Voortzetting behandeling wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1996 (24400 XIV); Wijziging van hoofdstuk XIV (Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24309); Vaststelling begroting van de uitgaven en de ontvangsten Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling A, voor 1994 (24313)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 677-688

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-01-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 17, pagina 677-688

16-01-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24400 XIVToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24309Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24400 BToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24313Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling wetsvoorstel Goedkeuring van de op 26 april 1994 te Charleville-Mézières tot stand gekomen Verdragen inzake de bescherming van de Maas respectievelijk de Schelde (Trb. 1994, 149 en 150) (24041)Pagina 722-726
Behandeling wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken (VII) voor het jaar 1996 (24400 VII); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Gemeentefonds voor het jaar 1996 (24400 C); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds voor het jaar 1996 (24400 D); en wetsvoorstellen tot wijziging van deze begrotingen voor 1994 (24301, 24314 en 24315)Pagina 696-709
Voortzetting behandeling wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1996 (24400 XIV); Wijziging van hoofdstuk XIV (Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24309); Vaststelling begroting van de uitgaven en de ontvangsten Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling A, voor 1994 (24313)Pagina 677-688
Behandeling wetsvoorstel De kwaliteit van zorginstellingen (Kwaliteitswet zorginstellingen) (23633)Pagina 688-696
Lijst van besluiten (dinsdag 16 januari 1996)Pagina 759-760
Behandeling Planologische kernbeslissing: partiële herziening tweede Structuurschema verkeer en vervoer (23661, nrs. 4 en 5)Pagina 709-722
17de vergadering; 16 januari 1996Pagina 677-677
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en de Gratiewet (herziene gratieregeling en regeling inzake schadevergoeding voor voorlopige hechtenis) (23960)Pagina 726-731
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 16 januari 1996)Pagina 760-761
Voortzetting behandeling wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken (VII) voor het jaar 1996 (24400 VII); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Gemeentefonds voor het jaar 1996 (24400 C); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds voor het jaar 1996 (24400 D); en wetsvoorstellen tot wijziging van deze begrotingshoofdstukken voor 1994 (24301, 24314 en 24315)Pagina 731-759

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: 
 
 Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1996 (24400
XIV);
 
 
 Wijziging van hoofdstuk XIV (Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24309);
 
 
 Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds,
Afdeling A, voor het jaar 1996 (24400 B);
 
 
 Wijziging
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds,
Afdeling A, voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24313).
 
 
 
 
 
 (Zie vergadering van 9 januari 1996.)
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 De heer Braks (CDA):
 
 Voorzitter! Een week respijt om in tweede termijn te mogen antwoorden
geeft het gevoel, dat je bijna opnieuw wilt beginnen. Ik zal dat zeker niet
doen.
 
 Ik dank de minister hartelijk voor de uitvoerige en zakelijke beantwoording.
Uiteraard waren er momenten waarop ik mij goed in zijn antwoorden kon vinden.
Toch blijft er enige spanning hangen. De goede bedoelingen in vlotte woorden
nemen die twijfel niet weg. Het hangt ook samen met de vraag, hoe een en ander
overkomt naar de mensen die op allerlei plaatsen in agrarisch Nederland werkzaam
zijn. De minister voelde dat blijkbaar ook zo aan. Hij zei van mij de indruk
te hebben gekregen, dat paars onvoldoende aandacht zou geven aan de Nederlandse
land- en tuinbouw. Inderdaad, dat gevoel is door het antwoord van de minister
niet helemaal weggenomen. Het is een breed gevoelen dat ook werd verwoord
door mijn fractievoorzitter tijdens de algemene politieke beschouwingen. Hij
sprak over de vervreemding van brede lagen in de Nederlandse samenleving en
ook daarbuiten van de politiek. Dat werd ook bevestigd door een uitspraak,
waarin ik fors bijgevallen werd, van collega Varekamp. Hij zei, dat de betrokkenen
in de land- en tuinbouw een begrijpende overheid nodig hebben
die niet alleen de vinger opsteekt, maar ook de hand uitsteekt. De heer Varekamp
kon zich niet aan de indruk onttrekken, dat deze overheid een zekere stadsbestuurlijke
benadering kiest. Ook bij de bestuurlijke herindeling staan zijns inziens
de problemen van de stad centraal. Het is een vrij enge benadering, zo zegt
hij, die hem ook zeer veel zorgen geeft, omdat er dan toch heel veel onmin
in de agrarische sector overblijft. Ik deel zijn zorg en met mij velen. Per
slot van rekening is het steeds de landbouw als grondgebruiker en ook anderszins
die moet inleveren. Ook de heer Holdijk gaf blijk van een grote zorg met betrekking
tot deze sector. Ik had van de minister een wat ruimer antwoord op mijn inbreng
verwacht. De heer Holdijk weidde uit over de voedselzekerheid in de wereld
in relatie tot de snelle groei van de wereldbevolking, nu en zeker straks.
Graag had ik van de minister daarover een oordeel gehad in relatie tot de
ontwikkelingen in het gemeenschappelijk landbouwbeleid, meer in het bijzonder
met betrekking tot de internationale handel in landbouwprodukten en voedselmiddelen,
zoals die aan de orde zijn in de afspraken met het GATT.
 
 Terecht zei de minister dat er veel initiatieven en maatregelen genomen
zijn om de duurzaamheid van de agrarische sector te vergroten. Dat zal het
imago verbeteren, aldus de minister. Zeker, maar wat heeft dat voor zin, als
de sector het gevoel heeft, dat ze niet zal overleven? De heer Varekamp zei
dat de overheid moet beseffen dat de industrie en de landbouw per saldo meer
zullen vervuilen dan de dienstensector. Bepaalde diensten, zal hij bedoelen,
want het auto- en vliegverkeer kunnen er naar mijn mening ook wat van. Moet
de economische betekenis van zulke sectoren dan ook naar beneden worden bijgesteld?
 
 
 
 
 
 De heer De Boer (GroenLinks):
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Braks (CDA):
 
 Ik vroeg het aan de minister. Dat moet uiteraard gebeuren in het kader
van het afwegingsbeleid op het niveau van de regering. Ik ben uiteraard erkentelijk
voor de bijval. Zolang bij boeren en tuinders de indruk blijft bestaan dat
er met twee maten wordt gemeten, zal het moeilijk zijn de dialoog te bevorderen.
Een goed gesprek gaat immers uit van wederzijds vertrouwen. De vorm van dat
overleg is dan minder interessant. De minister tekent de situatie wel erg
zwart-wit, als hij suggereert, dat het overleg vroeger alleen en uitsluitend
plaatsvond met het Landbouwschap. Al sinds jaar en dag is dat niet het geval.
Er wordt ook intensief zelfstandig en constructief overleg gevoerd met milieu-
en natuurorganisaties, evenals met consumentenorganisaties en de organisaties
die dierenbescherming als centraal doel hebben. Hoe zou er anders een natuurbeleidsplan
tot stand hebben kunnen komen met de ecologische hoofdstructuur als centraal
thema? Die beleidsnota werd indertijd zeer breed gesteund. De aandacht die
er nu op wordt gevestigd door de overheid met betrekking tot de agrarische
sector is te afstandelijk en dat roept verzet op. De functies, meer in het
bijzonder de regelende functies van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties
moeten naar de mening van mijn fractie blijven bestaan. Ik ben bijzonder blij
dat de minister die nu wat nader inging op zijn feitelijke bedoelingen met
betrekking tot de PBO dat ook heeft erkend. De land- en tuinbouworganisaties
in de nieuwe organisatievorm vinden zelfs dat dit een essentieel goed is voor
het goed functioneren van de agrarische sector, ook al nemen ze tegelijkertijd
wat afstand van de taak als belangenbehartiger. Gelukkig heeft ook de minister-president
zich deze week over de PBO en in het bijzonder het Landbouwschap wat positiever
uitgelaten.
 
 Tijdens het debat in eerste termijn is over de aanpak van de structurele
problemen die zich op dit moment in de tuinbouw voordoen nogal positief gesproken.
Dat was in belangrijke mate een gevolg van de goede initiatieven die uit de
sector zelf naar voren zijn gebracht. Ere, wie ere toekomt. Kan de sector
dat alleen aan? Hoe kijkt de minister aan tegen de hervormingsplannen van
het groente- en fruitbeleid in de Europese gemeenschap? Hoe zal dat uitwerken
voor de Nederlandse sector? Natuurlijk is innovatie gewenst in deze sector,
maar ik heb nooit de indruk gehad dat de overheid dat zo aan de sector overlaat
als thans het geval is. Juist op innovatief gebied is de samenwerking tussen
overheid en sector in het verleden zo vruchtbaar geweest.
 
 De minister zei dat er nogal wat glastuinbouwbedrijven zullen moeten stoppen.
Hoe moet ik daartegenaan kijken? Betekent dat dat de sector in totaliteit
kleiner wordt of is er slechts sprake van schaalvergroting en schuldsanering
via faillissementen?
 
 Voorzitter! Nog een enkele opmerking over het mestbeleid. Daarover valt
zeer veel te zeggen, maar dat is recentelijk al gedaan. De minister refereerde
eraan, toen hij zei dat het debat met veel belangstelling is gevolgd. Dat
is waar, maar de LTO heeft nogal teleurstellend gereageerd, omdat het niets
heeft opgeleverd. Dat betekent dat het nog geen draagvlak heeft. Daarom doe
ik opnieuw een beroep op de minister om de sector op te roepen, tot een constructieve
dialoog te komen. Ik hoop dat dit echt wordt opgepakt, ook denkend aan de
nieuwe initiatieven die recentelijk door LTO samen met CLM zijn gepresenteerd.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik ben blij dat de minister in het openbaar gezegd
heeft dat het gemeenschappelijke landbouwbeleid op dit moment beheersbaar
is met betrekking tot budget en overschotten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wilt u afronden? U bent al over de door u opgegeven acht minuten heen.
 
 
 
 
 
 De heer Braks (CDA):
 
 Het gaat snel.
 
 Mijnheer de voorzitter! Het verheugt mij dat de minister voornemens is,
zonder schroom zoals hij zei de lange-termijndiscussie ter hand te nemen.
Heel benieuwd ben ik naar de termijn inzake de discussie over de hormonen,
die is aangekondigd.
 
 Ten slotte wil ik de minister danken voor de wijze waarop hij deze week
afrondend heeft gesproken met het landbouwbedrijfsleven over bruinrot. Dat
biedt perspectief. De minister heeft gezegd dat een en ander de export niet
zal belemmeren, maar ik heb deze week gelezen dat de Franse autoriteiten de
maatregelen onvoldoende vinden en exportbelemmerende maatregelen hebben afgekondigd.
Wat is het oordeel van de minister hierover?
 
 
 
 
 
 De heer Varekamp (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik wil beginnen de minister te danken voor zijn
zakelijke, goede en ook uitvoerige beantwoor ding in eerste
termijn. Dit gezegd hebbende, kan ik er niet omheen dat ik nog op een paar
puntjes terug wil komen in de tijd die mij in tweede termijn gegeven is.
 
 Ik wil beginnen met de lastenverlichting. Terecht heeft de minister opgemerkt
dat hiervoor de bekende 163 mln. is vrijgemaakt. Ik heb inmiddels kennis genomen
van de brief die hij naar de Tweede Kamer heeft gestuurd over de wijze waarop
een en ander zal uitwerken, c.q. zou kunnen uitwerken. Ik wil met nadruk stellen
dat ik voor de inzet van de minister en voor het bereikte resultaat dienaangaande
zeer erkentelijk ben, ook al omdat er structureel sprake is van goede voorstellen
en een goede aanzet tot lastenverlichting. Alleen blijf ik mijn zorg houden
of in een aantal sectoren, waarin meer sprake is van een overlevingsfase-achtige
sfeer dan van een fase van uitbreiden of overnemen, die lastenverlichting
op dit moment dat kan betekenen wat zij eigenlijk zou moeten betekenen.
 
 Mijn volgende punt betreft de regelgeving, voorzitter. Ik heb de minister
gevraagd of hij kan aangeven waar er aanzetten zijn tot minder regelgeving.
Ik zou het bijzonder op prijs stellen als de minister kon aangeven waar wij
op enige termijn resultaat kunnen verwachten.
 
 Voorzitter! Ik heb er gewag van gemaakt dat er naast lastenverlichting
ook sprake is van lastenverzwaring. De minister heeft dit in zijn begroting
niet ontkend. Ik heb vooral gewezen op de ontwikkelingen bij lagere overheden.
Een zeer actueel voorbeeld vormen de heffingen die de waterschappen opleggen
op basis van de economische-waardegrondslag. Dit uit zich zodanig dat bedrijven
die veel geïnvesteerd hebben in milieumaatregelen, mede in het kader
van de WVO, een hogere heffing opgelegd krijgen dan bedrijven die zulks niet
gedaan hebben. Ik heb gisteren van de minister van Verkeer en Waterstaat gehoord
dat zij bij een evaluatie daarnaar zeer indringend wil kijken. Ik roep deze
minister op, daar in elk geval bij betrokken te zijn.
 
 Voorzitter! Wat de tuinbouw betreft, wil ik de minister danken voor wat
hij hierover de vorige week heeft gezegd en voor de toelichting die hij naar
de Tweede Kamer heeft gestuurd. Terecht heeft hij erop gewezen dat veel initiatieven
uit de sector zelf komen en dat de sector er een eer in stelt om er zoveel
mogelijk zelf uit te komen. Ik denk evenwel dat het daarbij niet kan blijven.
Wij moeten beseffen dat naast algemene internationale ontwikkelingen er ook
het overheidsbeleid is. Ik denk aan Middellandse-Zeelandenbeleid en dat soort
zaken, waarbij handelspolitieke consequenties doorwerken op de bedrijfsresultaten
van de tuinders. Ik vraag de minister om als het kan samen met de sector tot
een soort sectorplan te komen en het niet té veel op de eigen kracht
van de sector te laten aankomen. Wat dit betreft, denk ik dat de minister
terecht in het kader van de mestproblematiek aan het adres van de intensieve
veehouderij gelden heeft toegezegd. Ik wil geen voorstel doen en ik wil de
minister er ook niet op vastleggen, maar ik denk wel dat het goed zou zijn
om, indien en voor zover dit noodzakelijk is, de tuinbouw enige impulsen,
ook in financiële zin, te geven ofschoon ik de problemen inzake het budget
van de minister ken.
 
 Blij ben ik met de toegezegde milieudifferentiatie waarvan de minister
gewag heeft gemaakt, zeker met betrekking tot de tuinbouw, voor bedrijven
die het op dit moment wat dit betreft heel moeilijk hebben of die in een fase
verkeren van beëindiging of overname.
 
 Ik wil in dit verband een enkele opmerking maken aan het adres van een
paar collega-kamerleden. Ik had een beetje het gevoel dat in het betoog van
de heer Pitstra enige stigmatisering zat ten aanzien van de milieuverontreiniging
die land- en tuinbouw zou veroorzaken. Hij sprak over het meeste gif per hectare.
Ik heb in het verleden altijd gezegd: dat is op zichzelf een maatstaf, maar
je kunt ook de hoeveelheid gif per eenheid produkt als maatstaf nemen. Als
je het laatste doet, is de Nederlandse land- en tuinbouw bij de meeste produktiemethoden
de laagste gifgebruiker. Ik wil er verder op wijzen dat in het kader van het
meerjarenplan gewasbescherming al enorme vorderingen zijn gemaakt met het
terugdringen en het minder afhankelijk zijn van het gifgebruik in de land-
en tuinbouw.
 
 Iets dergelijks geldt voor het energiegebruik. De heer Zijlstra heeft
daarover het een en ander gezegd. Wij hebben natuurlijk een aantal sectoren
in onze land- en tuinbouw die energie-intensief zijn. Ik vind dat echter als
zodanig niet bepalend. Het gaat erom dat je bij een produktie kijkt naar de
produkt-life-cycle, dat wil zeggen van de producent tot de consument. Uit
vergelijkende studies, waarbij ook Middellandse-Zeelanden zijn betrokken,
blijkt – althans die indicatie heb ik – dat met de Nederlandse
produktiewijze mogelijk iets meer energie is gemoeid, maar dat niet uit het
oog moet worden verloren dat de landen die concurrerend zijn met Nederland,
zoals Spanje en Kenia, zeventien tot twintig keer meer gewasbeschermingsmiddelen
gebruiken. Ik vind dat je dat er ook bij moet betrekken, omdat dit samenhangt
met het gebruik van energie.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Ik wil collega Varekamp het volgende voorhouden. In de periode 1970-1985
ging de input van energie, zoals dat zo fraai heet, in de land- en tuinbouw
van 300.000 terrajoules naar 1.400.000 terrajoules. Dat wil zeggen: in die
periode werd die input vijf keer zo groot. Daarop heb ik willen wijzen. Ik
heb er speciaal op willen wijzen dat het "vijf keer zo groot" vooral op de
tuinbouw slaat.
 
 
 
 
 
 De heer Varekamp (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik wil wat de heer Zijlstra zegt niet ontkennen,
want ik beschik niet over die cijfers. De trend die hij aangeeft, is juist.
Het absolute gebruik is toegenomen. Ook hierbij geldt weer dat het mij gaat
om het gebruik van de hoeveelheid energie per eenheid produkt. Ik had het
net over het meerjarenplan gewasbescherming, maar er is ook een meerjarenplan
energiebesparing. Uit het laatste plan blijkt dat in dezelfde periode die
de heer Zijlstra noemde de energieproduktiviteit in de agrarische sector en
zeker in de tuinbouw toegenomen is. Als het areaal toeneemt, zal het gebruik
toenemen. Of het over chemische gewasbeschermingsmiddelen of over energie
gaat, ik vind het het beste om te kijken naar het gebruik per eenheid produkt.
Als je echt objectief wil zijn, moet je het in het kader van het produkt-life-cycle
bezien. Men kan in Kenia misschien goedkoper rozen produceren dan hier, maar
als je met duur transport dezelfde energie nodig hebt om ze bij de consument
te brengen dan wij via een beetje aardgasverwarming bij de produktie
denk ik dat je dit in de afweging moet betrekken.
 
 Voorzitter! Ik wil nog een opmerking maken over het landelijk gebied.
De minister heeft gezegd dat multifunctionaliteit het kenmerk is van de land-
en tuinbouw. Ik ben het daarmee eens, zoals ik hier al eerder heb gezegd in
het kader van de Structuurnota groene ruimte. Ik heb ook gesteld dat dit spanning
oproept, omdat die multifunctionaliteit niet altijd op gelijke wijze door
de agrariër en de niet-agrariër gezien wordt. Uit de betogen van
de collega's Pitstra en Zijlstra kreeg ik een beetje de indruk dat de Nederlandse
land- en tuinbouw alleen maar mag bestaan indien en voor zover deze nog een
bijdrage levert aan de multifunctionaliteit, aan de natuur. Dat vind ik een
toch wel erg eenzijdige benadering. Ik denk dat delen van de land- en tuinbouw
bijna als industrie te beschouwen zijn; denk maar aan de intensieve veehouderij
en de tuinbouw. Die sectoren zullen per saldo geen landschapsrestprodukt en
dus ook nagenoeg geen bijdrage aan multifunctionaliteit kunnen leveren. Maar
daarnaast mag je de meer extensieve sectoren zoals de akkerbouw en de rundveehouderij
toch ook niet helemaal ophangen aan het nog kunnen leveren van een restprodukt.
Als je dat wel doet, geef je blijk van een stadsbestuurlijke benadering; dat
ben ik met de heer Braks eens.
 
 Voorzitter! Ik ben erkentelijk voor wat de minister over de PBO gezegd
heeft. Hij heeft toegezegd dat er een herijking zal plaatsvinden. Daaruit
heb ik heel nadrukkelijk opgemaakt dat de minister niet de mening toegedaan
is dat de PBO geheel zou moeten verdwijnen. Ik ben het overigens met de minister
eens dat een fundamentele herijking noodzakelijk is en ik heb zelf ook al
aangegeven dat ik meer toekomst zie voor produktschappen, omdat de herkenbaarheid
van sector en produkt dan groter zal zijn dan bij een horizontaal algemeen
orgaan. Dit ontslaat ons echter niet van de plicht, alle opgelegde vormen
van collectiviteit en zelfordening eens grondig onder de loep te nemen om
na te gaan, of ze nog passen in deze tijd.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wilt u uw betoog afronden? U bent inmiddels drie minuten over de door
u opgegeven spreektijd heen.
 
 
 
 
 
 De heer Varekamp (VVD):
 
 Ik zal afronden, voorzitter.
 
 Ik ben ook blij dat de minister zeer veel aandacht heeft voor het gemeenschappelijk
landbouwbeleid, ook in het kader van de ontwikkeling van de Europese Unie.
Het richtsnoer is optimale liberalisering, maar dat houdt niet het afstevenen
op marktmonomanie in.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Om in landbouwtermen te blijven, in onze inbreng in eerste
termijn hebben wij vrij veel gezaaid, maar bij het antwoord van de minister
was er voor ons nauwelijks iets te oogsten. Het zaad viel op onvruchtbare,
rotsige bodem, er is te weinig aan landbewerking gedaan, ook door het ontbreken
van buitenparlementaire druk, of de lokroep van de nieuwjaarsreceptie van
de Koningin was zo sterk dat de kwaliteit van de beantwoording eronder leed.
Het zal wel een mix van deze factoren zijn.
 
 Ik begin met de punten waarop geen antwoord is gegeven. In verband met
de biologische landbouw heb ik gevraagd naar de politieke bereidheid om via
heffingen, via fiscale instrumenten als de BTW de vervuiler te laten betalen
en tot prijzen te komen die de waarheid spreken. De heer Zijlstra sprak hier
ook al over. Anders blijft het aandeel van de biologische landbouw steken
op het niveau van de 2 à 3% Max Havelaar-consumenten. Ik heb ook gevraagd
of het klopt dat de ambtenaren van de minister in hun kantine het goudmerk
onder de keurmerken waarderen en zo ja, of hij bereid is om hier een voorbeeldfunctie
aan te geven door er aandacht aan te besteden in de bladen van LNV en de landbouwbladen.
 
 Verder heb ik gevraagd of het resultaat van de studie van de rijksuniversiteit
van Groningen naar de ecologische hoofdstructuur invloed zal hebben op het
beleid van de minister en ik heb met name gevraagd om een reactie op de magere
resultaten van agrarisch natuurbeheer met lichte pakketten en de goede resultaten,
de hoge natuurwinst bij aankoop.
 
 Wat het welzijn van dieren betreft heb ik gevraagd naar de Europese inzet
om te komen tot een verbod op individuele huisvesting van mestkalveren. Ook
heb ik gevraagd om een reactie op het rapport van de ethici Fretz en Van der
Vorstenbosch in verband met een ander toetsingskader. Ik heb ook iets gevraagd
over de lobby van de KNAW.
 
 Voorzitter! Op vele andere punten is onbevredigend, teleurstellend geantwoord.
Ik pak er een paar uit, want dit is de eerste begroting en het gevaar is groot
dat wij anders bij de behandeling van de andere begrotingen in problemen komen.
 
 Eerst de jacht. Het antwoord dat alle praktijken in het Kroondomein binnen
de regels van de Jachtwet passen, vind ik zeer formalistisch. Het zal wel;
stel je voor dat het niet zo was! De vraag is echter of "paars" los van die
lobbygroepen het jachtbeleid eindelijk eens fundamenteel wil wijzigen om een
eind te maken aan die walgelijke praktijken, die ook uit de tijd zijn. Ik
heb hier geen reactie op gehad. Ik ga ervan uit dat de behandeling van de
Flora- en faunawet in de Tweede Kamer gewoon wordt voortgezet. Daar zijn trouwens
ook gewoon rationele argumenten voor. Ik wacht dit af.
 
 De minister wil geen opdracht geven aan de WRR om een onderzoek in te
stellen naar de economische prestaties van deze sector, naar de schade door
vervuiling door deze sector, maar hij is wel bereid tot een reactie op het
rapport van het LEI. Dat is tenminste iets. Wij stellen dit rapport en een
reactie daarop overigens wel op prijs.
 
 Op het stuk van de legbatterijen volgde er een cliché-antwoord
over een Europese aanpak. Dat verhaal kennen wij nu al een jaar of tien; het
leidt tot sint-juttemis, want Zuid-Europa zal er nooit aan meewerken. Nu heeft
Zwitserland de legbatterij wel afgeschaft, dus het is niet eens nodig om deze
kwestie Europees aan te pakken. Ik vraag de minister of hij bereid is, het
voorbeeld te volgen van Zweden, dat deze kwelsystemen in 1999 zal afschaffen.
Ik heb gevraagd om subsidies voor overschakeling en om ervoor te zorgen dat
er in ieder geval geen nieuwe systemen meer gebouwd worden in Nederland.
 
 In de discussie over markt, prijzen en quota is een fundamenteel verschil van mening gebleken. Lagere prijzen kunnen leiden tot overproduktie
en er is helemaal niets mis mee om die te beheersen met quota. Dat is gebeurd
op het gebied van melk en vis. Ik heb overigens geconstateerd dat de liberale
woordvoerder Varekamp op het punt van de landbouw in ieder geval niet helemaal
bekeerd is tot marktmonomanie. Iedereen is het er wel mee eens dat de landbouwsector
toch anders is dan andere sectoren van de economie.
 
 De kwestie van de iepen was al bekend bij LNV. Het zou ook niet mooi zijn
als dat niet zo was, maar ik heb aan de minister gevraagd, hierbij het primaat
van de politiek tot gelding te brengen. De minister zou de ambtelijke adviezen,
die hij erg snel voorlas, aan de kant moeten schuiven, hij zou het genoemde
artikel uit Vrij Nederland zelf moeten lezen en hij zou gewoon zijn verantwoordelijkheid
moeten nemen om de iep in Nederland te redden. Die prestigegevechten met zijn
ambtenaren moeten maar eens afgelopen zijn.
 
 Bij het mest- en milieubeleid is het heel duidelijk geworden dat er steeds
ontheffing bij de Europese Commissie gevraagd moet worden omdat de nitraatrichtlijn
wordt overschreden en omdat de doeleinden van het Noordzee-actieprogramma
niet worden gehaald. Er wordt in Europa met argusogen naar Nederland gekeken
en er is dus het gevaar dat de regering meehelpt met het zagen aan de tak
waar zij zelf op zit. Dit heeft natuurlijk niets met stigmatisering van de
sector te maken, want wij pakken elke vervuiler aan. Dat hebben wij gedaan
in verband met Schiphol en bij het debat over Verkeer en Waterstaat. Wij vinden
dat de vervuiler moet betalen, in alle sectoren. Maar als wij iets over Schiphol
zeggen, roept de directie van deze luchthaven dat Schiphol gestigmatiseerd
wordt en als wij over de auto's beginnen, roepen de automobilisten dat zij
worden gepest. Zo gaat het ook in de landbouw, zo gaat het in alle sectoren:
"Milieubeleid? Eerst gij, broeder!" En het CDA steunt die lijn gewoon op grond
van opportunistische politieke overwegingen.
 
 Voorzitter! Hoewel de toon van de minister vrij zakelijk en soms tamelijk
openhartig en plezierig is, komt de inhoud van zijn boodschap voor 95% neer
op continuïteit, met een afzwakking van de normen van Bukman in het mestbeleid.
Eigenlijk kan de heer Braks heel tevreden zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ook ik dank de minister voor zijn antwoorden op
onze vragen en met name voor zijn woorden van waardering voor onze opmerkingen
over een vergoeding voor het beheer van natuur en landschap.
 
 In antwoord op mijn opmerkingen over duurzaamheid en markt heeft de minister
gezegd dat er wat hem betreft geen sprake is van marktmonomanie. Ik stem daar
graag mee in. Dit betekent dat de minister onderschrijft wat ik heb gezegd
over wat "concurrerend" eigenlijk inhoudt. Ik heb gezegd dat de Nederlandse
landbouw tegelijkertijd duurzaam en concurrerend moet zijn, maar dan wel concurrerend
met inbegrip van inkomenssubsidies of, beter nog, concurrerend met een vergoeding
voor beheer en produktie van landschap en natuur. Daar zit zowel het marktelement
als het beheerselement in, zeker niet alleen een van de twee. Ik heb de indruk
dat mijn collega Varekamp en ik het wat dit betreft eens zijn. Wij moeten
niet alleen proberen, een bevredigend beleid te voeren op het punt van de
geprijsde individuele goederen, maar ook voor de ongeprijsde collectieve goederen,
zoals de minister al aangaf. Ook die moeten op de een of andere manier van
een prijs voorzien worden en ze moeten een plaats vinden in het landbouwbeleid,
naast de markt zelf. Het gaat om economiseren van de ecologie, maar je kunt
ook spreken van ecologiseren van de economie. Het is echter geen woordenspel,
het gaat om zeer belangrijke zaken.
 
 Voorzitter! In eerste termijn heb ik gezegd dat de vervuiler eigenlijk
behoort te betalen, dat de prijzen de waarheid zouden moeten weergeven. Maar
ik heb ook gezegd dat er wat dit betreft een verschil is tussen de deelsectoren
in de land- en tuinbouw. Er is een deelsector die weliswaar aan de vervuiling
bijdraagt en daarvoor dus moet betalen, maar die eigenlijk ook betaald zou
moeten worden voor het beheer en de produktie van natuur- en cultuurlandschap.
 
 Er zijn andere deelsectoren die nagenoeg alleen kosten veroorzaken. Het
gaat dan in feite om de kosten van het te niet doen van de vervuiling. Die
hebben niet of veel minder de tegenhanger van beheer van landschap en natuur.
Heel concreet: melkveehouderij in het eerste geval, grondgebonden en vooral
klein en middelgroot, versus varkenshouderij zonder grond of met veel te weinig
grond.
 
 Als men de milieukosten internaliseert, behoort men ook de beheerskosten
te internaliseren. Dat was de strekking van mijn betoog. Het een zou eigenlijk
niet zonder het ander moeten. Dat leidt mij tot de conclusie dat het wat onredelijk
is om te zeggen: de milieuvervuiling moet bij de kosten opgeteld worden (wat
neerslaat in een prijsverhoging of een margevermindering van de sector), maar
de vergoeding voor gemaakte kosten voor ons allen inzake natuur en landschap
vergeten wij. Is de minister het met mij eens dat, als men al het argument
van het internaliseren van de milieukosten gebruikt, men het tweede aspect
van de beheerskosten, die de gemeenschap anders zou moeten betalen, dreigt
te vergeten? Is de minister het met deze redenering eens? Is hij het impliciet
ook eens met een verschil tussen beide deelsectoren, zoals ik al heb aangegeven:
bij de ene een te verlenen compensatie in de vorm van de beheerskosten die
de boer voor zijn rekening neemt en elders niet? Nogmaals, dit is heel globaal
de tegenstelling: melkveehouderij, klein en middelgroot en grondgebonden,
tegenover varkenshouderij waarbij dit niet het geval is.
 
 De financiële consequenties van met name beheersvergoedingen in algemene
zin hebben ook te maken met renationalisatie van de inkomenstoeslagen, in
dit geval van de Europese Unie. Gelden die nu als inkomenstoeslagen per dier
of per hectare worden uitgekeerd, zouden vervangen kunnen worden door vergoedingen
voor beheer en produktie van landschap en natuur, zowel binnen als buiten
de ecologische hoofdstructuur. Ik neem aan dat dit soort dwarsverbanden ook
wordt gelegd tussen de voorstellen voor zulke beheers- en produktievergoedingen
en de nota Europees landbouwbeleid die wij binnenkort krijgen. Wij wachten
die nota dan ook met grote belangstelling af. Het zou aardig zijn om nu al
te horen of die dwarsverbanden daarbij inderdaad een belangrijke rol zullen
spelen. 
 
 Het volgende onderwerp heeft te maken met de 475 mln. voor de varkenshouderij.
De minister heeft gezegd: wij hechten zeer aan de dialoog met de sector. De
voorgaande woordvoerders hebben dat ook weer aangegeven. Essentiële beslissingen
zijn nog te nemen en er is nog ruimte voor de sector, aldus de minister. Ik
heb in eerste termijn heel kort gewezen op het mogelijke gevaar van te grote
invloed van de sector. Ik heb toen ook verwezen naar een interview in NRC
Handelsblad met prof. A.J. Oskam, hoogleraar landbouwpolitiek in Wageningen.
Ik citeer een stukje uit dat interview dat gaat over de 475 mln.
 
 Prof. Oskam zegt: die investeringssubsidies zullen opnieuw leiden tot
een uitbreiding van de produktie; met die subsidie is de bedrijfstak in staat
om te concurreren op de grondmarkt, de markt voor de afzet van mest en op
de markt voor vlees. Melkveehouders, rundvleesmesterijen en kippenhouders
zijn daarvan de dupe, want zij moeten meer gaan betalen voor de afzet van
mest; de varkenshouders worden dus zwaardere concurrenten op de mestmarkt.
 
 Hij concludeert dat de overheid voor de zoveelste keer investeringen en
produktie-uitbreiding op bepaalde bedrijven subsidieert, dat de andere agrarische
sectoren daar niet beter van worden en dat dus de inkomens laag blijven. Voor
de derde keer dreigt men in de fout te gaan, want de varkensboeren zullen
met recht en rede later kunnen stellen dat het tenslotte de overheid was die
heeft gesubsidieerd ten behoeve van de bouw van nieuwe stallen, aldus prof.
Oskam. Waarom zouden zij dan minder moeten gaan produceren?
 
 Dit is erg duidelijk en heel scherp gesteld. Ik neem hierover geen standpunt
in. Ik wil wel graag weten wat de minister van deze redenering vindt. Mocht
er een kern van waarheid in zitten, hoe zal hij pogen te verhinderen dat gebeurt
wat de heer Oskam vreest?
 
 
 
 
 
 De heer Holdijk (SGP):
 
 Voorzitter! Namens de drie fracties waarvoor ik in eerste termijn het
woord mocht voeren, dank ik de minister voor zijn reactie op mijn bijdrage.
Die dank geldt in het bijzonder voor de antwoorden op de concrete vragen die
gesteld zijn over de overdracht van melkquota en over de visserij-aangelegenheden.
 
 De antwoorden over de visserijzaken waren wat terughoudend in die zin
dat de concrete antwoorden pas op termijn voorhanden zullen zijn. Over de
saneringsregeling, de opleg- of stillegregeling, zal overleg met het bedrijfsleven
gevoerd worden. Ik wil er graag op aandringen dat de minister in dat overleg
de ervaring die verleden jaar is opgedaan – ik doel op de snelle uitputting
van de regeling – verdisconteert.
 
 Ik wil nog even stilstaan bij het probleem van de groeibevorderaars, waarover
ik in eerste termijn heb gesproken. De minister en met hem Europa hebben een
duidelijk standpunt ingenomen over de toelating van groeihormonen bij de vleesproduktie.
Dat standpunt is nog eens kort en goed verwoord in de antwoorden van 22 december
jongstleden op schriftelijke vragen van het Tweede-Kamerlid Vos.
 
 In eerste termijn heb ik de normstelling in deze problematiek genoemd
als een voor mij sprekend voorbeeld van de corrigerende taak van de overheid
bij ook een grotere marktwerking. Zowel uit die zoëven aangehaalde antwoorden
als uit de berichtgeving die ons sinds verleden week heeft bereikt, blijkt
echter dat dat heldere standpunt behoorlijk onder druk komt te staan en dat
het, als ik het goed inschat, niet uitgesloten is dat een zekere hoeveelheid
met groeihormonen geproduceerd vlees uit de Verenigde Staten Europa zal bereiken.
 
 Nu de Europese Commissie zich blijkbaar ongevoelig heeft getoond voor
de druk van die zijde, lijkt Washington een procedure te starten om het importverbod
aan een WTO-commissie voor te leggen. De kans dat Nederland en Europa worden
overruled, lijkt daarmee toegenomen. Daarom is het wellicht aan te bevelen
dat de minister zich beraadt op mogelijke gevolgen hiervan. De voorzitter
van het Produktschap voor vee en vlees heeft al de suggestie gedaan om desnoods
hormoonvrij vlees positief te etiketteren. Kan de minister nu zeggen of hij
iets ziet in die suggestie?
 
 Ik heb mij in eerste termijn enkele opmerkingen veroorloofd over het Landbouwschap
en de PBO-structuur in het algemeen. Met hetgeen de minister over deze zaak
opmerkte, was ik het volledig eens. Hij heeft echter inmiddels kunnen constateren
dat zijn mijns inziens evenwichtige opmerkingen niet nagelaten hebben min
of meer heftige reacties op te roepen. Voor zover die reacties afkomstig zijn
van direct belanghebbenden, zoals voorzitters van de schappen, is dat wel
te begrijpen, al getuigen ze niet direct van veel zelfkritisch vermogen.
 
 De reactie van de minister-president acht ik evenwel bedenkelijker. De
minister heeft immers verklaard dat het kabinet binnenkort de gehele PBO-structuur
zal heroverwegen, zulks mede in het licht van de herziening van het adviesstelsel.
Ik mag toch aannemen dat wij het voornemen tot heroverweging serieus moeten
nemen en dat het in dat licht toch ondenkbaar zou moeten zijn dat er per saldo
hoegenaamd niets verandert? Voor zover de opmerkingen van de minister-president
erop gericht waren, te betogen dat niet bij voorbaat vaststaat dat alle PBO-lichamen
zonder meer moeten verdwijnen, vallen die opmerkingen te billijken. Waarom
zouden die lichamen moeten verdwijnen waarvan alle betrokkenen vinden dat
zij, weliswaar in gewijzigde vorm, gehandhaafd moeten worden? De minister-president
maakte zich in zijn toespraak voor de produktschappen voor groenten en fruit
en voor siergewassen de volkswijsheid tot de zijne dat niet alle verandering
een verbetering betekent en dat het goede behouden moet worden. Daar ben ik
het vanzelfsprekend van harte mee eens, ook waar het het landbouwbeleid betreft.
 
 
 
 
 
 De heer Hessing (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn uitvoerige beantwoording.
Mede daardoor is het mogelijk dat ik prettig kort kan zijn in tweede termijn.
 
 Ik denk dat 1996 een belangrijk jaar zal worden als het gaat om de uitvoering
van diverse beleidsvoornemens van de minister. Er is veel op stapel gezet
en de uitvoering daarvan krijgen wij dit jaar voor een deel onder ogen. Ik
noem het wetsvoorstel mineralenaangiftesysteem, de invulling van het herstructureringsfonds,
de kaderregeling stimulering vernieuwende projecten, de nota over de toekomst
 van het GLB en de herstructurering van de tuinbouw. Het zijn
evenzovele voorbeelden van belangrijke zaken die dit jaar voor een goed deel
tot uitvoering moeten worden gebracht of waarvan beleidsvoornemens moeten
worden uitgebracht en besproken. Wij verwachten veel van de minister en op
de punten die ik heb genoemd, wachten wij met grote belangstelling nadere
voorstellen af.
 
 De minister heeft in eerste termijn uitgebreid gesproken over de herstructurering
van de PBO-structuur. Ik heb daar toen niets over gezegd, maar ik zal er nu
wel even op reageren. De lijn die de minister heeft uiteengezet, heeft onze
steun. Dat bijvoorbeeld eens wordt gekeken naar de democratische legitimiteit,
achten wij een goede zaak. Wij achten het ook een goede zaak om dat te betrekken
bij de herstructurering van de PBO-structuur.
 
 Wat het mestbeleid betreft zijn wij tevreden met de reactie van de minister.
Het voorstel om te komen tot een plan van aanpak lijkt ons een goede zaak.
Ik heb het voorstel gedaan om eens te bekijken of een tijdelijke commissie
in de lijn van de commissie-Van Middelkoop iets kan betekenen in begeleidende
zin tegen de tijd dat het nieuwe beleid tot uitvoering komt. De reactie van
de minister heb ik in positieve zin ontvangen. Ik heb de suggestie inmiddels
nadrukkelijk neergelegd bij mijn geestverwante fractie in de Tweede Kamer.
 
 De hoofdlijn die de minister heeft geschetst voor de herstructurering
van het GLB, heeft zeker ook onze instemming. De lijn is: niet zozeer inzet
op produktiebeperking, maar waar mogelijk aansturen op prijsverlagingen, gecombineerd
met inkomenstoeslagen, althans in ieder geval in de overgangsperiode.
 
 De heer Zijlstra heeft een suggestie gedaan voor een koppeling tussen
de beheersmogelijkheden en het nieuwe GLB. Dat lijkt een waardevolle suggestie
te zijn. Het zou aardig zijn als die dwarsverbanden inderdaad gelegd konden
worden.
 
 In de richting van de heer Pitstra zal ik nog één opmerking
maken over het mestbeleid. Ik denk dat hij wel heel snel is om afscheid te
nemen van het beleid dat is geformuleerd, en om te doen alsof dat beleid heel
mager is. Natuurlijk, de doelstellingen die in de nota zijn verwoord, zijn
wellicht niet zo scherp meer als eerder. Ik heb er in ieder geval vertrouwen
in dat er een serieuze poging wordt gedaan om dit beleid echt uit te voeren,
opdat wij concrete resultaten kunnen zien. Ik denk dat het daar uiteindelijk
op aan komt. Met die realiteit in het achterhoofd, mogen wij blij zijn dat
wij dit beleid tot uitvoering kunnen brengen. Wat dat betreft vond ik de opmerkingen
van de heer Pitstra iets te snel, iets te kort door de bocht.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Het is de heer Hessing toch niet ontgaan dat de volledige milieubeweging –
zo'n 60 organisaties – dit voorstel heeft afgekraakt? Zij vonden het
onvoldoende om milieudoelstellingen te halen. Als wij straks met de billen
bloot moeten wat het Noordzee-actieprogramma betreft, blijkt dat wij het niet
kunnen halen, gezien de doorgaande eutrofiëring door de landbouw. Als
de regering jaarlijks naar de Europese Commissie moet, waar ze al met argusogen
naar ons kijken, om ontheffing te vragen van de nitraatrichtlijn, dan geeft
dat aan dat het milieubeleid te kort schiet. Bovendien is het zeer de vraag
of dit zwakke beleid wel echt wordt geëffectueerd. De heer Hessing heeft
er vragen over gesteld, maar gelet op de oproepen in deze Kamer en de kritiek
op het beleid, moet ik nog zien dat zelfs dit zwakke beleid effectief wordt
uitgevoerd.
 
 
 
 
 
 De heer Hessing (D66):
 
 Ik heb er in ieder geval een begin van vertrouwen in dat de uitvoering
inderdaad gestalte krijgt. Wij moeten wel van ver komen als het gaat om het
mestbeleid. De geschiedenis heeft naar mijn mening laten zien dat wij wel
veel goede wil hebben getoond, maar dat het met de realisering van de doelstellingen
nog niet echt goed is gegaan. Ik denk dat dat een waardevolle constatering
is en dat het een van de redenen is waarom de doelstellingen die nu zijn geformuleerd,
niet zo scherp zijn als zij eerder waren. Ik geef dat de heer Pitstra zeker
toe. Het zou mij een lief ding waard zijn als wij nu met z'n allen konden
vaststellen dat datgene wat op tafel ligt en de intenties om tot uitvoering
te geraken, een stukje verbetering van het milieu dichterbij kunnen brengen.
Ik denk dat daar de winst van dit beleid in zit.
 
 
 
 
 
 De heer Varekamp (VVD):
 
 Voorzitter! In aansluiting op de discussie tussen de heren Pitstra en
Hessing over de afzwakking van het mestbeleid wijs ik er toch op dat daarvan
naar mijn mening zeker geen sprake is. Toen in 1993 het zogenaamde mestakkoord
overeengekomen is, zijn er door de overheid indicatieve normen gegeven, die
toen weersproken zijn door het bedrijfsleven. Ik denk dat je niet kunt stellen
dat er sprake is van een afzwakking van het mestbeleid.
 
 
 
 
 
 De heer Hessing (D66):
 
 Voorzitter! In eerste termijn heb ik ook enkele opmerkingen gemaakt over
de nota Dynamiek en vernieuwing. Ik heb die nota nauwkeurig naast de reactie
van de minister op de voorstellen van de landbouwcommissaris gelegd. In eerste
termijn heb ik gesignaleerd dat er wellicht enig licht zat tussen zijn nota –
de hoofdlijn daarvan sluit naar mijn mening wel aan bij de meer radicale variant
die de landbouwcommissaris heeft geformuleerd – en zijn reactie op de
voorstellen van de landbouwcommissaris, die meer aansloten op de aangepaste
MacSharry-variant. Ik vraag de minister nog even of ook hij vindt dat de voorstellen
die door de landbouwcommissaris zijn gedaan, en de reactie die hij daarop
heeft gegeven, wat ruimte laten zien met zijn nota Dynamiek en vernieuwing.
Als ik de nota niet helemaal goed heb geïnterpreteerd, hoor ik dat graag
van de minister.
 
 Ten slotte maak ik nog een opmerking aan het adres van de heer Holdijk.
Inderdaad, in eerste termijn heb ik bij interruptie ten onrechte verondersteld
dat deze hele Kamer zich achter het Structuurschema groene ruimte geschaard
had. Dat was inderdaad niet het geval, voor zover het zijn fractie betrof.
Dat wilde ik graag even memoreren. Wellicht is het mijn grote enthousiasme
voor dit plan dat mijn geheugen wat selectief was en dat ik zijn fractie niet
heb uitgezonderd.
 
 
 
 
 
 Minister Van Aartsen:
 
 Voorzitter! Bij de beantwoording kom ik uiteraard eerst terecht bij de
opmerkingen die gemaakt zijn door de geachte afgevaardigde de heer Braks.
Hij bracht een aantal belangrijke elementen naar voren. Hij had het weer over
de vervreemding. Ik had het idee dat hij vooral getracht heeft, op voet van
het betoog van de heer Varekamp te werken. Hij had het over
afstandelijkheid en over verzet. Ik meen dat ik in mijn beantwoording in eerste
termijn heb aangegeven dat de regering niet afstandelijk werkt en niet in
een vervreemde positie ten opzichte van de Nederlandse land- en tuinbouw staat.
Ik heb geprobeerd, aan te geven dat de regering ongelooflijk veel aandacht
heeft voor de Nederlandse land- en tuinbouw, als ik naar het gehele scala
van het beleid te dien aanzien kijk. Het is niet voor niets geweest dat bij
het mestbeleid – die discussie is niet zonder slag of stoot verlopen –
enerzijds de inzet is gekozen van het scheppen van helderheid voor de sector.
Het is duidelijk dat de sector een flinke en moeilijke inspanning is meegegeven.
Het is een inspanning die hier en daar spanningen teweegbrengt. Aan de andere
kant is de regering de sector in belangrijke mate tegemoetgekomen. Niet zonder
slag of stoot komt er 475 mln. ter beschikking voor de sector. Dit is waarlijk
niet mis. Het is gedaan omdat de overheid tot uitdrukking wil brengen dat
zij haar verantwoordelijkheden kent. Dat de overheid geïnspireerd door
een milieubeleid bepaalde maatregelen over een sector afroept, brengt de plicht
voor de overheid mee om de helpende hand te bieden, een sociaal beleid te
voeren en een beleid te voeren dat bedrijfsontwikkeling weer mogelijk maakt.
Ik kom over de opmerkingen van de heer Zijlstra op voet van het interview
van de heer Oskam nog te spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Braks (CDA):
 
 Dit is een thema met de nodige emotionaliteit eromheen. Dat is ook een
van de redenen waarom ik hiermee door mijn eigen verleden wat terughoudend
probeer om te gaan. Onmiskenbaar besteedt de regering veel aandacht aan deze
sector, niet alleen in negatieve zin. Het sectorprogramma mag er zijn. Het
heeft mij deze week ook groot plezier gedaan dat het mestverwerkingsproject
niet geheel uit het oog is verloren. U hebt een reeks kleinschalige projecten
gesubsidieerd.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mag ik u vragen, zeker in tweede termijn de interrupties tot interrupties
te beperken? Een interruptie is een korte interventie en niet een derde termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Braks (CDA):
 
 U mag dat vragen. En ik zal mij ernaar gedragen.
 
 Mijn diepe zorg is dat de grote aandacht tot spanning leidt. Ik vrees
dat de agrarische sector zich een beetje aan het opmaken is voor een brede
burgerlijke ongehoorzaamheid. Juist voor dit huis is dat een ernstig punt
van zorg, zeker bij een sector die zich altijd zo gouvernementeel heeft kunnen
opstellen. Ik wil dit hier nog eens gezegd hebben, omdat ik het zeer ernstig
zou betreuren. Niemand is ermee gediend, ook het milieu niet.
 
 
 
 
 
 Minister Van Aartsen:
 
 Ik kan nu zeggen dat ik enig recht van spreken heb: ik heb heel weinig
zorg over de gouvernementele instelling van het gros van de Nederlandse boeren
en tuinders. Ik meen dat zij die instelling hebben, en ook de instelling tegenover
de overheid dat zij haar zullen volgen. Ik ben ten diepste hiervan overtuigd.
Nogmaals, dit gaat niet zonder wrijvingen en spanningen, maar wij hebben de
spankracht van de sector niet overtrokken.
 
 Ik heb er in het begin van mijn betoog in eerste termijn het nodige over
gezegd dat wij in een heel moeilijke periode voor de Nederlandse land- en
tuinbouw leven. Ik wil overigens niet in termen van crises spreken, maar over
het bieden van kansen. Ik denk aan datgene wat aan het eind van de vorige
eeuw is gebeurd en aan de ontwikkelingen in de jaren twintig en vooral in
de jaren dertig. Wij staan nu opnieuw aan de vooravond van een omslag, een
omslag naar een andere agrarische sector, die veel meer aandacht zal geven
aan het thema duurzaamheid. Velen doen dit al. Er zijn vele voorlopers en
er zijn vele middenmoters. Het beleid moet vooral gericht zijn op de middenmoot,
die mee wil, nu soms niet helemaal ziet waar het eind is en zich afvraagt
hoe het eind moet worden gehaald. Ik ben ervan overtuigd dat wij met het beleid
dat wij voor de intensieve veehouderij in gang hebben gezet en waarmee de
helpende hand wordt geboden, het licht aan het eind van de tunnel kunnen laten
zien.
 
 Het is overigens in eerste instantie niet mijn keuze geweest om over een
langere periode te werken. Het was de agrarische sector zelf die hiervoor
een dringend beroep op de regering heeft gedaan. Toen het uiteindelijk uitgewerkt
was, had men er wat bezwaren tegen. Ik heb die keuze, die niet mijn aanvankelijke
voorkeur had, volgaarne aanvaard en verdedig haar met een zekere verve, omdat
ik geloof dat het voor de sector van groot belang is en het helderheid schept,
maar ook omdat het ijkpunten levert in het proces naar duurzaamheid voor deze
sector.
 
 Dat het een moeilijke periode is, staat vast, maar de overheid laat de
sector niet in de kou staan. Ook dit kabinet heeft hiervoor een heldere beleidslijn.
Er is dus voldoende aandacht. De grote woorden die in deze Kamer zijn gebruikt,
moeten naar mijn mening dan ook niet aan het adres van dit kabinet gericht
zijn.
 
 De heer Braks heeft vragen gesteld over het moeilijke thema van de voedselzekerheid
en de invloeden ervan op het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Hierover bestaan
diverse gedachten in de sfeer van de FAO, maar ook in de sfeer van het IFPRI
(International Food Production Research Institute) en de WRR. Deze gedachten
spreken elkaar voor een deel tegen. Ik zal er kort aandacht aan geven in de
notitie over het gemeenschappelijk landbouwbeleid die binnenkort verschijnt.
Het is in dit kruiende veld heel moeilijk, heldere antwoorden te geven, maar
ik denk dat er structureel nog grote mogelijkheden zijn voor produktiestijging
op de wereldmarkt. Dit heeft gevolgen voor de manier waarop wij ons landbouwbeleid
inrichten. Het heeft uiteraard ook belangen in verband met de sterk op export
gerichte positie van de Nederlandse land- en tuinbouw.
 
 De heer Braks heeft mij enigszins terechtgewezen voor mijn opmerkingen
over het overleg dat zich in vroeger tijden alleen op het Landbouwschap zou
richten; ik incasseer dat graag. Natuurlijk is het ook in het verleden niet
exclusief overleg met het Landbouwschap geweest. Terecht wees de heer Braks
op het natuurbeleidsplan, waarvoor hij zelf een belangrijke verantwoordelijkheid
heeft gedragen. Mede naar aanleiding van de opmerkingen die ik zojuist en
aan het begin van de eerste termijn maakte, denk ik desalniettemin dat in
de komende jaren de accentuering van het verbrede overleg alleen maar zal
toenemen. Er is in dit kader sprake van een belangrijke verschuiving. Deze
verschuiving zal ik ook bevorderen, omdat zij iets te maken heeft
met de overlevingskansen van de Nederlandse land- en tuinbouw.
 
 Ik ben gelukkig met de opmerkingen van de heer Braks naar aanleiding van
mijn opmerkingen over de PBO. In antwoord op een aantal vragen die zijn gesteld,
kom ik hierop terug.
 
 Over de tuinbouw wil ik mede in antwoord op vragen van de heer Varekamp
zeggen dat het ook in dit geval niet alleen een appel op de sector is om het
zelf te doen. De sector kwam bij mij en zei: er is een crisis, regering, help.
Toen heb ik gezegd dat dit mij niet de juiste insteek lijkt, want de sector
is op zich sterk genoeg om zelf met gedachten te komen om de overlevingskansen
voor de komende jaren inzichtelijk te maken. Ik heb het enorm gewaardeerd
dat men deze uitdaging ten volle op de schouders heeft genomen. Men is met
een rapport gekomen. Veel van de ideeën hierin spelen een rol in de brief
die ik als eerste reactie aan de Kamer heb geschreven. Hierin staan gedachten
over de steun en de hulp van de overheid aan de tuinbouwsector. Er is echter
ook op middellange en lange termijn een beleid nodig. Met LTO en de tuinbouwsector
is afgesproken om in de komende maanden hierover te spreken. Ik wil er nu
niet meer al te lang op ingaan, maar ik merk nog op dat ik één
instrument van mij heb geworpen. Dat is de gedachte om met een grondbank te
gaan werken. Ik denk dat dit type zware instrumenten in de komende jaren niet
zal werken.
 
 De overheid staat echter niet terzijde. Ik denk alleen al aan datgene
wat is weergegeven over de ontwikkeling van een revolving fund, dat uiteraard
nog gestalte moet krijgen. De overheid wil een bijdrage leveren voor groepen
tuinders die glas willen saneren. Ik heb in de brief geschreven dat de overheid
ertoe bereid is, financiële middelen hierbij te leggen. Er is dus een
rol van de overheid. Er is een eerste reactie over de korte termijn gegeven.
Over de middellange en lange termijn zal ik in de komende periode vrij intensief
met de sector nader overleggen. Ik ben ervan overtuigd dat wij op die manier
goede oplossingen zullen weten te vinden voor dit belangrijke onderdeel van
de Nederlandse land- en tuinbouw. Of de totale sector daarmee kleiner wordt
en wat de output van de sector de komende jaren zal zijn, kan ik op dit moment
heel moeilijk zeggen. Het staat voor mij vast, dat de komende jaren een aantal
ondernemers zal moeten stoppen. Hoeveel dat er zullen zijn, kan ik nu niet
inschatten. Dat is tragisch en moeilijk. De regering zal daarbij steun verlenen.
In het kader van de rationalisatie van de sector is dat echter een noodzakelijk
proces. De minister-president heeft daarover vorige week behartigenswaardige
woorden gesproken tijdens zijn toespraak voor het produktschap.
 
 De heer Braks heeft opnieuw het draagvlak voor het mestbeleid in de discussie
gebracht en stelde daarbij, dat de dialoog op gang moet komen. Ik ben dat
geheel met hem eens. Ik heb de intentie die dialoog zeer te stimuleren en
zie daartoe ook mogelijkheden. Vorige week is er een eerste contact geweest
tussen de vakgroep varkenshouderij en het ministerie van LNV. Het was een
informatief, open en constructief overleg. De minister van VROM en ik zullen
op enig moment overleg voeren met het bedrijfsleven. Ik wil mij nu niet aan
termijnen binden. Dat overleg moet op een zodanig tijdstip plaatsvinden, dat
het tot resultaat kan leiden en dat er constructief gewerkt kan worden aan
de uitwerking van het mestbeleid. Signalen die mij bereiken, wijzen erop dat
dit mogelijk is.
 
 Voorzitter! Ik kan mij moeilijk uitlaten over de termijnen van de hormonendiscussie.
Er komt waarschijnlijk een panel in het kader van de WTO. Wanneer dat zal
plaatsvinden, is voor mij op dit moment niet geheel duidelijk. Ik ben het
met de heer Holdijk eens, dat het een moeilijke discussie wordt en dat er
veel druk zal zijn op de Unie. Wij moeten ons vooral richten op de discussie
die vanuit de Unie met de Verenigde Staten zal moeten worden gevoerd in WTO-verband.
Dat wil overigens niet zeggen dat er in Nederland en ook in andere lidstaten
niet wordt nagedacht over de gevolgen. Nu wij ons opmaken voor een discussie
tussen de Unie en de Verenigde Staten in WTO-kader, zou ik mij niet willen
vermeien in gedachten over de vraag, wat wij doen als het eventueel misloopt.
Wij hebben daar eerst nog een gevecht te leveren. De Unie zal dat gevecht
ingaan met de stellingname die ik hier vorige week heb uiteengezet.
 
 Wat de bruinrot betreft, voorzitter, ben ik zeer gelukkig dat de Fransen
niet zijn overgegaan tot het sluiten van de grenzen. Er is enorme druk uitgeoefend
op de Franse minister om dat wel te doen. Hij heeft dat echter niet gedaan.
Men houdt wel heel scherp in de gaten, hoe het nu allemaal loopt. Dat is duidelijk.
Dat heeft overigens geen enkel effect op onze export. Nogmaals, de minister
van Landbouw van Frankrijk heeft zich sterk te weer gesteld tegen gedachten
om de grenzen voor Nederlands pootgoed te sluiten. Dat is niet gebeurd. De
Franse regering heeft in dezen naar mijn mening een hele goede insteek gekozen.
 
 De heer Varekamp heeft opnieuw zijn zorg uitgesproken ten aanzien van
de lastenverlichting. In de stukken meen ik te hebben kunnen aangeven dat
er in concreto voor de sectoren inderdaad sprake is van lastenverlichting.
 
 De heer Varekamp vroeg, hoe het precies zat met het programma voor de
regelgeving. Het LNV-dereguleringsprogramma loopt nu ruim een halfjaar. De
concrete resultaten daarvan worden tegen de zomer zichtbaar. Ik volg die projecten
uiteraard op de voet. Gisteren hebben wij daaraan weer een middag gewijd.
Overigens is er ook een interdepartementaal kader. Op het gebied van de zuivelkwaliteit
verwacht ik al op zeer korte termijn resultaat. Het gaat daarbij om een verregaande
vereenvoudiging van de gedetailleerde regelgeving inzake boter, kaas en de
poedervormige melkprodukten. De ervaring, vooral ten aanzien van regelgeving
in de land- en tuinbouwsector laat zien, dat het in de praktijk heel moeilijk
is om daarvoor een draagvlak te krijgen in de sector. Dat hebben wij ook gezien
bij het mestbeleid. De aanvankelijke insteek van de integrale notitie was
immers om niet alles te regelen. Vanuit de sector is duidelijk de roep te
komen om de GVE-grens gaandeweg anders in te vullen dan aanvankelijk de bedoeling
was. Wij wilden een groot deel van de Nederlandse land- en tuinbouw niet met
regelgeving bedekken. De sector heeft ons echter gevraagd, dat wel te doen.
Het is op zichzelf een goed teken van solidariteit in de sector. De leidt
vervolgens wel weer tot regelgeving. Als die verzoeken de komende jaren opduiken,
ben ik wel van plan de sector te wijzen op de gevolgen daarvan. De roep om
deregulering is er ook. 
 
 Op het terrein van de administratieve lastenverlichting zijn de eerste
bescheiden stappen gezet. Bij de visserijregelgeving is bijvoorbeeld een vermindering
van administratieve lasten gerealiseerd in de zeedagenregeling. Ook worden
lastenverlichtingen doorgevoerd ten aanzien van vangstopgaven in de kustvisserij.
Wij zullen binnenkort een aantal maatregelen kunnen nemen ten aanzien van
de Boswet.
 
 Nogmaals, tegen de zomer hoop ik de Kamer een wat meer geconcretiseerd
overzicht te kunnen leveren. Ik ben overigens van plan, binnen nu en twee
maanden de Kamer te rapporteren over de voortgang der dingen.
 
 Voorzitter! Ik ben gelukkig met de opmerking van de heer Varekamp over
de PBO. Het is inderdaad niet de insteek van de regering, dat de PBO-structuur
moet verdwijnen. Het is niet het schrappen van de schappen. Ik heb vorige
week gezegd dat wij de PBO-structuur niet zo maar uit onze handen laten glippen.
Het is een kwestie van nieuwe tijden, nieuwe vormen. Wij moeten daarbij de
goede structuur kiezen voor de komende jaren. Wij moeten in dezen een weg
bewandelen opdat de agrarische sector begin van de volgende eeuw kan zeggen,
dat het toch verstandig geweest is dat men in deze kabinetsperiode die richting
is uitgegaan.
 
 De heer Pitstra stelt op een aantal punten niet voldoende antwoord te
hebben gekregen. Op het punt van de biologische landbouw heeft hij in eerste
termijn aandacht gevraagd voor het oneerlijke prijsverschil dat hij ontwaart
tussen enerzijds de vervuilende produkten en anderzijds de biologische produkten.
Ik wil dat onderscheid van de heer Pitstra echter niet tot het mijne maken.
Voor mij zal alle produktie aan milieu-eisen moeten voldoen. De heer Pitstra
heeft verwezen naar de notitie van het Platform biologische landbouw. Daarin
staat een veelheid van maatregelen om de biologische landbouw een krachtige
stimulans te geven.
 
 Ik heb in eerste termijn inderdaad niet geantwoord op zijn vraag of ik
bereid zou zijn om in dit kader het groen instrumentarium in te zetten. Versterking
van de concurrentiekracht van de biologische sector heeft bij mij, zoals de
heer Pitstra ook wel weet, een zekere prioriteit. Ik ben dus ook bereid om
te kijken of de inzet van het fiscaal instrumentarium in dit kader een bijdrage
zou kunnen leveren. Dit betekent weer niet dat wij elke groene fiscale maatregel
die wij zouden kunnen bedenken, zouden moeten invoeren. Wij moeten namelijk
ook naar effectieve maatregelen zoeken en uiteraard moeten we rekening houden
met het EU-kader. In de Tweede Kamer heb ik echter al meegedeeld dat de nota
van het platform voorgelegd is aan de werkgroep voor vergroening van het fiscale
stelsel, in de wandeling de werkgroep-Van der Vaart geheten. Op deze manier
kan ook deze werkgroep haar gedachten hierover laten gaan.
 
 Over het dierenwelzijn en met name over de kalveren heeft de heer Pitstra
ook iets gezegd. Hij vroeg wat in dezen de beleidslijn was.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik had ook nog een vraag gesteld over de biologische produkten
in de kantine van het ministerie. Ik had gevraagd of het goudmerk daar aanwezig
is en of het waar is dat de meerderheid van de ambtenaren daarvoor kiest.
Als dat het geval is, moet dan niet iets gedaan worden op basis van dit gegeven,
zodat sprake kan zijn van een voorbeeldfunctie voor de sector.
 
 
 
 
 
 Minister Van Aartsen:
 
 Het beeld klopt, maar in dit verband hebben wij al het nodige gedaan.
Als dat niet zo zou zijn, had de heer Pitstra niet geweten waarop hij nu doelt.
In de bladen wordt de nodige aandacht aan deze produkten besteed. Waar dat
mogelijk is wil ik mijnerzijds de gedachten die op dit punt leven niet alleen
kenbaar maken, maar die als het ware ook doen uitventen. Maar nogmaals: het
gaat hierbij om een bekend gegeven.
 
 De Europese Commissie heeft via haar commissaris, mede op verzoek van
Engeland en Nederland eind vorig jaar in de decemberlandbouwraad, een nota
over de huisvesting van kalveren en de problemen ten aanzien van het welzijn
van dieren het licht doen zien. De commissie heeft mede weer op verzoek van
de Engelse minister en de Nederlandse regering toegezegd, snel met maatregelen
te zullen komen. De heer Fischler sprak in dit verband opnieuw van "so rasch
wie möglich". Dus bij dit onderwerp wordt er wel degelijk de vaart in
gehouden. Zoals de heer Pitstra bekend is, heeft de Nederlandse regering in
dezen stellige opvattingen.
 
 De heer Pitstra heeft mij verweten ten aanzien van de jacht een formalistisch
antwoord te hebben gegeven. Ik heb de feiten weergegeven en als die feiten
formalistisch zijn, kan ik de heer Pitstra op dit punt niet helpen.
 
 Er is gezegd: de Flora- en faunawet zal wel gedachten over het jachtbeleid
weergeven. Dat is waar. De verdere behandeling van die wet zal op dit punt
ook helderheid geven. Dit laat onverlet mijn opmerkingen die ik in eerste
termijn over de te kiezen route heb gemaakt. Ik heb in het afgelopen jaar
ook een duidelijk standpunt ingenomen ten aanzien van het trekwild, overigens
voor velen niet tot genoegen. Daarom vind ik het iets te gemakkelijk van de
heer Pitstra als hij mij nu een onduidelijk jachtbeleid verwijt.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik heb gevraagd of bij de minister de bereidheid aanwezig
is om de jacht fundamenteel ter discussie te stellen. De motie over de uitvoering
van het jachtbeleid was gewoon een Tweede-Kamermotie, die...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De vraag is duidelijk. Ik vraag de leden thans zo weinig mogelijk interrupties
meer te maken.
 
 
 
 
 
 Minister Van Aartsen:
 
 Voorzitter! De regering kan ook moties naast zich neerleggen, maar dat
heeft zij in dit kader niet gedaan. Daarbij is wat mij betreft geen enkele
terughoudendheid betracht. Naar mijn mening is het echter verstandig om "de"
discussie over jacht en jachtbeleid te voeren aan de hand van de Flora- en
faunawet. Ik hoop dat de wetgevende arbeid die voort zal vloeien uit de reparatiewetgeving
in ieder geval in deze kabinetsperiode ook in deze Kamer kan worden verricht.
De behandeling van dit dossier sleept zich al vanaf 1975/1976 voort. Ik heb
de ambitie, voorzitter, in deze kabinetsperiode tot wetgeving te komen. Daar
heb ik uiteraard ook uw Kamer bij nodig.
 
 Het is juist dat in Zweden een verbod is uitgevaardigd op het hebben van
legbatterijen. Dat verbod zal per 1 januari 1999 gaan gelden. In Finland is
overigens dezelfde discussie aan de orde. De situatie in Denemarken
geeft aan dat strengere eisen niet meteen leiden tot het stimuleren van een
bepaalde sector. Vaak neemt door bepaalde eisen de import van legbatterij-eieren
in hoge mate toe. Het is maar hoe je het ziet. Zwitserland is uiteraard geen
EU-land. Ik wil herhalen dat de vele welzijnsproblemen die er in de legbatterijsector
zijn, zullen moeten worden opgelost en dat dit ook in EU-verband moet gebeuren.
Daarbij zal samengewerkt moeten worden met een aantal noordelijke lidstaten
die dezelfde opinie hebben als Nederland. Wel moet ik hierbij aangeven, dat
in het Verenigd Koninkrijk en in Duitsland zeer veel aarzelingen bestaan voor
het nemen van stappen in dit kader.
 
 Indertijd was het bestaan van een draagvlak in de Unie de reden dat de
Nederlandse regering mijn voorganger heeft gevraagd om de discussie over het
welzijn van legkippen en over de alternatieven voor legbatterijen te gaan
verbreden. Dat verzoek heeft er mede toe geleid, dat de Commissie het wetenschappelijk
veterinair comité heeft gevraagd om het rapport van prof. De Wit uit
1992 over het welzijn van legkippen in de verschillende houderijsystemen te
actualiseren. De voorzitter van de werkgroep van het wetenschappelijk veterinair
comité dat binnenkort met zijn werkzaamheden begint, is opnieuw een
Nederlander, namelijk de heer Blokhuis van het instituut voor veehouderij
en diergezondheid, ID-DLO. Er is wat dit onderdeel betreft dus zeker voortgang.
 
 Wat de iepen betreft, blijf ik bij het antwoord dat ik in eerste termijn
heb gegeven: het is inmiddels een zaak van de provincies.
 
 De heer Zijlstra heeft nog een keer aandacht gevraagd voor het thema duurzaamheid
versus de concurrerendheid. In het begin van mijn betoog gaf ik al aan dat
de landbouw voor een enorme omslag staat. De sector is gericht op het leveren
van voldoende voedsel en vaak op het leveren van bulkprodukten. Dat is ook
sterk gestimuleerd met het nationale en internationale landbouwbeleid. Nu
moeten wij naar een sector die voedingsmiddelen met een typisch eigen karakter
genereert. Dat moet men breed zien. In dit verband spelen ook aspecten als
milieu, dierenwelzijn, natuur en landschapsvriendelijke produktie een belangrijke
rol, zonder dat die direct meetbaar zijn. Dat is ook een van de problemen.
De heer Zijlstra heeft hiervoor vanochtend opnieuw aandacht gevraagd. Het
gaat hierbij om produkten met een zekere belevingswaarde. Deze trend komt
in Dynamiek en vernieuwing al naar voren. Als aan de gestelde eisen niet wordt
voldaan, heeft men ook geen overlevingskansen. Dat gegeven is ook bepalend
voor de concurrentiekracht van de Nederlandse agrarische sector. Daarover
heb ik ook al iets aan het begin van mijn betoog gezegd.
 
 Vervolgens is de vraag aan de orde: welke rol moet de overheid in dezen
spelen? Dat is de rol van het bieden van hulp en steun in de omslagperiode.
Ik herinner in dit verband aan hetgeen ik heb gezegd in antwoord op een vraag
van de heer Braks. Het kan gepast zijn om in een dergelijke periode via beheer
en produktie van natuur en landschap met toelagen van overheidswege steun
te bieden. Dat gebeurt nu. Wat dat betreft ben ik het eens met de opmerkingen
van de heer Zijlstra op dit punt. Je kunt je echter ook de vraag stellen hoe
duurzaam het is om de gewenste en noodzakelijke beheersfunctie van de landbouw
blijvend te gaan subsidiëren en of het niet mogelijk zou zijn om in dezen
gaandeweg meer marktprikkels in te bouwen.
 
 Ik denk in dit verband aan een thema dat de heer Pitstra in zijn eerste
termijn heeft bespeeld. Duurzaamheid en marktoriëntatie zijn mijns inziens
geen begrippen die op gespannen voet met elkaar staan. Je zou kunnen zeggen:
duurzaamheid is marktoriëntatie, want de maatschappij vraagt op dit moment
ook om duurzaamheid. In Europa zie je exact diezelfde discussie...
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Ja, als je de markt beperkt tot de kritische consument, dan wel. De markt
is natuurlijk een veel breder begrip en een heel liberale ideologie, maar
dat hoef ik de minister niet uit te leggen.
 
 
 
 
 
 Minister Van Aartsen:
 
 De moderne consument, zeker de consument van de toekomst, is meer dan
de consument van tien, twintig jaar geleden zeer geïnteresseerd in vraagstukken
van duurzaamheid: hoe is de produktie van de landbouwprodukten tot stand gekomen?
Die trend zal zich alleen maar voortzetten in de komende jaren. Je ziet in
het Europese beleid ook dat de oriëntatie op het produktiegerichte beleid
verschuift in de richting van de positieve externe effecten van de landbouw.
Dat is een van de themata die een rol zullen moeten spelen bij de ontwikkeling
van een gemeenschappelijk landbouwbeleid op wat langere termijn. De Commissie
wil de discussie aanzwengelen over een andere betalingsgrondslag voor de hectaretoeslagen
en de dierpremies. Ik steun deze discussie, gegeven datgene wat ik er in eerste
termijn en zojuist over heb gezegd. De overheid moet hierin steunend optreden,
maar ik meen dat hier niet eeuwigdurend van steun en subsidiëring sprake
zou moeten zijn.
 
 Het landbouwbeleid zal zich ook moeten richten op het sterk uit de milieustrijd
doen komen van de niet grondgebonden sectoren.
 
 Overigens heeft de heer Zijlstra mij in concreto de vraag gesteld of de
minister in de komende notitie aandacht zal geven aan wat ik nu kortweg aanduid
met de Engelse term "cross-compliance", de dwarsverbanden zoals hij dat noemde.
Het antwoord daarop is "ja". De heer Hessing heeft er ook naar gevraagd.
 
 De heer Zijlstra heeft de gedachten van de heer Oskam in NRC Handelsblad
naar voren gebracht. Hij heeft er overigens bij gezegd dat hij er op dit moment
geen standpunt over heeft; zo heb ik hem althans begrepen. Ik deel de vrees
van prof. Oskam niet voor de mogelijke uitbreiding van produktie ten gevolge
van het herstructureringsbeleid. Het fonds heeft als belangrijke taakstelling
om mestproduktierechten uit de markt te halen, waardoor de produktie zal worden
beheerst en beperkt. Daarmee willen wij 10 mln. aan mestproduktierechten uit
de markt halen teneinde het mineralenaangiftesysteem in de komende jaren te
laten werken en het niet onder een te grote fraudedruk te zetten. Het fonds
kent ook een tweede spoor, te weten het benutten van de bedrijfsontwikkelingsmogelijkheden.
Dat is volgens mij nodig om tot een milieuvriendelijkere produktie te kunnen
komen in deze sector. Dat blijkt te kunnen, maar daar is niet altijd voldoende
financieel draagvlak voor. Welnu, met het fonds wil de regering in die richting
werken. De vrees van de heer Oskam is kennelijk gebaseerd op de gedachte dat
het nu vooral zou gaan om een fors herstructureringsbeleid in de zin van bedrijfsontwikkeling, waar sommigen in de agrarische sector inderdaad
voor pleiten en hebben gepleit. In die richting wil de regering met de verdere
ontwikkeling van het fonds niet gaan.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mag ik de minister vragen om zijn antwoord iets te versnellen? Met het
huidige tijdschema zitten wij hier tot vannacht één uur. Ik
neem aan dat de collegae die bij dit onderdeel zijn betrokken zich zullen
realiseren, dat zij vannacht om half een, een uur hier nog zitten.
 
 
 
 
 
 Minister Van Aartsen:
 
 Voorzitter! De Kamer had een uitvoerige tweede termijn, maar ik wil uiteraard
niet op mijn geweten hebben dat u en mijn collega's hier tot in de nacht zullen
moeten zitten.
 
 De heer Holdijk heeft naar mijn oordeel een tegenstelling opgeroepen tussen
de woorden van de minister-president en datgene wat ik heb gezegd. Hij noemde
datgene wat de minister-president over de PBO's had gezegd vorige week bedenkelijk.
Ik kan het niet anders zien dan dat de woorden van de minister-president volstrekt
en volledig sporen met datgene wat door mij in de Kamer is gezegd. In ieder
geval is dat de richting die de regering wil uitgaan. Er is op dit punt geen
enkel licht tussen de minister-president en mij.
 
 De heer Hessing heeft terecht gewezen op het belangrijke jaar 1996, waarin
veel zal moeten gebeuren. Daar is het departement zich zeer van bewust.
 
 De heer Hessing maakte een wat plagende opmerking over het gemeenschappelijk
landbouwbeleid en mijn positieve insteek bij het rapport van de heer Fischler.
Ik wil herhalen wat ik in eerste termijn heb gezegd. Ik ben zeer gelukkig
met de richting die de heer Fischler koos, want dat is een richting van verandering
van het beleid. Dat was geen conserverende houding of reactie van de landbouwcommissaris.
Dat zou slecht zijn voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
 
 Voorzitter! Dank u zeer.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! De minister heeft twee vragen van mij niet beantwoord. Misschien
kon dat niet uit de mouw worden geschud. Ik vind het ook goed als dat schriftelijk
gebeurt. Het gaat om de vraag over de uitvoering van de motie-Pitstra en het
rapport van de ethici en om de vraag over het rapport van de Rijksuniversiteit
Groningen over de ecologische hoofdstructuur en het rendement daarvan. Als
de minister dat schriftelijk beantwoordt, ga ik er graag mee akkoord, ook
ter wille van de tijd.
 
 
 
 
 
 Minister Van Aartsen:
 
 Voorzitter! Mede gezien de tijd zal ik die vragen schriftelijk beantwoorden.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 
 De wetsvoorstellen worden zonder stemming aangenomen.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19951996-17-677-688.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl