Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (27484, R1669)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 1518-1528

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-07-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 35, pagina 1518-1528

02-07-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27484Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (maandag 2 juli 2001)Pagina 1487-1487
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake het correctief referendum (27033); - Tijdelijke regels inzake het raadgevend correctief referendum (Tijdelijke referendumwet) (27034)Pagina 1487-1506
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (27484, R1669)Pagina 1518-1528
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met wijzigingen in de basisvorming (27641)Pagina 1487-1487
Lijst van besluiten (maandag 2 juli 2001)Pagina 1528-1528
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek in strafzaken (26271)Pagina 1506-1518
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (maandag 2 juli 2001)Pagina 1528-1530

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 59 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Goedkeuring
van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut van Rome inzake het Internationaal
Strafhof (27484, R1669).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van Gennip (CDA):Mijnheer de voorzitter. Allereerst een woord van erkentelijkheid. Als
dit verdrag door een voldoende aantal landen is geratificeerd, is een belangrijke
mijlpaal bereikt in de ontwikkeling van het internationaal recht, meer bepaald
in de erkenning van de universaliteit van de mensenrechten, het verplichtend
karakter ervan en tegen het misbruik van de nationale soevereiniteit als vrijthof
voor de schending. Ondanks de tijdsbeklemming van vanavond wil mijn fractie
dit zo belangrijke verdrag goed behandelen en wel vanuit de twee invalshoeken
van waaruit wij ook in het verslag het verdrag hebben behandeld: een algemene
en een betreffende de specifiek juridische vragen. De heer Van de Beeten zal
op die laatste ingaan, terwijl wij gaarne het algemene gedeelte zullen behandelen.Een beweging als de christen-democratie, die zich uitdrukkelijk beroept
op het uitgangspunt van de publieke gerechtigheid – ook internationaal –,
past het te beginnen haar erkentelijkheid uit te spreken voor dit resultaat
in wording en dat te doen tegenover de regeringen die zich daarvoor hebben
ingespannen, waaronder met name de Nederlandse, tegenover de volkenrechtdeskundigen,
onder wie vooraanstaande landgenoten, en tegenover de mensenrechtendiplomatie,
waarbij ik met overtuiging, zoals ik dat in de schriftelijke voorbereiding
heb gedaan, het ministerie van de eerste ondertekenaar noem.Onze diplomaten die zich met dit onderwerp hebben beziggehouden, verdienen
die erkentelijkheid, zo hebben wij laten weten. Deze observatie is tot onze
tevredenheid door de regering nadrukkelijk onderstreept. Wij brengen dat ook
op in het licht van de recente, dikwijls ongekwalificeerde, kritiek op onze
diplomatieke diensten, bijvoorbeeld wanneer het gaat om lobbies voor internationale
benoemingen of om de geschiktheid voor delicate vertrouwensmissies. Het moet
niet altijd gemakkelijk zijn om die kritiek over zich heen te laten gaan,
zoals in de reconstructie door een kwaliteitskrant van een recente, zeer delicate
internationale missie, waarbij aan de minister-president de uitspraak werd
toegeschreven – naar wij aannemen: ten onrechte – dat de Nederlandse
diplomaten maar niet werden ingeschakeld, omdat de zaak anders "in het borrelcircuit"
terechtkwam.Die erkentelijkheid betreft uiteraard ook het resultaat wat de vestigingsplaats
betreft, maar dat komt in onze opvatting na de totstandkoming van dit statuut –
na de geduldige, ingenieuze en creatieve engagementen om daartoe te komen.Er is nog een categorie, een andere categorie, die bij deze mijlpaal niet
ongenoemd mag blijven. Dan heb ik het over de niet-gouvernementele mensenrechtenorganisaties:
Amnesty International, maar ook vele anderen. In navolging
van de Franse historicus René Raimond, lid van de Académie Française,
wil ik daarbij nadrukkelijk ook refereren aan de geestelijke stromingen en
hun leiders, die soms – het moet erkend worden – over hun eigen
schaduwen heen het substraat van waarden en mensopvattingen hebben gepromoveerd
dat tot een cultuur van die universaliteit en dat overheersende belang van
de onvervreemdbare rechten van de mens heeft geleid. Dat dit niet zomaar is
komen aanwaaien, is duidelijk. Wie de conferentie van Wenen terzake heeft
gevolgd of wie vooral op zich laat inwerken dat de slag om de echte, afdwingbare
universaliteit nog niet gewonnen is, kijkend naar de landen die nog niet getekend
hebben, die realiseert zich dat wij alle krachten van goede wil en met name
de grote geestelijke stromingen nog zo hard nodig zullen hebben voor de echte
universaliteit, in interpretatie en in afdwingbaarheid.Mijn fractie wil vandaag niet verder ingaan op het in dit licht niet begrijpelijke
trage tempo waarin het betreffende verdrag aan ons is voorgelegd. Onze voorganger,
de heer Hirsch Ballin, heeft vele malen op het ongerijmde hiervan gewezen
en de regering heeft in haar memorie van antwoord van 20 juni dit volmondig
erkend. Daardoor zijn wij echter vanavond en vannacht wel in een soort noodsituatie
geraakt, die eigenlijk weinig recht doet aan de aandacht die dit verdrag verdient.
Het is een situatie die ook weinig, te weinig ruimte biedt om het principiële
punt van de relatie van de Grondwet met dit soort verdragen nu uitputtend
te behandelen.Een tweede met de gehele procedure samenhangend zorgelijk aspect betreft
de nog steeds lopende onderhandelingen met de Nederlandse Antillen en Aruba
over de vraag of er drie uitvoeringswetten gaan komen voor de delen van het
Koninkrijk of één Rijkswet. Het is een slechte zaak dat nota
bene Nederland als gastland er kennelijk meer dan drie jaren voor nodig zal
hebben om hier duidelijkheid te scheppen. Wij beschouwen het eigenlijk als
een heel slecht signaal naar de andere landen toe, zowel zij die getekend
hebben, als degenen die daar nog toe gebracht moeten worden. Het zal de regering
niet onbekend zijn dat met name in de Verenigde Staten scherp gelet wordt
op de spanning tussen de woorden en de daden van degenen die dit land de maat
nemen.De bewindslieden schrijven in de memorie van antwoord van 20 juni dat
zij hopen half juni – naar ik aanneem gaat het dan niet over 2002 –
de ontwerpuitvoeringswet aan de ministerraad te zullen voorleggen. Kan de
regering meedelen of dit gebeurd is? Kan nader perspectief worden geboden
terzake van de vraag van één of drie wetsvoorstellen en van
het voorziene tijdschema? Het ligt onzes inziens zeer in de rede dat er bij
medewerking aan de internationale rechtsorde en buitenlandse betrekkingen
een rijkswet komt. Graag een standpunt van de rijksministerraad. Het kan toch
niet zo zijn dat nota bene het Koninkrijk der Nederlanden een vertragingsfactor
bij dit verdrag wordt?Ik had het over voorbeeldwerking. Alles moet op alles worden gezet om
te voorkomen dat de afwezigheid en onwil van belangrijke partijen het gehele
verdrag als het ware invalideren. Universaliteit is niet deelbaar. Als landen
als de VS, de Volksrepubliek China en Israël niet willen tekenen of ratificeren,
wat is dan de echte waarde van dit verdrag?Als ex-president Milosevic bij zijn overbrenging naar Den Haag als laatste
woorden op het Servisch grondgebied spreekt van "het circus van Den Haag"
en van "een farce", dan zullen vele sympathisanten hem gelijk geven. Als de
meest uitgesproken protagonisten van de vervolging van Milosevic zichzelf
blijven beroepen op immuniteit, dan is de geloofwaardigheid van een wereldtribunaal
wel zeer gemankeerd.Wij hebben begrip voor de lijn om bij zulke lange en moeizame onderhandelingen
en bij zoveel elementen waarover de potentiële partijen het wél
eens zijn geworden, door te gaan. De vraag naar de echte betekenis van een
mondialiteit vooronderstellend verdrag, waaraan het machtigste en het meest
volkenrijke land niet meedoen, moet echter wel gesteld worden. Hoe ziet de
regering deze mankering? Dat was de achtergrond van onze opmerking over een
soort parajuridisch internationaal pragmatisme en niet een diskwalificatie
van de Europese inspanningen om de werking van het verdrag te mondialiseren.
Het is de beklemmende vraag naar welke afwezigen tolerabel zijn om de waarde
van het verdrag überhaupt overeind te houden.Er is nog een andere achtergrond bij deze vraag. Dat betreft de kracht
waarmee de Unie zich voor het verdrag inzet. De regering wijst verdragsveranderingen
die tegemoet zouden kunnen komen aan de bezwaren van een aantal landen, in
dit stadium af. Maar wij, en zelfs de EU, kunnen landen niet dwingen, maar
wij kunnen wel pressie opbouwen. Dat betekent twee dingen. In de eerste plaats
zoveel mogelijk bondgenootschappen, met name buiten de EU, opbouwen. In de
tweede plaats het koppelen van dossiers, een tactiek die met name in de binnenlandse
politiek van de VS het probate middel is om onderhandelingsposities van onmacht
te doen omkeren. In wezen is het de vraag hoe belangrijk Europa dit verdrag
in feite vindt en met hoeveel engagement de Unie zich er sterk voor wil maken.
Het gaat om de echte, offers kostende bereidheid om dit keer op keer in het
internationale overleg aan de orde te stellen. Wat is de visie van de regering
hierop? Hoeveel gewicht ziet zij de EU aan dit verdrag hechten? Hoe wil zij,
direct en indirect, druk op ondertekening en ratificatie blijven uitoefenen?Ik kom op het derde aspect, het aspect dat raakt aan de echt nieuwe verantwoordingsgrond
voor de Europese eenwording na de verzoening, na de vrede, na de opbouw van
de welvaart, na het zich verweren tegen nieuwe totalitaire dreigingen. Die
nieuwe stimulans ligt tegenover de realiteit van de mondialisering. Daarin
past alleen dat dubbele antwoord van een krachtig, daarin participerend Europa,
dat tevens haar kracht inzet, niet voor een nieuwe bipolariteit, maar voor
een mondiale orde en voor mondiale rechtschepping, een Europa dat vanuit een
positie van kracht en gewicht systematisch kiest voor multilateralisering.
Deelt de regering deze visie, ook in het licht van de kennelijk afnemende
multilaterale interesse van andere belangrijke wereldspelers?Wij komen bij de gigantische opgave om een strafhof toe te rusten. Er
zijn vele vragen over gesteld. De regering heeft ze, gegeven het noodzakelijke
ontwikkelingsproces, uitvoerig en bevredigend beantwoord. Onze fractie
heeft daarbij ook nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de positie van de verdediging,
haar immuniteiten en haar mogelijkheden om onafhankelijk en effectief haar
taak te kunnen uitoefenen. Als de voornemens in de praktijk verwezenlijkt
worden, kan dit zeer bijdragen aan de acceptatie en de geloofwaardigheid van
het hof, ook bij degenen die nu nog twijfelen.Er is meer, bijvoorbeeld de ontwikkeling van een op wereldwijde communicatie
gerichte voorlichtingsdienst; er zijn adequate detentievoorzieningen nodig,
eventueel met buitenlandse hulp, zoals gewisseld is in de stukken. Maar soms
zijn er ook andere voorzieningen nodig, die in alle fases van de rechtsgang
en de tenuitvoerlegging van het vonnis gegarandeerd moeten zijn, zoals adequate
medische verzorging, niet zelden ook psychische begeleiding, maatregelen gericht
op rehabilitatie en bescherming – denk daarbij ook aan de asielprocedure –
of sluit vormen van reclassering en geestelijke verzorging niet uit. Met de
oprichting en uitbouw van een Internationaal Strafhof wordt ook in de uitvoering
geschiedenis gemaakt. Kan de regering nader ingaan op de intenties, wenselijkheden
en mogelijkheden terzake deze voorzieningen?Ik wilde het tot slot hebben over Den Haag. Daar gaan we het volgende
week weliswaar apart over hebben, maar nu het Strafhof naar hier komt, mogen
we het vandaag in Den Haag ook even over Den Haag hebben. Daar past allereerst
respect voor de grote inzet van het gemeentebestuur voor de uitbouw van de
Residentie tot juridische hoofdstad van de wereld. Ik mag met ere daarbij
de namen van de burgemeesters Havermans en Deetman noemen. Maar uiteraard –
ik zei het al – ook de Nederlandse diplomatie en de opeenvolgende ministers
van Buitenlandse Zaken, van de huidige minister tot drie van zijn voorgangers.
De keuze van Den Haag heeft een verplichtend karakter en de uitbouw tot juridische
hoofdstad dient een omvangrijke agenda in te houden, van de financiële
verplichtingen tot de veiligheid, van eigen voorbeeldgedrag tot ruimtelijke
ordening. Hoe verheugd wij ook zijn met die erkenning, toch moeten we rekening
houden met het ontstaan van NIMBY-sentimenten als wegen worden afgesloten,
extra controles uitgevoerd, demonstranten de stad overspoelen, of acties worden
voorbereid en uitgevoerd om gevangenen te bevrijden.Wij hebben kennis genomen van het besluit van de regering over de vestigingslocatie
van het Strafhof, en wij zouden nu graag nader geïnformeerd worden over
het voorziene tijdschema, de werkplanning en de verantwoordelijkheidstoedeling
van het bouwproces. Maar wij hebben ook kennis genomen van de uitzonderlijke
en opvallende klacht van de scheidende Duitse ambassadeur Von Puttkammer over
het volstrekt ontoereikend woningaanbod, of van de burgemeester van Den Haag
over de overbelasting van de gemeentelijke politiediensten in verband met
deze internationale verplichtingen. Kan de regering nog verdere indicaties
geven van wezenlijke elementen van een voorwaardenscheppend beleid, dat recht
doet aan de positie van Den Haag in de rij van plaatsen als Genève
of Wenen?Wat in ieder geval onverenigbaar is met die nieuwe status is een gedoogcultuur,
die zou leiden tot vervuiling, onveiligheid, diefstal op grote schaal of tot
royale beschikbaarheid van drugs. In de samenwerking tussen gemeentelijke
en landelijke overheid moet Den Haag in alle opzichten een cleane en veilige
stad wordt. De wereldpers kijkt niet alleen naar de Milosevic'en van deze
wereld, maar ook naar de omgeving waarin ze terechtstaan en dat kan, zoals
in de afgelopen maanden de buitenlandse persoverzichten overduidelijk aantonen,
heel gemakkelijk contraproductief worden.De heer Jurgens (PvdA):Ik vind het jammer dat de heer Van Gennip van het schone moment van de
komst van het Strafhof gebruikmaakt om een openbareordeverhaal af te steken
van vrij forse signatuur. Natuurlijk moet een stad goed op zijn voorkomen
letten. Maar als u weet door wie in Amerika het begrip "cleane stad" wordt
gebruikt, zou u zich in dat gezelschap niet willen bevinden.De heer Van Gennip (CDA):Ik heb deze passage uitdrukkelijk ingelast, omdat in de discussie over
Den Haag als juridische hoofdstad van de wereld absoluut onvoldoende rekening
wordt gehouden met de mogelijke komende NIMBY-effecten, met de totaliteit
van het beleid dat het aanzien van een stad als Den Haag moet verbeteren en
met de ogen van de wereldpers, die voorzover ze dat nog niet zijn, gericht
zullen worden op de uitwassen die hier eventueel zouden kunnen optreden. Daarom
begrijp ik in de verste verte niet waarom er bezwaar zou kunnen zijn tegen
een visie op Den Haag als een cleane stad.Intussen mag de selectie van de residentie ons vooral tot nadenken en
erkentelijkheid aanleiding geven. Ook in het land van Grotius waren de mensenrechten
niet altijd heilig, ook in de residentie niet, rond deze gebouwen zelfs niet.
Dan hoef je niet eens te denken aan de vestiging zestig jaar geleden van het
hoofdbureau van een vijandige en misdadige opsporingsorganisatie exact op
deze plek, of aan lynchpartijen of een getrukeerd proces, die in beide gevallen
leidden tot de moord op onze hoogste staatslieden, waarvan nu de standbeelden
op een steenworp afstand staan.Hoe snel de ontwikkelingen gaan, zou je kunnen staven aan de waarschijnlijkheid
dat besluiten die in deze zaal genomen of gedoogd werden, nog maar 55 jaar
geleden, nu in de ogen van velen en met de ogen van nu als elements of crime
worden beschouwd. Den Haag als symbool van de handhaving van mensenrechten
staat in dat licht ook en vooral voor het besef dat die rechten nooit een
vaste verworvenheid zijn, maar van iedere generatie een enorme inspanning
vragen voor de handhaving, de verdediging, de eigentijdse ontwikkeling en
de interpretatie ervan.De coïncidentie van de goedkeuring hier van dit Verdrag en het voorschot
daarop met de gebeurtenissen van het afgelopen weekend, met hopelijk als snel
vervolg de overdracht van Mladic en Karadzic maken deze dagen voor de ontwikkeling
van de internationale rechtsorde uniek. Wij wachten de antwoorden van de regering
met belangstelling af.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. Hoe zou Hugo de Groot oordelen? Die vraag stellen volkenrechtsgeleerden
zich vandaag nog. Het is een lakmoesproef voor de ontwikkeling van de internationale rechtsorde, ook al leefde De Groot meer dan 400 jaar geleden. Waarschijnlijk
zou hij enige kritiek hebben geuit. Ongetwijfeld zou De Groot de creatie,
naast het International Gerechtshof, van een Internationaal Strafhof een conceptueel
gebrek vinden. Weliswaar heeft het Strafhof een andere bevoegdheid, maar het
moet oordelen over rechtsvragen die tevens tot de competentie behoren van
het Internationaal Gerechtshof.Dat brengt mij meteen bij de passages in de memorie van antwoord, per
abuis nota naar aanleiding van het verslag genoemd, waar de regering ingaat
op vragen onzerzijds over de verhouding tussen Strafhof en Internationaal
Gerechtshof. De regering deelt mee dat thans nog wordt bezien of in het kader
van de onderhandelingen over een samenwerkingsovereenkomst tussen de VN en
het Strafhof de mogelijkheid kan worden geschapen in een voorkomend geval
het Internationaal Gerechtshof om advies te vragen. Dat zou dan moeten gebeuren
door de Vergadering van Staten die partij zijn bij het statuut van het Strafhof
of door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Dit lijkt mij een
merkwaardige gang van zaken. Bij het Strafhof is een zaak aanhangig waar de
vraag aan de orde is of er bijvoorbeeld genocide is gepleegd door één
of meer verdachten. Bij het Internationaal Gerechtshof is de vraag aan de
orde of een staat, waarvan deze verdachten onderdaan zijn, genocide heeft
gepleegd. In die situatie zou het, als ik de memorie van antwoord goed begrijp,
aan de Vergadering van Staten of aan de Algemene Vergadering van de VN zijn
het Internationaal Gerechtshof te vragen advies uit te brengen ten behoeve
van het Strafhof. Lees ik het goed, dan zou zo'n advies ook kunnen worden
gevraagd indien bij het Internationaal Gerechtshof niet eens een zaak aanhangig
is tegen die staat.Afgezien van de vraag of het hof volgens het statuut van het Internationaal
Gerechtshof bevoegd is, lijkt mij dat een merkwaardige gang van zaken. Noch
de Vergadering van Staten die partij zijn bij het Strafhof, noch de Algemene
Vergadering van de Verenigde Naties speelt immers een rol in het onderzoek
en de vervolging van concrete zaken, zoals voorzien in het statuut van het
Strafhof. Indien er al advies gevraagd zou moeten worden aan het Internationaal
Gerechtshof, zou dat een aanvraag van de kant van de Aanklager, de Kamer van
Onderzoek of de Kamer van Berechting moeten zijn. Graag ontvangen wij op dit
punt een reactie van de zijde van de regering.Dat geldt ook voor de opmerking over de mogelijkheid van personele unies
tussen het Internationaal Gerechtshof en het Strafhof. In de memorie van antwoord
wordt verwezen naar artikel 16, lid 1, van het statuut van het Internationaal
Gerechtshof. Dit zou in de weg staan aan een dergelijke personele unie. De
vraag is echter of dit juist is. In de eerste plaats moet vanzelfsprekend
worden bedacht dat deze tekst stamt uit de tijd dat er nog geen ander internationaal
gerecht als het Strafhof bestond. In de tweede plaats biedt de tekst van artikel
16 van het statuut van het Internationaal Gerechtshof de nodige mogelijkheden.
In de memorie van antwoord wordt tamelijk vrij vertaald opgemerkt, dat een
lid van het gerechtshof geen politieke of administratieve functie mag uitoefenen,
noch in enige andere als beroep uitgeoefende werkkring werkzaam mag zijn.
Dat is echter niet wat er staat in lid 1: "No member of the Court may exercise
any political or administrative function, or engage in any other occupation
of a professional nature." Met toestemming van de voorzitter zal ik proberen
dat te vertalen. Geen lid van het hof mag een politieke of bestuurlijke functie
uitoefenen of betrokken zijn in enig beroep. Ik hoor straks wel van de voorzitter
of dit wellicht anders moet. Dat hier kennelijk ook aan een beperkte kring
van professies moet worden gedacht, blijkt wel uit lid 1 van artikel 17. Dat
luidt: "No member of the Court may act as agent, counsel, or advocate in any
case." Daarmee wordt aangegeven wat in ieder geval wordt verstaan onder "any
other occupation of a professional nature", maar tussen het optreden als agent,
raadsman of advocaat enerzijds en het in enige andere, als beroep uitgeoefende
werkkring werkzaam zijn van de memorie van antwoord anderzijds zit mijns inziens
nog de nodige ruimte. In ieder geval moeten rechtssprekende functies in internationaal
verband daarin kunnen passen. De CDA-fractie hecht aan een poging om personele
unies tussen Strafhof en Internationaal Gerechtshof tot stand te brengen om
op deze wijze een eerste aanzet te geven tot een zodanige ordening van rechtspraak
op internationaal niveau, dat uiteenlopende uitspraken worden vermeden. Weliswaar
geeft Nederland zelf niet het beste voorbeeld wanneer het gaat om het ordenen
van de hoogste rechtspraak – op dit moment kent Nederland immers nog
zo'n vijf hoogste rechters voor verschillende rechtsgebieden –maar dat
mag ook een aansporing zijn om op internationaal niveau te helpen voorkomen
dat dergelijke Nederlandse toestanden prolifereren. Graag zou mijn fractie
vernemen of de regering bereid is, zich op dit punt in te zetten.Een ander belangrijk punt waar de CDA-fractie aanleiding ziet nog met
de regering over in discussie te treden, betreft de ruimte voor de Aanklager
om een opportuniteitstoets uit te voeren. Naar aanleiding van de behandeling
van de goedkeuringswet in de Tweede Kamer is in het voorlopig verslag daarover
van de zijde van de CDA-fractie een aantal vragen gesteld. In de Tweede Kamer
had met name veel aandacht gekregen de vraag hoe de Aanklager op grond van
nationale verzoeningsprocedures en bijvoorbeeld een sepot door de nationale
officier van justitie in dat kader, zich zou moeten opstellen. Bepleit is
toen een restrictieve uitleg van de toets door de Aanklager bij het Strafhof.
Van de zijde van de CDA-fractie is de stelling verdedigd: ook de Aanklager
bij het Strafhof kan vervolging achterwege laten op grond van een sepot door
een nationaal OM, mits dat sepot is gebaseerd op dezelfde strikt strafrechtelijke
beoordeling van een zaak zoals voorzien in artikel 15 van het statuut. Daarvan
is in de memorie van antwoord opgemerkt dat het statuut wel degelijk ruimte
laat om vanwege andere dan strikt strafrechtelijke redenen af te zien van
vervolging. Daarbij wordt dan verwezen naar artikel 53, tweede lid, onder
c, van het statuut, namelijk wanneer vervolging niet in het belang van een
goede rechtsbedeling is, alle omstandigheden in aanmerking genomen, met inbegrip
van de ernst van het misdrijf, de belangen van de slachtoffers en de leeftijd
of zwakke gezondheid van de beschuldigde en diens rol in het misdrijf waarop
de beschuldiging betrekking heeft. Deze criteria uit artikel 53 vallen mijns
inziens nog steeds onder de strikt strafrechtelijke redenen
van "a reasonable basis to proceed with an investigation" – een redelijke
grond om voort te gaan met een onderzoek – temeer, omdat artikel 53,
lid 2, begint met de passus "If, upon investigation, the prosecutor concludes
that there is not a sufficient basis for a prosecution" – indien na
onderzoek de Aanklager concludeert dat er geen voldoende basis is voor een
vervolging – waarna de omstandigheden worden opgesomd van sub c. Met
andere woorden: de in de memorie van antwoord aangehaalde toetsingsgronden
worden in artikel 53 van het statuut nog wel degelijk steeds gezien in het
kader van een strafrechtelijke beoordeling: "a sufficient basis for a prosecution".In dit verband moet ook vermeld worden, dat op grond van artikel 53, lid
3, de Aanklager niet zonder meer tot een sepot kan overgaan: de Kamer van
Onderzoek toetst eerst de voorgenomen beslissing van de Aanklager; een sepotbeslissing
door de Aanklager is ook pas rechtsgeldig, indien goedgekeurd door de Kamer
van Onderzoek. Dat alles duidt er op dat niet te snel mag worden aangenomen,
dat de Aanklager mag seponeren in situaties van een nationaal verzoeningsproces
waar – kort door de bocht geformuleerd – strafvervolging in individuele
gevallen ondergeschikt is gemaakt aan het collectieve belang van nationale
verzoening en wederopbouw. Anders gezegd: in het kader van het statuut van
het Strafhof kan de Aanklager geen sepot toepassen op gronden aan het algemeen
belang ontleend. Indien een nationale officier van justitie seponeert in het
kader van zo'n nationaal verzoeningsproces zou dan spoedig sprake kunnen zijn
van "unwillingness", onwil om tot nationale vervolging over te gaan in de
zin van artikel 17 van het statuut.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Mag ik collega Van de Beeten van harte aanraden om deel C
van het Tractatenblad 120, waar dit verdrag in afgedrukt staat in een Nederlandse
vertaling, aan te schaffen. Dan hoeft hij het verdrag niet zo moeizaam voor
de voorzitter te vertalen. Hij mag het wel lenen.De heer Van de Beeten (CDA):Ik heb geen citaten meer. Het is jammer dat u het niet eerder gezegd hebt,
maar hartelijk dank voor het aanbod.Voorzitter. Deze materie is van groot praktisch belang. Zuid-Afrika heeft
laten zien hoe belangrijk zo'n proces van nationale verzoening kan zijn voor
een vreedzame machtsoverdracht en stabilisering van een samenleving. Chili
heeft laten zien dat de juridische regeling van immuniteiten en amnestie niet
zonder meer bijdraagt tot verzoening, terwijl anderzijds het niet vervolgen
van hoge militairen en gezagdragers uit de tijd van het regime-Pinochet wel
heeft bijgedragen tot een vreedzame machtsoverdracht en stabilisering van
het land. Ook na lezing van de memorie van antwoord is bij mij de indruk blijven
bestaan, dat wij hier te maken hebben met een gevoelig punt waarover –
indien een te ruime interpretatie wordt gegeven aan de bevoegdheid van de
Aanklager – nog vergaande politieke zwarigheden kunnen rijzen, ook in
de vorm van politieke druk op de Aanklager en misschien zelfs op de Kamer
van Onderzoek in het kader van de toetsing conform artikel 53, lid 3, van
een beslissing van de Aanklager. Om die reden zou het mijns inziens goed zijn
als Nederland zich in internationaal verband inzet voor een restrictieve uitleg
van de bevoegdheid van de Aanklager, juist ook ter bescherming van het instituut
van het Strafhof en de Aanklager bij dat Strafhof. Gaarne zouden wij hier
nog een nadere reactie van de regering op vernemen.Het derde en laatste onderwerp dat ik in mijn bijdrage wil aansnijden
betreft het constitutionele karakter van het statuut. Daarmee doel ik niet
alleen op de relatie tot de Grondwet, maar ook op het bijzondere karakter
van het statuut in de ontwikkeling van het internationaal recht. Dat bijzondere
karakter is tweeledig. In de eerste plaats met betrekking tot het rechtsprekende
element vestigt het statuut competentie voor een hof over plegers van ernstige
misdaden die eerder alleen langs de juridisch onvolkomen weg van een achteraf
ingesteld tribunaal en deels zelfs achteraf strafbaar gestelde feiten werden
geoordeeld. In de tweede plaats worden met dit statuut ex artikel 12 ook onderdanen
van een staat die geen partij is bij het statuut onderworpen aan de rechtsmacht
van het hof. Dat laatste lijkt niet spectaculair, gelet op het uitleveringssysteem
tussen staten, maar is het natuurlijk wel, omdat voor uitleveringsverdragen
nu eenmaal de eis van de dubbele strafbaarheid geldt en vaak ook – zoals
in de Nederlandse Uitleveringswet – het vereiste is, dat de uit te leveren
onderdaan de straf in het eigen land kan ondergaan. Deze prealabele voorwaarden
uit het uitleveringsrecht worden met het statuut gepasseerd en dat is een
belangrijke stap die ook geheel wordt gerechtvaardigd door de ernst van de
misdaden die voor het Strafhof gebracht zullen worden.Een ander aspect betreft het wetgevende. In het statuut wordt een groot
aantal ernstige feiten strafbaar gesteld. Weliswaar sluit het statuut daarbij
aan op geldend volkenrecht wanneer het gaat om de aanduiding van strafbare
feiten als genocide en oorlogsmisdaden, maar het geldende recht was neergelegd
in verdragen die geen betekenis hadden voor individuen die dergelijke feiten
plegen, zolang in hun nationale strafrecht die feiten niet strafbaar waren
gesteld. Dat verandert onder het statuut en dat kan ook voor de toekomst grote
betekenis hebben. De artikelen van het statuut waarin de strafbare feiten
worden omschreven – de artikelen 5, 6, 7 en 8 – kunnen volgens
artikel 121 van het statuut worden gewijzigd bij tweederde meerderheid. Weliswaar
treden die artikelen dan voor de verdragspartijen pas in werking na ratificatie
en zal het hof geen jurisdictie kunnen uitoefenen betreffende strafbare feiten
die zijn gepleegd door onderdanen van een niet-ratificerende partij of gepleegd
op het grondgebied van een niet-ratificerende partij, niettemin legt het statuut
dus een belangrijke wetgevende taak neer bij de Vergadering van Staten, een
vergadering die moet worden gezien als een orgaan van een internationale organisatie
blijkens de stukken, ex artikel 92 Grondwet.Dat roept dan de vraag op of op grond van artikel 92 Grondwet dergelijke
wijzigingen van de artikelen 5, 6, 7 en 8 ratificatie vragen en dus goedkeuring
door de Staten-Generaal. Indien dat niet het geval is, zou Nederland dus met
betrekking tot strafbare feiten zoals later – na wijziging – gepleegd
op het eigen grondgebied of door eigen onderdanen gebonden zijn aan die gewijzigde
artikelen 5 tot en met 8, ook als Nederland zelf tijdens de
Vergadering van Staten tegen een wijziging heeft gestemd. Zien wij dit goed,
zo zou ik de regering willen vragen?Deze problematiek klemt temeer met betrekking tot de "elements of crime".
Deze zijn in het voorlopig verslag door de leden van de CDA-fractie aangeduid
als de eigenlijke delictsomschrijvingen die aan de onderdanen van Nederland
ten laste kunnen worden gelegd. Zo bezien is er dus geen sprake van spanning
tussen de "elements of crime" en de artikelen 5 en volgende van het statuut,
omdat die elementen van misdrijven juist een invulling geven aan de artikelen
5 tot en met 8. Het strookt ook met wat de minister van Buitenlandse Zaken
heeft gezegd bij de plenaire behandeling in de Tweede Kamer, sprekend over
de positie van Israël: "Veel van de Israëlische bezwaren zijn later,
tijdens de onderhandelingen over de zogeheten elementen van misdrijf, komen
te vervallen. In dat document is, zoals men weet, nader gespecificeerd wat
nu precies de bestanddelen van de delicten uit het statuut zijn." Die precisie
is op grond van het legaliteitsbeginsel natuurlijk een zeer belangrijk element
in de strafbepaling. Zo bezien is het niet verwonderlijk dat in artikel 9
van het statuut sprake is van "elements of crime" die het Strafhof "shall
assist" bij die "interpretation and application" – ik onderstreep het
woord "and" – van de artikelen 6, 7 en 8. Anders gezegd: zonder in strijd
te komen met de artikelen 6, 7 en 8, is het denkbaar dat de "elements of crime"
worden gewijzigd en dat daar nieuwe of andere delictsomschrijvingen uit voortvloeien
dan in de huidige Nederlandse strafwet of in de huidige "elements of crime"
te vinden zijn.De "elements of crime" kunnen worden gewijzigd met tweederde meerderheid –
een ratificatieprocedure is daarbij niet voorgeschreven – waardoor dus
bij tweederde meerderheid aan het Nederlandse nationaal strafrecht delictsomschrijvingen
kunnen worden toegevoegd op de voet van artikel 92 van de Grondwet. Bij de
leden van de CDA-fractie is dan ook nog steeds niet de indruk weggenomen dat
in de goedkeuringswet artikel 91, lid 3, had moeten worden toegepast en dan
niet zozeer met betrekking tot artikel 17 van de Grondwet – niemand
kan tegen zijn wil worden afgehouden van de rechter die de wet hem toekent –
als wel met betrekking tot artikel 16 van de Grondwet: geen feit is strafbaar
dan uit kracht van een daaraan voorafgaande wettelijke strafbepaling. Met
een wettelijke strafbepaling in artikel 16 van de Grondwet kan immers moeilijk
iets anders bedoeld zijn dan een strafbepaling die door de Staten-Generaal
en de regering als wetgevende macht in dit land zijn vastgesteld en vervolgens
ook zijn afgekondigd. Ik vraag de regering dan ook om daar nader op in te
gaan en daarbij de vraag onder ogen te zien of ook die "elements of crime"
niet op enigerlei wijze moeten worden afgekondigd of door middel van implementatie
in de Nederlandse wetgeving moeten worden opgenomen. Daarbij realiseer ik
mij overigens dat wij dit punt na het zomerreces waarschijnlijk nader zullen
bediscussiëren in aanwezigheid van de minister van BZK.Tevens vraag ik de regering of een en ander niet noopt tot een vergelijkbare
regeling als voor de "derde pijler"-besluiten van de Europese Unie, namelijk
dat Nederlandse instemming met wijziging van het statuut en de "elements of
crime" voorafgaande goedkeuring van de Staten-GeneraaI vereist.Van Hugo de Groot en met name zijn leer van de rechtvaardige oorlog is
opgemerkt dat hij het iedereen naar de zin maakte. Idealisten konden bij hem
terecht, omdat zijn rechtssysteem beantwoordde aan hoge morele standaarden.
Ook de machtigen der aarde konden echter iets van hun gading bij hem vinden,
omdat zij het uiteindelijk waren die de vraag mochten beantwoorden of een
oorlog gerechtvaardigd was of niet. In een bijdrage aan de bundel "Na oorlog
en vrede" verklaart prof. Kooijmans dit aldus: "Als men Grotius iets zou kunnen
verwijten, dan is het dat hij te veel vertrouwde op de kracht van het redelijk
woord en te weinig rekening hield met allerlei andere, veelal irrationele
factoren. Levend op het breukvlak van twee werelden, trachtte Grotius de contouren
aan te geven van die toekomstige wereld, daarbij ernstig pogend te voorkomen
dat die toekomstige wereld een rechteloze, ordeloze samenleving zou zijn.
Hij stelde zich daarbij niet op als de toornige profeet of de bezielde ziener,
zoals sommigen van zijn tijdgenoten, maar als de geduldige, maar daarom nog
niet minder bezielde onderhandelaar die hij nu eenmaal van professie was."De totstandkoming van het statuut van het Internationaal Strafhof laat
zien dat met geduldige en bezielde onderhandelingen belangrijke stappen voorwaarts
te zetten zijn. Het stemt dan ook tot voldoening dat Nederland in die traditie
een constructieve bijdrage heeft geleverd aan de totstandkoming van het hof
en als gastland een constructieve bijdrage zal blijven leveren.De heer De Vries (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. Mijn fractie en die van de SGP verheugen zich
erover dat wij vandaag kunnen spreken over de oprichting van een internationaal
strafhof. Wij willen er graag aan meewerken dat ons land binnenkort tot ratificatie
kan overgaan. Hopelijk duurt het daarna niet lang meer totdat het Internationaal
Strafhof hier in Den Haag, de juridische hoofdstad van de wereld, zijn werk
kan beginnen. Wij achten dat van groot belang, omdat publieke gerechtigheid
niet ophoudt bij de landsgrenzen. Het is een gebeurtenis van wereldhistorische
betekenis als straks niemand meer, hoe hooggeplaatst hij ook is of is geweest,
zich zal kunnen onttrekken aan de verantwoording voor ernstige misdrijven.
Het feit dat morgen al een voormalig staatshoofd zal worden voorgeleid voor
het Joegoslaviëtribunaal, toont dat de volkerengemeenschap in dezen op
de goede weg is.Tot dusver is het te vaak voorgekomen dat met name regeringsleiders die
bij het veroveren of handhaven van hun macht nietsontziend te werk zijn gegaan,
hun gerechtvaardigde straf ontlopen, ook nadat ze hun macht zijn kwijtgeraakt.
Voor hun slachtoffers is er dan nog de troost dat ieder mens, van laag tot
hoog, zich eenmaal voor zijn daden zal moeten verantwoorden voor Gods rechterstoel,
waar iedereen geoordeeld zal worden naar dat hij gedaan heeft, hetzij goed
hetzij kwaad. Maar dit vertrouwen in een hemelse rechter neemt onze verantwoordelijkheid
niet weg om ook al in dit aardse bestaan recht te doen en kwaad te bestraffen.
Dat is van belang uit oogpunt van vergelding van het aangerichte
leed. Het is misschien nog meer van belang uit het oogpunt van algemene preventie.
Wie bij het vestigen of handhaven van zijn macht over eigen volk of over een
ander volk over lijken gaat, moet geen nacht meer rustig slapen. Misschien
komen machthebbers dan tot het inzicht dat ze er beter aan doen algemeen erkende
beginselen van menselijkheid en democratie in acht te nemen. Daar zou de wereld
een stukje beter van worden.Terecht kenschetst de preambule van het statuut de samenleving van de
volkeren als een broos mozaïek dat gemakkelijk uiteen kan vallen als
ernstige misdrijven tegen de menselijkheid ongestraft blijven. Die vergelijking
spreekt ons aan. Een mozaïek bestaat uit een veelheid van zelfstandige,
onderling verschillende stukjes die samen een fraai geheel vormen. Zo is ook
de statengemeenschap vol van verscheidenheid, maar met een gemeenschappelijke
roeping om de normen van het recht te handhaven. Voor een bepaalde categorie
misdrijven dan wel misdadigers lukt dat niet altijd binnen de perken van de
nationale staat. Daarom is het goed dat in de toekomst personen te maken kunnen
krijgen met bovennationale rechterlijke instanties.Tot dusver kenden wij al wel de situatie dat staten bevoegdheden overdragen
aan internationale organen. Wij kennen ook internationale hoven waar burgers
bescherming kunnen zoeken tegen hun eigen regeringen, zoals geregeld is in
dat andere Verdrag van Rome, uit 1950. Als het Statuut van Rome van 1998 in
werking is getreden, zal een persoon ook door een internationaal hof berecht
en veroordeeld kunnen worden. Wij zien dit als vooruitgang. Wij achten de
nationale soevereiniteit hoog, maar willen haar niet verabsoluteren. De overheid
is er immers tot bestraffing van boosdoeners en tot lof van wie goed doen.
Als de nationale soevereiniteit wordt gebruikt om het onrecht te beschermen,
is het goed als een volkenrechtelijke instantie in haar plaats kan treden.
Met de regering zien wij dit als voortzetting van de uitoefening van de nationale
rechtsmacht. Wij juichen het toe dat het statuut daarbij de primaire verantwoordelijkheid
van de nationale staat erkent en pas optreedt als die in gebreke blijft door
onwil of onvermogen. De behoefte om zulke berechting mogelijk te maken, leefde al in de periode
tussen de beide wereldoorlogen. In 1937 presenteerde de Volkenbond zelfs een
voorlopig statuut. Maar een nieuwe wereldoorlog en daarna een Koude Oorlog
verhinderden tot tien jaar geleden de voortgang. Wel kwamen er ad-hoctribunalen –
Neurenberg, Tokio, Joegoslavië en Rwanda – en de laatste jaren
zagen wij ook de internationale jurisdictie geactiveerd worden in landen als
Spanje en België. België ervaart nu echter ook dat deze zelf gestelde
taak voor een nationale regering problemen kan opleveren. Dit statuut kan
de kroon op dit werk worden.Er valt veel goeds over de uiteindelijk getroffen regelingen te zeggen.
De werkzaamheden zullen niet door het veto van één lid van de
Veiligheidsraad verlamd kunnen worden. De permanente leden zullen zodoende
ook niet hun eigen onderdanen kunnen afschermen. Onze fracties betreuren het
inzonderheid dat dit voor de Verenigde Staten voorshands reden is om geen
partij te worden bij dit statuut. We hebben zelfs vernomen dat het Huis van
Afgevaardigden een amendement op de begroting van Buitenlandse Zaken heeft
aangenomen, waarin is vastgelegd dat Amerikaanse soldaten alleen op vredesmissies
mogen worden gezonden, als zij vooraf gevrijwaard worden van vervolging door
het Strafhof. Heeft de regering al zicht op de consequenties van deze uitspraak?
Juist het land dat vandaag onbetwist geldt als het machtigste op aarde, zou
hier een voorbeeldfunctie moeten vervullen. Immers, aan macht is altijd de
verleiding verbonden om het met het recht minder nauw te nemen. Wrang is het
dat Amerika wel door het rammelen met de geldbuidel andere landen weet te
pressen om hun onderdanen snel aan een internationaal tribunaal over te dragen,
terwijl het zelf als rijk land zulke pressie niet hoeft te duchten. Dit bevordert
niet het rechtsgevoel dat een internationaal strafhof zou moeten uitstralen.
Daarbij hoort immers het beginsel dat iedereen gelijk is. Naar onze mening
zijn in het statuut voldoende waarborgen ingebouwd om geen politiek-gemotiveerd
misbruik van de bevoegdheid tot strafvervolging te hoeven vrezen.Volmaakt is het statuut niet. Aan de overgangsbepaling in artikel 124
hebben onze fracties geen behoefte en ze waarderen het dat onze regering daarvan
geen gebruik zal maken. Wil de regering doen wat in haar vermogen ligt om
te bereiken dat dit artikel na zeven jaar verdwijnt? Verwacht de regering
dat op afzienbare termijn een definitie van het misdrijf agressie kan worden
aanvaard? Hoe gaat zich dat verhouden tot de bevoegdheid van de Veiligheidsraad
om bepaald optreden van staten als agressie te kwalificeren? Hoe staat het
inmiddels met de implementatie van de bepalingen van dit statuut in onze nationale
wetgeving en met de voorbereidingen voor de vestiging van het Strafhof in
deze stad? Is de veronderstelling gewettigd dat het statuut mogelijk al medio
volgend jaar in werking kan treden? Is het niet bezwaarlijk, en temeer voor
ons als gastland, dat dan de implementatiewetgeving nog niet gereed zal zijn?
Ik heb begrepen dat pas enkele dagen geleden in het kabinet beslissingen zijn
genomen over de definitieve en naar ik aanneem ook de voorlopige huisvesting
van het hof en de kostenverdeling. Is dit niet erg laat? Kan de regering ons
geruststellen dat de start van het hof niet door Nederlandse traagheid zal
worden opgehouden? Ik wacht met belangstelling de reactie van de regering
af.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Het is duidelijk dat het feit dat de ontwerpgoedkeuringswet
van dit verdrag dit huis thans bereikt een reden is tot vreugde, zelfs van
onverdeelde vreugde omdat geen van de fracties in dit huis bezwaren tegen
het verdrag heeft. Vandaar mijn complimenten aan de regering, een van de 160
regeringen die hieraan hebben bijgedragen. Ik volg graag de heer Van Gennip
in zijn lovende woorden voor allen die erbij betrokken zijn geraakt. Ik volg
hem ook in een deel van zijn daaropvolgende opmerking, namelijk dat de regering
ervoor moet zorgen dat Den Haag het hof op een waardige wijze kan opvangen.
Ik denk dan niet alleen aan geld, want dat is in ieder geval nodig. Ik denk
met name aan het feit dat naar ik heb begrepen een verschil van mening tussen
de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie over de vergoeding die er
in het kader van de overheids budgetten voor moet worden gegeven,
er de aanleiding toe kan zijn dat het maandenlang duurt voordat de kazerne
die voor het Strafhof is bestemd, kan worden overgedragen. Dat is pijnlijk.Ik beveel de regering aan om als wij zo'n gezaghebbend instituut in ons
midden krijgen haar uiterste best te doen het een gebouwencomplex te bezorgen
dat evenveel indruk maakt als het complex destijds maakte dat voor het Internationaal
Gerechtshof is gebouwd met de gelden van Andrew Carnegie. Ik denk dat hier
eerder ten voorbeeld kunnen worden genomen de mogelijkheden die een Franse
president heeft om één groot bouwproject te realiseren, of dat
nu een piramide in het Louvre is of een nieuwe opera op de Place de la Bastille.
Omdat een president dat wil, kan hij daar achterheen zitten en de eersteklas
architecten inschakelen. Ik wens beide bewindslieden de mogelijkheid toe om
te laten zien dat Den Haag niet alleen in theoretische zin de hoofdstad is
van het internationale recht, maar ook in de architectuur, met een gebouw
dat dit Strafhof waard is. Laat in dit opzicht onze roomse en niet onze calvinistische
traditie overheersen. Wij hebben vandaag al een discussie over deze twee tradities
gehad. De calvinistische traditie heeft de eer bij de ontwikkeling van onze
democratie voorop te hebben gelopen, maar als het om mooie dingen gaat, vrees
ik dat Rome toch een zekere voorsprong heeft. En wat de schone stad betreft:
ik ben het met de heer Van Gennip eens als hij met een "schone stad" bedoelde
wat onze Vlaamse vrienden bedoelen, maar de echt Amerikaanse uitdrukking "clean
city" wijst op een verregaand en hard strafrechtelijk beleid, en dat zal hij
toch niet hebben willen bepleiten. Overigens ben ik het ook met hem eens dat
alles op alles moet worden gezet om de uitvoeringswet een rijkswet te doen
zijn. Ik vind het goed dat dit van meet af aan samen met de twee andere rijksdelen
is opgezet. Het Koninkrijk mag op dit punt niet verdeeld zijn, dus laat het
dat ook niet zijn in de uitvoeringswetgeving.Ik wil nu de inhoud van het verdrag aan de orde stellen. Mijn fractie
drong er in het voorlopig verslag echt op aan om de verklaringen bij de bekrachtiging
te deponeren die zijn uitgebracht door Nieuw-Zeeland, namelijk om een aanval
met nucleaire wapens te beschouwen als strafbaar. In de memorie van antwoord
staat zoiets als "de PvdA vroeg om de mogelijkheid". Maar nee, wij vroegen
niet, wij drongen hier echt op aan; wij zijn wel eens serviel, maar niet in
een voorlopig verslag. De minister antwoordde dat dit onder de bestaande teksten
wordt begrepen. Maar hoe komt het dan dat de Fransen een uitdrukkelijk voorbehoud
maken waarbij zij alleen de klassieke conventionele bewapening aanvaarden
en dat de Nieuw-Zeelanders in hun verklaring zeggen dat het niet juist is
om de principes van internationaal humanitair recht te beperken tot conventionele
wapens? Overigens is dit het enige onderdeel, namelijk de noten die de verklaringen
bij de bekrachtiging weergeven, dat in deel C van het Tractatenblad niet is
vertaald. Waarom is keurig het hele verdrag vertaald, maar krijgen we de bijdrage
van de Fransen en Nieuw-Zeelanders in de oorspronkelijke taal?De heer Van de Beeten leverde een grondige bijdrage. Als collega zeg ik
hem hiervoor dank omdat hij daarmee een aantal zaken scherper naar voren haalde,
ook een deel van wat ik had willen zeggen over wat ik bij onze inbreng de
"rechtstreekse werking" van de verschillende onderdelen van het verdrag noemde;
hij noemde dit het "constitutionele karakter van het statuut". Het gaat met
name over de Vergadering van Partijen, de VVP. Die stelt het reglement van
proces en bewijsvoering vast en de elementen van het misdrijf. De heer Van
de Beeten wees er terecht op dat dit geheel nu juist de meest wezenlijk onderdelen
van de delictsomschrijving bevat. Dergelijke bepalingen hebben wel degelijk
een rechtstreekse werking hebben voor Nederlandse onderdanen; immers, mocht
een Nederlander een van deze misdrijven begaan, dan zal hij voor dit hof kunnen
worden gesleept en onderworpen aan het reglement van proces en bewijsvoering.
Het gaat om strafrecht en strafvordering die internationaal door de vereniging
van partijen worden vastgesteld, maar niet in het verdrag zelf staan. Er is
dus sprake van een volkenrechtelijke organisatie en een rechtstreekse werking
van de door haar vastgestelde bepalingen. Hierbij doen zich twee vragen voor.
Waarom is een en ander niet onder artikel 5 van de goedkeuringswet gebracht
op grond waarvan de opstelling van de Nederlandse regering in de Vergadering
van Partijen bij de wijziging van het verdrag de instemming van beide Kamers
behoeft? In artikel 5 staat dat dit twee weken van tevoren aan ons kenbaar
moet worden gemaakt, hetgeen ons de gelegenheid geeft om onze wensen aan de
ministers duidelijk te maken. Het gaat hierbij niet om de instemmingsvorm
die de minister van Justitie goed kent van de JBZ-raad, waarvan de minister
wel eens publiekelijk zei dat die hem niet zo goed beviel; die in artikel
5 is wat ruimer geformuleerd. Ik kan de minister verzekeren dat er mensen
in deze Kamer zijn, onder wie de heer Van de Beeten, die, als wij hiervan
in kennis worden gesteld, er onmiddellijk op zullen wijzen dat dit strafrechtelijke
en strafvorderlijke bepalingen zijn die ook jegens Nederlanders werken. Dat
zal voor ons een reden zijn om de minister te vragen met ons hierover te discussiëren
voordat hij zijn stem uitbrengt in de Vergadering van Partijen. Ik volg dus
geheel de gedachtegang van de heer Van de Beeten. Het antwoord in de memorie
van antwoord vind ik dan ook wat erg mager. Kunnen de ministers dit punt nog
eens bezien?De regering noemt in de memorie van antwoord zo'n twintig functies van
de Vergadering van Partijen. Het derde punt op deze lijst is het aannemen
van de elementen van misdrijven en het negende het aannemen van het reglement
van proces- en bewijsvoering. Ik hoop dat de ministers er begrip voor kunnen
opbrengen dat ik vind dat deze punten geen interne aangelegenheden van het
hof zijn, noch tussen het hof en het gastland. Deze punten hebben rechtstreekse
werking naar burgers en moeten dus op de een of andere wijze deze Kamer en
die aan de overzijde passeren. Ik vind dat wij hierover nog eens goed met
elkaar moeten praten, niet omdat wij in dit huis niet beseffen dat er heel
veel aan het hof moet worden overgelaten, maar omdat delictsomschrijvingen
en de procesvoering van zo grote betekenis zijn. Het verbaast dan ook niet
dat een advocaat hierover namens de CDA-fractie zulke goede dingen heeft gezegd.De regering stelt dat het gebruik van nucleaire wapens niet moet worden
toegevoegd als een van de elementen van misdrijven. In antwoord op een vraag
van de SGP-fractie zegt zij verder dat terrorisme hier ook
niet onder valt, omdat men zich beperkt heeft tot de tot nu toe geldende "core
crimes", wat ongetwijfeld slecht Nederlands is voor kernmisdrijven. Als terrorisme
dan niet tot de kernmisdrijven hoort, roept dat wel de vraag op op welke wijze
de regering denkt te bevorderen dat dit over niet al te lange tijd wel aan
de elementen van misdrijven worden toegevoegd.De heer De Vries vroeg naar de delictsomschrijving van agressie. Dat is
een moeilijke kwestie. Op 6 maart hebben wij hierover een uitvoerig advies
ontvangen van de desbetreffende adviescommissie van het ministerie van Buitenlandse
Zaken. De regering zegt dat zij zich in grote lijnen in dit advies kan vinden.
Als er echter één onderwerp is dat gevoelig kan liggen, is het
zo'n volkenrechtelijk beladen begrip als "agressie". Ik herinner mij nog goed
een dispuut met "sovjetjuristen", in de tijd dat die er nog waren, over de
vraag of de Sovjet Unie agressie gepleegd had tegen Finland. Mijn leermeester
Van de Bergh zou hebben gezegd dat dit "luce clarius" is geschied. Deze juristen
zeiden dat dit niet het geval was, want agressie was volgens hen de aanval
van een imperialistisch land op een socialistisch land. In dit geval was van
zo'n aanval geen sprake en er was dus ook geen sprake van agressie.Vragen over de relatie tussen staten en de vraag wanneer er sprake is
van oorlogsvoering en wanneer van agressie leiden vaak tot nog veel moeilijker
vragen dan die worden gesteld bij het humanitaire recht en bij mensenrechten.
Dat zijn nu weer de vragen waar het bij dit Strafhof in de allereerste plaats
om gaat. Ik zou de discussie over agressie dan ook geen prioriteit willen
geven, omdat het hof daardoor al heel snel in politiek vaarwater terechtkomt.Ik wil mijn bijdrage beëindigen met herhaling van de vreugde van
mijn fractie dat dit wetsvoorstel thans aan de orde is. Blijft nog een punt:
in het verslag en de memorie van antwoord heeft mijn fractie een discussie
gevoerd met de regering over de toepassing van artikel 91, derde lid, en artikel
92 van de Grondwet. Deze discussie betrof de vraag of voor dit verdrag een
tweederde meerderheid van beide Kamers nodig is en wat er wordt gedaan als
er verschil van mening ontstaat over deze vraag tussen beide Kamers. Dit vraagstuk
moet vroeg of laat worden opgelost, omdat wij ons anders op zeer pijnlijke
wijze zullen stoten aan een mogelijk ander voorstel, waarover een niet zo
grote consensus bestaat als hier het geval is. Ik zal in de commissie voor
Binnenlandse Zaken dan ook voorstellen om deze zaak opnieuw te agenderen met
de minister van Binnenlandse Zaken; niet alleen omdat hij constitutionele
zaken onder zich heeft, maar omdat hij in een vorige hoedanigheid als lid
van de Tweede Kamer bij dit onderwerp – namelijk bij de plaatsing van
kruisvluchtwapens – ook de nodige problemen heeft ondervonden, en hij,
zoals dat in de wereld van de psychiatrie wordt gezegd, dus als een ervaringsdeskundige
zou kunnen worden aangemerkt.Mevrouw Roscam Abbing-Bos (VVD):Voorzitter. Ook de VVD-fractie in de Eerste Kamer wil het historische
belang van het totstandkomen van het Internationaal Strafhof benadrukken.
Dat de regering erin geslaagd is om te bewerkstelligen dat het Strafhof in
Den Haag gevestigd zal worden, waardeert mijn fractie daarnaast zeer. Met
de minister vindt mijn fractie dat verdere spoed geboden is. Het statuut treedt
in werking als zestig staten geratificeerd hebben. Op het ogenblik dat behandeling
van de wet in de Tweede Kamer plaatsvond hadden 29 van de 60 staten het besluit
tot ratificatie genomen. Is dat aantal op dit ogenblik toegenomen?Uiteraard zijn wij het eens met de minister dat het vestigingsland Nederland
bij de eerste vijftig staten moet horen, alleen al gezien de plaats van vestiging.
De totstandkoming van het statuut van het Strafhof is een belangrijke stap
voorwaarts in het streven om een einde te maken aan straffeloosheid. Ik citeer
de heer Kofi Anan, secretaris-generaal van de Verenigde Naties: "Het vooruitzicht
van een Internationaal Strafhof biedt hoop op universele gerechtigheid. Bestraffing
van daders van de meest ernstige misdrijven van de gehele internationale gemeenschap.
Het gaat om misdrijven als genocide, misdaden tegen de mensheid en oorlogsmisdrijven.
Daders van dergelijke misdrijven – machthebbers in het bijzonder –
mogen niet vrijuit gaan."In mijn betoog bij de behandeling van de begroting 2001 van Buitenlandse
Zaken en Ontwikkelingssamenwerking gaf ik al aan hoezeer mijn fractie ervan
overtuigd is dat deze stellingname een belangrijke rol kan spelen in het streven
naar het beheersbaar maken en indammen van de agressie in de vele gruwelijke
conflicten, die in vele delen van de wereld steeds weer losbarsten. Ook kan
het Strafhof in zijn uitwerking bijdragen aan het verlenen van nazorg door
het temperen van haat en wraakgevoelens van de getroffen slachtoffers, zodat
nieuwe conflicten voorkomen kunnen worden.Wij zijn verheugd dat 139 staten het statuut inmiddels ondertekend hebben,
al hebben wij de indruk dat er veel compromissen gesloten zijn, die de effectiviteit
van het statuut niet altijd ten goede komen. Ik noem bijvoorbeeld het feit
dat het gebruik van massavernietigingswapens niet in het statuut is opgenomen.
Kan de minister hier nog iets over zeggen? Wordt er bijvoorbeeld te zijner
tijd geëvalueerd en kunnen misdrijven, die nu niet op de lijst staan,
alsnog toegevoegd worden?De Verenigde Staten hebben het statuut getekend, maar weigeren voorlopig
te ratificeren. In de Tweede Kamer zei de minister dat ratificatie door Amerika
helaas niet op korte termijn te verwachten is. Bij de begrotingsbehandeling
van Buitenlandse Zaken in de Eerste Kamer zei hij: "Ik denk niet dat het heel
veel verschil maakt voor de verdere gang van zaken dat Amerika nog niet ratificeert."
Ik proef in beide uitlatingen een zekere incompatibiliteit tussen "helaas"
en "niet veel verschil". Kan de minister dit nog eens toelichten? Dat Amerika
nog niet bereid is mee te doen, heeft blijkbaar te maken met het feit dat
de complementariteitsregeling in Amerikaanse ogen niet ver genoeg gaat, omdat
die niet de absolute juridische zekerheid biedt, die de Amerikaanse regering
en in het bijzonder het Pentagon voor de Amerikaanse militairen wil. Nederland
en de EU-partners vinden daarentegen dat de huidige regeling juist voldoende
waarborgen biedt tegen ongewenste vervolging van bijvoorbeeld blauwhelmen
door het Strafhof. Waar zit hem deze verschillende zienswijze nu in? Ook Turkije,
China – permanent lid van de Veiligheidsraad –
India, Japan en Indonesië hebben niet ondertekend. Gezien de machtspositie
van deze landen in het wereldbestel, stemt ons dat tot zorgelijkheid. Heeft
een en ander te maken met het afkeuren van de complementariteitsregeling,
en betekent dat dan dat er op dit punt eventueel compromissen moeten worden
gesloten, of zouden die het statuut dusdanig verzwakken dat het volstrekt
ontkracht wordt?Het feit dat vier van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad
het statuut wel hebben ondertekend, lijkt ons een gunstige factor. De effectiviteit
van het Strafhof zal immers vooral afhangen van de bereidheid van de Veiligheidsraad
om situaties aan het Strafhof voor te leggen, hetgeen samenhangt met de mate
waarin staten bereid zijn om deze misdrijven zelf te vervolgen. Hoe zit de
juridische procedure hiervoor in elkaar? Ik denk met name aan het belangrijke
gegeven van een onafhankelijke aanklager. Is onafhankelijkheid gewaarborgd
als verdachte misdadigers niet worden overgedragen aan het Strafhof? Ik begrijp
dat het moeilijk is in casuïstiek te treden, maar ik zou van deze gelegenheid
toch gebruik willen maken om te vragen naar het geval van Pinochet. Hoe had
Nederland zich opgesteld als het Strafhof al in werking was getreden?In de Handelingen van de Tweede Kamer over dit onderwerp lazen wij dat
de positie van het Strafhof in Nederland wordt vastgelegd in het verdrag.
Het betreft onder meer de onschendbaarheid van het gebouw waarin het Strafhof
gevestigd zal worden, de immuniteit van rechters en Aanklager en de belastingvrijstelling
van medewerkers. Deze zogenaamde "basisbeginselen" zijn uiteraard zeer belangrijk,
maar zullen pas in het najaar aan de orde komen volgens de minister. Wij zien
de uitkomsten van de dan te nemen beslissingen uiteraard met belangstelling
tegemoet, temeer omdat wij ons realiseren dat de toewijzing van het Internationaal
Strafhof aan Nederland voor ons land een prestigieuze aangelegenheid is. Dat
impliceert ook dat zaken als hierboven genoemd – ik denk vooral aan
uitgekiende veiligheidsvoorzieningen, voorzover Nederland daarin moet voorzien,
maar ook aan goede voorzieningen voor de wereldpers – goed geregeld
moeten zijn. Als de organisatie daarvan tekortschiet, kan het prestigieuze
effect volledig in het tegendeel veranderen.Met betrekking tot de status van het statuut ten opzichte van de Grondwet
is kortgeleden besloten dat over dit onderwerp een bijeenkomst zal plaatsvinden
met de minister van BZK. Mijn collega Rosenthal zal daarbij als woordvoerder
optreden.Namens mijn fractie hecht ik eraan op te merken dat het uitermate belangrijk
is dat seksuele misdrijven zijn opgenomen in het statuut. De brute, wrede,
vernederende aantasting van de waardigheid van vrouwen die deze onmenselijke
vorm van misdaad moeten doorstaan, kan niet genoeg bestraft worden. In mijn
ogen is het een van de meest gruwelijke mensenrechtenschendingen.De fractie van de VVD vraagt zich af of Nederland consequenties zal verbinden
aan het niet-ratificeren van het verdrag door landen waarmee wij samenwerken
in vredesoperaties, zowel militaire als civiele. Wij kunnen ons voorstellen
dat erkenning van de rechtsmacht van het Strafhof een voorwaarde wordt voor
toetreding van nieuwe leden tot NAVO en EU. Naar het oordeel van mijn fractie
moet personeel in dergelijke operaties onderworpen zijn aan dezelfde normen.De behandeling van deze wet in de Tweede Kamer wordt door mijn fractie
als zeer volledig beschouwd. Ik wil die vandaag dan ook niet overdoen, want
dat zou ten overvloede zijn. De zeer recente gebeurtenissen rond de uitlevering
van ex-president Milosevic van Joegoslavië zijn adembenemend, niet vanwege
het dédain waarvan hij blijk gaf ten aanzien van het tribunaal, maar
vanwege het feit dat hij door zijn eigen natie aan het tribunaal is overgedragen.
Hij zal vervolgd worden voor zijn aansprakelijkheid als bevelsbevoegde meerdere,
iets wat wel aanvaard werd voor militairen, maar Milosevic staat terecht als
burger. Daarom en om de beelden die wij te zien kregen, schets ik deze situatie
die wij net voor dit weekend hebben meegemaakt, als adembenemend. Ik noem
het Joegoslaviëtribunaal omdat dit een voorloper kan worden genoemd van
het Internationaal Strafhof. Om die reden heb ik nog een paar vragen. Prof. Strijards, hoogleraar internationaal strafrecht en nauw betrokken
bij de juridische veiligheidsaspecten rondom het Joegoslaviëtribunaal
en het Lockerbie-proces en auteur van het boekje "Een permanent strafhof in
Nederland", zegt vanmorgen in de Volkskrant dat Servië nog steeds vindt
dat het Joegoslaviëtribunaal geen onpartijdige rechtbank is. Daar heeft
het land gelijk in, zo vindt Strijards. Het tribunaal kan zich bijvoorbeeld
niet richten tegen personen die in opdracht van de NAVO opereren. Hij acht
dat in strijd met het gelijkheidsbeginsel. Iets verder zegt hij dat het de
bedoeling is dat uiteindelijk het Internationaal Strafhof gaat functioneren
op onafhankelijke, onpolitieke en onpartijdige wijze. Het Internationaal Strafhof
staat los van de Verenigde Naties, het is een zelfstandige, onafhankelijke
verdragsorganisatie die in principe niet kan stuiten op een veto van de leden
van de Veiligheidsraad, aldus prof. Strijards. Voorts merkt hij op: "De bedoeling
is dat het Strafhof wereldwijd jurisdictie krijgt. Daarvoor is noodzakelijk
dat een statenmeerderheid die jurisdictie ook aanvaardt en implementeert."
Zijn redenering is dat grootmachten als de Verenigde Staten, China, Japan
en Rusland dit niet zo gauw zullen doen, maar dat uiteindelijk ook die landen
de internationale ontwikkelingen van het strafrecht niet tegen zullen kunnen
houden. Door de technologische ontwikkelingen zijn delicten immers steeds
vaker van een dergelijke massale en grensoverschrijdende omvang dat die niet
meer nationaal berecht kunnen worden. Ik vraag de beide ministers om hun commentaar
op deze uitspraken.Graag willen wij bij de behandeling in de Eerste Kamer aandacht vragen
voor de zaken die ons nog niet geheel duidelijk waren in deze zo uitermate
belangrijke ratificatiediscussie. Het gaat tenslotte om het verspreiden van
vrede in de wereld. Wel, die vragen zijn gesteld en ik zie de beantwoording
door de ministers met belangstelling tegemoet.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De beraadslaging zal morgenavond worden voortgezet, na het antwoord van
de regering in tweede termijn inzake de wetsvoor stellen betreffende
het correctief referendum.Sluiting 23.29 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20002001-1518-1528.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl