Debat met de regering over het rapport 'Bruggen bouwen' van de tijdelijke commissie Onderzoek integratiebeleid (28689)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 5931-5978

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-09-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 92, pagina 5931-5978

31-08-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28689Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Rapport van de Commissie voor het onderzoek van de geloofsbrieven over mevrouw C.W.A. Jonker te MaarheezePagina 5992-5992
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 31 augustus 2004)Pagina 5928-5931
Debat met de regering over het rapport 'Bruggen bouwen' van de tijdelijke commissie Onderzoek integratiebeleid (28689)Pagina 5931-5978
Vragen van het lid Kant aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het niet doorgaan van de toezegging van minister De Geus om ouderen met alleen AOW te ontzien bij de eigen bijdrage voor de thuiszorg, mede in het licht van de 15.000 opzeggingen (mondelinge vragenuur)Pagina 5923-5926
Vragen van het lid Bussemaker aan de staatssecretaris van Financiën over het per direct (27 augustus 2004) afschaffen van de PC-privé-regeling (mondelinge vragenuur)Pagina 5920-5923
Presentie en opening (dinsdag 31 augustus 2004)Pagina 5919-5920
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 31 augustus 2004)Pagina 5978-5991
Vragen van het lid Arib aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht dat het kinkhoestvaccin duurder blijkt te zijn en dat de Tweede Kamer daarover niet goed zou zijn voorgelicht (mondelinge vragenuur)Pagina 5926-5928

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 326 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat met de regering over het rapport "Bruggen bouwen" van de tijdelijke commissie Onderzoek integratiebeleid
(28689).De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Eind jaren zestig verschenen in mijn woonplaats Oss de eerste
gastarbeiders. Aangeworven door bedrijven zoals Thomassen-Drijver, Zwanenberg,
Unox en de tapijtfabrieken, verruilden duizenden voornamelijk Turken hun vaderland
voor een verblijf in Nederland. Nou ja, verblijf, zij waren hier vooral om
te werken, geld te verdienen en daarna weer terug te gaan.Ik zie nog de eerste op een zomerse zondagmiddag eenzaam rondschuifelen
in het verder verlaten stadscentrum. Huis en haard, gezin en vrienden, land
en cultuur verlaten om elders, in den vreemde, te gaan verdienen om te overleven,
ik vond het toen al, en eigenlijk nog steeds, onvoorstelbaar. Hoe groot moet
de uitzichtloosheid zijn om de vernedering te kunnen verdragen van een arts
die in je mond kijkt om je daarna goed of af te keuren? En dan die eenzaamheid
die wachtte, voor lange tijd.Het was een tijd van spanning op de arbeidsmarkt, een tijd waarin de vakbonden
looneisen konden stellen, en dat ook deden. De wederopbouw was voltooid. De
loonmatiging was lang volgehouden ten behoeve van de wederopbouw, de bestedingsbeperking,
de concurrentiepositie van het land, en ga zo maar door. Veel landen besloten
toen reeds om de productie te innoveren en te rationaliseren, maar het Nederlandse
bedrijfsleven koos ervoor om vooral nieuwe arbeidskrachten te werven in het
mediterrane gebied.Niet lang na die eerste kennismaking in het stadscentrum zou ik hun collega
worden, eerst op de ijsfabriek en later op de worstfabriek van Zwanenberg.
Wij hadden daar drie tafels: een met alleen maar Nederlanders, een met alleen
maar Spanjaarden, die toen ook in Nederland werkten, en een met Turken. Onder
het werk en in de schaft hadden wij contact. Praten was niet makkelijk, maar
al snel werden de eerste Nederlandse woordjes geleerd en was onderlinge communicatie
mogelijk.Natuurlijk keken velen aanvankelijk een beetje raar aan tegen die nieuwkomers,
maar mettertijd ging dat over en werden zij collega's. Als de baas probeerde
om misbruik te maken van onwetendheid over rechten en plichten, werden de
buitenlandse collega's niet in de steek gelaten. Zij hoorden erbij en dus
kwamen wij voor ze op.Het was de tijd dat gastarbeiders werden ondergebracht in pensions, niet
zelden in bezit van en geëxploiteerd door de fabriek waar zij werkten.
Ik heb er destijds veel van binnen gezien, omdat de mensen vertelden over
de misstanden die zich daar afspeelden: een hoge huur, slecht eten, geen privacy,
met z'n zessen op één kamer. Dezelfde toestanden kun je nu nog
aantreffen in Zuidoost-Brabant, Noord-Limburg en in sommige grote steden.
Met de bewoners en een groep collega's klaagden wij de misstanden op de fabriek
aan, en met succes. De toestand zou in de jaren zeventig geleidelijk verbeteren,
niet dankzij, maar eerder ondanks die bedrijven. De woon- en leefomstandigheden
verbeterden vooral door het besluit van mensen om zelfstandig woonruimte te
zoeken.Ik heb met eigen ogen gezien, en zie het nog, hoe bedrijven zich de voordelen
van de arbeidsmigratie toe-eigenen, nu vooral in delen van de land- en tuinbouw.
Lage lonen, lage kosten, lange werktijden en een hoge opbrengst, terwijl men
verder weinig belangstelling toont voor de mensen om wie het gaat. Dat werd
helemaal duidelijk toen de industrialisatie ook hier begin jaren tachtig doorging
met mechaniseren en automatiseren. Gastarbeiders werden massaal gedumpt in
de WW en de WAO; dat kon toen nog.Het was de tijd dat veel gastarbeiders voor de keuze stonden om hier te
blijven, en hier een toekomst op te bouwen, of terug te keren. Velen besloten
om hier te blijven, hun gezin te laten overkomen en zich hier voorgoed te
vestigen. Vanaf die tijd zou ons land een land zijn met mensen met een verschillende
culturele achtergrond. De overheid heeft lange tijd een blinde vlek gehad, als het ging om de
gevolgen van de zich wijzigende bevolkingssamenstelling. Die blinde vlek werd
vooral veroorzaakt door desinteresse, vooroordelen en een foute analyse. De
desinteresse blijkt uit de vrijblijvendheid waarmee men tegen de materie aankeek.
De jaren tachtig, de jaren van de opkomst van het neoliberalisme, waren vooral
de jaren van de individualisering. Veel belangstelling voor hoe het er in
de volkswijken aan toeging, was er niet in de politiek.Hoewel er veel mensen aan de bel trokken voor de gevolgen en de opeenstapeling
van problemen zoals werkloosheid, armoede, verpaupering, moeilijke integratie
en slechte huisvesting, was de politiek vooral bezig met prestigeprojecten
en zelfvoldaanheid. Mensen die het feest van de vooruitgang bedierven door
te wijzen op de misstanden werden beschouwd als zeurpieten, als intolerant
en eigenlijk als latente racisten. Natuurlijk kende en kent ons land intolerantie,
discriminatie en racisme, maar het gemak waarmee toen mensen die aandacht
vroegen voor de groeiende problemen onder deze termen werden gebracht, laat
zien dat de heersende politici van toen zich lieten leiden door vooroordelen,
iets waarvan zij anderen die oprechte bedoelingen hadden, betichtten.Deze houding moest wel leiden tot een verkeerde analyse. De heersende
opvatting was: zo er al problemen zijn, dan lossen die zich mettertijd wel
op, de integratie van de nieuwkomers heeft gewoon wat tijd nodig. Vervolgens
ging men over tot de eigen orde van de dag. Misschien werd hier en daar wat
subsidie gegeven, maar dat was het dan wel.Over analyse gesproken: het is altijd mijn overtuiging geweest dat overheden
mensen niet kunnen integreren, doen participeren of doen emanciperen. Dat
is maar goed ook. Mensen doen dat zelf. De overheid heeft de verantwoordelijkheid
en daarmee de dure plicht, daarvoor de omstandigheden te creëren. Emanciperen,
participeren, meedoen en daarmee integreren vindt plaats in het gewone dagelijkse
leven: op school, fabriek en kantoor, bij de bakker en op het sportveld. De
overheid heeft gefaald, daarin te investeren. De afgelopen twintig jaar is
onze samenleving steeds meer een gesegregeerde, gescheiden samenleving
geworden. Daarmee is de emancipatie, de participatie en dus de integratie
onnodig schade berokkend.Ik ben het met de commissie-Blok eens als zij stelt dat de integratie
van veel allochtone burgers geheel of gedeeltelijk geslaagd is. Velen hebben
inmiddels hun weg in de samenleving gevonden. Dat is vooral de verdienste
van de betrokkenen zelf en van de samenleving. Het is uitdrukkelijk niet de
verdienste van de overheid en haar beleid. Het is eerder ondanks dan dankzij
dat beleid dat velen in Nederland een bestaan hebben kunnen opbouwen en een
toekomst voor hun kinderen hebben kunnen organiseren. Deze mensen zijn geen
zielenpoten, geen zielenpieten, maar hele pieten. Het doet mij heel erg goed
als ik zie hoeveel vooral jonge mensen van allochtone afkomst meedoen in onze
samenleving. Als ik dat zeg, denk ik onwillekeurig ook aan mijn collega's
van weleer bij Zwanenberg. Laten wij zorgen dat die mensen, inmiddels oud
en vaak versleten, een goede oudedag hebben. Daar hebben Nederlanders recht
op en zij ook.Bijna twee jaar geleden besloot de gehele Tweede Kamer tot het instellen
van een parlementair onderzoek naar het gevoerde integratiebeleid. De twee
doelstellingen waren 1. antwoord geven op de vraag: welke oorzaken liggen
ten grondslag aan het feit dat het integratiebeleid onvoldoende geslaagd is
en 2. bouwstenen aanleveren voor een nieuw te formuleren beleid.Terugkijkend is mijn fractie van mening dat in alle objectiviteit gesteld
kan worden dat het een heel goed besluit is geweest van de Tweede Kamer, deze
commissie in te stellen. De discussie over het integratiebeleid zat toen en
jaren daarvoor allang volledig op slot en op dood spoor. Politieke partijen
hielden elkaar in de greep, zodat er niets tot weinig op het punt van integratiebeleid
gebeurde. Het instellen van een parlementaire onderzoekscommissie kan in zo'n
situatie een probaat middel zijn om de patstelling te doorbreken en zo de
discussie vlot te trekken. De commissie-Blok heeft dat gedaan. Zij heeft onderzoek
gedaan naar het falende integratiebeleid en zij heeft bouwstenen aangedragen
voor een ander beleid. Daarmee heeft zij de patstelling doorbroken en de discussie
vlotgetrokken. Ik hoor nu enig rumoer...De voorzitter:De heer Marijnissen had en heeft het woord.De heer Marijnissen (SP):Ik wil graag meelachen.De heer Verhagen (CDA):Toen u sprak over "de commissie-Blok" leek het alsof u zei "de communist
Blok". Daarover ontstond enige hilariteit.De heer Marijnissen (SP):U moet wel goed luisteren, mijnheer Verhagen!Mijn fractie wil hier haar waardering uitspreken voor het werk van de
commissie. Maar omdat dat opgevat kan worden als slechts een beleefde gemeenplaats,
voeg ik er meteen aan toe: niet alleen waardering voor het werk, maar ook
voor de vruchten van dat werk. Natuurlijk leven er in mijn fractie op een
aantal punten opvattingen die anders zijn dan van de commissie of standpunten
die verder gaan, maar wij begrijpen dat je niet alles kunt hebben en dat het
resultaat van het werk van een commissie waarin alle politieke partijen vertegenwoordigd
zijn van iedereen de bereidheid veronderstelt om in ieder geval te pogen elkaar
te vinden. Dat is gebeurd en ik dank de leden van de commissie daarvoor.Het debat met de commissie is geweest, vandaag en donderdag praten wij
met de regering. Want de commissie mag dan bouwstenen hebben aangeleverd,
het is zaak dat er nu onder leiding van bouwpastoor Balkenende door de regering
een mooi huis neergezet wordt. En mijn fractie is daar op voorhand niet gerust
op.Gelukkig zijn de Kamer en de regering de fase van ontkenning voorbij.
Algemeen is nu de opvatting dat desinteresse en vrijblijvendheid tot het verleden
moeten behoren. Ook het kabinet wil aan de slag, maar over de inspanningen
van het kabinet wil ik vooraf twee dingen zeggen. Het kabinetsbeleid om sociale
wetten en sociale voorzieningen te verslechteren doet ook de kansen op geslaagde
emancipatie, participatie en dus integratie geen goed. De toon die soms door
het kabinet, leden van het kabinet en leden van de coalitiefracties worden
gebezigd, draagt niet bij aan een klimaat waarin iedereen die hier is zich
welkom weet, terwijl dat toch een allereerste voorwaarde is om te kunnen komen
tot integratie.Graag wil ik een aantal facetten van het beleid langslopen. In de komende
tijd – hopelijk kan dat snel – zullen de verschillende voorstellen
in wetten en regels worden vastgelegd. Dan is de tijd om de voorstellen die
door de commissie Blok, de regering en de afzonderlijke fracties zijn gedaan
en detail te bespreken. Ik beperk me nu tot de hoofdlijnen, die ik staccato
wil langslopen.Het is overigens goed als er snel een tijdpad afgesproken wordt voor het
vervolg, zodat er ook snel duidelijkheid komt. Dat zou een mooie eerste taak
kunnen zijn van de vaste, speciale Kamercommissie die zich, naar ik hoop langjarig,
met integratie gaat bezig houden.Op de eerste plaats een aantal opmerkingen over inburgering. Het is de
overtuiging van mijn fractie dat het goed zou zijn dat, wanneer iemand zijn
of haar partner van buiten de Europese Unie wil laten overkomen, de partner
enige, eenvoudige kennis bezit van de Nederlandse taal en van de Nederlandse
samenleving. Zo'n kennismaking kan bijdragen aan een weloverwogen besluit
tot emigratie. Bovendien zal die kennis maken dat, wanneer de immigratie daadwerkelijk
plaats vindt, de integratie niet bij nul hoeft te beginnen. Dit valt dus niet
in de categorie dwingen en pesten met als enige doel gezinsvorming tegen te
gaan. Iets wat ik wel vind van de voorstellen om de leeftijd te verhogen en
een inkomenseis in te voeren. Wij stellen voor hier eens mee te gaan experimenteren.
Het zal niet gemakkelijk zijn. Van alle kanten zijn er reeds problemen en
bezwaren geopperd. Het lijkt mij desalniettemin goed om te pogen om een goede
methode kunnen vinden, zodat mensen voor de daadwerkelijke immigratie wat
kennis hebben van de Nederlandse taal, de Nederlandse gewoonten en van hoe
de Nederlandse samenleving in elkaar zit. Daarmee kan een enorme winst geboekt
worden.Het goed van de taal kennis hebben en kennis hebben van de Nederlandse
samenleving is een voorwaarde voor integratie. Hierover is iedereen het nu
wel eens. Ook hier geldt: inburgeren, het leren van de taal en het verwerven
van kennis van de samenleving doe je zelf. De overheid kan slechts de voorwaarden creëren door middel van het beschikbaar stellen van voldoende,
kwalitatief goede onderwijsfaciliteiten. Prioriteit moet gegeven worden aan
nieuwkomers en opvoeders. Het krijgen van kinderen en het op school plaatsen
van kinderen zijn uitstekende momenten om mensen een (aanvullende) taal- en
inburgeringscursus aan te bieden, in het belang van henzelf en van het kind.
Deze cursussen moeten bekostigd worden door de overheid. Vrijblijvendheid
rond de deelname kan bestreden worden door een voorschot te vragen dat na
succesvolle afronding wordt terugbetaald.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Vindt de heer Marijnissen dat huwelijksmigranten niet toegelaten mogen
worden als zij het inburgeringsexamen in het land van herkomst niet met goed
gevolg hebben afgelegd?De heer Marijnissen (SP):Daar kan men aan denken. Ik ben daar nog niet aan toe. Wij moeten echter
experimenteren met het helpen bij het opzetten van infrastructuren. Ik ben
het overigens niet met de commissie-Franssen eens dat dit uiteindelijk ook
de Nederlandse verantwoordelijkheid is. Wij moeten mogelijkheden bekijken
om in de bedoelde landen, met hopelijk de steun van de overheden van die landen,
een soort infrastructuur op te bouwen. Verder kun je ook denken aan videomateriaal,
radio- en televisie-uitzendingen en internet. Ik wil weten wat de mogelijkheden
zijn, voordat ik mij uitspreek over sancties en exameneisen. Als ik daar nu
al op zou ingaan, begeef ik mij in een discussie en detail die volgens mij
later moet worden gevoerd in de commissie-integratie.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Of mensen wel of niet worden toegelaten is volgens mij wel iets meer dan
een detail. Bovendien denkt de regering hier wel degelijk aan. Het creëren
van aanbod is natuurlijk uitstekend, maar dat laat evenwel onverlet dat wij
ook een antwoord moeten geven op de vraag wat wij gaan doen met mensen die
geen gebruik willen maken van dat aanbod maar wel naar Nederland willen komen
om te trouwen. Zijn die mensen hier welkom?De heer Marijnissen (SP):Ik heb daar wel een probleem mee. Wij hebben de les getrokken dat er in
een zo vroeg mogelijk stadium met de integratie moet worden begonnen en dat
kennis van het Nederlands en de Nederlandse cultuur daarvoor een voorwaarde
zijn. Als iemand zegt dat wij dan wel na dertig jaar tot die conclusie mogen
zijn gekomen, maar dat hij niet van plan is om kennis te nemen van de Nederlandse
taal, heb ik daar een probleem mee. Ik kan mij zelfs voorstellen dat wij van
zo iemand eisen dat hij toch eerst die taallessen volgt.Voorzitter. Om de inburgering van oudkomers te bevorderen moet de overheid
meer investeren in laagdrempelige taalscholen in de wijken; zorgen voor een
breder, beter en gevarieerder cursusaanbod, bijvoorbeeld op radio en televisie;
wachtlijsten voor taal- en maatschappelijke oriëntatiecursussen opheffen;
bezuinigingen op inburgering schrappen; taalscholen helpen om samen te werken
met consultatiebureaus, maatschappelijk werk, jeugdzorg en GGD; geen marktwerking
toestaan in het aanbod van inburgeringcursussen; scholen helpen wanneer die
een oudercursus aanbieden; cursisten financieel verantwoordelijk stellen voor
de kosten bij het niet afmaken van de cursus.De segregatie, de scheiding tussen wit en zwart, bij huisvesting en onderwijs
neemt nog steeds toe. Wij willen daar wat aan doen, omdat wij net als de commissie-Blok
segregatie ongewenst vinden. Segregatie verkleint de kans op succesvolle integratie.
De SP heeft onlangs een groot onderzoek gedaan onder migranten. De uitkomst
luidt dat de overgrote meerderheid van de allochtonen, overigens net als de
overgrote meerderheid van de autochtonen, de voorkeur geeft aan samen wonen
en samen naar school. 40% van de allochtone ouders geeft zelfs aan te willen
verhuizen als dat de mogelijkheid van bezoek door hun kind aan een gemengde
school mogelijk maakt.Er zijn allerlei mechanismen die maken dat ondanks de algemeen levende
wens van samen wonen, samen leven en de wens van individuele ouders de beste
uitgangspositie voor hun kinderen te krijgen, niet de integratie wordt bevorderd
maar de segregatie. Ik ga die mechanismen, zeker die op het terrein van onderwijs,
niet opnoemen, want dat is al eerder gedaan. U kunt bijvoorbeeld denken aan
de ouderbijdrage.Wij willen dat scholen en gemeenten binnen regionale samenwerkingsverbanden
bindende afspraken maken om tot gemengde scholen te komen zodat de school
zoveel mogelijk een afspiegeling vormt van de populatie van de stad of regio.
Noodzakelijk daarbij is een hechte samenwerking tussen schoolbesturen en gemeenten.
Er zou in iedere gemeente of regio een centraal inschrijfpunt moeten komen.
Ouders met een kind dat naar groep 1 van de basisschool gaat, melden zich
aan bij het inschrijfpunt om vervolgens in goed overleg tot een verantwoorde
schoolkeuze te komen. De coördinator van het inschrijfpunt is eindverantwoordelijk
voor een evenredige verdeling van leerlingen over de diverse basisscholen
met diversiteit. Daarmee ik bedoel ik de diversiteit in achterstand, religie,
taal en etniciteit.Met dit voorstel raken wij aan de vrijheid van schoolkeuze. Ik breng dat
dilemma zelf maar te berde. Tegen dit dilemma lopen wij als wetgever overigens
wel vaker aan, het dilemma dat wij moet kiezen tussen de maximale individuele
vrijheid en het algemeen belang, waarbij natuurlijk ook het individuele belang
een rol speelt. Om samen naar school gaan te behouden, respectievelijk te
bevorderen, moeten scholen een acceptatieplicht krijgen. Invoering van een
acceptatieplicht voorkomt dat de Nederlandse politiek een lange, principiële
en weinig vruchtbare discussie over artikel 23 van de Grondwet moet gaan voeren.
Ik ben het met de heer Dijkstal en vele anderen eens dat dit artikel weg mag;
ik ben voor onderwijs zoals in Frankrijk. Daar gaan kinderen van alle gezindten,
van alle overtuigingen met elkaar naar school en wordt hun respect aangeleerd.
De heer Dijkstal probeerde de discussie over dit punt acht jaar geleden te
entameren; één Kamerdebat en weg was het idee. Het schiet ook
nu niet op om hierover een discussie te starten. In dat licht zijn wij verplicht
om binnen de Grondwet, inclusief artikel 23 – dit zal de heer Van der
Vlies geruststellen – te zoeken naar mogelijkheden.De heer Van der Vlies (SGP):Die laatste woorden waren helderder en constructiever dan wat er eerder over werd gezegd, als zou de acceptatieplicht niet een van de hoekstenen
raken van artikel 23. De heer Marijnissen kan dit dus niet ontkoppelen. Dat
er een probleem ligt, dat zij de heer Marijnissen toegegeven. Indien je het
een doet, kun je het ander echter niet ongemoeid laten. Dat besef wil ik de
heer Marijnissen aanreiken, in de hoop dat het beklijft.De heer Marijnissen (SP):In mijn tekst staat verderop het volgende: "Feitelijk is het zo dat islamitische
en christelijk-orthodoxe scholen volledig zwarte of witte scholen zijn. Wij
willen niet dat er nog meer van dergelijke eenzijdige scholen bij komen, want
deze scholen leveren geen bijdrage aan gemengd onderwijs; het zijn segregatiescholen.
De bestaande scholen kunnen hun onderwijs voortzetten maar zouden zich eens
goed moeten beraden op de gevolgen van hun opstelling voor het door de samenleving
breed gewenste integratieproces." Dat wil ik de heer Van der Vlies meegeven.
In de wetgeving kennen wij het begrip "verworven rechten". Wij zijn er dan
ook niet voor om die scholen op te doeken dan wel te forceren om met iets
in te stemmen. Ik ben echter doodongelukkig met hoe het gaat op islamitische
en protestants-christelijke orthodoxe scholen waar kinderen a priori niet
worden toegelaten.De heer Van der Vlies (SGP):Dit onderwerp is niet het hoofdpunt van dit debat. Het maakt in de traditie,
de geest en de letter van artikel 23 echter een wezenlijk verschil of je kiest
voor overreding dan wel voor het inbouwen van een acceptatieplicht. Ik ken
de discussie en erken dat wij een probleem hebben. Ik zou de heer Marijnissen
echter de eerste route willen aanbevelen en de tweede krachtig ontraden.De heer Marijnissen (SP):In mijn betoog doe ik een concessie door de bestaande scholen ongemoeid
te laten. Bij de regering dring ik erop aan om wetgeving en regels zodanig
in te richten dat er geen nieuwe bij komen. Tegen de bestaande scholen zeg
ik: denk erover na of u geen morele plicht hebt om een bijdrage te leveren
aan het integratieproces. Binnen scholen kunnen kinderen bij elkaar worden
gebracht, arm en rijk, gelovig en niet gelovig, allerlei verschillende geloven,
zwart en wit. Dát is onze samenleving op dit moment en dat hoort in
de scholen zichtbaar te zijn.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het debat op dit punt is al een aantal keer uitgebreid gevoerd. Ik wil
het beeld dat de heer Marijnissen neerzet, echter wel enigszins nuanceren.
De scheiding tussen witte en zwarte scholen zou direct samenhangen met de
identiteit. Een genuanceerder beeld is hier op zijn plaats; dat weet de heer
Marijnissen zelf ook. Ik kan hem een voorbeeld geven uit de gemeente Den Haag
van een voornamelijk zwarte school die uitgesproken christelijk is. Hij is
zeer welkom om een keer met mij mee te gaan.Ik bleef even haken bij de opmerking van de heer Marijnissen dat hij een
acceptatieplicht wil invoeren voor nieuwe scholen zonder een debat te voeren
over artikel 23. Dat is nogal lastig, want het gaat om grondrechten. Ik kan
mij niet voorstellen dat de heer Marijnissen grondrechten in de toekomst buiten
toepassing wil verklaren, maar op dit moment nog wel wil laten gelden. Dit
is een vergelijkbare redenering als zeggen dat je preventieve censuur wilt
bij bepaalde media, zonder over de vrijheid van meningsuiting te willen discussiëren.
Dat kan de heer Marijnissen niet maken.De heer Marijnissen (SP):Ik wil de heer Rouvoet bijvallen op zijn eerste punt, hoewel zijn nuancering
eigenlijk niet nodig was. Ik heb namelijk niet gesproken over "bijzondere
scholen". Uit zeer nabij weet ik – mijn vrouw geeft al 25 jaar op zo'n
school les – dat daar gewoon Turkse kinderen komen. De meeste bijzondere
scholen leveren hun bijdrage, maar laten wij elkaar geen mietje noemen. Ik
zal geen namen van scholen noemen, maar er zijn protestants-christelijke (orthodoxe)
scholen waarop geen kinderen met een kleurtje zitten. Daar ben ik niet voor.
Ik ben niet voor islamitische scholen, maar niet omdat ik islamieten het recht
op een zuil ontzeg. Wie ben ik om dat te doen? Het staat immers in de wet.
Ik ontraad het ze echter omdat ik het maatschappelijk onverstandig vind om
een zwarte school te stichten met per definitie alleen Turkse of Marokkaanse
kinderen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik denk dat het appèl van de heer Marijnissen gehoord mag worden.
Daar gaat het mij niet om, maar ik spreek tegen dat het bij zwarte en witte
scholen gaat om een scheiding op grond van etniciteit. Dat beeld roept de
heer Marijnissen op, terwijl het bij de identiteit van scholen gaat om een
toelatingsbeleid op basis van levensovertuiging en identiteit. Etniciteit
kan daarmee samenhangen, maar dat hoeft niet. Ik zou willen dat wij die nuance
in het debat betrachten, want anders doen wij veel scholen onrecht die hun
maatschappelijke roeping wél verstaan.De heer Marijnissen (SP):Laat ik het nog één keer helder zeggen. Mijn positie ten
aanzien van artikel 23 heb ik geformuleerd en die is helder. Ik denk dat de
zuilen overleefd zijn en dat de moderne samenleving een aanpassing vraagt
op dat zuilensysteem in de richting van algemeen goed onderwijs voor alle
kinderen, zo veel mogelijk gezamenlijk en in onderling respect. Kinderen moet
begrip worden bijgebracht voor onderlinge verschillen en achtergronden. Het
is mijn overtuiging dat de samenleving en individuen in dit land daarmee zijn
gebaat. Mijn politiek reële inschatting en mijn ervaring van de afgelopen
jaren leren mij dat een discussie over artikel 23 op de manier zoals ik die
nu voer, niet zinvol is in het perspectief van dit debat. Wij wachten dan
nog dertig jaar en misschien dat het dan ooit gebeurt, terwijl er nu gehandeld
moet worden. Dus roep ik het kabinet op om binnen het raamwerk van artikel
23 te kijken of er mogelijkheden zijn om bijzondere scholen hun aandeel te
laten nemen in de integratie die wij allen zo graag willen. Het kabinet heeft
daar ook al voorstellen voor gedaan.De heer Verhagen (CDA):Waarin wijkt u dan af van wat het kabinet voorstelt? Het kabinet zegt
immers dat gemeenten niet vrijblijvende afspraken met scholen moeten maken.
Tegelijkertijd moet men bij het stichten van nieuwe scholen meer trachten
te voorkomen dat deze scholen voor 100% uit achterstandsleerlingen zullen
bestaan. Ik vind deze discussie die men aan het starten is, genuanceerder
en zinvoller omdat geredeneerd wordt vanuit achterstanden.
Ik neem aan dat het u daar in dit debat ook om gaat.De heer Marijnissen (SP):Ik wil niet voor het onderwerp weglopen. Omdat ik mij hierover nog nooit
expliciet heb uitgelaten in de Kamer en buiten de Kamer wel, vond ik het nodig
om mijn positie ten aanzien van artikel 23 te formuleren. Vervolgens werd
ik geïnterrumpeerd en heb ik desgevraagd een nadere toelichting gegeven.
Uit de passage die ik zojuist in mijn toespraak heb voorgelezen, blijkt dat
ik vind dat wij de bestaande scholen maar moeten aanvaarden. Ik ga daar nu
geen rotzooi om trappen.Volgens mij staat hier niet de vrijheid van onderwijs ter discussie, want
niemand hier wil daarop inbreuk maken. Wij moeten wel vaststellen dat scholierensegregatie
een groot probleem is en dat wij dat moeten oplossen. De huidige gewichtenregeling,
namelijk extra geld voor leerlingen met achterstand, levert een onbedoelde
bijdrage aan de segregatie. Om dit te voorkomen, stellen wij voor om scholen
die erin slagen gemengd te worden, te belonen. Daarvoor moet de drempel voor
achterstandsgeld worden weggenomen en stellen wij voor een plafond in te bouwen.
Het wegnemen van de drempel maakt dat scholen gefinancierd worden voor elke
leerling met achterstand en niet alleen voor een groep. Het inbouwen van een
plafond betekent dat een school geen extra financiering voor het wegwerken
van achterstanden krijgt als men niet meewerkt aan het project "samen naar
school". De gewichtenregeling moet in onze optiek zijn gebaseerd op het opleidingsniveau
van de ouders en de thuistaal. De bezuiniging op achterstandgelden van 100
mln euro moet natuurlijk worden teruggedraaid.In het onderwijs moet expliciet aandacht worden besteed aan wat ons bindt.
Geschiedenis en maatschappijleer dienen aandacht te schenken aan het ontstaan
en bestaan van bepaalde waarden en de daaruit voortvloeiende normen. Levens-
en wereldbeschouwing hoort thuis in het lespakket van het basis-, middelbaar
en beroepsonderwijs. Voor zover vroegtijdige uitval van leerlingen –
een van de grote problemen in het vmbo – niet te voorkomen is, stellen
wij voor dat drop-outs in leerwerktrajecten worden ondergebracht. Dat is stukken
effectiever dan een uitkering geven om niets te doen. Ik heb zo in den lande
eens wat projecten bezocht. Ik kan u verzekeren – ik kom een beetje
uit die wereld – dat die uitstekend werken, mits de leerling tijd wordt
gegund, vertrouwen wordt gegeven en er sprake is van goede begeleiding. Dat
is niet alleen een route voor drop-outs. Het zou voor heel veel leerlingen
die problemen ondervinden in het beroepsonderwijs een goede route kunnen zijn.
Ik zal niets meer zeggen over de islamitische en christelijk-orthodoxe scholen.Mijn volgende punt is het huisvestingsbeleid. Mensen met lagere inkomens
hebben weinig keuze met betrekking tot huisvesting. Dat geldt ook voor veel
allochtonen. Velen belanden in wijken met lage huren en verlaten die wijk
nooit meer. In veel van die wijken, die vaak worden aangeduid met de vervelende
term "achterstandswijken", is sprake een opeenstapeling van problemen. Er
is vaak sprake van armoede, slechte huisvesting, lage opleiding, hoge werkloosheid,
uitzichtloosheid, vervuiling, vandalisme en criminaliteit. De ruimtelijke
concentratie van migranten in achterstandswijken leidt tot beperkte kansen
dat allochtonen en autochtonen elkaar ontmoeten en staat dus integratie van
allochtonen in de Nederlandse samenleving in de weg.De commissie Blok concludeert dat stijgende huren, herstructurering, het
huursubsidiebeleid en het tegengaan van scheef wonen het aanbod van betaalbare
woningen hebben verkleind en daarmee een bijdrage hebben geleverd aan de segregatie.
Het volkshuisvestingsbeleid zal dus moeten worden aangepast om in de toekomst
gemengd wonen tot de norm te kunnen maken. De landelijke overheid moet het
initiatief hiertoe nemen. Er moet een plan van aanpak komen om segregatie
op het gebied van wonen tegen te gaan.Ik heb vijf suggesties voor zo'n plan. Ten eerste moet er meer keuzevrijheid
komen voor mensen met lage inkomens door een groter aanbod van goedkopere
woningen te creëren. Ten tweede moeten sloopplannen hand in hand gaan
met compensatieplannen. Dat is nu niet het geval. Sloop van betaalbare woningen
in herstructureringswijken moet worden gecompenseerd door bouw van betaalbare
nieuwbouw, liefst in dezelfde wijk. Mijn derde suggestie is dat randgemeenten
van en de regio rond de grote en middelgrote steden moeten bijdragen aan het
huisvesten van mensen met een laag inkomen. Er moeten, ook op Vinex-locaties,
meer betaalbare huur- en koopwoningen beschikbaar komen en de diversiteit
van het woningaanbod in de grote steden dient te worden vergroot. Ten vierde
moet in een aantal wijken de huur worden verlaagd om deze te openen voor mensen
voor wie die buurten nu op slot zitten. In Rotterdam zijn al goede initiatieven
genomen op dit terrein. Ten slotte moeten de huursubsidieregels moeten verruimd
zodat de keuzevrijheid voor mensen met lagere inkomens wordt vergroot.Omdat de omstandigheden en bevolkingsamenstelling per regio verschillend
zijn, zouden corporaties en gemeenten per regio overeen moeten komen op welke
manier de keuzemogelijkheden van mensen kunnen worden vergroot. Wanneer wij
erin slagen om het samen wonen te bevorderen, kan dat ook een enorme bijdrage
leveren aan het bestrijden van de segregatie in het onderwijs.Ik kom nu op een punt dat zijdelings met dit onderwerp te maken heeft,
maar dat wel een onderdeel is geweest van de discussie die tot nu toe is gevoerd.
Ik heb het over de arbeidsmigratie. Links en rechts hoor ik de laatste tijd
weer de roep klinken om nieuwe arbeidsmigranten hier naartoe te halen. De
SP-fractie is daar geen voorstander van. Ik heb daar zes argumenten voor.Wij vinden het in de eerste plaats immoreel om opgeleide mensen weg te
halen uit Derdewereldlanden waardoor die landen wel de lasten van de opleiding
dragen maar niet de lusten krijgen. Wij willen niet meewerken aan een braindrain.
In de tweede plaats vragen wij ons af wat er gebeurt met de werklozen en WAO'ers
die kunnen en willen werken. Die zullen bij massale binnenkomst van nieuwe
arbeidsmigranten weer op achterstand worden gezet. In de derde plaats komen
er jaarlijks meer dan 30.000 mensen naar ons land om hier te werken met een
vergunning. In de vierde plaats zijn de ervaringen tot nu toe met mensen die
voor een baan in de verpleging zijn geworven niet positief.
Taal- en cultuurverschillen leiden tot frustratie en vroegtijdig afhaken.
Dat kon men bijvoorbeeld zien bij de verpleegkundigen uit Zuid-Afrika die
hier kwamen werken. Het is overigens heel begrijpelijk dat het niet goed ging.Mijn vijfde argument is dat er soms wordt gezegd dat wij deze mensen moeten
laten komen, maar dat wij hen weer terugsturen als er geen werk meer is omdat
wij niet willen dat zij aanspraak kunnen maken op onze sociale zekerheid.
De commissie Blok is hierover heel duidelijk en spreekt wijze woorden: "Bij
toekomstige arbeidsmigratie wordt voorkomen dat er tussen werknemers verschillen
ontstaan in de arbeidsvoorwaarden en dat werkgevers lasten kunnen afwentelen
op de samenleving en daarmee het draagvlak voor de verzorgingsstaat aantasten."
Tot slot is de vraag waarom bij dit debat voeren. De reden daarvoor is dat
wij hebben vastgesteld dat er een integratieprobleem bestaat in dit land.
Zou het niet van realisme getuigen om te proberen om dat probleem eerst op
te lossen, in ieder geval voordat wij gaan praten over het organiseren van
nieuwe arbeidsmigratie?De heer Dittrich (D66):Ik hoorde u zeggen dat het bij integratie een groot probleem is dat mensen
geen aansluiting weten te vinden in de Nederlandse samenleving, bijvoorbeeld
omdat zij geen werk hebben. Bij arbeidsmigratie gaat het per definitie om
mensen die hierheen komen voor werk. Dekt uw conclusie dus wel wat u verder
nog hebt gezegd?De heer Marijnissen (SP):Ik denk ook niet dat bij die mensen integratie het grootste probleem is,
omdat zij nadrukkelijk maatschappelijk participeren door te werken. Maar als
deze mensen werkloos worden, worden zij in de scenario's die ik onder ogen
heb gehad, teruggestuurd. Dan is integratie voor hen veeleer een nadeel, het
lijkt mij voor de continuïteit in hun bestaan niet erg zinvol. Bovendien
ben ik het met de commissie-Blok eens dat je het niet zo mag regelen dat je
de sociale zekerheid niet voor deze mensen openstelt als zij hier bijvoorbeeld
een halfjaar gewerkt hebben, dat je voor hen geen nieuw systeem mag maken
waarbij zij zich moeten "inverdienen" of waarbij zij genoegen moeten nemen
met maar de helft van een uitkering. En dit staat nog los van alle andere
bezwaren die ik genoemd heb, waaronder het feit dat er honderdduizenden WAO'ers
zijn die dolgraag bijvoorbeeld parttime zouden willen werken, maar die gewoon
niet aan de bak komen, net als werklozen en mensen in de bijstand.De heer Dittrich (D66):Maar u zegt wel dat voor die arbeidsmigranten het integratieprobleem niet
het hoofdprobleem is.De heer Marijnissen (SP):Inderdaad, al weet je natuurlijk niet hoe het in elk concreet geval zal
gaan. Ik ben het wel eens met degenen die zeggen dat er talloze interpretaties
van integratie mogelijk zijn en dat je in zo'n geval zou moeten aangeven wat
je precies bedoelt. Ik denk dat emanciperen en participeren bij integratie
de sleutelwoorden zijn. En als iemand werkt, participeert hij.De heer Nawijn (LPF):U noemde zes gronden om arbeidsmigranten niet tot dit land toe te laten.
Daar ben ik het helemaal mee eens, maar ik mis eigenlijk nog het element van
de toetreding van nieuwe landen in de Europese Unie. Wat vindt u daarvan?De heer Marijnissen (SP):In de Europese Unie vervallen de grenzen voor het verkeer van kapitaal,
goederen, diensten en personen, wat betekent dat er een heel arbeidspotentieel
uit die landen bij komt. Dat zou je ook nog kunnen aanvoeren tegen het aantrekken
van mensen uit de Derde Wereld, je zou ook kunnen bekijken of je geen arbeidskrachten
uit landen binnen Europa kunt halen.Voorzitter. De commissie-Blok stelt met betrekking tot de zelforganisaties,
dat "een causaal verband tussen de activiteiten van zelforganisaties en de
integratie van individuele personen moeilijk is aan te tonen". Het lijkt mij
sowieso moeilijk om zoiets aan te tonen, maar de commissie bedoelt hier volgens
mij mee dat de betekenis van zelforganisaties voor de integratie niet op voorhand
vaststaat. Het is dan ook vooral om die reden dat mijn fractie de conclusie
van de commissie steunt dat subsidie alleen aan die organisaties moet worden
verleend indien en voor zover die subsidie besteed wordt aan concrete projecten
in dienst van de emancipatie en van participatie en dus integratie in de Nederlandse
samenleving.Nederland is een multicultureel land; die vaststelling is onomstreden.
De fout die lang gemaakt is, is denken dat multiculturaliteit een goed concept
is voor de integratie van nieuwkomers in de bestaande en dominante cultuur.
Dat bleek niet het geval. Uit alle cijfers en statistieken en uit gesprekken
blijkt dat dit concept niet heeft gewerkt. Wie besluit om zich hier definitief
te vestigen, heeft maar één weg die naar succes kan leiden,
en dat is meedoen. Betekent dit dan dat mensen hun identiteit, hun verleden
of zelfs hun geloof zouden moeten verloochenen respectievelijk opgeven? Geenszins.
Je verleden en je identiteit kún je niet eens opgeven. En zaken van
het persoonlijk geweten zijn er niet om onderdeel te worden van publieke afwegingen.
Iets anders is het als wij het hebben over alle zaken die in de Nederlandse
wet staan en die behoren tot wat wij waarden en normen, de publieke moraal
noemen. Op die punten mag van iedereen – autochtoon en allochtoon –
verwacht worden dat hij of zij ook op dat punt meedoet.Het standpunt van de SP met betrekking tot de integratie van nieuwkomers
is als volgt kort samen te vatten:1. Stop de segregatie. Geen witte en zwarte wijken meer. Samen wonen is
beter dan apart. Geen witte en zwarte scholen meer. Samen naar school is beter
dan apart.2. Meer aandacht voor het leren van de taal en van de waarden en normen
die karakteristiek zijn voor de publieke moraal alhier. Dit geldt voor nieuwkomers
én oudkomers en is niet vrijblijvend; het zou ook voor sommige autochtonen
niet verkeerd zijn.3. Investeer in zijn algemeenheid méér in het onderwijs,
met name in het vmbo en de ROC's. Zorg dat er een verplichte opvang komt voor
drop-outs. Draai de nieuwlichterij in het onderwijs van de afgelopen tien
jaar terug, te beginnen met de basisvorming in het vmbo.4. Pak de woningnood, de verloedering, de overlast en de criminaliteit
in volkswijken keihard aan. Geen consideratie met huisjesmelkers – ik
wens het gemeentebestuur van Rotterdam veel succes in zijn
strijd – en ook geen consideratie met uitzendbureaus en werkgevers die
illegalen in dienst hebben.De fractie van de SP heeft er vertrouwen in dat wij, geleerd hebbend van
het verleden, snel forse vooruitgang kunnen boeken. Maar dan moeten wij de
desinteresse en de vrijblijvendheid achter ons laten en moeten wij aandacht
voor dit thema blíjven houden en snel tot daden overgaan. Toch zal
het nog heel wat jaren vergen voor we zijn waar we moeten zijn. Een verkeerd
beleid van meer dan dertig jaar is niet één, twee, drie omgebogen
in goede resultaten.Mijn fractie heeft er, zoals gezegd, vertrouwen in. Waarom? Omdat de meeste
mensen, autochtoon en allochtoon – wat een vreselijke woorden zijn dat
trouwens; een prijs voor wie een beter woord weet – niets liever willen
dan gewoon fatsoenlijk met elkaar omgaan en samen werken, samen naar school
en samen wonen. Wil dat slagen, dan is er echter wel één voorwaarde,
namelijk dat de overheid de juiste maatregelen neemt en de betrokkenen steun
en daarmee hoop en vertrouwen geeft.In het begin van mijn betoog vertelde ik over mijn eerste ervaringen met
migranten en speciaal wat betreft de omgang van de Nederlanders met hen. Ik
heb in buurten en wijken, in bedrijven en op sportclubs, op scholen en op
straat gezien hoe mensen zich, al of niet beroepsmatig, keihard inzetten om
iedereen in dit land een plaats te geven. Soms met zachte hand, soms door
middel van een strenge terechtwijzing, maar steeds met de vastbesloten wil
er iets goeds van te maken. In die mensen heb ik vertrouwen. Als wij in de
toekomst bereid zijn meer naar déze mensen te luisteren, dan maken
wij van Nederland een Beterland.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik moet bekennen dat bij de voorbereiding van dit debat mij
meerdere malen de indruk overviel dat dit de mosterd is na een allang verorberde
politieke maaltijd. Laten wij wel wezen: de commissie-Blok publiceerde haar
rapport in januari; wij hebben in april het debat gehad; de contourennota
van de regering is inmiddels door de Kamer behandeld en dat wil zeggen dat
een Kamermeerderheid allang heeft ingestemd met de hoofdlijnen van het inburgeringsbeleid.
Dit finale debat zou vóór het reces plaatsvinden, maar dat werd
om politieke redenen, waar ik nu verder geen punt van zal maken, over het
reces heen getild. En nu moeten wij misschien nog eens onze accenten leggen.
Misschien nog belangrijker om te denken dat dit toch een mosterddebat is,
is dat wij geen van allen kunnen ontkennen – ook al zullen wij allemaal
onze accenten gaan leggen – dat er allang een brede politieke consensus
is ontstaan over de aard van het integratieprobleem en de richting van de
oplossingen, iets dat volgens mij met name tussen regering en coalitiepartijen
al is afgekaart. Die brede politieke consensus zou ik hier willen omschrijven
...De voorzitter:De heer Dittrich wil u een vraag over het voorgaande stellen.De heer Dittrich (D66):Ik hoorde mevrouw Halsema zeggen dat de Kamer al over de contourennota
heeft gesproken en dat eigenlijk een meerderheid het ermee eens en dergelijke.
Is het niet zo dat de Kamer ook heeft gezegd dat dit heel globale lijnen zijn
en dat juist de invullingen daarvan nog in de Kamer aan de orde moeten komen?
Het kan dus best zo zijn dat bepaalde maatregelen niet op een meerderheid
van de Kamer zullen kunnen rekenen. Suggereert mevrouw Halsema eigenlijk niet
dat er geen debat meer gevoerd kan worden, terwijl dit nog wel degelijk gevoerd
kan worden?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Er kan natuurlijk altijd een debat gevoerd worden. Ik heb alleen niet
de indruk dat dit debat dient ter uitwerking van een algemeen overleg met
specialisten over het inburgeringsbeleid; dan zou ik verkeerd geïnformeerd
zijn en ook verkeerd voorbereid. Ik geloof dat zo'n debat niet de bedoeling
is. Het is nu de bedoeling dat wij de hoofdlijnen behandelen. Ik stel echter
vast dat dat allang is gebeurd, ook elders. De richting van het inburgeringsbeleid
is vrij helder. Dat staat los van de vraag of je het met dat beleid eens bent.
Dat is een ander punt.De heer Dittrich (D66):Het gaat mij om iets anders. U begon met te zeggen dat u eigenlijk het
gevoel heeft dat dit debat mosterd na de maaltijd is. Nu begrijp ik dat u
dat wilt nuanceren en dat ook u vindt dat in dit debat en in de debatten die
nog komen wel degelijk de Kamer een wezenlijke invloed kan laten gelden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik hoop altijd op wezenlijke invloed van de Kamer. Ik zou u zeer willen
motiveren om zo nu en dan tegen de voorstellen van uw regering te stemmen,
met name tegen die op dit terrein. Dat neemt niet weg dat ik staande houd
wat ik zei. Vanzelfsprekend zal het inburgeringsbeleid worden uitgewerkt,
maar daartoe dient dit debat niet. Vervolgens is dan de vraag waartoe dit
debat wel dient. Op een gevoel van overbodigheid van dit debat kon ik mijzelf
telkens betrappen.Daarbij komt het volgende. Wij kunnen allen vaststellen dat er al enige
tijd een vrij brede politieke consensus is ontstaan over de aard van het probleem
en de richting van de oplossingen. Ik neem aan dat de heer Dittrich dat met
mij eens is. Die consensus wil ik omschrijven. Zij luidt volgens mij aldus.Ten grondslag aan de mislukte integratie ligt een te lang niet onderkend
cultuurconflict. Willen wij daar weer greep op krijgen dan moeten wij zo niet
goedschiks dan maar kwaadschiks met repressie het tij keren. Dat is volgens
mij de brede, heersende politieke consensus. Het zal u niet verbazen dat verschillende
ingrediënten van die heersende politieke consensus ongemak en soms zelfs
somberheid over het toekomstige integratiebeleid bij mijn fractie veroorzaken.
Ik wil de verschillende ingrediënten van die politieke consensus met
u behandelen.De eerste is: de integratie is mislukt. De regering lijkt ook in haar
kabinetsreactie de conclusie van de VVD-fractie, de integratie is mislukt,
te delen, zij het dat zij dat cryptisch verwoordt. De commissie-Blok heeft
gesteld dat de integratie geheel of gedeeltelijk is geslaagd. Mijn fractie
vond en vindt dat als een van de weinige een uitermate belangwekkende en hoopgevende
conclusie, te meer daar de commissie er geen misverstand over laat bestaan
dat dat niet de verdienste van de overheid, de politiek en
het bestuur is, maar van de mensen zelf, van de migranten die hier naar toe
zijn gekomen en van de Nederlanders die hen hebben ontvangen en opgevangen.Wat lees je nu in de kabinetsreactie? Daarin zet de regering de vaststelling
van de commissie-Blok op haar kop. De regering zegt namelijk dat de betekenis
van de zinsnede dat de integratie geheel of gedeeltelijk is geslaagd met zich
brengt dat ten aanzien van andere grote – hoe groot blijft onduidelijk –
groepen allochtonen moet worden geconcludeerd dat hun integratie nog niet
geheel of geheel is geslaagd en dus is mislukt. Dat de integratie is mislukt
is volgens de conclusie doorslaggevend voor het beleid van de regering.De regering beschouwt zelf het oordeel over de feitelijke stand van de
integratie als uitermate essentieel. Mijn allereerste vraag aan de premier
is dan ook: is de integratie mislukt? Is dat uw oordeel na 30 jaar integratiebeleid,
nadat 30 jaar lang mensen in deze samenleving inspanningen hebben geleverd
om hier een bestaan op te bouwen? Is uw oordeel dat dit integratiebeleid is
mislukt?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Dit is een debat met de regering over het rapport van de commissie-Blok.
Mijn vraag aan mevrouw Halsema zou zijn of zij met deze zeer generieke vraagstelling
aan het adres van het kabinet niet verschrikkelijk veel onrecht doet aan juist
de genuanceerdheid van het rapport van de commissie-Blok. Daarin staat: wij
schieten niet zoveel op met het geven van een generiek oordeel en met te zeggen
dat het beleid wel of niet is mislukt. Waar hebben wij het dan namelijk over?
Hebben wij het dan over hét beleid of over dé integratie van
personen? Volgens de commissie-Blok moet je juist het effect van het beleid
per terrein in aanmerking nemen. Ik ben dan ook bang dat mevrouw Halsema het
werk van de commissie onrecht aandoet met het stellen van een generieke vraag.
Schieten wij er iets mee op als de regering straks ja of nee zegt? Wat wil
mevrouw Halsema met haar generieke vraag bereiken?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik had die vraag niet hoeven stellen als de regering de conclusie van
de commissie-Blok had overgenomen. Dat had ik logisch gevonden. Een aantal
partijen heeft de conclusie niet willen steunen, maar de Kamer heeft toch
gezegd: het mot dan maar. Echter, de regering heeft het zelf noodzakelijk
gevonden om de conclusie van de commissie-Blok opnieuw in twijfel te trekken.
De regering heeft er dus belang bij om een ander beeld te schetsen van de
stand van de integratie dan de commissie-Blok op basis van onderzoek heeft
gedaan. Dan vind ik het niet meer dan logisch dat ik daarover vragen stel.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik gun iedereen het recht om zeer achterdochtig te zijn, maar zoekt u
er niet te veel achter? Ik hoef de regering niet te verdedigen, maar ik vind
het wel van belang voor de toon van dit debat. Ik heb het zo gelezen, dat
de regering constateert dat de conclusie van de commissie-Blok is dat de integratie
van veel allochtonen geslaagd is, maar dat tegelijkertijd de conclusie is
dat niet van iedereen de integratie is geslaagd. Daar zet de regering beleid
op.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik zou die uitleg graag van het kabinet krijgen, maar dan zou ik ook van
het kabinet wel eens iets willen horen over wat er geslaagd is.Het moge duidelijk zijn dat wij het niet eens zijn met een zo algemene
conclusie als: de integratie is mislukt. Wij zien problemen bij een aantal
scherp afgebakende groepen. Ik noem een deel van de tweede generatie Turkse
en Marokkaanse jongeren, die te veel voorkomt in de criminaliteitsstatistieken.
Ik noem een beperkt deel van de islamitische vrouwen en een deel van de oudkomers
die in een sociaal isolement verkeren. Wij zien echter ook andere ontwikkelingen.
Wij zien een grote sociale en economische mobiliteit onder de tweede en derde
generatie, de kinderen van de gastarbeiders van destijds. Wij zien snel stijgende
opleidingsniveaus. Wij zien toenemende maatschappelijke en politieke participatie.
Wij zien een toenemende bijdrage aan het culturele leven.Wij vinden dat problemen moeten worden onderkend, aangepakt met algemene
en specifieke maatregelen, maar wij vinden ook dat goede ontwikkelingen nauwkeurig
dienen te worden beschreven en als voorbeeld dienen te worden gevolgd, zeker
als in aanmerking wordt genomen dat dit kabinet de eigen verantwoordelijkheid
van mensen centraal stelt. Op basis van de commissie-Blok mag eigenlijk wel
worden gesteld dat grote maatschappelijke vooruitgang is geboekt door vele
mensen zonder of met heel weinig steun en hulp. Eerlijk gezegd vind ik dat
de regering zich ook zou moeten uitputten in het beschrijven van best practices,
eigen initiatieven, ervaringen van de mensen om wie het gaat. Zij verdienen
aandacht in de kabinetsreactie. Die aandacht mist nu geheel.Daarmee reageer ik ook nog eens op de heer Rouvoet. Ik vind het zorgwekkend
dat schijnbaar de beleidswerkelijkheid van dit kabinet in een conclusie die
ik afwijzend vind, een andere is dan de in onderzoek gestaafde conclusie van
de commissie-Blok. Als die conclusie afwijkt, vind ik dat zorgwekkend, want
het is de grond van nieuw beleid.Ik kom op een tweede ingrediënt van de heersende politieke consensus.
Ten grondslag aan mislukte integratie ligt een niet onderkend cultuurconflict.
Wij delen de opvatting dat bestaande cultuurverschillen tussen allerlei mensen
in Nederland te lang niet zijn onderkend, hetgeen negatieve gevolgen heeft
gehad voor de positie van vrouwen en de vrijheid van sommige jongeren, en
hetgeen ook heeft geleid tot machtsconcentraties bij dikwijls de meest conservatieve
delen van de allochtone gemeenschap. Tijdens het vorige debat heb ik al gezegd
dat wij onze steun betreuren aan het beleid dat jarenlang is gevoerd met het
behoud van eigen identiteit. Door verschillende CDA- en VVD-kabinetten is
dat beleid gevoerd. Ik teken daarbij aan dat ik de vrijheid om een eigen,
individuele, etnische en culturele identiteit te bezitten en te ontwikkelen
cruciaal vind voor onze moderne samenleving. Beleid dat zich baseert op het
behoud van die identiteiten werkt echter vaak verstarrend en is statisch.
Dat leert inmiddels de ervaring.Het niet onderkende cultuurconflict dat aanwezig was in onze samenleving,
de cultuurverschillen die onze bevolking wellicht ook verdeeld hielden, is
maar de helft van de gemaakte fouten in het verleden. Niet zo lang geleden
heeft een aantal geëngageerde en "professionele" burgers
in dit land een adres aan de regering gezonden. Het is door Forum op papier
gezet. De veertig mensen die daaraan hebben meegedaan, kunnen er niet van
verdacht worden dat zij allemaal GroenLinks-sympathieën hebben. De rechtsfilosoof
Andreas Kinneging is een van de opstellers en die zou ik niet snel links willen
noemen. In dat adres wordt gezegd dat in de cruciale jaren, de jaren zeventig
en tachtig, niet is onderkend dat met de immigratie nieuwe klassenconflicten
hun intrede deden. Nieuwe en grote sociaal-economische achterstanden en tegenstellingen,
lage opleidingsniveaus, gebrek aan kansen en ontplooiingsmogelijkheden, zich
ophopend in wijken en op scholen waar de sociaal-economische kansen van de
autochtonen die er woonden niet altijd even rooskleurig waren.Terugkijkend moet je concluderen dat er twee fouten zijn gemaakt. Er is
te weinig aandacht geweest voor cultureel verschil. Dat trek ik mij aan. Maar
er is ook veel te weinig aandacht geweest voor sociaal-economische achterstand,
voor de grote problemen die de mensen hadden die hiernaartoe kwamen en de
mensen met wie ze gingen samenleven. En dat trek ik mij niet aan. Achtereenvolgende
kabinetten hebben te weinig geïnvesteerd in arbeidsmarktbeleid, opleidingen,
inburgeringscursussen, menging, gemengd bouwen en discriminatiebestrijding.
Ik meen dat je terugkijkend zelfs kan zeggen dat het overheidsbeleid heeft
bijgedragen, dikwijls bedoeld en onbedoeld, aan verslechtering van de positie
van allochtonen en autochtonen in dezelfde sociaal-economische omstandigheden.Ik noem twee voorbeelden. De herstructurering van de economie en het verdwijnen
van de arbeidsintensieve industrie in de jaren tachtig. De snel oplopende
werkloosheid, vele mensen die in de WAO werden gedumpt, weinig arbeidsmarktbeleid,
dat heeft ertoe geleid dat mensen die zich aan de onderkant van de arbeidsmarkt
bevonden het eerst werkloos werden. De eerste correctie die daarop plaatsvond,
was de wet SAMEN, een initiatief vanuit de Kamer van VVD en GroenLinks. Pardon,
de heer Dittrich herinnert mij er via gebaren nu aan dat ook D66 daarbij betrokken
was en daar heeft hij groot gelijk in. Vervolgens was er vanzelfsprekend de
correctie van de Melkertbanen. Maar dat was natuurlijk rijkelijk laat.Een andere overheidsmaatregel die bijgedragen heeft aan de verslechtering
van de positie van de allochtonen is de verzelfstandiging van de volkshuisvesting
die, aldus de commissie-Blok, de toename van sociaal-economische eenzijdige
wijken heeft bevorderd. Ik zou het oordeel van het kabinet daarover graag
willen vernemen. Het was destijds CDA-beleid om te besluiten dat de woningcorporaties
verzelfstandigd zouden moeten worden. Terugkijkend weten wij allemaal dat
dit leidde tot het meer eenzijdig worden van de woningvoorraad in de grote
steden en het ontoegankelijk worden van de randgemeenten. Met andere woorden:
terecht dient er meer aandacht te worden besteed aan het culturele conflict
dat er in onze samenleving bestaat, maar ik heb er zorgen over dat de blinde
vlek voor het sociaal-economische conflict die in de jaren tachtig heeft bestaan
en die in de jaren negentig onvoldoende is gerepareerd, nu lijkt te blijven
voortbestaan. Ik zegt dat met nadruk omdat wij uiteindelijk de vermindering
van de sociaal-economische tegenstellingen, de sleutel vinden voor goed integratiebeleid.Dan het derde deel van de politieke consensus die er lijkt te bestaan
en waar wij ons ongemakkelijk bij voelen. Het antwoord op het voortbestaand
cultuurconflict van het kabinet, gesteund door een groot deel van de politiek,
is nu onder het motto "de vrijblijvendheid voorbij" repressie. Een volwassen
verhouding tussen de Staat en haar burgers betekent een heldere verdeling
van rechten en plichten. Tegenover burgerrechten, verblijfsrechten, sociale
rechten, politieke rechten mogen plichten staan. Het niet naleven van die
plichten mag worden gesanctioneerd. Dat geldt voor burgers in het algemeen,
het geldt evenzeer en in dezelfde mate voor nieuwkomers en allochtonen. Kenmerkend
van de nieuwe consensus, zoals ik dat ook lees in de nieuwe kabinetsreactie,
is dat voor nieuwkomers, voor allochtonen plichten en sancties worden geïntroduceerd
die niet gelijkelijk gepaard gaan met de toekenning van rechten. En dat vind
ik zorgwekkend.Ik noem enkele voorbeelden. Het stichten van bijzondere scholen wordt
beperkt met het oog op het ontstaan van nieuwe moslimscholen. Oudkomers die
niet snel genoeg inburgeren, krijgen sancties opgelegd. Dan hebben wij het
over mensen die twintig tot dertig jaar in Nederland zijn; mensen die hier
hebben gewerkt, een leven hebben opgebouwd en hun premies en belasting hebben
betaald. Deze mensen die met respect zouden moeten worden behandeld, worden
al jaren geconfronteerd met een gebrekkig aanbod aan inburgeringscursussen.
Dat is er namelijk aan voorafgegaan. Er waren lange wachtlijsten en geen aanbod.
Wij weten niet eens in welke mate mensen er gebruik van zouden willen maken.
Het is disproportioneel en het getuigt niet van gelijkberechtiging dat zonder
dat er een aanbod wordt gecreëerd – de heer Marijnissen heeft behartigenswaardige
opmerkingen over dit pijnpunt gemaakt – wel sancties in het leven worden
geroepen voor mensen die hier al zo lang wonen. Ik heb daar veel moeite mee.Dat geldt ook voor de weigering van kansarmen in concentratiewijken. De
inkomensgrens die nu wordt gesteld, beperkt de keuzevrijheid van mensen met
lage inkomens. Niet ingeburgerde huwelijkse migranten wordt een machtiging
tot voorlopig verblijf geweigerd. De remigratieregeling wordt afgeschaft.
De termijn voor de afhankelijke verblijfsvergunning wordt verlengd van drie
tot vijf jaar. De mogelijkheden tot het hebben van een dubbele nationaliteit
worden beperkt.Dat laatste betreft een van de weinige nieuwe voorstellen. Het is een
van de vele repressieve maatregelen van dit kabinet. Mij is echter niet duidelijk
welk maatschappelijk probleem hiermee opgelost wordt. De discussie over de
dubbele nationaliteit is puur symbolisch. De dubbele nationaliteit wordt blijkbaar
beschouwd als een graadmeter voor de verbondenheid met Nederland. Bij mijn
weten is overigens nooit onderzocht of mensen met een dubbele nationaliteit
minder zijn geïntegreerd en minder loyaal zijn. Mijn fractie beschouwt
het aanvragen van de Nederlandse nationaliteit juist als een daad van verbondenheid.
Men spreekt daarmee uit erbij te willen horen. Ik snap echt niet waarom je
dan gestraft moet worden.De heer Verhagen (CDA):Hier is wel degelijk onderzoek naar gedaan en ik kan u dat ook geven.
Het aanvragen van de Nederlandse nationaliteit zou een uiting moeten zijn
van verbondenheid met de Nederlandse samenleving; het kiezen voor het Nederlanderschap.
In de praktijk blijkt dat men alleen maar een Nederlands paspoort aanvraagt
omdat men dan geen visa voor bepaalde landen hoeft aan te vragen. Het vasthouden
aan de oude nationaliteit is in feite het hinken op twee gedachten. Als men
bewust kiest voor het Nederlanderschap is daar geen aanleiding toe.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil dat onderzoek graag van u hebben, want mij is dat onbekend. Ik
zal niet ontkennen dat er altijd mensen zijn die om frauduleuze of opportunistische
redenen een tweede nationaliteit aanvragen. De vraag is echter of dat uitgangspunt
van het beleid moet zijn. Betrokkenen komen uit een ander land. Zij hebben
recht op heimwee, op nostalgie en op het behoud van banden met het land van
herkomst. Waarom moeten wij hen dat afnemen? Kunt u mij uitleggen dat, terwijl
het kabinet voorstelt om de mogelijkheden tot dubbele nationaliteit te beperken,
op de site van Buitenlandse Zaken staat dat sinds 2003 de mogelijkheden om
na emigratie de Nederlandse nationaliteit te behouden, worden verruimd?De heer Verhagen (CDA):Omdat bij een voorgaande wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap
gestreefd is naar gelijke behandeling. Eerder werd namelijk van degenen die
bijvoorbeeld de Canadese of Amerikaanse nationaliteit aanvroegen, geëist
dat zij hun Nederlandse nationaliteit inleverden. Deze wijziging van die wet
leidde ertoe dat in een aantal gevallen een dubbele nationaliteit mogelijk
werd. Daarom wordt die nadere informatie verstrekt. Als de Kamer het voorstel
van het kabinet accepteert om de dubbele nationaliteit te beperken, wordt
de wetgeving weer gelijkgetrokken. In het verleden is met twee maten gemeten.
Als Nederlanders Canadees werden, moesten zij hun nationaliteit inleveren,
terwijl een Turk die Nederlander werd, zijn Turkse nationaliteit mocht behouden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik begrijp dat u mensen hier hun dubbele nationaliteit wilt afnemen omdat
u iets wilt doen aan de achterstandspositie van Nederlanders in Canada.De heer Nawijn (LPF):Als men kiest voor de Nederlandse nationaliteit, kiest men voor Nederland.
Dat lijkt mij op zichzelf ook juist. U weet toch ook dat velen met de Nederlandse
nationaliteit bewust kiezen voor de nationaliteit van het andere land, zoals
de derde generatie Marokkanen. Dat is geheel iets anders.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wij leven in een nogal internationale samenleving. Het is goed mogelijk
en ook niet slecht om je verbonden te voelen met meerdere landen. Ik leg een
citaat van Prins Claus aan de premier voor. Hij zei ooit tegen Maxima: ik
ben wereldburger, daarna ben ik Europeaan en ik ben ook nog eens Nederlander.
Ik vraag de premier, maar ook de heer Nawijn, wat er mis is met die mentaliteit.
Ik leg nog een citaat voor van Astrid Roemer, wat mij wat meer aanspreekt,
maar de premier misschien wat minder. Zij zei: ik ben getrouwd met Suriname,
Nederland is mijn minnaar, ik heb met Afrika een homofiele relatie en verder
zou ik met elk land een slippertje willen maken. Ik begrijp dat best. Wij
leven in een land waarvan de minister van Economische Zaken elke dag zegt
dat wij over de grens moeten kijken, dat wij internationaal moeten zijn. Wat
is dan het beletsel voor het hebben van meerdere nationaliteiten? Je wilt
dat mensen zich verbonden voelen met Nederland. Waarom zou je het hen moeilijker
maken? Afname van de dubbele nationaliteit zal er niet toe leiden dat mensen
meer verbonden raken met Nederland. Het zal mensen eerder belemmeren om de
Nederlandse nationaliteit aan te vragen, omdat dit automatisch het verlies
van hun oude nationaliteit betekent. In plaats van dat de door u en mij beoogde
integratie wordt bevorderd, vindt zij niet plaats.De heer Nawijn (LPF):Ik keer het om. Ik ben in de eerste plaats Nederlander, dan Europeaan
en dan wereldburger. Dat maakt uit bij je keuze. U gunt de ander wel de keuze
voor een dubbele nationaliteit, maar u hebt geen aandacht voor de keuze om
Nederlander te zijn.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Natuurlijk mag u die keuze maken. Misschien maak ik wel dezelfde keuze
als u. Waar het echter om gaat, is dat mensen die zich eerst wereldburger
voelen, daarna Europeaan en daarna Nederlander, niet verweten mag worden dat
zij deloyaal zijn. Ik denk dat het goed mogelijk is om je verbonden te voelen met meerdere landen en met meerdere culturen zonder dat je
deloyaal bent aan dit land.De heer Nawijn (LPF):Daar ben ik het fundamenteel mee oneens.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U zegt dat mensen met meerdere nationaliteiten deloyaal zijn.De heer Dittrich (D66):Ik steun mevrouw Halsema van harte. Zij zei dat het tegendeel bereikt
kan worden in die zin dat het onmogelijk maken van een dubbele nationaliteit
wellicht de integratie belemmert, omdat mensen dan geen afstand willen doen
van hun oude nationaliteit en dus niet de Nederlandse nationaliteit zullen
aanvragen. Ik steun die redenering. Het verbaast mij dat het CDA mevrouw Halsema
hierop attaqueert, want ik kan mij de discussie hierover van jaren geleden
herinneren, toen de heer Verhagen en ik een amendement hebben ingediend waarmee
werd beoogd, de mogelijkheid van een dubbele nationaliteit te behouden. Ik
begrijp niet waarom het CDA mevrouw Halsema hierop aanvalt. Graag een reactie
van mevrouw Halsema hierop.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik gun de heer Dittrich dit gebruik van mijn eerste termijn van harte
en ik geleid de vraag door naar de heer Verhagen. Ik wil wel graag een reactie
van de heer Verhagen.De voorzitter:Die komt in zijn eigen termijn. U gaat nu door.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat vind ik ook prima.Even essentieel als het politieke oordeel over de stand van de integratie
en de bereidheid om eigen in het verleden gemaakte fouten te erkennen en te
herstellen, is het beeld dat wij hebben van onze toekomstige samenleving en
of wij daarover overeenstemming kunnen bereiken. Voor GroenLinks is het sleutelwoord
bij die toekomstige samenleving "emancipatie". Integratie is een middel, emancipatie
van mensen is wat ons betreft het doel. Wij streven naar een samenleving waarin
niet je postcode, niet de plek waar je geboren bent, niet je etniciteit bepaalt
wat je kansen in dit leven zijn. Wij streven naar een samenleving die sociale
en economische zelfstandigheid kent van mensen, en gelijkheid van man en vrouw.
Wij huldigen ook het ideaal van een non-conformistische, vrije samenleving.
Zoals Rosa Luxemburg ooit zei: de vrijheid om anders te zijn is uiteindelijk
de meest wezenlijke vrijheid die mensen bezitten.Dat betekent wat mij betreft dat wij in deze samenleving wel degelijk
respect moeten bewaren voor cultureel verschil en voor culturele organisaties
die hun eigen identiteit willen uitdragen of beschermen. Die zelforganisaties
hebben wat ons betreft recht van bestaan. Iets anders is of wij ze ook willen
subsidiëren. Dan stellen wij de eis dat zij bijdragen aan de emancipatie
van alle deelnemers aan die organisaties. Bij de samenleving die wij voorstaan,
hoort de vrije beleving van religie. Dat betekent geen oneigenlijke beperkingen
van overheidszijde en geen dwang in eigen kring.Geëmancipeerde mensen in een vrije samenleving, de vraag is hoe je
dat bereikt. Een nog belangrijkere vraag voor ons is of het integratiebeleid
dat de regering voorstaat, bijdraagt aan die emancipatie en die vrije samenleving.
Draagt dit integratiebeleid ook bij aan de vergroting van de solidariteit
tussen mensen; allochtoon, autochtoon, rijk, arm, noem maar op?Laat ik er eerlijk over zijn, wij hebben grote twijfels over het integratiebeleid
dat de regering voorstaat. Sterker, wij beschouwen het integratiebeleid dat
de regering voorstaat, op een aantal onderdelen zelfs als een sta-in-de-weg
voor de integratie en de emancipatie van mensen. Ik noemde het voorbeeld van
het afschaffen van de dubbele nationaliteit. Dat lijkt mij een heel helder
voorbeeld. Als je deze afschaft, moedig je mensen niet aan om deel te nemen
aan Nederland, maar je ontmoedigt ze.Er zijn voor mij een aantal ontwikkelingen die bepalend zijn voor het
ontstaan van die geëmancipeerde, vrije samenleving. Die wil ik nalopen.
Ik doe daarbij mijn eigen voorstellen en ik kritiseer de regering op onderdelen.Allereerst denk ik dat van groot belang is hoe de islam zich in Nederland
ontwikkelt. Daarbij is ook van groot belang welke ruimte wij aan de islam
gunnen. Er is grote zorg over opkomend islamfundamentalisme. Deze zorg wordt
op verschillende manieren geuit. Eerlijk gezegd geeft de wijze waarop deze
soms wordt geuit, mij ook weer reden tot zorg; de hardheid en het generalistische
en het stigmatiserende karakter ervan. Fundamentalisme is een probleem, maar
een te harde reactie, die generaliseert en de islam wegzet, kan er ook toe
leiden dat veel moslims in Nederland zich gestigmatiseerd of geïsoleerd
voelen en zich juist steeds sterker gaan verlaten op hun godsdienst in plaats
van op de hen omringende samenleving.Ik denk dat het noodzakelijk is dat wij allemaal erkennen dat de islam
inmiddels een van de grote godsdiensten in Nederland is geworden en dat ook
zal blijven, en dat de islam erbij hoort, zoals het protestantisme en het
katholicisme en andere godsdiensten. Het lijkt mij goed als de minister-president
deze week die uitspraak doet.Als wij nadenken over de ontwikkeling van de islam, is het van groot belang,
de feiten goed te kennen en daarmee zorgvuldig om te gaan. Op verzoek van
mijn collega Azough heeft het Sociaal en Cultureel Planbureau onderzoek gedaan
naar de ontwikkeling van de islam in Nederland. Een van de meest opvallende
conclusies is tot nu toe gebagatelliseerd, namelijk dat er sprake is van secularisering.
Dat wil niet zeggen dat mensen de islam volledig verlaten, maar wel dat de
islam met name bij de jongere generaties dezelfde ontwikkeling doormaakt als
het protestantisme en het katholicisme in de jaren zestig en zeventig. Godsdienst
wordt veel meer privé. Het wordt veel minder een richtlijn voor het
gedrag, er is sprake van veel meer eigen spiritualiteit en minder van een
stelsel van regels waaraan je je permanent dient te houden. Dat is een belangrijke
ontwikkeling voor onze samenleving. Dat geeft moslims ruimte om hun godsdienst
te kunnen behouden en te ontwikkelen, zonder dat anderen bang hoeven te zijn.Het is van belang dat de overheid die ontwikkeling steunt door in gesprek
te treden met jonge moslims. Ons vroegere Kamerlid Ab Harrewijn heeft in een
boekje dat kort voor zijn dood verscheen, ooit voorgesteld om een Raad voor
ethiek en levensbeschouwelijke vraagstukken op te richten. Het moest een zelfstandige
raad zijn die na zou denken over de ontwikkeling van godsdienst en grondrechten
en over conflicten waarvan sprake zou kunnen zijn. Naar mijn
mening is het nog steeds een goede gedachte, omdat je namelijk een vreedzaam
forum creëert waarin een debat over godsdienst en botsende grondrechten
gehouden kan worden. Ik geef dat in overweging.Een tweede centrale ontwikkeling is de versterking van de positie van
vrouwen, allochtone vrouwen in het bijzonder. Ik stip dat met nadruk aan,
omdat ik het beschouw als onze dure plicht. Mijn partij is van oudsher een
emancipatiebeweging. Bevrijding van vrouwen is ons altijd een lief ding waard
geweest en dat moet het nu ook zijn. Het is van groot belang dat wij met name
islamitische vrouwen de komende jaren kansen geven. Wij hebben daartoe een
groot aantal voorstellen gedaan die dat mogelijk moeten maken. Ik noem bijvoorbeeld
de inburgering van huwelijksmigranten. Wij steunen overigens in grote lijnen
het inburgeringsbeleid voor de mensen die in Nederland zijn. Zoals bekend
hebben wij grote moeite met de inburgering in het land van herkomst. Wij hebben
iets aardigs gedaan: sanctioneer met name de mannen die het vrouwen onmogelijk
maken om zich te scholen, naar buiten te gaan en zich te ontwikkelen. Ik verzoek
de minister daar nog eens naar te kijken.Bepaalde maatregelen van dit kabinet beschouwen wij als desastreus voor
de emancipatie van vrouwen, zoals de verlenging van de afhankelijke verblijfsvergunning.
Ik vraag mij echt af hoe je dat kunt bedenken als je de zelfstandigheid van
vrouwen wilt vergroten. De fractie van de VVD maakt het zelfs zo bont dat
zij de afhankelijke verblijfsvergunning tien jaar wil laten duren. Als je
vecht tegen ongelijke sekseverhoudingen, tegen ongelijke verhoudingen tussen
man en vrouw, dan moet je vooral vrouwen juridisch tien jaar afhankelijk van
hun man maken! Dan hebben ze een poot om op te staan! Om er vijf jaar van
te maken, is ook niet wijs. Ik hoor graag een reactie hierop.Mijn fractie pleit voor een verbod op gedwongen huwelijken. Wij hebben
dat al eerder gezegd, ook tegen de commissie-Blok. Ik vraag daarvoor aandacht
bij de regering. Wij hebben niet de illusie dat daarmee de gedwongen huwelijken
ophouden te bestaan. Het zou wel goed zijn als daarvoor een strafnorm komt.
Wij stellen dit voor, juist omdat wij de vrije huwelijkskeuze zo ontzettend
belangrijk vinden. Anders dan de meeste partijen hebben wij grote problemen
met het aanscherpen van de toelatingsvoorwaarden voor huwelijksmigratie. Vrije
partnerkeuze en gezinsleven zijn een groot goed. Als mensen hier eenmaal zijn,
mogen er inburgeringsplichten worden gesteld. Daarin steunen wij het kabinet
vergaand. Toelatingsvoorwaarden zijn naar onze mening oneigenlijk, omdat die
betekenen dat de vrije partnerkeuze aan allerlei oneigenlijke grenzen wordt
gebonden. Ik denk bijvoorbeeld aan het voorstel van de heer Dittrich om analfabete
bruiden geen toegang tot Nederland meer te geven. Dat betekent dat je alleen
van elkaar mag houden en met elkaar mag trouwen en je hier mag vestigen als
je ook geleerd hebt, te lezen en te schrijven. Daar hebben wij moeite mee.Vrije huwelijkskeuze betekent ook dat je een heldere norm stelt, waar
die vrijheid ophoudt. Het moet zonneklaar zijn dat als er sprake is van dwang
in huwelijken, als mensen onvrijwillig met elkaar moeten trouwen, dit niet
kan. Ik hoor graag een reactie hierop.De heer Nawijn (LPF):Ik ben het eens met mevrouw Halsema dat er iets gedaan moet worden tegen
gedwongen huwelijken. Ik vraag hoe zij daarop controle wil uitoefenen. Hoe
wil zij dit handhaven? Welke gevolgen moet het hebben? Ik neem aan dat zij
hierover heeft nagedacht.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik voorzie direct een handhavingsprobleem. Ik ben dat eens met de heer
Nawijn. Er zijn overigens veel meer voorbeelden van strafnormen in onze wetten
die niet altijd even gemakkelijk te handhaven zijn. Ik spreek de heer Nawijn
echter aan op iets anders. Het gaat hier immers om strafwaardig gedrag. Het
stellen van een norm kan effect hebben. Het kan ertoe leiden dat de betrokken
jongeren kunnen zeggen het Wetboek van Strafrecht aan hun kant te hebben.
Zij kunnen aan ouder, buurman of oom duidelijk maken dat het niet mag.De heer Nawijn (LPF):Als pas na het sluiten van het huwelijk blijkt dat het gaat om een gedwongen
huwelijk, moet dan de partner in kwestie terug naar het land van herkomst?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als een partner door een gedwongen huwelijk naar Nederland is gekomen,
hebben wij te maken met een slachtoffer van mensenhandel. Ik weet dat de heer
Nawijn uitzetting het antwoord op alles vindt. Wij moeten er in dat geval
een strafzaak van maken en wij moeten het slachtoffer beschermen.Wie een vrije samenleving wil hebben van geëmancipeerde mensen moet
de sociaal-economische gelijkheid verminderen die bestaat, voortduurt en verergert.
Een probleem is de segregatie bij het wonen. Wij hebben het grote probleem
van concentratiewijken in de grote steden. Ik denk dat Rotterdam het voorbeeld
is van de ergste concentratiewijken. Wij vinden dat je daaraan wat moet doen.
Wij vinden het goed als mensen gemengd zouden wonen. Wij vinden het goed als
mensen in wijken wonen die naar etniciteit en inkomen gemêleerd zijn.
De ontwikkeling van concentratiewijken en kansarmen moet echter niet gekeerd
worden door mensen met lage inkomens de toegang tot wijken te weigeren. Het
bestaan van concentratiewijken is immers niet het gevolg van een te veel aan
keuzevrijheid, maar een te weinig aan keuzevrijheid voor deze mensen. Moeten
wij die dan nog verder beperken?De andere kant van de concentratiewijken in de steden zijn de concentratiewijken
in de randgemeenten en de Vinex-locaties oftewel de wijken die onvoldoende
toegankelijk zijn voor mensen met te lage inkomens. Ik vind het schokkend
dat de regering heel ver wil gaan in het verlenen van steun aan de gemeente
Rotterdam en in het beperken van de mogelijkheden van mensen met lage inkomens.
Op het moment dat het gaat om het stellen van grenzen aan randgemeenten bij
het eenzijdig bouwen voor de hogere inkomens wordt er vaag gesproken van convenanten.
Men zegt het nog eens te zullen bezien. Wij hebben een concreet voorstel gedaan.
Wij vinden dat 30% van de nieuwe woningbouw in Vinex-gemeenten en randgemeenten
moet bestaan uit sociale woningbouw. Er moet geen maximum worden gesteld,
zoals nu. Dan vult elke woningbouwcorporatie gewoon 3% in. Het moet gaan om
een minimum van 30%. Dan creëer je keuzevrijheid voor al die mensen die
nu in de steden wonen om ergens anders te wonen. Ook moet de
huursubsidie in stand worden gehouden. Die moet zelfs gedeeltelijk verruimd
worden. Scheef wonen is geen mooi verschijnsel, maar bevordert de integratie.
Wie de mogelijkheden van scheef wonen vermindert, belemmert de integratie.
Het kabinet maakt het scheef wonen moeilijk en dus de wijken homogener. Graag
een reactie van het kabinet.Er is veel te doen over zwarte scholen. Ook wij vinden zwarte scholen
een probleem als zij etnisch homogeen zijn en bovendien een achterstandsschool
zijn. Daar moet wat aan gedaan worden. Wij steunen de regering in haar besluit
om de gewichtenregeling om te zetten van etniciteit naar achterstand. Dat
lijkt ons verstandig. Wij zijn echter geen voorstander van centrale inschrijving
en schoolwijkgrenzen. De verantwoordelijkheid van ouders en de vrijheid van
ouders om hun kinderen op de school van hun keuze te mogen plaatsen zijn ons
daarvoor namelijk een te groot goed. Bovendien is er het praktische argument
dat concentratiescholen en concentratiewijken met elkaar te maken hebben.
Beperk je de toegang tot scholen voor kinderen en hun ouders, dan zullen deze
ouders verhuizen. Je lost de problemen op deze manier niet op. Je zult daarom
moeten kiezen voor het bevorderen van gemengde wijken en het stimuleren van
de kwaliteit van het onderwijs.Dat laatste aspect mis ik in het integratiedebat, omdat het volgens mij
de kern van dit debat zou moeten zijn. Wij moeten zorgen voor betere betaling
van leraren, met name van leraren op achterstandscholen. Wij moeten zorgen
voor naschoolse opvang, mogelijkheden voor het creëren van een veilig
schoolklimaat en spijbelcontroleurs.De voorzitter:De spreektijden bij een debat over een onderzoek of een enquête
zijn in beginsel vrij, maar dat betekent daarentegen ook weer niet dat u zich
absoluut niet aan de door u zelf opgegeven spreektijd hoeft te houden. Ik
wil u dan ook vragen af te ronden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. U heeft groot gelijk.Mijn fractie is geen voorstander van het aantasten van artikel 23. Dat
neemt niet weg dat wij het een probleem vinden dat er steeds vaker aan voorbij
lijkt te worden gegaan dat dit artikel de vrijheid van ouders regelt om een
school te kiezen. Het is namelijk veel te veel de vrijheid van scholen geworden
om ouders te kunnen weigeren. Dit is de reden dat mijn fractie voor een acceptatieplicht
heeft gepleit. Dat heeft overigens ook de commissie-Blok gedaan, zij het in
ietwat verhullende termen.Het is van groot belang dat de werkeloosheid vermindert. Dit kabinet doet
daar echter verdomd weinig aan! Ik wijs op het afschaffen van de SPAK en de
Melkertbanen, het ontbreken van arbeidsmarktbeleid en de vermindering van
de inkomenszekerheid. Maatregelen die cruciaal zijn voor het versterken van
de integratie en het verbeteren van de emancipatie van mensen, worden eigenlijk
ondermijnd. Er wordt wel vraag gecreëerd, maar geen aanbod. De regering
wil het percentage werkende allochtonen van 49 naar 54 brengen. Kan de regering
aangeven hoe zij dat denkt te doen? Ik vraag dat, omdat zij nog geen enkele
maatregel hiervoor heeft voorgesteld.Ik begrijp de weerstand van de Kamer tegen voortzetting van de wet SAMEN
niet. Deze wet is namelijk een van de weinige middelen van de overheid om
werkgevers te ondersteunen bij het in dienst nemen van allochtonen. Schijnbaar
heerst er in de Kamer een sentiment tegen de wet SAMEN dat zo sterk is dat
niemand het nodig vindt om te beargumenteren waarom deze wet niet voortgezet
zou kunnen worden. Ik hoop dat een van de tegenstanders van deze wet dat alsnog
wil doen, want het is volgens mijn fractie een belangrijk instrument in de
strijd tegen discriminatie.De regering wil meer prioriteit geven aan de opsporing en vervolging van
discriminatie. Kan de regering hierop dieper ingaan? Ik vraag dat, omdat het
voor een open en toegankelijke samenleving van groot belang is dat mensen
niet worden gediscrimineerd. Mensen mogen niet worden geweigerd op de arbeidsmarkt
en in discotheken. Verder moet onderlinge discriminatie natuurlijk ook worden
voorkomen. De overheid moet daar heel actief werk van maken. Mijn partij heeft
onlangs een postercampagne gelanceerd om discriminatie te bestrijden. Ik bied
u die graag aan, want wij zouden er geen enkel bezwaar tegen hebben als de
overheid die campagne overneemt en zorgt voor een riante verspreiding van
deze posters.Voorzitter. Er lijkt in brede kring consensus over te bestaan dat de integratie
is mislukt als gevolg van een cultureel conflict en dat repressie de remedie
is. Wij herkennen ons hierin niet en daarom hebben wij grote twijfels over
de effectiviteit van het integratiebeleid. Mijn fractie vindt dan ook dat
de Kamer de vinger aan de pols moet houden om te voorkomen dat wij over dertig
jaar weer een commissie-Blok in het leven moeten roepen. Ik stel daarom voor
om aan het einde van deze kabinetsperiode te evalueren wat er is geworden
van het beleid van de regering. Mocht dan onverhoopt blijken dat het niet
goed is gegaan, dan kan het volgende kabinet daar iets aan doen.Dit debat vindt eigenlijk te laat plaats. Mijn fractie heeft er van het
begin af aan voor gepleit dat de fractievoorzitters de leiding nemen in het
integratiedebat, omdat zij over dit onderwerp tijdens de campagne zo vaak
hun mond hebben geroerd. Helaas is dat niet gebeurd. Nu debatteren wij laat.
Ik zou graag zien dat ik de komende jaren niet geconfronteerd wordt met voortgaande
verdeeldheid in partijen en tegen elkaar opbiedende parlementariërs,
maar met fractievoorzitters die de leiding nemen in integratiebeleid waarvoor
zij ook de volle verantwoordelijkheid dragen. Er komt een commissie Integratiebeleid
in de Kamer. Ik heb al eerder gezegd dat ik het goed zou vinden als fractievoorzitters
daar zitting in zouden nemen en ik herhaal dat voorstel hier.Voorzitter: CornieljeDe heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Als er ergens gesproken kan worden van schuivende panelen,
dan wel op het terrein van het integratiebeleid. De commissie-Blok beschrijft
het, het kabinet beaamt het: wij zijn van het welzijnsbeleid via het minderhedenbeleid
terecht gekomen bij het integratiebeleid. De verschuiving in het maatschappelijke
en politieke debat gaat verder dan deze wijziging van accent en benaming van
het beleid. De sfeer waarin, de toon waarop en het klimaat waarin wij spreken
over zaken als immigratie en integratie is wezenlijk veranderd.
Het is nog niet zo lang geleden dat het debat werd overheerst door een meer
idealistisch en optimistisch spreken over de multiculturele samenleving. Dat
hing samen met de dominante politieke opvattingen: een ideologisch multiculturalisme
dat ook sterke cultuurrelativistische trekken had. Culturele diversiteit en
pluraliteit waren niet alleen feitelijkheden, maar tevens nastrevenswaardige
idealen op zichzelf. Toenmalig minister van Justitie Hirsch Ballin wilde,
ook vanuit die benadering, zelfs toe naar een pluriform rechtssysteem. De
meer problematische kanten die er natuurlijk toen ook al waren, bleven vaak
onderbelicht.Het gevolg was te veel vrijblijvendheid in het beleid en een brede neiging
om de reële problemen die met de komst van groepen allochtone nieuwkomers
in ons land samenhingen, te ontkennen of in ieder geval te bagatelliseren.
Wie vragen stelde rond het absorptievermogen van de Nederlandse samenleving
of het waagde te spreken over het evenwicht tussen rechten en plichten, de
zorgwekkende cijfers met betrekking tot het aandeel van allochtone minderheden
in de criminaliteit of de noodzaak tot het aanvaarden van bepaalde kernwaarden
van de Nederlandse rechtsorde en de beperkingen die dus vanuit die rechtsorde
zouden moeten worden gesteld aan de beleving van de eigen identiteit van de
nieuwe medelanders, kon op veel weerstand en bestrijding rekenen. Daarmee
begaf je je buiten de algemeen aanvaarde grenzen van het debat. Verwijten
van stigmatisering en het inspelen op onderbuikgevoelens waren al gauw je
deel.Ik herinner mij dat ik tien jaar geleden sprak op een partijcongres over
het thema "vreemdelingen voor elkaar" en daar kritiek uitoefende op de heersende
ideologie van het multiculturalisme. Dat was toen niet erg politiek correct.
Nu staat het met zoveel woorden in het kabinetsstandpunt dat wij vandaag bespreken,
en wordt het ook breed gedragen in politiek en samenleving. Het mag duidelijk
zijn dat mijn fractie deze klimaatverandering als zodanig positief waardeert:
een evenwichtiger benadering, oog voor schaduwzijden en problematische aspecten
van onze multi-etnische samenleving, verplichtend in plaats van vrijblijvend
en – zoals het kabinet terecht schrijft – zonder het multiculturalisme
als normatief ideaal te beschouwen. Het klinkt ons vandaag de dag misschien
meer dan vroeger als tamelijk vanzelfsprekend in de oren, maar toch gaat het
hier om een betrekkelijk nieuw geluid. Ik herinner mij nog de storm van protest
die CDA-lijsttrekker Balkenende over zich heen kreeg toen hij het waagde een
opinieartikel met deze strekking te publiceren.Veel van de uitgangspunten van het kabinet worden dus door mijn fractie
gedeeld. Tegelijkertijd wil ik een kanttekening plaatsen. Wij moeten ervoor
oppassen door te schieten naar de andere kant. Een zakelijke, nuchtere benadering
met oog voor de problemen is prima. Sterker nog: dit is noodzakelijk. Er is
echter geen noodzaak om alles wat met integratie samenhangt, te problematiseren.
Ik proef dat wel een beetje bij het kabinet dat nu tegenover het normatieve
ideaal van het multiculturalisme, het centrale sociale probleem van de integratie
plaatst. De vraag is of dat nodig is en of dat ons als zodanig verder helpt.
Het kabinet mag dan aan het einde van de reactie zeggen niet te streven naar
polarisatie of afwijzing van minderheden – ik neem dat direct aan en
val het kabinet daarin bij – maar toch kunnen wij er niet omheen dat
de discussie momenteel met scherpte wordt gevoerd en in ieder geval zo wordt
gevoeld. Dat geeft wel degelijk aanleiding tot zorg omdat het ook kan leiden
tot een gevoel van onheuse bejegening. Met andere woorden: uitgangspunten
als "integratie is geen assimilatie", "integratie is wederzijds" en "de noodzaak
van het voorkomen van wantrouwen" zijn goed en worden door mijn fractie onderstreept.
Het komt echter zeker ook aan op de uitwerking in de praktijk en de toonhoogte
van het debat. Ook in zakelijkheid kan men doorschieten en daar moeten wij
voor blijven waken.Ik wil nog een kanttekening plaatsen. Ik ontkom af en toe niet aan de
indruk dat achter bepaalde maatregelen op het terrein van het integratiebeleid
niet primair bevordering van integratie het motief is, maar veeleer beheersing
van de immigratie. Ik denk daarbij aan de maatregelen op het terrein van huwelijksmigratie,
ook al is daar veel over te zeggen. Dergelijke verzwegen doelen van het integratiebeleid
dragen niet bij aan een zuiver en evenwichtig debat. Zij kunnen mogelijk wel
leiden tot ongerustheid en onzekerheid bij degenen over wie het gaat.Er is in het debat geen behoefte aan taboes, maar ook niet aan onnodig
zware en grote woorden. De tekortkomingen binnen het integratiebeleid moeten
worden benoemd, maar het helpt niet als politieke leiders lukraak roepen dat
het integratiebeleid is mislukt. Ik heb er geen behoefte aan om het debat
met de commissie-Blok op dit punt over te doen. Ik vind echter de manier waarop
door sommigen aan de haal werd gegaan met dit eigen onderzoek van de Kamer,
zelfs voor dat het rapport publiek was gemaakt, een schoolbeeld van onnodige
en ook weinig behulpzame polarisatie van een complex vraagstuk.Mijn fractie voelt zich in dat opzicht meer thuis bij de benadering van
de commissie-Blok, ondanks de kritische opmerkingen die wij over het rapport
en de aanbevelingen hadden. De commissie heeft ten aanzien van de hoofdvraag
benadrukt dat het bij de beoordeling van het integratiebeleid van de afgelopen
decennia van groot belang is om heel precies te zijn bij het aanwijzen van
de terreinen en de effecten van het beleid op die verschillende terreinen
zonder tot categorische oordelen te komen over de vraag of zaken zijn mislukt
of niet.Er is een opmerking van dezelfde strekking te maken over de manier waarop
de laatste jaren over de rol van religie wordt gesproken. Ik signaleer steeds
meer de neiging om niet alleen naar de reële problematische aspecten
van een ons vreemde religie te kijken, maar om gemakshalve de islam als zodanig
te problematiseren. De zorg over uitwassen die samenhangen met het islamitische
geloof zijn natuurlijk reëel. Daarin past geen naïviteit. Die zijn
wij voorbij. Wij moeten ervoor oppassen dat het debat over integratie in zijn
geheel wordt overschaduwd door uitingen van fundamentalistisch extremisme
en dreigend terrorisme en het debat daarover. Dat helpt ons niet verder en
het dient zeker de integratie zelf niet.Ik vind het riskant dat niet iedereen de verleiding kan weerstaan om vanuit
eigen opvattingen over de rol van religie in het publieke leven vergaand in
te grijpen in de grondrechten en vrijheden van anderen. Soms
valt er zelfs een seculier-humanistische zendingsdrang te bespeuren om religie
als zodanig te bestrijden. Juist dezer dagen hebben wij daar weer een voorbeeld
van gezien dat in de media wordt beschreven als een provocatie en een kruistocht
tegen de islam. Hierachter kunnen goede intenties zitten, zoals verzet tegen
geweld tegen vrouwen, maar volgens mij dient dit soort acties de integratie
en het debat daarover niet echt.Een van onze kritiekpunten ten aanzien van het rapport van de commissie-Blok
was dat er nauwelijks oog was voor de factor cultuur en religie in het proces
van integratie. Mevrouw Huizinga-Heringa heeft namens de ChristenUnie-fractie
dat in het debat met de commissie uitvoerig ter sprake gebracht. Wij zijn
ervan overtuigd dat de integratie echt onmogelijk zal blijken te zijn als
de betekenis van cultuur, religie en levensovertuiging voor de identiteit
van mensen en derhalve ook voor hun positie in een samenleving, zeker als
dat een nieuwe samenleving is, wordt miskend.Ik ben het eens met de stelling van het kabinet dat integratie geen assimilatie
is. Dat betekent dat wij moeten accepteren dat er grenzen zijn aan wat wij
onder de noemer van gedeeld burgerschap kunnen afdwingen. Dat impliceert het
aanvaarden van een eigen identiteit van mensen die onder meer is bepaald door
cultuur en religie. Zelfs als het om kernwaarden van de Nederlandse samenleving
gaat, zijn er – of wij dat nu leuk vinden of niet – grenzen aan
de mogelijkheden om mensen, autochtoon of allochtoon, tot conformiteit aan
die kernwaarden te brengen. De grenzen van die mogelijkheden vallen samen
met de grenzen van het publieke domein.Ik vind de commissie-Blok op dit punt zeer zorgvuldig. Ik citeer een passage:
"De waarden en normen zoals die in de wet zijn verankerd, worden door eenieder
in acht genomen. In het publieke domein dient de wet zondermeer te worden
gerespecteerd. In het private domein is er ruimte voor differentiatie en eigen
interpretatie zolang dat niet in strijd is met de wet. Naast de waarden en
normen die in de wet zijn verankerd, zijn er ook ongeschreven regels die het
functioneren in de samenleving makkelijker maken en daarom van belang zijn
voor nieuwkomers om zich op te oriënteren." Een uitstekende benadering.
Een consequentie is wel dat wij de vrijheid om in eigen kring naar eigen cultureel-religieuze
maatstaven te leven respecteren, ook als dat tegen onze waarden ingaat. Als
wij dit als samenleving niet kunnen opbrengen en als wij grondrechten van
nieuwkomers als hinderlijk ervaren bij het realiseren van ons idee van een
goede samenleving, lopen wij het risico dat wij op de lange termijn grondrechten
aantasten en dat wij ons schuldig maken aan eenzelfde type onverdraagzaamheid,
om niet te zeggen fundamentalisme, als wat wij op andere fronten zeggen te
willen bestrijden.Ik ben ermee ingenomen dat het kabinet zich in zijn standpunt van de beperkingen
in dit opzicht bewust blijkt te zijn. Het zegt dat het over onderwerpen die
op het terrein van de persoonlijke vrijheid liggen, maar die wel een relatie
hebben met wat in onze samenleving als kernwaarden wordt aangeduid, in discussie –
ik zou zelf liever zeggen: in gesprek – wil gaan met in dit geval de
moslimgemeenschap. Dit lijkt mij inderdaad de juiste benadering: helderheid
over de wet, de wetten als "muren van de samenleving", zoals het zo mooi wordt
genoemd, en daarbinnen is er ruimte om met elkaar in gesprek te komen over
wat wij belangrijk vinden, maar daarbij zijn de mogelijkheden van de overheid
om in het private domein dingen af te dwingen beperkt. Ik onderstreep dit.Wel geldt natuurlijk voor nieuwkomers net zo goed als voor autochtone
Nederlanders dat de vrijheid die in de grondrechten aan iedereen toekomt,
behoort te worden beleefd en genoten binnen de grenzen die onze rechtsorde
eraan stelt. Daar doet ook het principe dat integratie een proces van twee
kanten is, niets aan af. Integratie is geen totale aanpassing, geen assimilatie,
van de nieuwkomer aan "de Nederlander", zo die al zou bestaan, maar wel een
inpassing van de medelander met zijn eigen cultureel-religieuze identiteit
in de Nederlandse rechtsorde. Je durft het bijna niet meer hardop te zeggen,
maar in die zin is wat mij betreft de slogan "integratie met behoud van identiteit"
nog altijd wel actueel. Het kan ook eigenlijk niet anders, je kunt niemand
met regelgeving afnemen wat wezenlijk is voor zijn persoonlijkheid. Je kunt
wel grenzen stellen aan de uiting daarvan, in ieder geval in het publieke
domein.Waartoe leidt dit uitgangspunt? Ik zal niet proberen om een uitputtende
opsomming te geven, ik noem willekeurig een aantal punten. Tegen vrouwenbesnijdenis
moet hard worden opgetreden, stevig en consequent. Antisemitisme, ook allochtoon
antisemitisme, mag niet worden getolereerd. Daarnaast is ten aanzien van kleding
en andere religieuze uitingen terughoudendheid op haar plaats, maar er kunnen
functionele gronden zijn om beperkingen te stellen aan de individuele vrijheid.
Het kabinet heeft een aparte nota hierover aan de Kamer voorgelegd en wij
kunnen hierover volop in debat.Overigens is het wel goed om te bedenken dat godsdienstvrijheid niet alleen
ziet op de vrijheid voor een groep, maar eerst en vooral op een individuele
vrijheid. De paradox van de rechtsstaat is dat de mogelijkheden van de overheid
om bijvoorbeeld uit emancipatoir oogpunt in te grijpen in de privé-sfeer
om de individuele keuzevrijheid van bijvoorbeeld vrouwen te bevorderen beperkt
zijn. Zulke nobele doelstellingen stuiten vroeg of laat op de grenzen die
de rechtsstaat aan ons handelen stelt.Na deze wat meer beschouwende inleiding, die ik essentieel vind voor mijn
bijdrage aan dit debat omdat er over een heleboel meer concrete punten al
uitvoerig is gesproken in het debat met de commissie-Blok en in het kader
van andere trajecten, zoals de nieuwe Wet op de inburgering en de aanpak van
de illegaliteit, kom ik toch op een aantal meer concrete onderwerpen. Onze
woordvoerder, mevrouw Huizinga, heeft bij verschillende gelegenheden klip
en klaar gemaakt wat het standpunt van de ChristenUnie is; ik zal dit niet
nogmaals doen. Bovendien heeft de fractie van de ChristenUnie net als de meeste
andere fracties in het debat met de commissie-Blok al een eigen notitie met
een aantal gedachten, opvattingen en voorstellen op het terrein van integratie
gepresenteerd. Aangezien dat debat vooral in het teken stond van de bevindingen
en aanbevelingen van deze commissie, lijkt het mij goed om op een enkel punt
onze ideeën en voorstellen nog voor het voetlicht te brengen.Het was een zeer bewuste keuze om onze notitie de titel "Kiezen voor Nederland"
te geven. Deze titel hangt nauw samen met de visie van de ChristenUnie op
integreren. Het gaat om medeburgerschap en om kansen om zich te ontplooien
voor degene die kiest voor een toekomst in Nederland. Dit laatste is cruciaal;
integreren begint met wezenlijk kiezen voor je nieuwe land. Het is een voorwaarde
voor verwezenlijking van een groot aantal andere met integratie verbonden
zaken, zoals werkgelegenheid, sociale integratie enz., al is het niet voldoende.
Vandaar ook ons voorstel om bij naturalisatie via een loyaliteitsverklaring
het moment te markeren waarop de aspirant-Nederlander duidelijk maakt, zich
ook innerlijk te willen verbinden met het land waarin hij zijn nieuwe toekomst
ziet.Dit sluit ook wat ons betreft – zo zeg ik mede in de richting van
mevrouw Halsema, die daar ook over gesproken heeft – een zekere mate
van blijvende verbondenheid met het land van herkomst vanzelfsprekend niet
uit. Dat zou ook niet kunnen, maar het geeft wel uitdrukking aan de innerlijke
keuze en het commitment om de toekomst niet dáár maar híer
te zoeken. Mevrouw Huizinga heeft in het debat met de commissie er de vinger
bij gelegd dat hier een les ligt in het kader van de eerdere immigratiebewegingen
van vóór 1970: waar sprake was van een dubbele loyaliteit, gaf
de integratie ook veelal problemen. Een voorbeeld dat toen ook besproken is
in het debat, is dat van de Molukkers. Dit, terwijl een meer besliste keuze
voor Nederland als nieuw vaderland een succesvolle integratie vergemakkelijkte.
Immers, het is geen garantie, maar het vergemakkelijkt het wel. Dit dan zonder
dat er sprake was van een totaal verlies van eigen taal, cultuur en religie.
Denk aan de joden en grote groepen van de Indische Nederlanders. Ik vraag
de bewindslieden hoe zij vanuit de uitgangspunten van het kabinet –
integratie is meedoen – en ook vanuit de voorstellen van het kabinet
om tot een meer ceremoniële vormgeving van de naturalisatie te komen,
aan kijken tegen zo'n loyaliteitsverklaring als door ons is voorgesteld.Vanuit dezelfde gedachtegang – er is zonet al even bij interruptie
over gesproken – is het dat de fractie van de ChristenUnie, net als
het kabinet, pleit voor het tegengaan van dubbele nationaliteit. Ik heb eigenlijk
niet veel toe te voegen aan wat daarover zojuist gewisseld is – daarom
maakte ik die opmerking zo-even in de richting van mevrouw Halsema –
namelijk als het erom gaat of dit per definitie betekent dat je deloyaal moet
zijn aan en afstand moet nemen van het land van herkomst. Daarvan kan ook
geen sprake zijn, maar wat dat betreft hoef ik niet te herhalen wat ik zojuist
over de loyaliteitsverklaring heb gezegd.Voorzitter. Ik kom bij het thema criminaliteit. Men kan er niet omheen
dat een belangrijk deel van de moeite rond het actuele integratievraagstuk
direct dan wel indirect ook te maken heeft met de hinder die de bevolking
ondervindt van overlastgevend en crimineel gedrag. Daarbij moet – in
elk geval in de waarneming, maar ook méér dan dat: zie de cijfers –
een groot deel van die overlast en dat criminele gedrag op het conto worden
geschreven van allochtonen. Niet alleen de overlast of kleinere vormen van
criminaliteit vormen een probleem. De parlementaire commissie opsporingsmethoden,
de commissie-Van Traa, deed in 1996 op basis van haar bevindingen al de aanbeveling
om hoge prioriteit te geven aan het verminderen van de betrokkenheid van gemeenschappen,
etnische gemeenschappen, bij de georganiseerde criminaliteit. Het is goed
dat het kabinet hier oog voor heeft. Dit in tegenstelling tot de commissie-Blok;
dit punt hebben wij ook als kritiekpunt ingebracht tijdens het debat met de
commissie. Het is jammer dat de commissie-Blok dit goeddeels heeft laten liggen.De maatregelen van het kabinet liggen vooral op algemeen niveau. Op zichzelf
is dat begrijpelijk en ook goed, want de wet is voor iedereen gelijk. Wel
is het belangrijk dat wij ons realiseren dat bevolkingsgroepen waarbinnen
veel crimineel gedraag voorkomt, daar zelf vaak de meeste last van hebben.
Het is dus in het belang van de allochtone groeperingen zelf om de criminaliteitsbestrijding
te versterken. Vanuit dit belang is er ook vaak een reële voedingsbodem
om hieraan mee te werken. Dit zal ook een aanknopingspunt voor beleid moeten
zijn: medewerking krijgen vanuit de risicogroepen zelf. Ik roep het kabinet
op om daar voortvarend vorm aan te geven.Er is één uitzondering te onderkennen op de onwenselijkheid
om allochtone criminelen op een andere wijze tegemoet te treden dan autochtone
criminelen. Een punt waar ik zelf buitengewoon terughoudend in zou willen
zijn. De Vreemdelingenwet biedt de mogelijkheid om bij zwaardere veroordelingen
wegens een misdrijf waarop drie jaar of méér staat, verlenging
van verblijfsvergunningen te weigeren of tijdelijke verblijfsvergunningen
in te trekken. Ik heb de indruk dat dit niet of niet consequent wordt gedaan.
Ik vraag of daar van de kant van het kabinet iets over gezegd kan worden.
Ik heb de indruk dat het daarbij nog wel schort aan communicatie tussen politie
en justitie enerzijds en bijvoorbeeld de IND anderzijds. Aangezien die mogelijkheden
in de Vreemdelingenwet zijn opgenomen, zou ik erop willen aandringen om van
de intrekkingsgronden of weigeringsgronden een consequenter gebruik te maken.
Ik krijg graag een reactie van de kant van het kabinet.Voorzitter: WeisglasDe heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Over het thema onderwijs kan en wil ik betrekkelijk kort zijn.
Daarover is bij verschillende gelegenheden, door zowel de woordvoerders integratie,
als de woordvoerders onderwijs, al uitvoerig gesproken. Ik heb er, na de interrupties
die ik noodzakelijk vond bij het betoog van collega Marijnissen op het punt
van zwarte en witte scholen, niet zoveel behoefte aan om alle misverstanden
en ongenuanceerde voorstellingen van zaken rond bijvoorbeeld het probleem
van zwarte scholen en de relatie met de vrijheid van onderwijs hier op te
rakelen. Ik denk dat daar op dit moment al genoeg over gezegd is.Ik licht er wel één punt even uit, omdat de commissie-Blok
dit naar ons oordeel had laten liggen, terwijl het mijns inziens wel een belangrijk
punt is in deze discussie. Daarom vraag ik er maar aandacht voor, ook bij
het kabinet. Is het niet zo dat wij ook de mogelijkheid onder ogen moeten
zien dat er een positieve relatie is? Er wordt mij te veel de nadruk op de
negatieve relatie gelegd. Er is mijns inziens ook een positieve relatie tussen
het op levensbeschouwelijke of religieuze denkbeelden gebaseerd
onderwijs en de integratie van nieuwkomers. Ik zou het waarderen als hierop
van de kant van het kabinet kon worden gereageerd. Kennelijk is dit een open
vraag. De commissie-Blok stelt zelf dat de invloed op integratie van zwarte
en islamitische scholen nauwelijks is onderzocht. Wat is de houding van het
kabinet op dit punt?Voorzitter. Tegen deze achtergrond is mijn fractie buitengewoon terughoudend
ten aanzien van voorstellen met betrekking tot niet vrijblijvende afspraken
tussen gemeenten en scholen. Ons standpunt is reeds bij verschillende debatten
gebleken. Ik weet nog steeds niet waaraan ik bij die voorstellen moet denken.
Verder stellen wij ons terughoudend op ten aanzien van regelingen als de 80%-grens
voor achterstandsleerlingen. Uiteraard zullen wij bij de desbetreffende debatten
op deze punten terugkomen, maar ik hecht eraan nu het volgende te zeggen.
Als beoogd wordt om via dit soort regelingen of voorstellen de stichting van
scholen op islamitische grondslag tegen te gaan, wil de ChristenUnie op de
bres staan voor de vrijheid van onderwijs voor iedereen. Grondrechten gelden
namelijk voor iedereen en dus ook voor mensen met een islamitische achtergrond
als zij op grond van hun overtuiging onderwijs op school willen laten aansluiten
bij de opvoeding thuis. Het gaat niet aan om hier de problematische kanten
die daaraan vast kunnen zitten – wij hebben een debat gehad over de
bevindingen van de Onderwijsraad, dat ga ik niet herhalen – eruit te
lichten bij opmerkingen over het islamitisch onderwijs en om dat vervolgens
als een probleem te beschouwen. Door sluipende of rechtstreekse aanpassing
van de grondrechten zou men iets aan die problemen kunnen doen. Het gaat echter
niet aan om het genot van grondrechten voor één specifieke bevolkingsgroep
uit te sluiten of te beknotten. Dat wil ik in dit debat gezegd hebben.Wat het onderwijs betreft stip ik tot slot aan dat wij zorgen hebben vanwege
de korting op het budget voor onderwijsachterstandenbeleid. De eigen verantwoordelijkheid
is voor het kabinet een centraal begrip bij de behandeling van een heleboel
onderwerpen. Dat wil niet zeggen dat als eigen verantwoordelijkheid bij de
realisering van inburgering wel mogelijk is faciliteiten op andere terreinen
zomaar kunnen worden afgeschaft of op het budget daarvoor kan worden gekort.
Er wordt wel gesproken over nieuwe mogelijkheden, maar er zit een forse bezuiniging
aan te komen en die vinden wij niet verstandig.Voorzitter. Over het onderwerp werkgelegenheid wil ik kort zijn, ook omdat
het kabinet hierover betrekkelijk kort is geweest. Bij dit onderwerp focust
het kabinet vrijwel geheel op het algemene arbeidsmarktbeleid: werk boven
inkomen, een nieuwe ABW etc. Op zichzelf is dit prima. Ook wij zitten niet
te wachten op specifiek beleid voor de arbeidsmarkt en de werkgelegenheid.
Wel constateer ik met voorgaande sprekers dat maatregelen waar allochtonen
baat bij hebben, worden ingekrompen of verdwijnen. Ik noem de SPAK en de gesubsidieerde
arbeid. Op die manier dreigen wij net als bij het onderwijsachterstandenbeleid
het paard achter de wagen te spannen.Voorzitter. Een laatste onderwerp waarbij ik kort wil stilstaan betreft
het thema van de imamopleiding. Er wordt al lang gesproken over de wenselijkheid
van een Nederlandse imamopleiding. Die wenselijkheid wordt thans nader onderbouwd
met te wijzen op de behoefte bij justitiële inrichtingen en het leger.
Er is behoefte aan geestelijken met kwaliteit van vooral moslimsignatuur.
Het gaat natuurlijk om de vraag: wat nu als door de moslims zelf geen initiatieven
worden ontplooid en men genoegen blijft nemen met buitenlandse imams? De commissie-De
Ruiter stelt dat wij niet zozeer initiatieven van de moslims zelf moeten verwachten.
Er is daar geen draagvlak, hun wereld is verdeeld en heterogeen. Het kabinet
kondigt aan nu zelf actief te zullen optreden. Letterlijk zegt het kabinet
concrete stappen te zullen nemen om tot een Nederlandse imamopleiding te komen.
Ik begrijp de afweging, maar ik wil wel gezegd hebben dat ik dit een gevaarlijke
ontwikkeling vind, zeker als er op de een of andere wijze een meer inhoudelijke
bemoeienis met het onderwijs zal zijn. Vanouds bewaart de overheid grote afstand
tot alles wat direct met religie, de eredienst en dergelijke heeft te maken.
Concrete eigen initiatieven van de kant van de overheid om tot een Nederlandse
imamopleiding te komen bergen wat mij betreft de nodige risico's in zich.
Wat wij niet willen is het nemen van stappen in de richting van een minister
voor godsdienstzaken, zoals men die elders heeft. Prof. James Kennedy constateerde
in een opinieartikel dat van het aanstellen van zo'n minister toch al iets
dreigt. Minister Verdonk zou toch al trekken krijgen van een minister voor
godsdienstzaken. Zij doet namelijk uitspraken naar aanleiding van het rapport
Moslims in Nederland. Ik zeg het niet als een verwijt, maar ik vind het wel
een punt om te overdenken. Wij moeten nagaan wat de houding moet zijn van
het kabinet en parlement, de politiek, ten aanzien van direct aan religie
en aan de beleving van religie gerelateerde zaken. Je moet je dan afvragen
wat wij precies moeten vinden van de uitspraken van een minister die met enige
vreugde naar aanleiding van het rapport Moslims in Nederland constateringen
doet en met waardeoordelen komt over een seculariserende en zich moderniserende
islam. Daar zit een risico aan vast dat de overheid zich te veel mengt in
ontwikkelingen binnen de religie zelf. Dat zie ik zich ook aftekenen bij de
imamopleiding.De toelating van buitenlandse imams gaat langs de gebruikelijke maatstaf
van prioriteitgenietend aanbod. Het valt echter op dat die maatstaf bij andere,
bijvoorbeeld christelijke, voorgangers veel strenger lijkt te worden toegepast.
Ik vind het een punt om hier neer te leggen. Het komt voor dat Eritrese koptische
priesters werkelijk niet kunnen worden toegelaten, terwijl evident is dat
dergelijk aanbod in Nederland niet aanwezig is. Hoe kan dat? Wil de minister
waarborgen dat hier geen willekeur, geen ongericht voorkeursbeleid wordt gevoerd?De heer Nawijn (LPF):Er is toch een motie in de Kamer aangenomen om hier een imamopleiding
op te zetten? Ik was daar zelf niet zo voor, maar die motie ligt er wel.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik begrijp de relevantie van deze vraag niet voor mijn betoog. Ik heb
mij namelijk gericht tegen wat het kabinet schrijft over concrete stappen
die het wil ondernemen om tot een imamopleiding te komen. Dat sluit niet uit
dat er een motie van de Kamer ligt over hetzelfde onderwerp.
Feitelijk zijn wij het eens.Ik rond af. Mevrouw Halsema zei dat dit debat eigenlijk mosterd na de
maaltijd is. Ik ben dat niet met haar eens. Ik vind het dé gelegenheid
om de grote lijnen van het integratiebeleid, het maatschappelijke en politieke
debat en de verschuivingen daarin, en de perspectieven van het integratiedebat
te bespreken, zonder dat wij in dit debat elk afzonderlijk onderdeel tot in
detail hoeven te behandelen en tot op het bot hoeven af te kluiven. Natuurlijk,
veel is al gezegd in eerdere debatten over inburgering, zwarte wijken, zwarte
scholen, enz. Zonder twijfel zal over al die thema's nog dikwijls gesproken
worden, en dat is maar goed ook. De problemen zijn namelijk niet verholpen;
er is nog veel te doen. Alleen het kabinetsstandpunt al geeft aanleiding om
het debat te blijven voeren. Of dat fractievoorzitters moeten zijn of specialisten
binnen de fracties, vind ik een zaak van minder belang.Het is goed om bij een rapport van een Tweede-Kamercommissie, dat evaluerend
terugkijkt op zo'n 30 jaar beleid waarin regering en parlement, diverse kabinetten
en de Kamer in wisselende samenstelling steeds hun verantwoordelijkheid hebben
willen nemen, maatregelen hebben getroffen, misschien spijt hebben gehad van
maatregelen, niet alleen met de commissie, maar ook met het kabinet de balans
op te maken. Dit lijkt mij daar een uitstekende gelegenheid voor.In het debat met de commissie hebben wij onze dank al uitgesproken aan
het adres van de commissie-Blok. Het past om ook in dit debat dank aan de
commissie te betuigen voor het geleverde werk en de aanbevelingen, waardoor
dit debat mogelijk is gemaakt.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Het maakt niet uit hoe lang wij in de Tweede Kamer al met
dit onderwerp bezig zijn, maar wij zijn er niet klaar mee en wij zullen er
voorlopig ook niet klaar mee zijn. Het is wat mij betreft ook zeker geen mosterd
na de maaltijd. Ik illustreer dat aan de hand van een drietal krantenberichten
van het laatste jaar.Ik begin met de Volkskrant van 11 oktober 2003. In een artikel over
de kenniseconomie wordt verslag gedaan van een voorval in Tilburg. Een briljante
Amerikaanse econoom, de beste van zijn jaar op de wereldberoemde universiteit
van Harvard, mocht heel recent in Tilburg niet aan een postdoctorale opleiding
beginnen, omdat er volgens het Tilburgse arbeidsbureau genoeg werkloze economen
in Tilburg zijn. De Amerikaan moest thuis blijven.Een ander krantenbericht is van 26 juni 2004. De Volkskrant publiceerde
de uitkomst van een enquête over hoe autochtone Nederlanders denken
over de islam. De eerste vraag leek enorm goed nieuws te bieden. Met de stelling
"ik vind het goed dat Nederlandse kinderen in aanraking komen met veel verschillende
culturen" was wel 68% van de Nederlanders het eens. Met de stelling "ik zou
zelf graag meer contact hebben met allochtonen" was echter nog maar 20% het
eens.Het derde voorbeeld dat ik wil noemen, is eveneens afkomstig uit de Volkskrant,
in dit geval van 20 augustus 2004. Dat gaat over Mia Audina, de prachtige
kleine badmintonster die zilver won voor Nederland op de Olympische Spelen.
Een van de eerste uitspraken die zij deed toen er een microfoon bij haar in
de buurt kwam nadat zij de zilveren medaille had gewonnen, was: "Buitenlanders
zijn niet alleen maar slecht." In de rest van het artikel wordt met haar verder
gepraat en spreekt zij over schuldgevoelens. Ze had een Nederlands paspoort
gekregen. Dat was al voor de vorige Olympische Spelen het geval. Ze was er
toen niet in geslaagd om een medaille te winnen. Eigenlijk was ze bang dat
de Nederlandse samenleving haar dat zou verwijten: wel een paspoort van ons
gekregen, maar geen medaille gewonnen. Nu probeerde zij het beter te doen,
maar had zij geen goud gewonnen doch slechts zilver. Het tweede citaat uit
het krantenartikel is: "Ik hoop dat de mensen mij waarderen omdat ik Nederlandse
ben." Vervolgens wordt er in het artikel verder met haar gepraat. Ze liep
met een Nederlandse vlag in de badmintonzaal en haar werd gevraagd of zij
dat ook gedaan zou hebben met de Indonesische vlag als die in de buurt was
geweest. Daarop antwoordde zei met ja. Zij zei daarbij letterlijk: "Deze medaille
is ook van Indonesië." Wat mij bijblijft van het verhaal van Mia Audina
is dat, wanneer ik kijk naar de manier waarop geheel Nederland haar in de
harten gesloten heeft de afgelopen weken, mijns inziens niemand zich afgevraagd
heeft of zij wellicht ook nog tegelijkertijd een Indonesisch paspoort heeft.Het zijn drie voorbeelden van discussies die spelen tot en met de dag
van vandaag over loyaliteit, identiteit, nationaliteit, integratie, participatie
en emancipatie. Dat doen we omdat de commissie-Blok heeft teruggekeken op
30 jaar integratiebeleid in Nederland. Zij heeft geconcludeerd dat vaak ondanks
dat beleid het overgrote deel van de groep allochtonen, migranten geheel of
gedeeltelijk geslaagd is in hun integratie in Nederland. Dat is een conclusie
die wij vanaf het moment dat het rapport verscheen, onderschreven hebben en
die wij ook hier weer zullen verdedigen. De commissie-Blok heeft in dat opzicht
goed werk gedaan. Zij heeft een enorme hoeveelheid feiten boven tafel gebracht
waar wij allemaal ons voordeel mee kunnen blijven doen, ook de komende jaren.
Daar bedank ik die commissie nogmaals voor.In onze reactie van de eerste dag op de bevindingen van de commissie-Blok
hebben wij nog iets gezegd en ook dat wil ik hier herhalen. En dat is dat
de Partij van de Arbeid verantwoordelijkheid neemt voor haar betrokkenheid
bij dat integratiebeleid van de afgelopen 30 jaar. Dat betekent dat wij die
verantwoordelijkheid nemen voor zowel de momenten dat het goed ging, de successen,
als de momenten dat het minder goed ging, de tekortkomingen en de mislukkingen.
Wij doen dat natuurlijk niet alleen omdat wij weten dat wij niet de enigen
waren die verantwoordelijk waren voor dat integratiebeleid. Het integratiebeleid
in Nederland werd breed gedragen in de Nederlandse politiek in de afgelopen
30 jaar en was echt niet alleen maar het speeltje van links Nederland. De
werkgevers met hun lobby's in de Nederlandse politiek waren daar actief bij
betrokken en waren er ook zeer verantwoordelijk voor. De hoogste ambtenaar
op het ministerie van Binnenlandse Zaken was in de jaren tachtig ook betrokken
bij de Minderhedennota, zo heb ik mij laten vertellen. Hij is hier vandaag
als fractievoorzitter van de VVD aanwezig. Wie de Handelingen naleest van
de Kamerdebatten in de jaren tachtig over de Minderhedennota ziet daarin dat
alle partijen posities innemen waar zij vandaag in mindere
of meerdere mate afstand van nemen. Kortom, wij waren er allemaal bij en wij
hebben zo ongeveer allemaal ook onze verantwoordelijkheid daarvoor te nemen.De heer Van Aartsen (VVD):De heer Bos zal zich ook herinneren het gesprek dat heeft plaatsgevonden
tussen de commissie-Blok en prof. Van der Zwan waarin hij ook het nodige heeft
gemeld over datgene wat de ambtelijke top van Binnenlandse Zaken vond over
het integratiebeleid in de periode 1992-1994. Ik hoop dat de heer Bos dat
ook in zijn beschouwingen wil betrekken.De heer Bos (PvdA):Daar ben ik niet mee bekend. Ik nodig u dan ook uit om dat naar voren
te brengen in uw bijdrage. Ik heb overigens wel goede nota genomen van de
inbreng van de VVD-fractie tijdens het debat over de Minderhedennota. Die
hield onder meer in een actief pleidooi voor het bevorderen van allochtonenzelforganisaties.
Dit om de zaak weer even in het juiste perspectief te zien.Voorzitter. In de volle breedte die ik zojuist beschreef – zeker
ook voor de rol die de PvdA daarbij speelde – neem ik ook verantwoordelijkheid
voor het feit dat taboes in het integratiedebat de effectiviteit van het integratiebeleid
veel te lang in de weg hebben gezeten. Het is best te begrijpen dat er angst
was om problemen van falende integratie op de politieke agenda te zetten omdat
daar politieke munt uit geslagen kon worden door mensen met heel andere en
soms zelfs xenofobe agenda's, maar angst loont niet. Te lang werden problemen
niet onderkend. Te laat werd ingezien hoe het aan de kaak stellen van falende
integratie juist in het belang kon zijn van een succesvolle integratie van
nieuwkomers. Te vaak blies ook de PvdA in dat orkest haar deuntje mee. Ik
hoop dat er één ding is dat wij allemaal geleerd hebben van
het integratiebeleid van de afgelopen dertig jaar, van het onderzoek van de
commissie-Blok en van de politieke revolutie van 2002 en dat is dat er nooit
meer taboes mogen zijn. Taboes houden de mensen dom. Taboes houden goede oplossingen
tegen. Taboes zijn niet in het belang van de mensen om wie het gaat en taboes
zijn ook niet eerlijk. Toch dreigt er op dit moment een levensgroot nieuw taboe in het integratiedebat.
Als dat beklijft, zijn de gevolgen net zo funest als van al die oude taboes
die wij net hebben opgeruimd. Deze keer komt het taboe niet van links Nederland,
maar van rechts Nederland.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Ik ken de heer Bos als een meer accurate man dan hij zich
nu voordoet. Ik reken de SP tot de linkse partijen. Ik meen dat enige nuance
nodig is wanneer de heer Bos het over "links" heeft. Er was in de jaren tachtig
op dit punt een groot verschil in opvatting tussen de PvdA en GroenLinks aan
de ene kant en de SP aan de andere kant.De heer Bos (PvdA):Zeker.De heer Marijnissen (SP):Zeg dat dan ook!De heer Bos (PvdA):Geen enkel misverstand, met alle waardering voor de rol die uw partij
de afgelopen jaren in dit debat heeft gespeeld, neem ik verantwoordelijkheid
voor wat de PvdA de afgelopen jaren gezegd, gedaan en gedacht heeft. Ik reken
mijn partij wel tot links Nederland en ik neem aan dat u dat ons niet kwalijk
neemt.Het integratiedebat in Nederland is defensief en van angst en terugvechten
doordrenkt. Toch zou het wel zo eerlijk zijn als wij het debat van deze week
ook gebruiken om een aantal waarheden over Nederland te benoemen en daarmee
Nederlandse kiezers eerlijk te confronteren. Nederland wordt nooit meer wat
het was. Nederland zal nooit blijven wat het nu is. De vermenging van etniciteit
en cultuur zal doorgaan. Wij trouwen, wij planten ons voort en wij krijgen
steeds meer bloed uit steeds meer verschillende landen en culturen in onze
families. Ondertussen blijven wij proberen om de hybride wereld te vangen
in autochtonen en allochtonen. Wij klampen ons vast aan discussies met een
hoog symboolgehalte over meerdere paspoorten. De realiteit zal zijn dat steeds
meer mensen verschillende loyaliteiten hebben. Dit is niet alleen realiteit
van migranten, maar bijvoorbeeld ook van hoogopgeleide autochtone kenniswerkers.In 2004 kent Nederland ruimt 3 miljoen allochtonen. In 2050 zullen er
bijna 6 miljoen allochtonen zijn. Vandaag de dag is bijna 0,25% van de rechtenstudenten
allochtoon. Over een paar jaar zijn dit onze rechters, onze advocaten en onze
officieren van justitie. In de grote steden is 68% van de leerlingen die een
beroepsopleiding volgen allochtoon. Dit zijn straks onze monteurs, onze banketbakkers,
onze loodgieters en onze ziekenverzorgers. In de Schilderswijk is 90% van
de inwoners allochtoon. In de Kolenkit in Amsterdam is dit bijna 80%. Vandaag
moeten wij ons ook afvragen wat onze boodschap voor hen is. Wat hebben wij
hen te vertellen? Willen wij hen van ons vervreemden of duidelijk maken dat
zij de toekomst van Nederland vormen? Er zijn 500 moskeeën en gebedshuizen
in Nederland. Nieuwe kerken worden nauwelijks meer gebouwd, maar nieuwe moskeeën
wel. Dat is het Nederland waarin wij leven. Kerkenbouw anno 2004 is moskeeënbouw.
Gaan wij dat bevechten of nemen wij dat als uitgangspunt van ons politiek
denken en handelen?Grenzen zullen vroeg of laat opengaan voor Polen en andere Oost-Europeanen.
Wij zullen in de toekomst weer mensen van buiten Nederland nodig hebben om
hier werk te doen. Mensen zullen ons land in- en uitreizen en hier voor kortere
of langere tijd werkzaam zijn, net zoals wij onszelf steeds minder van grenzen
aan zullen trekken. De grote vraag is of wij daar eerlijk in durven zijn en
dit ook aan onze burgers en kiezers vertellen of dat wij weer verstoppertje
gaan spelen. Nemen wij deze feiten als uitgangspunt voor ons politiek handelen
en denken of doen wij alsof het allemaal nog tegen te houden en te bevechten
is? Hoe gaat onze samenleving er uitzien? Durven wij dat met z'n allen uit
te dragen?Wat zou het mooi zijn als ik ongelijk had, toen ik zei dat rechts de drager
dreigt te worden van dit soort nieuwe taboes in het integratiedebat. Wat zou
het mooi zijn als ik ongelijk had en Jozias van Aartsen hier vandaag zou verdedigen
dat ook wat hem betreft de islam een blijvende en zichtbare plaats in de Nederlandse
samenleving heeft, dat arbeidsmigratie onvermijdelijk is, dat de Polen niet
zijn tegen te houden, dat de diversiteit in de Nederlandse samenleving alleen
maar verder toe zal nemen. Wat zou het mooi zijn als ook Maxime Verhagen vandaag
uit zou dragen dat de vrijheid van godsdienst in Nederland
betekent dat moskeeën gebouwd moeten kunnen worden en dat de bouw ervan
niet, zoals door zijn partijgenoot in Ede, vooral tegengewerkt moet worden.
Ik denk dat dat evenwicht zou brengen in de boodschap richting allochtonen
en vooral ook de moslims onder hen; een boodschap die nu vooral beperkend,
straffend en angstig is, ook in de ogen van hen voor wie die boodschap eigenlijk
niet is bedoeld, namelijk de grote groep van succesvol geïntegreerde
allochtonen, waar Blok het over had. Daarin schuilt wel een groot gevaar.
Ik zeg dit niet uit de behoefte om politiek correct te zijn. Integendeel,
ik zeg het vooral omdat ik zo graag wil dat het debat dat wij met elkaar voeren,
ook vandaag, niet alleen maar tot spektakel leidt, maar ook effect heeft.
Dat het vooral ook leidt tot een versnelling van de veel te vaak, veel te
moeizaam verlopende integratie, want daar is het wat mij betreft om te doen.
Ik wil een pleidooi houden voor een integratiedebat dat vooral effectief is,
maar dan moeten er wel echt een paar dingen anders.De heer Dittrich (D66):Ik heb even nagedacht over de getallen die u noemt en de inhoud van uw
pleidooi. U hebt gezegd dat Nederland nu 3 miljoen allochtonen kent en in
2050 6 miljoen. U hebt nog meer van dat soort aantallen genoemd. Bent u dan
eigenlijk niet bezig met het debat over vijfenveertig jaar nog steeds langs
de grenzen van autochtoon en allochtoon te voeren? Is het in uw opsomming
niet eerlijk om te zeggen dat over vijfenveertig jaar gesproken wordt over
Nederlanders, misschien met grootouders uit een ander land of iets dergelijks?
Dan hebben wij het over een andere problematiek dan over de integratie van
nu. Dat hoort toch ook bij dat verhaal?De heer Bos (PvdA):Dat hoort daarbij. U komt dat nog tegen in mijn verhaal, maar ik zou haast
willen opbiechten dat ik een oprechte poging heb ondernomen om de woorden
"autochtoon" en "allochtoon" geheel uit mijn verhaal te weren, maar dat lukt
maar moeizaam. Dat kan aan mij of aan de complexiteit van de materie liggen,
maar bepaalde begrippen zijn kennelijk nog steeds nodig om de werkelijkheid
op een of andere manier voor iedereen inzichtelijk te beschrijven. Ik ben
het eens met uw stelling dat wat wij in de Nederlandse samenleving zien gebeuren,
betekent dat die begrippen over tien, twintig, dertig, veertig jaar nog inhoudslozer
zullen zijn dan zij voor velen nu al zijn.Voorzitter. Wat ons betreft, moet een aantal zaken in het integratiedebat
echt anders. Wij moeten ons realiseren wie onze bondgenoten zijn bij het effectief
maken van het integratiedebat. Wij zouden onze bondgenoten moeten koesteren.
Mag de politiek ook eens, bijvoorbeeld vandaag, gehoord worden over al die
mensen waar de commissie-Blok van heeft laten zien dat het ze goed gaat. Ik
kan mij voorstellen dat veel allochtonen en migranten in de debatten van deze
week zo graag eens waardering zouden krijgen voor de wijze waarop zij zich
al jarenlang in de Nederlandse samenleving hebben opgesteld. Ik wil dat in
ieder geval doen. Al twee jaar gaat het debat vooral over de groepen waar
het mis mee gaat. Gisteren heeft het CDA weer een groep gevonden waar de knoet
over moet, de allochtonen die hun kind naar een school in het land van herkomst
sturen. Die kinderen mogen dan, geloof ik, niet meer terug komen naar Nederland.
Wij weten nog niet eens om hoeveel mensen het gaat en of de groep groeit,
maar de repressieve aanpak ligt alweer klaar. Moeten wij ons niet eerst op
de grote groepen en de grote problemen richten voordat wij kijken naar de
kleine groepen en de kleine problemen?De heer Verhagen (CDA):In hoeverre levert het volgen van een middelbareschoolopleiding in het
land van herkomst een bijdrage aan de integratie?De heer Bos (PvdA):Dat is niet mijn kritiek op uw positie. Mijn kritiek is, en uw voorstel
van gisteren is daar een voorbeeld van, dat de neiging bestaat om met disproportionele
maatregelen de zeer kleine problemen aan te pakken en dat er te weinig wordt
gedaan aan de echt grote maatschappelijke problemen, terwijl dat zoden aan
de dijk zet. In voorgaande betogen, ook van de heer Marijnissen en mevrouw
Halsema, zijn veel voorbeelden genoemd op het gebied van wonen, werken en
onderwijs.De heer Verhagen (CDA):Zoiets als uw eerdere voorstel om analfabeten de toegang tot Nederland
te weigeren.De heer Bos (PvdA):Ik denk dat dit wel degelijk zoden aan de dijk zet, maar daarover kunnen
wij van mening verschillen.De heer Verhagen (CDA):Dat is niet de knoet erover? Dat is niet beperkend? Dat is niet de zwaksten
niet helpen, maar ...? Dat is echt de grote bijdrage aan integratie die u
wilt leveren?De heer Bos (PvdA):Ja, dat is een buitengewoon zware maatregel, waar heel lang over nagedacht
is, en die wij acceptabel vinden, omdat het hier gaat om een niet onaanzienlijke
groep van huwelijksmigranten. Daar wijzen de cijfers op. Als wij de cijfers
bekijken van het aantal huwelijksmigranten dat Nederland binnenkomt en dat
niet gealfabetiseerd is in de taal van het land van oorsprong, moeten wij
constateren dat dit nog altijd een grote groep is in de Turkse en de Marokkaanse
gemeenschap. Als je praat met mensen in Nederland die betrokken zijn bij het
inburgeren van deze mensen, op ROC's en dergelijke, zeggen zij dat een van
de grootste barrières om hun inburgering tot een succes te maken, is
dat die mensen hier komen zonder dat zij kunnen lezen en schrijven. Op grond
van die gedachtegang hebben wij gezegd: als je wilt zorgen dat die mensen
een kans van slagen hebben in de Nederlandse samenleving, is het wellicht
verstandig om van hen te vragen om in eigen land te alfabetiseren, voordat
men hier komt. Ik dacht de afgelopen dagen van de heer Dittrich iets vergelijkbaar
gehoord te hebben.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Helaas lijkt de steun hiervoor toe te nemen. Begrijp ik het goed dat de
heer Bos zegt dat de zwaarte van de repressie tegen het individu voor de PvdA
afhankelijk is van de grootte van de groep waarvan men deel uitmaakt?De heer Bos (PvdA):Nee, maar ik zeg dat je bij het afwegen van maatregelen die je neemt,
bijvoorbeeld eisen die je aan mensen stelt, mede overwegingen van proportionaliteit
hanteert. Dat betekent dat je zwaardere maatregelen hanteert,
naarmate je vindt dat een maatschappelijk probleem zwaarder, erger en groter
in omvang is. Je probeert dat allemaal in proportie te houden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik weet hoe dit idee in het recht werkt. Als iemand iets verkeerds doet,
zet je daar een proportionele straf tegenover. Maar u doet iets anders. U
zegt dat je harder mag ingrijpen tegenover een individu, als hij deel uitmaakt
van een grotere groep, dus u maakt een individu verantwoordelijk voor het
falen of voor het probleem van de hele groep. Er zijn meer analfabeten, dus
mogen wij een individuele analfabeet weigeren. Dat vind ik nogal discutabel.De heer Bos (PvdA):Nee, ik beschouw het als een buitengewoon groot probleem, ook voor het
betrokken individu, als hij of zij naar Nederland komt, zonder een reële
kans op slagen in het proces van inburgering. Onze gesprekken met mensen die
professioneel en anderszins bij dat proces betrokken zijn, leiden ons tot
de conclusie dat het punt of het betrokken individu wel of niet is gealfabetiseerd
in de eigen taal, een van de belangrijke punten is die bijdragen tot of het
wel of niet gaat lukken. Het gaat mij er niet om of het individu onderdeel
is van een groep, maar dat het voor dat individu zelf van kolossaal belang
is om te zorgen dat hij daartoe geëquipeerd is, als hij hier aankomt,
en wij willen dat deze persoon een reële kans van slagen heeft.De heer Verhagen (CDA):Hangt het niet meer samen met het feit dat de heer Bos enige tijd geleden
dit voorstel deed, toen hij dacht dat hardere maatregelen en een veeleisender
beleid bon ton was? Hij denkt nu dat het leuker is om wat softere verhalen
te houden en komt nu met andere voorstellen.De heer Bos (PvdA):Nu raak ik echt gefascineerd. Nu moet u echt uitleggen wat hier allemaal
onder ligt.De heer Verhagen (CDA):Enige tijd geleden deed u allerlei voorstellen en zei u ook dat het integratiebeleid
op een aantal terreinen veel te soft is geweest en dat er meer beperkingen
moesten komen, onder andere het voorstel om te weigeren dat analfabeten het
land binnenkomen. Nu hebt u het idee dat er een tendens is dat wij weer wat
rustiger moeten worden. Daarom komt u niet met voorstellen, maar kiest u een
heel andere toon in dit debat dan u enige maanden geleden deed.De heer Bos (PvdA):Nee, ik denk dat de Partij van de Arbeid kiest voor maatregelen die betrekkelijk
hard zijn, als je deze vergelijkt met waar wij in het verleden mee bezig waren.
Ik denk dat het juist daarom van het grootste belang is dat wij proberen om
een toon in het debat te hanteren die zuiver en evenwichtig is. Dat verhaal
is dat wij de vrijblijvendheid in het integratiedebat voorbij zijn. Die vrijblijvendheid
speelt niet alleen bij de migrant, maar minstens zozeer bij schoolbesturen,
woningbouwcorporaties en werkgevers. Dat is een keihard verhaal voor alle
betrokkenen. Omdat ik wil dat het verhaal effectief is, is de toon van belang
waarop ik mensen probeer te overtuigen van dat verhaal.Voorzitter. Wij moeten onze bondgenoten koesteren. Ik ben ervan overtuigd
dat de grootste groep die als bondgenoot zou kunnen functioneren in het proces
van integratie, de groep is van wie de commissie-Blok heeft geconstateerd
dat voor hen de integratie geslaagd is. De vraag die wij ons moeten stellen,
is of wij de bijdrage wel goed genoeg benutten die zij kunnen leveren aan
het doen welslagen van de integratie. Zij zijn meer dan wie ook cruciaal voor
het doen slagen van integratie en integratiebeleid. Velen van hen voelen zich
in toenemende mate vervreemden van onze samenleving. Ik denk daarbij aan een
paar uitspraken van Mia Audina. Deze mensen zijn nodig om radicale tendensen
die zich ook in hun achterban of gemeenschap kunnen aftekenen, te matigen.
Zij zijn nodig, omdat zij beide werelden begrijpen, omdat zij bruggen kunnen
bouwen en omdat zij ingeburgerd zijn. Zij zijn nodig, maar in toenemende mate
ontbreekt bij hen het gevoel dat zij nodig zijn. Dat komt door de zeer algemene
manier waarop over allochtonen en moslims gesproken wordt, de manier waarop
het inburgeringsbeleid van dit kabinet bij voorbaat elke allochtoon problematiseert
en op een inburgeringscursus stuurt, door de manier waarop over hun imam/moskee
gesproken wordt. Wij dreigen daarmee onze belangrijkste bondgenoten te verspelen.
Ik zou willen zeggen: laten wij hen koesteren en geen twijfel laten ontstaan
over hun plaats in de Nederlandse samenleving door de manier waarop wij het
integratiedebat voeren.Het is van belang dat wij alles in proportie blijven zien. Grote problemen
moeten wij groot aanpakken en kleine problemen klein. Wij moeten niet ieder
probleemgeval met een nieuwe wet of een nieuwe norm te lijf gaan. Wij moeten
niet alles wat wij mis zien gaan en waarbij allochtonen betrokken zijn meteen
weer zien als een voorbeeld van falende integratie.Ik heb mij dezer dagen wel eens afgevraagd hoe wij tegen het volgende
zouden aankijken. Stel dat in een van onze grote steden een Marokkaanse familie
leeft die door de hele buurt gezien wordt als volstrekt asociaal en continu
ruzie maakt met de bovenburen. De vader loopt zwaaiend met een samoeraizwaard
over straat. Uiteindelijk wordt na een fikse burenruzie die bovenverdieping
in de fik gestoken. Ik durf te wedden dat iets dergelijks alle kranten en
journaals zou halen. De VVD-fractie zou meteen Kamervragen stellen, het gezin
zou geschetst worden als een symbool van falende integratie. Gabriël
van de Brink zou voor het NOS-journaal mogen pleiten voor een beschavingsoffensief
en Herman Philipse zou in de NRC schrijven dat op deze manier omgaan met conflicten
heel gewoon is in tribale culturen.De werkelijkheid is natuurlijk dat het in dit geval om een blank gezin
gaat en dat wij hen kennen als de Tokkies en zij zodanig amusant geacht worden
dat zij een eigen tv-serie bij RTL4 hebben en een huis krijgen van Emiel Ratelband
... Ik wil daarmee zeggen dat niet alles wat fout gaat in deze samenleving,
niet overal waar een gebrek aan beschaving blijkt, niet overal waar naar onze
mening sprake is van een opvoedingstekort te maken heeft met falende integratie.Een ander punt in het debat over de effectiviteit van de integratie betreft
de Grondwet. Ik pleit ervoor dat eenieder vandaag duidelijkheid geeft over
de manier waarop hij of zij tegenover de Grondwet en de grondrechten staat.
Met name de heren Van Aartsen en Verhagen nodig ik daartoe uit. Hoe moet ik
het verklaren dat het CDA en de VVD, naar mijn mening terecht,
pleiten voor een centrale plaats voor de Grondwet in het debat over normen
en waarden en dat wij aan nieuwkomers proberen duidelijk te maken hoe wij
hier met elkaar omgaan, terwijl tegelijkertijd voorstellen gedaan worden die
strijdig zijn met de Grondwet? VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali gaf dat zelf toe,
toen zij voorstelde dat sollicitanten met een moslimachtergrond nadrukkelijker
gescreend moesten worden op allerlei criteria dan andere sollicitanten. Zij
zei zelf dat dit voorstel spanning vertoonde met de Grondwet. Minister Donner
zei hetzelfde toen de CDA-fractie een motie ondertekende waarin stond dat
in alle moskeeën van Nederland onderzoek gedaan moest worden naar de
mogelijke aanwezigheid van allerlei subversieve activiteiten. Dergelijke voorstellen
zijn strijdig met grondrechten die in de Grondwet zijn vastgesteld. Het zou
fijn zijn als wij in dit debat duidelijkheid konden krijgen over de vraag
hoe belangrijk wij de Grondwet en de grondrechten vinden. Wie de Grondwet
centraal stelt, moet geen voorstellen doen die daarmee strijdig zijn. Of vinden
wij dat die moet worden aangepast? Zelf wil ik die duidelijkheid wel geven.
Ik zal niet beweren dat de Grondwet nooit gewijzigd mag worden. Ik beweer
dat juist ook in processen van integratie gelijke behandeling enorm belangrijk
is. In het debat over integratie van nieuwkomers in onze samenleving neemt
de Grondwet vanzelfsprekend een centrale plaats in. Het is voor onze samenleving
van essentieel belang dat alle inwoners van ons land de daarin neergelegde
grondrechten begrijpen en respecteren. Daarbij gaat het in wezen steeds om
de vrijheid van de burger. Daarin ligt ook de grote kracht van onze samenleving:
de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vereniging en de vrijheid van
godsdienst. Het biedt de burgers ruimte om zonder bemoeienis van de overheid
hun overtuiging te beleven en uit te dragen. Grondrechten gaan ook over de
gelijkheid van de burgers voor de overheid. Discriminatie van mensen is in
ons land niet toegestaan. Zie daar de twee componenten van ons stelsel van
grondrechten. Zij beschermen de burger tegen een te grote bemoeienis van de
overheid. Zij zorgen er wel voor dat de overheid dat doet zonder aanziens
des persoons.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het kan toeval zijn dat in de opsomming van grondrechten de vrijheid van
onderwijs ontbreekt. Ik wil juist daarover een vraag stellen. Ik begrijp het
als de heer Bos andere fracties oproept om geen voorstellen te doen of te
steunen die spanning met de Grondwet opleveren. Het is vervolgens goed om
uit de mond van de heer Bos te horen hoe die aankijkt tegen voorstellen rondom
acceptatieplicht in relatie tot het integratiebeleid.De heer Bos (PvdA):Voor de goede orde, ik begon dit verhaal met te zeggen: Ik beweer niet
dat de Grondwet nooit gewijzigd mag worden, maar wel dat gelijke behandeling
essentieel is. Vervolgens kom ik terecht bij een antwoord op de vraag van
de heer Rouvoet.Grondrechten vinden hun natuurlijke grenzen waar de rechten van anderen
worden aangetast. Dat zijn grenzen die door wetten en door rechters bewaakt
worden. Die zijn er niet om rechten van burgers in te perken maar om die veilig
te stellen. Als het om vrijheid en gelijkheid gaat, is de Grondwet niet een
dwangbevel voor assimilatie of een keurslijf voor uniformiteit, maar een garantie
voor diversiteit en pluriformiteit. Ik vind het verbijsterend om uit de gelederen
van de VVD pleidooien te moeten horen voor afschaffing of het buiten werking
stellen van grondrechten. Wie dat doet, neemt de logica van de fundamentalistische
islamieten over. Juist zij zijn het immers die menen dat het probleem van
de westerse samenleving gelegen is in de burgerlijke vrijheden. De liberale
Jihad en de fundamentalistische Jihad zijn verrassend gelijk gericht. Beide
problematiseren onze burgerlijke vrijheden. Beide menen dat de ware moslim
een fundamentalistische moslim is. Ik heb dus ook met beide een probleem.Betekent dit dat ik geen enkele verandering van grondrechten of de Grondwet
op zijn plaats vindt? Nee, vrijheid en gelijkheid zijn geen rustig bezit.
Zij zijn niet alleen een recht, maar ook een opdracht. Zij worden dagelijks
op de proef gesteld en moeten voortdurend worden onderhouden. De overheid
speelt een heel belangrijke rol om de beleving van grondwettelijke waarden
voor alle burgers mogelijk te maken. Dat geldt zeker in tijden waarin zich
in de samenleving grote aantallen nieuwkomers uit andere culturen vestigen
die met de beleving van onze grondwettelijke waarden niet vertrouwd zijn,
andere talen spreken, andere godsdiensten belijden en door hun komst grote
veranderingen in onze samenleving veroorzaken. Dat kan met zich brengen dat
grenzen verschuiven en dat de overheid zich bemoeit met burgers op een manier
waarop dat tot nu toe niet gebeurt. Denk aan de discussie over vrouwenbesnijdenis
en het recht op lichamelijke integriteit. Het was deze overweging die ook
ten grondslag lag aan ons pleidooi om de vrijheid van onderwijs in te perken
in de zin dat de vrijheid van scholen en besturen beperkt mag worden ten gunste
van de vrijheid van ouders. Ja, meer bemoeienis van de overheid met de burger,
maar nog altijd zonder onderscheid des persoons. Die tweede pijler van de
Grondwet, de gelijke behandeling in gelijke gevallen, moeten wij ook en juist
in een pluriforme samenleving overeind houden. Wie daarover twijfel laat bestaan,
roept grote vragen op, loopt het risico de grote groep succesvol geïntegreerde
migranten waarover Blok spreekt van zich te vervreemden en doet daarmee uiteindelijk
afbreuk aan de effectiviteit van het integratiedebat.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Wij zijn het snel eens dat grondrechten niet absoluut zijn. Er kan altijd
gesproken worden over wijziging van grondrechten. Dat is altijd onze stelling
geweest. De heer Bos begon zijn verhaal niet met de woorden dat de Grondwet
best gewijzigd mag worden, maar met een oproep aan een aantal fracties om
geen voorstellen te doen die op gespannen voet staan met de Grondwet. De heer
Bos kan er zijn tekst op nakijken. Vervolgens creëerde u ruimte door
te zeggen dat de Grondwet natuurlijk wel gewijzigd kan worden. Dat was de
reden dat ik u mijn vraag stelde. Als u namelijk net als de heer Marijnissen
spreekt over een acceptatieplicht voor scholen, komt uw betoog op gespannen
voet te staan met artikel 23 van de Grondwet. Ik vraag u daarom om wat u van
andere fracties vraagt, ook op u zelf van toepassing te laten
zijn en geen voorstellen te doen die op gespannen voet staan met de Grondwet,
tenzij u voorstelt om de Grondwet te wijzigen. Alleen dan voeren wij een zuiver
debat.De heer Bos (PvdA):Ik heb geen probleem met collega's die voorstellen doen om de Grondwet
te wijzigen of om anders om te gaan met grondrechten. Ik heb wel een probleem
met de oneerlijkheid die ontstaat als men enerzijds stelt dat wij de Grondwet
centraal willen stellen in dit debat omdat daarin de normen en waarden vervat
zijn die zo belangrijk zijn voor de integratie en tegelijkertijd voorstellen
doet die daarmee strijdig zijn. Dat wringt en schuurt en dan vraag ik om duidelijkheid.Ik denk dat ik zelf wel duidelijk ben geweest in de voorbeelden die ik
noemde, te weten vrouwenbesnijdenis en onderwijs. Ik vind inderdaad dat de
grenzen van de grondrechten die hierbij aan de orde zijn, ingekaderd als ze
zijn door andere wetten, regels en rechten, mogen schuiven, omdat wij inmiddels
in een ander type samenleving leven. Dat geldt niet alleen voor de discussie
over vrouwenbesnijdenis, want in de loop van de tijd is men een andere afweging
gaan maken tussen godsdienstvrijheid en de bescherming van de integriteit,
maar ook voor de vrijheid van onderwijs, want ook die kent twee componenten.
Ten eerste stelt de overheid zich op een afstand op en ten tweede moet zij
de verschillende vormen van onderwijs gelijk behandelen. Aan dat laatste hechten
wij sterk, maar over dat eerste punt openen wij graag de discussie.De heer Van der Vlies (SGP):Komt u dan niet op enig moment het privé-domein tegen en hoe gaat
u daar dan mee om?De heer Bos (PvdA):Het antwoord is "ja". Dat is elke keer weer een buitengewoon moeilijke
afweging. Er zijn echter tijden geweest, ook in deze Kamer, dat men de mishandeling
van vrouwen geen gepast onderwerp vond voor een politiek debat. Gelukkig zijn
wij inmiddels van mening dat hoe privé dit probleem is, het toch een
onderwerp van politiek debat behoort te zijn. Wij vinden immers allemaal dat
wij hieraan moeten doen. De grenzen van dit onderwerp zijn opgeschoven door
de ontwikkelingen rond emancipatie en door het besef dat er mensen zijn die
niet de stem krijgen die wij ze zo graag gunnen.De heer Van der Vlies (SGP):Uw voorbeeld betreft de situatie dat iemand gedwongen wordt of overmeesterd
wordt. Aan deze situatie ligt met andere woorden geen wilsbesluit ten grondslag.
Nog moeilijker wordt het echter als mensen zelf een zodanige keuze maken dat
ze niet in de pas lopen met een bredere maatschappelijke trend. Interventie
door de overheid in dergelijke situaties kan wel degelijk ter discussie worden
gesteld. In ieder geval zal dan moeten worden aangegeven waar de grenzen liggen.De heer Bos (PvdA):Uw opmerking is zo algemeen, dat ik alleen maar kan zeggen dat niemand
in de Kamer in staat is om op een tijdloze manier vast te stellen hoe de grens
tussen privé en publiek moet worden getrokken en waar de politiek zich
nog wel mee zou moeten bemoeien en waar zij haar handen vanaf zou moeten houden.
Ik ben er echter wel van overtuigd dat er, gezien de veranderingen in de maatschappij,
op gezette tijden moet worden gediscussieerd over de vraag waar bij bepaalde
onderwerpen de grenzen moet worden getrokken. Met mijn voorbeelden heb ik
naar mijn mening ook aangegeven waarom dat zo is.De heer Van der Vlies (SGP):Ik leg er de voorbeelden van het gezin als leefeenheid en het bijzonder
onderwijs naast.De heer Bos (PvdA):Ik ben vertrouwd met uw opinie over deze onderwerpen.De heer Van der Vlies (SGP):Als u het spanningsveld maar erkent.De heer Bos (PvdA):Ik ben best bereid om dat spanningsveld te erkennen, maar dat zal niet
kunnen voorkomen dat wij binnen dat spanningsveld niet altijd dezelfde keuzes
maken.Voorzitter. Tot zover het integratiedebat, de manier waarop wij hierover
spreken, de voorstellen en de bondgenoten die wij voor ons willen winnen.
Ik moet echter niet alleen iets zeggen over dit debat, maar ook over wat er
concreet wordt gedaan. Als het goed is, wordt er natuurlijk iets gedaan, maar
tot mijn teleurstelling moet ik toch echt constateren dat het kabinet wel
in veel gevallen heeft gezegd dat de commissie-Blok het bij het rechte eind
heeft en dat haar aanbevelingen in de goede richting gaan, maar dat het kabinet
in de praktijk veel dingen heeft gedaan die daar haaks op staan. Gaat er in
Nederland sneller en beter ingeburgerd worden nu wij de commissie-Blok achter
de rug hebben, nu het kabinet daar een mening over ontwikkeld heeft en nu
er plannen zijn? Ik geloof er niets van. Er is minder geld voor, er is minder
regie, mensen worden minder snel in aanraking gebracht met het aanbod voor
inburgering. Er wordt minder gelet op de kwaliteit, er vindt geen ontschotting
plaats met gelden die ter beschikking komen in het kader van de arbeidsmarkt.
Pas nadat de Kamer daar tot twee keer toe op heeft aangedrongen, krijgen zaken
die écht een kwaliteitsverschil kunnen maken bij inburgering, zoals
duale trajecten en stages, een plaats. Iedereen was het erover eens dat inburgering
belangrijk was, iedereen was het erover eens dat het sneller en beter moest,
maar vooralsnog zien wij plannen die daar geen zicht op bieden.Gaan wij dan de achterstanden in het onderwijs wegwerken? Ook daar was
iedereen het over eens. Dat lukt niet met een bezuiniging van 100 mln euro
op het onderwijsachterstandenbeleid en ook niet als er geen stok achter de
deur staat als gemeenten schoolbesturen inderdaad tot afspraken willen brengen
om tot een zekere spreiding van leerlingen binnen bijvoorbeeld gemeentegrenzen
te komen.Gaan wij dan in ieder geval proberen een meer gevarieerde samenstelling
van de bevolking in vooral de oude stadswijken tot stand te brengen? Er worden
allerlei discussies gevoerd over inkomensgrenzen die door steden en wijken
in steden gehanteerd mogen worden, maar het eerste concrete voornemen om ook
randgemeenten tot daadwerkelijke inspanningen te bewegen om ook daar een grotere
variatie in bebouwing tot stand te brengen, moet ik nog tegen komen. De nieuwe
huursubsidiemethodiek waarmee wordt beoogd het scheefwonen te bestrijden,
hoe goed de redenen daarvoor ook zijn, staat haaks op het voornemen
om ervoor te zorgen dat er een zekere menging in de oude wijken plaatsvindt
en dat mensen met wat hogere inkomens daar juist blijven wonen. Er is ook
geen sprake van dwang bij het afromen van de vermogensoverschotten van woningbouwcorporaties.
Bovendien is er een kwart minder geld beschikbaar voor stadsvernieuwing. Ik
dacht dat wij met zijn allen tot de conclusie gekomen waren dat wij de vrijblijvendheid
voorbij zijn, maar dat geldt kennelijk niet voor woningbouwcorporaties en
randgemeenten.Komen er straks misschien migranten binnen met een grotere kans op succesvolle
inburgering? Ik moet het nog zien. Ik heb begrepen dat minister Verdonk zelf
heeft gezegd – ook naar aanleiding van een aantal zaken die de heer
Dittrich de afgelopen dagen naar voren bracht – dat het binnenkomen
van mensen die niet gealfabetiseerd zijn in de taal van het land van eerste
oorsprong, nog steeds mogelijk blijft. Ik denk ook nog steeds dat dit het
buitengewoon moeilijk zal maken voor die mensen om binnen een beetje redelijke
termijn in te burgeren. Waar leer je eigenlijk beter Nederlands en waar leer
je eigenlijk meer van de Nederlandse samenleving? In het land waar je vandaan
komt of in Nederland zelf? Wij kunnen dergelijke vragen natuurlijk heel ideologisch
met elkaar behandelen, maar ik vind dat wij moeten kiezen voor wat werkt en
voor de oplossingen waar resultaat mee geboekt kan worden. Dat is niet bepaald
de manier waarop het kabinet ermee omgaat.Wordt het voor vreemdelingen misschien gemakkelijker en aantrekkelijker
om Nederlander te worden en zich te committeren aan de Nederlandse samenleving?
De naturalisatietoets is juist verscherpt met taal op niveau 2. Dat maakt
naturalisatie voor duizenden mensen onmogelijk, mensen die verder aan alle
andere criteria voldoen waardoor zij erbij zouden kunnen horen. Ook zijn er
40% minder naturalisatieverzoeken. D'Oliveira heeft wel een beetje gelijk
als hij in Trouw van vanochtend schrijft dat de manier waarop het kabinet
omgaat met nationaliteiten en naturalisatie er wel eens toe zou kunnen leiden
dat mensen er eerder voor kiezen om vreemdeling te blijven binnen Nederland,
dan dat zij ervoor kiezen om Nederlander te worden.Ik concludeer dat het kabinet niet thuis geeft zo gauw een effectieve
oplossing geld kost, dat ideologie belangrijker is dan effectiviteit en dat
vrijblijvendheid kennelijk alleen maar een probleem is bij de migrant, maar
niet bij woningbouwcorporaties, schoolbesturen, werkgevers en politici. Het
resultaat is een kabinet dat mooie woorden over heeft voor het belang van
een goede integratie, maar de gebieden waar maatregelen en daadkracht echt
zoden aan de dijk zouden kunnen zetten, stelselmatig laat liggen. Dat is "penny-wise
and pound-foolish" oftewel in goed Nederlands "goedkoop is duurkoop". Dus
wordt er, ook hier, een enorme ophef gemaakt over onderwerpen die echt niet
allemaal onbelangrijk zijn, maar wel veel minder belangrijk dan wat er zou
moeten gebeuren op het gebied van wonen, werk, onderwijs en inburgering. Ik
doel bijvoorbeeld op een wat ons betreft volstrekt marginaal wetsvoorstel
over de beperking van de dubbele nationaliteit. Dat wordt enorm hoog opgespeeld
als dé oplossing voor de integratieproblematiek. Dit voorstel stelt
in werkelijkheid niets voor in vergelijking met de zaken die echt zouden moeten
gebeuren, maar die kosten geld of vragen om aantasting van bestaande belangen
en machtsposities. Daar schrikt dit kabinet voor terug.De mensen voor wie wij dit debat voeren – mensen die vaak in oude
wijken wonen, sommigen pas naar Nederland gekomen en anderen hier geboren –
zullen hun wijk niet veiliger, leefbaarder of geïntegreerder zien worden.
Het zal hun cynisme over de politiek voeden dat wij zo lang bezig zijn met
het onderzoeken en bediscussiëren van onze successen en tekortkomingen
en dat wij vervolgens niet met echte oplossingen komen en blijven hangen in
symboolpolitiek.Ik wil nog twee punten aan de orde stellen die in het verleden al door
ons zijn geopperd in het debat en waarover wij graag een discussie met het
kabinet willen voeren. Het is een tamelijk paradoxale situatie dat de eisen
die wij stellen met betrekking tot vrijwillige migratie vooral gelden voor
de partner die al in Nederland verblijft. Er wordt onderscheid gemaakt tussen
mensen op basis van de hoogte van het inkomen om te bepalen of iemand een
partner naar Nederland kan laten komen of niet. Het is de vraag hoe logisch
het is om eisen te stellen aan degenen die hier al zijn en niet aan degenen
die hier naartoe komen. Zou een omkering van dat systeem niet veel verstandiger
zijn, zoals in een heleboel opzichten in immigratielanden met veel langere
tradities op dat gebied al gewoon is? Zou dat niet de ongelijke behandeling
wegnemen die er nu bestaat tussen de ene Nederlander die wil trouwen en de
andere?Ik zeg dit ook omdat in de loop van het debat op basis van ervaringen
in immigratielanden als Australië, Nieuw-Zeeland en de Verenigde Staten,
voorstellen zijn gedaan voor het samengaan van zo'n systeem met een opbouwsysteem
op het terrein van sociale zekerheid en sociale voorzieningen. In zo'n opbouwsysteem
is niet iedereen die naar Nederland komt meteen onderhevig aan alle rechten
en alle plichten. Immigranten krijgen dan niet gelijk alle rechten op voorzieningen
en uitkeringen, maar ook niet alle plichten op bijvoorbeeld het terrein van
premies. De vraag is of dat een zinnig idee is of niet. Zou het aardig zijn
om daar wat gestructureerder onderzoek naar te doen. Wij willen die suggestie
aan het kabinet doen.De heer Dittrich (D66):Ik heb een vraag over het eerste punt. Ik vind het tweede punt trouwens
interessant. Ik hoor daar graag een reactie van het kabinet op. Ik heb het
eerste punt nog niet helder voor ogen. Stel iemand die in Nederland woont,
wil een partner vanuit het buitenland naar Nederland halen. Hij heeft geen
werk, woont in een te kleine woning en kan zijn partner eigenlijk niet verzorgen.
Als de partner in het land van herkomst wel werk en een inkomen heeft, moeten
die zaken dan volgens u bij elkaar worden opgeteld zodat het wel mogelijk
is voor die persoon om naar Nederland te komen? Het leidt toch tot een heel
lastige situatie als iemand in het land van herkomst wel een inkomen uit arbeid
heeft, maar hier niet? Ik zie nog niet helemaal hoe dat in de praktijk moet
werken.De heer Bos (PvdA):Dat zie ik ook nog niet. Daarom vraag ik het kabinet ook om daar nog eens
naar te kijken. De huidige situatie heeft immers ook een aantal heel bizarre consequenties. In de huidige situatie is het mogelijk dat iemand
die meer verdient dan de gestelde inkomensgrens iemand hier naartoe haalt
die in geen enkel opzicht zelfredzaam is of kan zijn in de Nederlandse samenleving.
In de omgekeerde situatie bestaat natuurlijk ook een dilemma.In de huidige situatie is het ook mogelijk dat iemand die zich wel zou
kunnen redden in de Nederlandse samenleving, die bijvoorbeeld goede kwalificaties
en een goede opleiding heeft, niet in Nederland kan worden toegelaten omdat
hij wil trouwen met iemand die niet aan de inkomenseis voldoet. De vraag is
of dat logisch is. Sluit dat aan op de manier waarop wij willen omgaan met
migratie? Sluit het aan op het type selectiviteit dat wij willen betrachten?
Wij denken dat er bij vormen van vrijwillige migratie, dus migratie van mensen
die er uit eigen wil voor kiezen om naar een ander land te gaan, een grotere
mate van selectiviteit nodig is dan wij in het verleden hebben gehanteerd.
Wij denken dat die met name op het gebied van opleiding moet worden gezocht.
Ik wil hier in alle openheid de vraag stellen of het systeem waarbij onderscheid
wordt gemaakt tussen verschillende Nederlanders wel het juiste is of dat wij
het zouden moeten omdraaien. Ik zie uiteraard zelf ook de problematische kanten
van het omgekeerde systeem.De heer Dittrich (D66):Dan zou ik ook nog een vraag willen stellen over het tweede punt dat u
noemde, ook al krijg ik daar misschien hetzelfde antwoord op. Dat ingroeimodel,
waarbij iemand die naar Nederland komt, niet meteen dezelfde rechten en plichten
heeft als de mensen die hier al langer zijn, zou met zich mee kunnen brengen
dat iemand die geen werk heeft en zichzelf dus niet kan bedruipen, ook geen
bijstandsuitkering zou krijgen. De vraag is natuurlijk: wat dan? Daarom zijn
er natuurlijk bepaalde regelingen getroffen. Hoe denkt u daarover?De heer Bos (PvdA):Ik heb op lang niet al dat soort vragen al antwoorden, maar daarom vraag
ik de regering ook om er een studie naar te verrichten. Er zijn samenlevingen
die al langer ervaring hebben met bijvoorbeeld verschillende typen van arbeidsmigratie
en die zulke opbouwsystemen al gebruiken. Ik denk dat wij daar gewoon van
kunnen leren. Het lijkt mij goed om na te gaan wat wij van de soms al decennia
lange ervaring in andere landen kunnen leren, voordat wij allen overhaaste
conclusies trekken over wat er al dan niet mogelijk is. Of die ervaring een
antwoord zal vormen op de behoeften en problemen in ons land, weet ik nog
niet, maar laten wij dit soort dingen gewoon stap voor stap met elkaar bekijken.De heer Van Aartsen (VVD):Je zou dit laatste eigenlijk onder een sociaal-liberale kop kunnen zetten –
"Solidariteit moet je ook verdienen" – want het is wel een interessant
voorstel. Wij hebben vergelijkbare voorstellen in onze eigen notitie neergelegd,
dus het is misschien goed om in de geest van uw ideeën hier nu ook eens
praktisch aan te gaan werken. U spreekt van een studie, maar stel nu dat het
kabinet op dit punt concrete voorstellen doet die in wezen de loskoppeling
van de toegang tot de sociale zekerheid, de toegang tot de verzorgingsstaat
en de toegang tot Nederland betekenen. Dat is namelijk in wezen wat u zegt.
Stel dat het kabinet zulke voorstellen doet, doet u dan mee?De heer Bos (PvdA):Dat hangt heel sterk af van de voorstellen, de argumenten en de effecten
die dan bekend zullen zijn. Ik vraag natuurlijk niet voor niets om eerst een
studie te verrichten, want ik kan niet inschatten wat dit allemaal met zich
mee zou brengen. Maar wij hebben ook nu al in de sociale zekerheid bepaalde
voorzieningen waarbij er van een opbouw van rechten sprake is, van rechten
die je moet verdienen. Ik werp alleen de vraag op of wij hier meer naar toe
zouden moeten werken en welke gevolgen dat dan zou hebben voor andere onderdelen
van het stelsel. Het lijkt mij een buitengewoon complexe vraag, maar dat vind
ik geen reden om haar uit de weg te gaan. Het weerhoudt mij er wel van om
er al bij voorbaat voor te kiezen, zoals u zo graag zou willen.De heer Van Aartsen (VVD):Het valt mij op dat u nu heel voorzichtig wordt.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Ten slotte de dubbele nationaliteit. Dit lijkt een kristallisatiepunt
te zijn geworden van een veel bredere discussie over identiteit en loyaliteit
als graadmeters voor de mate van integratie. In onze visie zullen moderne
burgers steeds vaker een identiteit hebben die uit verschillende delen is
opgebouwd. Ik denk hierbij nog maar weer eens aan Mia Audina. Er zit ook iets
heel krachtigs in. Emanuel de Kadt zegt in de NRC van 21 augustus dat
hoe meer rollen wij vervullen, des te opener wij kunnen zijn tegenover wat
er om ons heen gebeurt. Hoe breder onze identiteit, des te beter. Ik denk
dat onze identiteit, onze afkomst, het bloed dat door onze aderen stroomt,
steeds minder eenduidig, steeds meer hybride wordt. Dat maakt het van des
te meer belang om ook te werken aan de waarden die ons binden, waarden die
centraal staan in de democratische rechtsstaat. Het gaat om de waarden van
democratie, de verhouding tussen man en vrouw, om homo en hetero, maar ook
om waarden als respect, vrijheid en tolerantie. Dat gaat niet vanzelf. Een
samenleving waarin een grote groep die elementaire waarden op ideologische
of andere gronden afwijst of zelfs afkeurt, bergt grote risico's in zich.
Integratie is dus ook een culturele opdracht. Het gaat om het verleden en
de toekomst van onze samenleving, om gedeelde oriëntaties, om kernwaarden,
om beschaving. Juist wie de diversiteit in onze samenleving accepteert en
die als uitgangspunt van zijn verhaal neemt, zal die kernwaarden moeten verdedigen.
Dat doe ik dan ook.Wat vertelt dit ons nu over paspoorten en dubbele nationaliteiten? Dat
loyaliteit veel complexer is dan wat wij in een paspoort kunnen opnemen en
dat wij, als wij niet uitkijken, het tegenovergestelde bereiken van wat wij
beogen. Landen met een soepel migratiebeleid stellen in het algemeen zeer
strenge eisen aan naturalisatie, terwijl landen die streng zijn op het gebied
van migratie, vrij snel naturalisatie toestaan. In Nederland lijkt nu de bijzondere
situatie te ontstaan dat wij een streng migratiebeleid voeren en naturalisatie
ronduit ontmoedigen. Het resultaat kan zijn, zoals prof. d'Oliveira vanochtend
in Trouw terecht stelde, dat veel buitenlanders in Nederland liever hun nationaliteit
behouden dan deze op te geven voor het Nederlanderschap. Dat is precies wat
wij niet willen – tel uit je winst. Er is niets mis met
ideologie, maar wel met domme ideologie.Laten wij kiezen voor oplossingen die werken. Als wij willen dat méér
mensen kiezen voor de Nederlandse samenleving en als wij denken dat een Nederlands
paspoort daarbij helpt, zouden wij ook eens kunnen kijken of niet aan iedereen
die uit hier legaal en vast verblijvende ouders geboren wordt, automatisch
het Nederlanderschap toe zou moeten vallen. Dit als symbool van hun onbetwistbare
recht om in Nederland te zijn en vorm en inhoud te geven aan het feit dat
Nederland hun land is. Het is echter niet alleen symboliek. Minderjarige vrouwen
die deze zomer weer in Marokko zijn achtergelaten door hun vaders en baby's
die ontvoerd worden naar het land van herkomst van hun vader, kunnen als onderdaan
van de Nederlandse staat geholpen worden door diezelfde Nederlandse staat.
Dat lukt niet als zij geen Nederlands paspoort hebben, maar wel als zij dit
wél hebben. Het zou een mooi gebaar zijn, waarbij wij in het integratiedebat
ook eens iets proberen te bereiken door niet alleen te straffen, te beperken
of te verplichten, maar door ook de hand te reiken. Met het oog op het broodnodige
evenwicht is het daarvoor de hoogste tijd.De vergadering wordt van 18.50 uur tot 20.25 uur geschorst.De heer Van Aartsen (VVD):Mijnheer de voorzitter. Ons debat van vandaag vindt plaats op een soort
scharniermoment: enerzijds is er de terugblik op het integratiebeleid van
de afgelopen dertig jaar en anderzijds zijn er de toekomstplannen van het
kabinet. Juist op zo'n moment lijkt het mij goed om te zeggen waar de VVD-fractie
staat. Misschien is het goed te beginnen met een begripsverheldering. Wat
is naar ons oordeel geslaagde integratie? Ook in dit debat blijkt dat daarvoor
niet één recept is te geven. Wij vinden dat een migrant goed
geïntegreerd is als hij of zij volop meedraait in de samenleving waarin
hij of zij is binnengekomen. Hij spreekt de taal, werkt, betaalt belasting,
stemt, houdt zich aan de wet, stuurt zijn kinderen naar school en voelt liefst
ook loyaliteit jegens de Staat die hem of haar heeft opgenomen. Dat zijn natuurlijk
allemaal dingen die wij ook van Nederlanders verlangen, met andere woorden:
de geïntegreerde immigrant is tot een burger geworden in de ruimste zin
des woords. Wij vinden dat wij een dergelijk burgerschap mogen verwachten van
mensen die hier nieuw binnenkomen en tot wier toelating wij allen hebben besloten.
In veel gevallen hebben deze mensen ons land als het nieuwe tehuis gekozen.Voor mijn fractie betekent dit twee dingen. Integratie is een zaak van
rechten en plichten en integratie is een zaak van individuen. Wij willen,
zoals naar mijn indruk praktisch iedereen in deze zaal, daarmee breken met
het wat defensieve integratiebeleid van de voorbije decennia. Op grond van
dat beleid mocht haast niets worden geëist. Zoals velen onzer, zoals
eigenlijk eenieder in deze zaal, willen wij de immigrant volstrekt serieus
nemen. Als potentieel burger wordt hij of zij aangesproken op zijn of haar
eigen verantwoordelijkheid.Wat ons betreft moet hierbij een misverstand uit de weg worden geruimd.
Soms zegt men: is datgene wat jullie vragen, wat jullie eisen wel liberaal?
Mijn antwoord daarop is: ja, natuurlijk, omdat wij ambitieuze liberalen zijn.
Van oudsher streven liberalen naar een samenleving van vrije en betrokken
burgers. Zonder overspannen verwachtingen van staatsingrijpen kennen wij de
overheid een rol toe bij het scheppen van de basisvoorwaarden daarvoor. Steeds
hangt het van de politieke urgentie af in hoeverre dat nodig is. Naar de mening
van de Tweede-Kamerfractie van de VVD was inzake de integratie van niet-westerse
migranten een situatie ontstaan waarin niets doen, juist vanuit liberale beginselen,
onverantwoordelijk zou zijn geweest. Dat besef is in ieder geval tot ons doorgedrongen.
Evenmin als de heer Bos wil ik mij namelijk losmaken van het verleden. Dat
dit besef tot ons is doorgedrongen blijkt uit dit debat.Liberalisme is dus geen laissez-faire. Er is een liberale ondergrens,
iets wat mensen nodig hebben om in deze samenleving te kunnen leven en werken,
een starterspakket, of, om de woorden van de heer Marijnissen te gebruiken,
omstandigheden creëren.Wij moeten er eerlijk over zijn: er is ook een liberale bovengrens. Tot
hier zeggen wij hoe het moet, tot hier kunnen wij u helpen, u dat starterspakket
bieden, maar daarboven is het aan u. Velen die naar dit land zijn gekomen,
kunnen dat ook.In de termen van Berlin zou je kunnen zeggen dat de ondergrens is datgene
wat wij willen doen aan de positieve vrijheid, aan ontwikkeling en emancipatie,
de vrijheid tot. De bovengrens ligt daar waar de negatieve vrijheid begint,
buiten het bereik van de Staat, de vrijheid van. Is de immigrant eenmaal een
zelfstandige burger die Nederlands spreekt en zich aan de wet houdt, dan is
hij vanzelfsprekend vrij om te doen wat hij of zij binnen de grenzen van de
wet wil, te kleden, te eten, te ondernemen. Wij worden buitengewoon gelukkig
van allochtoon ondernemerschap, van een allochtone consultant, van een allochtone
loodgieter, enz. De heer Bos heeft ook voorbeelden genoemd.Laat ik het duidelijk stellen: de VVD is tegen assimilatie. Ons doel is
nooit geweest: 16 miljoen kaaskoppen met een oranje klomp op hun hoofd. Ons
doel is: 16 miljoen burgers met rechten en plichten.Geen laissez faire, maar ook geen laissez entrer in de geest van "jongens,
kom maar allemaal binnen". Wij weten inmiddels allemaal dat dat de ontvangende
samenleving, zeker een samenleving als de onze, te zeer onder druk zet. Daarom
is al sinds 1991 onze drieslag: beperk de immigratie, bevorder de integratie
en bestrijd discriminatie. Dat heeft lange lijnen. Ik kijk naar wat in de
afgelopen 15 jaar voorgangers van mij, voorlieden van de VVD, in dit kader
hebben gezegd. Er is de afgelopen 12 à 15 jaar dezelfde koers gevaren.
Zonder uitzondering waren zij tegen segregatie, hebben zij zich helder uitgelaten
over het thema van de moslimscholen, waren zij tegen onbeperkte huwelijksmigratie
en lieten zij zich niet in een hoek zetten uit angst om te stigmatiseren.Niets doen is voor mijn fractie onverantwoordelijk. Wij constateren met
vreugde dat het kabinet voortvarend aan de slag is gegaan. U moet het ons
maar vergeven dat wij daarbij vooral de inspirerende leiding van minister
Verdonk willen noemen. Zie de serie nota's die vanaf april naar de Kamer is
gestuurd over onder meer de inburgering en de aanpak van de illegaliteit,
met als overkoepelende bijdrage het antwoord van het kabinet
op het eindrapport van de commissie-Blok, waar wij vandaag over spreken. Ik
sluit mij aan bij de waarderende woorden die door een aantal uwer vanmiddag
zijn gesproken aan het adres van deze commissie, die belangrijk werk heeft
gedaan.De VVD-fractie is tevreden over de aanpak van het kabinet. Wij herkennen
ons in de grondtermen van het beleid, rechten en plichten, geen vrijblijvendheid,
grenzen aan het multiculturalisme, aandacht voor de Nederlandse taal, aandacht
voor het individu en een terecht gezonde argwaan tegen de gesubsidieerde-projectencarrousel.
Ik ontleen deze prachtige term aan de brief van het kabinet.Het kabinet deelt bovendien onze kritische analyse van het oude integratiebeleid.
Mevrouw Halsema heeft vanmiddag de kern aangehaald van datgene wat de commissie-Blok
vindt en wat het kabinet daar tegenover heeft gesteld. Ik citeer: "Deze vaststelling
betekent ook dat van andere grote groepen allochtonen moet worden geconcludeerd
dat hun integratie nog niet geheel of geheel niet is geslaagd en dus mislukt
is. Deze laatste conclusie is voor het kabinet doorslaggevend." Ik meen dat
dit aan het begin van de nota van het kabinet staat. Het multiculturele integratiebeleid,
dat vier maal de kosten van de Oosterscheldedam behelst, zijnde 16 mld euro
belastinggeld, is dus deels mislukt. Gelukkig leest het kabinet deze treurige
terugblik niet als een excuus voor fatalisme maar als een aansporing tot nieuwe
daden, gestoeld op een strakkere visie. Dat spreekt ons aan. Daden zijn nodig.
Dat is gewoon de afdeling "doen".Op het vlak van de concrete maatregelen waarmee het kabinet komt, zijn
wij content. Ik wil er zeven onderwerpen uitlichten.De inburgeringsverplichting in het land van herkomst zal de huwelijksmigratie
doen afnemen. Dat is ook de bedoeling. Ons voorstel dat wij in de nota van
februari hebben gedaan over de beroemde tien jaar, was, zoals wij ook nooit
onder stoelen of banken hebben gestoken, bedoeld om de huwelijksmigratie te
doen afnemen. Ik feliciteer de minister overigens met het neologisme "Verdonk-huwelijken".
Daaruit blijk ook het succes van de toekomstige maatregel. Aanscherping is
overigens mogelijk. Waarom heeft het kabinet in dit licht niet gekeken naar
de eis van adequate huisvesting, een punt waarover ook de collega's Verhagen
en Dittrich hebben gesproken? Laatstgenoemde heeft dat recent gedaan in een
interview in de Telegraaf.Verder gaat de minister van Justitie op ons verzoek meer aandacht besteden
aan het thema huiselijk geweld, de registratie op het punt van etniciteit,
één loket en de aandachtsfunctionaris per regio. Ik zou ook
graag zien dat de minister van Justitie op het punt van de eerwraak even snel
handelt als de minister van VWS die op het punt van de genitale verminking
reeds een commissie heeft ingesteld. Het is van belang dat er ook ten aanzien
van de eerwraak spoedig een commissie ingesteld wordt die alle mogelijkheden
en onmogelijkheden ter zake gaat bezien.In het kader van het vraagstuk van de aanpak voor de grote steden zijn
wij zeer gelukkig met datgene wat het kabinet dit voorjaar heeft gedaan met
het plan van de gemeente Rotterdam, getiteld "Rotterdam zet door". Op het
gebied van huisvesting komen belangrijke zaken tot stand door de mogelijkheid
om inkomenseisen te stellen bij de vestiging van buiten, door het realiseren
van fiscale voordelen voor bepaalde wijken en door het creëren van economische
kansenzones. Ik wijs overigens op twee parallelle moties die in deze Kamer
zijn aangenomen die ongeveer hetzelfde beogen, namelijk het aanpakken van
de huisjesmelkers, te weten de motie-Dijsselbloem en de motie van mijn fractiegenoot
Visser. Het is zeer belangrijk dat er bewust wordt gewerkt aan het onteigenen
van aan illegalen verhuurde panden. Ik vraag het kabinet om beide moties spoedig
uit te voeren.Dan kom ik op het onderwijs. De stichtingseisen die scholen worden opgelegd,
zijn welkom. Naast de eis van het Nederlanderschap voor leden van het schoolbestuur
denk ik aan het percentage van 80 voor achterstandsleerlingen. Wij zijn tot
nader order bereid om aan te zien of het werkt.Vervolgens ga ik in op het thema van de inperking van het recht op dubbele
nationaliteit; een belangrijke thema voor de dinerpauze. Wij vinden dat goed.
Het spoort met onze opvatting over burgerschap. Dit kan een rol spelen bij
het terugdringen van de invloed van de Turkse en Marokkaanse overheid in Nederland.
Het laatste hoofdstuk van het rapport van de commissie-Blok handelt hierover.
Dit was niet het langste hoofdstuk, maar er worden wel enkele belangrijke
elementen genoemd ter zake van de invloed van deze buitenlandse overheden
op de Turkse en Marokkaanse gemeenschappen in Nederland. Dit punt is tot nu
toe onderbelicht gebleven, maar hier dient wel iets aan gedaan te worden.
Hierbij kan de inperking van het recht op een dubbele nationaliteit helpen.
De invloed van deze overheden is jarenlang schromelijk onderschat.Als laatste noem ik de criminaliteit. Antillianen, Marokkanen, Somaliërs
en Oost-Europeanen scoren hoog in de misdaadstatistieken, zoals wij allen
weten. De commissie heeft hier wel naar gekeken, maar ik ben blij dat het
kabinet in de nota constateert dat er meer moet gebeuren op dit punt. Het
alleen subsidiëren van bepaalde projecten in de wijken helpt niet. Ook
harder straffen is nodig. Preventie krijgt niet zo zeer vorm door een knuffel
van de wijkagent als wel door het voorkomen van recidive.Kortom, ik maak het kabinet een compliment. Het formuleert een type beleid
dat mijn fractie voorstaat. Daarmee is een definitieve kentering gekomen in
het integratiebeleid. De brillenglazen zijn schoongepoetst, de roze kijk is
weg en wij kunnen met een heldere blik aan de slag.Voorzitter. Wij zijn tevreden, maar op een drietal punten vraag ik het
kabinet of er niet nog iets meer kan gebeuren. In de eerste plaats noem ik
de immigratie. Zolang de immigratie niet wordt beperkt, blijft het dweilen
met de kraan open. Dat constateerde de VVD al in de dagen van Bolkestein.
Van de vier routes naar ons land, zijn er de afgelopen jaren drie moeilijker
geworden: de politieke immigratie, de arbeidsmigratie en de huwelijksmigratie.
Dat laatste punt wordt nu aangepakt en dat is winst. De vierde route blijft
over en die wil ik omschrijven als de Antillenroute. In het verleden heeft
mij fractie hier ik weet niet hoeveel keer aandacht voor gevraagd. Mijn huidige
fractiegenoot de heer Rijpstra en zijn voormalige fractiegenoot de heer Kamp
hebben hier regelmatig aandacht aan besteed. Een kleine groep uit de Antillen
en Aruba zorgt voor de enorme problemen in de zogeheten Antillengemeenten
in ons land. Deze groep zorgt voor veel overlast en is buitenproportioneel
vertegenwoordigd in de statistieken van de criminaliteit. Het kabinet erkent
dit ronduit. Daar moet wat aan gebeuren.Het kabinet stelt dan ook voor om betrokkenen in Nederland te laten inburgeren,
maar dat leidt meteen tot spanning met de regering van de Antillen. Wij hebben
een brief van de Staten gekregen waarin men uitlegt, daar niet zoveel voor
te voelen. Het is hoe dan ook niet genoeg. Uiteraard kennen wij alle bezwaren
tegen bijvoorbeeld een visumplicht. Wij kennen de ins en outs van het debat,
maar is het nu echt onmogelijk om hier iets aan te doen? De aanstaande herziening
van de bestuurlijke verhoudingen binnen het Koninkrijk is voor het kabinet
een prachtige gelegenheid om hier nog eens naar te kijken. De fractievoorzitters
die vorig jaar rond deze tijd op de Antillen waren, hebben ervaren dat het
gevoel toeneemt dat dit een gezamenlijk probleem van Aruba, de Antillen en
Nederland is. De eilanden beseffen hopelijk ook dat ze die problemen niet
op onze binnensteden kunnen afwentelen. Het moet uiteraard afgelopen zijn
met het op het vliegtuig zetten naar Schiphol van, om het beeldend te zeggen,
de schoffies van de Antillen. Dat is, gezien de aard van de problematiek,
nog tot daar aan toe. Daar komt echter bij dat deze route vooral wordt gebruikt
door gelukszoekers die vervolgens in Nederland kansarm worden: Haïtianen,
Colombianen en Dominicanen, die zich op de Antillen hebben kunnen laten naturaliseren
en daarmee vrij naar de EU kunnen reizen. Dat gat, deze maas, moet worden
gedicht.De CDA-fractie heeft hieraan in april aandacht besteed. Wij hebben toen
een motie van collega Sterk niet gesteund, omdat wij ervan uitgingen dat het
kabinet op korte termijn maatregelen zou nemen. Tot op heden hebben wij dat
nog niet mogen zien. Aangezien het verlenen van het Nederlanderschap een zaak
is van het Koninkrijk, zie artikel 3 van het Statuut, kan er wellicht reëel
over worden gesproken tussen de ministers van V&I en Justitie en de ministers
van Justitie van Aruba en de Antillen om hier iets aan te doen. Als deze Antillenroute,
deze sluiproute naar Nederland en Europa wordt ingeperkt, kunnen wij ons met
des te meer energie richten op de integratie van de hier aanwezige immigranten,
vooral Antillianen en de vele anderen. In het kader van de discussie die wordt
gevoerd over de bestuurlijke verhoudingen tussen Nederland en de eilanden
van de Nederlandse Antillen, moet het mogelijk zijn om dit punt te bespreken.
Ik dacht zelfs dat de minister-president van de Nederlandse Antillen dezer
dagen in Nederland is. Dat biedt een kans om dit rechtstreeks met hem op te
nemen.Dit brengt mij bij de tweede kwestie die ik er uit wil lichten, het onderwijs.
Mevrouw Halsema sprak hier vanmiddag in dezelfde termen over als ik nu zal
doen. Wij weten goed dat er veel moet gebeuren, maar een sleutelrol is weggelegd
voor het onderwijs. Het gaat vooral om de mensen die hier al zijn en die hier
worden geboren. De slag om de integratie moet uiteindelijk, zeker voor de
komende generaties, gewonnen worden in het onderwijs. Het kabinet doet op
deze punten wel wat. Het wil ook wel het nodige, maar het houdt, als ik er
met een wat kritische blik naar kijk, toch allemaal niet over. Tekenend is
een uitspraak van de minister van Onderwijs in NRC Handelsblad – minister-president,
ik heb het citaat goed gecheckt – dat wij de etnische tweedeling moeten
accepteren. Dat is voor ons niet ambitieus genoeg. Er zijn twee doelen. Het
tegengaan van de segregatie en het bestrijden van achterstanden. Afgaande
op het citaat van de minister van Onderwijs en de toon van dat deel van de
nota, hebben wij het idee dat het kabinet niet veel verder komt dan niet vrijblijvende
afspraken op gemeentelijk niveau. Er is tot ons verdriet geen toezegging gedaan.
Er staat dat er studie zal worden gedaan naar een omzetting van het bekostigingssysteem
teneinde etnische concentratie op scholen tegen te gaan. De minister-president
en de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie weten hoe het systeem
tot op heden werkt. Kan er niet met meer actie aan worden gewerkt om tot een
nieuwe financieringsstroom te komen, die het wit maken van zwarte scholen
stimuleert, zoals wij in het jargon zeggen, en niet het zwarter maken van
toch al zwarte scholen? Namens mijn fractie dring ik hier zeer op aan bij
het kabinet.De heer Bos (PvdA):Kan de heer Van Aartsen met mij proberen om concreet te maken wat hij
hier voorstelt? Als ik het fout heb, hoor ik het graag, maar ik begrijp dat
de heer Van Aartsen een probleem heeft met de etnische segregatie in het onderwijs,
vooral als deze samengaat met de concentratie van achterstanden. Als wij kijken
naar de grote steden in Nederland, moeten wij constateren dat de etnische
segregatie vooral een kwestie is van hoe wijken zijn samengesteld. Scholen
staan in die wijken. Daarom spiegelen zij in zekere zin de etnische segregatie
die daar al plaatsvindt. Hoe lost hij dat nu op? Dat heeft uiteindelijk niets
te maken met een financieringssysteem. Als hij dat probleem wil oplossen zonder
dat hij die wijken differentieert, gaat hij mensen verplaatsen of met ze rijden,
zodat zij ergens anders naar school kunnen.De heer Van Aartsen (VVD):Nee, dat gaan wij niet doen. Ik heb uiteraard gelezen wat u hierover hebt
gezegd, maar dat zou naar mijn oordeel een niet-liberale oplossing zijn. Het
eerste wat wij nu volgens mij moeten doen, is het element dat de commissie-Blok
heeft aangedragen en waar wij in onze nota ook iets over hebben gezegd. Laten
wij nu wat aan dat financieringssysteem doen.Vervolgens heeft de heer Bos gelijk wat betreft het probleem in de wijken.
Ik had diverse andere thema's kunnen nemen. Ik had ook nog over volkshuisvesting
kunnen spreken. Dat kan niet met dwang of met het type afspraken waar de heer
Bos op doelt, maar je kunt wel degelijk afspraken maken tussen randgemeenten
en een hoofdgemeente, zoals tussen Rotterdam en de gemeenten die daaromheen
liggen. De nota van het kabinet is interessant op dit punt, maar zou ook wel
iets ambitieuzer mogen zijn.De heer Bos (PvdA):Ik probeer dit te begrijpen. In mijn verhaal heb ik geconstateerd dat
er talloze wijken in Nederland zijn zoals de Schilderswijk, 90% zwart, als
je het op die manier wilt zeggen, of de Kolenkit in Amsterdam, 80% zwart.
De samenstelling van die scholen verander je niet met een ander financierings systeem, als zij in die wijken staan. Ik denk dat de ambitie om
meer gemengde scholen te hebben, misschien vooral gaat over de middelgrote
steden, waar de segregatie nog niet zo ver is voortgeschreden. Als dat zo
is, denk ik dat wij dat in alle eerlijkheid tegen elkaar moeten zeggen. Dat
is mijn eerste vraag.Mijn tweede vraag is of ik het goed hoor dat u vindt dat randgemeenten
meer ruimte moeten maken voor de bouw van goedkopere huur- dan wel koopwoningen.
Als u dat vindt, welke instrumenten stelt u dan voor om dat daadwerkelijk
voor elkaar te krijgen?De heer Van Aartsen (VVD):Ik houd vol dat dit ook belangrijk is voor de wijken in de grote steden
die u noemt, waarvan er wel meer zijn dan de twee die u noemt, maar dat weten
wij alle twee. Ik heb niet alleen het oog op middelgrote gemeenten. Zo myoop
zijn wij ook weer niet. Ik vind de ontwikkeling in alle steden van groot belang.
Het is belangrijk om daar iets aan te doen, maar ik laat mij niet afbrengen
van de noodzaak om aan het bekostigingssysteem wat te doen.Als je kijkt naar de woningmarkt in het westen van het land, is het inderdaad
noodzakelijk om afspraken te maken tussen de grote gemeenten en de omliggende
gemeenten. Dat kan ook best. Dat is een van de elementen die in de nota van
het kabinet terug te vinden zijn. De heer Bos zet in zijn betoog van vanmiddag
heel sterk het accent op het element huursubsidie en de huursector. In dat
kader lijkt het mij belangrijk te bekijken hoe wij het investeren in de eigen
leefomgeving kunnen stimuleren, of dat nu een randgemeente is dan wel de wijken
in de grote steden.De heer Bos (PvdA):Tot uw dienst. Ik zoek nu even geen politieke polarisatie. Als ik de leider
van de VVD hoor zeggen dat hij bereid is, te proberen het proces onder druk
te zetten waardoor niet alleen in de steden, maar ook in de randgemeenten
meer variatie van bebouwing tot stand kan komen en meer variatie in de bevolkingssamenstelling,
dan is dat een heel welkom gebaar. Ik nodig hem uit daar met ons verder over
te denken. Dat kan hetzij met de instrumenten die wij noemden, hetzij met
de instrumenten die hij noemt.De heer Van Aartsen (VVD):Dat hoeven wij niet met zijn tweeën te doen. Meer fractievoorzitters
in dit huis zijn daarin geïnteresseerd. Heel veel VVD-wethouders zijn
geïnteresseerd in deze richting. Het is een kwestie van de blik wat verbreden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik doe erg mijn best welwillend te zijn ten opzichte van de voorstellen
die de heer Van Aartsen nu doet, maar het kost mij wel enige moeite.De heer Van Aartsen (VVD):Het hoeft ook niet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik doe mijn best en ik doe dat graag. Ik hoor niets anders dan een herhaling
van hetgeen het kabinet al heeft voorgesteld, namelijk dat er afspraken moeten
worden gemaakt tussen gemeenten. Naar het schijnt, hoort de heer Bos daar
meer in.Voor een partij als de VVD die de regering zo steunt in de centrale slogan
"De vrijblijvendheid voorbij" zou dat wel enige consequenties mogen hebben
voor de manier waarop overheden met elkaar omgaan.De heer Van Aartsen (VVD):Volgens mij is "De vrijblijvendheid voorbij" de titel van het stuk dat
collega Bos dezer dagen in de Volkskrant schreef.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U vindt dat letterlijk terug in de kabinetsreactie. Wie het uitgevonden
heeft, weet ik niet.De heer Van Aartsen (VVD):Geeft niet. Ik heb een paar voorbeelden genoemd op het gebied van onderwijs,
zoals de 80/20-regeling. U heeft gelijk dat dit is terug te vinden in de nota
van het kabinet. Ik heb dat al gezegd in antwoord op de interruptie van de
heer Bos. Zowel in het onderwijs als bij de huisvesting gaat het erom dit
gewoon te doen in de resterende kabinetsperiode die nog wel even duurt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is even slikken. U zegt: het te doen. Daar gaat het nou precies! Wat
moet er gedaan worden? Volgens mij gebeurt er namelijk niet zoveel. Laat ik
het toespitsen op de huisvesting. Wij hebben daar een vrij simpel voorstel
voor gedaan.De heer Van Aartsen (VVD):U hebt een norm genoemd van 30%.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ja, een minimum. In die randgemeenten is de sociale woningvoorraad klein
en zijn de mogelijkheden voor mensen uit de lagere inkomensgroepen om zich
daar te vestigen uitermate klein. Het probleem van de concentratiewijken los
je niet op door alleen maar mensen te weigeren. Mensen moeten ook ergens wonen.De heer Van Aartsen (VVD):Dat ben ik zeer met u eens. Ik heb vertrouwen in de bewindslieden die
aan het roer staan dat zij zullen doen en uitvoeren wat in de nota van het
kabinet hierover staat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil niet retorisch worden, maar wat staat er in de nota? Het grote
probleem is juist dat er niks in de nota staat. Er staat dat er eens gepraat
moet worden en dat het leuk zou zijn als er geen vrijblijvende afspraken werden
gemaakt. Hoe zien die eruit? Ik heb een concreet voorstel. Waarom bent u zo
vrijblijvend nu het mogelijk is echt resultaten te boeken?De heer Van Aartsen (VVD):Laten wij de boel even uit elkaar houden. Ik was heel kritisch over de
zogeheten niet vrijblijvende afspraken die gemaakt zullen worden over het
onderwijs. Ik zie uw achterbuurvrouw al juichen, maar zij moet dat niet te
vroeg doen. Over de volkshuisvesting staat in de nota inderdaad wat u net
zei. Mijn idee is: doe dat nou eens, geef daar vorm en inhoud aan. Ik hoop
dat het kabinet daar een duidelijk antwoord op heeft. De besturen van de grote
steden en van de randgemeenten zijn daar zonder enige twijfel toe bereid.
Wij moeten dat in ieder geval in de komende periode proberen. De minister-president
komt mij te hulp door te zeggen dat het allemaal op pagina 27 van de nota
staat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Heel fijn. Ik vind de kreet "dat wij het de komende jaren moeten proberen"
geen ambitieus integratiebeleid vormen. De heer Van Aartsen kan dat niet serieus
menen. Ik wil hem ook als liberaal aanspreken. Hij heeft er geen bezwaar tegen
dat de vestigingsvrijheid van mensen ingeperkt wordt door de
regeling om kansarme mensen met lage inkomens te weren uit concentratiewijken.
Dat grijpt heel diep in de grond- en vrijheidsrechten van mensen in. De heer
Van Aartsen zal zich dat bewust zijn. Daar staat dan een veel kleinere verplichting
voor overheden tegenover. Daar deinst hij voor terug. Dit heeft niets meer
te maken met liberalisme, evenwichtigheid of ambitie.De heer Van Aartsen (VVD):Mevrouw Halsema noemt en labelt het maar zoals zij het wil. Wij vinden
dat wat op blz. 27 van de nota staat in de komende periode uitgevoerd moet
worden.Ik keer terug naar het onderwijs. Op dat vlak zijn wij redelijk ambitieus.
Wij hebben naast de bekostigingsregeling de 80/20-regeling bij de stichting
van nieuwe scholen. Wij wachten op dit moment af hoe dit gesleutel binnen
het kader van artikel 23 van de Grondwet uitpakt. Wat dat betreft heb ik met
heel veel plezier geluisterd naar het betoog van de heer Marijnissen op dit
punt. Dit laat onverlet dat wij ons grote zorgen maken over het islamitisch
onderwijs. Dat is niet van vandaag of gisteren. Het bevordert de segregatie.
Het is helder uit hetgeen de minister van Onderwijs de afgelopen maanden heeft
laten zien dat de inspectie enig zicht maar geen werkelijk doorzicht heeft
in wat er gebeurt. Op dit punt heeft de minister-president gezegd dat de islam
een gevangenis van achterstand kan zijn. De vindplaats van dit citaat is de
Elsevier van 20 december 2003. Ik vraag de minister-president om dit
nog eens toe te lichten in de context van de vrijheid van onderwijs.Onze derde wens betreft het volgende. Wij hebben in de nota van februari
reeds gepleit voor loskoppeling van de toegang tot Nederland en de toegang
tot de verzorgingsstaat. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
heeft daarover een belangwekkend rapport geschreven. Waarom dan ook geen gefaseerde
toegang tot de sociale zekerheid? Wij denken dan met name aan bijstand en
WAO. Dit element is terug te vinden in de nota van de Partij van de Arbeid
en evenzeer in de nota Nederland Integratieland van het CDA. Ik constateer
dat zowel binnen VVD, CDA als Partij van de Arbeid de opvatting terrein wint
dat buitenlandse partners niet onmiddellijk aanspraak zouden moeten kunnen
maken op sociale zekerheid. De heer Bos sprak van een commissie om er nog
eens naar te kijken. Daarmee schuiven wij het op de langere termijn. Ik vraag
het kabinet om hier donderdag in heldere termen op te antwoorden.Tot slot een opmerking over wat vanmiddag een paar maal aan de orde is
geweest. De heer Marijnissen en mevrouw Halsema hebben hierover gesproken.
Ik doel op de toon van het debat. Mijn partij en mijn fractie wordt wel verweten
dat wij een te harde toon aanslaan. Uit mijn bijdrage aan dit debat blijkt
dat dit niet het geval is. Mijn fractie heeft helder een aantal zaken naar
voren gebracht en dan is het zeker vreemd om op die manier onze bijdrage te
beoordelen. Dit verwijt wordt namelijk gemaakt door commentatoren die zich
blijkbaar na mei 2002 hebben hervonden, en zich nu weer denken te kunnen permitteren
om eenieder die poogt om de feiten helder naar voren te brengen of kritisch
te zijn, te belagen met termen als "ophitsen", "islamofobie" en "stigmatiseren".In het verhoor van prof. Van der Zwan kan eenieder lezen dat de term "stigmatiseren"
in de periode 1992 tot 1994 nogal eens werd gebruikt. Ik weet dat nog heel
goed, omdat ik nogal nauw betrokken ben geweest bij dit debat dat door een
sociaal-democratische minister en Bolkestein is opgestart. Zij zagen immers
in dat het een probleem was dat moest worden aangepakt. Ik doel natuurlijk
op Ien Dales, een minister voor wie ik met vreselijk veel plezier heb gewerkt.
Overigens heb ik nog steeds enorm veel respect voor deze vrouw. Wat Ien Dales,
Bolkestein, prof. Van der Zwan en Entzinger toen hebben moeten horen, hoor
ik nu eigenlijk weer terug. Hen werd namelijk te verstaan gegeven dat zij
niet mochten zeggen wat zij zeiden, want dat zou alleen maar tot ellende leiden.
Overigens zijn prof. Van der Zwan en Entzinger toen door een toenmalige "topambtenaar"
van Binnenlandse Zaken ingeschakeld. Ik zeg dat maar voordat mij door de heer
Bos wordt gevraagd: Mijnheer Van Aartsen, waar was u eigenlijk?Ik hoor dat verwijt overigens niet zozeer in de Kamer als wel op andere
plaatsen. Ik denk dat wij met elkaar moeten afspreken dat wij elkaar niet
met de term "stigmatiseren" dood proberen te gooien. Mensen die zich eerder
in het integratiedebat realistisch opstelden – de heer Marijnissen kan
hierover meespreken – kregen te horen dat zij extreem rechts in de kaart
speelden. En tegenwoordig is het dan kennelijk zo dat zij dan de "islamistische"
reactie in de kaart zouden spelen. Het moet mij toch echt van het hart dat
die vlieger niet meer opgaat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het einde van uw betoog is toch een beetje onbevredigend. Ik had namelijk
meer van u verwacht toen u sprak over de toon van het debat. U heeft overigens
gelijk dat uw toon in dit debat niet afwijkt van het regeringsbeleid. Ik heb
op een enkel detail na dan ook niets schokkends in uw betoog kunnen ontdekken.
Een en ander neemt echter niet weg dat het integratiedebat in de laatste maanden
vaak ging over de grote conflicten in de VVD-fractie. Het verbaast mij dat
u daar helemaal niet op terugkomt. Ik herinner u nog maar eens aan de volgende
uitspraken: hoofddoekjes, ik lust ze rauw; de islam is een achterlijke cultuur;
apartheid. U heeft van dergelijke uitspraken een aantal keer afstand genomen,
maar hoe beoordeelt u eigenlijk deze bijdrage aan het integratiedebat? Ik
vraag dat zeker ook, omdat u nu voor een zo afwijkende positie kiest.De heer Van Aartsen (VVD):Het is echt heerlijk om voor de examencommissie Halsema te mogen staan.
Dat is echt verrukkelijk! Uit haar vragen pik ik één element,
want ik ga wel over mijn eigen bijdrage, en dat zijn de hoofddoekjes. Ik wijs
haar er maar op dat zij kennelijk heel snel is vergeten wat de bijdrage is
geweest van mijn fractiegenoot Laetitia Griffith in het debat over de hoofddoekjes.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Op een examen volgt natuurlijk een herexamen als je het examen niet hebt
gehaald.De heer Van Aartsen (VVD):Het aardige van dit examen is dat deze kandidaat zichzelf een cijfer mag
geven!Mevrouw Halsema (GroenLinks):U heeft natuurlijk gelijk dat elke woordvoerder over zijn eigen inbreng
gaat. Ik verkeer echter in de veronderstelling dat een fractievoorzitter
ook verantwoordelijk is voor het collectief, zijn fractie. U hoeft die verantwoordelijkheid
natuurlijk niet te nemen, maar het zou mij toch verbazen als u voor deze verantwoordelijkheid
wegloopt. Ik schat u namelijk heel anders in. Kunt u dus toch nog iets zeggen
over uw opvatting over de wijze waarop het debat in de afgelopen maanden is
gevoerd?De heer Van Aartsen (VVD):Ik heb een heel goed advies voor mevrouw Halsema: word lid van de VVD!
Dan kunt u aan dit debat in mijn partij meedoen.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Grote groepen migranten zijn de afgelopen 40 jaar naar Nederland
gekomen, aanvankelijk op uitnodiging van werkgevers die dat goed uitkwam.
Er zijn ook veel migranten gekomen in het kader van gezinsvorming en -hereniging.
Daarnaast is er nog een grote groep asielzoekers die uit hun land van herkomst
zijn gevlucht omdat zij vervolging vreesden.Het debat over het integratiebeleid wordt hier al vele jaren intensief
gevoerd. De D66-fractie heeft het onderzoek van de commissie-Blok en haar
werkzaamheden van harte ondersteund omdat het debat te veel ging over emoties
en aannames en te weinig over feiten en grondig onderzoek. In dat licht hebben
wij met belangstelling uitgekeken naar het rapport. Ik haak maar meteen in
op wat de heer Van Aartsen vanavond naar voren heeft gebracht. Dat was een
heel interessante bijdrage, niet alleen qua inhoud maar ook qua toon. Het
rapport van de commissie verscheen in januari. Ik kan me de reacties van de
VVD- en de CDA-fractie nog herinneren. Het rapport deugde niet; eigenlijk
kon het de prullenbak in. Dat bleek een eerste reactie te zijn, omdat het
beeld later werd bijgesteld. De inbreng van Laetitia Griffith kan ik me in
dat verband nog goed voor de geest halen; de inbreng van vanavond van de heer
Van Aartsen ligt in dezelfde lijn. Die is anders dan toen het rapport uitkwam,
maar misschien vergis ik mij.De heer Van Aartsen (VVD):Ik vind dit een beetje jammer; het hoort niet bij de toon van het debat
om het zo aan te pakken. Waarom waren wij destijds kritisch? De heer Dittrich
dwingt mij om dat nog een keer uit te leggen. Wij waren kritisch over het
geslaagd zijn en niet geslaagd zijn. Daarover heb ik vanavond iets gezegd,
waarmee ik mij schaarde achter het judicium van het kabinet op dit punt. Ik
ben heel benieuwd waar de heer Dittrich daarbij staat.Ons tweede belangrijke punt was dat de commissie een definitie van integratie
hanteert waarmee wij het niet eens zijn. In onze nota hebben wij op een vijftal
punten aangegeven hoe wij het anders wilden. Dit was de reden dat wij –
net als veel anderen hier maar dat doet er niet echt toe – zeiden: eigenlijk
slaat de commissie-Blok de plank mis. Als de definitie niet goed is, kom je
ook niet goed uit.Ik wil ook nog iets zeggen ter verdediging van de commissie-Blok. Als
je goed kijkt naar de opdracht van de commissie, had zij ook niet veel verder
kunnen gaan dan zij ging. De start, het geslaagd en niet geslaagd zijn en
het punt van de definitie, zette echter wel de toon van het rapport; daarop
hadden wij kritiek.De heer Dittrich (D66):Ik vond het verassend dat de heer Van Aartsen zijn interruptie begon met:
wat jammer dat u daar nu weer over begint. In reactie op de interruptie van
mevrouw Halsema zei hij zonet: maar ik ga over mijn eigen inbreng. Dat is
ook mijn antwoord aan hem: ik ga natuurlijk over de inbreng van de D66-fractie.
Die beelden van januari bij het uitkomen van het commissierapport kan ik mij
nog goed herinneren. De heer Verhagen had zelfs al een dag voor het rapport
naar buiten kwam, een interview gegeven. Ook de reactie van de VVD-fractie
staat mij nog voor de geest. De sfeer was destijds in ieder geval geheel anders
dan de constructieve toon die wij tot nu toe in dit debat hebben gehoord.De voorzitter:De heer Verhagen krijgt uiteraard de gelegenheid om hierop te reageren.
De heer Dittrich wil ik toch vragen om zijn eigen inbreng te geven en niet
als het ware vanaf het spreekgestoelte de anderen te interrumperen.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik was antwoord aan het geven.De heer Verhagen (CDA):De heer Dittrich gaat uiteraard over zijn eigen inbreng, maar als hij
mij citeert, moet hij zich aan de feiten houden. De CDA-fractie heeft als
enige fractie woorden van waardering uitgesproken. Zij heeft gesproken over
een heldere analyse, maar teleurstellende conclusies omdat er op een aantal
punten meer stappen gezet moesten worden. In het interview waarover de heer
Dittrich sprak, heb ik het niet gehad over de commissie-Blok, maar over het
integratiebeleid. Over het integratiebeleid heb ik gezegd dat het was mislukt
en de CDA-fractie vindt dat nog steeds. Wij gaan hier geen debat voeren over
een nieuw integratiebeleid en de analyse van dertig jaar beleid als wij tot
de conclusie komen dat het allemaal zo goed is. Het feit dat wij hier vandaag
met het kabinet praten over veranderingen van het integratiebeleid om te komen
tot daadwerkelijke integratie is onder andere vanuit het besef dat er in het
verleden fouten zijn gemaakt. Als de heer Dittrich naar alle bijdragen heeft
geluisterd, dan heeft hij ook gehoord dat er fouten zijn gemaakt. Ik neem
geen woord terug van de woorden die ik toen heb gesproken, namelijk dat het
beleid als zodanig is mislukt. Wij hebben de commissie-Blok gecomplimenteerd,
wij hebben gezegd dat er een heldere analyse is gemaakt en dat er teleurstellende
conclusies zijn getrokken. Dat moet de heer Dittrich hier niet in een andere
context plaatsen.De heer Dittrich (D66):Ik zal kort reageren en daarna mijn betoog vervolgen.De voorzitter:Hoewel de heer Verhagen straks nog aan het woord komt, brengt u hem in
de situatie dat hij al op een deel van zijn inbreng moet ingaan. Ik sta geen
reacties meer toe wanneer u anderen uitlokt.De heer Dittrich (D66):Ik ga geen anderen uitlokken, maar ik wil alleen reageren op de inbreng
van de heer Verhagen tot nu toe. Er zijn andere fracties in dit huis die na
het verschijnen van dit rapport wel degelijk complimenten hebben gemaakt.
Als voorbeeld noem ik het persbericht van de D66-fractie. De heer Verhagen
heeft gezegd dat de conclusies voor een deel niet deugden. Ik constateer dat
bijna alle conclusies en aanbevelingen zijn overgenomen na
het debat in de Kamer. De motie die door de Kamer is aanvaard, getuigt hiervan.De toon van een publiek debat over integratie van allochtonen bepaalt
ook het klimaat en de ruimte waarin zij aan de samenleving deelnemen. Politici
hebben een bijzondere verantwoordelijkheid in het publieke debat omdat zij
die toon mede beïnvloeden. Respect en nuance zijn noodzakelijk in de
discussie over integratie. Het creëren van een sfeer van "wij" tegen
"zij" brengt de oplossing niet dichterbij, want wij maken allen deel uit van
dezelfde samenleving. Eigenlijk vindt de D66-fractie dat elk mens op zijn
eigen mogelijkheden zou moeten worden beoordeeld, maar een strikte individuele
benadering in dit debat is onmogelijk. Het is onafwendbaar om over groepen
te praten, terwijl wij beseffen dat dé allochtoon natuurlijk niet bestaat.
Een Marokkaanse jongen uit het Rifgebied kan een totaal andere achtergrond
hebben dan een Marokkaanse vrouw uit Casablanca en iemand van de tweede of
derde generatie in Nederland kan een heel andere achtergrond hebben dan iemand
die recentelijk uit Afghanistan is gevlucht. Toch kunnen zij soms in de Nederlandse samenleving
vergelijkbare problemen ontmoeten.Vandaag en overmorgen discussiëren wij met de regering over het integratiebeleid
van de afgelopen decennia. Voor ons is het doel van dit debat om van de gemaakte
fouten uit het verleden te leren en een goede aanpak voor de problemen die
er zijn, te kiezen. Ik vind het ook belangrijk dat de minister-president bij
dit debat aanwezig is, want als premier is hij er voor alle mensen in Nederland.
Mijn eerste vraag is dan ook aan hem. Ziet u voor uzelf een taak weggelegd
om ervoor te zorgen dat het publieke debat over allochtonen en integratie
mensen tot elkaar brengt en tot constructieve oplossingen leidt? Ik vraag
dat omdat ik enkele maanden geleden op de landelijke dag van de vereniging
van Tsjechen en Slowaken in Nederland een toespraak mocht houden. Na afloop
kwamen er veel mensen naar mij toe die het volgende zeiden. Wij wonen al twintig,
dertig jaar in Nederland, wij hebben de Nederlandse nationaliteit, maar door
het debat van de laatste jaren over dit onderwerp voelen wij ons opeens aan
de andere kant van een streep gezet. Wij voelen ons opeens weer anders. Wij
voelen ons er niet meer bijhoren. Wij moeten verantwoorden waarom wij in Nederland
leven en plotseling wordt er van alles van ons gevraagd. Wij voelen ons de
kop van Jut. Ik hoop dat premier Balkenende wil stimuleren om dit debat een
begin te laten zijn van een nieuw gevoel van saamhorigheid dat in de samenleving
moet ontstaan om die grote problemen aan te pakken.Wat is de definitie van integratie? Wanneer is een persoon of een groep
geïntegreerd in de Nederlandse samenleving? Ik kan gelijk antwoord geven
op de vraag van de heer Van Aartsen over onze criteria daarvoor. Wij vinden
dat er op een gelijkwaardige manier moet kunnen worden deelgenomen op sociaal-economisch
terrein. Er moet een actieve en passieve kennis van de Nederlandse taal zijn.
De in Nederland gangbare waarden, normen en gedragspatronen moeten worden
gerespecteerd en er moeten mogelijkheden zijn om daadwerkelijk contact te
hebben met het autochtone Nederlanders.In de privé-sfeer mag er best een oriëntatie op het land van
herkomst zijn, zolang dat niet ten koste gaat van de criteria die ik net noemde.
Dat betekent dat de D66-fractie het niet acceptabel vindt wanneer een gedwongen
huwelijk wordt gearrangeerd. Zodra men erachter komt dat een meisje wordt
uitgehuwelijkt, moet daartegen kunnen worden opgetreden. Er moet haar daadwerkelijke
effectieve bescherming kunnen worden geboden als zij erom vraagt.Ik zal nu nog stilstaan bij enkele facetten van het integratiebeleid die
mijn fractie van belang vindt. Ik ga eerst in op de problematiek van de oude
wijken. Er is een concentratie van sociaal-economische problemen in sommige
oude wijken in de grote steden. Er wonen veel mensen met een uitkering, soms
al generaties lang. De openbare ruimte is er aan het verloederen, er heerst
anonimiteit, middenstanders trekken weg en achterblijvende bewoners voelen
zich aan hun lot overgelaten. Vaak worden woningen illegaal onderverhuurd
en door te veel mensen bewoond. In deze buurten is sprake van een cumulatie
van allerlei problemen, zoals drugsverslaving en prostitutie. Wij vinden dat stadsdeelbesturen of gemeenteraden eisen moeten kunnen
stellen aan nieuwkomers in zo'n buurt, bijvoorbeeld de eis dat men een inkomen
uit werk moeten hebben dat hoger is dan een bijstandsuitkering. Zo'n maatregel
kan dan enkele jaren gelden totdat er een meer evenwichtige samenstelling
tot stand is gekomen. Daarbij is medewerking van woningcorporaties onontbeerlijk.
Door een dergelijke maatregel kan een begin worden gemaakt met een economische
versterking van de buurt. Wij willen niet dat mensen uit hun huizen worden
gehaald om hen verplicht elders te laten wonen, zoals ik wel eens in reacties
op onze voorstellen in kranten heb gelezen. Wij nemen afstand van termen zoals
die in het Rotterdamse debat zijn gebruikt, bijvoorbeeld een allochtonenstop
of een hek rond Rotterdam.In de deelgemeente Charlois gaat men dit beleid op poten zetten. Wat ons
betreft verdient dat navolging. Mevrouw Halsema en andere critici van dit
systeem hebben er gelijk in dat er veel meer moet gebeuren om ervoor te zorgen
dat dergelijke wijken zich kunnen ontworstelen aan de gettospiraal waarin
zij terecht zijn gekomen. Er moet stadsvernieuwing plaatsvinden, woningcorporaties
moeten weer in oude wijken investeren en omliggende gemeenten in de regio
moeten sociale woningbouw in hun contingenten opnemen en hun verantwoordelijkheid
nemen. Het gemeentebestuur moet ervoor zorgen dat huisjesmelkers zonder pardon
worden aangepakt en woningen die dienen als uitvalsbasis voor criminaliteit
of prostitutie moeten efficiënt kunnen worden onteigend.Rotterdam is met deze voorstellen gekomen. Het kabinet heeft gezegd dat
het wil onderzoeken hoe dit beleid in het kader van het grotestedenbeleid
op een goede manier kan worden opgezet. Ik kan mij voorstellen dat het kabinet
een wet tegen gettovorming gaat voorbereiden waarin allerlei instrumenten
samenkomen om dat soort wijken weer leefbaar te maken. Ik hoor graag de visie
van het kabinet op dit voorstel.Dan de discussie over zwarte en witte scholen. Ik sluit mij aan bij de
opmerking van degenen die hebben gesproken over het onderwijs als het begin
van de oplossing van heel veel problemen rondom integratie, dat de discussie
in veel gevallen gaat over witte en zwarte scholen. Wat mijn fractie betreft
gaat het meer om leerachterstanden en maatschappelijke, sociaal-economische
achterstanden. Ook wij vinden het ongewenst dat er scholen zijn met bijna
alleen maar kinderen met een achterstand. Het zou natuurlijk ideaal zijn als
scholen gemengd waren, als culturen zich mengden en als er goed onderwijs
werd gegeven. Maar wij kunnen er natuurlijk niet de ogen voor sluiten dat
er al veel steden en wijken zijn waar de meeste jongeren van allochtone afkomst
zijn en dat een evenwichtige verdeling in dit kader dus onmogelijk is. Er
is al gesproken over de acceptatie van leerlingen door het bijzonder onderwijs.
Wij steunen de opmerkingen die hierover gemaakt zijn. Wij vinden dat een bijzondere
school die een kind van allochtone ouders niet wil opnemen, op z'n minst in
het openbaar verantwoording moet afleggen voor die weigering; mijn collega
Lambrechts heeft er in een ander debat al voorstellen voor gedaan. Het is
toch eigenlijk te gek voor woorden als ouders er niet achter kunnen komen
waarom zo'n school bepaalde kinderen weigert? Het eerste wat er op dit punt
moet veranderen, is dat zo'n school haar verantwoordelijkheid neemt.Ik heb onlangs een e-mail ontvangen van een Hollandse vrouw uit Amsterdam-Geuzenveld
die haar ervaringen met een zwarte school beschreef, dus precies de omgekeerde
situatie. Ik vond het een zeer indrukwekkende brief en ik wil er dan ook een
paar passages uit voorlezen. Zij wilde haar blonde zoontje in haar eigen buurt
op school doen, ook al waren de meeste kinderen op die school uit andere landen
afkomstig. Zij schreef: "Ik heb mijn zoontje Robin op een rooms-katholieke
basisschool ingeschreven. Een bewuste keuze op basis van ouderwets klassikaal
onderwijs, een schoolgids met beleid en een te verwachten verhouding van 60%
allochtone en 40% autochtone kinderen. Toen Robin in een van de acht kleuterklassen
werd geplaatst, bleek de werkelijke verhouding 85% allochtoon en 15% autochtoon
te zijn. Ik heb mij daar echter niet door laten tegenhouden, omdat het schoolbeleid
mij vertrouwen gaf. De schoolgids gaf bijvoorbeeld duidelijk aan dat zowel
in de klas als op het schoolplein door leerlingen en ouders Nederlands moest
worden gesproken. Vanaf de eerste schooldag startte een lange reeks ervaringen
die mij uiteindelijk de ogen hebben geopend." En dan somt de schrijfster allerlei
voorbeelden op van meisjes die voor jongens moeten opstaan als er in de klas
een stoel te weinig is, van ouders die willen dat meisjes zich ondergeschikt
opstellen, van meisjes die de rotzooi moeten opruimen die jongens maken, terwijl
die jongens mogen blijven zitten, van pesterijen omdat haar blonde zoontje
wat langer haar draagt dan de anderen, van docenten die daarbij niet ingrijpen,
van passiviteit van andere ouders op het schoolplein en dergelijke. Zij vervolgt:
"Het probleem is structureel. Het percentage niet geïntegreerde allochtonen
in de wijk is erg groot. De autochtone bevolking is vrijwel geheel weggetrokken.
Veel allochtonen zijn nieuwkomers, uitgehuwelijkt vanuit het geboorteland
en zo midden in onze wijk met een concentratie van sociale achterstand geplaatst.
De kersverse bruiden doen boodschappen bij de allochtone ondernemers, de buurtkranten
verschijnen ook in het Turks en in het Arabisch en er is geen enkele noodzaak
om Nederlands te leren. De schotels brengen televisie in hun eigen taal en
cultuur. Zij zitten vast in de klassieke man/vrouw-verhoudingen en zij hebben
geen idee hoe men in Nederland met elkaar omgaat. De vrouwen verzorgen de
maaltijd en mannen en vrouwen hebben in huis gescheiden vertrekken. Het gebeurde
nooit dat een klasgenootje bij Robin thuis kwam spelen of dat hij ergens werd
uitgenodigd." De schrijfster besluit haar kind op een andere school te doen,
een witte school iets verderop. Daar schrijft zij over:"De allereerste dag dat ik Robin naar school breng, kom ik met kippenvel
thuis. Wat een gewaarwording: zo kan het dus ook! In de klas zitten achttien
kinderen, van wie één Surinaams meisje en één
meisje uit Iran. De kinderen lachen en kijken vrolijk de kring rond. Zij zijn
uitgelaten. Zij zitten vol verhalen over vakantie, over kamperen, over varen,
vissen, zwemmen en sporten. De ouders groeten mij. Zij kijken me ook aan en
zij lachen ook. We spreken dezelfde taal, letterlijk en figuurlijk. Ik besef
op dat moment hoe ongelooflijk somber de vorige school was: ouders die je
niet aankijken, jonge moeders die voortsjokken op hun sloffen alsof zij de
last van de wereld op hun schouders dragen; kinderen die sip in de kring zitten
en wezenloos voor zich uit staren. Wat een gigantische tegenstelling. Voor
mijn gevoel heb ik mijn Robin nu gered. Ik maak mij alleen heel veel zorgen
om de 650 kinderen die op de oude school zitten en die niet geïntegreerd
de samenleving zullen in stromen."Naar mijn gevoel geeft dit verslag haarscherp aan dat weliswaar uit diverse
rapporten mag blijken dat misschien de onderwijsachterstand op sommige zwarte
scholen niet eens groot is, maar dat er wel degelijk sprake is van sociaal-culturele
achterstanden. En ouders, alle ouders, willen natuurlijk kwalitatief goed
onderwijs voor hun kinderen, maar ook een sociaal stimulerende omgeving. Ik
vind dan ook dat wij alles op alles moeten zetten om ervoor te zorgen dat
Nederlandse waarden, zoals gelijke behandeling van mannen en vrouwen, van
homo's en hetero's, al van jongs af aan op school worden bijgebracht. Mijn
vraag aan de minister-president is dan ook of hij kan aangeven op welke manier
nu de segregatie in het onderwijs en om het onderwijs heen wordt tegengegaan.Ik stel deze vraag omdat ik ook de volgende vraag heb, over het gemeentelijke
onderwijsachterstandenbeleid: welk effect heeft de bezuiniging op het GOA
op het inlopen van die achterstanden? Ik herinner mij namelijk dat toen het
Hoofdlijnenakkoord werd opgesteld, het de gedachte was dat er bij het schrappen
van het GOA veel geld te vinden was in gemeentelijke bureaucratie en dat dit
geld niet daadwerkelijk besteed werd aan achterstanden. Inmiddels krijgen
wij echter heel veel verontruste reacties van scholen, bijvoorbeeld hier uit
Den Haag, waar na de moord op leraar Hans van Wieren de problemen op vmbo-scholen
alleen maar groter zullen worden vanwege bijvoorbeeld dreigend ontslag van
leerlingbegeleiders en van docenten die extra taallessen geven of aan conflicthantering
doen. Door de investeringen in het concept "veiligheid op school" wordt natuurlijk
wel een deel van die bezuiniging weer ongedaan gemaakt, maar de vraag blijft
toch of het kabinet hier niet penny-wise and pound-foolish
bezig is. Ik hoor daar, in zijn antwoord, graag een visie van de premier op.De heer Marijnissen (SP):Ik heb geluisterd naar de heer Dittrich en hij zegt eigenlijk het eens
te zijn met de analyse van de briefschrijfster. Ik ben dit ook. Hij zegt voorts
dat de segregatie echt een probleem is. Hij wijst op culturele verschillen
en zegt dat de dominantie van 85% te groot is. Daarna stelt hij de vraag aan
het kabinet wat het kabinet aan die segregatie denkt te gaan doen en vervolgens
gaat hij over op de financiën. Dit laatste is ook een belangrijk thema,
maar mag ik aan u vragen, mijnheer Dittrich, wat ú aan die segregatie
denkt te gaan doen?De heer Dittrich (D66):Ja, daar hebben wij in allerlei debatten allerlei voorstellen voor gedaan.
Ik zie hier ook mijn collega Lambrechts zitten. Wij hebben voorts onze nota
"De anderen dat zijn wij" geschreven, waarin ook voorstellen staan. Kortweg
komt het op het volgende neer, waarbij ik even de artikel-23-discussie oppak
die u ook in dit debat gestart bent, met overigens een mijns inziens wijze
invulling. U zei daarbij namelijk: wij kunnen daar over praten, maar wij kunnen
ook kijken wat wij binnen het raamwerk van artikel 23 kunnen doen. Welnu,
onze visie is dat daar waar het gaat over de segregatie op scholen, artikel
23 en de betreffende discussie misschien niet eens de sleutel bieden tot een
oplossing. Als het gaat om wijken waar een oververtegenwoordiging is van allochtonen,
kun je niet zomaar zeggen: daar moet een evenwichtige menging plaatsvinden.
De overheid heeft geen dwangmiddelen op dat gebied. Wij als sociaal-liberale
partij willen die ook niet. Wij hebben wel de sleutel om de kwaliteit van
het onderwijs en van de sociale omstandigheden van het onderwijs te verbeteren.
Daarom ging ik in mijn betoog over op het maken van opmerkingen over het korten
op de post voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid. Die korting
kan de oplossing namelijk verder weg brengen. Ik heb de reactie van de minister-president
op dit punt nodig, zodat ik hierop donderdag kan doorgaan.De heer Marijnissen (SP):Het is overigens toevallig dat ik u op dit punt vragen stel. Andere sprekers
heb ik hierover namelijk ook opmerkingen horen maken. Het gaat mij om de aarzeling
om het probleem te tackelen waar het zich echt voordoet. Het gaat er om dat
je ervoor zorgt dat scholen desegregeren, dat we samen naar school gaan en
dat we alles uit de kast halen om te voorkomen dat niet alleen in de grote
steden, maar ook steeds meer in middelgrote steden naast witte zwarte scholen
ontstaan. Daarvoor zullen de gemeenten op de een of andere manier moeten ingrijpen,
samen met schoolbesturen. Gezamenlijk zullen zij moeten vaststellen dat zij
van dat onderscheid afwillen, dat zij samen met de ouders die hun kinderen
komen aanmelden willen proberen om hierin verandering te brengen. Zij kunnen
op die manier het doel, desegregatie, dichterbij brengen.Door de commissie-Blok is veel uit het verleden helder gemaakt. De meeste
partijen hebben een omslag in hun denken gemaakt. De fase van ontkenning is
voorbij. Dat is winst. Het zou echter heel tragisch zijn als wij over twee,
drie jaar moeten vaststellen dat wij geen stap vooruit zijn gekomen op het
punt van de desegregatie, dat er nog geen sprake is van samen wonen en samen
naar school gaan. Ik vrees het ergste als wij niet bereid zijn om ten behoeve
van het hoger belang van integratie een minimale inschikking op het punt van
de vrijheid van schoolkeuze accepteren.De heer Dittrich (D66):Mijnheer Marijnissen, met alles wat u hebt gezegd ben ik het eens. U formuleerde
het goed: wij moeten een gezamenlijke inspanning leveren en samen met ouders
en schoolbesturen nagaan of het mogelijk is dat enz. Alleen, ook u komt voor
de vraag te staan wat er moet gebeuren als al die rondetafelgesprekken zijn
gehouden en de desegregatie niet lukt. Moeten wij dan het ouderwetse Amerikaanse
systeem van bussing invoeren? Moeten wij tegen ouders zeggen: wij gaan u verplichten
om uw kinderen naar een andere school in een andere wijk te sturen en daarover
hebt u niets te zeggen, want het algemeen belang houdt in: menging? Dat willen
wij echter niet. Ik vind het prima dat, zoals u dat zegt, alles uit de kast
moet worden gehaald, maar...De heer Marijnissen (SP):Ik heb dit ook met de heer Van Aartsen besproken. Het idee van bussing
was tegen zijn liberale principes, maar ik ben ook niet voor bussing. Ik ben
er echter op tegen dat er in een wijk een witte, een zwarte en een gemengde
school is. Als er drie scholen in een wijk zijn, vind ik het alleszins redelijk
dat al die scholen hun deel nemen en dat zij op die manier proberen het samen
naar school gaan te bevorderen. Dat kan niet zonder interventie, want zonder
interventie zijn wij gekomen waar wij nu zijn en dat is segregatie.De heer Dittrich (D66):Collega Lambrechts heeft daarom een voorstel gedaan. Dat houdt het volgende
in. Als een bijzondere school zegt geen "zwarte" kinderen te willen aannemen,
zou er een acceptatiedrang moeten gelden. Die school zou zich publiekelijk
moet verantwoorden en daarbij moeten zeggen waarom zij bepaalde kinderen niet
opneemt. Je mag hopen dat daardoor in de gesprekken tussen gemeentebesturen,
schoolbesturen enz. druk ontstaat en er meer menging komt. Ik ben het met
u eens dat het zeer onwenselijk is dat er in een buurt een witte, een zwarte
en een ander soort school is. Wat dat betreft zou alles beter moeten. Alleen,
u hebt nog steeds geen antwoord gegeven op de vraag wat er moet gebeuren als
dat niet lukt. U zegt zelf ook geen voorstander te zijn van bussing. De vraag
aan u zal te zijner tijd daarom zijn: wat wilt u wel? Op welke manier wilt
u dwang uitoefenen om de gewenste situatie te bewerkstelligen? Daarover heb
ik u nog niet gehoord.De heer Marijnissen (SP):In mijn bijdrage heb ik gezegd dat uit onderzoek is gebleken dat de over-,
overgrote meerderheid van zowel autochtone als allochtone ouders de voorkeur
geeft aan gemengde scholen. Dan zijn er dus bepaalde mechanismen die dat verhinderen.
Wij hebben daarom zeer concrete voorstellen gedaan, zoals het maximeren van
de ouderbijdragen. Daarnaast zal er echter nog iets moeten gebeuren. Op gemeentelijk
niveau zullen niet vrijblijvende afspraken moeten worden gemaakt over het
bereiken van de doelstelling die kamerbreed wordt uitgesproken. Dan komt er
inderdaad een moment waarop je tegen ouders moet zeggen: u kunt uw kind naar
die school sturen, maar wij ontraden u dat ten zeerste in het
algemeen belang, maar ook in het belang van het kind, het heeft onze voorkeur
dat u uw kind plaatst op de school die wij aangeven. Ik herinner u aan de
cijfers die ik zojuist noemde. Ik meen dat wij alleen al met het bespreken
van de kwestie met de mensen, met het ze goed adviseren een heel eind kunnen
komen. Laten wij afspreken dat als wij dit een jaar hebben gedaan en niet
het gewenste resultaat hebben bereikt, wij verder kijken.De heer Dittrich (D66):Mijnheer Marijnissen, u suggereert meer dan u zegt. U kunt tegen de ouders
zeggen: het heeft de voorkeur dat uw kind naar een andere school gaat. Dat
ben ik met u eens. Ik vind het prima dat dat soort gesprekken plaatsvindt.
Als de ouders echter zeggen: wij willen ons kind op die andere school, dan
zult u voor de vraag komen te staan wat er dan moet gebeuren.De heer Marijnissen (SP):Dan kan het niet.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik was bij het thema van de huwelijksmigratie. Doordat driekwart
van de allochtonen van de tweede generatie met een partner uit het land van
herkomst trouwt, terwijl die partner het Nederlands niet of onvoldoende beheerst,
ontstaan er steeds weer nieuwe integratieachterstanden in de samenleving.
De kinderen uit deze huwelijken beginnen dan weer met dezelfde achterstand
als hun ouders. Er lijkt dan geen vooruitgang te worden geboekt. Wij vinden
het dan ook logisch dat er eisen worden gesteld aan huwelijksmigranten, zonder
overigens het recht op vrije partnerkeuze onmogelijk te maken. Ons gaat het
erom dat het niet sociaal is om mensen naar Nederland te laten komen van wie
je van tevoren weet dat zij zich niet in de samenleving zullen kunnen redden.
Het gaat om participatie en emancipatie. Daarom steunen wij de voorstellen
om de minimumleeftijd naar 21 jaar te verhogen, alsmede de inkomenseis tot
120% van het minimumloon.Daarnaast willen wij dat de nieuwkomer in het land van herkomst een bepaald
basisniveau van scholing heeft, voordat hij of zij naar Nederland mag komen.
Iemand moet ten minste in zijn eigen taal kunnen lezen en schrijven. Analfabeten
zullen eerst in eigen land scholing moeten genieten. In Turkije en Marokko
wil de overheid ook graag dat mensen naar school gaan. Er zijn allerlei alfabetiseringsprogramma's
opgesteld. Als meisjes op het platteland niet naar school mogen van hun familie,
dan moet diezelfde familie weten dat het dus voor hen onmogelijk wordt om
met een partner uit Nederland te trouwen en in Nederland te gaan wonen. Het
moet een basisniveau zijn dat dusdanig is, dat aansluiting kan worden gevonden
bij de Nederlandse arbeidsmarkt. Men moet zelfredzaam zijn. Die eisen zijn
in het belang van de nieuwkomer en in het belang van de ontvangende samenleving.Van een nieuwkomer mag worden verwacht dat hij zich ook een beeld vormt
van onze samenleving voordat hij naar Nederland komt. Een basiscursus Nederlands
en Nederlandse maatschappijoriëntatie in het land van herkomst kan daarbij
helpen. Ik vind wel dat wij moeten oppassen dat wij geen heel bureaucratisch,
fraudegevoelig en duur systeem gaan opzetten. Wat dat betreft was mijn fractie
nogal gevoelig voor de bezwaren die de commissie-Franssen in haar rapport
naar voren heeft gebracht. Het is van belang om te kijken naar de hoofdlijnen
van het kabinetsbeleid: minder regels, minder bureaucratie. Natuurlijk zijn
de voorgenomen plannen rond de inburgeringscursussen in het land van herkomst
goed, maar wij moeten kijken of ze niet haaks staan op die andere hoofdlijn
van het kabinetsbeleid. Wat is de reactie van minister Verdonk? Hoe zal het
systeem dat zij nog nader moet invullen, in de praktijk uitpakken?Oudkomers die niet geïntegreerd zijn, zullen alsnog een inburgeringscursus
moeten volgen. Mijn collega Lambrechts kreeg laatst een telefoontje van een
hoogleraar uit een niet-westers land, die van zijn gemeentebestuur een brief
had ontvangen of hij op het stadhuis wilde komen voor een gesprek over een
te volgen cursus. Hij woont al tientallen jaren in Nederland en heeft kinderen
op Nederlandse universiteiten. Hij kreeg van het gemeentebestuur een brief
vol taalfouten. Hij belde op, maar kreeg de burgemeester niet te spreken.
Hij moest met de afdeling sociale zaken bellen, waar hij in de wachtstand
belandde. Mensen die volkomen geïntegreerd zijn en een waardevolle inbreng
in de samenleving leveren, mogen wij niet voor het hoofd stoten. Dus de uitvoering
van op zichzelf verantwoorde regels moet met respect gebeuren.Dan een enkel woord over de dubbele nationaliteit en de remigratie. Het
kabinet heeft onlangs besloten de dubbele nationaliteit onmogelijk te maken
vanuit het adagium "je moet kiezen en je mag niet van twee walletjes eten".
D66 is het daar niet mee eens. Wij willen eigenlijk juist de geheel andere
kant op. Iedereen in het Europa van de 25 zou dezelfde Europese nationaliteit
moeten krijgen, naast de oorspronkelijke nationaliteit van het specifieke
land. Iedereen dus één Europees paspoort met achterin een apart
deel van het specifieke land. Tsjechov zei over vreemdelingen en hun beweegredenen
in een nieuw land het volgende: "De ziel van een vreemdeling is een donker
woud." Je kunt nooit doorgronden waarom iemand die aan alle eisen voldoet
om de Nederlandse nationaliteit te verkrijgen, weigert zijn oorspronkelijke
nationaliteit in te leveren. Misschien heeft dat wel te maken met het feit
dat je het graf van je ouders wilt bezoeken in het land van herkomst of omdat
je daar onroerend goed hebt of omdat je daar andere loyaliteiten hebt. Waar
het om gaat, is dat wanneer je voldoet aan de eisen die Nederland stelt voor
de Nederlandse nationaliteit, dit voldoende moet zijn. Wat ons betreft moet
die nationaliteit verleend worden met de nodige trots, met toeters en bellen,
met een ceremonie, voor mijn part met de vlag erbij. En dus niet een kil briefje
sturen dat iemand zijn of haar paspoort af kan halen bij een loket. Waarom
nu toch de dubbele nationaliteit dwarsbomen? Denkt het kabinet nu werkelijk
dat met zo'n maatregel een positieve bijdrage wordt geleverd aan de integratie
van migranten? Wij denken van niet.Dan zijn er nog veel oudere migranten die hun oude dag niet in Nederland
maar in het land van herkomst door willen brengen. Daar hebben wij de Remigratiewet
voor met alle regelingen. In het Hoofdlijnenakkoord is afgesproken om remigratie
met overheidssteun volgens de wet te stoppen. De achterliggende
gedachte was dat dit geld zou opleveren. Uit berekeningen van het bureau Regioplan
is gebleken dat het afschaffen van de remigratieregeling veel meer geld kost
dan wanneer de regeling zoals die nu geldt, intact blijft. Wat D66 betreft
moeten we dus opnieuw kijken naar de beslissing die in het Hoofdlijnenakkoord
is genomen. Wat ons betreft blijft de remigratieregeling bestaan. Wij doen
er oudere migranten een plezier mee en het kost ons geen extra geld. Ik hoop
hierop een principiële en inhoudelijke reactie van het kabinet te vernemen.Uit onderzoeken blijkt dat zich aan de onderkant van de arbeidsmarkt veel
mensen van allochtone afkomst bevinden. Ook zijn er veel migranten afhankelijk
van een uitkering. Wil de verzorgingsstaat niet al te zeer onder druk komen
te staan vanwege de vergrijzing en de toegenomen vraag naar medische hulp,
dan zullen er in de toekomst rigoureuze maatregelen moeten worden genomen.
Eén daarvan is dat nieuwkomers die per definitie geen relevant arbeidsverleden
hebben in Nederland, niet toegelaten worden, althans gedurende enige tijd,
tot sociale voorzieningen, maar dat ze pas nadat ze een relevant arbeidsverleden
hebben opgebouwd, gefaseerd tot die voorzieningen mogen worden toegelaten.
Dit is een idee dat indertijd door Entzinger en Van der Zwan naar voren is
gebracht. In onze integratienota "De anderen, dat zijn wij", noemen wij dat
een ingroeimodel. De heer Bos heeft er al vragen over gesteld. Ik heb hem
toen zelf een lastige vraag gesteld omdat wij er als fractie nog niet uit
zijn. Ik was blij te horen dat hij er het antwoord ook niet op wist. Het lijkt
ons goed wanneer het kabinet op dat punt een visie ontwikkelt en wat modellen
gaat uitwerken aan de hand waarvan wij hier een constructief debat over een
ingroeimodel kunnen voeren.Achterstanden in de integratie vallen vaak samen met sociaal-economische
achterstanden. Die versterken elkaar in het gevoel van uitzichtloosheid en
isolatie van de Nederlandse samenleving. D66 is ervan overtuigd dat een succesvolle
integratieaanpak niet kan zonder activering van de onderkant van de arbeidsmarkt.
De zwakste schouders zullen gestimuleerd moeten worden om sterker te worden.
Allereerst moet de problematiek van de armoedeval worden aangepakt. Wie eerst
een uitkering had en daarna betaald werk vindt, moet er flink op vooruitgaan.
Werk moet lonen.Door het verlenen van allerlei diensten met een economisch gezien lage
toegevoegde waarde – babysitten, wassen, strijken, boodschappen doen
en de hond uitlaten – kan een eerste aansluiting met de arbeidsmarkt
worden verkregen. Deze werkzaamheden moeten worden vergemakkelijkt, niet alleen
door de eerste verdiensten belastingvrij te maken, maar ook door ze regelvrij
te maken. Hierdoor kunnen betrokkenen een eerste stap op weg naar betaalde
arbeid zetten en leggen zij contacten in de Nederlandse samenleving, terwijl
zij anders geïsoleerd aan de kant zouden blijven staan. Door op deze
manier de capaciteiten van mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt te
erkennen, kan de cultuur van uitzichtloosheid, die sommige delen van de samenleving
in haar greep heeft, doorbroken worden. Ook het beginnen van een eigen bedrijfje
moet worden gestimuleerd door een regelvrije zone te creëren voor persoonlijke
dienstverlening en kleine bedrijfsmatige activiteiten. Etnisch ondernemerschap
moet op alle mogelijke manieren worden ondersteund en gestimuleerd. Dit kan
door in achterstandswijken economische bedrijvigheid zonder overtollige regeldruk
toe te staan. Wij zijn dan ook blij met de initiatieven op dit punt in het
kader van het grotestedenbeleid.Als laatste thema noem ik de sport en niet omdat morgen de Olympische
Spelen worden afgerond met een ontvangst van de medaillewinnaars door de koningin
in de Ridderzaal. Op het sportveld krijgt integratie spelenderwijs gestalte
zonder dat de overheid er veel bemoeienis mee heeft. Hier ontmoeten autochtone
en allochtone jongeren elkaar en delen zij een hobby. In Groot-Brittannië
organiseren professionele voetbalclubs veel sociale evenementen rond wedstrijden
om de binding met de samenleving te versterken. Via de sport en de activiteiten
eromheen kunnen belangrijke waarden zoals tolerantie, non-discriminatie, gezonde
prestatiedrang, opoffering, competitie en doorzettingsvermogen worden overgedragen.
De Vlaamse schrijver Raf Willems heeft er het prachtige boek "Kan voetbal
de wereld redden?" over geschreven. Zijn antwoord is overigens "ja".Wil de regering met de KNVB in contact treden om te bezien of de Nederlandse
professionele voetbalclubs – die veel overheidssteun krijgen –
gestimuleerd kunnen worden om vormen van maatschappelijk ondernemen te ontwikkelen,
met name in de sfeer van het opbouwen van maatschappelijke netwerken voor
kansarme jongeren? Bij amateursport valt het op dat veel allochtone ouders
zich nauwelijks als vrijwilliger inzetten voor sportvereniging van hun kinderen.
Het is zaak om hier gericht aandacht voor te vragen. In het kader van inburgeringscursussen
kan men laten zien – er zijn een paar miljoen Hollandse vrijwilligers –
dat bloeiende sportverenigingen alleen in stand kunnen blijven met steun van
allochtone ouders bij de sportclub van hun kinderen.Tot slot spreek ik de hoop uit dat als gevolg van dit debat steeds meer
migranten het gevoel zullen hebben dat zij welkom zijn in Nederland en dat
de toekomst van Nederland mede in hun handen ligt. De maatregelen die genomen
worden, dienen om achterstanden weg te werken en om problemen op te lossen.
De fractie van D66 heeft daarbij de inzet om migranten volwaardig aan de Nederlandse
samenleving te laten deelnemen.De heer Lazrak (Groep Lazrak):Voorzitter. Ik was een van de weinige allochtone Nederlanders die het
instellen van een parlementair onderzoek naar het gevoerde minderhedenbeleid,
allochtonenbeleid en integratiebeleid in de afgelopen drie decennia hebben
toegejuicht en verwelkomd. Ik heb vanuit een geheel andere positie meegewerkt
aan het opstellen en indienen van de motie-Marijnissen, die ten grondslag
ligt aan het rapport "Bruggen bouwen" van de commissie-Blok. Daar heb ik geen
spijt van. Ook heb ik korte tijd deel uitgemaakt van de commissie-Blok. Daarop
kijk ik met gemengde gevoelens terug. Als ik nu zie waar de motie-Marijnissen
toe heeft geleid, ben ik blij dat ik uit de commissie ben gestapt.Ik was en ben nog steeds ervan overtuigd dat het integratieproces en uiteindelijk onze samenleving gebaat waren bij het instellen van
een parlementair onderzoek naar het gevoerde beleid. Alleen de reactie van
het kabinet scherpt volgens mij de tegenstellingen tussen autochtonen en allochtonen
verder aan. Wat mij betreft, kan de nota"duimschroeven" worden genoemd in
plaats van "Integratie nieuwe stijl".De beleidsomslag naar "Integratie nieuwe stijl" moet een radicale breuk
zijn met het multiculturalisme, maar de toon en het tromgeroffel van het kabinet
stellen mij teleur. Het kabinet legt de oorzaak van het falende integratiebeleid
eenzijdig bij de allochtone medeburgers. De autochtone medeburgers en de achtereenvolgende
verantwoordelijke regeringen worden nauwelijks aangesproken. De allochtoon
krijgt het flink voor de kiezen. Hij wordt overladen met nogal potsierlijke,
doorgeschoven verplichtingen. Dat schept een verkeerd klimaat, waarvoor ik
het kabinet wil waarschuwen. De uitwerking zal contraproductief zijn. Er zijn
wat mij betreft heel wat knelpunten in de kabinetsreactie.Zo kondigt het kabinet een soort beschavingsoffensief aan, maar legt de
verantwoordelijkheid daarvoor en de uitvoering ervan bij anderen, zoals gemeenten,
instellingen, de vrije markt en de allochtonen zelf. Iedereen dient zijn eigen
verantwoordelijkheid te nemen, alleen de regering neemt geen verantwoordelijkheid,
maar schuift die voortdurend naar anderen. Een voorbeeld. De allochtoon moet
inburgeren in Nederland en de normen en waarden van het land overnemen. Ik
ben het daar helemaal mee eens, maar er wordt niet bij gezegd welke normen
dat zijn, waar deze beginnen en waar deze eindigen. De notitie maakt, althans
voor mij, niet duidelijk wat de Nederlandse kernwaarden zijn. Tegelijkertijd
worden allochtonen van jong tot oud op aanzienlijke kosten gejaagd. Zij moeten
daar zelf maar uit zien te komen. Wanneer de overheid burgers verplicht, actief
te worden, schept dat voor diezelfde overheid ook verplichtingen. Zonder wisselwerking
komen wij nergens. Wat het kabinet nu zegt, komt op mij over als: dertig jaar
minderhedenbeleid, mislukt of niet, eigen schuld, dikke bult; de verantwoordelijkheid
ligt alleen bij de allochtonen.Ik nodig het kabinet uit om nog voordat het overgaat tot bespreking van
de integratieladder, aan te geven wat de waarden op die ladder zijn die de
inburgeraar tree voor tree moet bestijgen en om bovendien aan te geven wat
het het kabinet waard is om daarbij te helpen. Over welke basisvoorwaarden
en normen heeft het kabinet het nu eigenlijk? In welke mate wil het de inburgeraars
steunen? Het is goedkoper om allerlei maatregelen te noemen, zoals het meten
van de integratie, maar als je zelf niet de voorwaarden schept, weet je tevoren
dat het mislukt.Ik noem een aantal losse aandachtspunten. Meedoen, is het motto van het
kabinet. Worden ook de autochtone medeburgers verplicht, actief mee te doen
aan gedeeld burgerschap? De bereidheid daartoe, zo zegt het kabinet, is afgenomen.
Welke stappen zet het kabinet om deze bereidheid weer te vergroten?De bestrijding van discriminatie moet actief ter hand worden genomen.
Graag hoor ik een toelichting hoe wordt gezorgd dat deze niet zo vrijblijvend
is als in het verleden. Hoe geeft het kabinet hier inhoud aan?Er is ontzettend veel gezegd over de dubbele nationaliteit, maar ik moet
hier ook iets over kwijt. Ik vind het onnodig, schadelijk en bovendien onuitvoerbaar
om de dubbele nationaliteit tegen te gaan. Ik heb van diverse allochtonen
met twee nationaliteiten gehoord dat zij met pijn in het hart nadenken over
het inleveren van één nationaliteit; niet die van het land van
oorsprong, maar de Nederlandse. Dat is niet omdat zij niet van dit land houden
of loyaal zijn aan een ander land, maar vanwege het harde klimaat hier en
de beledigingen die zij dag in dag uit moeten incasseren.Ik heb zelf twee nationaliteiten. Ik heb overwogen om de minister vanavond
mijn paspoort aan te bieden en symbolisch afstand te doen van mijn oorspronkelijke
nationaliteit. Ik heb besloten om dat niet te doen, niet vanwege mijn loyaliteit
aan Marokko of omdat ik meer op Marokko of een ander land georiënteerd
ben dan op Nederland, maar omdat het tijdverspilling zou zijn. De minister
zou het document opsturen naar de Marokkaanse autoriteiten en over acht tot
tien weken zou ik door de consulaire dienst worden uitgenodigd, met de mededeling
dat ik mijn paspoort moet komen ophalen. Als Marokkaan kom ik er niet meer
vanaf. Een keer geboren als Marokkaan blijf je Marokkaan. Dat geldt ook voor
een aantal andere landen.Ik vraag mij af hoe de minister dat wil realiseren. Hoe wil zij mensen
dwingen om afstand te doen van hun nationaliteit, zonder dat zij dat kunnen?
Heeft de minister zich gerealiseerd wat dit betekent voor 300.000 mensen die
hier wonen, die bij erfeniskwesties te maken hebben met Marokkaans recht en
om de zoveel tijd naar hun land moeten om die kwesties op te lossen?Het is de eigen verantwoordelijkheid van de inburgeraars om te bepalen
op welke wijze zij zich op het verplichte inburgeringsexamen willen voorbereiden.
Is het kabinet hier nog wel resultaatgericht bezig? Is dit wel pedagogisch
verantwoord? Zoek het maar uit.De integratie zichtbaar maken vind ik prima, nogmaals, maar dan moeten
als basis het waardenpakket en de Nederlandse normen zichtbaar worden gemaakt.
De regering kan niet om deze verantwoordelijkheid heen en moet deze oppakken.Ik mis expliciete aandacht voor een aantal dingen, zoals seksistisch extremisme
en homofobie. Deze kwesties hebben de afgelopen jaren de toch al flinterdunne
betrekkingen tussen de autochtone en allochtone bevolkingsgroepen verstoord
en de afstand vergroot. Ik stel voor om seksuele voorlichting in te voeren
als een van de indicatoren van openheid en als instrument om de integratie
te bevorderen.Verplichte inburgering in eigen land moet in samenhang met immigratie
en integratie worden aangepakt. Verplichte inburgering in eigen land vind
ik uitstekend, maar dan moet je wel een handreiking bieden aan de mensen die
dat willen. Dat zou een fractie kosten van de carrousel van gesubsidieerde
projecten, om de woorden van de heer Van Aartsen te gebruiken.De manier waarop de verplichte inburgering in eigen land nu wordt ingevoerd,
komt op mij over als: zoek het maar uit en kom liever niet naar Nederland.
Als dat zo is, moet dat ook gezegd worden, dan weten wij waarover wij praten.
Aan de ene kant wordt gezegd dat de mensen welkom zijn en dat wij ze een kans
willen geven, maar aan de andere kant wordt er gezegd, als iemand toevallig
verliefd is geworden op een vrouw in het buitenland: blijf daar. Het
gaat overigens maar om een klein aantal en niet om grote aantallen zoals men
ons wil laten geloven.Inburgeren in Nederland vind ik prima. De minister voegt daar wel aan
toe: je moet dat zelf betalen en als je dat niet kunt, creëren wij voor
jou een mogelijkheid om je in de schulden te steken. Dat is naar mijn mening
geen verantwoordelijkheid nemen.Er is inderdaad sprake van groei van de islam in Nederland. Vooral de
radicalen onder hen maken hoogtijdagen door. Zij doen dat niet met zieltjes
winnen, want dat hebben anderen al voor hen gedaan. Zij moeten ze alleen zien
vast te houden. Wij kunnen dat niet oplossen met een imamopleiding, zoals
enkele collega's voorstellen. Wij hebben in de afgelopen jaren imams een invloed
gegeven die zij niet hebben. Een imam is iemand die in dienst is van een bestuur
of stichting. Hij heeft een arbeidscontract waarin de taken staan die hij
dient uit te voeren. Als wij op dat gebied iets willen realiseren, moeten
wij de besturen van de moskeeën proberen aan te spreken bij wie de imam
in dienst is.Betrokkenheid bij criminaliteit remt de integratie, lees ik in de nota.
Weinig collega's heb ik daarover horen spreken, terecht.Maatregelen als gemengd onderwijs, gemengd wonen, het bevorderen van de
participatie op de arbeidsmarkt en het in stand houden van de remigratieregeling
hebben mijn instemming. Ik ondersteun hetgeen de collega's hierover hebben
gezegd.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter. Om maar meteen met de deur in huis te vallen:
het kabinet neemt nadrukkelijk afstand van de multiculturele samenleving als
ideaal. Een jaar of wat geleden werd dit nog als een uitdaging gezien. Het
staat onomwonden in de kabinetsreactie op het rapport-Blok, een rapport waarvoor
wij al eerder onze waardering hebben uitgesproken.Mijn fractie acht het, alles overziende, goed dat het multiculturele ideaal
is losgelaten. Meer dan eens hebben wij het concept van de multiculturele
samenleving een vierkante cirkel genoemd. Zonder gedeelde waarden en normen
is echt samenleven niet mogelijk. Onze vraag is echter wat ervoor in de plaats
komt. Assimilatie in een geseculariseerde cultuur en/of privatisering van
de godsdienst kunnen en mogen het alternatief niet zijn. Graag wil ik hierover
met de regering van gedachten wisselen.Zowel de commissie-Blok als de regering legt de nadruk op gedeelde waarden
en normen. De commissie zegt in haar toelichting op de definitie van integratie:
in het publieke domein dient de wet zonder meer te worden gerespecteerd. In
het private domein is er ruimte voor differentiatie en eigen interpretatie.
Einde citaat. De regering sluit in wezen op deze benadering aan in haar reactie
op het rapport.Mij gaat het erom dat deze opvatting er niet toe mag leiden dat in het
publieke leven alleen nog maar de seculiere meerderheidsmoraal bestaansrecht
heeft. Uiteraard mogen niet alle minderheidsopvattingen gepraktiseerd worden.
Over eerwraak en vrouwenbesnijdenis bijvoorbeeld zijn wij het allemaal eens.
Die consensus is er bepaald niet over elk thema. Dat geldt dus niet onbeperkt.
Neem een thema als homoseksualiteit. De regering schrijft op pagina 30 dat
sommige allochtonen hun afkeer van homoseksuelen en homoseksualiteit niet
onder stoelen of banken steken. Wij zijn het ermee eens dat je geen afkeer
mag hebben van homoseksuelen. Echte naastenliefde maakt geen onderscheid naar
ras of geaardheid. Maar ondertussen mag je op bijbelse gronden en op een integere
en waardige wijze homoseksualiteit toch wel klip en klaar publiekelijk afwijzen
en er met alle legale middelen naar streven dat, bijvoorbeeld, het homohuwelijk
weer uit de wetgeving geschrapt wordt?Een ander thema is de rol van de vrouw. Naar onze mening moet een allochtone
vrouw net als elke andere vrouw vrij zijn om te kiezen voor een bestaan als
huisvrouw. Dat heeft niets met premoderne opvattingen te maken, zoals de regering
op pagina 28 suggereert. Het gaat helemaal niet aan om het huisvrouw zijn
als kansarm aan te merken. Het is op zichzelf toch geen ramp om financieel
afhankelijk te zijn van een kostwinner als je daarvoor kiest en daarmee vrede
hebt? Het is toch geen must om arbeid en zorg te combineren? Laat ik het omkeren:
het zou triest zijn als de regering kennelijk de waarde van het kostwinnersmodel
in de bedoelde zin niet erkent. Zeker, allochtone vrouwen kunnen in beroerde
posities verkeren. Ik sluit daar de ogen niet voor. Maar daarom moet de regering
nog niet allerlei thema's van emancipatoire aard opdringen aan of afdwingen
bij etnische minderheden. Zij overschrijdt daarmee trouwens ook de zojuist
genoemde grens tussen publiek en privaat: als een echtpaar vanuit zijn visie
op huwelijk en gezin kiest voor het zojuist genoemde model, mag de overheid
daar geen probleem mee hebben. Dat is toch keuzevrijheid?In het verlengde hiervan kritiseer ik het kabinetsvoornemen om met de
doelgroep in discussie te gaan over het dragen van de hoofddoek. Nee, zegt
de regering, de hoofddoek verbieden willen wij niet, maar wij constateren
dat het dragen ervan niet altijd voortkomt uit vrije keuze. Natuurlijk zijn
er veel allochtone vrouwen die in moeilijke situaties verkeren en geen vrije
keuze hebben binnen hun gemeenschap in engere zin. Wij moeten hen hulp bieden
via allerlei projecten. Daar zijn goede voorbeelden van. Maar wij zitten hier
wel in een grijs gebied. Dat moet men zich beseffen. Dat vergt prudentie.
Ook het dragen van een naveltruitje, om maar iets controversieels te noemen,
is vaak niet een zaak van vrije keuze maar van groepsuiting en dus van impliciete
groepsdwang. Vanuit moreel oogpunt zou er dan ook evenveel voor te zeggen
zijn dat de regering met autochtone meisjes in discussie gaat over de naveltruitjes.
Dat zal niet snel gebeuren. Ik bepleit dat ook niet. Ik vraag een reactie
op deze vergelijking. Waar ligt de grens? Waar begint en waar eindigt de verantwoordelijkheid
van de overheid?De ene rode draad die door deze drie voorbeelden loopt is deze: de overheid
mag allochtonen noch impliciet noch expliciet ertoe dringen op zichzelf respectabele
opvattingen in te leveren voor een seculiere, liberale moraal die in allerlei
consequenties vaak zeker zo discutabel is. De andere rode draad is dat de
lijn die tussen publiek en privaat getrokken wordt in werkelijkheid niet zo
duidelijk is. De voorbeelden van de hoofddoek en de rol als huisvrouw onderstrepen
dat. Ik nodig de regering uit op deze gedachten in te gaan.Tot slot over dit thema: het zal het kabinet niet verbazen dat de SGP
deels andere waarden voor ogen staan dan welke breed gangbaar zijn in ons
land. Ik verwijs naar datgene wat mijn collega Van der Staaij in het debat
over het commissierapport gewisseld heeft met de collega's Dijsselbloem en
Hirsi Ali. Mijn fractie ziet niets liever dan dat via democratische weg de
heilzame normen van de Bijbel vertaald worden in wetgeving op allerlei terreinen.
Alleen zo kan het, naar mijn diepste overtuiging, ons pluriforme Nederland
echt goed gaan. De overheid biedt zo en pas dan geborgenheid in een harmonisch
bestel en dus evenwicht van rechten en plichten.Van cultuur en publieke moraal naar religie. De heer Blok en zijn collega's
zijn daar niet op ingegaan in hun rapport. In het debat verdedigde de commissievoorzitter
deze keus door te stellen: "De Nederlandse overheid heeft geen beleid gevoerd
op godsdienst." Dat is onjuist. De overheid heeft wel een beleid gevoerd,
maar dat was terughoudend vanuit de gedachte van staatsneutraliteit en de
scheiding van kerk en staat. De overheid zou zich vanuit die principes niet
bezig moeten en kunnen houden met de inhoud van godsdienst.De regering moet zich echter realiseren dat zij al langere tijd impliciet
bezig is met de inhoud van de islamitische godsdienst. Weliswaar niet met
de Koran zelf, maar wel met bepaalde uitdrukkingswijzen van islamitische waarden
en normen. Denk aan de inburgeringsplicht voor tijdelijk hier verblijvende
imams, die er eigenlijk op gericht is om deze geestelijken te doen denken
naar westers model, opdat zij hier de acceptatie van democratische waarden
door moslims in Nederland niet in gevaar brengen, maar steunen. Op zichzelf
is dat geen onredelijke gedachte, gelet op de debatten die wij gevoerd hebben
over de radicale uitspraken van bepaalde imams en de lectuur die in sommige
moskeeën op de boekentafels ligt.Mijn fractie vindt echter dat de regering op gespannen voet met haar eigen
principes komt te staan als zij actief inzet op het totstandkomen van een
volwaardige imamopleiding. Daarop gerichte pilots wil zij ondersteunen. Wij
vinden het nadrukkelijk een zaak van de geloofsgemeenschappen zelf om te zorgen
voor een opleiding. Ik zie al helemaal geen taak voor de regering weggelegd
om linksom of rechtsom de islam in een voor Nederland onschuldige poldervariant
te laten verbreiden. Wordt overigens in het onlangs verschenen SCP-rapport
Moslims in Nederland niet gesteld: "Gevraagd naar voorzieningen waaraan allochtonen
in Nederland het meeste behoefte hebben, worden godsdienstige voorzieningen
opvallend weinig genoemd. Hooguit één op de tien Turken en Marokkanen
vindt islamitische faciliteiten en organisaties een beleidsprioriteit"? Waar
haalt de regering haar motivatie vandaan om zo stevig in te zetten op imamopleidingen,
islamleergangen, debatten over de islam enz.?Dit alles wil niet zeggen dat mijn fractie zich geen zorgen maakt over
de groeiende omvang van de islam in Nederland en de confrontatie die daarvan
het gevolg is. Dat doen wij zonder meer wel. De diepste overweging van mijn
fractie daarbij is dat in de islam, net zoals in het seculiere denken, een
mens niet tot het heil wordt geleid dat er in Jezus Christus is.Nog los daarvan is er het gevaar van radicalisering. In het SCP-rapport
Moslims in Nederland wordt erkend dat een klein percentage moslims zich kenmerkt
door religieus exclusionisme en gevoelig is voor radicalisering. Toenemend
antisemitisme, rekrutering voor de Jihad enz. laten zien dat grote waakzaamheid
en een gezond wantrouwen geboden zijn. Deze zaken moeten met open vizier met
islamitische medeburgers besproken en met passende maatregelen tegengegaan
worden. Dat is volgens mij een essentiële taak voor de komende jaren!Tot zover over de eerste omslag: geen multiculturele samenleving meer.
De tweede en derde omslag in het integratiebeleid zijn: geen vrijblijvendheid
meer en het niet langer behandelen van allochtonen als zorgcategorie. Met
beide keuzes is de SGP-fractie het eens, hoewel wij bij de uitwerking de regering
nog tegen kunnen komen.Over inburgering is uitgebreid gesproken in het debat over de contourennota;
dit zal ik niet herhalen. Ik wil nu vragen naar de financiële situatie
die aan het ontstaan is. Ten opzichte van 2003 zijn de gemeenten teruggegaan
van een inburgeringsbudget van 177 mln naar 118 mln, meer dan eenderde minder.
De regering zal serieus moeten kijken of de gemeenten hiermee rond kunnen
komen, gelet op de doelstelling en de intensiteit waarmee wij die willen uitdragen
en realiseren. Ik bepleit in ieder geval een stop op verdere bezuinigingen.
Graag hoor ik ook in hoeverre de regering rekent met inverdieneffecten nu
nieuwkomers en oudkomers hun eigen cursus moeten gaan betalen. Hoe is de berekening
van die effecten totstandgekomen? Is die berekening voorzichtig genoeg geweest?
Een meer inhoudelijk punt is welke verwachtingen wij mogen koesteren van het
nieuwe stelsel. Dit is niet vrijblijvend en er behoort veel aandacht te zijn
voor de Nederlandse taal, identiteit, geschiedenis, cultuur, ons vorstenhuis,
volkslied, noem maar op. De heer Blok heeft in het tijdschrift Migrantenrecht
echter gezegd dat de praktijk leert dat een substantieel deel van de inburgeraars
maar twee taalniveaus stijgt en het Nederlands dus gebrekkig blijft spreken.
Verleen je die geen verblijfsvergunning, dan is dat wel een grote groep. Realiseert
de regering zich dit voldoende, zo vroeg hij zich af. Hoe reageert de regering
op die impliciete kritiek van de commissievoorzitter op het nieuw in te voeren
stelsel?In de reactie op het rapport presenteert het kabinet ook het plan van
de integratieladder, ter vervanging van het intussen afgelegde idee van de
integratievignetten. De ladder moet door de samenvoeging van een fors aantal
cijfermatige indicatoren tot één indicator resulteren in een
"cijfer" voor een bepaalde doelgroep van het integratiebeleid. Op zichzelf
is het een goede zaak dat wordt gestreefd naar een resultaatgericht integratiebeleid.
Dat was ook de hartenkreet in het rapport van de Algemene Rekenkamer van 1999
over de gebrekkige meetbaarheid van integratiebeleid. Het streven naar harde
doelstellingen steunen wij dus. Hoe bruikbaar is het echter als straks door
bundeling één integratie-indicator ontstaat? Wat weet je precies
als de Antillianen bijvoorbeeld een 6 voor de mate van integratie krijgen?
Hoe kun je daar "beleid op maken"? Wordt de integratieladder geen nieuwe bureaucratie? En wat kost het om deze te ontwikkelen?In de sfeer van criminaliteitsbestrijding onder allochtone jongeren maakt
de regering de keus om over te stappen van een breed uitwaaierend preventiebeleid
naar een meer repressief beleid. Achter het Preventiebeleid 2001-2004 wordt
een punt gezet. De SGP-fractie heeft de achterliggende jaren in door de Kamer
aangenomen moties het belang van de repressieve aanpak gesteund. Dit als tegenwicht
tegen de eenzijdig preventieve aanpak. Wij steunen dus de omslag die wordt
gemaakt. Toch zou ik graag een overzicht krijgen van de preventieve projecten
die de achterliggende jaren hebben gelopen en wat die concreet hebben opgeleverd.
Als zo'n overzicht zonder al te veel moeite gemaakt kan worden, stelt dat
de Kamer in staat om te beoordelen of wij bepaalde lessen uit het verleden
moeten verwerken in het nieuwe beleid, om te voorkomen dat wij met het badwater
het kind weggooien. Zo kan ik mij voorstellen dat de interpretatie van preventie
als slechts het voorkomen van recidive, hoe belangrijk ook, toch wel erg smal
is.Huisvesting is een gevoelig beleidsterrein in de context van het thema
van dit debat. Wij kennen de misstanden die leiden tot verslonzing en die
een inbreuk vormen op de leefbaarheid van wijken. Die misstanden moeten worden
gepareerd door hoogwaardige huisvestingsmaatregelen en daarop toegesneden
woningbouwprogramma's. Ook hier tobt mijn fractie met het getrokken financiële
kader. Wat zijn de consequenties van bezuinigingen op de ISV-budgetten voor
de continuïteit van plannen voor stedelijke vernieuwing en de vergroting
van de diversiteit van het woningaanbod? Je kunt niet het één
willen en het ander terugnemen als die twee onlosmakelijk met elkaar verbonden
zijn. Weliswaar zouden de ISV-budgetten bij bezuinigingen zoveel mogelijk
zijn ontzien, maar hoe verhoudt zich dat tot het feit dat de regering wijkvernieuwing
als een speerpunt aanmerkt? Ik zou daarbij willen vernemen of de regering
al onderzoek heeft gedaan naar de mogelijkheden om het instrument van de huursubsidie
in te zetten om spreiding van allochtonen mogelijk te maken, conform de aanvaarde
motie-Van der Staaij die is ingediend en behandeld bij de begroting van VROM
voor het dienstjaar 2004.Mijn fractie steunt de plannen van de regering om de gewichtenregeling
in het onderwijs niet langer te koppelen aan de etnische achtergrond van leerlingen,
maar aan hun feitelijke achterstand. De discussie over een kleutertoets is
in dit verband al door de Kamer gevoerd. Mede met het oog daarop zijn wij
benieuwd naar de praktische uitwerking. Mijn fractie erkent op zichzelf de
problematiek van zwarte scholen, maar elke oplossing die wordt gezocht, moet
wat ons betreft worden gezocht binnen het beginsel van de onderwijsvrijheid.
Aan die vrijheid wil de regering ook niet tornen, aldus de reactie op het
rapport-Blok. Wij zijn het daarmee eens en zullen de regering daaraan houden.
Uiteraard moeten vervolgens wel constructieve middelen worden ontwikkeld om
segregatie, uitval en dergelijke in het onderwijs te voorkomen. Geen acceptatieplicht,
maar ik val van harte het voorbeeld van collega Marijnissen bij voor leer-werktrajecten
en ik beklemtoon begeleiding en overreding in plaats van dwang.De SGP-fractie vindt het een terechte zaak dat het kabinet dubbele nationaliteit
zoveel mogelijk wil tegengaan vanuit de gedachte dat het kiezen voor onze
nationaliteit het kiezen voor onze samenleving impliceert. Vanuit die gedachte
zou ik de vraag willen stellen of het zo vanzelfsprekend is om het lokaal
en provinciaal kiesrecht voor niet-Nederlanders die hier langer dan vijf jaar
onafgebroken hebben verbleven, te handhaven. Is de regering bereid hierover
de discussie aan te gaan? Ligt het niet voor de hand om kiesrecht toch weer
op alle niveaus te koppelen aan het Nederlanderschap en dat uiteraard in het
kader van naturalisatie en inburgering?De SGP-fractie vindt het de grote winst van het nieuwe beleid dat problemen
eerlijk bij de naam worden genoemd. Toch vervalt de regering niet in de fout
eenzijdig over de problemen te spreken. Ook in de kabinetsreactie op het commissierapport
wordt heel duidelijk met twee woorden gesproken. Zo hoort het en als het even
kan, moet dat dan ook gebeuren. Niet alleen wordt op de problemen gewezen,
maar ook op de positieve ontwikkelingen, de goede voorbeelden en de dynamiek
in het integratieproces. Dat is ook nodig om polarisatie en stigmatisering
van volwaardige medeburgers te voorkomen. Ik wil de regering daarvoor prijzen.
Sprekend over dit thema wil ik en passant de VVD-fractie vragen, nu er toch
kennelijk functioneringsgesprekken gevoerd worden in die kring, of collega
Hirsi Ali in zo'n gesprek kan worden aangesproken op haar medeverantwoordelijkheid
voor het, in onze ogen, onnodig kwetsende en provocerende karakter van de
geruchtmakende film Submission, die daardoor waarschijnlijk een averechts
effect zal hebben. Ik sluit af met de opmerking dat wij de komende tijd graag
het debat met de bewindslieden aangaan over de uitwerking van hun plannen.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. Het vraagstuk van de integratie van nieuwkomers in de Nederlandse
samenleving is naar de mening van de CDA-fractie een van de grote maatschappelijke
uitdagingen van onze tijd en de komende jaren. De samenleving verkleurt. Over
tien jaar bestaat het merendeel van de bevolking in de grote steden uit mensen
van allochtone afkomst. Dat heeft een enorme impact op die samenleving.Culturele verscheidenheid had positief kunnen zijn als allochtonen en
autochtonen open tegenover elkaar zouden staan, maar gezichten worden afgewend
en mensen staan wantrouwend tegenover elkaar. Wij ondervinden enerzijds het
probleem dat ouderen niet meer op straat durven vanwege overlast en crimineel
gedrag van onaangepaste allochtone jongeren. Anderzijds worden allochtonen
in toenemende mate over één kam geschoren en geconfronteerd
met discriminatie, ook als zij geïntegreerd zijn. Dat mag niet voortduren.
Mensen met verschillende achtergronden zullen moeten samenleven. Samen met
elkaar leven in plaats van tegenover elkaar gaat niet vanzelf.Als wij op den duur grote tegenstellingen in dit land, rellen of getto's
zoals elders in Europa willen voorkomen dan moet het roer om. Daarom hecht
de CDA-fractie er een groot belang aan dat nieuwkomers in ons land integreren
en dat zij zich identificeren met ons land. Dat kan alleen als wij de problemen
heel duidelijk benoemen en een veeleisend integratiebeleid
formuleren, als wij nuance koppelen aan scherpte en scherpte aan nuance. Dat
is alleen mogelijk als wij zowel naïeve en overdreven welwillendheid
als kwader trouw en vreemdelingenhaat uitbannen.Uit de reactie van het kabinet op het rapport van de commissie-Blok blijkt
dat het dit pad wil gaan bewandelen. Het neemt afstand van de vrijblijvendheid
van het verleden en het legt de nadruk op een verplichtend en eisend integratiebeleid.
Er is te lang voornamelijk vanuit de zieligheidsoptiek geredeneerd, maar dat
is de wereld op zijn kop. Mensen die hierheen komen hebben de plicht om de
taal te leren en om te integreren. Zij vertrekken immers zelf uit eigen land.
Het moet hun dan wat waard zijn om hier een goede plek te veroveren. Dat is
ook de eigen verantwoordelijkheid van de migrant.Een duidelijk integratiebeleid is nodig want de problemen zijn indringend
en alomvattend. Er zijn te veel mensen die geen aansluiting vinden bij de
Nederlandse samenleving. Wij vinden het ondenkbaar dat een man het recht denkt
te hebben om zijn vrouw achter te laten in het land van herkomst enkel en
alleen omdat zij geen kinderen kan krijgen of dat vaders hun dochters achter
hun rug om uithuwelijken. 80% van de telefoontjes die de Allochtone Vrouwentelefoon
in Rotterdam krijgt, is van vrouwen die bang zijn om door hun man achtergelaten
te worden in het land van herkomst. Turkse en Marokkaanse jongeren die nog
steeds hun partner uit het land van hun ouders halen, zetten keer op keer
de integratie op achterstand voor henzelf en voor hun kinderen. Er zijn nog
500.000 allochtonen van de eerste generatie die de Nederlandse taal niet voldoende
spreken om mee te kunnen doen in de Nederlandse samenleving. Het aantal mensen
met een uitkering is onder allochtonen twee keer zo hoog als onder autochtonen.Wij zijn blij dat het kabinet dit onderkent en in zijn reactie op het
rapport van de commissie-Blok concludeert dat de achterstand van allochtonen
op sociaal, cultureel en economisch gebied te groot is. Het is goed dat de
regering, meer nog dan de commissie, tot de vaststelling komt dat de integratie
van grote groepen allochtonen nog niet is geslaagd en dus is mislukt. De noodzaak
wordt ingezien dat het integratieprobleem vraagt om een effectieve aanpak
met het besef dat wat in decennia is ontstaan niet binnen korte tijd kan worden
opgelost. De structurele oplossing van het integratievraagstuk is iets van
de lange termijn. Daarbij is paniek en luid geroep om tijdelijke lapmiddelen
niet behulpzaam, maar vrijblijvendheid is dat nog minder. Vrijblijvendheid
en passiviteit hebben immers jarenlang het integratiebeleid gekenmerkt.Om te kunnen samenleven als mensen met verschillende culturele achtergronden
moeten wij ook af van het cultuurrelativisme dat heel lang de basis was van
onze tolerante houding. Voor de CDA-fractie staat het voorop dat bij het integratiebeleid
niet alleen rekening moet worden gehouden met een sociaal-economische aanpassing,
maar ook met een sociaal-culturele aanpassing. Werk en onderwijs zijn nodig,
maar alleen zijn zij niet genoeg. Men moet ook weten hoe Nederland werkt.
Het is van belang om te weten welke fundamentele waarden en normen en welke
sociale codes er zijn. Men moet contacten hebben met autochtonen.In eerdere CDA-voorstellen werd de nadruk gelegd op het belang van het
kennen en erkennen van een dominante Nederlandse of Europese cultuur. Hoe
kunnen wij immers verwachten dat mensen integreren als wij zelf weigeren om
die waarden van onze cultuur uit te dragen of, sterker nog, dat afdoen als
misplaatst chauvinisme en spruitjeslucht. In het debat lijkt cultuur wel eens
verengd te worden tot het kennen van ons volkslied. Dan wordt er onmiddellijk
geroepen dat niemand het Wilhelmus kent, dus waarom zouden wij dat überhaupt
van nieuwe Nederlanders vragen? Maar blijkbaar doet het er toch toe of je
Nederlander, Duitser, Turk of Marokkaan bent. Want hoe nonchalant wij ook
zijn omgegaan met onze nationaliteit, onze geschiedenis of onze cultuur, iedereen
zit wel aan de buis gekluisterd als Inge de Bruin een gouden medaille behaalt
of als Mia Audina een zilveren medaille wint. En het doet je wat als de Nederlandse
driekleur gehesen wordt en het Wilhelmus klinkt. Een gemeenschappelijke basis
van geschiedenis, gedeelde waarden en normen en verbondenheid met de Nederlandse samenleving
noemt het CDA Nederlands burgerschap. Daar zullen wij in het onderwijs en
in het integratiebeleid aandacht aan moeten schenken. Er moet aandacht zijn
voor onze cultuur, voor onze geschiedenis en voor onze waarden en normen.
Niet voor niets was er verleden jaar alom verontwaardiging over de verstoring
van de dodenherdenking op 4 mei door Marokkaanse jongeren. En niet voor
niets was er waardering voor de gemeenschappelijke inzet met Marokkaanse jongeren
om dit jaar een waardige 4 mei-herdenking te garanderen.Van eenieder die in Nederland leeft, mag verwacht worden dat hij voluit
meedoet in de Nederlandse samenleving, maar hij heeft ook de plicht om medeverantwoordelijkheid
voor die samenleving te dragen. Natuurlijk komt er, als je dit zegt, binnen
de kortste keren het verwijt dat je te nationalistisch bent, dat het gaat
om waarden en normen die de landsgrenzen overstijgen, dat het gaat om grondrechten
en plichten, vastgelegd in internationale verdragen. Dat is allemaal waar,
maar het is volstrekt helder dat alleen regels niet overtuigen. Als achter
die regels geen gemeenschappelijke ervaringen schuilgaan, geen gemeenschappelijke
overtuigingen, geen algemeen herkenbare historische momenten die ons verder
hebben gebracht in de ontwikkeling van wat maatschappelijk gezien goed en
kwaad is, dan zijn dergelijke regels al snel nietszeggend. Daarom is het belangrijk
om een gemeenschappelijke taal te spreken, om kennis te hebben van de geschiedenis,
om in te zien dat achter het recht een rechtscultuur van waarden en normen
schuilgaat. Ik denk aan waarden als de gelijkwaardigheid van man en vrouw,
aan de persoonlijke keuzevrijheid en aan de vrijheid van mensen, van waarachtigheid,
en dus aan vrijheid als voorwaarde voor het beleven van een godsdienst. Deze
waarden, die voorwaarden zijn voor verantwoordelijkheid en vrijheid, zullen
wij gemeen moeten hebben. En aan die gemeenschappelijkheid zullen wij moeten
werken, ook politici en overheid.Daarom leggen wij ook de nadruk op het belang van het verkrijgen van het
Nederlanderschap. Het CDA heeft al een keer voorgesteld om van naturalisatie
een minder vrijblijvende gebeurtenis te maken. Niet langer een briefje op
je deurmat dat je je paspoort kunt afhalen bij het loket Burgerzaken,
alsof het worden van Nederlands staatsburger dezelfde waarde zou hebben als
het afhalen van een parkeervergunning. Het verkrijgen van een paspoort is
een cruciaal moment: een nieuwkomer wordt Nederlands staatsburger. Daarvoor
heeft hij een lange weg afgelegd om de Nederlandse taal onder de knie te krijgen
en kennis van de Nederlandse samenleving te verwerven. Democratie en onderhoud
van de rechtsstaat vraagt immers kennis en vaardigheden. Het is ook het moment
waarop men grondrechten verwerft en actief en passief kiesrecht krijgt. Het
is in wezen de kroon op volwaardig burgerschap. Er is dan ook alle reden om
er eisen aan te stellen, eisen die volwaardig gebruik van die rechten mogelijk
maken, maar er is ook alle reden om erbij stil te staan en er een feestelijk
tintje aan te geven. Andere landen zijn ons hierbij voorgegaan; kijk bijvoorbeeld
naar Canada, waar men allang ervaring heeft met het thema burgerschap en een
dergelijke "citizen's ceremony". De regering geeft in reactie op het rapport
van de commissie-Blok aan, hier nu echt werk van te zullen maken. De CDA-fractie
is hier blij mee.Als wij willen dat migranten integreren in de Nederlandse samenleving,
dat het Nederlandse staatsburgerschap een speciale waarde behoudt, dan is
het ook noodzakelijk dat nieuwkomers ondubbelzinnig kiezen voor een bestaan
en een toekomst in Nederland. Daarvoor is het nodig, de invloed van het land
van herkomst zoveel mogelijk te beperken. In de optiek van het CDA zullen
er dan op z'n minst vier zaken moeten worden aangepakt. Wij erkennen dat het
kabinet in zijn reactie constateert dat de commissie-Blok eigenlijk weinig
conclusies verbindt aan de constatering dat er een invloed is van de landen
van herkomst, maar zelf heeft het kabinet op dit punt ook nog niets uitgewerkt.
Ik noem vier punten waaraan naar ons oordeel aandacht zou moeten worden geschonken,
waarvan onderdelen ook wel in de reactie van het kabinet terug te vinden zijn.Het betreft allereerst de dubbele nationaliteit. Naar de mening van de
CDA-fractie zullen wij daarvan af moeten. Het staatsburgerschap is een exclusief
begrip en impliceert loyaliteit aan de Nederlandse rechtsstaat. Daarbij past
niet het hebben van een dubbele nationaliteit en de CDA-fractie heeft eerder
de minister verzocht om die mogelijkheden te beperken. Wij zullen, als je
kijkt naar de huidige situatie, niet een situatie moeten blijven hebben waarbij
65% van de mensen die een Nederlandse nationaliteit aanvragen, een dubbele
nationaliteit zal verwerven. Wij zijn daarin in het verleden te vrijblijvend
geweest. De regel dient te zijn: enkelvoudige nationaliteit; de uitzondering:
dubbele nationaliteit. Wij hebben dit in het verleden omgedraaid: de uitzondering
is regel geworden. Wij willen dat de regel zoals wij die nu hanteren, weer
uitzondering wordt. De CDA-fractie is dan ook tevreden dat de minister, na
een eerste aarzeling, nu het belang van dit voorstel inziet en het gaat uitvoeren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik weet dat de heer Verhagen erop rekent dat ik hier even op terugkom.
Hij schermde met een onderzoek waaruit zou blijken dat mensen met een dubbele
nationaliteit zich minder verbonden voelen met Nederland. Nu hebben wij, na
wat overleg heen en weer, uiteindelijk gevonden om welk onderzoek het ging,
namelijk het SCP-rapport uit 1996. Echter, het staat er niet in.De heer Verhagen (CDA):Het staat er wel in en wat dat betreft heb ik mijn huiswerk ook gedaan.
Ik heb hier de rapportage minderheden van het SCP uit 1996. Het betreft de
reden waarom wij in de discussie over het beperken van de dubbele nationaliteit,
zoals wij dat debat gevoerd hebben in 1997, het volgende hebben gezegd. Het
ging om het idee dat men had over wat het belangrijkste motief was om te kiezen
voor Nederlanderschap. Op de vraag wat de belangrijkste redenen voor naturalisatie
waren geweest, werd echter door vrijwel niemand de verbondenheid met de Nederlandse
samenleving als een motief genoemd. De meest genoemde motieven voor naturalisatie
lagen in het recht om zonder visum door Europa te reizen. Dat is exact wat
ik bij de interruptie zei op dit punt, namelijk dat naar onze mening de verbondenheid
met de Nederlandse samenleving juist het belangrijkste motief moet zijn om
de Nederlandse nationaliteit aan te vragen en niet het krijgen van een gratis
visum om door Europa te reizen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat klopt. Dit gedateerde onderzoek zegt inderdaad dat verbondenheid met
Nederland niet het belangrijkste motief voor naturalisatie is, ongeacht of
je een dubbele nationaliteit hebt of niet. Dat is iets heel anders dan wat
u probeerde te bewijzen, namelijk dat een dubbele nationaliteit je afhoudt
van verbondenheid. Interessant is wel dat hier het tegengestelde staat en
aan dat argument gaat u steeds voorbij, namelijk dat het onmogelijk maken
van een dubbele nationaliteit ertoe zal leiden dat mensen minder snel de Nederlandse
nationaliteit aanvragen en nog minder snel zich verbonden gaan voelen met
de Nederlandse samenleving.De heer Verhagen (CDA):Ik ben blij dat mevrouw Halsema deze vraag stelt. Het geeft mij de gelegenheid
te wijzen op de reden waarom, vijf jaar nadat de dubbele nationaliteit mogelijk
was gemaakt, dit onderzoek heeft plaatsgevonden. In tegenstelling tot het
Verdrag van Straatsburg, dat uitging van enkelvoudige nationaliteit, werd
namelijk in Nederland gesteld dat wij toe moesten naar de dubbele nationaliteit
en wel omdat mensen door het verkrijgen van die dubbele nationaliteit, waaronder
het Nederlanderschap, zich meer verbonden zouden gaan voelen met de Nederlandse
samenleving. Maar wat blijkt? In de rapportage staat nog eens uitdrukkelijk:
al met al ziet het ernaar uit dat het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit
weinig te maken heeft met verbondenheid met of sociale integratie in de Nederlandse
samenleving. Het had dus juist contraproductief gewerkt, aangezien men door
het behoud van de eigen nationaliteit de verbondenheid met het land van herkomst
bleef behouden en de Nederlandse nationaliteit alleen maar nam om een gratis
visum voor Europa te krijgen. Dat heeft dit rapport overduidelijk aangetoond.
Dat was ook de reden waarom de CDA-fractie op basis van dit rapport tot de
conclusie kwam dat het amendement-Verhagen/Dittrich het meest afgrijslijke
amendement was dat de heer Verhagen ooit had ingediend en dat wij derhalve
toe moesten naar een wijziging van de wet, zoals wij dat in 1997 hebben bepleit en zoals wij dit nu in 2004 wederom bepleiten.Voorzitter. Een ander verschijnsel dat zich richt tegen de gewenste integratie
in Nederland is de huwelijksmigratie. Nog steeds trouwt 75% van de Marokkaanse
en Turkse jongeren van de tweede generatie met een partner uit het land van
hun ouders, vaak zelfs met een partner binnen de familie. Zorgelijk is vooral
dat de huwelijkspartners worden gekozen vanwege het feit dat zij volgens traditionele
islamitische waarden en normen leven en niet verwesterd zijn. Daaruit spreekt
wantrouwen jegens de Nederlandse samenleving en soms jegens de kernwaarden
die in het Westen gelden. Het CDA staat dan ook achter de maatregelen van
het kabinet om de huwelijksmigratie af te remmen en achter het stellen van
eisen aan inkomen en leeftijd. Overigens krijgt men ook bij de allochtone-vrouwentelefoon
te horen dat juist dat door veel allochtone vrouwen in een kwetsbare positie
als een welkome aanscherping van het beleid wordt beschouwd.De heer Rouvoet (ChristenUnie):U geeft heel nadrukkelijk aan dat de zorg die de CDA-fractie vervult samenhangt
met het feit dat het om vrouwen gaat die geen kennis hebben van of niet delen
in de westerse normen en waarden. Dus, zegt u, steunen wij het kabinet bij
het stellen van grenzen ten aanzien van leeftijd en inkomen. Kunt u mij in
kort bestek duidelijk maken wat het verband is tussen het niet delen van onze
normen en waarden en de noodzaak van het stellen van een inkomensgrens?De heer Verhagen (CDA):Ja. Enerzijds wordt huwelijksmigratie nu te gemakkelijk gemaakt. Er is
geen enkele rem om op grond van de aangegeven motieven een partner uit het
land van herkomst te nemen. Anderzijds wordt huwelijksmigratie te gemakkelijk
gemaakt, omdat men aan die migratie geen financiële en huisvestingseisen
stelt. Op die manier wordt de verantwoordelijkheid voor dat huwelijk bij de
overheid gelegd. Niemand kan gratuit deze verantwoordelijkheid bij de overheid
leggen zonder zelf bereid te zijn een bijdrage te leveren. Zeker als iemand
een huwelijk aangaat en een gezin sticht, mag je van hem verwachten dat hij
zich in eerste instantie verantwoordelijk voelt en dat hij al datgene doet
wat hij kan doen om zijn gezin te onderhouden. Een van de elementen van onze
westerse wereld is dat je niet q.q. de verantwoordelijkheid bij de overheid
legt. Ik ben het met de heer Rouvoet eens dat iemand die een inkomen van 120%
van het minimumloon heeft, zelf voor huisvesting zorgt en een bepaalde leeftijd
heeft niet automatisch een bruid zal zoeken die de westerse waarden omarmt.
Nu worden wij echter keer op keer geconfronteerd met een situatie die de integratie
op achterstand zet. Dan vind ik dat de overheid de mogelijkheid moet hebben
om grenzen aan deze vorm van migratie te stellen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik ken de argumentatie, maar u geeft met uw toelichting wel een perfecte
illustratie van wat ik in mijn termijn heb bedoeld te zeggen toen ik sprak
over verzwegen doelstellingen, doelstellingen die niet primair met integratie
te maken hebben. Zoals u zelf aangeeft hebben die te maken met ofwel financieel-economische
overwegingen, dus met het feit dat de overheid in financiële zin niet
verantwoordelijk moet zijn, ofwel met de wens van beheersing van de immigratie.De heer Verhagen (CDA):Maar dat is geen verzwegen keus. Ik zeg letterlijk: daarom staat het CDA
achter de maatregel voor het afremmen van de huwelijksmigratie. Daarmee wordt
toch niets verzwegen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Wat probeerde ik aan te geven en waarom heb ik op dit punt een vraag gesteld?
Als wij het hebben over het integratiebeleid en wij daarbij aangeven dat het
voor mensen moeilijk is om te integreren, komen vaak overwegingen aan de orde
die op zichzelf legitiem kunnen zijn, overwegingen waarover wij kunnen discussiëren,
maar die met integratie als zodanig niet veel te maken hebben. Het ging mij
erom dat u heel snel de koppeling legde tussen het een en het ander en aangaf
dat het probleem van integratie was het niet delen van de normen en waarden
van de westerse samenleving en dat daarom een inkomensgrens zou moeten gelden.
Daarop zeg ik: dan gaat u te kort door de bocht. Op deze manier komt namelijk
een nieuw element in de discussie en zijn er nieuwe overwegingen die op zichzelf
losstaan van het integratiedebat.De heer Verhagen (CDA):Maar ik geef twee overwegingen. Enerzijds constateer ik dat de integratie
wordt belemmerd doordat mensen die niet geïntegreerd zijn in onze samenleving
komen en wij keer op keer van voren af aan moeten beginnen. Anderzijds constateer
ik dat veel mensen juist een partner in het land van herkomst zoeken, omdat
die partner zich niet verbonden voelt met de westerse waarden, maar is opgegroeid
in een samenleving waar traditionele islamitische waarden en normen gelden.
Dát heb ik gezegd en ik heb dus op twee elementen gewezen. Ik verzwijg
helemaal niets. Ik maak helder waarom wij achter de keus van het kabinet staan.Door de fracties van de PvdA en D66 is ervoor gepleit om aan de eisen
toe te voegen het niet zijn van analfabeet. Zoals de PvdA het eerder stelde,
toen zij een iets andere toon hanteerde, gaat het om een rem op kansloze migranten.
Het CDA gaat juist uit van het creëren van mogelijkheden waardoor iemand
de kans krijgt om volwaardig deel te nemen aan de Nederlandse samenleving.
Het gaat er niet om, bij voorbaat een bepaalde groep af te schrijven.Wij doen een alternatief voorstel. Wij willen dat degene die een huwelijkspartner
naar Nederland haalt, zich daarvoor financieel borg stelt gedurende een periode
van vijf jaar. Degene die dat doet, behoort volgens het CDA de financiële
verantwoordelijkheid te dragen, bijvoorbeeld als in de periode erna, ondanks
de eerdere eisen op het punt van leeftijd, inkomen en huisvesting, toch een
beroep moet worden gedaan op sociale zekerheid. Die borgstelling moet een
stimulans voor de nieuwkomer zijn om zich te scholen tot op het niveau van
de startkwalificatie. Gebeurt dat niet, dan blijft de partner aanspreekbaar.
Mocht een beroep gedaan worden op de bijstand, dan komt er een korting. Immers,
als die echtgenote geschoold was, zou veel gemakkelijker op een gemeenschappelijk
inkomen kunnen worden teruggevallen. Aan de bijstand is voor eenieder in Nederland
een sollicitatieplicht voor beide partners gekoppeld. Het kan
niet zo zijn dat die plicht feitelijk niets voorstelt, omdat een van de partners
volkomen ongeschoold is gebleven. Dat zou erop neerkomen dat degene die wel
schoolt wel, en degene die niet schoolt niet met een sollicitatieplicht wordt
geconfronteerd. Niet voldoende scholing ondergraaft als zodanig de mogelijkheden
op de arbeidsmarkt. De maatregel die wij voorstellen, is een prikkel om ervoor
te zorgen dat mensen volwaardig kunnen participeren in de Nederlandse samenleving.
Er is belang bij scholing. Als men het niet doet, vervalt de borg.De heer Dittrich (D66):Met dit voorstel wordt van iedereen die een huwelijkspartner naar Nederland
wil halen, een garantie van vijf jaar gevraagd. Met andere woorden, u werpt
zo'n financiële drempel op, dat u voor een heleboel mensen huwelijksmigratie
onmogelijk maakt. De voorstellen van D66 en de PvdA betreffen mensen die hun
eigen taal niet eens kunnen lezen en schrijven en van wie wij dus van tevoren
weten dat zij geen aansluiting zullen vinden in de Nederlandse samenleving.
Als zij naar Nederland willen komen, moeten zij eerst in hun eigen land scholing
krijgen.De heer Verhagen (CDA):Ons voorstel bevat voldoende prikkels om voor die scholing te zorgen.
Het voorstel van D66 en de PvdA is volstrekt onhaalbaar en onbetaalbaar. Er
moet dan blijkbaar overal getest worden of iemand analfabeet is. Moet dat
gebeuren bij de MVV-verlening? Moet men een bewijs overleggen dat men niet
analfabeet is?De heer Dittrich (D66):Een schooldiploma.De heer Verhagen (CDA):En dat gaat u allemaal controleren! Dat is een veel verdergaande stap
dan de inburgering in het land van herkomst, zoals die door het kabinet is
voorzien. Wat u wilt, vraagt om een heel andere toets.Het voorstel van de CDA-fractie bevat voldoende prikkels om ervoor te
zorgen dat men volwaardig kan participeren in de Nederlandse samenleving,
dat men kan kwalificeren, dat men kan deelnemen aan de arbeidsmarkt. Als men
die eigen verantwoordelijkheid niet neemt, is er een beperking in het kader
van de sociale zekerheid. Ik schrijf niet bij voorbaat een hele groep af.
Ik wil ook niet een extra toets invoeren die alleen maar meer kosten met zich
meebrengt.De heer Dittrich (D66):Dat is geen antwoord op mijn vraag. U schrijft geen hele groep af, maar
u verlegt de pijn naar een heel andere groep. U creëert een algemene
regel voor iedereen die een huwelijkspartner uit een ander land wil halen.
Deze mensen moeten vijf jaar financieel garant staan. Dan zou het kunnen betekenen
dat mensen die wel degelijk een goede opleiding in hun land van herkomst hebben
gehad, toch niet naar Nederland kunnen komen omdat de in Nederland wonende
partner de financiële garantstelling niet kan geven.De heer Verhagen (CDA):De borg vervalt op het moment dat men voldoet aan de startkwalificatie
om bijvoorbeeld te participeren op de Nederlandse arbeidsmarkt. Ik meen dan
ook dat mijn voorstel veel eenvoudiger is om in te voeren en rechtvaardiger
is en tegelijkertijd een prikkel bevat om mensen op hun eigen verantwoordelijkheid
op dit punt te wijzen.VerhagenMet betrekking tot migratie ben ik blij dat de VVD-fractie bij monde van
fractievoorzitter Van Aartsen vandaag gepleit heeft voor een snelle uitvoering
van de motie-Sterk teneinde te komen tot het stoppen van de zogenaamde Antillen-route.Een andere situatie waarmee wij geconfronteerd worden is die waarin ouders
hun kinderen tijdens de middelbareschooltijd terugsturen naar het land van
herkomst. Dit is een fenomeen dat steeds vaker voorkomt. Het kabinet investeert
miljoenen euro's in het wegwerken van de taalachterstand en het overdragen
van Nederlandse normen en waarden in het Nederlandse onderwijs. Als het kind
in de cruciale fase van zijn schooltijd wordt opgeleid met taal en cultuur
van het land van herkomst, zijn alle inspanningen in de jaren voordien voor
niets geweest. Als de ouders na de periode op de basisschool er bewust voor
kiezen hun kind naar het land van herkomst te sturen, dan kunnen wij dit niet
anders uitleggen dan als een keuze tegen die Nederlandse samenleving en vóór
de waarden van het land van herkomst. Zo is het water naar de zee dragen.
Ook in Duitsland is over dit fenomeen een enorm debat gevoerd. Terecht. Wij
willen de minister dan ook twee suggesties voorleggen om dit probleem aan
te pakken.- Het inperken of het laten vervallen van het recht op gezinshereniging.
Men kiest er namelijk zelf bewust voor om de gezinsband voor
jaren te verbreken.- Het inbouwen van sancties, inclusief boetes, in de Leerplichtwet.Voorzitter. Het vierde punt waarvan het kabinet iets meer werk moet maken
om de invloed van het land van herkomst te beperken, is de Nederlandse imamopleiding.
De reactie van het kabinet op het rapport van de commissie-Blok op dit punt
vind ik te vrijblijvend. Deze door het CDA al jaren bepleite imamopleiding
moet nu echt van de grond komen om imams te krijgen die met beide benen in
de Hollandse klei staan en die een echte gesprekspartner kunnen zijn voor
jongeren. Dat is broodnodig, want onverschilligheid tegenover de fascinerende
opvoedkundige talenten van imams zoals El Moumni maakt meer kapot dan ons
lief is. Als wij dat z'n gang laten gaan, leggen wij ons neer bij het ontstaan
van segregatie en van een onbeheersbare onderklasse zoals in de voorsteden
van Parijs. De motie-Sterk was wat dat betreft een duidelijk signaal dat het
parlement meer wil dan een overleg met verschillende organisaties om te komen
tot een Nederlandse imamopleiding. Er zat namelijk een vervolg aan. Er moet
een Nederlandse imamopleiding komen. Anders komt er een stop op de mogelijkheid
om vanuit de landen van herkomst hier imams te laten binnenkomen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Wat vraagt de heer Verhagen op dit punt nu precies van het kabinet? Wij
hebben een verslag gekregen over de conclusies van de commissie-De Ruiter.
Het kabinet heeft aangegeven concrete stappen te willen zetten om ervoor te
zorgen dat er een imamopleiding komt. Wil de heer Verhagen met zijn fractie
nu dat de overheid een eigen imamopleiding gaat opzetten?De heer Verhagen (CDA):Wij willen niet dat de Nederlandse overheid een Nederlandse imamopleiding
gaat starten. In de reactie van het kabinet op het rapport van de commissie-Blok
staat dat er overleg gevoerd gaat worden met verschillende organisaties om
te komen tot zo'n soort opleiding. Welnu, dat overleg wordt in feite al jaren
gevoerd. In een van de laatste rapportages staat dat het niet van de grond
komt omdat de organisaties zelf er geen behoefte aan hebben. Naar aanleiding
daarvan is vervolgens de motie-Sterk ingediend die door een meerderheid van
de Kamer is gesteund. In die motie wordt uitgesproken dat het niet bij praten
en overleg met de organisaties kan blijven en dat wanneer de opleiding niet
van de grond komt, er sancties moeten komen op het mislukken van het overleg.
In de reactie van het kabinet wordt wel ingegaan op het overleg, maar als
men er lak aan heeft, worden er verder geen consequenties aan verbonden. Ik
wijs in dit verband op de discussie die door verschillende fracties op dit
punt gevoerd is.De islam speelt een prominente rol in de discussie over integratie. In
het rapport van de commissie-Blok krijgt de islam als zodanig helaas geen
aandacht. Het kabinet constateert dit ook. Hoewel er ook binnen de islam een
secularisatieproces gaande is, zijn er inmiddels meer dan een miljoen moslims
in Nederland. Ik ben het overigens niet met de minister eens dat het verheugend
is dat er secularisatie is, maar dat zal haar niet verbazen. De islam is de
snelst groeiende religie in het Westen en daarmee een factor van grote betekenis
voor het integratieproces in Nederland, maar ook internationaal.De islam is niet altijd geneigd om zich te verbinden aan een democratische
rechtsstaat. Ik wijs in dit verband ook op de landen van herkomst. Het is
echter essentieel dat de verbinding met de democratische rechtsstaat wordt
verdiept. Het is essentieel om bruggen te slaan tussen de islamitische identiteit
van migranten en de westerse cultuur. Daar hoort de democratische rechtsstaat
bij. Wij moeten beseffen dat het uitbannen van de islam uit het openbare leven,
zoals door sommigen wordt bepleit, averechts zal werken. Dan worden de noodzakelijke
bruggen nooit geslagen en kunnen er al te gemakkelijk radicale bewegingen
ontstaan die zich tegen onze samenleving afzetten. Juist voor de bevordering
van onze democratische waarden en normen is het van belang om in gesprek te
blijven.Om die reden pleit het CDA er ook voor om het onderwijs te toetsen op
de mate waarin het zich verdraagt met de kernwaarden van onze samenleving.
Dit stuitte aanvankelijk op verzet, evenals ons voorstel om de inburgering
in het land van herkomst te laten beginnen. Inmiddels zijn onze voorstellen
echter breed geaccepteerd. Goede islamitische instellingen juichen dit ook
toe, want zij hebben niets te verbergen, integendeel. Andere instellingen
hebben dat wellicht wel en daarom moet goed worden nagegaan of wij wel alle
feiten op tafel krijgen, onder andere via de rapporten van de inspectie. Dat
geldt voor religieuze instellingen en zelfs voor moskeeën. Het is een
verkeerde vorm van schroom om dergelijke instellingen te ontzien, als sprake
is van verbindingen met dubieuze stromingen en organisaties. Wat zich verzet
tegen de kernwaarden van de Nederlandse samenleving en de open rechtsgemeenschap
moeten wij afwijzen. Het CDA is daar duidelijk in. Geweld tegen vrouwen, tegen
homoseksuelen en andersdenkenden, het oproepen tot haat en antisemitisme staan
haaks op de Nederlandse democratische waarden en normen en kunnen wij niet
tolereren. Een legitimatie door religie is in dezen onacceptabel. Dat verdraagt
zich niet met de rechtscultuur en met de dragende ideeën van onze rechtsgemeenschap.
Dit zijn stuk voor stuk zaken waar wij zuinig op moeten zijn.Sommigen bepleiten in een angstreflex om alles uit te bannen wat met de
islam te maken heeft, maar dat is zeker geen oplossing. Dat strookt ook niet
met onze rechtscultuur en met de vrijheidsrechten die daaraan uitdrukking
geven. Het komt er juist op aan dat alle groepen in ons land hun diepste intenties –
ook ten aanzien van de religie – weten te verbinden met de rechtsstaat
en de democratie. Wie een bepaalde religie daarvan wil buitensluiten, begaat
een fout. Hier geldt eigenlijk als motto: ruimhartig, genuanceerd, maar juist
daarom ook scherp als er misbruik van de vrijheid wordt gemaakt.Ik teken hierbij aan dat met name jongeren zich door angstreflexen miskend
en aan de kant gezet voelen. Zij zoeken juist naar rolmodellen aan wie zij
zich kunnen optrekken en die zijn er te weinig. Als de samenleving hen voorts
het gevoel geeft, niet gewenst te zijn, zal het gevolg zijn dat zij zich ertegen
afzetten. Dan zullen zij steun zoeken op internet bij lotgenoten. Sommigen
zullen een plek vinden bij een geradicaliseerde vorm van de islam als
vehikel om zich af te zetten tegen de samenleving. Zij vinden bijvoorbeeld
een plaats bij de jihad en zijn daar ook gevoelig voor. Steeds meer meisjes
dragen hoofddoeken als een soort geuzenteken, om zich daarmee af te zetten
tegen de samenleving. De ontwikkeling van zich afzetten, is een rechtstreekse
bedreiging van het integratieproces. Geslaagde rolmodellen zijn een belangrijke
opstap richting integratie en emancipatie. Voorbeelden van waar het wel goed
gaat, zijn veel beter dan de overheid in staat om de Nederlandse traditie
van vrijheidsrechten en democratie over te dragen. Dat betekent echter wel
dat die rolmodellen en organisaties van allochtonen hun leidende rol moeten
nemen en niet mogen wegkruipen bijvoorbeeld als gevolg van interne verdeeldheid.
In Nederland opgeleide imams, de stichting Islam en burgerschap en een goed
functionerend contactorgaan Moslims en overheid kunnen wel degelijk een brug
slaan richting burgerschap en deelname aan de samenleving. Daarnaast wordt
uiteraard van autochtonen gevraagd om hiervoor open te staan en om discriminatie
te bestrijden, vooral op de arbeidsmarkt. Dat vereist wat ons betreft geen
positieve discriminatie, maar wel een robuuste houding van gelijke behandeling.
Dit alles heeft natuurlijk te maken met het absorptievermogen van de Nederlandse
samenleving.Een laatste punt wat ik in dit verband wil noemen, is de toestroom van
nieuwkomers richting grote stad. Steden worden geconfronteerd met opvangproblemen
en een concentratie van kansarmen in stadswijken, hetgeen uiteraard een adequate
integratie van nieuwkomers in de weg staat. Het kabinet heeft in reactie op
het plan van de gemeente Rotterdam een aantal duidelijk goede stappen gezet.
Ook collega Van Aartsen wees daarop. Hij zei er terecht bij dat het daarbij
wel aankomt op de uitvoering, niet alleen van de geboden kansen in reactie
op het plan van Rotterdam, maar ook van het daadwerkelijk aanpakken van de
huisjesmelkers en de illegale onderverhuurder.Het is ons opgevallen dat het kabinet één element van het
plan van de gemeente Rotterdam niet heeft overgenomen, namelijk om ervoor
te zorgen dat statushouders in de aangewezen gemeenten blijven wonen tot zij
een inburgeringscursus succesvol hebben afgerond. Ik vond dat een goed element
van de nota van de stad Rotterdam. Gemeenten wordt gevraagd om een deel van
hun huizenvoorraad beschikbaar te stellen voor statushouders. Als dat gebeurt,
moet daar ook de inburgeringscursus succesvol worden afgerond. Betrokkenen
laten dat echter voor wat het is en vertrekken vanuit de kleine gemeente linea
recta naar Rotterdam, Den Haag, Amsterdam of Utrecht; juist naar de grote
steden waar er een concentratie van probleemwijken is. Koppel het vrije verkeer,
de interne vestigingsvergunning, aan het succesvol afronden van de inburgeringscursus.Er is veel te doen. Vooral het begrip "meedoen" uit het motto van het
kabinet mag als een parel in de kroon schitteren. Meer nog dan de politieke
discussie hier, komt het nu aan op de uitvoering van een effectief integratiebeleid
met het accent op burgerschap. Het kabinet geeft er in reactie op de commissie-Blok
blijk van, hier oog voor te hebben. Het is op de goede weg, de omslag van
vrijblijvendheid naar veeleisendheid. Het is nu aan de minister en aan dit
kabinet om daadwerkelijk werk daarvan te maken. Alle goede plannen zijn niet
voldoende. Het kabinet moet de kentering in het Nederlandse integratiebeleid
in de praktijk brengen. Papier is geduldig, maar het komt juist aan op de
uitvoering, zodat wij in Nederland weer samen leven en niet naast of tegenover
elkaar komen te staan.De heer Bos (PvdA):Dit zijn mooie slotwoorden, maar vlak hiervoor gebruikte u niet voor de
eerste keer de term "vrijblijvendheid", die in het verleden te zeer zou hebben
geheerst. Over wiens vrijblijvendheid heeft u het dan?De heer Verhagen (CDA):Van beide, van het beleid in het verleden...De heer Bos (PvdA):Wie is er te vrijblijvend geweest?De heer Verhagen (CDA):De overheid, nieuwkomers en de Nederlandse samenleving. Waarom heeft onder
andere het parlement gezegd dat een commissie zich moet buigen over het mislukte
integratiebeleid van de afgelopen jaren? Op basis van die constatering is
de commissie-Blok tot stand gekomen. Wij constateerden dat er een potentiële
bom in de samenleving was. Als wij die niet zouden demonteren, zouden wij
een clash, rellen of in toenemende mate problemen in de Nederlandse samenleving
krijgen. Je kunt niet anders dan constateren dat men van alle kanten te vrijblijvend
is geweest. Ik ga nu niet zwartepieten of u dat bent geweest of ik.De heer Bos (PvdA):Nee, het gaat mij ook niet om partijen, maar meer om iets wat u daarvoor
zei. U zei: niet alleen migranten, maar eigenlijk de hele samenleving. Waar
zag u dan vrijblijvendheid in de samenleving, waarvan u zegt dat het nu anders
moet? Ik heb het niet over politieke partijen, waarbij wij kunnen gaan zwartepieten,
maar dat doen wij niet. Ik heb het niet over migranten, waarover u al een
heel verhaal hebt gehouden. Waar zat nog meer vrijblijvendheid?De heer Verhagen (CDA):Er was geen veeleisendheid. Men keek niet of er een inburgeringscursus
werd gedaan. Nu zeggen wij: als u de inburgeringscursus niet succesvol afrondt,
heeft dat consequenties voor uw verblijfsvergunning. Er wordt nu gestart met
de inburgering in het land van herkomst. Er wordt gezegd: indien u niet zelf
datgene doet wat u moet doen om te kunnen participeren in de Nederlandse samenleving,
zullen wij daartegen optreden. Als wij niet vrijblijvend meer willen zijn,
zullen wij ook niet laconiek onze schouders ophalen als iemand oproept tot
het slaan van vrouwen, omdat zij hun man niet ter wille willen zijn, of als
er wordt opgeroepen tot haat of tot geweld tegen homoseksuelen. Als er wordt
gezegd: nou ja, ach, dat is de cultuur, dan is dat vrijblijvend. Daar hebben
wij een eind aan te maken.De heer Bos (PvdA):U bevestigt wat ik al dacht, en dat is dat u vooral vindt dat de migrant
te vrijblijvend is benaderd. Mijn vraag is of u niet vindt dat er te veel
sprake was van vrijblijvendheid op al die gebieden die vandaag ook behandeld
zijn, zoals het onderwijs of de woningbouw. Dat zat niet zozeer bij de migrant,
maar met eenzelfde beroep om aan die vrijblijvendheid voorbij te gaan moeten
wij misschien eens wat steviger in gesprek gaan met schoolbesturen,
woningbouwcorporaties en ieder ander die daar een verschil kan maken.De heer Verhagen (CDA):In de reactie van het kabinet kunt u zien dat er wel degelijk beleid is
voorzien en dat er stappen worden gezet om hierin verandering aan te brengen.
Het CDA heeft gepleit voor schakelklassen om specifiek aandacht te schenken
aan achterstanden in het onderwijs, en het kabinet neemt dat over. Wij pleitten
ervoor om te komen tot vroeg- en voorschoolse educatie en het kabinet heeft
daarvoor stappen gezet. Dat vind ik niet vrijblijvend. Ik herken mij absoluut
niet in het beeld dat u hier poogt op te roepen.De heer Nawijn (LPF):Mijnheer de voorzitter. Ik zal het niet lang maken, want ik denk dat er
vanavond al zoveel is gezegd dat ik er niet zo heel veel aan toe te voegen
heb. Ik ben wel blij dat er nu openlijk een debat wordt gevoerd over de echte
problemen in Nederland. Ik vind dat een beetje laat, maar het gebeurt, en
dat is een heel goede zaak.Ik wil de commissie-Blok nog een keer prijzen voor haar rapport. Wij hebben
in eerste instantie ook kritiek gegeven op het rapport van de commissie-Blok,
maar dat kwam vooral doordat in dat rapport werd gezegd dat migratie een probleem
zou kunnen worden, vooral de huwelijksmigratie, zonder dat er een antwoord
op kwam. Dat was voor ons toch wel een heel belangrijk punt.Ik dacht dat de heer Van Aartsen het vanavond ook heeft gezegd: als wij
niets doen aan de immigratie, is het dweilen met de kraan open. Wat wij ook
willen met de integratie, dan kunnen wij alles wel aan de kant zetten. Wij
moeten eerst de immigratie beperken. Ik sluit mij aan bij de heer Van Aartsen
dat mijn fractie geheel tevreden is gesteld, omdat het kabinet nu maatregelen
neemt op het gebied van asiel, huwelijks- en arbeidsmigratie, om de immigratie
te beperken. Ik hoop dat de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie
ook nog de eis van passende huisvesting een voorwaarde laat zijn voor de toelating
bij gezinsvorming. Op dit moment kunnen wij spreken van een negatief migratiesaldo. Op zichzelf
is dat uniek, want het is jarenlang niet voorgekomen. Bij nadere bestudering
van de cijfers blijkt niet alleen dat er toch nog veel nieuwkomers binnenkomen,
hoewel minder dan de laatste jaren, maar ook dat er veel mensen uit Nederland
vertrekken. Is de minister bereid, te onderzoeken waarom deze mensen Nederland
verlaten? Ik vind het zorgelijk. Veel autochtone Nederlanders verlaten op
dit moment ons land. Wil de minister een onderzoek naar de reden laten doen?Ik ben blij dat er vandaag veel zaken aan de orde zijn gekomen waarvoor
wij al langer aandacht vragen. Nu wordt er daadwerkelijk gediscussieerd over
zaken als dubbele nationaliteit, de aanspraak op sociale voorzieningen, de
aanpak van de immigratie. Deze punten staan in het verkiezingsprogramma van
mijn partij, maar ik ben blij dat andere partijen deze overnemen.Ik maak mij toch nog grote zorgen over de immigratie. Ik kan mij mijn
bezoek aan de wijk Bos en Lommer in Amsterdam nog goed herinneren. Als je
door die wijk loopt, word je triest. Je ziet dat 60 tot 70% van de mensen
in die wijk een bijstandsuitkering heeft. De man zit al jarenlang thuis met
het hele gezin en kijkt de hele dag televisie. Eigenlijk is er sprake van
een uitzichtloze situatie. Ik sprak daar onlangs nog een wethouder van een
grote stad over en vroeg hem wat hij met die mensen deed en of hij ze nog
ooit aan het werk kreeg. De wethouder antwoordde dat deze mensen allang waren
afgeschreven. Zij krijgen nooit meer werk. Het zijn wel mensen van 45, 50,
55 jaar die nog best werk kunnen en willen doen. Wat doet de regering daaraan?
Is het waar dat mensen worden afgeschreven en met een bijstandsuitkering hun
verdere leven moeten doorbrengen? Doen wij daar niets meer aan?Ik ben het met de heer Verhagen eens dat het integratiebeleid absoluut
radicaal moet worden veranderd. Wij kunnen instemmen met de maatregelen die
de regering voorstelt. In de loop der tijden hebben wij naar mijn mening een
vergissing gemaakt. Wij hebben cruciale denkfouten gemaakt die wij niet weer
moeten maken. Die fouten zijn de volgende. 1. Te veel immigratie. Daar wordt
inmiddels aan gewerkt. 2. Vroeger dacht men dat als je Nederlander was, je
ook geïntegreerd was. 3. De vrijblijvendheid. 4. Er werden zelfs subsidies
verstrekt als men de eigen cultuur en identiteit behield. 5. Wij hebben vergeten
immigranten de Nederlandse cultuur en identiteit bij te brengen. Daarin moet
verandering worden aangebracht.Wij maken in Nederland onderscheid tussen autochtonen en allochtonen.
In de Kamer is daarover vandaag ook gesproken. Ik heb de laatste tijd veel
met allochtonen en allochtone organisaties gesproken. Je hoort van hen steeds
weer het verwijt dat mensen die al jarenlang Nederlander zijn zich ook bedreigd
voelen, omdat zij worden meegesleurd in de discussie over het toelatingsbeleid
en integratie in de Nederlandse samenleving. Ik heb met verscheidene mensen
gesproken die al jarenlang Nederlander zijn, helemaal geïntegreerd, de
Nederlandse taal spreken en een goede baan hebben, maar toch een oproep krijgen
voor de inburgeringscursus. Ik weet wel hoe dat komt. Men kijkt bij de gemeente
naar de geboorteplaats. Als de geboorteplaats ergens in het buitenland is,
wordt die persoon opgeroepen. Het is uitermate beledigend en discriminerend
voor allochtonen die al heel lang Nederlander zijn.De heer Bos zei dat wij eens naar andere landen moesten kijken. Laten
wij eens naar Amerika, Canada of Australië kijken. Als je Amerikaan wordt,
ben je Amerikaan. Men praat dan niet langer over een allochtone achtergrond.
Je bent Amerikaan of je bent het niet. Je bent Amerikaan of je bent vreemdeling.
Ik zou willen dat wij in dit debat onderscheid maakten tussen Nederlanders
en vreemdelingen en niet langer tussen allochtonen en autochtonen.De heer Bos (PvdA):Een kleine aanvulling. In Amerika maken zij geen probleem van de dubbele
nationaliteit.De heer Nawijn (LPF):Dat klopt. Ik maak daar wel een probleem van. Ik kom daarop terug. Wij
moeten naar andere landen kijken. De heer Bos vraagt hoe het in andere landen
is geregeld. Dat weten wij al. Juist in de emigratielanden gaat het om criteria
zoals voldoende middelen van bestaan, sponsorschap, het zelf jarenlang
in het onderhoud kunnen voorzien en dat soort zaken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Nawijn wil af van het onderscheid allochtoon/autochtoon. Dan zijn
wij ook van dit soort debatten af. Ik begrijp echter dat de heer Nawijn mensen
ook veel eerder tot Nederlander wil naturaliseren.De heer Nawijn (LPF):Nee, dat wil ik niet. In het verleden is juist de fout gemaakt dat mensen
te snel tot Nederlander werden gemaakt, terwijl zij niet de Nederlandse taal
spraken en daardoor niet integreerden. Ik wil naar een onderscheid Nederlander/vreemdeling.
Een Nederlander, allochtoon of autochtoon, kent rechten en plichten volgens
alle wetgeving in Nederland. Vreemdelingen moeten het verdienen om Nederlander
te worden. Mijn fractie heeft hierover een motie ingediend. Wij willen dat
het Nederlanderschap pas na tien jaar aan een vreemdeling gegeven kan worden,
overigens na het afleggen van een stevige integratietoets.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Iemand kan dus volgens de heer Nawijn hier negen en een half jaar wonen
en nog steeds een vreemdeling zijn? Denkt hij daarmee de integratie te helpen?De heer Nawijn (LPF):Ja. Dat is beter dan dat wij Nederlandse allochtonen over een kam scheren
met vreemdelingen. Wij moeten toe naar een duidelijk onderscheid. Ik pleit
ervoor het gehele minderhedenbeleid af te schaffen, de Nederlandse cultuur
en identiteit als leidraad te houden en om het onderscheid tussen autochtonen
en allochtonen te vervangen door het onderscheid tussen Nederlanders en vreemdelingen.
Het Nederlanderschap kan men verdienen via de inburgeringscursus en de integratietoets.
Wat ons betreft kan het Nederlanderschap pas na tien jaar in plaats van na
vijf jaar worden verleend. Nederlanders hebben een sterke rechtspositie, met
recht op sociale uitkeringen en ondersteuning in achterstandssituaties en
kiesrecht. Vreemdelingen hebben dat nog niet. Zij moeten dat verdienen. Zij
kunnen nog geen beroep doen op dit alles. Zij moeten beschikken over voldoende
middelen om gedurende de eerste tien jaar in het levensonderhoud te kunnen
voorzien. Ik pleit verder voor het Zwitserse systeem als er geen werk is.
Dat komt erop neer dat men in Nederland mag blijven zolang de tewerkstellingsvergunning
geldig is, maar dat men Nederland moet verlaten als er geen werk is. Ik spreek
nu uiteraard over vreemdelingen.Mijn fractie is een tegenstander van de dubbele nationaliteit, want nieuwkomers
moeten een bewuste keuze maken voor het Nederlanderschap. In andere landen
moet dat ook en ik zie geen reden om dat in Nederland niet te doen. Mensen
moeten kiezen voor het Nederlanderschap en daardoor uiteindelijk de rechten
en plichten verwerven die bij het Nederlanderschap horenEen ander belangrijk punt voor mijn fractie is het sluiten van verdragen
met Suriname, Turkije en Marokko over de overname van vreemdelingen die in
Nederlandse gevangenissen verblijven. Wij vinden dat deze mensen de straf
moeten uitzitten in het land van herkomt. Dat is voor mij een belangrijk punt.
Ik spreek uiteraard over vreemdelingen en illegalen en niet over Nederlanders
die in Nederlandse gevangenissen zitten!Ik heb zojuist al iets gezegd over mijn ervaringen in de wijk Bos en Lommer.
Mijn fractie is voorstander van een remigratieregeling, maar niet voor de
remigratieregeling die wij tot nu toe kennen. Wij vinden namelijk dat mensen
die in Nederland kansloos zijn en geen enkel zicht meer op werk hebben, desnoods
met behoud van een deel van hun uitkering moeten kunnen terugkeren naar hun
land van herkomst. Mensen die dat willen, moeten daartoe worden gefaciliteerd.
Ik denk dat veel van deze mensen liever terugkeren en waarom zouden wij hen
daarbij niet helpen? Als zij hier blijven verpieteren zij namelijk in de wijken
van de grote steden en dat is geen goede zaak. Er moet een einde komen aan
dergelijke situaties en daarom vraag ik de regering om dit probleem krachtdadig
aan te pakken.Vanavond is al uitgebreid ingegaan op de stichting van islamitische scholen.
Mijn fractie is daarvan een tegenstander. Ik kan mij dan ook aansluiten bij
hetgeen de heer Marijnissen hierover heeft gezegd. Wij vinden verder ook dat
leerlingen over scholen zullen moeten worden verspreid, want het bestaan van
zwarte scholen leidt zeker niet tot integratie. Ik ben wel een tegenstander
van gedwongen spreiding van allochtone Nederlanders. In plaats daarvan zullen
er afspraken moet worden gemaakt tussen de grote steden en de omringende gemeenten
over spreiding. Gedwongen spreiding zal ons inziens namelijk niet werken.Ten slotte merk ik op dat ik in de regeringsreactie aandacht mis voor
de vluchtelingen die in Nederland worden toegelaten. Daarover wordt niets
gemeld in de reactie. Hoe gaat het met deze groep? Zijn er inburgeringscursussen
voor deze mensen? Ik vraag de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie
om hierop nader in te gaan.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 23.26 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-5931-5978.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl