Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Technische aanpassing en actualisering van de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis (31505)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 361-377

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-11-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 7, pagina 361-377

11-11-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31505Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Telecommunicatiewet verband houdende met de instelling van een antenneregister, de uitbreiding van het verbod op het verzenden van ongevraagde elektronische communicatie alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (30661)Pagina 377-385
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 11 november 2008)Pagina 385-386
Behandeling van het wetsvoorstel Technische aanpassing en actualisering van de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis (31505)Pagina 342-354
Presentie en opening (dinsdag 11 november 2008)Pagina 341-341
Stemmingen over moties, ingediend bij de algemene politieke beschouwingen, te weten de motie-Schuurman c.s. inzake de kredietcrisis die om een gecoördineerd optreden in samenhang met andere crises vraagt (31700, letter B) en de motie-Werner c.s. inzake het veilingsysteem voor de emissierechten van CO2 en het voorkomen van carbon leakage (31700, letter C)Pagina 342-342
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de omzetbelasting 1968, de Wet op de accijns en de Wet op de verbruiksbelastingen van alcoholvrije dranken en van enkele andere produkten in verband met Richtlijn nr. 2007/74/EG van de Raad van de Europese Unie van 20 december 2007 (PbEU L 346) (Implementatie aanpassing reizigersvrijstelling) (31493), het wetsvoorstel Wijziging van de WAO en de WAZ om uitkeringsgerechtigden te stimuleren arbeid te gaan verrichten (31520), het wetsvoorstel Wijziging van de Gezondheidswet in verband met de integratie van de RGO in de Gezondheidsraad en enige andere wijzigingen met betrekking tot de Gezondheidsraad (31541) en 2 andere wetsvoorstellenPagina 341-342
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Technische aanpassing en actualisering van de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis (31505)Pagina 361-377
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Telecommunicatiewet verband houdende met de instelling van een antenneregister, de uitbreiding van het verbod op het verzenden van ongevraagde elektronische communicatie alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (30661)Pagina 354-361
Lijst van besluiten (dinsdag 11 november 2008)Pagina 385-385

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 99 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Technische aanpassing en actualisering van de Wet financieel
statuut van het Koninklijk Huis (31505).De beraadslaging wordt hervat.Minister Balkenende:Mevrouw de voorzitter. Ik zeg de leden van de Kamer graag dank voor hun
inbreng in eerste termijn. Het debat in deze Kamer is van een wat andere orde
dan het debat in de Tweede Kamer, ook wat de rol van de minister-president
betreft. Uit het gemak waarmee aan de overkant wordt gezegd "wij willen
u overal bij halen" blijkt ook dat het debat daar van een heel andere
orde is dan hier. Ik stel het op prijs dat wij in de gelegenheid zijn om met
elkaar van gedachten te wisselen over de zaken die vandaag aan de orde zijn.
Ik wil eerst een aantal opmerkingen in algemene zin maken. Daarna zal ik per
spreker ingaan op de geleverde inbreng.Er is een aantal kritische vragen gesteld en er zijn enkele belangrijke
staatsrechtelijk ingekleurde beschouwingen gegeven. Ik heb aandachtig naar
de leden geluisterd. Door verschillende geachte afgevaardigden is een positieve
houding aangenomen ten aanzien van de voorgestelde technische
aanpassingen en de actualisatie van de Wet financieel statuut van het Koninklijk
Huis als zodanig. Ik wil op voorhand mijn erkentelijkheid uitspreken voor
de steun van verschillende fracties en voor het feit dat deze Kamer dit wetsvoorstel
met voorrang in behandeling heeft genomen. Op de kritische vragen en beschouwingen
zal ik in de volgorde van de sprekers ingaan, maar, zoals ik zei, ik wil graag
eerst enkele inleidende woorden spreken.Om twee redenen is het debat van vandaag van belang. In de eerste plaats
is het van belang omdat het wetsvoorstel betrekking heeft op het koningschap.
De Grondwet spreekt met artikel 24 en volgende over het koningschap en dat
betekent dat het bij dit onderwerp gaat om een instituut en niet om een zaak
van individuele personen. Het koningschap is niet zomaar een instituut, maar
een van de organen van de Staat.In de tweede plaats is dit debat van belang, omdat het parlementaire debat
tussen de Staten-Generaal en de regering voor staatkundige beschouwingen en
ontwikkelingen van wezenlijke betekenis is. Ik heb met de memorie van antwoord
op het voorlopig verslag van deze Kamer daarover het nodige gezegd.Als orgaan van de Staat brengt het koningschap onder meer de continuïteit
van ons bestel tot uitdrukking. In dat licht is het van belang om al hetgeen
dat te maken heeft met het koningschap niet te onderwerpen aan de waan van
de dag, maar om dat te schragen met veel besef voor continuïteit. Daarom
hecht het kabinet grote waarde aan de uitgangspunten die sinds 1972 ten grondslag
liggen aan de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis. Het hecht aan
voorzetting van het beleid op dit punt. De uitgangspunten zijn samengevat
de volgende. 1. Het begrenzen van de uitkering op basis van het
koningschap, met andere woorden: een gedepersonaliseerd stelsel, waarmee de
uitkering begrensd wordt tot de koning, de vermoedelijke opvolger van de afgetreden
koning en hun echtgenoten. Andere leden van het Koninklijk Huis zijn niet
uitkeringsgerechtigd.2. De uitkering en de bepaling van de hoogte
ervan zijn zodanig wettelijk verankerd dat deze niet jaarlijks onderwerp van
discussie zijn en ook niet op toeval berusten. Met andere woorden: het gaat
om het vinden van een vaste formule.3. Overige kosten die verband
houden met het koningschap – beter gezegd: die verband houden met de
kosten verbonden aan dit orgaan van de Staat – worden op de begroting
vermeld en zij worden aldus democratisch verantwoord.De thans voor ons liggende technische aanpassingen en actualisering strekken
ertoe om deze uitgangspunten te versterken door in de wet te bepalen hoe de
uitkering uitvalt. Voor een afgetreden koning en voor weduwen wordt het stelsel
verder gedepersonaliseerd. De oude bepalingen dat in bedoelde situaties ad
hoc en ad personam een invulling aan het beleid zou moeten worden gegeven,
komen te vervallen. Door de berekeningstechniek uit de jaren zeventig van
de vorige eeuw om te zetten in de techniek van de 21ste eeuw is er weer een
vaste formule die jarenlang meekan. Door de overige kosten mede op basis van
het voorgestelde nieuwe artikel 3 zoveel mogelijk op te nemen in de begroting
voor het Huis der Koningin, worden de verantwoording en de transparantie van
het geheel aan kosten gediend. In het debat in de Tweede Kamer over het voor
ons liggende wetsvoorstel is met name de doelstelling uitgebreid besproken
en onderschreven. De regering is ervan overtuigd op deze wijze en juist door
te actualiseren de continuïteit van het koningschap als orgaan van de
Staat te kunnen dienen. Dit belang reikt veel verder dan de personen die het
aangaat. Het dient het algemeen belang en het voornemen om ons staatsbestel
ordelijk te doen functioneren.Mevrouw de voorzitter. Tijdens de voorbereiding van dit debat is door
uw Kamer veel aandacht besteed aan de positie van de minister-president. Scherper
geformuleerd: er is veel aandacht besteed aan de vraag of de positie van de
minister-president door hem eigenlijk niet te groot wordt gemaakt ten opzichte
van de positie van andere ministers. Ik meen met de memorie van antwoord misverstanden
te hebben weggenomen, maar ik wil hieraan nog een enkel woord wijden voordat
ik aan de afzonderlijke opmerkingen toekom.In de memorie van antwoord hebben wij verschillende ankerpunten gegeven.
De kabinetsbeschouwing uit 2006 over de positie van de minister-president
is het kader. De minister-president blijft de primus inter pares. Zijn primaire
taak is de bevordering van het algemene regeringsbeleid en de eenheid daarvan.
Dat doet hij vooral in zijn hoedanigheid van voorzitter van de ministerraad.
Om deze rol adequaat in te vullen moet hij wel voldoende geïnstrumenteerd
zijn. Een van de onderwerpen waarop de Kamers mij aanspreken is het geheel
dat kosten Koninklijk Huis wordt genoemd. De Kamers willen inzicht en een
totaaloverzicht. Dat is prima en dat wil de regering ook. Zij willen ook dat
ik als minister-president de zaken coördineer. Dat is ook prima, zij
het dat ik er twee opmerkingen over heb.In de eerste plaats moet de minister-president zicht kunnen hebben op
alle kosten die gedeclareerd worden; dat is niet om verantwoordelijkheden
over te nemen, maar om te weten wat er speelt. Daarvoor is het nieuwe artikel
3 van belang: dat is niets meer en niets minder dan de instrumentatie hiervoor.In de tweede plaats moet coördinatie niet geduid worden als een veranderende
verhouding tussen ministers. Niet aan de orde is dat de verantwoordelijkheid
van vakministers wordt weggenomen. Om te adstrueren dat er sinds jaar en dag
uiteenlopende vormen van coördinatie en samenspel zijn en er in het kader
van de Wet financieel statuut in dat opzicht geen sprake is van een bijzonderheid,
heb ik in de memorie van antwoord op dit onderdeel een wat uitgebreidere beschrijving
gegeven.Wat gebeurt er indien toch sprake zou zijn van verschillen van opvatting
tussen ministers of, in dit geval, tussen een minister en de minister-president?
Deze vraag is goed te beantwoorden: de ministerraad is het geëigende
gremium om verschillen van opvatting te bespreken en te beslechten. Immers,
de ministerraad beraadslaagt en besluit over het algemeen regeringsbeleid
en bevordert de eenheid van dat beleid. Dan spreken wij over artikel 45, derde
lid, van de Grondwet. Verschillen van opvatting raken de eenheid. Het behoeft
geen betoog dat eenheid van de Kroon een absoluut vereiste is en derhalve
bij uitstek onderwerp is van het algemeen regeringsbeleid. Artikel 16 van
het Reglement van orde voor de ministerraad draagt diens voorzitter op beiden
te bewaken.Hiermee heb ik het algemene kader geschetst. Ik kom nu toe aan de opmerkingen
die vandaag door de sprekers zijn gemaakt. Allereerst wil ik zeggen dat het mij goed doet de heer Hermans hier te
zien. Het wordt bijna een serie dagelijkse ontmoetingen: wij mochten elkaar
zaterdag spreken en ook gisteren bij het mooie congres van MKB-Nederland alsook
bij het debat van vandaag. Ik ben benieuwd waar wij elkaar morgen treffen.
Als hij mij wil zien, moet hij wel naar Tsjechië of Slowakije.De heer Hermans (VVD):Zegt u het maar.Minister Balkenende:Zullen wij Tsjechië nemen?Voorzitter. Ik wil graag de heer Hermans dankzeggen voor zijn complimenten
voor het wetsvoorstel als zodanig. Over de memorie van antwoord merkt hij
op dat de passage over een niet te legalistisch-positivistische benadering
van de Grondwet hem bevreemdt en hij vraagt of dit een relativering is van
de tekst van de Grondwet. Het antwoord daarop is nee. Ik bedoel niet dat de
tekst van de Grondwet wordt gerelativeerd. Ik bedoel aan te geven dat de volle
politiekstaatsrechtelijke praktijk niet altijd is terug te vinden in grondwetteksten.
Ik sluit mij aan bij wat de heer Engels hierover heeft gezegd: zie de vertrouwensregel
als het in de memorie van antwoord genoemde voorbeeld en zie de kabinetsformaties
waar de heer Dölle over heeft gesproken.De heer Hermans roept op om niet druppelsgewijs het ambt van minister-president
te versterken, maar een debat over zijn positie in volle openbaarheid te voeren.
Het is geenszins de bedoeling om in het kader van het voorliggende wetsvoorstel
het ambt van de minister-president als zodanig te veranderen. Vandaar de verwijzing
naar de beschouwing over het ambt van de minister-president zoals dat is opgenomen
in de ontwerpbegroting van Algemene Zaken voor 2007.Er zijn enkele specifieke vragen gesteld over de werking van artikel 3.
Wordt daardoor de beoogde transparantie gediend? Is het Reglement van orde
voor de ministerraad niet een betere plek om de rol van de minister-president
in relatie tot andere ministers te regelen? Wat kan in het bijzonder de rol
van de minister van BZK en/of de minister van Financiën zijn?De beoogde transparantie van de kosten Koninklijk Huis wordt bereikt door
de verschillende kosten zo veel mogelijk op te nemen op begrotingshoofdstuk
I, Huis der Koningin, in plaats van ze te verspreiden over verschillende begrotingen.
Hopelijk kan dat met ingang van de ontwerpbegroting 2010.Artikel 3 is nodig voor de transparantie en voor meer dan dat. Het bevat
aan aantal elementen: 1. Alleen de Koning kan kosten declareren;
andere leden van het Huis mogen dat niet.2. De declaraties moeten
betrekking hebben op kosten die samenhangen met het koningschap. Andere kosten
zijn niet declarabel.3. De begroting moet een voorziening bevatten.
Daarmee zijn de kosten gemaximeerd tot het door het parlement geautoriseerde
begrotingsbedrag.De materiële betekenis van artikel 3 is vervat in met name deze drie
voorwaarden. De kosten Koninklijk Huis zijn dus niet zomaar declarabel, maar
alleen als ze aan deze drie voorwaarden voldoen. Het nu bediscussieerde doel,
door tussenkomst van onze minister-president, is slechts een vierde onderdeel.
Ik zeg dit om aan te geven dat artikel 3 niet is opgenomen met de doelstelling
de positie van de minister-president te versterken. Nee, artikel 3 is opgenomen
om de declarabele kosten van het Koninklijk Huis aan voorwaarden te verbinden."Door tussenkomst van" is eigenlijk een vierde voorwaarde. Ministers
kunnen niet op eigen houtje declaraties ontvangen en goedkeuren. De minister-president
moet er kennis van kunnen nemen om er zicht op te houden. Het zicht houden
op alle declaraties is van belang voor het bereiken van transparantie. Ook
kan de minister-president op die manier zijn kerntaak, eenheid van beleid,
bevorderen.De reden waarom de minister van BZK of van Financiën deze taak niet
kan uitvoeren, is dat de minister-president door de Tweede Kamer verantwoordelijk
wordt gehouden voor het Koninklijk Huis in zijn geheel. Hij is namelijk verantwoordelijk
voor de eenheid van de Kroon, omdat hij ondertekenaar is van begrotingshoofdstuk
I, Huis der Koningin, waarin vanaf de ontwerpbegroting 2010 sowieso zo veel
mogelijk uitgaven worden verantwoord.Is wat in artikel 3 staat niet beter te regelen in het Reglement van orde
voor de ministerraad? De drie zo-even genoemde voorwaarden voor declaraties
moeten in de wet zelf tot uitdrukking worden gebracht. In de Tweede Kamer
heeft de heer Van Beek, partijgenoot van de heer Hermans, aangegeven dat het
vierde element "door tussenkomst van", in essentie de regeling van
werkzaamheden tussen ministers respectievelijk binnen de ministerraad, wellicht
kan worden opgenomen in het Reglement van orde. De heer Noten heeft daarnaar
gevraagd en ik zal daar straks dieper op ingaan.De heer Noten (PvdA):Misschien vervalt mijn vraag wel, omdat ik nu van de minister-president
begrijp dat "door tussenkomst van" slechts een logistieke betekenis
heeft, namelijk dat de declaraties administratief langs de minister-president
moeten gaan.Minister Balkenende:Ja, ik kom hier straks nog uitgebreid op terug. Het is nimmer de bedoeling
geweest om te tornen aan het grondwettelijke kader of om de minister-president
extra bevoegdheden te geven. De discussie hierover is gestart omdat er kritiek
was op de transparantie. De laatste jaren is dit onderwerp verschillende keren
in de Tweede Kamer aan de orde geweest. Om ervoor te zorgen dat de transparantie
kan worden vergroot, is het van belang dat de daarvoor benodigde informatie
wordt geboden. Die zullen wij straks in een begrotingsartikel samenvoegen.
Dit laat onverlet dat de vakministers verantwoordelijk blijven voor hun onderdelen.
De waarde van dit debat is vooral daarin gelegen. Daar ben ik de leden van
de Eerste Kamer dankbaar voor. Nog maar enkele weken geleden zeiden de Tweede
Kamerleden nog dat zij mij voor elk onderwerp in de Kamer wilden hebben. Daarop
was mijn antwoord: als u dat doet, krijg ik ruzie met de Senaat. Het zou namelijk
betekenen dat de Tweede Kamer de grondwettelijke verantwoordelijkheidsverdeling
zou ontkennen. "Door tussenkomst van" is dus gericht op de transparantie
en raakt ook de eenheid van het kabinetsbeleid. Daarin heeft de minister-president
een bijzondere verantwoordelijkheid.De heer Hermans (VVD):Ik ben blij met het antwoord van de minister-president. Hij zegt daarin
precies wat noodzakelijk is. Er was onduidelijkheid ontstaan bij mijn fractie
doordat het woord "aanwijzing" in het debat in de Tweede
Kamer is gebruikt. Nu blijkt dat er geen sprake van aanwijzing is, is alleen
nog de vraag of "door tussenkomst van" de meest gelukkige woordkeuze
is en of dat onderdeel van het reglement niet beter verwoord had kunnen worden.
Het gaat ons met name om het feit dat iedere minister verantwoordelijk is
voor zijn eigen begroting. Deze verantwoordelijkheid moet niet worden doorbroken.
Er zou inderdaad een heel vreemde situatie ontstaan als de Tweede Kamer de
minister-president naar de Kamer zou roepen voor bijvoorbeeld de begroting
van BZK.Minister Balkenende:Ik stel deze opmerking van de heer Hermans zeer op prijs. Dat geldt voor
het hele debat hierover met de Eerste Kamer, want deze kwestie moet verhelderd
worden, mede vanwege de publiciteit die hieromheen is ontstaan. Ik kom straks
nog terug op het woord "aanwijzing".De heer Engels wil ik danken voor zijn systematische aanpak bij de duiding
van de termen die hij tegenkwam. Dat brengt mij op de vraag van de heer Noten
hoe het zit met de staatsrechtelijke positie van de minister-president. Dat
onderwerp hoort in deze Kamer aan de orde te komen, want het zijn de wetgevingsactoren
die gezamenlijk de interpretatie van de Grondwet bepalen.Wat betekent "door tussenkomst van"? Hoe moeten wij dat duiden?
Het is geen inbreuk op het stelsel van de Grondwet. Het is ook geen inbreuk
op de "primus inter pares"-rol van de minister-president. Het gaat
niet om een aanwijzingsbevoegdheid en ook niet een specifieke aanwijzingsbevoegdheid
ten opzichte van de collega-ministers. De heer Noten vroeg naar het verschil
met aanwijzingen ten aanzien van bijvoorbeeld zbo's, want daar wordt het begrip
ook gebruikt. Ten aanzien van zijn ondergeschikte ambtenaren heeft de minister
inderdaad de mogelijkheid om algemene en specifieke aanwijzingen te geven.
Bij zbo's wordt bezien in hoeverre aanwijzingsbevoegdheden van de minister
noodzakelijk zijn om de algemene ministeriële verantwoordelijkheid waar
te maken. Het spreekt voor zich dat bij het ene zbo ingrijpendere aanwijzingsbevoegdheden
zijn aangewezen dan bij andere. Dat hangt af van de noodzakelijke onafhankelijkheid
van de bevoegdheidsuitoefening door het zbo. Er is dus sprake van maatwerk.Tussen de ministers onderling is hier geen sprake van. Het gaat wel om
een instrument om de benodigde informatie te verkrijgen. Besluitvorming geschiedt
in de ministerraad bij een eventueel conflict dat het algemeen regeringsbeleid
kan raken. Dat is nu ook al zo als gevolg van het Reglement van orde voor
de ministerraad, dat voorziet in het tegengaan van conflicten en het dienen
van de eenheid van het kabinetsbeleid. Er is geen bevoegdheid geüsurpeerd,
maar alleen procedureel geduid. Zoals de heer Hermans zo-even zei: het gaat
om een bepaalde procedurele voorziening. De heer Noten vraagt naar een overzicht
van andere wettelijke bepalingen waarin sprake is van tussenkomst. Eigenlijk
heeft de heer Dölle er al een belangrijke opmerking over gemaakt. Er
zijn veel voorbeelden van dergelijke bepalingen. Het geven van een overzicht
lijkt mij tegen deze achtergrond niet echt nodig, aangezien helder is dat
er geen sprake is van een aanwijzingsbevoegdheid.Laat ik er eens dieper op ingaan. Ik heb nog nagegaan wanneer wij aanwijzingen
hebben. Wij hebben bijvoorbeeld de aanwijzingen voor de regelgeving. Wij hebben
aanwijzingen voor de beveiliging van de rijksdienst. Wij hebben ook een aanwijzing
voor het sluiten van convenanten. Het fenomeen "aanwijzingen" bestaat,
maar dat zijn beleidsregels die alleen maar tot stand kunnen komen in overleg
met de ministerraad. Met andere woorden, het is niet een autonome bevoegdheid
die ik heb ten aanzien van de regelgeving. Nee, het zijn beleidsregels die
altijd in samenspel met het kabinet tot stand komen. Daar is hier geen sprake
van. De discussie over de aanwijzingen is verwarrend geweest. Ook in mijn
stuk heeft het woord "aanwijzingen" gestaan. Dat heeft vervolgens
geleid tot de discussie over de aanwijzingsbevoegdheid. Toen is de hele discussie
ontstaan: eigent de premier zich bevoegdheden toe die hij eigenlijk niet heeft?
Het woord "aanwijzing" dat in de stukken is gebruikt, niet zijnde
een bevoegdheid, betekent veel meer een verzoek om informatie te leveren:
zorg dat de informatie transparant is en dat zaken tijdig worden aangeleverd.
Dat is nodig om die transparantie te dienen. Daarom ben ik blij dat ik hier
kan zeggen wat er is bedoeld. Ik denk dat er te veel conclusies zijn getrokken,
ook wat de bevoegdheid van de minister-president betreft. De heer Holdijk
zei het terecht; u zult in de stukken ook niks vinden van mijn kant van een
aanwijzingsbevoegdheid. Daar is ook geen sprake van. Ik stel het wel zeer
op prijs dat die verduidelijking hier kan worden gegeven.Het raakt ook iets anders, namelijk de vraag of wij bijvoorbeeld de kwestie
van de kosten van het Koninklijk Huis moeten regelen in het Reglement van
orde voor de ministerraad. Het huidige reglement biedt al de mogelijkheden
voor de minister-president en ook de andere ministers om zaken aan de orde
te stellen in de ministerraad. Dat neemt niet weg dat het mogelijk zou zijn
om aan de catalogus van zaken die in de ministerraad worden besproken toe
te voegen de kwestie van de kosten van het Koninklijk Huis. Vooralsnog zie
ik echter geen reden om dit te bevorderen. Ik acht het wenselijk om te bezien
of de bestaande kaders van het reglement van orde voldoende mogelijkheden
bieden. Met andere woorden, ik heb goed geluisterd naar de heer Van Beek in
de Tweede Kamer, toen hij het had over het reglement. Ik denk dat het niet
nodig is en dat wij er met het huidige systeem uit kunnen komen. Maar zelfs
als je het zou toevoegen aan de lijst, dan gebeurt er eigenlijk nog niets
bijzonders. Gelet op de discussie hier wil ik ook geen voeding geven aan de
discussie alsof er sprake zou zijn van verandering van bevoegdheden. Het is
goed om dat hier met elkaar te delen. Ik heb aangegeven dat er een reglement
van orde is, maar ik denk dat wij dat niet hoeven te veranderen.Hoe dan ook, het kan niet de bedoeling zijn dat in het reglement van orde
aanwijzingsbevoegdheden kunnen worden opgenomen. Het is goed om ook dat hier
nog eens te zeggen. Het reglement van orde is in feite een methode van werken
om het werk van de raad te stimuleren. Het is niet een verkapte poging om
daarmee de bevoegdheden van de minister-president te versterken. Ik heb in
de Tweede Kamer, wetend hoe u hierover denkt, ook gezegd: ik wil per se dat
wij ons houden aan het grondwettelijk stelsel. Ik hoop dat ik daarmee een
aantal van de misverstanden kan wegnemen die wellicht zijn gerezen in het
debat. Daarom stel ik dit debat ook zeer op prijs. Ik kom straks terug bij
de heer Engels, want ook hij heeft hier opmerkingen over gemaakt.Een andere vraag die de heer Noten naar voren heeft gebracht, is of een
paleis in de wet moet worden genoemd. Er verandert materieel
niets. Ook nu zijn de genoemde paleizen ter beschikking gesteld aan de Koningin,
niet in de wet, maar bij AMvB. Waarom doen wij het nu toch in de wet? Wij
doen dat enerzijds om de continuïteit te benadrukken en anderzijds om
ook de regering te binden. Het kabinet beschouwt de terbeschikkingstelling
van de paleizen als een hoofdlijn die een regeling bij wet rechtvaardigt.
Ik voeg hier in antwoord op de vraag van de heer Noten aan toe dat de mate
van betrokkenheid van de Staten-Generaal als medewetgever bij wetgeving in
formele zin van een andere orde is dan bij de totstandkoming van AMvB's, ook
als voorhang is voorgeschreven. De terbeschikkingstelling als zodanig bepaalt
overigens niet de mate van openstelling van de paleizen voor het publiek.
Het Paleis op de Dam is ook nu ter beschikking gesteld aan de Koningin, maar
niettemin is het paleis grote delen van het jaar grotendeels voor het publiek
toegankelijk. Ik kom er straks afzonderlijk op terug.Dit brengt mij bij de opmerking die de heer Engels heeft gemaakt. Ik wil
hem graag dankzeggen voor de heldere uiteenzetting die hij heeft gegeven over
de verschillende begrippen die hij heeft genoemd.De heer Engels heeft vragen gesteld over de betekenis van het begrip "tussenkomst"
in artikel 3 en de toelichting die ik hierop heb gegeven in de Tweede Kamer
naar aanleiding van gestelde vragen en de memorie van antwoord aan uw Kamer.
Hij heeft gewezen op de verschillende begrippen die hierbij zijn gehanteerd,
zoals collectieve verantwoordelijkheid, eindverantwoordelijkheid, coördinerende
bevoegdheid, doorzettingsmacht en algemene en specifieke aanwijzingsbevoegdheid.
Het is ook nogal wat als je het zo achter elkaar zet. Hij ging er daarbij
van uit dat tenminste de suggestie is gewekt van een specifieke aanwijzingsbevoegdheid,
hetgeen hij afleidt uit een aantal door hem genoemde vindplaatsen waar dit
begrip als zodanig overigens niet voorkomt. Hij gaat in dit verband in op
verschillende vormen van ministeriële verantwoordelijkheid. Het is juist
dat coördinerende bevoegdheden zich kenmerken door de afwezigheid van
doorzettingsmacht en de gelijkwaardigheid van ministers respecteren.Hetzelfde geldt voor het begrip "eerstverantwoordelijkheid",
waarvoor het eerste ondertekenaar zijn van een wet inderdaad een goed aanknopingspunt
biedt, al geldt dit niet altijd onverkort. Zo ondertekent de minister-president
alle wetsvoorstellen tot wijziging van de Grondwet en het Statuut en de goedkeuring
van Europese verdragen, terwijl op onderdelen het zwaartepunt kan berusten
bij een andere minister.Bij de collectieve verantwoordelijkheid gaat het om de verantwoordelijkheid
die individuele ministers dragen voor het geheel van het kabinetsbeleid en
de eenheid daarvan. Eindverantwoordelijkheid is meer een politiek dan een
staatsrechtelijk te verstaan begrip. Dit houdt in elk geval in dat het gaat
om onderwerpen waarop een minister in eerste en laatste instantie wordt aangesproken
door de Kamers en anderen. Dat betekent niet dat die minister ook feitelijk
het eerste en laatste woord heeft over een kwestie met voorbijgaan van de
gelijkwaardigheid van de ministers. Dat past niet in onze verhoudingen en
evenmin bij de collectieve verantwoordelijkheid die alle ministers dragen
als leden van de ministerraad. Zonder verder in te gaan op alle onderdelen,
definities en verwijzingen lijkt het kernpunt van het betoog van de heer Engels
dat dit geheel zou inhouden dat het bij tussenkomst gaat om een aanwijzingsbevoegdheid
die niet verenigbaar is met de staatsrechtelijke gelijkwaardigheid van de
ministers.Ik kan de zorgen van de heer Engels wegnemen en wil dat ook nadrukkelijk
doen in dit debat. Van een dergelijke aanwijzingsbevoegdheid zoals door hem
beschreven en verondersteld is geen sprake; die heb ik evenmin beoogd. Dit
onderwerp is begonnen met de wenselijkheid meer transparantie te brengen in
de kosten van het Koninklijk Huis. De Tweede Kamer heeft mij daarop aangesproken,
ook in mijn rol als eerste ondertekenaar van de Wet financieel statuut Koninklijk
Huis en begroting van het Huis van de Koningin. In die zin is de minister-president
coördinerend minister voor dit terrein en het geheel van de kosten voor
het Koninklijk Huis.Dit neemt echter niet weg dat er ook een verantwoordelijkheid is voor
de individuele vakministers op specifieke onderdelen, waarbij zij bijvoorbeeld
over eigen bevoegdheid beschikken zoals op het terrein van beveiliging, gebouwen
en transport. Het debat over het begrip "aanwijzingsbevoegdheid"
en wijziging van het Reglement van orde voor de ministerraad heeft in de Tweede
Kamer een eigen vlucht genomen, nadat ik geantwoord heb op vragen van de heer
Van Beek over een aanwijzingsbevoegdheid. Van mijn kant heb ik geen aanwijzingsbevoegdheid
verlangd en evenmin een wijziging van het reglement van orde toegezegd. Als
er op dit punt te veel is gesuggereerd tijdens de discussie in de Tweede Kamer
of in de stukken, dan is het goed dat dit debat bijdraagt aan verheldering.
Zo dreigt nu ook het misverstand te ontstaan dat artikel 3 beoogt de minister-president
een bijzondere positie ten aanzien van andere ministers te geven. Dat is noch
de bedoeling, noch de betekenis van de bepaling. Het artikel gaat immers over
de kosten die verbonden zijn aan het koningschap en de declaraties door de
Koning. Het gaat erom dat de minister-president deze activiteit uitoefent
bij tussenkomst en dat er geen bevoegdheden zijn die hem niet zijn verleend
in wet- en regelgeving of in het Reglement van orde voor de ministerraad.
Artikel 3 bevestigt vooral de eerste en coördinerende verantwoordelijkheid
van de minister-president voor het geheel van het stelsel van de kosten van
het Koninklijk Huis en de inrichting daarvan. Dat is mede een gevolg van de
uitdrukkelijke wensen van de Tweede Kamer. Het gaat in deze bepaling vooral
om een interne procedure die verzekert dat de transparantie van de kosten
van het Koninklijk Huis wordt bevorderd. Dit vergt uiteraard de medewerking
van andere bewindspersonen, die allen hebben ingestemd met het voorgestelde
artikel 3.De heer Engels informeerde verder naar de relatie die hij legt tussen
de aanstellingswijze en de bevoegdheden van de minister-president. Er is geen
dwingend verband tussen beide elementen. Dit zou immers inhouden dat elke
wijziging van het een direct gevolgen zou moeten hebben voor het ander. Een
dergelijk verband bestaat ook niet bij andere ambten. Bijvoorbeeld de wettelijke
bevoegdheden van de burgemeester worden geregeld gewijzigd door de wetgever,
zonder wijziging van de aanstellingswijze. Uiteraard kunnen er omstandigheden
zijn waarbij een verband tussen beide elementen aangewezen kan zijn. Het gaat
dan om zeer fundamentele kwesties, maar dat is hier niet aan de orde. Ik heb
al uiteengezet dat de tussenkomst in het voorgestelde artikel
3 geen wijziging brengt in de staatsrechtelijke verhouding tussen ministers.De heer Engels (D66):In dit debat gaat het erom onderling tot een goed begrip te komen. Er
is geen discussie over de mogelijke vraag of er intenties zijn of dat beoogd
wordt veranderingen aan te brengen. Het debat gaat veel meer over de vraag
of er misverstanden zijn gewekt. Ik heb inderdaad heel gecomprimeerd een aantal
kernbegrippen onder elkaar gezet, wat misschien nog wat heviger overkomt.
Ik stel het volgende vast. Als ik het niet goed heb, moet de minister-president
het maar zeggen. Hij zegt dat de eindverantwoordelijkheid geen staatsrechtelijk
begrip is. Dat heeft hij gehanteerd in politieke zin, waarschijnlijk gekoppeld
aan de coördinerende rol die hij heeft vanuit zijn ambt. Dat kan ik volgen.
Het begrip "aanwijzingen" heeft hij ook niet gebruikt in termen
van een rechtsnorm, maar als een beleidsregel, waar ik dan de uitleg aan geef
dat dit ook een interne administratieve betekenis zal hebben.Minister Balkenende:Ik ben blij met de formulering van de heer Engels. Ik betreur het wel
een beetje dat de term "aanwijzingen" genoemd werd. Die term had
eigenlijk niet te maken met aanwijzingen in de zin van aanwijzingen voor de
regelgeving die ik zo-even noemde. Die term had veel meer te maken met de
verzoeken van mijn kant om transparant te zijn en informatie te geven, teneinde
mijn verantwoordelijkheid voor het totaal te kunnen aangeven. Het is goed
dat ik die verduidelijking hier kan geven. Het heeft meer te maken met de
interne werkwijze dan dat het te maken heeft met het oprekken van de bevoegdheden
van de minister-president.De heer Engels (D66):Dat is op zichzelf helder. Wij stellen echter ook vast dat het wel wat
risico's inhoudt in een Kamerdebat, als dat een staatsrechtelijke wending
neemt en de termen enigszins over elkaar heen buitelen, waarbij de een dit
bedoelt en de ander in een andere zin antwoordt. Dan is het met name voor
de Eerste Kamer zaak om heel scherp te krijgen waar wij het precies over hebben.Minister Balkenende:Precies.De heer Engels (D66):Ik stel het op prijs dat wij dit nu doen. Dat was precies de vraag die
ik aan het eind stelde.Minister Balkenende:Daarom stel ik dit debat ook op prijs, want het is heel goed dat wij geen
misverstanden laten bestaan. Ik heb mij ook wel eens wat verbaasd over de
publiciteit. Soms werden mij dingen in de mond gelegd of verweten waarvan
ik dacht: dat is niet mijn intentie geweest. Als op een gegeven moment vanuit
de Radboud Universiteit wordt gezegd dat de minister-president rotzooit met
het staatsrecht, dan is dat wel hard. Je merkt ook dat het allemaal anders
wordt nu de Universiteit niet langer "Katholieke Universiteit" heet.
Sinds die term niet meer voorkomt, merk ik toch een verandering.De heer Hermans (VVD):Een van mijn kleine nevenactiviteiten betreft de raad van toezicht van
de genoemde universiteit. Ik kan melden dat dit nog steeds een katholieke
universiteit is, maar dat ze nu alleen Radboud Universiteit heet. Men moet
de betrokken uitspraak ook niet zien als een katholieke aanval op de Vrije
Universiteit of wat dan ook. Ik zal op dit punt in een gepaste vorm actie
ondernemen.De heer Dölle (CDA):Dat laatste werpt een interessant licht op de vrijheid van wetenschappelijk
onderzoek aan de Radboud Universiteit!Minister Balkenende:Voorzitter. Misschien vindt u het nodig dat ik minister Plasterk erbij
haal!Ik dank de heer Engels voor zijn bijdrage, die goed is voor de terminologie
en voor de helderheid.De heer Vliegenthart heeft geen bezwaar tegen de woorden "door tussenkomst
van de minister-president". Ik moet zeggen dat zijn meeleven met de minister-president
door mij op prijs wordt gesteld. Omgekeerd wil ik hem in zijn vaderschap alle
goeds toewensen.De heer Vliegenthart heeft het voorbeeld gegeven van de Koningin die haar
75ste verjaardag wil vieren op een eiland voor Sumatra. Hij vraagt zich af
wie de kosten daarvan zou betalen. Terwijl in het verleden de daarmee samenhangende
kosten op verschillende begrotingen drukten, zullen die in de toekomst, voor
zover het gaat om declarabele kosten, drukken op één begroting,
namelijk de begroting Huis der Koningin. Voor zover het gaat om privé-uitgaven,
verandert er niets aan de huidige situatie.Met betrekking tot de terbeschikkingstelling van paleizen heb ik reeds
bij de beantwoording van de heer Noten aangegeven waarom deze in de wet is
opgenomen.Het jachtrecht, een ander punt dat de heer Noten noemde, maakt sinds 1972
onderdeel uit van de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis. Op dat
moment werd de toen al bestaande situatie gecontinueerd. Er was en is geen
reden om hierin wijziging te brengen. Zoals ik al eerder heb aangegeven, omvat
het jachtrecht veel meer dan alleen het jagen. Het jachtrecht omvat het totale
faunabeheer. Dat faunabeheer bevat ook het feitelijk jagen, maar dan als een
onderdeel van de instandhouding van de wildstand. Ik zal op dit punt nader
terugkomen in antwoord op de vraag van de heer Koffeman. Het eigendom van
het Kroondomein ligt, zoals voor alle staatseigendommen geldt, bij de minister
van Financiën. Om die reden is en blijft de staatssecretaris van Financiën
aanspreekbaar in de toekomst. Ik zeg dit even in alle duidelijkheid, omdat
ik ook in dit debat weer merk dat men zich afvraagt of op dit punt niet de
minister-president moet worden aangesproken. Als wij consequent zijn, zeggen
wij dat ook de vakbewindslieden voor dit onderdeel een verantwoordelijkheid
hebben. Dat geldt ook voor het eigendom van het Kroondomein.Ik wil de heer Dölle graag dank zeggen voor zijn instemming. In mijn
inleiding heb ik al verwezen naar de door hem genoemde depersonalisering en
transparantie als doelen van de actualisering van de wet. Ik ben het graag
met hem eens dat het te eenzijdig is om alleen te spreken over de kosten van
het Koninklijk Huis. Er zijn ook veel baten, veel stille revenuen, zoals hij
het noemt.Over artikel 3 heb ik in antwoord op de inbreng van anderen al het nodige
gezegd. Ik bevestig nogmaals dat het goed is om dit type debatten juist in
deze Kamer te voeren. De heer Dölle wees al op het voorlopig verslag
van de Kamer, de memorie van antwoord van het kabinet en het debat met de
Tweede Kamer, laatstelijk op 8 oktober jongstleden. Concreet
vroeg hij tot hoe ver het relativisme bij de wetshistorische uitleg van het
staatsrecht gaat. De heer Dölle noemde de grondrechten en wees op het
primus-inter-parisbeginsel, waarover op verschillende plaatsen gesproken wordt.
Zijn concrete vraag was of de regering het ermee eens is dat het in de constitutie
brengen van de doorzettingsmacht een zodanige omwenteling is, dat dit een
aanpassing van de tekst van de Grondwet zou vergen. Ik bevestig graag dat
het bij de grondrechten zeer nauw luistert hoe de grondwetsteksten door de
wetgever, de regering en beide Kamers worden uitgelegd en geïnterpreteerd.
Ik ben het er ook mee eens dat het primus-inter-parisbeginsel in de Nederlandse
bestuurlijke cultuur van wezenlijke betekenis is. Net als de heer Dölle
ben ik van mening dat wij in Nederland niet zonder nadenken vormen van collegiaal
bestuur moeten verlaten voor vormen van eenhoofdige leiding. Indien de minister-president
niet meer de primus inter paris zou zijn, maar president boven de ministers,
zou inderdaad de Grondwet moeten worden aangepast. Ik ben het er ook mee eens
dat wij derhalve voorzichtig moeten zijn met de term "doorzettingsmacht".
Dat geldt niet alleen voor de verhouding tussen minister-president en ministers,
maar ook voor de verhouding tussen ministers en andere bestuurders onderling.
Een coördinerende verantwoordelijkheid, die in de kern een zorgplicht
is voor de transparantie van de kosten van het Koninklijk Huis, noemt de heer
Dölle als betekenis van de woorden "door tussenkomst" in artikel
3. Daar sluit ik mij graag bij aan. Voor het overige verwijs ik naar het antwoord
dat ik al heb gegeven aan de heer Noten.Ik vond het bijzonder dat in het debat zelfs de term "keizer Balkenende"
werd genoemd. Ik maak veel mee in mijn leven, maar dit was nieuw. Het geeft
ook aan hoe creatief de Senaat kan zijn.Ik dank de heer Holdijk voor zijn bijdrage, die hij mede namens de fractie
van de ChristenUnie heeft uitgesproken. Vooral dank ik hem voor de positieve
ontvangst van het wetsvoorstel door beide fracties.Evenals andere sprekers is de heer Holdijk ingegaan op de inhoud van het
begrip "aanwijzingsbevoegdheid" in artikel 3. Ik verwijs op dit
punt naar hetgeen ik hierover heb gezegd. Het geven van aanwijzingen moet
inderdaad gezien worden als een middel om te komen tot een administratieve
coördinatie.Vervolgens heeft de heer Holdijk, evenals andere sprekers, gevraagd naar
de relatie tussen het begrip "door tussenkomst van" en het beginsel
van de positie van de minister-president als primus inter paris, mede gezien
de inhoud van het begrip "eindverantwoordelijkheid", waar ook de
heer Engels over sprak. In het licht daarvan heeft de heer Holdijk met de
heren Noten en Hermans gevraagd naar het laten neerslaan van de bevoegdheid
onder artikel 3 in het reglement van orde van de ministerraad. Hij vraagt
of een nadere bezinning op deze mogelijkheid, zoals eerder door mij in de
Tweede Kamer is toegezegd, heeft plaatsgevonden. Ik heb daar al het nodige
over gezegd. Ik heb aangegeven dat mij dit helemaal niet nodig lijkt. Wel
heb ik aangegeven wat wij zouden kunnen doen, gebruikmakend van het bestaande
kader. Dat moet volgens mij ook mogelijk zijn.Ten slotte informeerde de heer Holdijk of het mogelijk is om de bevoegdheid
zoals voorgesteld in artikel 3 van de Wet financieel statuut van het Koninklijk
Huis op te nemen in de regeling van het ministerie van Algemene Zaken, zoals
vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 11 oktober 1947. Op grond van
deze regeling heeft de minister-president, de minister van Algemene Zaken,
de zorg voor de zaken betreffende het algemeen regeringsbeleid van het Koninkrijk,
voor zover deze zorg niet bepaaldelijk wordt behartigd door een der andere
departementen van algemeen bestuur. Ik waardeer de suggestie van de heer Holdijk,
maar zij lijkt mij in dit kader niet wenselijk. Zoals eerder gezegd, blijft
de beleidsverantwoordelijkheid primair bij de bewindspersonen liggen. Ik treed
niet in die verantwoordelijkheid. Ik ben degene die de Kamer inzicht geeft
in het overzicht van de uitgaven. De heer Holdijk heeft de verhouding in de
ministerraad op dit punt eerder in zijn betoog treffend gekenschetst.De heer Thissen sprak over de ondoorzichtigheid van de kosten van het
koningschap die op diverse begrotingen worden verantwoord met als conclusie
dat niemand eigenlijk nog weet wat het geheel kost. Ik bemerkte bij hem een
positieve intentie ten aanzien van datgene wat nu voorligt. De transparantie
wordt nu inderdaad niet ten volle gerealiseerd doordat de desbetreffende posten
vaak onderdeel zijn van grotere begrotingsartikelen maar die transparantie
zal met ingang van 2010 inhoud krijgen, omdat vanaf dat moment zowel de functionele
kosten die thans worden gedeclareerd als de overige kosten voor activiteiten
die samenhangen met het koningschap die rechtstreeks ten laste van de diverse
begrotingen komen, zo veel mogelijk worden ondergebracht op de begroting van
het Koninklijk Huis.De heer Thissen sprak over het aanbrengen van zonnepanelen op paleizen.
Hij verbreedde dat naar hybride auto's en vegetarische maaltijden. Wat betreft
de zonnepanelen ben ik uiteraard graag bereid de minister voor WWI ernaar
te laten kijken, maar ik wijs er wel op dat het om monumenten gaat waarvoor
zeer strenge restrictieve voorschriften bestaan die dit zeer waarschijnlijk
niet toestaan.De heer Thissen (GroenLinks):De zonnekoning!Minister Balkenende:De termen zijn vandaag fantastisch.De heer Thissen heeft verder gevraagd naar de wettelijke fiscale vrijstellingsregelingen.
Over dat onderwerp is overigens ook in de Tweede Kamer gesproken. In de Grondwet
zijn voor de Koning en de troonopvolger enkele specifieke fiscale vrijstellingen
opgenomen. Vrijgesteld zijn de uitkeringen op grond van de Wet financieel
statuut van het Koninklijk Huis, de vermogensbestanddelen die dienstbaar zijn
aan het koningschap en hetgeen via successie en schenking wordt verkregen
van een ander lid van het Koninklijk Huis. Al het andere is gewoon fiscaal
belast. Ook over privé-inkomsten en privévermogen wordt dus
belasting betaald. Voor de belastinginspecteur is inzichtelijk over welke
privé-inkomsten en welk privévermogen belasting wordt geheven.
Voor iedere burger in Nederland geldt dit en dat geldt ook voor de leden van
het Koninklijk Huis. De transparantie is er mijns inziens dus niet bij gebaat
om wijzigingen in de fiscale vrijstellingsregelingen aan te brengen. Bij het
opstellen van de eerste Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis heeft
het toenmalige kabinet aan de commissie-Simons gevraagd advies uit te brengen
over het al dan niet handhaven van de toen al geldende belastingvrijdom.
De commissie-Simons adviseerde, de belastingvrijdom te handhaven daar waar
zij nuttig en geboden is voor een goede uitoefening van de monarchale functies
en die voor het overige te doen laten vervallen. Dat is vervolgens geregeld
in de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis. Het kabinet ziet geen
aanleiding om deze grondwettelijke fiscale vrijstellingen nu opnieuw ter discussie
te stellen. Sinds het gedegen advies van de commissie-Simons zijn naar het
oordeel van het kabinet geen gewijzigde omstandigheden ontstaan die aanleiding
geven om de Grondwet op dit punt te herzien.Onder anderen door de heer Thissen is gesproken over het Koninklijk Paleis
in Amsterdam. In de afgelopen jaren, voor de renovatie van het paleis, is
het paleis voor het merendeel van het jaar voor publiek opengesteld. Het gemiddeld
aantal bezoekers was 100.000. Na de renovatie gaat het Paleis op de Dam gewoon
weer open voor het publiek. Om veiligheidsredenen zijn niet alle vertrekken
voor het publiek toegankelijk. Bij het openstellen voor het publiek gaat het
om bezichtigingen, tentoonstellingen, symposia en dergelijke activiteiten.
Het is een misvatting om te denken dat het alleen maar zou gaan om het ter
beschikking stellen aan de Koning en dat er daarnaast geen activiteiten meer
plaatsvinden. Dat is nadrukkelijk niet het geval.De heer Vliegenthart (SP):Volgens mij zit er nog een substantieel gat tussen de openstelling van
het Paleis op de Dam en de tijd die het Koninklijk Huis daar daadwerkelijk
verblijft. Kan de premier aangeven waar dat verschil in zit en of het Paleis
op de Dam op de momenten waarop het Koninklijk Huis daar niet verblijft, opengesteld
kan worden voor het publiek, voor zover dat binnen de veiligheidsvoorschriften
kan?Minister Balkenende:U maakte een belangrijke toevoeging, namelijk de veiligheidsvoorschriften.
Dat heeft ook te maken met het kostenaspect. Op het ogenblik wordt het paleis
gerenoveerd. Het paleis wordt ter beschikking gesteld aan de Koning c.q. de
Koningin. Dat is bijvoorbeeld relevant voor staatsbezoeken. Op het ogenblik
vindt bij staatsbezoeken het staatsbanket plaats in Paleis Noordeinde. Dat
zal na de renovatie allemaal weer gaan gebeuren in het Paleis op de Dam. Dat
zal een aantal weken per jaar zijn. Ook gasten kunnen worden ondergebracht
in het Paleis op de Dam bij officiële ontvangsten. Dat zijn de functies
die bij het paleis horen. Ook wordt het paleis gebruikt bij officiële
gelegenheden, zoals de herdenking op 4 mei. Buiten deze activiteiten
die te maken hebben met de invulling van het ambt van het staatshoofd, wordt
het paleis gebruikt voor tal van activiteiten. Er zitten natuurlijk bepaalde
begrenzingen aan die samenhangen met de beveiliging en de kosten. Dat gezegd
hebbend, is er gewoon ruimte voor bezichtigingen, symposia en tentoonstellingen.
Zo wordt het paleis gebruikt.De heer Thissen (GroenLinks):Dat klinkt op zichzelf geruststellend. Toch heb ik nog een vraag. In hoeverre
heeft het Koninklijk Huis het initiatief om de periode waarin de leden er
gebruik van maken te vergroten, waarmee de publieke toegankelijkheid wordt
verminderd? Met andere woorden: het was eerst een AMvB, het is nu wet, als
het Koninklijk Huis aangeeft het paleis vaker per jaar nodig te hebben, ligt
dan bij het Koninklijk Huis het primaat om te bepalen hoe vaak het gebruik
wil maken van het paleis of ligt het primaat bij u, waarmee u dus ook de publieke
toegankelijkheid kunt waarborgen?Minister Balkenende:Ten aanzien van het gebruik van het Paleis op de Dam is het de minister.
En dat kan ook zijn de minister die het aangaat en dus niet per definitie
de minister-president...De heer Thissen (GroenLinks):Ik wil u niet meer macht geven.Minister Balkenende:Dus die minister is daarop politiek aanspreekbaar. Dan uw vraag of er
sprake is van een ongelimiteerd recht van de Koning. Welnu, in de praktijk
gebeurt dat natuurlijk niet. Het paleis wordt gebruikt voor een aantal functies,
zoals staatsbezoeken. Daarnaast zijn er andere functies. Dat is een kwestie
van degenen die verantwoordelijk zijn voor de activiteiten binnen het paleis.
Daar vindt de mix plaats tussen de typische zaken die samenhangen met de rol
van het staatshoofd en de andere activiteiten. Dat is ook in het verleden
een werkbare formule gebleken en dat blijft ook zo. Overigens is deze wet
nu niet direct de aanleiding om dit debat te voeren. Het gaat nu alleen over
het juridisch kader. Dat debat wil ik overigens graag op een ander moment
met de Kamer aangaan. Ik kan mij voorstellen dat wij op een ander moment nog
eens doorspreken over de vraag hoe wij met paleizen omgaan. Wij hebben vaak
algemenere discussies, zoals in de Tweede Kamer bij de behandeling van de
begroting Algemene Zaken. Daar komen zaken zoals openstelling van paleizen,
ook aan de orde.De heer Noten (PvdA):Begrijp ik nu goed dat de minister-president zegt dat er materieel door
het op te nemen in de wet niets verandert, niet de facto en niet de jure,
niet wat betreft de toegankelijkheid en niet wat betreft de aanspreekbaarheid
van de minister ten aanzien van de wijze waarop het paleis wordt gebruikt?Minister Balkenende:Ik heb aangegeven dat er reden is om in plaats van de huidige AMvB-constructie
met een wettelijke regeling te komen. Dat het nu bij wet wordt geregeld, staat
los van de vraag hoe van het paleis gebruik wordt gemaakt.De heer Noten (PvdA):Dus u zegt in feite dat er materieel niets verandert maar dat alleen de
wettelijke inkadering verandert?Minister Balkenende:Exact. Ik ben ook ingegaan op de vraag wat er allemaal gebeurt in het
paleis en waarvoor het wordt gebruikt. En dat verandert niets door deze regelgeving.De heer Engels (D66):Even voor mijn eigen terugrapportage...Minister Balkenende:Naar uw fractie.De heer Engels (D66):Naar de chief whip, zeker. Het feit dat het Paleis op de Dam genoemd zal
worden in deze wet vormt dus geen enkele belemmering voor mogelijke initiatieven
vanuit het gemeentebestuur van Amsterdam om weer nieuwe vormen
van medegebruik van het paleis mogelijk te maken?Minister Balkenende:Nu even heel precies; wanneer wij het hebben over initiatieven van het
gemeentebestuur moeten wij niet uit het oog verliezen dat dit paleis ter beschikking
word gesteld aan de Koning. Vervolgens wordt dan gekeken naar een werkbare
formulering om een combinatie te hebben van de staatsfunctie en de andere
activiteiten. Maar als u de hele zaak zou willen opschudden en het anders
zou willen regelen, dan gaat dat niet zomaar. Dat staat echter los van de
vraag of het een AMvB-constructie is of een wettelijke regeling.De heer Engels (D66):Die mogelijkheden voor het gemeentebestuur van Amsterdam veranderen niet
ten opzichte van de situatie van nu?Minister Balkenende:Niet ten opzichte van de AMvB.Voorzitter. De heer Koffeman heeft gezegd dat het Koninklijk Huis wel
wat mag kosten maar hij heeft daarbij het belang benadrukt van transparantie
over het geheel. Het moge duidelijk zijn dat zulks het doel is van de nieuwe
begrotingsopzet. Daarover verschillen wij niet van mening. Het is overigens
niet waar dat de kosten van het Koninklijk Huis met 30 mln. structureel zijn
gestegen. De getallen die de heer Koffeman noemde, zijn incidentele kosten
in de laatste jaren die verband houden met de renovatie van het Paleis op
de Dam op de begroting van de Rijksgebouwendienst. Wat mij betreft dus geen
harnas van geheimzinnigheid. De heer Koffeman noemde een aantal voorbeelden
die mijns inziens juist aangeven dat in de loop van de tijd stap voor stap
budgettaire zaken beter in beeld zijn gebracht. Het kabinet gaat daarmee door,
gericht op de nieuwe opzet van de ontwerpbegroting 2010.De heer Koffeman heeft verder een aantal vragen gesteld over het Kroondomein
Het Loo. Op 19 november vorig jaar heeft de staatssecretaris van Financiën
mede namens de ministers van LNV, van BZK en voor WWI de Tweede Kamer schriftelijk
geïnformeerd over de organisatie van het Kroondomein Het Loo. Op 20 december
heeft de Tweede Kamer over deze brief gesproken met de staatssecretaris van
Financiën en de minister van LNV. In de brief zijn de kosten die samenhangen
met het Kroondomein Het Loo, uitgebreid uiteengezet. Ook de overige vragen
van de heer Koffeman over het Kroondomein Het Loo zijn tijdens dat AO uitgebreid
aan de orde geweest. Ik wil verwijzen naar wat in die brief is opgenomen en
tijdens dat debat is gewisseld.De heer Koffeman maakte ook een opmerking over de representatieve jacht.
Daarvoor zou apart een ontheffing worden aangevraagd voor de jacht op niet
bejaagbare diersoorten. Voor het afschot wordt eenmaal in de vijf jaar door
het Kroondomein een ontheffing aangevraagd bij de minister van LNV. Dat kan
alleen op basis van een faunabeheerplan conform de eisen van de Flora- en
faunawet. Als aan alle eisen is voldaan, wordt deze ontheffing verleend. Op
basis hiervan vindt het afschot plaats en daarbinnen vindt tevens de representatieve
jacht plaats. Er is dus geen sprake van een aparte ontheffing alleen voor
de representatieve jacht.De heer Koffeman had ook vragen over het andere deel van de kosten die
voortvloeien uit het koningschap. Hij bedoelt daarmee niet de lumpsumuitkering
die krachtens het Statuut wordt verstrekt, maar alle andere uitgaven. Daarvan
is het nu juist de bedoeling dat zij opgenomen worden in de ontwerpbegroting
2010 die komende Prinsjesdag, dus volgend jaar, wordt ingediend. In de Tweede
Kamer heb ik toegezegd dat dit op een zodanige wijze zal gebeuren dat de Algemene
Rekenkamer ermee akkoord kan gaan. Ik meen daarom dat de heer Koffeman op
dit punt op zijn wenken bediend wordt.De heer Koffeman (PvdD):Het klopt dat in de Tweede Kamer een aantal zaken aan de orde is geweest.
Het probleem is echter dat ze op een zodanige manier aan de orde zijn geweest
dat er nog steeds geen helderheid is. Dat is voortdurend het geval. De minister
van VROM zei eerst dat het Kroondomein niet tot haar competenties behoort,
maar vervolgens bleek de minister voor WWI, onder VROM ressorterend, wonderbaarlijk
genoeg wel verantwoordelijk voor het Kroondomein. Dat geeft verwarring en
dit soort verwarring treedt voortdurend op. Dat gebeurt bijvoorbeeld ook bij
de subsidie Natuur en de subsidie Agrarisch natuurbeheer. Dit zijn twee subsidies
die niet verenigbaar zijn, maar die wonderbaarlijk genoeg allebei aan het
Kroondomein verstrekt worden. In de Tweede Kamer is daaromheen gedraaid. Dat
is het probleem van dit dossier. Elke keer dat er vragen worden gesteld, kan
naar een vakminister verwezen worden. Die vakminister weet het ook niet en
verwijst weer naar een andere vakminister. Het dossier strekt zich uit over
zes verschillende departementen, daarom is die transparantie ver te zoeken.Wat betreft het antwoord van de minister-president over de representatieve
jacht: het is duidelijk dat, als er geen sprake is van jacht op bejaagbare
soorten – herten reeën en zwijnen zijn geen bejaagbare soorten –
wel een ontheffing kan worden aangevraagd. Die ontheffing heeft dan echter
geen betrekking op een representatieve jacht voor de Koning, maar op faunabeleid;
dat is corvee. Leden van het Koninklijk Huis worden niet geacht om onderdeel
uit te maken van de corveeploeg. Als er niet gejaagd kan of mag worden op
de soorten waarvan het Koninklijk Huis vanouds met buitenlandse jachtgasten
het genot van de representatieve jacht had, is een wezenlijk andere situatie
ontstaan. Er wordt namelijk niet meer gejaagd, maar er wordt faunabeleid uitgevoerd.
De kosten die samenhangen met het toekennen van een representatieve jacht,
zouden niet meer declarabel moeten zijn. Dat heeft de woordvoerder van de
Koningin ook gezegd: het bieden van een representatieve jacht is geschrapt
uit de doelstellingen van het Koninklijke Jachtdepartement. Dit is een essentiële
kwestie en elke keer wordt daaraan voorbijgegaan. Dat is jammer, niet alleen
vanwege de inhoud of vanwege het feit dat het mijn stokpaardje is, maar vooral
omdat het tekort doet aan de transparantie die breed nagestreefd wordt.Minister Balkenende:Ik heb goed geluisterd naar wat u onduidelijk vindt. Wij willen juist
veel meer helderheid en transparantie, ook over de vragen die u stelt. Ik
stel het volgende voor: ik wil de suggesties, opmerkingen en kritische kanttekeningen
van de heer Koffeman met de mensen in het kabinet bespreken. Daarna kunnen
wij dat betrekken bij de begroting voor 2010. Ik weet wat de heer Koffeman
heeft gezegd. Het is juist de bedoeling om zaken transparanter te maken. De
heer Koffeman heeft een aantal voorbeelden genoemd en vragen gesteld over
wie waarvoor verantwoordelijk is en wij willen nu juist proberen
te voorkomen dat die vragen ontstaan. Ik zal zijn opmerkingen betrekken bij
de begrotingsvoorbereiding voor 2010.Daarmee ben ik aan het eind gekomen van de zaken die ik in eerste termijn
wilde bespreken. Ik zou kunnen gaan zitten, ware het niet dat ik een van de
leden van de Kamer zie rondlopen. Dat kan natuurlijk een vorm van lichaamsbeweging
zijn, maar ook de aanzet tot het stellen van een vraag. Ik ben echter niet
degene die dat hoeft te beoordelen.De voorzitter:Nee, die bevoegdheid hebt u inderdaad niet.De heer Engels (D66):Ik heb nog één vraag. Mijn goede collega's van de VVD en
de PvdA en ikzelf hebben gevraagd of de minister-president ervoor in is om
op een later moment en goed voorbereid een debat met de Staten-Generaal te
voeren – dat debat wordt vaak gevoerd buiten de centrale constitutionele
instellingen – over de ontwikkeling van het ambt van de minister-president,
met name de feitelijke ontwikkelingen, en om te bezien hoe dat staatsrechtelijk
wel of niet zou kunnen of wellicht moeten worden geduid. Die uitnodiging is
gedaan, maar daar heb ik nog geen opmerking over gehoord.Minister Balkenende:In de afgelopen jaren is meerdere keren gesproken over de taak van de
minister-president. Dat is in deze Kamer en ook in de Tweede Kamer gebeurd.
Ikzelf vind dat er na de stukken die de afgelopen tijd zijn opgesteld over
de rol en taak van de minister-president, niet direct een aanleiding is voor
een nieuw debat, maar als uw Kamer de behoefte heeft om op enig moment over
dat onderwerp te spreken, ben ik uw man. De vraag is alleen wat dat debat
zou kunnen omvatten na de discussie die wij de afgelopen tijd hebben gehad.
Wij hebben vandaag al heel indringend met elkaar gesproken over hoe wij de
rol van de minister-president zien. Het punt van de primus inter pares en
de constitutionele traditie zijn heel nadrukkelijk aan de orde geweest. Ik
weet dat er soms andere opvattingen zijn, want zoals u erover spreekt, is
soms misschien anders dan de praktijk, bijvoorbeeld omdat de minister-president
heel vaak wordt uitgenodigd bij debatten aan de overkant, zelfs als het onderwerpen
betreft die echt op het terrein liggen van een vakminister. Dit betekent dat
wij feitelijk de staatsrechtelijke notie hebben van – om het zo maar
even te noemen – "gelijke onder gelijken" of primus inter
pares, terwijl er materieel andere dingen gebeuren. Op Europees niveau had
de Nederlandse minister-president vroeger een andere aanduiding dan de andere.
Wij kennen die discussies. Ook in internationaal verband wordt de rol van
de minister-president steeds zwaarder. Sterker nog: wij zien nu bijvoorbeeld
dat de Franse president Eurogroepbijeenkomsten organiseert voor regeringsleiders.
Dit geeft aan hoe het ambt zich in internationaal opzicht ontwikkelt.Dit gezegd hebbend, merk ik wel op dat wij in de nationale context het
afgelopen jaar al behoorlijk veel hebben gedebatteerd. De vraag is dus vooral
waarop het debat betrekking zou moeten hebben, ook omdat juist in deze Kamer
de boodschap van vandaag is dat zij hecht aan de invulling van de rol van
de minister-president conform geldend staatsrecht.De heer Engels (D66):Dat kan ik zonder meer allemaal toegeven. De gedachte achter mijn vraag –
ik vermoed dat die niet veel verschilt van de achtergrond van de vragen van
mijn collega's – is dat veel van die debatten juist buiten de Staten-Generaal
en ook buiten de regering om plaatsvinden: in de wetenschap, in politieke
fora, op televisie, in de media enzovoorts. U hebt er gelijk in dat je, als
een discussie over een staatsrechtelijk punt heeft plaatsgevonden, dat niet
elke twee jaar hoeft over te doen. In dit geval gaat het in mijn ogen echter
om een vrij dynamische ontwikkeling die ook extern wordt veroorzaakt. U bent
niet degene die entameert dat u steeds in de Kamer komt voor allerlei dingen;
dat doen anderen. Uw rol in het kader van Europa wordt ook bepaald door de
Europese dynamiek, die steeds in beweging blijft. Mijn punt is dat ik die
ontwikkeling zo belangrijk vind – of je nou kant A of kant B op wilt
gaan of misschien, zoals de heer Dölle, wilt blijven waar je staat –
dat het goed is om hier, in de Staten-Generaal en dus ook in de Tweede Kamer,
en met het kabinet zelf daarover te debatteren: hoe snel gaan die ontwikkelingen,
is er toch aanleiding om te bekijken of er wellicht iets veranderd moet worden
en zo ja, hoe zou je dat dan moeten doen? Ik heb daar geen raamwerk voor,
maar ik wil daarover wel graag een debat. Dat punt breng ik naar voren en
ik wil dat ook vooral hier doen, omdat wij als centrale constitutionele instellingen
zelf het staatsrecht bewaken. Vandaag blijkt dat wij, vooral in de Eerste
Kamer, dit in contact met het kabinet ook het beste kunnen.Minister Balkenende:Ik zal de boodschap overbrengen aan de Tweede Kamer.De heer Dölle (CDA):De heer Engels sprak namens een aantal collega's. Ik hoop dat de minister-president
de beperktheid van die kring in gedachten houdt. Het voluntarisme dat altijd
achter de interventies van de heer Engels op dit punt en op het punt van de
burgemeester zit, moet ook worden onderkend. Het ligt voor ons voor de hand
dat je, als je over zulke – dat geef ik direct toe – essentiële
zaken spreekt, ook spreekt over grondwetsherziening, zoals ook het kabinet
zegt. Dat type debatten hoort bijvoorbeeld bij de taakstelling van de staatscommissie
in de Tweede Kamer thuis. Ik kan mij niet voorstellen dat wij dat zomaar een
keer vrijblijvend doen. En het feit dat Pauw & Witteman en anderen het
doen, hoeft niet maatgevend te zijn.Minister Balkenende:Ook op dit punt maakt de heer Dölle verstandige opmerkingen.Als een van de Kamers behoefte heeft aan een debat, dan ga ik het debat
aan. Ik heb goed geluisterd naar hoe de Kamer, mede op grond van de staatsrechtelijke
noties, aankijkt tegen de rol van de minister-president. Daaraan ontleen ik
niet direct de conclusie dat er behoefte is aan een breed debat over die rol.
In de Tweede Kamer kan het debat over de rol van de minister-president altijd
plaatsvinden tijdens de behandeling van de begroting van Algemene Zaken. Dat
ligt hier wat anders. Het zou hier bijvoorbeeld tijdens de algemene politieke
beschouwingen kunnen, maar dat is een zaak van de Eerste Kamer zelf. Ik sta
uiteraard open voor dat debat.De heer Hermans (VVD):Voorzitter. Ik dank de minister-president voor zijn beantwoording.Het wetsvoorstel beoogt transparantie te brengen in de berekening van
de declarabele kosten van het Koninklijk Huis. Dit debat heeft bijgedragen
aan de transparantie van de positie van de minister-president op dit specifieke
terrein. Met name de interpretatie van de woorden "door tussenkomst van"
en de discussie daarover in de Tweede Kamer hebben gezorgd voor de onduidelijkheid
die vandaag is verhelderd. Als er sprake is van aanwijzing, dan zou er sprake
moeten zijn van een hiërarchische verhouding. Als je "door tussenkomst
van" kunt vertalen met "afdwingbaar", dan zou, buiten het besluit
van de ministerraad, wat natuurlijk een heldere lijn is, de minister-president
zijn coördinerende rol, zijn politieke verantwoordelijkheidsrol, moeten
waarmaken.De heer Vliegenthart zei: het is nooit goed of het deugt niet. Mag ik
dat met een klein katholiek grapje betitelen? Dat is net zoals de huishoudster
van de pastoor vroeger: als zij niet bevalt, dan moet zij eruit en als zij
wel bevalt, dan moet zij er ook uit. Ik zeg dat omdat de discussie ging over
de katholieke Radboud Universiteit Nijmegen, waarin ik direct te horen kreeg:
is dat nu de vrijheid van wetenschap? Laat helder zijn dat iedereen mag schrijven
en zeggen wat hij wil, maar het is heel gepast om een reactie te geven op
iets wat niet juist blijkt te zijn. Dat is vandaag heel duidelijk aangegeven.In eerste termijn heb ik een opmerking gemaakt over de legalistische,
positivistische benadering van de Grondwet en de opmerking daarover in de
memorie van antwoord. Als het gaat om instituten, functies en taken die in
de Grondwet als zodanig omschreven staan, dan moeten wij uitermate alert zijn
in onze interpretatie van de Grondwet. Jaren geleden is een discussie gevoerd
over de vraag of dit politiek recht of staatsrecht betreft. Politiek recht
betreft veeleer discussies over zaken die samenhangen met de uitwerking van
de Grondwet. Dat kan een regeerakkoord betreffen of politieke partijen. Kortom,
al die elementen die in de Grondwet als zodanig niet vermeld staan. Dat is
een heel andere discussie. De exactheid van de interpretatie van de Grondwet
blijft voor mij van zeer grote betekenis. De reden dat ik in eerste termijn
heb gezegd dat een druppelsgewijze verandering ongewenst is, heeft hier ook
mee te maken. Ik wil op dat punt heel duidelijk zijn.De heer Engels doet een terechte constatering als hij zegt dat de omgevingsfactoren
en de interpretatie van de Grondwet, de manier waarop daarmee, ook in het
buitenland, wordt omgegaan en de positie van de minister-president, die in
Europa een andere rol speelt, kunnen leiden tot een debat over de vraag of
de positie van de minister-president als primus inter pares de komende jaren
nog houdbaar is in het kader van een aantal internationale ontwikkelingen.
Ik ben altijd in voor een dergelijk debat. Ik kan op dit moment niet precies
overzien wat dat betekent, maar het is duidelijk dat er op dat terrein, zeker
door de toenemende internationale samenwerking, toch gekeken moet worden naar
die specifieke positie. Wanneer dat is, moeten wij zelf maar een keer bepalen.Al met al ben ik zeer content met de beantwoording van de minister-president.
Hij heeft de onduidelijkheden en mijn vrees voor sluipende verandering weggenomen.
Ik wil hem daarvoor danken en complimenteren. Mijn fractie zal derhalve voor
het wetsvoorstel stemmen. Dat zouden wij al doen, maar nu helemaal, met grote
instemming.De heer Noten (PvdA):Voorzitter. Ik dank de minister-president voor de wijze waarop hij het
debat gevoerd heeft en de vragen heeft beantwoord.Er zijn veel misverstanden opgehelderd. Ik concludeer dat er geen sprake
is van een verandering in de positie van de minister-president ten opzichte
van zijn collega's in de ministerraad. Hij is de primus inter pares en blijft
dat ook."Door tussenkomst van" betekent niets anders dan dat er een
administratieve procesafspraak wordt gemaakt om ervoor te zorgen dat de minister-president
in staat is om zijn coördinerende rol te vervullen. Daarvoor heeft hij
nu eenmaal alle informatie nodig. Dat is van een heel eenvoudige, doch dringende
logica. Met staatsrecht heeft dat niets te maken. Dat is mijn conclusie. Er
is geen aanwijzingsbevoegdheid, behalve dan dat door tussenkomst die administratieve
handelingen moeten worden verricht. Van aanwijzingsbevoegdheid in termen van
hiërarchische verhouding is geen sprake.Ik begrijp ook van de minister-president dat er materieel niets verandert
ten aanzien van de openstelling van de paleizen, met name het voormalig stadhuis
te Amsterdam, zoals de heer Thissen het consequent noemt. De situatie blijft
zoals die is. De verandering die er is, is van juridische aard: in plaats
van in een AMvB staat het nu in een wet. Dit paleis was al ter beschikking
gesteld aan het Koninklijk Huis en dat blijft zo. Er verandert dus niets,
behalve dat het nu in de wet is geregeld, maar ik stel daar wel een vraag
over. Waarom is dat nu in de wet geregeld? Waarom gebeurt dat, als er niets
verandert? De minister-president heeft gezegd: omdat dat de regering bindt.
Ik begrijp dat eigenlijk niet goed. Wordt een regering door een wet anders
gebonden dan door een AMvB? Misschien is dit onwetendheid van mijn kant.Het is natuurlijk apart om te zeggen, maar onafhankelijk van de beantwoording
zal mijn fractie voor dit wetsvoorstel stemmen en zij dankt de minister-president
voor zijn bijdrage aan de discussie.De heer Engels (D66):Voorzitter. Ook ik dank de minister-president voor de beantwoording, die
op vrijwel alle punten verhelderend was.Het wetsvoorstel beoogt geen verandering te brengen in de positie van
de minister-president. De vraag is of de gehanteerde begrippen in stukken
en debatten daar toch een verandering in hebben gebracht.Ik stel een aantal dingen vast. Het begrip "tussenkomst" moet
inderdaad worden beschouwd als een coördinatie-instrument, een regeling
van werkzaamheden binnen de ministerraad die de minister-president helpt om
zijn coördinerende rol, die geen hiërarchie brengt, beter te vervullen.
Ik ben het overigens eens met de minister-president dat het goed is om dat
nu in dit wetsvoorstel te regelen en niet via het reglement van orde.Ik stel ook vast dat het begrip "aanwijzing", in welk verband
dan ook gebruikt en in welke koppeling met bevoegdheid dan ook,
kennelijk een heel andere betekenis had in het debat dan ik daaruit heb kunnen
distilleren. Het is niet gekoppeld aan een bevoegdheid. Het heeft überhaupt
geen staatsrechtelijke betekenis. De minister-president heeft het woord "beleidsregel"
gebruikt. Daar kun je weer hele bestuursrechtelijke verhandelingen over houden.
Dat doe ik liever niet, maar ik stel vast dat hij daarmee bedoelt dat het
niet gaat om een rechtsnorm. Dat is natuurlijk van belang, want daarmee kun
je het kwalificeren als een administratieve figuur en dan kun je je weer bewegen
binnen het grondwettelijke kader.Ik heb specifiek gevraagd naar het begrip "eindverantwoordelijkheid".
Er is gezegd, en dat is buitengewoon verhelderend, dat dit inderdaad geen
staatsrechtelijk, maar een politiek begrip is. Er is geen bezwaar tegen om
een politiek begrip te gebruiken om de staatsrechtelijke positie te verduidelijken
en misschien ook adequaat te maken. Het moet worden gezien, zo heb ik begrepen,
binnen de staatsrechtelijke, coördinerende bevoegdheden van de minister-president.
Dat is acceptabel.Gelet op de manier waarop ik zelf het debat ben ingegaan, wil ik nadrukkelijk
vaststellen dat is voldaan aan mijn vraag of de uitleg van het begrip "tussenkomst"
losstaat van mogelijke verbanden die zijn gelegd of kunnen worden gelegd met
begrippen als "eindverantwoordelijkheid", "aanwijzing"
of "aanwijzingsbevoegdheid" in de staatsrechtelijke betekenis van "verbonden
met doorzettingsmacht". Dat verband is er niet. De passage op bladzijde
10 van de memorie van antwoord is daarmee sluitend en ook nog steeds bindend.Ik moet helaas vaststellen dat op een enkel onderdeel de minister-president
en ik nog niet geheel op één lijn zitten: het verband binnen
de positie van een ambt en een orgaan tussen de aanstellingswijze en de aard
en omvang van de bevoegdheden. De minister-president zegt: dat is niet dwingend.
Dat ben ik wel met hem eens. Er is geen dwingend verband in de zin dat elke
wijziging van bevoegdheden moet leiden tot een wijziging van de aanstellingswijze.
Staatsrechtelijk gesproken, moet er binnen een ambt of orgaan wel een nadrukkelijk
evenwicht bestaan tussen de aanstellingswijze en de aarde en omvang van de
bevoegdheden. Dat evenwicht is flexibel en kan op verschillende manieren worden
bereikt, maar het is er wel. Wij hebben vandaag gesproken over de ontwikkelingen
rondom het ambt van minister-president en dat debat zal doorgaan, of het CDA
dat nu wil of niet. Een wijziging van bevoegdheden of een andere waardering
van het optreden van de minister-president kan ervoor zorgen dat de vraag
naar de legitimiteit op tafel komt te liggen.De heer Dölle (CDA):"Of het CDA dat nu wil of niet"; daarop wil ik even reageren.
Natuurlijk gaat het debat over de minister-president door, overigens ook in
CDA-kringen. Mijn probleem ermee was dat zomaar wordt gezegd: wij gaan eens
in de Eerste Kamer over de minister-president en zijn ambt praten. Daar gaat
het mij om.De heer Engels (D66):Ik heb betoogd waarom ik dat debat van belang vind. Het was plezierig
om te horen dat de minister-president tot dat debat bereid is. Ik vraag de
hem dan ook, mijn enige vraag in tweede termijn, of hij bereid is om binnen
een ruime termijn een voorzet, een voorbereidende nota of notitie te maken
voor de Eerste Kamer. De begrotingen behandelen wij namelijk niet zo tot in
extenso. Dan kunnen wij hierover nadrukkelijk doorspreken, los van de uitkomsten
die dat debat zou kunnen hebben. De verantwoordelijkheid van de soevereiniteitdragende
instellingen in ons staatsbestel moet ook bij dit soort vragen worden gelegd
waar die hoort, namelijk binnen die instellingen zelf.Ik wacht het antwoord met zeer veel belangstelling af.De heer Vliegenthart (SP):Voorzitter. Ook namens de SP-fractie dank aan de premier voor de beantwoording.Ik begon met de vaststelling dat het vaak niet goed is of niet deugt.
Langzaam maar zeker rijst bij mij echter het beeld dat het deze Kamer vandaag
zal instemmen met dit wetsvoorstel. Dat brengt mij tot een aantal concluderende
opmerkingen.Het kan dus deugen; dat is mijn eerste d en ik heb nog vijf andere. De
premier toont vandaag daadkracht. Dat is goed en wij zijn blij met zijn heldere
uiteenzetting rond artikel 3. Daarmee komt er meer inzichtelijkheid in de
kosten rond het Koninklijk Huis. Dat is goed voor zowel het Koninklijk Huis
zelf als de Nederlandse kiezers, die dat Koninklijk Huis met hun belastingcenten
betalen. Daarnaast is de premier dapper. Hij steekt zijn kop uit en laat zich
in de toekomst meer dan in het verleden aanspreken op de kosten. Daarvoor
past dank; dit was de derde d.Er blijven nog twee d's over, waar mijn fractie nog niet helemaal uit
is. De eerste is de Dam, meer specifiek het Paleis op de Dam. Mijn fractie
verzoekt de premier om te bezien in hoeverre het Paleis op de Dam voor meer
publiek toegankelijk kan worden gemaakt, zowel virtueel als in de praktijk.
De premier heeft vastgesteld dat er de afgelopen jaren 100.000 bezoekers per
jaar kwamen. Paleis Het Loo heeft er 250.000 en het Rijksmuseum 1.000.000
per jaar. Mijn fractie heeft het vermoeden dat er een verbetering mogelijk
is bij het Paleis op de Dam, een monument midden in de stad. Wil de premier
bezien of en in hoeverre hij daaraan kan bijdragen?Ik kom bij de laatste d, die van de dieren. Daarmee zijn wij in dit debat
eigenlijk het minst opgeschoten. In reactie op collega Koffeman heeft de premier
toegezegd dat de onduidelijke structuur rond het Kroondomein in de ministerraad
besproken zal worden. Dat is een eerste stap richting meer transparantie hieromtrent.
Ik ben ervan overtuigd dat transparantie de eerste stap is naar de daadwerkelijke
afschaffing van het genot van jacht. Naarmate de transparantie toeneemt, raken
meer mensen ervan overtuigd dat dit genot toch echt niet meer van deze tijd
is. Mijn fractie zal hiermee daarom vandaag genoegen nemen, met in gedachte
dat het beste wel eens het bederf kan zijn van het goede. Wat mij betreft,
kan de wet dus zo worden goedgekeurd.De heer Dölle (CDA):Ook ik, het is al een aantal keer gezegd, dank de regering voor de uitputtende
en goede beantwoording. Het stof dat in die hete julinachten aan de overzijde
is opgewaaid, is daardoor langzamerhand weer gaan liggen. De kern van het
hele debat is dat artikel 3 niet meer maar ook niet minder is dan de vestiging
van een zorgplicht bij de minister-president voor de transparantie
van het uitgavenpatroon van het Koninklijk Huis, voor zover budgettair vertaald.
Die zorgplicht komt via vier elementen naar de Kamer toe. Het is daarom goed
dat die in een wet in formele zin is neergelegd en niet in het reglement van
orde van de ministerraad. Dat is een zeer eerbiedwaardig document, maar in
status duidelijk lager dan de wet in formele zin.Tot slot de kwestie waarover mijn fractie zich eerder niet heeft uitgelaten:
de plaatsing van de paleizen in de wet, de argumentatie daarvoor en de twijfels
daarover. Eén argument wil ik nog noemen: de rechtszekerheid. Dat het
in de wet in formele zin staat, maakt het moeilijker veranderbaar en dus rechtszekerder
ten opzichte van het staatsrechtelijk orgaan de Koning. Ik zal een vergelijkbaar
voorbeeld noemen; het gaat nu toch al over Amsterdam. Toen er mensen waren
die Amsterdam zijn status als hoofdstad wilden afnemen, heeft men voor en
achter de schermen als leeuwen gevochten om die status in de Grondwet te handhaven.
Dit gebeurde vanuit de wetenschap dat het vastleggen in zo'n hoog document –
Nederland is een van de weinige landen die dat heeft gedaan – beschermt
tegen verlies van de status. Het had ook best in een AMvB of ministeriële
verordening kunnen worden vastgelegd.Wij zijn blij dat de minister-president nadrukkelijk heeft gezegd dat
er een grens is aan de debatten die worden gevoerd in het licht van nieuwe
ontwikkelingen en aan de wijze waarop die worden verdisconteerd in de inkleuring
van de Grondwet. Die grens is het overgaan tot constructies die doorzettingsmacht
vestigen. Als dat gebeurt, zal de Grondwet moeten worden herzien. Dit is een
belangrijk punt. Het kan er niet in worden geïnterpreteerd, om het zo
te zeggen. De zorg van de heer Hermans – die wij delen – voor
het te veel relativeren van een legalistisch-positivistische interpretatie
is daarmee weggenomen. De heer Hermans – hij begrijpt dat wij het allemaal
niet zo ernstig menen – suggereerde dat de toezichthoudende organen
van de Radboud Universiteit zich zouden kunnen mengen in de wetenschappelijke
vrijheden van wetenschappers die dit alles roepen. Zijn voorbeeld van de pastoor
en zijn dienstmaagd stelt ons echter niet gerust. Wat men ook doet, ze gaat
eruit.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Ik doe het niet zo vaak, maar ik wil een enkele zin uit mijn
eerste termijn citeren: "Het zou winst zijn van de behandeling van het
voorstel in deze Kamer indien vastgesteld kan worden dat een aantal misverstanden
dat zou kunnen bestaan, tot het verleden behoort." Daarin was de hoop
weergegeven die ik van dit debat koesterde. Mijn slotsom is in feite dat wij
dank verschuldigd zijn aan de minister-president, maar ook aan de collega-woordvoerders.
Je zou de volgorde zelfs kunnen omkeren, want het is immers altijd zo dat
eerst de goede vragen moeten worden gesteld voordat er goede antwoorden kunnen
komen. Wat daarvan zij, ik dank zowel de minister-president als de collega-woordvoerders.Mijn bijdrage richtte zich, zoals bekend, vooral op artikel 3, het "pièce
de résistance" van dit wetsvoorstel, en dan in het bijzonder op
de woorden "door tussenkomst van". Ik ben het met de heer Hermans
eens, die eigenlijk verwoordde wat ook mijn conclusie is, namelijk dat er
in het gebruik van terminologie een grote en voldoende mate van transparantie
is bereikt, met name wat betreft de positie van de minister-president in relatie
tot de andere ministers. Die transparantie geldt dus niet alleen voor het
inzicht in de kosten van het Koninklijk Huis, maar ook voor dit punt. Daarom
kan ik mij er zonder moeite bij neerleggen dat de minister van Algemene Zaken –
in die hoedanigheid is hij hier volgens mij, en niet als minister-president;
ik houd het daar althans op – heeft geconcludeerd dat een aanpassing
van het reglement van orde van de ministerraad niet nodig is. Daarmee vervalt
in feite ook mijn suggestie om iets te doen aan het instellingsbesluit aan
het ministerie van Algemene Zaken. Daarmee is de kwestie die ik opwierp over
de terminologie, namelijk wat bedoeld wordt met eerstverantwoordelijke en
eindverantwoordelijke, naar de politieke discussie verwezen in plaats van
naar de staatsrechtelijke.In eerste instantie heb ik mij er niet over uitgelaten, maar de discussie
die wellicht aanstaande is over een Grondwetsherziening biedt alle mogelijkheden
tot discussie over de positie van de minister-president in ons staatsbestel,
los van de vraag of ik, dan wel mijn fractie of onze fracties, zo naar die
herziening uitzie. Dat lijkt mij echter een goed kader waarbinnen en een goed
moment waarop zo'n discussie zou kunnen plaatsvinden.De heer Thissen (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank de minister-president, dan wel de minister van Algemene
Zaken, vooral voor zijn klip en klare verduidelijking van zijn positie als
verantwoordelijke voor de begroting van het Koninklijk Huis en zijn positie
als coördinerend minister. De Staten-Generaal willen hem kunnen aanspreken
op zijn specifieke verantwoordelijkheid voor het Koninklijk Huis, als verantwoordelijke
minister en minister-president. Daarmee tornt hij ten opzichte van de collega's
niet aan zijn status van primus inter pares, maar heeft hij wel zijn coördinerende
rol helder gemaakt. Voor onze fractie was dat overtuigend.Of hij nu minister van Algemene Zaken is, dan wel minister-president,
dan wel keizer Balkenende, dan wel de Zonnekoning van de zonnepanelen op de
monumenten – en dat op de dag dat het carnavalsseizoen is geopend; ik
zou het voorlopig even houden bij prins Jan-Peter de eerste. Hij moet er zelf
een carnavalsvereniging bij zoeken. Ik weet niet of het CDA zich als zondanig
zou willen aanbieden... In Limburg zou dit in elk geval weer een vooroordeel
bevestigen. Maar goed, dit is buiten de orde.Met betrekking tot het Paleis op de Dam heb ik een motie aangekondigd.
Na de eerste termijn heb ik begrepen dat deze motie in de Kamer zeer brede
steun zou kunnen krijgen. Ik begrijp dat de minister-president de motie al
heeft overgenomen nog voor ik haar heb ingediend en de minister-president
haar heeft gelezen. Dit betekent dat de minister-president hier klip en klaar
zegt dat er door het bij wet – in plaats van bij AMvB, zoals nu het
geval is – ter beschikking stellen aan de Koning van het Paleis op de
Dam – het voormalige stadhuis van Amsterdam, zeg ik er voor de Amsterdamse
vrinden bij – geen verandering komt in het publieke gebruik dan wel
de publieke toegankelijkheid daarvan. Die garantie geeft de minister-president.
Dan blijft voor mij de vraag of het toenemende initiatief van het Koninklijk
Huis voor het gebruik, al dan niet in het staatsbelang, de publieke
toegankelijkheid zal doen verminderen, maar de minister-president zegt toe
dat hij dit in gemeen overleg met het Koninklijk Huis zal doen.De Koning is natuurlijk Koning van alle Nederlanders. Het is toch wel
vreemd dat er in dit wetsvoorstel drie paleizen ter beschikking worden gesteld
in de Randstad, terwijl wij in Limburg en Gelderland ook zo veel fraaie kastelen
hebben.De heer Koffeman (PvdD):Voorzitter. Ik dank de minister-president voor de beantwoording van de
vragen. Er is veel duidelijk geworden over de rol van de minister als coördinerend
bewindspersoon. Daarover bestond veel onduidelijkheid. Ik denk wel dat het
van belang blijft, de toezeggingen die zijn gedaan op korte termijn substantie
te geven, zodat verwijzingen van en naar vakministers, maar ook verwijzingen
naar de toekomst echt inhoud gaan krijgen. Er zijn rond deze wet eigenlijk
drie belangrijke mijlpalen. De eerste is 1840: de abdicatie van Willem I.
Hij had het over een heldere scheiding tussen de Kroon en de Staat. Het is
er toen niet van gekomen. In 1972 hebben wij gezegd: een paar jaar nog. Die
paar jaar zijn toch wel een vrij lange periode geworden en toen is het er
nog steeds niet van gekomen. De onhelderheid duurt voort, maar 2010 wordt
nu genoemd als nieuwe mijlpaal. Wij kijken daar verwachtingsvol naar uit.
Volgend jaar moet er een serieuze aanvang worden gemaakt met het daadwerkelijk
tot stand brengen van de transparantie. Ik kan niet genoeg benadrukken dat
deze transparantie in het belang is van iedereen, ook van de koninklijke familie.
Het is belangrijk dat zaken die voor burgers nogal vast liggen in de Nederlandse
wet ook vastliggen voor de koninklijke familie. Als een burger een landgoed
heeft, wordt hij geacht dat landgoed ten minste 358 dagen per jaar open te
stellen voor het publiek. Zo niet, dan krijgt hij geen subsidie. Dat lijkt
bij de koninklijke familie anders te worden toegepast. Een groot deel van
het Kroondomein is van september tot december gesloten. In de periode dat
er plezierjacht was, was dit begrijpelijk. Het is voor het publiek niet leuk
om daar jagende leden van het Hof tegen te komen. Voor leden van het Hof is
het niet leuk om daar publiek tegen te komen. Ik woon zelf aan de rand van
het Kroondomein, en in die periode heb ik het gemengde genoegen gehad dat
ik, zelfs als ik de kinderen naar school bracht of naar Albert Heijn ging,
escorte kreeg van de Koninklijke Marechaussee, omdat men op die dagen graag
wilde weten waar ik was. Ik denk dat, nu de drijfjacht is afgeschaft, het
belangrijk is om de openstelling van het terrein opnieuw te bezien. Wij hebben
veel woorden gewisseld over de openstelling van het Paleis op de Dam. Er is
geen enkele materiële grond om het Kroondomein tussen september en december
gesloten te houden. Het veelgenoemde argument van de bronsttijd van de edelherten
geldt maar voor 30 dagen binnen die periode. Het is jammer dat zo'n groot
en mooi bezit, dat door koningin Wilhelmina aan ons allen is geschonken, zo
lang niet voor ons allen toegankelijk is. Ik denk dat het goed is om hier
nog even serieus naar te kijken. Ik denk dat het ook goed is om te bezien
of de subsidieregelingen op dezelfde wijze worden toegepast als voor burgers
het geval is. Voor burgers geldt dat de Regeling agrarisch natuurbeheer en
de subsidieregeling natuur niet cumulatief kunnen worden toegepast en niet
combineerbaar zijn met bosbouw. Dat zou ook voor de Koninklijke Houtvesterij
en voor het Koninklijk Jachtdepartement moeten gelden. Ik denk dat het belangrijk
is dat, nu het Koninklijk Jachtdepartement de representatieve jacht voor de
Kroon heeft geschrapt uit de doelstellingen, deze eigenlijk ook uit de wet
geschrapt zou moeten worden. Zo dit niet het geval zou zijn, zou deze in ieder
geval geschrapt moeten worden als declarabele activiteit, omdat deze niet
langer representatief is voor het werk van het staatshoofd.Ik denk dat het ook van belang is om vast te stellen dat de minister-president
heeft gesteld dat het Koninklijk Huis niet alle kosten hoeft te verklaren.
Dat lijkt een klein beetje in tegenspraak met wat hij eerder zei, namelijk
dat er een zeer duidelijk declaratiestelsel is, waarvan alleen de Koningin
gebruik kan maken. De minister-president heeft eerder gesteld dat het Koninklijk
Huis niet alle kosten hoeft te verklaren. Hij heeft ook gezegd dat een deel
van de uitgaven gedaan kan worden zonder declaratie of verantwoording achteraf
tegenover het Rijk. Voor de volksvertegenwoordiging is het belangrijk om te
weten over welk deel het dan gaat, overigens zonder specifiek te worden, maar
door het duiden van de categorie: welk soort uitgaven hoeft in een duidelijk
declaratiebeleid volgens de minister-president niet aan het Rijk verantwoord
te worden? Is hij bereid om de stukken met betrekking tot het andere deel,
waarover wél verantwoording kan worden afgelegd, ter inzage te geven
aan de Kamer, opdat meer duidelijkheid ontstaat over welke declarabele kosten
wel voor controle vatbaar zijn – dit geldt ook voor de Algemene Rekenkamer
die nu alleen eindtotalen te zien krijgt – en welke niet? Ik denk dat
dit helpt om de transparantie te bevorderen en om het begrip voor het uitgavenpatroon
brede ingang te laten vinden.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik zeg de leden van de Kamer dank voor hun inbreng in tweede
termijn. Ik zal de sprekers aflopen, te beginnen bij de heer Hermans. Met
hem en waarschijnlijk met iedereen ben ik vol vreugde over dit debat. Het
heeft immers helderheid gegeven over de vraag wat eigenlijk bedoeld wordt
met de tussenkomst van de minister-president in artikel 3 en hoe het zit met
de aanwijzing. De heer Hermans heeft gelijk dat een aanwijzing hiërarchie
veronderstelt. Daarvan is geen sprake. Ik denk dat dit de winst is van dit
debat, dank daarvoor.De heer Hermans heeft verder gesproken over de instituten die in de Grondwet
worden genoemd. Naar zijn mening dient hiermee zorgvuldig te worden omgesprongen.
Ik deel deze opvatting. Een en ander hangt weer samen met de zorgvuldigheid
die wij in ons staatsrechtelijk bestel hebben te hanteren.Ten aanzien van de taakinvulling van de minister-president zijn er allerlei
bewegingen, zowel nationaal als internationaal. Het is goed om bij dit punt
nader stil te staan. Wij moeten ons hier wel op richten, maar tegelijkertijd
geeft ook dit debat weer aan dat er constanten nodig zijn. De Kamer heeft
heel duidelijk naar voren gebracht dat zij een andere invulling van de primus
inter pares niet ziet zitten op grond van het grondwettelijk bestel. Ook deze
boodschap heeft vandaag geklonken. Dank voor de steun voor het
voorstel.De heer Hermans (VVD):Wij hebben dit in het debat inderdaad goed aangegeven. Wij hebben in dit
verband gezegd: geen verandering sluipenderwijs. De vraag is natuurlijk in
hoeverre de internationalisering en de internationale positie van de minister-president
zich verhoudt tot de feitelijke mogelijkheden die op dat moment benodigd zijn.
Een kleine vergelijking, hoe zeer iedere vergelijking ook mank gaat. Wij hebben
een staatssecretaris van Economische Zaken die in het buitenland minister
voor Buitenlandse Handel heet. De vraag is dus in hoeverre dit soort discussies
over positionering in de komende tijd noodzakelijk is. De minister-president
is er zelf voortdurend bij, dus hij dit zelf als eerste waarnemen.Minister Balkenende:Het is goed dat de heer Hermans dit zegt. Neem het functioneren in Europees
verband. Het is ontegenzeggelijk waar dat de rol van de regeringsleiders in
de loop der jaren sterker is geworden. Wij kennen niet meer de tijd van minister
Luns. Een en ander is totaal anders geworden. Laten wij kijken naar collegialiteit
in relatie tot de verantwoordelijkheden die je hebt. Iedere Europese Raad
wordt voorafgegaan door een algemeen overleg. Ikzelf ben daar aanwezig, net
als de minister van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris voor Europese
Zaken. Iedere Europese Raad wordt gevolgd door een plenair debat in de Tweede
Kamer, waarbij dezelfde bewindslieden aanwezig zijn. Alleen al het feit dat
een internationale bijeenkomst altijd wordt voorafgegaan en gevolgd door een
parlementaire beraadslaging, waarbij de minister-president in samenspel met
anderen optreedt, geeft feitelijk aan dat je ook dan een primus inter pares
blijft, hoewel de rol is toegenomen. Dat is het interessante fenomeen van
ons staatsrechtelijk bestel. De premier kan niet autonoom dingen doen. Ook
dan geldt de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid. Sterker nog, als wij
het algemeen overleg voeren, zenden de bewindslieden van Buitenlandse Zaken
een geannoteerde agenda om aan te geven waarover gesproken zal worden. Met
andere woorden, de rol van de minister-president is anders geworden, maar
tegelijkertijd is het in Nederland wel zo dat een en ander is opgenomen in
het bestel zoals het nu functioneert.Hetzelfde geldt als wij naar andere landen gaan, bijvoorbeeld in VN-verband
of in het kader van bezoeken. Hier wordt ook verslag van gedaan. Vaak betreft
het ook in deze gevallen geen autonome handeling van de minister-president.
Als wij de Algemene Vergadering van de VN bezoeken, is onze inbreng vaak een
element van gemeenschappelijk optreden. Ik herinner mij de laatste keer. Ik
was er – om aan te geven hoe je gemeenschappelijk zaken aanpakt –
samen met de minister van Buitenlandse Zaken en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking.
Of neem het bezoek aan China, recentelijk. Ik was daar voor de ASEM-top, alsmede
voor een bilateraal bezoek. Bij dit bezoek was zowel de minister van Buitenlandse
Zaken als de minister van Landbouw aanwezig, alsmede in een later stadium
de staatssecretaris voor internationale handel. Kortom, deze zaken geven aan
dat wij in Nederland een goed en evenwichtig systeem hebben waarin collegialiteit
en het opereren als gelijken blijken te functioneren, ondanks het feit dat
zich internationaal een rolwisseling aan het aftekenen is. Het is goed om
deze bespiegeling hier te geven. Het is relevant voor het meer algemene debat.Ik bedank de heer Noten voor zijn waardering. Hij heeft gezegd dat er
duidelijkheid is gekomen ten aanzien van de tussenkomst en de aanwijzingsbevoegdheid
die niet aan de orde is. Ten aanzien van de openstelling van de paleizen hebben
wij een gedachtewisseling gehad over de vraag hoe het zit met de verhouding
tussen het gebruik door het staatshoofd en andere activiteiten. De heer Noten
stelde de vraag of een wet de regering op een andere wijze bindt dan een AMvB.
Dat is natuurlijk wel zo. De regering kan een AMvB zelfstandig wijzigen, terwijl
een wet alleen met medewerking van het parlement gewijzigd kan worden. Dit
is niets nieuws. In die zin is de verankering gewaarborgd. Dit is een nadrukkelijke
keuze geweest. Wat de functie van het paleis betreft, hierover heb ik het
nodige gezegd.De heer Engels heeft in het verlengde van zijn eerste termijn nog even
duidelijk geschetst waar de discussiepunten zaten en hoe wij deze vandaag
met elkaar besproken hebben. Wij delen hetzelfde gevoel. Ik stel dit zeer
op prijs. Hij heeft nog een paar opmerkingen gemaakt, bijvoorbeeld over de
aanstellingswijze. Ik denk dat wij hierover nu niet hoeven te spreken. Ook
heeft de heer Engels mij gevraagd of ik een voorzet kan geven voor een debat
over de rol van de minister-president. Ik vond de suggestie van de heer Holdijk
eigenlijk wel interessant, nu wij een staatscommissie krijgen die zich gaat
bezighouden met de Grondwet. Dit zou een mogelijkheid zijn; het is ook een
natuurlijk moment om een dergelijke discussie te houden. Ik heb aangegeven
dat wij in de Tweede Kamer verscheidene momenten hebben waarop dit aan de
orde is. Om nu zelfstandig een voorzet te doen voor de taak van de minister-president...
Ik vond het wel aardig dat de heer Holdijk niet alleen zijn dank uitsprak
richting de minister-president/de minister van Algemene Zaken, maar ook jegens
de woordvoerders. Mochten er bepaalde vragen bij de Kamer leven, richt deze
dan aan mij om daarmee focus aan het debat te geven. Een algemene bespiegeling
over de rol van de minister-president vind ik een lastige. Ik heb zo-even
iets gezegd over de internationale situatie. Dit betekent dat het primus inter
pares zijn van de minister-president zich zeer wel verdraagt met een grotere
internationale rol. Zo kan ik nog meer dingen noemen. Graag zou ik van de
Kamer een nadere duiding ontvangen met betrekking tot de vraag waarover het
debat zou moeten gaan. Ik speel de bal dus een beetje terug. Dit debat was
er wel een waarin feitelijk werd opgemerkt dat een rolverandering of een grotere
bevoegdheid voor de minister-president niet wenselijk is. Dat was de boodschap
van de Kamer. Het is goed om dit nog even te onderstrepen.De heer Engels (D66):Even voor de goede orde, wat mij betreft was het punt: geen rolverandering
op de manier zoals gesuggereerd. Als er een rolverandering zou moeten komen –
zover zijn wij nog niet – zou deze langs de koninklijke weg moeten gaan.
Dat was eigenlijk de inzet van het debat. De conclusie was niet, althans niet
voor alle fracties, dat de staatsrechtelijke positie wordt gemarkeerd en gefixeerd
en dat hierover geen debat komt; dat is iets anders.Minister Balkenende:Dan heeft de heer Holdijk gelijk; dan is het zoeken naar een natuurlijk
moment om zaken aan de orde te stellen. Dit zou de staatscommissie
kunnen zijn. Voor het overige wachten wij verdere initiatieven van de kant
van de Kamer af.Ik dank de heer Vliegenthart voor zijn opmerkingen. Hij heeft een analyse
gegeven van het debat en van de punten die aan de orde zijn geweest. Ten aanzien
van het Paleis op de Dam zijn de nodige opmerkingen gemaakt. Ik hoef deze
hier niet te herhalen. De heer Vliegenthart heeft ook gesproken over het wetsvoorstel.
Ik stel het op prijs dat dit kan worden goedgekeurd op de wijze zoals besproken.
Het doel is feitelijk het regelen van een aantal zaken dat nu niet goed geregeld
is, alsmede het bewerkstelligen van meer transparantie. Ik merk hierbij op
dat transparantie hiermee weliswaar is gediend, maar nog veel meer met de
zaken die wij gaan doen richting 2010. Ik stel de opmerkingen van de heer
Vliegenthart zeer op prijs.De heer Dölle heeft duidelijk gezegd dat artikel 3 de zorgplicht
van de minister-president bevestigt ten aanzien van de transparantie. Hij
heeft gewezen op het rechtszekerheidsinstrument. Dit sluit eigenlijk aan bij
de opmerking die ik zo-even heb gemaakt.De heer Holdijk heeft aangegeven dat het doel van dit debat juist was
om misverstanden weg te nemen. Hij heeft zijn dank uitgesproken aan het adres
van de woordvoerders. Ik sluit mij hier graag bij aan. Dit is de vrucht van
gemeenschappelijk overleg. Hij heeft ook gesproken over de transparantie die
gediend is met artikel 3. Daarnaast bracht hij een belangrijk punt naar voren,
namelijk de vraag of ik hier sta als minister-president of als minister van
Algemene Zaken. Ik ben minister van Algemene Zaken voor zover het gaat om
taken die ik vanuit die hoedanigheid heb te vervullen. Mijn verantwoordelijkheid
betreft het Huis van de Koningin. Als het echter gaat om transparantie of
het inzichtelijk maken van alle kosten, geldt een breder terrein. Dan ben
ik de minister-president. Ik moet hier in beide hoedanigheden staan, maar
het is goed dat wordt gewezen op het onderscheid. Het is goed om ons daarvan
bewust te zijn. Ik ben al ingegaan op het punt van de staatscommissie.Ik dank de heer Thissen voor zijn opmerkingen over de uiteenzettingen.
De heer Thissen heeft het ook gehad over het paleis en het gebruik daarvan
voor andere activiteiten dan alleen voor activiteiten die samenhangen met
de rol van het staatshoofd. Ik denk dat ik niet hoef te herhalen wat is gezegd.
Ik vind de gedachte om niet alleen te kijken naar de paleizen in Den Haag
en Amsterdam, maar ook andere mogelijkheden te bezien, buitengewoon creatief.
Wij zouden echter problemen kunnen krijgen als ik dat met een wettelijke regeling
zou vastleggen. Ik zal echter graag met de heer Thissen het debat aangaan,
mocht hij besluiten met een initiatiefvoorstel te komen. Ik zal ook zeker
de suggestie overbrengen aan Hare Majesteit de Koningin.Ten slotte wil ik ingaan op het betoog van de heer Koffeman, die ons wijst
op het belangrijke jaar 2010. Juist dan moet de transparantie verbeterd zijn.
Ik heb in het spoor van de opmerkingen van de heer Koffeman aangegeven dat
het de taak van het kabinet is om een reactie te geven op de gemaakte opmerkingen.
Het is goed om nog iets te zeggen over het Kroondomein en de opening daarvan.
Sommige andere natuurgebieden zijn gedurende de sluitingsperiode van het Kroondomein
wel voor publiek geopend, merkte de heer Koffeman op. Zij hebben te maken
met de rustperiode en het te verrichten afschot. Waarom kunnen die gebieden
wel open blijven en het Kroondomein niet? Het antwoord is dat een deel van
het Kroondomein gesloten is van 15 september tot eind december, onder
meer vanwege de bronst van edelherten. Dat is dus niet alleen vanwege het
te verrichten afschot. Ook terreinen van Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer
en Geldersch Landschap zijn ten behoeve van natuurwaarden, vaak zelfs permanent,
voor het publiek gesloten.De heer Koffeman heeft verder een aantal opmerkingen gemaakt die in het
verlengde liggen van wat hij eerder naar voren bracht. Zo vroeg hij hoe het
zit met de subsidieregelingen. Ik heb daarover eerder gezegd dat ik deze punten
in het kabinet aan de orde zal stellen bij de voorbereiding van de begroting
voor 2010. Een andere vraag ging over het niet verklaren van alle kosten.
Wij gaan inderdaad niet over zaken die een privékarakter hebben. De
Koning heeft bijvoorbeeld altijd recht op eigen ondersteuning. Er worden bepaalde
dingen daarvan verantwoord en andere niet. Zaken die te maken hebben met de
uitoefening van de staatsfunctie zijn een ander verhaal.Ik wil nog iets zeggen over het afleggen van verantwoording. Wij zorgen
juist voor veel meer transparantie. Dat doen wij op de reguliere manier; die
transparantie behoort vorm en inhoud te krijgen bij de verantwoording die
altijd in mei aan de orde wordt gesteld. Wij zullen dat zo goed mogelijk doen.
De Kamer kan dan altijd nadere vragen stellen, die het kabinet dan naar eer
en geweten zal beantwoorden. Op die manier hanteer je de systematiek van begroten
en het afleggen van verantwoording. Daarmee komen wij volgens mij tegemoet
aan wat de heer Koffeman naar voren heeft gebracht.De heer Koffeman (PvdD):Ik wil het nog even hebben over de sluiting van het Kroondomein. Het is
niet waar dat de bronst van de edelherten tot in december voortduurt. De bronst
van de edelherten eindigt half oktober. Er is dus geen enkele organisatie
die haar terreinen na half oktober om die reden gesloten houdt. Er is geen
enkele valide reden te bedenken om dat in het Kroondomein wel te doen. In
het verleden, toen er plezierjacht plaatsvond met jachtgezelschappen uit het
buitenland, was er een reden om dat wel te doen. Die reden is weggevallen.
Dat betekent dat er geen enkele valide reden te bedenken is om na 15 oktober
het Kroondomein gesloten te houden. Daarom wil ik de minister-president in
overweging geven om voor het begrotingsjaar 2010 – het zou mooi zijn
als de wijziging in september 2009 kan ingaan – de sluiting van het
Kroondomein te beperken tot 15 oktober.Minister Balkenende:Dat is een interessante vraag, maar ben ik degene die haar zou moeten
beantwoorden? Of ligt dat op het terrein van de bewindspersoon die hier de
eerstverantwoordelijkheid voor draagt?De heer Koffeman (PvdD):Dat is het probleem waartegen wij steeds aanlopen. Boompje verwisselen
is een leuk kinderspelletje, maar dat zou in het kabinet niet moeten voorkomen.
De minister-president heeft op dit punt een belangrijke taak. Er is sprake
van een groot natuurgebied dat door koningin Wilhelmina is geschonken aan
de Nederlandse bevolking, onder één voorbehoud: het genot van
de jacht komt toe aan de koninklijke familie. Nu dat voorbehoud is weggevallen,
is het de verantwoordelijkheid van de minister-president om
eventueel in samenspraak met een vakminister te kijken of de gewijzigde omstandigheden
ook tot gewijzigde openingstijden aanleiding zouden moeten geven. Als wij
met de minister-president spreken over het Paleis op de Dam, zegt hij ook
niet dat wij bij de vakminister moeten zijn. Het Paleis op de Dam is hier
ter discussie. Dat betekent dat het Kroondomein hier net zo goed ter discussie
kan zijn. De minister-president zou ervoor kunnen zorgen dat – als de
omstandigheden gewijzigd zijn – wij met zijn allen in het Kroondomein
volgend jaar in deze periode van het jaar kunnen gaan wandelen.Minister Balkenende:Ik zal dit gaan bespreken met de bewindspersonen die hiermee zijn belast.
Ik kan de heer Koffeman geen garantie geven, maar ik zal de punten die hij
naar voren heeft gebracht doorgeven.Ik ben hiermee aan het eind gekomen van mijn inbreng in tweede termijn.
Ik wil de leden van de Kamer bedanken voor het debat. Ik denk dat het buitengewoon
nuttig is geweest. Het heeft geleid tot verheldering. De waarde van een democratie
is dat juist deze punten in alle scherpte naar voren worden gebracht in deze
chambre de réflexion. In de Tweede Kamer heb ik evenzeer een goed debat
gehad, hoewel de insteek daar soms anders was. Dit heeft geleid tot unanieme
steun voor het wetsvoorstel in de Tweede Kamer. Ik zie met belangstelling
uit naar de stemming in deze Kamer.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Aangezien dit wetsvoorstel grondwettelijke uitkeringen aan de Koning en
een aantal leden van het Koninklijk Huis regelt, dient het wetsvoorstel overeenkomstig
artikel 40, lid 3, van de Grondwet met ten minste twee derde van het aantal
uitgebrachte stemmen te worden aanvaard. Ik stel dus voor om volgende week
over het wetsvoorstel te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 20.05 uur tot 20.15 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20082009-361-377.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl