel (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter. Volgens de Raad voor de kinderbescherming worden
in ons land jaarlijks 50.000 kinderen mishandeld. Elders, in het orgaan van
de medisch specialisten, las ik het getal van 80.000. De vorige staatssecretaris
zegt in de memorie van antwoord de exacte omvang niet te kennen. Als dit niet
bekend is, hoe kunnen wij dit kabinet dan afrekenen op een eventuele verplichting
om het aantal gevallen van kindermishandeling terug te brengen? Gaan de bewindslieden
onderzoek laten doen naar de omvang van kindermishandeling en hoe denken zij
over het aangaan van een verplichting om die omvang binnen een bepaalde termijn
terug te brengen?Het is positief dat kindermishandeling langzamerhand uit de besloten verborgenheid
van het gezinsbastion komt. Meldpunten zijn in het licht van deze ontwikkeling
een effectief instrument om kindermishandeling in een vroegtijdig stadium
op te sporen. Wij onderschrijven dan ook dit voorstel tot het wettelijk regelen
van taken en bevoegdheden van de advies- en meldpunten kindermishandeling,
zodat een adequaat functioneren van deze instellingen meer mogelijk wordt.
Helaas ontbreekt het echter vaak aan een vervolg, omdat de hulpverlening stokt
door onaanvaardbare wachttijden. Andere sprekers hebben hier inmiddels ook
op gewezen.Over één punt wil ik graag met de bewindslieden in discussie
gaan en van hen enige opheldering krijgen. Het betreft – de heer Hessing
heeft er ook op gewezen – de in deze wet opgenomen omschrijving van
kindermishandeling in artikel 34a, onderdeel 3. Deze luidt: "elke vorm van
voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke,
psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte
van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid
staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt berokkend
of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek of
psychisch letsel". In de schriftelijke voorbereiding heb ik gevraagd of bedreigend
of gewelddadig optreden tegen kinderen dat niet ernstig is of niet leidt tot
fysiek of psychisch letsel, volgens de regering gelegitimeerd is aangezien
een dergelijk optreden niet onder de definitie van kindermishandeling valt.
De voorgangster van de staatssecretaris antwoordde dat fysiek optreden waardoor
geen ernstige schade aan het kind wordt berokkend niet onder de omschrijving
van kindermishandeling valt; zij was daarbij evenwel van mening dat ouders
er juist aan doen om zich bij de opvoeding van hun kind van elke fysieke bestraffing
te onthouden. Deelt de huidige regering deze opvatting? Ik twijfel hierover
omdat minister Heinsbroek heeft verklaard positief te staan ten opzichte van
het uitdelen van een tik in de onderwijssituatie. Getuigt dat van een norm
die de regering in het kader van de gewenste maatschappelijke discussie over
waarden en normen op dit punt neerzet? Deelt de staatssecretaris de opvatting
van de minister of huldigt zij de norm dat het slaan van kinderen ongewenst
is? De opvatting van mijn fractie is duidelijk: het slaan van kinderen is
niet alleen inhumaan, maar ook een vorm van misbruik van macht. Uit onderzoek
blijkt dat de pedagogische tik voor de korte termijn, namelijk om een kind
direct tot de orde te roepen, werkt. Als slaan systematisch als opvoedmiddel
gebruikt wordt, kan het op de lange termijn tot agressief gedrag en delinquentie
leiden. De zogenaamde "pedagogische tikken" kunnen ontaarden in en uitlopen
op mishandeling. Waar ligt eigenlijk die grens tussen het uitdelen van pedagogische
tikken en kindermishandeling? Kan de staatssecretaris misschien aangeven waar
die overgang ligt? Onder meer in Scandinavië is het slaan van kinderen
wettelijk verboden. Daarmee is de grens heel helder getrokken. Wat is de opvatting
van de bewindslieden hierover? In dit verband ben ik ook benieuwd naar de
mening van de CDA-fractie omdat zij in de schriftelijke voorbereiding interesse
toonde voor wettelijke regelingen in andere landen ten aanzien van fysieke
bestraffing van kinderen.Slaan is vaak een teken van onmacht van opvoeders. Niet elke ouder is
in staat, zijn of haar kinderen op te voeden. De staatssecretaris gaat naar
aanleiding van het fatale familiedrama in Roermond werk maken van begeleiding
van gezinnen met ernstige problemen. Dat is een uitstekend idee. Impliciet
wordt daarmee erkend dat huiselijk geweld niet alleen een privé-probleem
is maar ook een publieke verantwoordelijkheid. De GroenLinks-fractie beoordeelt
die erkenning als positief. Zij is overigens van mening dat een van de doelen
van de inzet van de zogenaamde gezinscoach ook preventie van fysiek geweld
tegen kinderen dient te zijn. Deelt de staatssecretaris deze opvatting? Mijn
fractie is benieuwd naar de reactie van de bewindslieden.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Ik spreek vandaag ook namens de fractie van de ChristenUnie.Het is goed dat er helderheid is met betrekking tot de advies- en meldpunten
kindermishandeling. Het gaat immers om een ernstig kwaad. In het verleden
was sprake van een bundeling van verschillende meldpunten. Als
er vermoedens van kindermishandeling waren, konden deze worden gemeld bij
de Raad voor de kinderbescherming, bij de politie en bij de bureaus vertrouwensartsen
inzake kindermishandeling. Mede door politieke druk, met name vanuit de Tweede
Kamer, is besloten om te komen tot één regionaal advies- en
meldpunt kindermishandeling, waarin de bureaus vertrouwensartsen zijn opgegaan.
Inmiddels zijn in het gehele land deze AMK's tot stand gebracht; als ik het
goed heb, is er nu sprake van een dekkend net. De werkwijze is ingericht op
basis van landelijk vastgestelde modellen. In die zin verandert met de nieuwe
wet de huidige praktijk niet veel. Wij vragen de bewindslieden of de gewenste
ontwikkeling door de wetswijziging volledig verankerd is. Is de zaak nu wettelijk
afdoende geregeld, als dit wetsvoorstel wordt aangenomen? Dit vinden wij van
groot belang, omdat het veelal om privacy-gevoelige zaken gaat, en daar kun
je niet zorgvuldig genoeg mee omgaan. Het is, zo vinden wij, ook goed om de
AMK's organisatorisch onder te brengen bij de bureaus jeugdzorg, want dat
betekent een lage drempel. Ik sluit mij aan bij de al gestelde vraag of de
AMK's financieel voldoende uit de voeten kunnen.Zo worden er steeds aanpassingen in de wet aangebracht; deze zal wellicht
te zijner tijd verdwijnen, dat hopen wij althans, maar dit vraagt om zorgvuldigheid.
Kunnen alle veranderingen wel naadloos verwerkt worden in de komende Wet op
de jeugdzorg? De inwerkingtreding daarvan is alweer uitgesteld tot 1 januari
2004. Het is voor mij niet meer helemaal duidelijk of deze wet in de Tweede
Kamer nog als controversieel wordt aangemerkt, want als dat zo is, ontstaat
er waarschijnlijk nog meer vertraging. Dat zouden wij heel erg jammer vinden,
omdat de AMK's een onderdeel van de totale jeugdzorg vormen en omdat wij al
heel wat jaren bezig zijn om deze goed te organiseren. Vertragingen hebben
daarop geen positieve uitwerking.Wat zijn nu eigenlijk de knelpunten? Je hoort er heel verschillende verhalen
over, maar in ieder geval weet ik van provinciebestuurders dat zij grote zorgen
hebben, ook al zijn zij heel positief over alle nieuwe ontwikkelingen. Zij
hebben met name zorg over het recht op jeugdzorg. Daarmee wordt jeugdzorg
immers afdwingbaar. Men vraagt zich af hoe het zal gaan met de financiering,
als de provincie die moet verzorgen. Wordt dit de zoveelste openeinderegeling?
Dat zijn de zorgen. Ik heb begrepen dat er sprake is van een vierjarig financieel
ramingskader, maar bij een groeiende vraag – die komt er ongetwijfeld,
hoezeer wij dit ook zullen betreuren – zal er dus iedere keer binnen
bestaande begrotingen nieuwe financiële ruimte moeten worden gevonden.
De ervaring leert dat dit altijd zeer moeilijk is. Onze fracties dringen dus
aan op haast om het plaatje compleet te maken, want ook het veld, dat heel
creatief en druk bezig is, gaat inmiddels gebukt onder een soort moeheid,
omdat het allemaal te lang duurt. Dit lijkt ons niet in het belang van de
jeugd die extra zorg, extra bescherming en extra ondersteuning nodig heeft.Voorzitter. Met belangstelling wachten wij de beantwoording door de bewindslieden
af.De heer Werner (CDA):Voorzitter. Graag heet ik in navolging van u de minister van Justitie,
de heer Donner, en de staatssecretaris van VWS, mevrouw Ross-van Dorp, van
harte welkom in deze Kamer. Ik wens hun zeer veel succes en wijsheid toe bij
het uitoefenen van hun functie. Namens onze fractie mag ik zeggen dat het
goed is om te zien dat er na acht jaar weer verwante bewindslieden achter
de regeringstafel zitten.De wijziging van de Wet jeugdhulpverlening in verband met de advies- en
meldpunten voor kindermishandeling kan op steun van onze fractie rekenen.
Op enkele punten vraag ik nog een verduidelijking of een toelichting, op punten
die na de schriftelijke voorbereiding niet tot een bevredigend afrondend oordeel
hebben kunnen leiden.Wij onderschrijven de noodzaak van wettelijke regeling van deze materie
geheel. Alhoewel onze fractie in het algemeen geen voorstander is van gedetailleerde
regelgeving lijkt in dit geval een uitzondering op zijn plaats, omdat het
een buitengewoon gevoelige materie betreft en uiterste zorgvuldigheid noodzakelijk
is om de onderhavige problematiek maatschappelijk aanvaardbaar aan te pakken.In het belang van het kind is een laagdrempelige melding van een vermoeden
van kindermishandeling geboden. Dat wordt goed uitgewerkt en vormgegeven.
Tegelijkertijd dient een zorgvuldige bescherming van de persoonlijke levenssfeer
gewaarborgd te blijven, vooral tegen mogelijk valse aantijgingen of lichtvaardig
oordelen over andermans doen en laten. Een door het meldpunt ingezet onderzoek
grijpt immers diep in in de persoonlijke levenssfeer. De gevolgen van onjuiste
verdenkingen en valse meldingen kunnen zeer ingrijpend zijn voor alle betrokkenen.
De antwoorden op de vragen die wij in samenwerking met de PvdA hebben gesteld
over de toereikendheid van de bescherming tegen valse of verkeerde meldingen
hebben ons wat teleurgesteld. Eigenlijk hebben de bewindslieden slechts gezegd:
u moet maar vertrouwen hebben in de kwaliteit van degenen die het meldpunt
bemensen; dat is eigenlijk alles wat wij kunnen bieden. Is dat echt zo? Is
er niets aanvullends te organiseren om te voorkomen dat mensen worden betrokken
in een onderzoek dat achteraf volkomen ten onrechte blijkt te zijn geweest?
Natuurlijk heeft ook onze fractie er vertrouwen in dat het meldpunt goed bemenst
is en goed functioneert. Desondanks zijn er vele gevallen in de publiciteit
gekomen waarin mensen ernstig hebben geleden onder, zoals achteraf bleek,
volstrekt misplaatste verdenkingen. Het feit dat de gevallen waarin uiteindelijk
geen sprake bleek van kindermishandeling niet worden geregistreerd, waardoor
niet bekend is hoe vaak zulks voorkomt, is in dat verband toch opmerkelijk
en maakt een evaluatie achteraf ook niet mogelijk. Zou het niet zinvol zijn
om die gevallen toch te registreren, al was het maar om er voor de toekomst
van te kunnen leren en er beter van te worden ter vermijding van onjuist onderzoek
of om onjuiste meldingen sneller te kunnen opsporen? Zijn er geen andere middelen
denkbaar dan alleen de kwaliteit van de medewerkers van het meldpunt om mensen
te beschermen tegen misplaatst onderzoek naar kindermishandeling? Willen de
bewindslieden daarop ingaan? De CDA-fractie vindt een nadere toelichting op
dit punt wenselijk, omdat de schriftelijke antwoorden mager zijn.Het voorstel van wet laat andermaal zien hoeveel organisaties en instanties
in het geval van kindermishandeling en ook meer in het algemeen bij de zorg
voor de jeugd betrokken kunnen zijn, zeker indien er sprake is van probleemsituaties:
de jeugdhulpverlening, de Raad voor de kinderbescherming, de scholen, de RIAGG's,
de huisartsen, de kinderdagverblijven, enz. De taakverdeling tussen de verschillende
instanties en hun bevoegdheden en plichten zijn minutieus beschreven. Het
blijft desondanks een complexe materie, waarbij makkelijk iets mis kan gaan.
Als iets uit de aard der zaak echt complex is, is vereenvoudiging niet altijd
mogelijk, al is het natuurlijk wel makkelijk om dat te roepen. Een uiterst
zorgvuldige vastlegging van informatie en het handhaven van welomschreven
procedures is buitengewoon belangrijk om hoge kwaliteit in het werk te kunnen
garanderen. De verantwoordelijkheid voor het handhaven daarvan wordt in de
toelichting echter niet geheel duidelijk en consequent doorgevoerd, vooral
niet als het gaat om het coördineren van het op gang brengen van de hulp.
Waaraan moet hierbij worden gedacht en wie is uiteindelijk hiervoor verantwoordelijk?
Kan het AMK die coördinatie in de uitvoering van de zorg die na het onderzoek
nodig blijkt te zijn, wel waarmaken? Het onderscheid tussen de werkinhoudelijke
coördinatie rond de overdracht die door de hulpverleners gebeurt en de
organisatorische coördinatie door het AMK, zoals vermeld in de toelichting
op blz. 12, is in mijn ogen nog wel erg onduidelijk en zal in de praktijk
al snel tot competentiegeschillen, discussies en misverstanden kunnen leiden.
Juist die coördinatie tussen de vele hulpverleningsinstanties is een
kwetsbaar punt; dat blijkt iedere keer weer in de praktijk. Mag ik het oordeel
van de bewindslieden vernemen over de vraag of dat punt nu echt met deze wet
voldoende duidelijk is geregeld? Het coördineren, bij elkaar brengen
en onder één regie plaatsen van de verschillende hulpverleningsinstanties
is immers het kwetsbare punt.Het is mij uit de stukken nog niet geheel duidelijk geworden hoe de relatie
tussen het AMK en het openbaar ministerie nu eigenlijk precies geregeld is.
Als het AMK in onderzoek naar kindermishandeling stuit op onomstotelijk vastgesteld
strafbaar handelen van bepaalde personen, is het AMK dan verplicht om daarvan
aangifte te doen bij de politie of het openbaar ministerie? Als, omgekeerd,
justitieel onderzoek plaatsvindt naar strafbaar handelen of vermoedelijk strafbaar
handelen, is het AMK dan verplicht om informatie die het uit onderzoek heeft
verkregen, beschikbaar te stellen van justitie? Het is mij nog niet helemaal
helder geworden hoe deze relatie precies ligt. Het kan toch van zeer veel
belang zijn voor de betrokkenen om te weten hoe dit precies zit. Misschien
staat het wel ergens, maar het is mij niet helemaal helder geworden.Na jarenlange discussie en voorbereiding is dit voorstel van wet ter bestrijding
van de kindermishandeling tot stand gekomen. Het betreft een uiterst precair
en complex maatschappelijk probleem dat adequaat moet worden aangepakt in
het belang van het kind. Ik vraag de bewindslieden het niet bij dit voorstel
van wet en bij regels alleen te laten, maar nadrukkelijk toe te zien op een
adequate uitvoering en een tijdige en grondige evaluatie. De implementatie
zal immers niet eenvoudig zijn en het samenspel tussen de vele instanties
vergt een strakke regie. Een uitgebreide voorlichting over de positie, de
verantwoordelijkheid en de rechten en plichten van alle betrokkenen is dan
ook geboden.Een goede opleiding van de medewerkers van het AMK is een eerste vereiste
om een kwalitatief goed handelen van het AMK te mogen verwachten. In dat verband
vraag ik de staatssecretaris om de AMvB die wij enige tijd geleden hebben
gekregen, juist op het punt van de vereisten voor het personeel dat werkzaam
is op een AMK nog eens goed door te nemen. In artikel 4 wordt gezegd dat bij
een advies- en meldpunt kindermishandeling in ieder geval een arts in dienst
of anderszins als beroepskracht werkzaam dient te zijn. Dat is wel erg ruim
geformuleerd. Het gaat in dit geval toch wel degelijk om een gekwalificeerde
arts die opgeleid is om deze problematiek echt goed te kunnen behandelen.
Hij of zij moet in ieder geval bereid zijn de kinderpsychiatrie- of kinderartsaantekening
te verkrijgen om echt als gekwalificeerde arts voor de beoordeling van kindermishandeling
te kunnen optreden.Ik wens de bewindslieden veel succes bij de implementatie van deze wet.
Ik wacht hun antwoord met belangstelling af.De vergadering wordt van 15.10 uur tot 15.30 uur geschorst.De voorzitter:Ik geef het woord aan staatssecretaris Ross, die hier vandaag voor het
eerst het woord voert.Staatssecretaris Ross-van Dorp:Voorzitter. Het is een eer en een genoegen om in dit huis mijn eerste
optreden te mogen beleven. Ik heb hier als Tweede-Kamerlid weleens op de tribune
gezeten, maar ik moet zeggen dat het vanaf deze plaats toch een stuk indrukwekkender
is. Ik hoop dan ook dat ik de Kamer niet teleurstel, maar er is altijd nog
een tweede termijn, waarin ik nog nader aan de tand kan worden gevoeld!Ik ben heel blij dat het dit voorstel is dat hier wordt behandeld, een
voorstel dat mij zeer na aan het hart ligt. Ik heb van alle sprekers begrepen
dat dit een voorstel is waaraan iedereen grote waarde hecht. Iedereen hoopt
dat het voorstel, als het zijn beslag krijgt, goed zal zijn en ervoor zal
zorgen dat het melden van kindermishandeling laagdrempelig wordt. Een en ander
zal, hoopt men, ertoe leiden dat kindermishandeling niet meer zal plaatsvinden,
of dat er in ieder geval alles aan wordt gedaan om te voorkomen dat het van
kwaad tot erger wordt.In het Verdrag van de rechten van het kind staat het heel duidelijk: kinderen
moeten worden beschermd tegen alle vormen van mishandeling, lichamelijk, psychisch-seksueel,
binnen en buiten familieverband. De Staat zorgt volgens een duidelijke opdracht
voor preventie en behandeling. Het kabinet onderschrijft dit. In het regeerakkoord
wordt de aanpak van kindermishandeling, met name de preventie, als specifiek
punt van aandacht genoemd. Kindermishandeling moet zoveel mogelijk worden
voorkomen. Daartoe is het van belang dat verontrustende signalen snel en vertrouwelijk
met deskundigen kunnen worden besproken. Daarom zijn de advies-
en meldpunten kindermishandeling (AMK's) in het leven geroepen. Bij de vraag,
of er een vermoeden van kindermishandeling bestaat, is het AMK straks als
het goed is dé ingang binnen de jeugdzorg, en binnen de Wet op de jeugdzorg.
Zij geven advies over of stellen een onderzoek in naar vermoedens van kindermishandeling.
In eerste instantie zullen zij bij gebleken kindermishandeling met alle betrokkenen
proberen te komen tot een traject van hulpverlening. Het heeft de voorkeur,
dit te doen in een setting waarbij men op vrijwillige basis meewerkt. De AMK's
werken echter niet vrijblijvend: als het nodig is om het kind te beschermen,
zullen zij de Raad voor de kinderbescherming inschakelen.Dit wetsvoorstel vormt het sluitstuk van de totstandkoming van de AMK's.
Hiermee wordt de wettelijke basis voor het functioneren van deze organisaties
gegeven. Ik proef daarvoor in deze Kamer veel steun, waarvoor dank. Het is
van belang, omdat daarmee een aantal juridische knelpunten wordt opgelost.
De belangrijkste zaken die dit wetsvoorstel regelt, zijn om te beginnen het
doorbreken van het beroepsgeheim. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan de wens
van beroepsbeoefenaren om een wettelijke basis voor het doorbreken van hun
beroepsgeheim te hebben. De onzekerheid hierover bleek in de praktijk tot
een verminderde bereidheid bij beroepsbeoefenaren tot het doen van een melding
bij het AMK te leiden. Dat is niet goed. Het stellen van nadere regels omtrent
anonimiteit van melders is een volgend punt. Duidelijkheid over anonimiteit
kan de drempel om naar een AMK toe te gaan verlagen, wat een erg belangrijk
punt is. Duidelijk moet zijn dat een advies bij het AMK altijd anoniem verkregen
kan worden. Bij een melding moet de melder zich bekend maken bij het AMK,
maar hij kan tegenover de buitenwereld anoniem blijven.Verder wordt de werkwijze van het AMK met dit wetsvoorstel vastgelegd,
zodat de AMK's alleen op dezelfde manier werken. Voor iedereen moet duidelijk
zijn, hoe het AMK functioneert en wat het wel en niet kan doen. Essentieel
bij de aanpak van kindermishandeling is dat in een zo vroeg mogelijk stadium
signalen van kindermishandeling worden opgepakt en waar nodig het AMK wordt
ingeschakeld. Daarom wil ik de Kamer graag informeren over een aantal activiteiten
op dit terrein. Preventie en vroegsignalering van kindermishandeling zijn
van belang, zodat het AMK in een zo vroeg mogelijk stadium adequaat kan ingrijpen.
Hieraan wordt dan ook voortvarend gewerkt. Ik noem een aantal punten. Op dit
moment is bij de consultatiebureaus de vroegsignalering van kindermishandeling
een belangrijk aandachtspunt. Iedereen in het veld is het erover eens dat
vroegsignalering begint waar 98% van de kinderen wordt gezien, namelijk in
het consultatiebureau. In programma's, gericht op opvoedingsondersteuning
en ontwikkelingsstimulering, is de aandacht eveneens gericht op preventie.
Hierbij moet worden gedacht aan zaken die wij graag samen met de thuiszorg
zouden willen doen, want ook daar komen mensen direct het gezin binnen, waarbij
zij dingen kunnen constateren en eventueel een handje kunnen helpen. Veel
instellingen en beroepsbeoefenaren die dagelijks met kinderen werken, hebben
een protocol van handelen ontwikkeld inzake de wijze waarop moet worden omgegaan
met vermoedens van kindermishandeling. Tevens ontwikkelt het NIZW in opdracht
van VWS een handelingsprotocol en een gedragscode die op brede schaal verspreid
zullen worden, met name onder de groepen die nog niet over een dergelijk protocol
beschikken.Wij zijn in gesprek met de actie- en reflectiegroep Aanpak kindermishandeling,
beter bekend als RAAK, over het opzetten van een aantal proefregio's waarin
preventie, vroegsignalering en hulpverlening op het terrein van kindermishandeling
een grote rol spelen. De bedoeling is om na te gaan wat er bereikt kan worden
door het op een andere manier inzetten van bestaande middelen. Binnen het
nieuwe stelsel van de Wet op de jeugdzorg zal meer vraaggericht gewerkt worden.
Er moet voor iedere cliënt een passend aanbod worden gevonden. In dit
licht moeten er voldoende effectieve hulpverleningsprogramma's zijn voor slachtoffers
van kindermishandeling.De aanpak van kindermishandeling is een dynamisch proces. Wij zijn er
bepaald nog niet met de nieuwe Wet op de jeugdzorg. Er zal steeds nagegaan
moeten worden op welke wijze een en ander binnen de kaders van de wet geoptimaliseerd
kan worden. Veel geachte afgevaardigden hebben er terecht op gewezen dat beter
op de naleving van de regelgeving moet worden toegezien. De beschikbare communicatiekanalen
moeten daadwerkelijk benut worden. De verschrikkelijke gebeurtenis in Roermond
heeft weer eens duidelijk gemaakt dat er niet automatisch gebruik wordt gemaakt
van de aanwezige lijnen. De bureaus jeugdzorg en de AMK's zullen in dit kader
opgeroepen worden tot benchmarking. Er wordt op toegezien dat de desbetreffende
gegevens openbaar gemaakt worden. De instellingen waar het niet goed gaat,
moeten de tekortkomingen niet binnenskamers houden. Er moet sprake zijn van
een leerproces. De wettelijke basis voor de advies- en meldpunten is heel
belangrijk.Ik ga nu over tot de beantwoording van specifieke vragen. Als ik onverhoopt
niet volledig ben, hoor ik dat graag. Mevrouw Le Poole heeft op het belang
van protocollering gewezen. Ik heb al aangegeven dat het NIZW in opdracht
van de vorige staatssecretaris een meldcode heeft ontwikkeld. Dit betreft
een handelingsprotocol en een gedragscode voor beroepsbeoefenaren en instellingen
die in hun dagelijks werk te maken kunnen krijgen met kindermishandeling.
Er zijn heel veel instellingen met jeugd bezig. Het concept van deze meldcode
is in juni voor een laatste check aan belanghebbenden en deskundige veldpartijen
voorgelegd. De reactie van het veld was positief. Wel bleek een gebruikersvriendelijke
handleiding bij de meldcode noodzakelijk om in de praktijk aan het werk te
kunnen. De code moet aan elke vrijwilliger ter hand gesteld kunnen worden.
Deze handleiding wordt eind deze maand afgerond. De implementatie zal geschieden
in de sectoren die nog geen protocol op dit terrein hebben. In de praktijk
blijken er goede voorbeelden van protocollen te zijn, zoals het door de KNMG
ontworpen handelingsprotocol. Huisartsen worden regelmatig geconfronteerd
met vermoedens van kindermishandeling. Dit najaar zullen nadere afspraken
met andere sectoren over de implementatie van de meldcode in het veld gemaakt
worden. Ik neem mij ook voor om de meldcode onder de aandacht te brengen van
bijvoorbeeld de sportbonden, die deze dan door kunnen geven aan de aangesloten
verenigingen. Op dat terrein moeten betrokkenen op een juiste manier met hun
zorg om kunnen gaan. Via de meldcode krijgen zij een steuntje, een goed houvast.Mevrouw Le Poole vroeg verder of het voor de AMK's mogelijk is om alles
wat zij binnenkrijgen, te behandelen. Daaraan gerelateerd is de vraag van
een groot aantal sprekers hoe het staat met de wachtlijsten. Het gaat nog
niet zoals wij zouden willen, maar ik heb er veel vertrouwen in dat wij de
goede kant opgaan. Een en ander hangt er nauw mee samen dat een aantal zaken
zoals de werkwijze van de AMK's bij nadere regelgeving geregeld moet worden.
De wachtlijsten binnen de AMK's vertonen grote verschillen. Er ligt nu een
conceptrapportage. Daarin is een stijging te zien, maar het beeld is nog niet
helemaal duidelijk. Er zijn meer meldingen gedaan en de wachttijden zijn langer
geworden. Dat is op zich zorgwekkend en absoluut onwenselijk. Voor de stijging
is echter geen pasklaar antwoord te geven. Het beeld van het aantal meldingen
en de wachttijden is bij de diverse AMK's buitengewoon verschillend. De stijging
van het aantal meldingen kan te maken hebben met een grotere naamsbekendheid
van de AMK's. Je kunt dan zeggen dat een dergelijke toestroom buitengewoon
wenselijk is, omdat de drempel zo laag is geworden dat men veel meldt. De
toename is dus in zijn totaliteit groter, maar het ene AMK verwerkt de stroom
sneller dan het andere. De vraag is of dit na het opstellen van een nadere
regelgeving beter wordt. Wij gaan daarvan uit. Men verschilt te veel in werkwijze.
Wij hopen dat zorgelijke punt binnenkort op te lossen. Wij hopen ook met provincies
om de tafel te kunnen gaan zitten om toe te zien op de implementatie van de
regelgeving die er dan ligt.Ook het ziekteverzuim zou van invloed zijn geweest op het wegwerken van
wachtlijsten. Hier moet wellicht heel specifiek gekeken worden naar passende
maatregelen, te nemen door provincies. Het geeft al met al een nogal divers
beeld.Wij hebben niet stilgezeten en steeds overlegd met onze bestuurlijke partners.
Wij zullen op 2 oktober opnieuw met elkaar hierover spreken. Wij zullen dan
samen bekijken wat er nog ontbreekt om de AMK's te doen functioneren, zoals
nu verwacht wordt. Wij hebben de verwachting gehad dat de aanmeldingen die
nu zouden komen, keurig zouden worden weggewerkt binnen de daarvoor gestelde
termijnen. Het lijkt me sowieso nodig om met de provincies harde afspraken
te maken over de wijze waarop de wachtlijsten weggewerkt worden en op de hoogte
te zijn waar de knelpunten liggen. Ik durf hier wel te zeggen dat dit niet
alleen financiële knelpunten maar ook andere knelpunten zullen zijn.
Daar moet zeer gericht op worden ingezet. Ik ben ervan overtuigd dat we niet
alle problemen oplossen door nu een generieke maatregel te treffen. Er zal
heel specifiek moeten worden ingezet op de problematiek binnen bepaalde AMK's
en binnen bepaalde provincies.Er is door de VVD-afgevaardigde ook een vraag gesteld over de termijn
van afhandelen. Er is gevraagd of de termijn voor een onderzoek niet heel
erg lang is. De termijn is gebaseerd op de eigen ervaringsfeiten van de AMK's.
De mensen die daar werken hebben ons verzekerd dat een termijn van drie maanden –
dat is een maximumtermijn en het is uiteraard de bedoeling dat het sneller
gaat – af en toe nodig kan zijn om alle betrokkenen te horen en de situatie
in kaart te brengen, omdat er heel zorgvuldig te werk gegaan dient te worden.
Overigens wordt er, zo is ons gebleken, als er een acute situatie wordt aangetroffen,
direct gereageerd. Ik heb hier ook horen zeggen dat wij ons geen zorgen hoeven
te maken in geval van situaties die direct zeer bedreigend zijn. Het is goed
om dat vast te stellen. Dergelijke situaties worden direct doorverwezen naar
de Raad voor de kinderbescherming of er wordt op een andere wijze ingegrepen.Er is voorts gesproken over de nazorg bij een melding en de zorgvuldigheid
bij het omgaan met onjuiste meldingen. Ik kan in ieder geval zeggen dat een
schriftelijke mededeling aan degene naar wie een onderzoek is gedaan, uiteraard
het minste is wat moet worden gedaan. De betrokkene moet daarover geïnformeerd
worden. Vervolgens moet het voor de betrokkene ook mogelijk zijn om daarover
nog een gesprek te hebben, want er dient uiteraard sprake te zijn van een
zeer fatsoenlijke afhandeling. Ik zal deze zorg ook onder de aandacht brengen
van degenen die hiermee moeten omgaan. Wij zullen kijken of dat voldoende
verzekerd is. Ik heb de indruk dat men daar zeer zorgvuldig mee om wil gaan,
dat men dat ook probeert te doen en dat het absoluut niet zo mag zijn dat
mensen onterecht slachtoffer worden van een melding die op onjuiste gegevens
berust. De heer Werner heeft hier zeer nadrukkelijk aandacht voor gevraagd.
Wat mij betreft, als het gaat om maatregelen in de preventieve sfeer, zou
het gezien de handelswijze van de mensen die er werkzaam zijn, in ieder geval
niet zover moeten hoeven komen. Wellicht kan de minister van Justitie nog
een aanvulling geven over de meer dwingende kant van een en ander. Ik vind
overigens dat ook dit bij uitstek een terrein is waarop dynamische ontwikkelingen
kunnen plaatsvinden. Het is immers mogelijk dat bepaalde AMK's er specifieke
ervaringen mee hebben opgedaan, die met andere AMK's gedeeld zouden moeten
worden. Ik vind dan ook dat expertise-uitwisseling echt noodzakelijk is, omdat
het – naar ik mag hopen – niet om grote aantallen zal gaan. Het
is derhalve belangrijk dat men een zeer specifieke situatie en de juiste afhandeling
daarvan met elkaar wenst te bespreken.Er is gevraagd of de wachtlijsten echt verdwenen zijn in 2003. Ik hoorde
iemand in dat verband zelfs over 2002 praten. Ik moet hier eerlijk in zijn:
ik denk dat dit eind 2002/begin 2003 niet het geval zal zijn. Wij zullen er
alles aan doen om ervoor te zorgen dat de wachtlijsten tot een minimum zijn
teruggebracht. Wij zullen flinke druk op de ketel zetten om niet alleen maar
in een onderhandelingspositie met de provincies te zijn. Het gaat om een historisch
gegroeid budget, waarvan ik nu kan zeggen: misschien is er een periode te
overbruggen. Het is mogelijk dat het met de beschikbare middelen nu moeilijk
is, maar dat het beter zal worden op het moment dat wij in het kader van de
Wet op de jeugdzorg, waarin de AMK's ingebed zullen zijn, de normering hebben
vastgesteld en de indicatiestelling zal plaatsvinden. Wij gaan immers uiteindelijk
toe naar een PxQ-financiering, die wij het liefst zo snel mogelijk willen
invoeren. Dat hebben wij ook tegen de provincies gezegd. Wij zijn er ook absoluut
op uit om de Wet op de jeugdzorg per 1 januari 2004 in werking te doen treden.
Als het allemaal meezit, gebeurt dat. Die ambitie ligt er gewoon;
daar wil ik geen onduidelijkheid over laten bestaan. Wij willen er dus, ook
omwille van het flink druk zetten op de ketel, van verzekerd zijn dat men
niet alleen managementtechnisch het werk doet maar dat ook de financiering
op een adequate wijze geschiedt. De normering zal toch dienen te geschieden
via een reële raming.Naar mijn mening is er in deze periode dus sprake van overbruggingsproblemen,
en niet van problemen die nog aan de orde zullen zijn op het moment dat de
financiering loopt zoals die hoort te lopen. Mocht er toch nog sprake zijn
van tekorten wanneer de PxQ-financiering daadwerkelijk loopt en de indicatiestelling
via de normering plaatsvindt, dan is het niet anders, dan moet er geld bij.
Immers, op elke indicering hoort toch ook een zorgaanbod te volgen. Daar hoort
geld bij. De heer Hessing heeft waarschijnlijk het traject van het rugzakje
gevolgd. Dit is niet geheel een persoonsgebonden budget, maar ik kan mij voorstellen
dat er wel enige parallellen in de benadering te trekken zijn.De heer Hessing (D66):Ik heb met betrekking tot het wegwerken van de knelpunten en het moment
waarop dat gestalte zou kunnen krijgen nog niet helemaal scherp in beeld hoe
de staatssecretaris denkt om te gaan met de golf van aanvragen die wordt verwacht
als gevolg van ondermeer de voorlichtingscampagne. Of is het de bedoeling
om die campagne enigszins te faseren om de werkdruk toch hanteerbaar te houden?Staatssecretaris Ross-van Dorp:Het zal een beetje gaan zoals u het stelt. Wij hebben er als VWS geen
specifiek faseringsplan voor opgesteld, maar wij willen in overleg met de
provincies bekijken op welk moment die eraan toe zijn om met de voorlichtingscampagne
te starten en als het ware aan te telefoon klaar te gaan zitten. Wij verwachten
wel degelijk dat meer naamsbekendheid van de AMK's zal leiden tot grotere
meldingsbereidheid en dus meer meldingen. Aan de andere kant zullen wij wel
bekijken wat er reëel mogelijk is op basis van het aantal jongeren dat
überhaupt in de betreffende provincie woont. Als de systematiek rond
is en wij al een paar jaar financieren volgens die systematiek, zou het natuurlijk
heel erg vreemd zijn indien er ineens een hausse aan meldingen kwam. Dat kan
niet geheel worden uitgesloten, maar aangenomen mag worden dat er op een gegeven
moment sprake zal zijn van een zekere stabilisering van het aantal meldingen
als iedereen met de systematiek bekend is. Er mogen althans geen al te grote
fluctuaties in aantallen worden verwacht.De heer Van Schijndel heeft gevraagd naar het exacte aantal mishandelde
kinderen. Het is buitengewoon moeilijk om op die op zich begrijpelijke vraag
een antwoord te geven. Ik kan niet zeggen hoeveel mishandelde kinderen er
in Nederland zijn. Ook als er onderzoek naar werd gedaan, zou het waarschijnlijk
nog heel erg moeilijk zijn dit boven tafel te krijgen. Met alle nadruk die
wij leggen op vroegsignalering en preventie moet het mogelijk zijn om de risicogroepen
nadrukkelijker in beeld te krijgen. De vroegsignalering bij de consultatiebureaus,
voor- en vroegschoolse educatie, enz. zullen bij de kleintjes een helderder
beeld ervan moeten opleveren. Met deze wet verlagen wij de drempel voor de
meldingsbereidheid enorm, zodat wij nog meer te weten zullen komen dan op
dit moment al het geval is. Ik hoop dus dat er met de acties die wij hebben
ingezet een helderder beeld zal ontstaan van de groepen waarover wij spreken
en de omvang daarvan. Op dit moment heb ik mij nog geen nader onderzoek voorgenomen
waardoor wij een nog specifieker beeld zouden kunnen krijgen. Ik acht een
dergelijk onderzoek niet uitgesloten, maar vooralsnog denk ik dat wij op de
goede weg zijn.De heer Van den Berg heeft gezegd dat het goed is dat de AMK's worden
ondergebracht bij de bureaus jeugdzorg. Ik benadruk dat wij ook daarom de
Wet op de jeugdzorg zo goed en zorgvuldig mogelijk willen behandelen. De minister
van Justitie en ik bekijken of er sprake kan zijn van een nog sluitender aanpak
in het kader van de jeugdzorg door grote nadruk te leggen op het preventieve
gedeelte dat zo buitengewoon belangrijk is om ervoor te zorgen dat kinderen
niet in de geïndiceerde jeugdhulpverlening terechtkomen. Wij gaan na
of het mogelijk is om er vanuit de Wet op de jeugdzorg voor te zorgen dat
de casemanagers en gezinscoaches een functie kunnen krijgen. Uw Kamer zal
daarover nog nader worden bericht. Wij zijn bezig de wet nog beter toe te
snijden op een sluitende ketenbenadering.Er is een vraag gesteld over de AMvB die hier is gepasseerd. U moet mij
verexcuseren dat ik mij daarop niet goed had voorbereid. Uiteraard heb ik
de ambtenaren gevraagd snel het antwoord op die vraag op te zoeken. De vraag
betrof de begrippen hulpverlener en beroepsbeoefenaar. Ik kan mededelen dat
deze begrippen komen te vervallen, omdat zij verwarrend zijn, ook in de context.
Het was niet noodzakelijk gebruik te maken van deze verwarrende begrippen.
Ik hoop dat u wat dat betreft gerustgesteld bent. Het was een heel ingewikkelde
vraag en toen dacht ik: hoe zou dat toch allemaal zitten? Maar gelukkig zijn
die begrippen er niet meer. Dat scheelt alweer. Als wij al dat soort begrippen
eens zouden kunnen schrappen uit wetsvoorstellen, zou het een stuk simpeler
worden.Ik meen in deze eerste termijn alle vragen te hebben beantwoord die aan
mij waren gericht.De heer Werner (CDA):Ik heb nog gevraagd of het niet verstandig is om onterechte meldingen
te registreren. Aan de hand van een dergelijke registratie zou het nodige
kunnen worden geleerd, bijvoorbeeld over de noodzaak een onderzoek te beginnen
en het verbeteren van de eigen procedures. Ziet de staatssecretaris een dergelijke
registratie niet als een nuttige aanvulling?Staatssecretaris Ross-van Dorp:Ik kom hierop in tweede termijn graag nog even terug, tenzij de minister
van Justitie hierover het nodige zal opmerken. Ik heb al het nodige gezegd
over de zorgvuldigheid waarmee (valse) meldingen moeten worden behandeld.
Hopelijk zal het verschijnsel van de valse meldingen zich niet vaak voordoen.
Uit registratie kan inderdaad het nodige worden geleerd, al was het maar omdat
de AMK's aan de hand hiervan met elkaar kunnen overleggen opdat er een dynamisch
en goed proces ontstaat.De heer Van Schijndel (GroenLinks):Gezinscoaches zijn inderdaad erg nodig, maar niet pas nadat de opvoedingssituatie
uit de hand is gelopen. Het lijkt mij dat deze mensen ook een rol kunnen spelen
bij het voorkomen van geweld in gezinnen. Is de staatssecretaris ook van mening
dat zij kunnen worden ingezet ter preventie van geweld?Staatssecretaris Ross-van Dorp:De gezinscoach komt in actie op het moment dat er gesignaleerd wordt dat
een gezin complexe problemen kent. Het kan heel goed zijn dat de hulpverlener
bij bijvoorbeeld drankproblemen van een ouder of schuldsanering inziet dat
er ook nog geheel andere problemen aan de orde zijn. Als zodanig kan hij wel
degelijk preventief te werk gaan. Met de inzet van de gezinscoach wordt ook
beoogd om gezinnen (kinderen) uit het circuit van justitie of zware geïndiceerde
hulp te houden.De voorzitter:Ik wens de staatssecretaris geluk met haar eerste optreden in deze Kamer.
Ook wens ik haar veel succes met het uitoefenen van haar verantwoordelijke
taak.Minister Donner:Voorzitter. Ook ik ben blij dat ik vandaag dit wetsvoorstel in deze Kamer
mag verdedigen. Het is goed dat taken en bevoegdheden van de AMK's wettelijk
worden geregeld, zodat er één herkenbaar advies- en meldpunt
voor kindermishandeling wordt gerealiseerd. Dat is een belangrijke voorwaarde
voor een effectieve aanpak van kindermishandeling. Het is echter niet een
voldoende voorwaarde om kindermishandeling tegen te gaan. Over dit complexe
probleem is nog niet het laatste woord gezegd. Het is een eerste noodzakelijke
stap om de problematiek in de greep te krijgen.Ik zal enkele opmerkingen maken over de meldplicht, de onterechte verdenking,
de fysieke bestraffing oftewel de draai om de oren, de omschrijving van het
begrip en de verhouding met het OM, het beroepsgeheim en het verschoningsrecht.Mevrouw Le Poole heeft een aantal vragen gesteld over de meldplicht. Wij
kunnen constateren dat het goed is dat in het wetsvoorstel de verplichting
is vastgelegd voor beroepsbeoefenaren, werkzaam bij instellingen, om een vermoeden
van kindermishandeling te melden bij het bevoegd gezag. Dit betekent niet
dat er dan nog een afweging is. Als het valt binnen de termen, moet er gemeld
worden. Vervolgens is het aan het AMK om te bezien of die signalen moeten
leiden tot een melding bij het openbaar ministerie. Het AMK verkeert hier
in dezelfde positie als iedere privé-persoon. Enerzijds heeft het de
verplichting om eventueel melding te maken van een strafbaar feit waarvan
het kennis heeft, anderzijds heeft het een specifieke rol vanwege zijn taak.
Het is niet zo dat dit per definitie in alle gevallen moet leiden tot een
melding bij het openbaar ministerie. Het AMK heeft in wezen dezelfde positie
als de Raad voor de kinderbescherming. De Raad kan kennis hebben van feiten,
maar kan oordelen dat het desondanks niet opportuun is om dit te melden. Als
er evenwel een opsporingsonderzoek plaatsvindt, kan het AMK wel worden aangesproken
voor informatie. In die zin verkeert het in dezelfde positie als iedere burger.Het is inderdaad de bedoeling dat bij de evaluatie van het wetsvoorstel
wordt bezien in hoeverre deze meldplicht ongewenste gevolgen heeft, zoals
wel wordt gevreesd. Als dit niet zo is, kan dit aanleiding zijn om deze meldplicht
in ieder geval bij anderen onder de aandacht te brengen, zonder dat hij onmiddellijk
wordt uitgebreid. Er is nog geen reden om de meldplicht uit te breiden voordat
de evaluatie heeft plaatsgevonden.Ik wijs er wel op dat in de procedure tussen de melder en het AMK het
verschil ligt met de meldingsplicht die voor onderwijsinstellingen geldt.
In het onderwijs neemt het bevoegd gezag samen met de vertrouwensinspecteur
de beslissing om een misdrijf te melden. Het is dan dus een melding van het
bestuur in samenspraak met de vertrouwensinspecteur. Hier is het zo dat het
AMK eventueel de melding doet en dat de verplichte meldingen worden gekanaliseerd
via het AMK.Ik kom nu op de vragen over de onjuiste verdenkingen. Volgens de oude
Nederlandse zegswijze kun je niet blazen en het meel in de mond houden. Als
ik dit ga organiseren, ligt daarin besloten dat zich een situatie kan voordoen
waarin onderzoek wordt gedaan dat gevolgen buitenshuis kan hebben. Daarom
moet de waarborg worden gezocht in de werkwijze van de AMK's zelf. Om de kwaliteit
te garanderen is er een protocol van handelen opgesteld en is er geregeld
dat er een gekwalificeerde arts moet worden ingeschakeld om vast te stellen
of je kunt spreken van mishandeling. Verder is er gekozen voor een multidisciplinaire
besluitvorming. Er wordt vanuit verschillende disciplines vastgesteld of er
sprake is van mishandeling. Als het systeem werkt, moet je bezien of er verdere
waarborgen kunnen worden gevonden.Mevrouw Le Poole (PvdA):In de algemene maatregel van bestuur is niet geregeld dat er een gespecialiseerde
arts bij het AMK moet werken, althans dit was niet in het oorspronkelijke
ontwerp opgenomen. Ook staat daar niet in dat van de twee mensen die bekijken
of de melding terecht is, een die gespecialiseerde arts moet zijn. Is dit
inmiddels anders geregeld in de algemene maatregel van bestuur?Minister Donner:Het is nog niet anders geregeld. Wel is de AMvB naar aanleiding van het
voorhangen in de Tweede Kamer aangepast. Vanwege dit aspect is het besluit
ook voorgelegd aan het College bescherming persoonsgegevens. Daarna zal het
aanhangig gemaakt worden bij de Raad van State. De aanpassing op dit punt
heeft dus plaatsgevonden. En wat de vraag betreft of de vertrouwensarts er
altijd bij moet zijn: in ieder geval moet er een arts met kennis van zaken
bij betrokken zijn.Mevrouw Le Poole (PvdA):Dan is het mij nog niet duidelijk. De Vereniging van vertrouwensartsen
stelt in haar brief dat vertrouwensartsen gespecialiseerde artsen zijn. Er
kunnen daar dus niet zomaar artsen worden neergezet, maar slechts artsen die
een gespecialiseerde opleiding hebben gevolgd. Dat kwam mij heel aannemelijk
voor. Ik ondersteun het pleidooi van de vertrouwensartsen om erop toe te zien
dat dit soort artsen bij de AMK's werkt en mede betrokken is bij de beoordeling
van de juistheid van de meldingen.Minister Donner:Aan het massale bevestigend knikken van mijn ambtenaren op de tribune
zag ik dat een en ander naar aanleiding van de brief ook zo is aangepast.
In die vorm zal het aan het College en aan de Raad van State
worden voorgelegd.Mevrouw Le Poole (PvdA):Ik ben erg gelukkig met die melding.Minister Donner:Dan rest het probleem van de gevallen waarmee het is misgegaan ondanks
de waarborgen. Er zullen methoden worden onderzocht om ervaringen te verspreiden,
opdat wordt voorkomen dat men zich twee keer aan dezelfde steen stoot. Ik
denk dat het registreren van dit soort gevallen niet juist is: dat levert
namelijk een registratie op van alle gevallen die onterecht verdacht zijn.
Ik ben het zeer eens met de heer Werner dat er een werkwijze moet worden gevonden
die, waar mogelijk, herhaling voorkomt, maar ik betwijfel of registratie daarvoor
een geschikt instrument is.De heer Werner (CDA):Daar ben ik het natuurlijk helemaal mee eens. Louter registratie is niet
mijn bedoeling. Wij hebben tegenwoordig onze mond vol over benchmarking en
criteria op grond waarvan prestaties kunnen worden beoordeeld, zodat onderlinge
vergelijking mogelijk is en zaken niet in de vergeethoek raken. Het zijn buitengewoon
diep ingrijpende processen, de persoonlijke levenssfeer van mensen wordt geraakt.
De complexiteit van de materie rechtvaardigt een uitermate gedetailleerde
regelgeving. Laten we ons dan niet generen voor momenten waarvan we kunnen
leren, die niet wegmoffelen of onder het tapijt stoppen, maar deze actief
houden om de werkmethoden te kunnen verbeteren.Minister Donner:Ik ben het in die zin met u eens dat er methoden zullen worden gezocht
om die zaken actief te houden, juist om ongewenste verspreiding te voorkomen.
Tegelijk is dit de reden waarom in dit wetsontwerp het restrictievere begrip
"kindermishandeling" is gebruikt. Er komt een bureau dat bevoegdheden krijgt,
dat inderdaad met dit soort onderzoeken in de persoonlijke levenssfeer ingrijpt.
Vandaar dat de kring van gevallen waarin dat kan worden gedaan, restrictiever
is gemaakt. Daarmee is niet gezegd dat daar ook de grens ligt voor kindermishandeling.
Gevallen van letsel, ook psychisch letsel – al blijkt dat meestal pas
na langere tijd – kunnen in de strafrechtelijke sfeer wel degelijk tot
vervolging leiden. Dat is dus een andere kwestie.Door verschillende woordvoerders is de fysieke bestraffing aan de orde
gesteld. Hiernaar wordt op dit ogenblik onderzoek verricht. Dat onderzoek
richt zich meer in het bijzonder op de werking en de evaluatie van regelingen
in andere landen. Dit kabinet zet overigens wel degelijk het beleid van het
vorige kabinet voort, namelijk dat fysieke bestraffing moet worden ontmoedigd.
Met het aanhalen van het citaat van de heer Van Dantzig wordt gesuggereerd
dat geen enkele tik met een pedagogisch argument kan worden gerechtvaardigd.
Dat is echter maar een kant van de zaak, want naar aanleiding van dit citaat
kan men niet een grens trekken door te zeggen: alles wat hier niet onder valt,
moet onmiddellijk door de wetgever worden verboden. Een tik mag dan niet gerechtvaardigd
kunnen worden, maar een tik kan desalniettemin in bepaalde situaties wel heel
begrijpelijk zijn. Wij moeten ook niet het beeld in het leven roepen dat een
kind daar nooit aanleiding toe zou kunnen geven. Dat betekent natuurlijk niet
dat het zou moeten. Wat dat betreft, bepleit ik wel dat ik op grond van artikel
29 Wetboek van Strafvordering niet verder over mijn persoonlijk gedrag hoef
te spreken. Ook ik hoef immers niet aan mijn eigen veroordeling mee te werken!De heer Van Schijndel (GroenLinks):Wij spreken hier wel over een normstelling die door de regering zou moeten
worden uitgedragen. Als de regering uitdraagt dat het slaan van kinderen niet
deugt, is dat een heldere norm. Die norm is in Scandinavië en Duitsland
vastgelegd in het civiel recht en ik denk dat wij wel degelijk moeten overwegen
of dit een weg is die ook wij zouden moeten inslaan. Een inventarisatie is
een goede zaak, maar de regering moet dan wel aangeven welk vervolg zij hieraan
zal geven. Komt zij om de discussie hierover op gang te brengen naar aanleiding
van de inventarisatie met voorstellen of een brief aan de Kamer?Minister Donner:Het kabinet draagt uit dat slaan niet bijdraagt aan de opvoeding. Je kunt
hierover misschien lichtvaardig spreken, maar slachtoffers van kindermishandeling
zeggen terecht dat er geen grens is tussen wat wel en wat niet kan. Ik zal
dat dan ook niet doen. Het kabinet blijft uitdragen dat het niet hoort. Dat
is ook de reden dat het een van de elementen van de waarden-en-normendiscussie
is. Overigens wil dit niet zeggen dat het in een wettelijke norm moet worden
vastgelegd. Het onderzoek naar de inventarisatie en de ervaringen elders vindt
plaats. Ik kan hier nu niet toezeggen dat dit onderzoek zal leiden tot maatregelen.
Daartoe moet het onderzoek immers wel aanleiding geven. Het moet een zinvolle
stap zijn in het proces dat is gericht op het tegengaan van kindermishandeling.
Het is gevaarlijk om zo'n norm in de wet vast te leggen als je weet dat een
draai om de oren schering en inslag zal blijven. Je creëert op die manier
immers een nieuwe gedoogsituatie.De heer Van Schijndel (GroenLinks):Ik begrijp dat de handhaving van een dergelijke norm problemen oproept.
Dat is ook de reden waarom ik zo graag wil weten hoe het in andere landen
is geregeld. Ik heb echter gelezen dat het aantal mensen in Zweden dat het
slaan van kinderen normaal vindt, beduidend is afgenomen. Dat betekent dat
het wel degelijk invloed heeft op de mentaliteit van de bevolking. Dat is
volgens mij zeker een interessant gegeven.Minister Donner:Dat ben ik helemaal met u eens. Nogmaals: als dat uit het onderzoek blijkt,
is het redelijk om de regering te vragen naar een standpunt op de vraag of
wij het hier ook zo zouden moeten regelen. Het kabinet wacht thans de resultaten
van de inventarisatie af. Daarover zal de Kamer worden bericht en in het licht
daarvan zal bezien moeten worden wat het standpunt van het kabinet wordt en
of besloten zal worden om wel of niet verdere stappen te nemen. Ik herhaal
met klem dat ik het met u eens ben dat slaan niet normaal gevonden mag worden.Een ander punt dat door mevrouw Le Poole aan de orde is gesteld, betreft
de internationaal vergelijkende verkenning van de rol van de overheid bij
de opvoeding en bescherming van kinderen. De resultaten van dat onderzoek
worden verwerkt in het voorstel voor de Wet op de jeugdzorg. Mevrouw Swenker heeft gevraagd naar het beroepsgeheim. Daar is kort op
ingegaan; de bepaling is uit de ontwerp-AMvB gehaald. Ik wijs er evenwel op
dat het hierbij niet gaat om het verschoningsrecht. Het verschoningsrecht
valt onder het strafrecht en betreft de vraag in hoeverre de beroepsbeoefenaar
eraan gehouden is om te antwoorden. Het beroepsgeheim is een eigen verplichting
om de mond te houden tegen wie dan ook, niet alleen tegen de strafrechter,
over bepaalde gegevens. Met dit wetsvoorstel raakt een melding niet in strijd
met het beroepsgeheim. Het betreffende onderdeel van artikel 5 is geschrapt
omdat het tot verwarring leidde en omdat gebleken is dat de procedures binnen
de AMK's om vertrouwelijke gegevens vertrouwelijk te behandelen adequaat zijn.
De onduidelijkheid is hiermee opgeheven.Er is kort ingegaan op de vraag wat gebeurt als een melding is afgehandeld.
Ook ik ben van mening dat de melder op dat moment eventueel kan worden ingelicht
over wat is gedaan. Zo nodig kan daaruit een gesprek voortvloeien, maar dat
hoeft niet al te vaak plaats te vinden. Sommige zaken leiden tot optreden,
maar op andere zaken hoeft niet gereageerd te worden. Hoe meer aandacht daaraan
wordt besteed, des te groter het risico dat die zaak in de geruchtenmolen
komt. Om die reden lijkt een bericht aan de melder mij adequaat.Mevrouw Le Poole (PvdA):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor de beantwoording. Deze was zeer
uitvoerig en mijn tweede termijn kan daarom kort zijn. De staatssecretaris
heeft uitvoerig uiteengezet dat zij wachtlijsten onwenselijk acht en dat zij
zal bevorderen dat zaken spoedig verlopen. Het is mij echter nog steeds niet
duidelijk wat in het conceptrapport staat. Dat interesseert mij eigenlijk
wel. Ik begrijp dat de AMK's verschillend worden beoordeeld. Verder is het
mij niet duidelijk of zij zich aan de termijn van dertien weken houden. Ik
ben het met mevrouw Swenker eens dat dit een zeer ruime termijn is. Ik begrijp
dat een en ander moeilijk is, maar zaken zijn ook vaak ernstig. Als het mogelijk
is, moet eerder gereageerd worden. Over onjuiste verdenkingen is al wat discussie geweest. Op het punt van
de nazorg hebben de bewindslieden verschillend gesproken. De staatssecretaris
heeft gezegd dat er vaak wel meer nodig is dan een brief, als er niets met
de melding gedaan wordt. En de minister heeft gezegd dat er verder niet zoveel
gedaan hoeft te worden, als een melding niet juist is. Nu gaat het mij erom
dat dit frustrerend kan werken, vooral binnen een gezin, zodat het mij toch
erg belangrijk lijkt om iets te doen voor iemand wiens melding verder niet
behandeld wordt, om weer allerlei andere ellende te voorkomen.Verder ben ik het eigenlijk wel met de heer Werner eens dat het een goed
idee zou zijn om onjuiste meldingen te registreren, maar ik zie ook wel in,
welke moeilijkheden daarbij kunnen optreden. Zou dit niet op de een of andere
manier nog bij de evaluatie betrokken kunnen worden? Maar ja, als je dat wilt
doen, moet je ook weten hoe vaak zulke meldingen voorkomen. Graag verneem
ik of de bewindslieden in staat zijn om hierin wat meer helderheid te verschaffen.Er zal een voorlichtingscampagne gevoerd worden en ik juich het ook van
harte toe dat er in consultatiebureaus en bij allerlei vroege trajecten aandacht
aan dit probleem besteed zal worden, maar ik heb het idee dat de mensen ook
weleens bang gemaakt worden. Het is natuurlijk heel ingewikkeld, er zitten
verschillende kanten aan en misschien vraag ik wel het onmogelijke. Toch vraag
ik er aandacht voor dat je aan de ene kant heel alert moet zijn op allerlei
signalen, maar dat aan de andere kant niet iedere kind met een blauwe plek
thuis mishandeld is. Ik weet niet precies hoe dit zou kunnen worden opgelost,
maar ik vraag de bewindslieden wel, erover na te denken hoe hieraan aandacht
besteed zou kunnen worden.Ik ben het eigenlijk helemaal eens met wat de minister heeft gezegd over
de fysieke bestraffing, de pedagogische tik. Het komt overeen met de lijn
die de regering eerder gevolgd heeft, namelijk wel uitstralen dat een tik
uitdelen eigenlijk nooit een goed idee is en dat je pedagogisch op een andere
manier te werk moet gaan, maar toch ook op z'n minst het resultaat van het
onderzoek op dit punt afwachten en heel goed nagaan of het echt wat zou uithalen
om in wetgeving op te nemen dat het niet mag. Ik kan mij allerlei andere dingen
voorstellen die veel zinniger zijn, zoals hieraan aandacht besteden bij consultatiebureaus,
op scholen en op allerlei andere manieren. Maar goed, als men daarmee in Duitsland
en in Zweden fantastische resultaten behaalt, is de situatie natuurlijk anders,
dan moeten wij hier ook iets in die sfeer doen.De minister heeft gezegd dat het onderzoek naar het overheidsoptreden
op het gebied van ingrijpen in gezinssituaties wordt betrokken bij de Wet
op de jeugdzorg. Het is mij opgevallen dat ook op dat punt eigenlijk nog een
heleboel niet bekend is, maar je kunt natuurlijk niet altijd wachten tot je
alles weet. Maar goed, ik zal hier nu niet verder op ingaan; misschien is
het beter om dit te bekijken als de Wet op de jeugdzorg hier behandeld wordt.Ik wacht met belangstelling het nadere antwoord van de regering af.Mevrouw Swenker (VVD):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun duidelijke antwoorden, met
name over het verschil tussen hulpverlener en beroepsbeoefenaar. Hoe meer
ik erin dook, des te minder begreep ik ervan. Ik ben blij dat het u kennelijk
ook zo is vergaan.Ik heb nog een vraag over de wachtlijsten. De regering zegt de wachtlijsten
tot een minimum te willen terugbrengen. Wat is dat en wanneer is dat dan?
De VVD-fractie is daarin zeer geïnteresseerd.Ik ben een beetje teleurgesteld door het antwoord over de drie maanden
oftewel de 13 weken. De argumentatie is dat het een lastige kwestie is vanwege
de grote zorgvuldigheid die nodig kan zijn. Je zou het ook anders kunnen doen.
Het is namelijk geen prikkel voor de AMK's, want je kunt niet wachten bij
kindermishandeling. Je moet toch proberen die AMK's prikkels te geven. Ik
pleit ervoor dat de termijn wordt teruggebracht tot twee maanden of acht weken
met een hardheidsclausule – misschien moet het een zachtheidsclausule
zijn – voor zaken die zeer complex zijn of zeer zorgvuldig moeten worden
behandeld. Dan is er in ieder geval voor alle AMK's de prikkel om zo snel
mogelijk te adviseren of te zoeken naar een hulpverlenings organisatie,
te meer omdat er waarschijnlijk ook voor die hulpverleningsorganisaties nog
wachtlijsten bestaan. Dat zal ook niet van de ene op de andere dag kunnen.
Voor je het weet ben je alweer een halfjaar verder. Dat is niet goed bij kindermishandeling.De heer Hessing (D66):Voorzitter. Ook mijn fractie is content met de antwoorden van de bewindslieden.
Ik heb nog twee opmerkingen.Wat de financiering betreft, heb ik van de staatssecretaris begrepen dat
in laatste instantie de zorgvraag bepalend is, dat daar uiteindelijk de indicatie
ligt en dat er indien nodig moet worden bijgepast, uiteraard binnen een verantwoorde
financieringssystematiek. Dat is absoluut waar, maar in laatste instantie
gaat het erom dat de vraag binnen aanvaardbare termijnen kan worden behandeld,
hoe die zich ook heeft ontwikkeld en door welke omstandigheden die ook wordt
gestimuleerd. Als er moet worden bijgepast, kun je daar eigenlijk niet omheen.
Zo begrijp ik de woorden van de staatssecretaris.Ook ik kon de kanttekeningen van de minister over fysieke bestraffing
goed volgen. Het lijkt mij goed dat er een inventarisatie plaatsvindt en dat
wordt bekeken wat er in andere landen gebeurt en of daarmee enig effect wordt
gesorteerd. Ik kan mij wel voorstellen dat je daarbij enig onderscheid maakt.
Als je bijvoorbeeld constateert dat fietsers bij rood licht rechtsaf slaan
en zich niet houden aan het normgedrag dat daarvoor staat, zou ik eerder kunnen
zeggen dat die normstelling blijkbaar niet werkt en dat wij dus ook wel zonder
kunnen dan wanneer je je op dit punt zou bewegen. Ik kan mij voorstellen dat
je het belang dat hier aan de orde is zodanig hoog acht dat je toch eerder
komt tot normstelling, ook als je moet constateren dat je wat de handhaving
en het uiteindelijke effect betreft niet de optimale situatie kunt bereiken
die je wellicht in andere omstandigheden wenselijk zou achten. Je kunt nog
een keer een discussie voeren over de eindafweging of je dit wilt vastleggen
in een norm of in de wet. Dan kun je verschillende afwegingen maken. Ik neem
aan dat wij er op enig moment op terugkomen als de resultaten van het onderzoek
bekend zijn en het standpunt van de regering daarover ons heeft bereikt.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Namens de fracties waarvoor ik het woord heb gevoerd, bedank
ik de bewindslieden voor de beantwoording.Ik ben wat gerustgesteld. Ik heb gezegd dat provincies nogal wat zorgen
hebben over de voortgang van de Wet op de jeugdzorg. In hun beleving is een
van de knelpunten: hoe gaat het met die PxQ-financiering, met de component
die moet uitmaken op welk bedrag wordt afgerekend? Omdat wij het van groot
belang vinden dat die sluitende ketenbenadering voor dat belangrijke beleidsterrein
er is, vinden wij het erg goed dat de staatssecretaris het als haar taak ziet
om op een constructieve wijze met de provinciebesturen rond de tafel te gaan
zitten en de voortgang te bevorderen. Dat is nodig, omdat het veld anders
moe wordt, iets wat je nu al merkt. Daar schieten we niets mee op. Ik heb
er alle vertrouwen in. Namens de fracties zal ik een en ander met grote belangstelling
volgen. Wij zullen daarover ongetwijfeld in de toekomst nog eens debatteren
met de bewindslieden.Staatssecretaris Ross-van Dorp:Voorzitter. Ik begin met de wachtlijsten en de conceptrapportage daarover.
Ik klap daarbij eigenlijk enigszins uit de school, want het is nog geen definitieve
rapportage. Maar omdat het gaat om een onderwerp dat hier zeker aan de orde
zal komen, ook gelet op de schriftelijke behandeling, meende ik daarover toch
iets te kunnen zeggen. Ik kan moeilijk iets zeggen over de termijnen, omdat
wij daarover geen betrouwbare gegevens hebben, ook niet in de rapportage.
Dus als mij wordt gevraagd of de termijnen worden gehaald, moet ik zeggen
dat een betrouwbare systematiek om die vraag te beantwoorden nog ontbreekt.
Uiteraard is het wel de bedoeling dat die systematiek er komt. Op 2 oktober
zullen wij daarover in gesprek moeten gaan met de provincies.De minister en ik hebben over de nazorg gezegd dat een schriftelijk bericht
aan degene die heeft gemeld, op zijn plaats kan zijn. Dat gebeurt voor zover
ik weet op dit moment ook bij de AMK's. Wij kunnen bezien of dat een regel
is die voor alle instanties moet gaan gelden. In de brief staat dat daarna
nog een gesprek mogelijk is, mocht degene die gemeld heeft daaraan behoefte
hebben. De vraag is wel, of actief moet worden ingezet op het nog uitvoeriger
informeren van de melder over een en ander. Ik kies ervoor, het initiatief
bij de melder te laten, als in de brief daartoe de mogelijkheid wordt geboden.Mevrouw Le Poole (PvdA):Voor zover ik weet, staat in de ontwerp-AMvB dat er een brief moet komen.
Ik ga ervan uit dat dat er nog steeds in staat en dat dat geregeld is. Er
moet bekeken worden, hoe met een eventueel gesprek wordt omgegaan, maar er
moet oog zijn voor de mogelijke frustratie van de melder die verder niets
krijgt.Staatssecretaris Ross-van Dorp:Zeggen dat er een brief moet zijn, is één ding. Ik duidde
er al op dat op dit moment vaak in de brief staat dat zo nodig nog om nadere
informatie kan worden gevraagd, wat een goede zaak is. Men moet in ieder geval
de gelegenheid geboden krijgen om het hart te luchten. Ik begrijp dat dat
belastend kan zijn voor de organisatie, maar gezien de zorgvuldigheid in het
omgaan met meldingen lijkt mij dat voor de hand te liggen. Ik zal bekijken
of dat gebruik, waarover degenen die ermee te maken kregen positief waren,
ingang kan vinden bij de andere AMK's.Het is belangrijk dat de wijze waarop wordt omgegaan met de registratie,
aan de orde komt in de uit te voeren benchmark. De uitkomst daarvan moet transparant
worden gemaakt, want het heeft niet zoveel zin om dat alleen voor jezelf te
houden. Juist zeer gevoelige zaken moet men in de benchmark willen delen.
Daarvan kan een prikkel uitgaan om van elkaar te leren.Er mag geen sprake zijn bangmakerij. De voorlichtingscampagne mag zeker
niet een dergelijke toonzetting hebben, maar er moet wel voldoende houvast
zijn voor betrokkenen. Men moet het gevoel hebben dat een melding mogelijk
is zonder dat de naam wordt doorgegeven. Het is van groot belang dat de drempel zo laag is dat een ieder die zich terecht zorgen maakt over kinderen
van een ander, daarvan met een gerust hart melding kan maken. Men moet erop
kunnen vertrouwen, daarop niet aangekeken te worden.De wachttijden zijn helder gedefinieerd. Wij zouden natuurlijk het liefst
zien dat op een melding onmiddellijk actie genomen kan worden, maar bij veel
vormen van hulpverlening en zorg is een kleine buffer niet te voorkomen. Men
kan ervan verzekerd zijn dat men bij dringende gevallen niet met onnodig lange
wachttijden te maken krijgt. Er is voldoende expertise bij de AMK's om goed
te kunnen beoordelen in welke gevallen men wel enkele dagen kan wachten met
het verstrekken van een advies en in welke gevallen onmiddellijk tot behandeling
moeten worden overgegaan.In eerste termijn heb ik de vraag van de heer Werner niet beantwoord over
de uitvoering door AMK's. De AMK's moeten ervoor zorgen dat er zo snel mogelijk
hulp verstrekt wordt. De bureaus jeugdzorg zullen de hulpvraag verder moeten
coördineren. De bureaus hebben de regie en zien erop toe dat er daadwerkelijk
hulp wordt verstrekt. De AMK's spelen de informatie dus door.De termijn van drie maanden moet natuurlijk bekort worden. Van de benchmark
zal ook op dit terrein een prikkel moeten uitgaan. Het zou te gek voor woorden
zijn als de maximumtermijn de norm is. Als men met verwijzing naar de zorgvuldigheid
vindt dat die termijn werkelijk drie maanden moet zijn, lijkt het mij verstandig
om daar nog eens met betrokkenen over te spreken. Het ministerie heeft op
dit punt een belangrijke rol bij de evaluatie. Een evaluatie is van het grootste
belang bij een dynamisch proces. Er zal voortdurend nagegaan moeten worden
of de lat niet nog een stukje hoger kan. De normen worden bepaald niet voor
de eeuwigheid vastgelegd.Ik zal mij in dit verband zeker streng opstellen. Ik houd er niet van
om steeds te horen dat meer volume tot verbetering leidt. Er moet ook gekeken
worden naar de efficiency. De wijze waarop wordt omgegaan met hulpvragen is
van belang en ook eigen betrokkenheid bij de materie. Het is mijn taak om
daar sterk aan te appelleren. Als op een indicering geen hulp kan volgen omdat er geen financiën
zijn, is dat zeer problematisch. Na indicatie moet er geholpen kunnen worden.
Wij gaan ervan uit dat dit binnen de vastgestelde kaders kan.Minister Donner:Voorzitter. Mevrouw Le Poole had het over de onjuiste verdenking. Ik hoop
dat ik duidelijk heb gemaakt dat ook ons er alles aan is gelegen om in de
werkwijze en bij de evaluatie van de gevallen die zijn misgegaan, lering te
trekken voor andere gevallen. Ik heb alleen een eerste reactie gegeven op
registratie van het geheel. Wij zijn het er echter volledig over eens dat
dit punt van belang is en dat je dit zo mogelijk en waar mogelijk met de methoden
die er zijn, moet voorkomen.Ook de voorlichting is uiteraard een punt waaraan gedacht moet worden.
Het is echter eigen aan voorlichting dat je op een gegeven moment moet kiezen
voor de dynamiek. Door de nuancering verliest de voorlichting iedere kracht.
Je kunt niet gaan zeggen dat een blauw oog kindermishandeling kan zijn, maar
ook iets anders. Dus denk eraan, voordat u het gaat melden, dat het misschien
iets anders kan zijn. Je moet keuzen maken in een bepaalde richting. Ik ben
het er echter mee eens dat je je de vraag moet stellen: hoe beheers ik de
verschillende negatieve effecten van wat goed bedoeld is?Dat brengt mij bij het punt dat de heer Hessing bij associatie aanbracht.
Ik ben het geheel met hem eens. Er zijn verschillende belangen en verschillende
normen als het om de handhaving gaat. Hij zei terecht dat de eindafweging
of we dat moeten doen, niet nu plaatsvindt maar later.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:Ik wens de bewindslieden van harte geluk met het aannemen van dit wetsvoorstel.Sluiting 16.40 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20022003-6-19.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl