Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Tracéwet (tweede tranche) (29859)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 6091-6105

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-09-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 99, pagina 6091-6105

30-08-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29859Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 30 augustus 2005)Pagina 6079-6081
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 30 augustus 2005)Pagina 6106-6116
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Tracéwet (tweede tranche) (29859)Pagina 6091-6105
Vragen van het lid Crone aan de ministers van Financiën en Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de wijze waarop en de vorm waarin het kabinet op prinsjesdag koopkrachtcijfers zal presenteren, zodat objectiviteit is gegarandeerd (mondelinge vragenuur)Pagina 6084-6087
Noot bij pag. 6081: rapport van de commissie voor het onderzoek van de geloofsbrieven inzake benoeming van de heer Van Schijndel tot lid van de Tweede KamerPagina 6117-6117
Vragen van het lid Rouvoet aan de minister-president, minister van Algemene Zaken, over het voortijdig door het kabinet naar buiten brengen van onderdelen van de Miljoenennota en van andere prinsjesdagstukken (mondelinge vragenuur)Pagina 6081-6084
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 30 augustus 2005)Pagina 6089-6091
Vragen van het lid Dijksma aan de minister van Verkeer en Waterstaat over het bericht dat de HSL maandenlang vertraging oploopt (mondelinge vragenuur)Pagina 6087-6089

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 844 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Tracéwet (tweede tranche) (29859).De algemene beraadslaging wordt geopend.Voorzitter: HamerDe heer Van Hijum (CDA):Voorzitter. De CDA-fractie is blij dat zij vandaag kan spreken over het
voorstel tot wijziging van de Tracéwet. We hadden dit wetsvoorstel
al vóór de vakantie moeten behandelen, maar helaas is dat er
door alle spoeddebatten en andere prioriteiten destijds niet van gekomen.
Als de Kamer het kabinet tot spoed wil manen bij de aanleg van zaken als spitsstroken
en allerlei andere infrastructuurprojecten, moet zij zich realiseren dat dit
geen al te fraaie start is van het nieuwe seizoen. Desondanks is het goed
dat wij er vandaag over spreken.Mijn fractie is blij met de inhoudelijke aanpassingen die het kabinet
voorstelt. Het beoogt een korte procedure mogelijk te maken voor spitsstroken,
inhaalsporen en overige "benuttingsmaatregelen", zoals het kabinet deze noemt.
Een dergelijke kortere procedure draagt naar onze mening bij aan de snelheid
en daadkracht bij het aanleggen van infrastructuur die in het regeerakkoord
zijn afgesproken. In Nederland wordt ongelooflijk lang gedaan over de aanleg
van kleine stukjes weg. Dat heeft met van alles te maken, zoals de lengte
van procedures, bestuurlijke druk, onze eigen interpretatie van Europese milieuregels.
Ik denk dat het goed is als we eens kritisch kijken naar de mogelijkheden
van verkorting van de procedures.De wetswijziging is ook hard nodig met het oog op de realisatie van de
tweede serie spits- en plusstroken, de ZSM 2-maatregelen. We zien echter dat
de snelheid van uitvoering daarvan niet alleen wordt bepaald door verkorte
procedures; wij hebben, zoals bekend, ook te maken met strenge eisen aan de
luchtkwaliteit. Kan de minister de stand van zaken geven van de voorbereiding
en uitvoering van het wegaanpassingsbesluit ten behoeve van de spits- en plusstroken?
In hoeverre biedt de voorgenomen herziening van het Besluit luchtkwaliteit
uitkomst bij de realisatie hiervan? Wellicht kan de minister ook iets zeggen
over de voornemens rond de Wet luchtkwaliteit, waarover wij vandaag in diverse
kranten hebben kunnen lezen. Onze fractie steunt het kabinet in ieder geval
bij het deels ontkoppelen van de toetsing van de wegaanpassingsbesluiten en
de luchtkwaliteitsgevolgen.De lengte van de procedure is niet de belangrijkste belemmering voor de
snelle realisatie van infrastructuur. Bij nieuwe infrastructuur betreft het
zeventien maanden, bij benuttingsmaatregelen wordt het nu elf maanden. Vertraging
wordt vooral ook veroorzaakt door veel bestuurlijk overleg, zowel interdepartementaal
als tussen diverse overheidslagen, en door discussies in de verkenningen-
en planstudiefasen over varianten en geld. Wij pleiten daarom ook voor een
betere afstemming, samenwerking en prioriteitstelling tussen departementen
en verschillende overheden. Welke mogelijkheden ziet de minister om ook hierbij
tijdswinst te boeken? Uit studies van de Universiteit Utrecht blijkt dat veel
tijd verloren gaat in het overleg tussen departementen en overheden over projecten;
steek er dus energie in om ook daar tijdswinst te boeken. Wellicht kan de
minister hierop nader ingaan.Voorts vinden wij het belangrijk dat de overheid zich houdt aan de wettelijke
termijnen. Dit blijkt eens temeer van belang nu de Raad van State te laat
genomen tracébesluiten kan vernietigen vanwege onzorgvuldigheid als
belangen daardoor onevenredige schade ondervinden. Dit blijkt ook uit het
evaluatieonderzoek van de universiteit. Welke mogelijkheden ziet de minister
om de wettelijke termijnen te beschouwen als harde, zelfs fatale termijnen?
Met andere woorden, hoe zorgen ervoor we dat we onszelf ook aan de afgesproken
termijnen houden?Ook bij de verkorte procedure blijft zorgvuldigheid van belang; dat blijkt
weer uit diverse uitspraken van de Raad van State tot vernietiging van wegaanpassingsbesluiten
die volgens de raad onvoldoende waren gemotiveerd met betrekking tot de effecten
op veiligheid, luchtkwaliteit en de MER-plicht. Onze fractie is in elk geval
van mening dat de zorgvuldigheid via de strategische milieubeoordeling, de
MER en de inspraak voldoende is gewaarborgd. Wel hebben wij nog een vraag
over de verplichting om ook de ruimtelijke gevolgen voor de wijdere omgeving
in beeld te brengen. Wat wordt precies verstaan onder "planologische implicaties"?
Heeft deze bepaling alleen betrekking op nieuw aan te leggen infrastructuur
of ook op benuttingsmaatregelen? Valt door een dergelijke bepaling tijdverlies
door interpretatieverschillen te verwachten? Kunnen die implicaties financiële
gevolgen hebben voor het projectbudget doordat de reikwijdte van het project
wordt verbreed?Mijn fractie vindt het positief dat het toepassingsbereik van de Tracéwet
wordt losgekoppeld van de MER-plicht. Het wetsvoorstel beoogt weliswaar niet
om de MER-plicht te beperken, maar er wordt wel een herziening
van het Besluit MER aangekondigd. Hoe kan het dat de minister de bepalingen
uit het Besluit MER anders interpreteerde dan de Raad van State, die stelt
dat onder de huidige wetgeving alle wijzigingen van hoofdwegen als MER-plichtige
activiteiten moeten worden beschouwd? Dat staat op pagina 7 van de memorie
van antwoord. Wat kunnen wij in dit opzicht van de aangekondigde wijziging
van de Wet milieubeheer verwachten? Hoe beoordeelt de minister het voorstel
van de Commissie MER om de MER-plicht voor wegverbredingen af te schaffen
onder gelijktijdige invoering van een meer globale strategische milieubeoordeling
in de verkenningenfase?Tot slot wil ik een opmerking maken over de gekozen afstemmingsconstructie
tussen de minister van VROM en die van Verkeer en Waterstaat. Mijn fractie
vindt die constructie zorgvuldig. De minister van VROM wordt terecht de mogelijkheid
geboden om af te zien van verdere betrokkenheid bij de besluitvormingsprocedure
in geval van een wegaanpassingsbesluit met beperkte ruimtelijke implicaties.
Ook dit onderdeel krijgt dus de steun van mijn fractie.De heer Verdaas (PvdA):Voorzitter. Vandaag staat de wijziging van de Tracéwet op de agenda.
Wij hebben er inderdaad een tijdje over gedaan voordat het zo ver was, maar
bij de start van het nieuwe seizoen is het dan zo ver. Mijn fractie heeft
de wijziging steeds gesteund, waarbij zij wel steeds een aantal randvoorwaarden
heeft gesteld. Zij zal dat ook blijven doen.Ik wil de gelegenheid aangrijpen om drie punten onder de aandacht van
de minister te brengen. Ten eerste is de interne werkwijze van het departement,
die wij niet bij wetgeving kunnen regelen, een belangrijke oorzaak voor de
vertraging die vaak optreedt. Het doorlopen van de volledige procedure kost
in theorie zeventien maanden. Dat is op zich niet heel lang. Het is dan mooi
als het bij aanpassingen na elf maanden kan, maar er zijn dus meer oorzaken.
Nu heeft de minister beloofd om de Kamer voortgangsrapportages toe te sturen.
Ik hoop vandaag van haar te horen dat de oorzaken van de vertragingen klip
en klaar in die rapportages zullen worden vermeld. Ook als het aan interne
capaciteitsproblemen of onenigheid ligt, lijkt het mij goed om dat gewoon
te melden. Dat maakt het debat hier ook weer beter.Ten tweede is het in theorie voorstelbaar dat nieuwe infrastructuur soms
toch de voorkeur heeft boven een aanpassing van de bestaande. In stedelijk
gebied bijvoorbeeld kan men vastlopen bij het aanbrengen van een extra rijstrook,
zodat een omlegging of een nieuw tracé de beste optie is. In het wetsvoorstel
wordt naar mijn mening niet scherp genoeg geformuleerd dat dan alsnog de volledige
procedure wordt doorlopen. In de nota naar aanleiding van het verslag laat
de minister weten dat zij dan alsnog opteert voor de volledige procedure,
maar ook dat vind ik nog niet scherp genoeg. Vandaag vraag ik van de minister
een simpele toezegging. Is zij met mij van mening dat in de uitzonderlijke
gevallen dat er toch een nieuw tracé moet komen, moet worden gekozen
voor de volledige procedure? In zo'n geval mag niet worden gezegd: het was
ooit de bedoeling om een bestaand tracé aan te passen, dus wij kunnen
nu met de verkorte procedure volstaan.Ten derde de convergentie met de Wet op de ruimtelijke ordening. Daarover
hebben wij in deze Kamer al eerder gedebatteerd in het kader van het rapport
van de TCI. De conclusie was dat de afweging om iets te veranderen in de infrastructuur
of de mobiliteitsbewegingen, moet zijn ingegeven door nut en noodzaak. Dit
behoort te worden ingebed in een structuurvisie. Wellicht moet wij in dat
licht op termijn streven naar een wet op de omgeving of een wet op de ruimtelijke
ontwikkeling. De Tracéwet zou dan kunnen worden beschouwd als een projectprocedure
ingebed in een dergelijke wet. Zo wordt de goede koppeling gemaakt: in eerste
instantie gaat het om nut en noodzaak, voor de uitvoering is er vervolgens
een projectprocedure. Uiteraard zijn er ook overwegingen om daar niet voor
te kiezen. Het departement raakt dan bijvoorbeeld de eigen sectorale wet kwijt.
De discussie daarover moeten wij echter wel voeren. Wat is de visie van de
minister op deze ontwikkeling? Ziet zij die als een wenkend perspectief voor
de toekomst? Wat kan de rol van het ministerie van VROM worden bij de besluitvorming
over nieuwe tracés of de aanpassing daarvan?De heer Van Hijum (CDA):De huidige Tracéwet kent al een gezamenlijke verantwoordelijkheid
van de ministers van VROM en Verkeer en Waterstaat. Wat voegt een wetsvoorstel
zoals de heer Verdaas bepleit, feitelijk toe aan de huidige procedure?De heer Verdaas (PvdA):Die vraag kan inderdaad worden gesteld. Waarom zou je echter nog een aparte
Tracéwet willen hebben als je kunt volstaan met één wet
op de omgeving met daarin een projectprocedure? De Tracéwet regelt
niets meer of minder dan de uitvoering van infrastructuurprojecten. Dat kan
eigenlijk ook perfect worden geregeld in een projectprocedure zoals die is
opgenomen in de WRO. Het voordeel van één wet is bovendien dat
de procedure voor burgers, gemeenten en provincies inzichtelijker wordt. Zo
wordt voor iedereen duidelijk dat er een moment is waarop over de noodzaak
van projecten wordt beslist, en dat er daarnaast een projectprocedure bestaat
om die projecten uit te voeren. Het is mij eigenlijk om het even of het dan
gaat om infrastructuur, nieuwbouwwijken of bedrijventerreinen. De TCI heeft
terecht geadviseerd om die knip te maken.De heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Een van de eerste gedachten die mij bekroop bij de voorbereiding
van dit debat, was: waarom voeren wij in dit land nog dure evaluatiestudies
uit? De conclusies van de evaluatiestudie van de tracéwetprocedure
zijn glashelder. Het probleem zit niet in de procedures, in de wetgeving of
in de structuur, het probleem ligt bij het ministerie. Dat schiet niet op
en maakt geen keuzes; daarom duurt het zo lang. Ik zal het even netjes zeggen,
zoals het in de rapporten en brieven staat: "Belangrijker voor de toepassing
van de Tracéwet dan een wetswijziging is een verbetering van de interne
werkwijze van de overheid." Geen wetswijziging maar verbetering van de interne
werkwijze van de overheid. Daarover zouden wij hier moeten
debatteren, maar dat doen wij niet. Wij zetten wel de zorgvuldigheid van onze
procedures op het spel om die eventuele tijdwinst te boeken.De universiteit van Utrecht geeft als oorzaak van de niet al te snelle
werkwijze aan dat het ministerie een standpunt inneemt dat niet duidelijk
genoeg is. Daarbij komt dat er onvoldoende afstemming is met de overige overheden
en belanghebbenden. Een andere oorzaak is naar haar oordeel dat er onvoldoende
capaciteit is bij de regionale directies van Rijkswaterstaat. Bovendien duurt
het veel te lang voordat de bestuurskern een besluit neemt en is er onduidelijkheid
over de beschikbaarheid van financiële middelen. Uit de geschiedenis
van de A4 Midden-Delfland, waaraan deze minister deze zomer een boeiend hoofdstuk
heeft toegevoegd, blijkt dat er vaak vertragingen zijn opgetreden. Die zijn
steeds te herleiden tot de kwesties die door de universiteit van Utrecht zijn
genoemd. De Nederlandse Tracéwet is dus niet de oorzaak, maar de besluitvorming
laat wel veel langer op zich wachten. In 1998 heeft het ministerie een vergelijking
gemaakt ten aanzien van besluitvormingsprocedures in andere EU-landen. Ik
citeer: Landen die inzetten op snelle besluitvorming slagen er niet in om
dit te bereiken maar zij boeten op het punt van afwegingen wel in aan rijkdom,
terwijl landen waar een breed perspectief en heroverweging hoog worden gewaardeerd,
deze rijkdom wel realiseren zonder snelheid te verliezen. Dreigt de rijkdom
op het punt van alternatieven en afwegingen niet fors af te nemen door de
vereenvoudiging die de minister wenst zonder dat het doel, namelijk tijdwinst,
wordt bereikt?De heer Van Hijum (CDA):De heer Duyvendak wijst naar mijn idee terecht op de manier waarop wij
de besluitvorming hebben georganiseerd. In mijn inbreng heb ik dat ook gedaan.
Het is echter vreemd dat zeventien maanden nodig zijn om een besluit te nemen
over een betere benutting van de bestaande infrastructuur. Waarom zouden wij
niet de mogelijkheden benutten om die wettelijke termijn in te korten, zeker
als dat niet ten nadele is van de zorgvuldigheid?De heer Duyvendak (GroenLinks):Het gaat mij om de afwegingen die bij een dergelijk debat worden betrokken.
Mijn punt is dat er minder serieus aandacht zal worden besteed aan alternatieven
als de minister haar zin krijgt. Ik noem de alternatieven beprijzen, het afsluiten
van afritten en investeren in openbaar vervoer als voorbeeld. Ik vind een
bredere blik dus belangrijk. Nu besteedt de minister alleen aandacht aan meer
auto's op asfalt. Dit soort cruciale besluiten heeft grote gevolgen voor de
leefbaarheid. Wij zijn bekend met de problemen op het terrein van de luchtvervuiling.
Ik pleit dus nogmaals voor het behoud van een brede blik. De minister blijkt
daarvoor op dit moment minder oog te hebben en dat vindt mijn fractie bijzonder
spijtig. Verder wijs ik erop dat ook ervaringen uit het buitenland aantonen
dat het op de door de minister voorgestelde wijze niet eens sneller gaat maar
dat er wel veel rijkdom op het punt van afweging verloren gaat.De heer Van Hijum (CDA):Het is de vraag of de opmerkingen van de heer Duyvendak op dat punt juist
zijn. Ieder besluit tot het aanleggen van infrastructuur of het beter benutten
daarvan wordt immers voorafgegaan door een verkenningenfase waarin alle alternatieven
wel degelijk op een rij worden gezet. Het ondergaan van een milieubeoordeling
en het opnieuw doorlopen van de MER-procedure is overbodig. Wij voeren veel
dubbele taken uit. Naar mijn idee kan de heer Duyvendak geen tegenstander
zijn van het benutten van mogelijkheden om sneller tot actie over te gaan.De heer Duyvendak (GroenLinks):Het is de heer Van Hijum bekend dat die verkennende fase in achterkamertjes
plaatsvindt. Het lijkt mij goed om van gedachten te wisselen over datgene
wat daar precies gebeurt. De Tweede Kamer heeft daarin geen rol en dat geldt
eveneens voor burgers. Naar mijn idee is die verkennende fase eerder het probleem
dan de oplossing. In de huidige procedure is er wel sprake van een voldoende
brede afweging. Daarvan maakt onder andere een open onderzoek naar alternatieven
onderdeel uit. Die procedure dreigt nu echter te sneuvelen. Mijn fractie is
er voorstander van om die procedure in het geval van complexere besluiten
te handhaven. De complexiteit van een besluit laat zich niet afmeten aan de
vraag of je te maken hebt met een nieuw stuk weg of een wegverbreding. Ik
kan het ook omkeren. Wij hebben de laatste paar jaar allemaal gezien hoe complex
spitsstroken en het verbreden van wegen liggen en welke belangen daarbij allemaal
komen kijken, bijvoorbeeld met betrekking tot de luchtkwaliteit. Het betreft
vaak zulke complexe besluiten dat je dat niet afkunt met een vereenvoudigde
procedure als nu wordt voorgesteld.Als wij discussiëren over de Zuiderzeelijn, dan denk ik dat de minister
verstandige lessen heeft getrokken uit het verleden: niet in een fuik zwemmen
en brede alternatieven bekijken. Als ik kijk naar een concreet project als
dit, dan betreft dit inderdaad een andere schaal, maar er moeten ook in dit
kader belangrijke afwegingen worden gemaakt. De minister gaat hierbij toch
door op de "oude manier" waarbij je snel in een fuik zwemt en er niet wordt
gekeken of er andere mogelijkheden zijn die ook een volwaardige rol in het
debat krijgen. Je kunt dan heel snel in die fuik zitten. Als achteraf dan
blijkt dat je fout zit, kun je er niet meer uit en krijg je met al die vertragingen
te maken. Bovendien kun je veel beroepsprocedures over je heen krijgen, omdat
je die alternatieven niet hebt onderzocht. Het is de vraag of je op die manier
veel verder komt.Het mag duidelijk zijn dat mijn fractie niet erg enthousiast is over de
voorstellen en ook niet erg gelooft in de effectiviteit van de voorstellen
van de minister. Nu wij hier toch mee bezig zijn, wil ik echter ook iets constructiefs
doen. Ik wil een aspect in de besluitvorming wat zorgvuldiger maken betreffende
de belangen van de fietser en de wandelaar in de Tracéwet. Daartoe
heb ik een amendement ingediend waarmee wij een onderdeel willen toevoegen
aan de onderdelen die uitgewerkt moeten worden in de trajectnota. In de trajectnota
moet expliciet worden gekeken of de aanleg van een nieuw tracé gevolgen
heeft voor bestaande verbindingen van wandelaars en fietsers. Dat moet in
kaart worden gebracht zodat dit gegeven in de verdere procedure en afweging
een rol kan spelen. Ik hoop dat de collega's dit amendement betreffende zorgvuldige
belangentoetsing, ook van de fietser en de wandelaar, willen
ondersteunen.De heer Hofstra (VVD):Voorzitter. De VVD-fractie wil niets liever dan onze stroperige procedures
ontstropen en versnellen. Op voorhand heeft de minister onze steun voor deze
voorstellen. Mij valt toch op dat het kabinet in 1998 een besluit heeft genomen
over deze materie en in 2003 weer. Wij zijn nu in 2005. Het eerste stuk in
ons Kamerdossier dateert ook alweer van november 2004. Wij zouden ons als
Kamer ook eens moeten afvragen of wij dit soort verstandige voorstellen niet
wat sneller kunnen behandelen dan bijna binnen een jaar. Als wij het in juni
hadden gedaan, wat maar een paar dagen in ons schema scheelt, dan had dat
weer twee maanden gescheeld. Wij moeten een keer tegen onszelf durven zeggen:
laten wij dat eens sneller doen. Ook de Spoedwet wegverbreding, die nog niet
zo lang geleden is ingevoerd, had onze hartelijke steun.Wij zijn nu toch nog niet klaar? Zo vraag ik de minister. Wat gaan wij
nog meer doen? En vooral: wanneer gaat de minister meer doen om de uitvoering
van besluiten te versimpelen? Uiteraard moet er zorgvuldig kunnen worden afgewogen.
Uiteraard moeten de belangen van eigenaren, gebruikers en andere belanghebbenden
worden afgewogen. Maar het is toch ondenkbaar dat het allemaal zo lang moet
blijven duren als het de laatste jaren in ons land duurt? De MER-plicht moet
worden teruggedrongen. Als een weg twee x twee banen telt en er is te weinig
capaciteit, dan moet de weg worden verbreed tot twee x drie banen. Dat snapt
een kleuterleerling. Waarom moet daar een MER-plicht op worden losgelaten?
Ik meen dat zo'n verbreding altijd milieuvriendelijker is dan het aanleggen
van een nieuwe snelweg op een of twee kilometer afstand. Dat snapt ook elke
leerling van een kleuterschool. Overigens voor zover die vorm van onderwijs
nog bestaat, maar dat terzijde.Procedures moeten worden samengevoegd. Inspraakmogelijkheden moeten blijven
bestaan en belangen moeten worden gegarandeerd, maar dat hoeft niet 37 keer.
Voeg de procedures daarom samen en versnel het proces. Ook de interne werkwijze
op het departement moet worden verbeterd. Misschien gaat het wat gemakkelijker
met minder ambtenaren dan er nu zijn. Dit is echter een andere afweging.Het is ook aardig om vergelijkingen met het buitenland te maken. Als je
daar hoort dat men een kruising ongelijkvloers wil maken, denk je: bij ons
zal dat nog wel jaren duren. Over drie maanden ben je er weer en warempel,
de kruising is ongelijkvloers. Ik hoor collega Duyvendak zeggen dat dan de
rijkdom van de afweging vervalt. Hij zal bedoelen: wel afwegen, maar niets
doen. Daar zijn wij als VVD geen voorstander van. Immers, de tijd staat niet
stil: de verkeersintensiteit neemt toe, evenals de files en daarmee de problemen.De vraag aan de minister is dan ook wanneer zij wat meer concreet gaat
doen. Wat is de planning daarvan en waar zou het om kunnen gaan?Er zijn nog andere regels die ons lelijk kunnen dwars zitten. Een triest
recent hoogtepunt is het zogeheten fijn stof. Bijna elke Nederlander weet
hoe dat zit. De conclusie is gerechtvaardigd dat in dit opzicht de Nederlandse
regering en de Kamer meer hebben gedaan dan Europa strikt genomen heeft voorgeschreven.
Nu hebben wij problemen. Ik heb begrepen dat wij daarvoor binnenkort verbeteringsvoorstellen
tegemoet kunnen zien.Ik heb nog een concrete vraag over de zuidelijke rijbaan van de A12 tussen
Woerden en Utrecht. Ongeveer twee jaar ligt daar een vierde rijstrook, maar
het is nu niet de bedoeling dat je er overheen rijdt. Dat is volgens mij wel
de reden voor de aanleg van die strook. Kan de minister uitleggen waarom wij
er nog steeds niet overheen kunnen rijden? Ik heb begrepen dat dit met de
MER-plicht te maken heeft. Kan zij aangeven wanneer wij wél gebruik
kunnen maken van die vierde rijstrook?Het lijkt ons een goed idee dat de briefjes die van tijd tot tijd bij
de commissie binnendwarrelen, worden teruggebracht tot halfjaarlijkse rapportages.
Wanneer wordt hiermee een begin gemaakt? Ik steun van harte het voorstel dat
collega Verdaas zojuist heeft gedaan om bij eventuele vertragingen heel open
en eerlijk de oorzaak te vermelden: de Tweede Kamer, het departement, een
gemeente, een provincie. Wij kunnen daarvan dan leren.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter. Het onderhavige wetsvoorstel strekt tot een verkorte
procedure voor de aanpassing van bestaande infrastructuren. Die doelstelling
ondersteunen wij graag, niet in de laatste plaats omdat daarmee ook een bijdrage
kan worden geleverd aan het terugdringen van ongewenste, incidentele projectwetgeving.Wel is de impact van het wetsvoorstel groter gebleken dan op het eerste
gezicht lijkt. Na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zullen namelijk alleen
bij de aanleg van nieuwe infrastructuur nog de tracéwetprocedure met
de fase van trajectnota en bepaling van stofdelen aan de orde zijn. De aanleg
van nieuwe infrastructuur komt echter relatief weinig meer voor, maar aanpassing
van bestaande infrastructuur, dus wegverbredingen, des te meer. Dat kunnen
zeer ingrijpende wijzigingen zijn, met alle consequenties voor de ruimte en
het milieu van dien. Dat is bekend. De collega's hebben daarvan nog concrete
voorbeelden genoemd. In dit verband heb ik de volgende zorgen. Zijn wij er
zeker van dat in al dergelijke gevallen de trajectnota MER-fase gemist kan
worden? De kernvraag voor mij is of er voldoende waarborgen paraat blijven,
zodat de mogelijke alternatieven serieus bekeken worden. Ik zie de alternatieven
heel breed: meer dan alleen vormen van wegverbreding. Ik doel op het totale
scala van mogelijkheden. Ik noem beprijzing, openbaar vervoer, slimmer omgaan
met infrastructuur en afsluiten van bepaalde op- en afritten.Een dergelijk brede afweging moet natuurlijk niet tot sint-juttemis duren,
maar die moet wel een eerlijke kans krijgen. De vraag is dus of dit alles
voldoende kansen krijgt.Is dit wetsvoorstel niet bij uitstek geschikt voor eenvoudige aanpassingen
aan bestaande infrastructuur en minder voor meer complexe wijzigingen? Ik
proef dit een beetje in het rapport over de evaluatie, opgesteld door de Universiteit
Utrecht, "Op de goede weg" uit 2002. Het criterium voor een meer uitgebreide
of een meer eenvoudige, verkorte procedure is volgens mij de complexiteit
van de afweging van de mogelijke mate van de aantasting van de leefomgeving.
Het gaat volgens mij dus niet louter om de vraag of er al dan niet van een
formeel criterium uitgegaan moet worden of dat er een tracékeuze gemaakt
moet worden. Kortom: bij verregaande consequenties zou je je op basis van
een meer inhoudelijk criterium eerder de onverkorte procedure kunnen voorstellen.
Wil de minister daar nog eens op reageren? Kan zij in dit verband nog expliciet
bevestigen dat met dit wetsvoorstel alle tracébesluiten, of het nu
de uitgebreide of de verkorte procedure betreft, zullen zijn ingesteld en
toegesneden op de Europese en nationale eisen aan luchtkwaliteit, geluidshinder,
milieueffectbeoordeling en verkeersveiligheid? Wij kunnen op dit punt geen
nieuwe tegenslagen accepteren. Worden door de tempoversnelling die dit onderdeel
van het wetsvoorstel voorstaat, niet vooral de eisen onderschat die van Europees
niveau naar ons toe komen? Is de tempoversnelling, hoe wenselijk die op zichzelf
in veel gevallen ook is, wel haalbaar in het licht van de normstelling op
Europees vlak?De beoogde verbetering van de interne werkwijze van de rijksoverheid vormt
een belangrijke poot van dit wetsvoorstel. Ik ondersteun namens mijn fractie
het belang om dit serieus aan te pakken. Hier valt immers nog veel tijdwinst
te behalen. In dit verband krijgt de Kamer in de toekomst een halfjaarlijkse
rapportage over projecten die vertraging oplopen. Dit vinden wij een duidelijke
verbetering ten opzichte van de zogenoemde uitstelbrieven waar in de praktijk,
om het maar voorzichtig te zeggen, niet heel effectief mee werd omgegaan.
In die zin valt ook te hopen dat de voortgangsrapportages zodanig zijn ingericht
dat vertragingen en de achtergronden daarvan inzichtelijk zijn en effectief
kunnen worden aangepakt. Ik zag dat Bouwend Nederland een serie aanbevelingen
had gedaan voor de voortgangsrapportages. Wil de minister die serieus bestuderen?De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Wij zijn vandaag weer in de parlementaire trein gestapt, dus
is het best aardig om ons ten eerste met de Tracéwet bezig te houden.
De voorgestelde wijziging van de Tracéwet roept associaties op met
de Spoedwet wegverbreding van bijna drie jaar geleden. Daar refereerde de
heer Hofstra ook al aan. Beide wetten hebben tot doel de procedures voor aanpassingen
aan de hoofdinfrastructuur te versnellen. Sommigen herinneren zich misschien
dat mijn fractie aan het einde van 2002 uit volle overtuiging tegen die spoedwet
heeft gestemd, vooral omdat daarmee in belangrijke mate de Wet geluidshinder
buitenspel wordt gezet en er met in onze ogen onverantwoord korte termijnen
voor de besluitvorming wordt gewerkt. Ter geruststelling van de minister zeg
ik maar vast dat het wetsvoorstel dat nu voorligt, veel minder ver gaat. Mijn
fractie is er alleen nog niet uit of zij dit geheel voor haar verantwoordelijkheid
kan nemen. Dat betekent dat ik zo meteen een aantal open vragen aan de minister
zal stellen. Daarbij is mijn houding ten aanzien van de doelen die met dit
wetsvoorstel worden beoogd, zeer positief. Het doel van de aanpassingen is
natuurlijk duidelijk. Voor een aantal gevallen moet de tracéwetprocedure
aanzienlijk worden verkort. Dat kan door enkele fasen in de besluitvorming
over te slaan: de trajectnota en het standpunt na de inspraak. Mijn fractie
wil vanzelfsprekend ook niet meer tijd in procedures steken dan nodig is voor
een zorgvuldige besluitvorming. Toch vraagt zij zich af in hoeverre een snelle
procedure zich verhoudt met regelgeving uit Europa. Vooral daarmee moeten
wij bij alles wat wij doen goed oppassen en moeten de punten en de komma's
nadrukkelijk aan de orde blijven, om het maar even zo uit te drukken. Anders
krijgen wij het natuurlijk per kerende post op een later moment terug. In
dat opzicht kan het ook geen kwaad om er net als anderen op te wijzen dat
vertraging bij de aanleg van infrastructuur ook andere oorzaken kent. De interne
werkwijze is genoemd, maar soms is er onenigheid tussen de betrokken besturen.
Dat probleem wordt met deze wet natuurlijk niet overwonnen.Mijn fractie steunt het voorstel om de trajectnota en het standpunt te
schrappen voorzover het gaat om projecten waarvan in de verkenningsfase al
zonder meer duidelijk is dat er geen alternatieven voorhanden zijn. In hoeveel
gevallen zal daarvan sprake zijn? Kunnen niet in vrijwel alle gevallen waarin
wordt voorgesteld ook een bestaand stuk infrastructuur aan te passen, alternatieven
aan de orde komen, variërend van het sluiten van op- en afritten tot
het voeren van prijsbeleid? Dit vind ik op zichzelf relevante vragen, want
in het wetsvoorstel wordt de MER gekoppeld aan het ontwerptracébesluit,
terwijl de MER normaal gesproken wordt gekoppeld aan de trajectnota. Een cruciaal
verschil is voorts dat de MER in de normale situatie op verschillende alternatieven
betrekking heeft en in de verkorte procedure in de Tracéwet alleen
op de uitvoeringsvarianten. Niet voor niets heeft de Universiteit Utrecht –
dat is toch een iets hoger niveau dan de kleuterschool waarvan de heer Hofstra
sprak – geconstateerd dat de koppeling van het MER aan de trajectnota
de juiste methode is om ten volle aan de MER-plicht te kunnen voldoen. Ik
vind dat de minister deze bevinding toch wel erg makkelijk als niet relevant
terzijde schuift, in ieder geval in de nota naar aanleiding van het verslag,
en ik vraag haar om hier toch nog eens op in te gaan. Ik zou het een verschraling
vinden als vragen over de inpassing in de nieuwe situatie onderbelicht bleven
en als pas in het stadium van het ontwerptracébesluit, dus helemaal
bij de staart van het besluitvormingsproces, de vraag naar nut en noodzaak
aan de orde kwam. Dit zou op zichzelf ook niet te rijmen zijn met een van
de aanbevelingen van de Tijdelijke commissie Infrastructuurprojecten, waarover
wij op de laatste vergaderdag voor het reces hebben gestemd. Tot mijn grote
vreugde zijn alle aanbevelingen op één na – en dat was
niet de belangrijkste – door de Kamer overgenomen.Deelt de minister de opvatting dat ook voor de aanpassing van bestaande
hoofdinfrastructuur in veel gevallen verschillende verkeerskundige oplossingen
mogelijk zijn? Zij schrijft in de nota naar aanleiding van het verslag dat
het niet de bedoeling is, in de verkennende fase oplossingsrichtingen buiten
beschouwing te laten die een redelijkerwijze in aanmerking te nemen alternatief
zijn, en dat deze alternatieven in het MER dienen te worden beschreven. Welke
garantie kan de minister hiervoor geven? En als dit zo is, waarom wordt dit
verkorte regime dan niet over de hele linie voor infrastructurele
projecten toegepast? Dit doen wij niet omdat er dan hoe dan ook sprake zou
zijn van een versobering of verschraling; een verkenning is immers niet gelijk
aan een volwaardige trajectnota.De minister stelt ook dat niet uitgesloten moet worden dat er in een bijzondere
situatie een extra procedurestap wordt ingebouwd; dit staat op pag. 8 van
de nota naar aanleiding van het verslag. Die stap zou erop neerkomen dat het
MER zelfstandig ter inzage wordt gelegd, opdat men apart kan stilstaan bij
een alternatief. Ik begrijp dit niet helemaal, ik vraag hierop dan ook een
toelichting. Waarom hoeft dit niet in de wet te worden vastgelegd? Heeft zo'n
bijzondere situatie trouwens alleen betrekking op de aanleg van een nieuwe
weg die een bestaande verbinding vervangt? En kan de minister aangeven waarom
in een dergelijke situatie de normale tracéwetprocedure niet hoeft
te worden doorlopen?Ten slotte nog de betrokkenheid van de minister van VROM bij de aanleg
van infrastructuur en het afzien daarvan; daarover wordt in deze wet ook het
een en ander geregeld. Bij ons leeft dezelfde vraag als die van de heer Verdaas
op dit punt, wij vragen ons af welke winst hiervan verwacht kan worden. Zal
dit leiden tot aanzienlijke tijdwinst? En zo ja, gaat die dan niet ten koste
van de zorgvuldigheid bij de totale afweging? Onze fractie heeft in ieder
geval voor grote infrastructuurprojecten met nadruk aangegeven dat zij juist
heel sterk hecht aan de betrokkenheid van de minister van VROM hierbij; de
Kamer heeft hierover in het kader van de aanbevelingen van de TCI ook een
uitspraak gedaan. Daarom vraag ik de minister, toch nog eens duidelijk te
maken waarom zij VROM in dit wetsvoorstel juist iets meer op afstand houdt.
Hoe verhoudt zich dit tot de aanbevelingen die de Kamer vlak voor het reces
heeft overgenomen?Voorzitter, mijn fractie heeft een groot aantal vragen geformuleerd. Ik
heb onze zoals altijd positieve houding nog maar even extra benadrukt. Wij
zijn net terug van het reces, dus misschien was men die vergeten. Wij hopen
dat de minister onze vragen adequaat zal beantwoorden.Mevrouw Gerkens (SP):Voorzitter. Het reces is vandaag al een aantal malen genoemd, ik zou even
terug willen gaan naar een moment vóór het reces, en wel het
moment van 1 juni, het moment van het referendum, het moment waarop de
Nederlandse bevolking aangaf dat zij iets anders wilde dan wat de politiek
had gedacht. Het was een helder signaal dat de mensen niet zo maar een Europese
Unie opgedrongen wilden krijgen. Wij hebben toen de wijze les geleerd dat
wij de mensen moeten betrekken bij de besluitvorming over onderwerpen die
hun aangaan. Kennelijk geldt deze les niet voor een weg of een spoorweg langs
de plek waar mensen wonen, want de regering wil de mogelijkheden om daarover
mee te praten ernstig beperken. Is de minister het met mij eens dat het juist
van belang is om meer mensen te betrekken bij onderwerpen die hun aangaan?
Zo ja, waarom geldt dit dan niet voor de aanpassing van een weg of een spoorweg?
Het is opvallend dat er in reactie op onze vraag in het verslag naar nut en
noodzaak van dit wetsvoorstel alleen verwezen wordt naar eerder ingenomen
standpunten. Kan de minister mij, zonder dit opnieuw te doen, vertellen wat
nu eigenlijk het doel van dit wetsvoorstel is, waarom deze wet nodig of nuttig
zou zijn? Als het klopt wat de heer Van Hijum zegt, namelijk dat het doel
is, procedures sneller te laten verlopen, waarom praten wij dan vandaag niet
ook – de heer Duyvendak wierp deze vraag ook al op – over de interne
procedures die eraan voorafgaan en die voor vertraging zorgen, opdat wij dat
doel kunnen bereiken?Ik wil vandaag doorgaan, zoals sommigen al eerder hebben gedaan, met het
trekken van lessen uit de besluitvorming over de Betuweroute en de HSL. Een
van de belangrijkste lessen die daaruit te trekken was, is dat wij niet slechts
op één moment een besluit of politieke wens moeten uitspreken.
Wij moeten vaker durven handelen op basis van nieuwe feiten of voortschrijdend
inzicht. Is de minister dit met mij eens? Als zij dit met mij eens is, waarom
verdwijnt er dan bij de besluitvorming rond de wijziging van de hoofdinfrastructuur
een go/no-gomoment? De minister kan wel zeggen dat een "no go" ook kan komen
bij de voorbereiding van het ontwerptracébesluit of naar aanleiding
van de inspraak, maar ik ben daardoor niet gerustgesteld. Ik zit ondertussen
lang genoeg in de politiek om te weten dat een politicus niet snel een gewijzigd
inzicht zal accepteren, behalve wellicht als hij of zij gedwongen wordt om
hernieuwd naar de gehele situatie te kijken. Het schrappen van een go/no-gomoment
steunt mijn fractie dan ook niet.De minister geeft in haar nota naar aanleiding van het verslag duidelijk
aan dat zij het aantal inspraakreacties niet belangrijk vindt. Nu, daar kan
ik wel mee instemmen. Echter, kwalitatieve inspraakreacties spreken mij wel
aan en ik stel vast dat met het verdwijnen van de trajectnota er niet alleen
kwantitatief minder reacties komen, maar dat er ongetwijfeld ook kwalitatief
een vermindering optreedt. Ik verneem graag van de minister hoe zij dit denkt
op te vangen.Tot slot wil ik de minister en ook de CDA-fractie wijzen op het proefschrift
van de nieuwe wetenschappelijke medewerker van het CDA, de heer Sander Lensink,
die ik hierbij feliciteer. Hij concludeert dat het voor het milieu beter is
om files te accepteren dan om files te bestrijden via wegverbreding. De energie
die gemoeid is met de aanleg en het onderhoud van de extra rijbanen, bedraagt
veel meer dan de milieuwinst van een betere doorstroming. Ik vraag de minister
in dit verband om een reactie op dit proefschrift. Ik hoop dat zij hierbij
in ieder geval wil aangeven, dat zij dit proefschrift bij haar afwegingen
over de verbreding van de wegen zal betrekken. Wij weten allemaal dat het
slecht gaat met het milieu in Nederland en ik vind dat wij ook dit punt serieus
moeten nemen.De vergadering wordt van 16.20 uur tot 16.35 uur geschorst.Minister Peijs:Voorzitter. Ik wil beginnen met dank uit te spreken voor de steun van
diverse kanten voor het voor ons liggende wetsvoorstel. Ik zie het wetsvoorstel
als een belangrijke verbetering van de besluitvormingsprocedures voor de aanleg
en de wijziging van de hoofdinfrastructuur. Het is inmiddels bijna vijf jaar
geleden dat de eerste tranche van de wijziging van de Tracéwet
in werking trad. Zoals u gelezen zult hebben in het evaluatierapport van de
werking van de Tracéwet "Op de goede weg", is met deze wijziging een
belangrijke stap gezet. Wij streven voortdurend naar stroomlijning en bespoediging
van de besluitvormingsprocedures zonder in te leveren op zorgvuldigheid en
rechtszekerheid. Dus: snel handelen of tempo maken, maar alleen als dat zorgvuldig
kan.Echter, alles kan nog beter, en mede om die reden is de tweede tranche
van de wijziging van de Tracéwet naar de Tweede Kamer gezonden. Kort
wil ik de hoofdlijnen van het wetsvoorstel memoreren. Het belangrijkste onderwerp
van het wetsvoorstel betreft de invoering van een verkorte tracéwetprocedure
voor aanpassing van de bestaande hoofdinfrastructuur. De essentie van de verkorte
tracéwetprocedure is dat voor de meeste infrastructurele projecten
de fase van trajectnota en standpunt komt te vervallen. Graag wil ik benadrukken
dat het wetsvoorstel geen wijziging aanbrengt in de besluitvormingsprocedure
voor de aanleg van geheel nieuwe hoofdinfrastructuur. De kernvraag is dus:
ligt er al dan niet een verbinding? Als er geen verbinding is zal de fase
van trajectnota en standpunt blijven bestaan. Met het kabinetsstandpunt inzake
de bespoediging van de besluitvormingsprocedures voor de aanleg en de aanpassing
van de hoofdinfrastructuur dat op 22 december 2003 naar de Kamer gezonden,
is expliciet aangegeven dat anders dan bij aanpassingen aan reeds bestaande
infrastructuur bij een zelfstandige trajectnota MER een standpuntfase nuttig
wordt geacht voor die projecten waarbij de veelal zeer ingrijpende tracékeuze
nog moet worden gemaakt. Bij de voorgenomen wijziging van reeds aanwezige
infrastructuur ligt dat anders. Daar heeft de doorsnijding van het gebied
reeds plaatsgevonden. Dat betekent niet dat die aanpassing niet ingrijpend
kan zijn, maar wel dat een aparte fase over de locatiekeuze geen toegevoegde
waarde heeft. Er kan sprake zijn van een reeds aangelegde infrastructurele
verbinding, terwijl de wens bestaat om de capaciteit te vergroten. In dergelijke
gevallen biedt het wetsvoorstel met de invoering van de verkorte procedure
een sterk vereenvoudigde besluitvormingsprocedure. Daarbij moet men vooral
denken aan verbreding van bestaande hoofdwegen en spoorwegen. Het kan zijn
dat voor deze projecten ook een MER-procedure moet worden gevolgd op grond
van het Besluit milieueffectrapportage 1994. In dat geval worden de tracéwetprocedure
en de MER-procedure gelijktijdig doorlopen. In de praktijk zal voor de meeste
tracébesluiten een MER worden opgesteld. Op grond van het Besluit MER
zal bijvoorbeeld voor elke verbreding van de hoofdwegen, mits gelegen tussen
twee knooppunten of aansluitingen, altijd een MER worden opgesteld. Over de
reden om voor de voorgestelde uitbreiding van het toepassingsbereik van de
Tracéwet te komen tot een andere relatie tussen de Tracéwet
en het Besluit MER kom ik straks te spreken.Ik wil nu iets zeggen over de uitbreiding van het toepassingsbereik van
de Tracéwet. In meer gevallen dan die nu in de wet worden omschreven
is het wenselijk om noodzakelijke wijzigingen aan de hoofdinfrastructuur te
realiseren met toepassing van de verkorte tracéwetprocedure. Daarbij
gaat het bijvoorbeeld om spoorverdubbelingsprojecten die nu niet onder het
regime van de Tracéwet vallen. Mede naar aanleiding van de motie-Eurlings,
ingediend tijdens de behandeling van het ontwerp voor de Spoedwet wegverbreding
en beantwoord bij brief van 27 mei 2003, is besloten om in beginsel ook
spoorverdubbelingsprojecten te realiseren met toepassing van de tracéwetprocedure.
Daarmee voldoen wij dus aan de wens van de Kamer. Daarnaast gaat het om maatregelen
voor de betere benutting van het bestaande spoorwegnet. Het betreft dan een
pakket aan kleine maatregelen die gezamenlijk een belangrijke verbetering
en een betere benutting van de bestaande spoorlijn mogelijk maken. Een uitgebreid
overzicht van maatregelen is opgenomen in de memorie van toelichting.Een aantal leden vroeg naar de verhouding tussen de minister van Verkeer
en Waterstaat en de minister van VROM. Die verhouding is zowel in de persoonlijke
sfeer als in de zakelijke sfeer buitengewoon goed. In de huidige tracéwetprocedure
vormen de ministers van V&W en VROM samen het bevoegd gezag. In het kabinetsstandpunt
is reeds aangegeven dat bij de verkorte procedure de ruimtelijke consequenties
en de milieuconsequenties per project kunnen verschillen, zodat het denkbaar
is dat de minister van VROM bij bepaalde projecten waarbij de verkorte procedure
van toepassing is, de besluitvorming overlaat aan de minister van V&W.
Het wetsvoorstel, dat overigens ook ondertekend is door mijn ambtgenoot van
VROM, bevat deze mogelijkheid. In geval van de verkorte procedure zal dus
per project worden bepaald of de minister van VROM de besluitvorming aan de
minister van V&W overlaat. Gaat het om een project tot aanleg van een
geheel nieuwe weg en ligt er dus geen verbinding, een spoorweg of een hoofdvaarweg,
dan is de verkorte procedure niet van toepassing en zal de besluitvorming
onveranderd plaatsvinden door de minister van V&W en wel na overeenstemming
met de minister van VROM, zoals dat nu ook het geval is. De minister van VROM
besluit dus altijd zelfstandig of zij de situatie te complex of eenvoudig
genoeg vindt om de besluitvorming al dan niet over te laten aan de minister
van Verkeer en Waterstaat.Ik heb net gezegd dat ik nog zou terugkomen op de relatie tussen de Tracéwet
en het Besluit milieueffectrapportage en dat doe ik bij dezen. Het oorspronkelijke
wetsvoorstel voor de Tracéwet ging uit van het adagium dat alleen bij
een MER-plicht een tracéwetplicht geldt. De keerzijde daarvan was dat
een uitbreiding van een MER-plicht altijd een uitbreiding van het toepassingsbereik
van de Tracéwet tot gevolg had en dat was dan weer aanleiding voor
een formele wijziging van de Tracéwet. De hiervoor besproken redenen
om de verkorte tracéwetprocedure ook van toepassing te laten zijn op
bepaalde in beginsel niet MER-plichtige activiteiten, heeft tot gevolg dat
de Tracéwet op dat punt moet worden gewijzigd omdat daarin slechts
MER-plichtige activiteiten zijn genoemd. Ik hecht eraan duidelijk te stellen
dat de voorgestelde wijziging van de Tracéwet absoluut geen wijziging
of een beperking van de MER-plicht tot gevolg heeft. Deze wijziging bepaalt
dus niet, anders dan vroeger, of er wel of niet een MER-plicht moet zijn.
Daar wordt geen enkele wijziging in aangebracht. Beoogd wordt slechts om het
mogelijk te maken dat ook voor bepaalde niet MER-plichtige activiteiten
de tracéwetprocedure wordt gevolgd.Het aanvankelijke uitgangspunt van de wetgever – er is alleen een
tracéplicht bij een MER-plicht – wordt dan ook vervangen door
het uitgangspunt dat er alleen een tracéwetplicht is als het Rijk de
regie wil voeren over de besluitvorming over de aanleg en belangrijke wijzigingen
van de hoofdinfrastructuur, ongeacht of de voorgenomen activiteit een MER-plichtige
activiteit is. Aldus zal per project worden bezien of de tracéwetprocedure
gecombineerd zal worden met de MER-procedure. Het zal duidelijk zijn dat op
basis van het huidige Besluit MER voor vrijwel alle tracébesluiten
een MER zal worden opgesteld.In het kader van de herijking van de VROM-wetgeving is aangekondigd dat
het Besluit MER ingrijpend zal worden gewijzigd. Dat heeft de staatssecretaris
van VROM bij brief van 28 januari 2005 aan de Tweede Kamer geschreven.
Groot voordeel van de formele ontkoppeling van de Tracéwet en het Besluit
MER is dat daarmee wordt voorkomen dat elke wijziging van het Besluit MER
gevolgd moet worden door een wijziging van de Tracéwet. In zoverre
kan de ontkoppeling ook worden gezien als een technische verbetering van de
wet.Wij zijn ervan overtuigd dat de invoering van de halfjaarlijkse voortgangsrapportage
een verbetering van de procedure is. Ik dank de Kamer voor haar steun hiervoor.De heer Van Hijum (CDA):Ik begrijp dat de minister aan het eind is van haar antwoord over de MER-procedure.
De minister stelt de ontkoppeling van de MER-plicht voor als een technische
kwestie, maar je kunt ook de beleidsmatige en politieke vraag stellen of het
wel gewenst is om die koppeling bij de herziening van het Besluit MER in stand
te houden. Naar ik meen, heeft de Commissie MER al eens in een brief aan de
Tweede Kamer voorgesteld om niet meer alle wegverbredingsprojecten onder de
MER-plicht te laten vallen. Hoe kijkt de minister daartegen aan?Minister Peijs:Wij hebben bij de spoedwet van de Raad van State te horen gekregen dat
voor de aanleg van spitsstroken een MER gemaakt moet worden. Als wettelijk
vastgelegd wordt dat die niet meer nodig is, verandert dat de zaak. Nu wordt
bij iedere strook gewoon een MER gemaakt.De heer Van Hijum (CDA):De minister geeft aan dat het besluit over de MER in het najaar ingrijpend
gewijzigd wordt. Daarbij kan bezien worden om de huidige wegverbredingen niet
allemaal onder de MER-plicht te laten vallen. Is de minister bereid om te
bezien of die ontkoppeling mogelijk en gewenst is? Ik wijs er nogmaals op
dat de Commissie MER dit heeft voorgesteld.Minister Peijs:Wij gaan dat met de Kamer bespreken. Op het ogenblik kan er echter geen
sprake van zijn om het niet te doen. De Raad van State heeft uitgesproken
dat een MER moet worden gemaakt. Bij de bedoelde wijziging komen wij hierover
uitgebreid te spreken. Ik wil niet op de uitkomst van dat gesprek vooruitlopen.
De Raad van State heeft uitgesproken dat voor iedere spitsstrook een MER moet
worden gemaakt. Wij houden ons vanzelfsprekend aan deze uitspraak van de rechter.Bij de herijking van de VROM-wetgeving is aangekondigd het Besluit MER
ingrijpend te wijzigen. De staatssecretaris van VROM heeft dit al aangegeven.
De wijziging van het Besluit MER hoeft dan ook niet gevolgd te worden door
een wijziging van de Tracéwet.In de huidige Tracéwet wordt op diverse plaatsen voorzien in een
inlichtingenplicht aan de Staten-Generaal bij de overschrijding van termijnen.
In het kabinetsstandpunt staat dat wij liever overgaan naar een halfjaarlijkse
voortgangsrapportage over alle tracéwetprojecten in plaats van de afzonderlijke,
projectgebonden uitstelbrieven. Door de schaarse reacties van de Kamer op
deze uitstelbrieven kan ik mij voorstellen dat de Kamer daarvan voorstander
is. Voordeel is dat een totaaloverzicht wordt gegeven van de stand van zaken,
de voortgang en de redenen van eventuele vertraging. Ik zeg de heren Verdaas
en Hofstra graag toe om bij de halfjaarlijkse rapportages precies aan te geven
door wie de vertraging wordt veroorzaakt, ook als het om het ministerie gaat.
Dat soort transparantie kunnen wij opbrengen. Ik ben blij met de positieve
reactie van de Kamer. In de voortgangsrapportage wordt ingegaan op de interne
werkwijze, het overleg met de andere overheden en op eventuele versnellingen.In het kabinetsstandpunt en in de nota naar aanleiding van het verslag
worden diverse verbeteringen genoemd die reeds zijn of zullen worden doorgevoerd
ter verbetering van de interne procedures. In aanvulling daarop het volgende.De verbeteringen zijn in twee hoofdmoten te verdelen: de stroomlijning
van de interne processen binnen V&W en de inhoudelijke beperking van de
tracé-MER-studies tot het noodzakelijke. Ten behoeve van het verbeteren
van de interne V&W-processen wordt een aantal zaken opgepakt, met name
het vereenvoudigen van de sturingsrelatie tussen de bestuurskern, beleid,
en Rijkswaterstaat, uitvoering. Ten aanzien van de verkenningen en de planstudies
zal deze vereenvoudiging zeker leiden tot verbetering van de werkwijze en
daarmee tot tijdsbesparing. Andere zaken die een rol spelen bij de stroomlijning
zijn de verdere pooling van kennis en kunde binnen Rijkswaterstaat, een meer
strategisch inkoopbeleid rond verkenningen en planstudies en het opzetten
van een bewakingssysteem voor de al dan niet wettelijke termijnen van projecten.
Dat laatste zal ook van belang zijn voor de voorgestelde halfjaarlijkse voortgangsrapportage
aan de Kamer. Zo grijpen alle verbeteringen in elkaar.Bij de inhoudelijke beperking van de tracé-MER-studies tot het
minimaal noodzakelijke vindt onderzoek plaatst. Onder andere wordt met de
commissie voor de MER besproken wat het detailniveau van de milieueffectrapporten
zou moeten zijn. De uitkomst van dat onderzoek zal daarna worden geëffectueerd
in de richtlijnen bij de tracéwetprocedures. Ook de communicatie en
de systematiek rond kostenramingen behoeven verbetering. Dit zal onder meer
zijn weerslag krijgen in het MIT-projectenboek. Tot slot zal eerder en beter
dan nu het geval is in beeld moeten worden gebracht wat de consequenties voor
de doorlooptijd en de kosten van studies van de internationale wet- en regelgeving
zijn, bijvoorbeeld de toepassing van de Vogel- en Habitatrichtlijn. Vooral
bij de procedure voor de wijziging van bestaande hoofdinfrastructuur
verwacht ik door het wegvallen van de fase van trajectnota en standpunt alsmede
door het beperken van de omvang van het milieueffectrapport grote tijdwinst
te kunnen boeken.De heer Van Hijum vroeg waar wij nu eigenlijk staan met de luchtkwaliteit.
Het Besluit luchtkwaliteit 2005 is inmiddels in werking getreden. Wij zijn
op dit ogenblik op het ministerie bezig met te inventariseren welke projecten
onder het nieuwe besluit, dat nog niet het eind van alle wijsheid zal blijken
te zijn, gerealiseerd kunnen worden. In oktober verwachten wij dat er in het
kader van de voortgangsrapportage voor de spoedwetprojecten duidelijk gemaakt
kan worden om welke projecten het gaat. Er staat ons ook nog een wetswijziging
te wachten voor de luchtkwaliteit, maar daar kan ik formeel nog niets over
zeggen. Collega Van Geel legt die wijziging nu voor aan de Raad van State.Wij vinden het van belang om ons aan de termijnen te houden. Om die reden
zijn met name de maatregelen voor het inkorten van de interne procedures erg
belangrijk. De Afdeling bestuursrechtspraak heeft maar één keer
een opmerking gemaakt over de hardheid van de termijnen. Laat ik duidelijk
zijn: ook al acht de rechter de termijnen in de meeste gevallen niet fataal,
voor ons zijn de termijnen een aangrijpingspunt om te onderzoeken waarom de
termijnen bij bepaalde projecten niet gehaald worden. Wij willen inzicht krijgen
in de eigen werkwijze en de feilen daarin, omdat wij daar veel van kunnen
leren.Voorzitter: VerbeetMinister Peijs:In zoverre vind ik het ook belangrijk dat er in de halfjaarlijkse voortgangsrapportage
komt te staan waarom wij bepaalde termijnen niet halen.Dan hebben de heer Van Hijum en de heer Van der Staaij gevraagd hoe de
verkorte procedure zich verhoudt tot de eisen die voortvloeien uit de Europese
richtlijnen, bijvoorbeeld de luchtkwaliteit en de milieueffectrapportage.
De Europese grenswaarden voor fijn stof en stikstofdioxide zitten in het Besluit
luchtkwaliteit. Die zijn voor de Afdeling bestuursrechtspraak aanleiding geweest
om tal van besluiten te vernietigen, waaronder een drietal wegaanpassingsbesluiten.
Sommige leden vragen zich af of de spoedwet er wel voor zorgt dat zaken zorgvuldig
behandeld worden. Ik denk dat uit de gang van zaken tot nu toe wel blijkt
dat er geen verlies aan zorgvuldigheid optreedt. De Raad van State reageert
onmiddellijk als mensen inspreken en zeggen dat iets niet kan. Wij houden
ons vanzelfsprekend altijd aan die uitspraken. Wij gaan bij iedere spitsstrook
dan ook de MER toepassen. Eenmaal heeft de Raad van State uitgesproken dat
wij meer moesten letten op de Europese overeenkomst inzake internationale
hoofdverkeerswegen uit 1975. Ook naar verkeersveiligheid wordt bij iedere
spitsstrook onderzoek gedaan. Ik ontken overigens niet dat het erg moeilijk
is om aan luchtkwaliteitseisen te voldoen. In sommige gevallen is dat vooralsnog
niet mogelijk onder het besluit dat er nu ligt. Met het onderhavige wetsvoorstel
willen wij absoluut geen afbreuk doen aan Europeesrechtelijke luchtkwaliteitseisen
en ook niet aan andere Europeesrechtelijke eisen, bijvoorbeeld ten aanzien
van de milieueffectrapportage. Dat zou ook niet kunnen.De eisen die worden gesteld aan het tracébesluit dat is voorbereid
met de huidige uitgebreide procedure zijn niet anders dan de eisen die worden
gesteld aan het tracébesluit dat wordt voorbereid met de verkorte procedure.
Ook ten opzichte van de behartiging van andere relevante belangen op het gebied
van externe veiligheid, verkeersveiligheid, waterbeheer, natuur, archeologie
en tal van andere aspecten zal bij het tracébesluit moeten worden voldaan
aan eisen op grond van de Tracéwet, de Algemene wet bestuursrecht,
die zoals u weet zojuist gewijzigd is, en overige nationale en Europeesrechtelijke
wetgeving.De heer Van Hijum heeft voorts gevraagd naar de ruimtelijke gevolgen voor
de omgeving. In de memorie van toelichting is gemeld dat het in de fase van
de trajectnota wat de planologische implicaties betreft vooral gaat om een
beschrijving van de gevolgen van mogelijke besluitvorming. In het rapport
van de Universiteit Utrecht wordt aangegeven, dat het onjuist zou zijn om
van de tracébesluitnemer te eisen dat die de precieze implicaties van
de uitvoering van het besluit op de wijde omgeving aangeeft. Net als de Universiteit
Utrecht meen ik dat dit meer ligt op het terrein van de gemeente of eventueel
de provincie. Op projectniveau zal voor de trajectnota in kaart moeten worden
gebracht wat de ruimtelijke gevolgen van een project kunnen zijn voor een
groter gebied dan alleen het verkeers- en vervoerstraject. De praktijk is
en zal zijn dat bij de voorbereiding van de trajectnota aan de betrokken provincies
en gemeenten wordt gevraagd, aan te geven wat de beoogde ruimtelijke ontwikkelingen
binnen het studiegebied zijn, zodat wij bij de besluitvorming over het voorkeursalternatief
daarmee rekening kunnen houden voor een groter gebied dan alleen het verkeers-
en vervoerstraject. De Tracéwet bevat reeds de wettelijke verplichting
voor het Rijk om bij de voorbereiding van de trajectnota en het ontwerpbesluit
de decentrale overheid te betrekken. Er zijn op zich geen kosten aan verbonden,
anders dan de studiekosten die ook moeten worden gemaakt voor het onderzoek
naar de andere onderwerpen die in de trajectnota worden beschreven.In artikel 3 van de SMB-richtlijn staat dat een strategische milieubeoordeling
moet worden uitgevoerd voor plannen en programma's die het kader vormen voor
de toekenning van toekomstige MER-plichtige besluiten. In artikel 11 van dezelfde
richtlijn staat dat de SMB-richtlijn op generlei wijze afbreuk doet aan de
verplichtingen op basis van de MER-richtlijn vertaald in ons Besluit milieueffectrapportage.
Dat betekent dat voor sommige projecten zowel een SMB-beoordeling als een
MER-rapport nodig is. De SMB is dus niet mogelijk als alternatief voor de
MER.De staatssecretaris van VROM is bezig om in het kader van de herijking
van de VROM-wetgeving het Besluit MER aan te passen. In de nota naar aanleiding
van het verslag en in de brief van 29 oktober 2004 staat dat het Besluit
milieueffectrapportage zal worden aangepast naar aanleiding van de jurisprudentie
van de Raad van State van 15 september 2004 over de MER-plicht voor vrijwel
alle wegverbredingen. Dat ging over de A2 bij Vught-Ekkersweijer. Die aanpassing
zal bij de genoemde herijking worden meegenomen.De heer Verdaas heeft gevraagd naar de halfjaarlijkse rapportage. Ik ben
daar zo-even al op ingegaan. Ik ben blij dat ook de Kamer een verbetering
ziet ten opzichte van de huidige werkwijze. Ik denk dat wij de Kamer op deze
manier veel beter kunnen informeren. Momenteel is er een jaarlijkse ronde
van informatie aan de Kamer via het MIT/SNIP-projectenboek. Ook daarin wordt
de Kamer geïnformeerd over de voortgang van de projecten. Naast de vermelding
van de stand van zaken wordt een toelichting gegeven op de wijzigingen van
het huidige begrotingsjaar ten opzichte van het vorige. Een vergelijkbare
opzet zal worden gevolgd als er na de realisering van de wetswijziging halfjaarlijks
wordt gerapporteerd over de voortgang van de projecten. Zodra de wetswijziging
in het Staatsblad is verschenen, beginnen wij daar natuurlijk mee. In welke
vorm deze rapportage wordt uitgebracht, wordt nog nader bekeken. De aanbevelingen
van Bouwend Nederland zullen daarbij worden betrokken. In ieder geval wordt
bij overschrijding van de termijnen aangegeven of het gaat om interne of externe
oorzaken en of de vertraging gevolgen zal hebben voor de verdere planning
en de kosten van het project. Ook zal worden aangegeven welke maatregelen
worden genomen of overwogen om daaraan tegemoet te komen. Voorzover budgetoverschrijdingen
of projectrisico's de oorzaak zijn van wijzigingen, zal ook dat nader worden
toegelicht in de halfjaarlijkse rapportage. Dan zullen wij ook kunnen zien
in welke mate de verbeteringen in de interne procedures tijdwinst zullen opleveren.De heer Verdaas maakte een opmerking over de vanzelfsprekendheid dat aanpassing
van de bestaande infrastructuur altijd de beste optie zou zijn. Als er al
een verbinding is en er toch gekozen wordt voor de aanleg van nieuwe infrastructuur
in plaats van het aanpassen van de bestaande infrastructuur, zal naar zijn
mening alsnog de huidige tracéwetprocedure moeten worden gevolgd. In
de nota naar aanleiding van het verslag staat dat het niet zozeer de complexiteit
of de te kiezen variant criterium is voor het al dan niet volgen van de verkorte
procedure, maar de vraag of er al een verbinding ligt. De heer Verdaas heeft
hier een goed punt. Ook in de nota naar aanleiding van het verslag is daarop
ingegaan (pagina 8). Zelf heb ik ook nagegaan of deze aparte situatie zich
leent voor afzonderlijke behandeling in de wet. Ik heb toch besloten om dat
niet te doen. De belangrijkste reden daarvoor is dat het mij buitengewoon
onwaarschijnlijk lijkt dat, als de vraag aan de orde is of een extra rijstrook
of spoor moet worden aangelegd, de conclusie van het voorbereidend onderzoek
zal zijn dat gekozen moet worden voor de aanleg van een nieuwe snelweg of
spoorweg. In de praktijk zal het in plaats van een geheel nieuwe variant vaker
voorkomen dat de uitbreiding van de bestaande hoofdweg op bestaande plaatsen
wordt gecombineerd met een omlegging rond de dorpskern. Ik noem als voorbeeld
de N61 in Zeeuws-Vlaanderen. Buiten kijf staat dat er dan sprake is van grotere
ruimtelijke gevolgen dan bij een simpele verbreding van asfalt. Ik denk dat
het verstandig is om in zo'n geval een extra procedurestap in te bouwen die
kan betekenen dat, alvorens het ontwerptracébesluit naar buiten wordt
gebracht, het milieueffectrapport zelfstandig ter inzage wordt gelegd, zoals
ook gebeurt in de huidige tracéwetprocedure. Zo'n extra procedurestap,
waartoe wordt besloten in overleg met mijn ambtgenoot van VROM, hoeft de wet
niet expliciet mogelijk te maken. Dat kunnen wij altijd naar aanleiding van
een praktische situatie besluiten. De verkorte procedure staat niet in de
weg dat in bepaalde gevallen wordt overgegaan tot een extra inspraakronde.
De wetswijziging is juist bedoeld om te voorkomen dat de nu voorgeschreven
trajectnota en de standpuntfase in alle gevallen wettelijk verplicht zijn,
dus ook als het gaat om het doortrekken van een afrit naar een oprit die een
kilometer verderop ligt. Ik hecht eraan op dit punt te verwijzen naar de pagina's
13 en 14 van de nota naar aanleiding van het verslag: niet uit het oog moet
worden verloren dat, hoewel telkens gesproken wordt over een verkorte procedure,
het slechts gaat om een verkorting van de procedure ten opzichte van de huidige
tracéwetprocedure en dat juist deze verkorte procedure overeenkomt
met de reguliere procedure bij besluiten op het gebied van de ruimtelijke
ordening en de wijze waarop de MER-procedure daaraan is gekoppeld. Het is
juist de huidige tracéwetprocedure die afwijkend is en extra fasen
kent die voor andere ruimtelijke ingrepen met vaak ernstige ruimtelijke en/of
milieuconsequenties niet aan de orde zijn.De heer Verdaas (PvdA):Voorzitter. Ik kan de beantwoording bijna helemaal volgen, maar wil toch
op één zin in de nota naar aanleiding van het verslag terugkomen.
Laat ik eerst van deze gelegenheid gebruikmaken om te zeggen dat het ook moet
worden opgeschreven als besluitvorming in de Kamer ten grondslag ligt aan
vertraging in de voortgangsrapportages.Minister Peijs:Dat schrijven we ook op.De heer Verdaas (PvdA):Dat is dan helder.Toegegeven, het zullen uitzonderingen zijn, maar het zal voorkomen dat
bij bestaande infrastructuur, spoor of weg, aanpassing de beste optie lijkt,
maar gaandeweg onduidelijkheden ontstaan: een lusje eromheen, wat zijn precies
aanpassingen en wat is nieuw? Als het niet gewoon gaat om parallelle banen,
verbredingen of nieuwe strepen op de weg, moet duidelijk zijn dat de volwaardige
procedure moet worden doorlopen. Volgens de nota naar aanleiding van het verslag
ligt het in de verwachting dat de oplossing wordt uitgewerkt in de MER en
het ontwerptracébesluit. Mijn twijfel ligt bij dat "ligt het in de
verwachting". Ik hoor liever dat daarbij gewoon de volledige procedure wordt
gevolgd.Minister Peijs:Dit geldt als sprake is van grote ruimtelijke consequenties. Bij een simpele
uitbreiding van de verbinding van A naar B, een verbinding tussen twee af-
en opritten of bij een spitsstrook zullen we niet snel een extra inspraakmoment
inlassen. Dat is eerder het geval bij een verbinding die veel maatschappelijke
onrust zou veroorzaken: zo waren er in het geval van Vught weinig insprekers,
maar die uitten wel een buitengewoon groot ongenoegen over de voorgenomen
verbreding. Daaruit hebben wij onze conclusies getrokken. Als er grote maatschappelijke
onrust ontstaat over een verbinding kunnen we verschillende instrumenten inzetten,
waaronder een extra inspraakmoment.De heer Verdaas (PvdA):Wij moeten er niet al te lang over doorgaan want het zullen
altijd uitzonderingen zijn, maar als wij het er hier over hebben gehad, staat
in ieder geval vast hoe we ermee zullen omgaan. Ik versta uw antwoord zo:
als er een twijfelgeval is en er bestaat behoefte aan, dan is er die mogelijkheid
van een extra stap in de procedure en zullen we deze ook gebruiken. Er komt
dus geen redenering in de trant van: dit is een verkorte procedure, dus we
doen het per definitie niet.Minister Peijs:Er kan dan een extra inspraakmoment komen.De heer Verdaas vroeg verder naar de convergentie tussen Tracéwet
en WRO. Hierbij zijn twee verschillende zaken van belang: het maken van een
structuurvisie en de relatie tussen Tracéwet en WRO. Een structuurvisie
wordt alleen gemaakt voor grote projecten, zoals gedefinieerd door de TCI.
Verschillende leden zijn ingegaan op de behandeling van de TCI en de zaken
die deze aan de orde stelde. De TCI ging echter wel over grote projecten;
ik denk dat wij het onszelf niet moeten aandoen om alle uitgangspunten van
de TCI, die buitengewoon nuttig zijn bij grote projecten, toe te passen op
iedere spitsstrook. De structuurvisie richt zich op nut en noodzaak, waarbij
onder meer nadrukkelijk de samenhang van het project met andere projecten
en de hele regionale ruimtelijke ontwikkeling aan de orde komen. Als op grond
van de structuurvisie wordt besloten om door te gaan, dan gaat het project
naar de uitwerkingsfase, waarin onder andere de ruimtelijke inpassing aan
de orde komt. Bij een weg of spoorlijn zal uiteraard de tracéwetprocedure
worden gevolgd. Bij normale projecten wordt voorafgaande aan de tracéwetprocedure
een verkenning-nieuwe stijl uitgevoerd. Met deze kanttekeningen ben ik geheel
akkoord met de redenering van de heer Verdaas.De vraag of de tracéwetprocedure moet worden geïntegreerd
in de WRO is een heel andere. De tracéwetprocedure is in grote lijnen
hetzelfde als de projectprocedure in de Wet ruimtelijke ordening, alleen is
zij helemaal toegesneden op de verkeers- en vervoersinfrastructuur. Het kabinet
houdt hieraan om praktische redenen vast. Neem bijvoorbeeld het geluid. In
de Tracéwet wordt dat volledig meegenomen, terwijl wij die overwegingen
niet kennen bij de Wet ruimtelijke ordening. Wij denken niet dat het voordelen
biedt om de regeling van alle besluitvorming te concentreren in een enkele
wet. Dat moet echt worden afgewogen tegen het nadeel dat een dergelijke regeling
wel buitengewoon gecompliceerd zou worden. In de Wet ruimtelijke ordening
moet dan rekening worden gehouden met heel uiteenlopende voorschriften die
specifiek voor bepaalde sectoren bedoeld zijn. Een voorbeeld daarvan is de
vaststelling van de eventueel hogere waarden van de Wet geluidhinder in het
tracébesluit. Zo'n afzonderlijke wet is gewoon praktischer om mee te
werken. Overigens zal te zijner tijd de Tracéwet, waar nodig, worden
aangepast aan de nieuwe Wet ruimtelijke ordening. Die lijn is dus ook gekozen
in de Wet ruimtelijke ordening, overigens geheel in overeenstemming met de
wensen van het ministerie van VROM. Wij zitten geheel en al op dezelfde lijn.
Wij zijn nog niet zover, mijnheer Verdaas, dat er één omgevingswet
is met één projectprocedure.Ik kom toe aan het betoog van de heer Duyvendak. Ik geef direct toe dat
er best een probleem is in de interne procedures. Dat wordt ook niet ontkend,
maar de Universiteit Utrecht geeft ook nog andere zaken aan. Wij hebben dat
in de Kamerstukken ook gemeld. De heer Duyvendak herhaalt de discussie die
is gevoerd naar aanleiding van het kabinetsstandpunt. Wij zijn toen uitgebreid
ingegaan op de aanbevelingen van de Universiteit Utrecht. Ook bij benutting
wordt wel degelijk gekeken naar alternatieven. Ik verwijs daarvoor naar pagina
17 van de nota naar aanleiding van het verslag. Ik sluit mij aan bij de heer
Van Hijum, die in reactie op de inbreng van de heer Duyvendak terecht wijst
op de verkenningenfase waarin al die alternatieven zijn onderzocht. Ook voor
de kleinere infrastructuurprojecten wordt altijd een verkenning gemaakt. Als
er verschillende alternatieven zijn, worden die in de verkenningenfase aangegeven.
Als de Tweede Kamer daarom vraagt, kunnen die verkenningen altijd worden toegestuurd.Ik kom toe aan de vragen van de heer Hofstra.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik heb een amendement ingediend. Ik hoor graag de reactie van de minister
daarop.Minister Peijs:Ik kom daar nog over te spreken.Het is fijn dat de Kamer ook de hand in eigen boezem steekt, want de behandeling
van de Tracéwet had bij ons misschien wat sneller gekund, maar ook
hier had dat gekund.De voorzitter:Ik moet de heren Hofstra en Van der Staaij verontschuldigen. Vanwege verplichtingen
elders hebben zij de vergadering verlaten. Nu de minister aan de beantwoording
van hun vragen begint, wil ik dat graag melden.Minister Peijs:De heer Hofstra heeft gevraagd om een verdere versnelling van de besluitvormingsprocedures,
bijvoorbeeld door de MER-plicht voor bepaalde infrastructurele projecten af
te schaffen. Hij heeft dit standpunt al een paar keer naar voren gebracht.
Voor hem en voor mij is het belangrijk om te streven naar snelle en doelmatige
wetgeving. Ik ben echter meermalen uitvoerig ingegaan op zijn vraag, vooral
in mijn brief van 28 september 2004. Dat was naar aanleiding van de toezegging
in het algemeen overleg met uw Kamer van 25 mei 2004 om schriftelijk
in te gaan op de juridische mogelijkheden tot verdere versnelling. Ook in
de nota naar aanleiding van het verslag ben ik ingegaan op zowel de aanpassing
van het Besluit milieueffectrapportage 1994 als de jurisprudentie van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State. Indien ik hierop inhoudelijk reageer,
zou ik wederom moeten verwijzen naar reeds gegeven antwoorden.De heer Hofstra heeft ook gevraagd naar de uitbreiding van het asfalt
op de A12 tussen Gouda en Woerden. Het asfalt van de A12 is vernieuwd. Om
de doorstroming tijdens het beheer en onderhoud te verzekeren is het 4-0-systeem
toegepast. Dat wil zeggen dat er naast de rijstroken één extra
rijstrook is gecreëerd om dat systeem tijdens het onderhoud aan de weg
te kunnen toepassen. Daarom is het asfalt nu breder dan destijds. Om daadwerkelijk
vier rijstroken open te stellen zullen wij de tracé-MER-procedure echter
nog verder moeten doorlopen. Dat doen wij nu, dus daarop kan de heer Hofstra
gerust zijn.De heer Van der Staaij en de heer Slob hebben gesuggereerd om alleen bij
een eenvoudige aanpassing van bestaande infrastructuur de verkorte tracéwetprocedure
te volgen, aangezien bij complexe aanpassingen van bestaande infrastructuur
de aparte trajectnota meerwaarde heeft omdat het juist bij die projecten gaat
om ernstige ruimtelijke en milieuconsequenties. In de nota naar aanleiding
van het verslag is al aangegeven dat de complexiteit niet zozeer het criterium
is voor het volgen van de verkorte tracéwetprocedure. Het gaat om de
vraag of er al sprake is van een verbinding. Het is zo dat niet alle aanpassingen
van bestaande infrastructuur per definitie eenvoudig zijn. Ik kan mij voorstellen
dat in bepaalde gevallen een extra procedurestap wordt ingebouwd; dit heb
ik ook tegen de heer Verdaas gezegd. Dit kan betekenen dat alvorens het ontwerptracébesluit
zelfstandig ter inzage wordt gelegd, de gelegenheid wordt geboden om apart
stil te staan bij de verschillende alternatieven. Dat zou bijvoorbeeld kunnen
in de situatie dat er al een verbinding is en twee alternatieven elkaar niet
veel ontlopen. Het wetsvoorstel hoeft een dergelijke procedurestap niet expliciet
mogelijk te maken. Van belang daarbij is dat het erg moeilijk is om goede
criteria vast te stellen; het omschrijven daarvan is buitengewoon ingewikkeld.
Woorden als "eenvoudig" en "complex" kunnen niet als criterium worden gebruikt.
Dat soort termen geeft juist aanleiding tot discussie en vormt daarmee juist
een bron van onzekerheid. Het is ook niet mogelijk om vooraf aan te geven
welke projecten zodanig grote ruimtelijke of milieuconsequenties hebben dat
deze in het licht van de te volgen procedure een aparte besluitvormingsprocedure
vergen. Belangrijk inzicht in de gevolgen van een project wordt verkregen
tijdens de verkenningsfase. De uiteindelijke consequenties komen pas goed
in beeld wanneer onderzoek wordt gedaan in het kader van het milieueffectrapport.De verkorte procedure staat een extra inspraakmoment in speciale gevallen
niet in de weg. De wetswijziging is bedoeld om te voorkomen dat de nu voorgeschreven
trajectnota en standpuntfase in alle gevallen wettelijk verplicht worden.
Daarbij gaat het bijvoorbeeld ook om het doortrekken van een heel eenvoudige
afrit. Ook in de nota naar aanleiding van het verslag heb ik gesteld dat,
hoewel telkens wordt gesproken over een "verkorte procedure", niet uit het
oog moet worden verloren dat het slechts gaat om de verkorting van de procedure
ten opzichte van de huidige tracéwetprocedure. Juist deze verkorte
procedure komt overeen met de "normale" procedure bij besluiten over ruimtelijke
ordening. De verlengde procedure behoort de uitzondering te zijn.De heer Slob heeft gevraagd wat de relatie is tussen het wetsvoorstel,
de TCI-rapportage en het kabinetsstandpunt; daarop ben ik zonet al ingegaan.
In de nota naar aanleiding van het verslag hebben wij opgemerkt dat het wetsvoorstel
tot wijziging van de Tracéwet vooral is gericht op het mogelijk maken
van een verkorte procedure ten behoeve van de aanpassing van de bestaande
infrastructuur. Wij doelen daarmee op kleinere infrastructurele projecten
en dus niet op de grotere projecten waarover de TCI spreekt. Grote projecten
hoeven overigens niet altijd lijnprojecten te zijn. Ik noem de Tweede Maasvlakte
als voorbeeld. De materie die in dit wetsvoorstel aan de orde komt, is dus
van een andere aard dan die in het rapport van de TCI. Er is geen sprake van
een sterke samenhang tussen dit wetsvoorstel en het TCI-rapport.Het is absoluut niet onze bedoeling om het ministerie van VROM op afstand
te zetten of te houden. Het tegendeel is zelfs het geval: er is sprake van
een goede verstandhouding en vooraf vindt overleg plaats om de lijn vast te
stellen. De minister van VROM kan daarbij aangeven of zij voortdurend bij
de infrastructurele aanpassingen betrokken wil zijn of dat zij er juist de
voorkeur aan geeft om wat op afstand te blijven. Bovendien kan zij haar standpunt
te allen tijde wijzigen. Het gaat ons immers om het resultaat.Ik juich toe dat de heer Duyvendak het nadrukkelijk opneemt voor de belangen
van wandelaars en fietsers. Dat blijkt ook uit het door hem ingediende amendement.
De daarin verwoorde gedachte is sympathiek, maar het amendement is niet een
verrijking van het voorliggende wetsvoorstel. Dat bevat een wijziging van
artikel 4 van de Tracéwet. In het evaluatierapport over de Tracéwet
is de aanbeveling gedaan om ook de planologische implicaties voor de wijdere
omgeving al in een vroeg stadium van besluitvorming in beeld te brengen. Dat
houdt in dat er ten behoeve van de trajectnota op projectniveau in kaart moet
worden gebracht wat voor een groter gebied dan het verkeers- en vervoersgebied
de ruimtelijke gevolgen van een project kunnen zijn. In de huidige praktijk
is de werkwijze dat bij de voorbereiding van de trajectnota met name aan de
betrokken provincies en gemeenten wordt gevraagd wat de mogelijke knelpunten
en de beoogde ruimtelijke ontwikkelingen binnen het studiegebied kunnen zijn,
opdat bij de besluitvorming over het voorkeursalternatief rekening kan worden
gehouden met de gevolgen voor een groter gebied. In dat kader is het ook mogelijk
dat gemeenten en/of betrokken belangenverenigingen, bijvoorbeeld rechtspersonen
die opkomen voor de belangen van de wandelaars en de fietsers, knelpunten
naar voren brengen. Bij de opstelling van ontwerp- en tracébesluiten
wordt, indien dat nodig is, ruimschoots aandacht besteed aan het oplossen
van knelpunten die te maken hebben met fiets- en wandelroutes. Dankzij de
uitvoerige beschrijving van het begrip "tracé" biedt de Tracéwet
goede mogelijkheden om te voorzien in mitigerende en compenserende maatregelen
van onder andere verkeerskundige en/of landschappelijke aard. Dat gebeurt
ook ten behoeve van fietsers en wandelaars, daar waar het infrastructurele
werk de bestaande mogelijkheden beperkt of blokkeert. In een televisieprogramma
dat deze week is uitgezonden, heb ik aangegeven dat er bij de A73 na iedere
kilometer een tunneltje onder de weg is aangebracht. Fiets- en wandelpaden
hebben uiteraard altijd prioriteit. Onder andere kinderen zijn daarvan afhankelijk
om hun school te kunnen bereiken.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik schat dat er in dit soort studies in een derde tot de helft van de
gevallen tamelijk serieus aandacht aan die wandel- en fietspaden wordt besteed.
Het gaat mij erom dat in deze checklist steeds naar voren komt dat daaraan
aandacht zal worden besteed en dat de gevolgen daarvan worden beschreven.
Ik hecht dus aan een extra waarborg om te voorkomen dat men dit uit het oog
verliest.Minister Peijs:Ik denk dat die waarborg er al in zit doordat gemeenten en provincies
dat aan moeten geven in hun beschrijving. Ik ben er voorstander van dat het
altijd in de checklist zit en dat er serieus naar wordt gekeken. Wij hebben
het in de wet over de beschrijving van een proces. Het amendement is van een
detailniveau dat niet in deze wet thuishoort, maar in de uitvoering van de
wet en dan met name in de beschrijving die gemeenten en provincies moeten
aanleveren. Het amendement wordt inhoudelijk al gedekt door de Tracéwet
en uitgevoerd op het niveau van de tracébesluiten. Het amendement is
overbodig en daardoor ongewenst.De heer Duyvendak (GroenLinks):Het gebeurt nu heel vaak niet op het niveau van de trajectnota. Ook als
de ingreep beperkt blijft tot nieuwe doorsnijdingen, dan zou je er toch naar
moeten kijken. Misschien moet er worden gedacht aan compenserende maatregelen.
Het is geen detail, want wij zijn het er volgens mij over eens dat het cruciaal
is dat er ook aan die wandelaar en fietser wordt gedacht.Minister Peijs:Het zou best kunnen zijn dat in het verleden te weinig aandacht is besteed
aan wandelaars en fietsers, maar op dit ogenblik krijgen zij alle aandacht.
Het amendement haakt aan op een verkeerde fase in de procedure. Doordat wij
hier zo uitgebreid over het amendement van de heer Duyvendak praten, staat
het duidelijk in de behandeling van deze wet. Op mijn ministerie is heel duidelijk
aangekomen dat er rekening moet worden gehouden met wandelaars. In het recente
verleden is dat ook heel goed te zien. Het onderwerp hoort thuis in het tracébesluit
en gemeenten en provincies moeten wandelpaden die zij graag doorgetrokken
zien in hun beschrijving opnemen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik haak bij deze behandeling aan om dit onderwerp in te brengen. Naar
mijn idee kan dat juridisch-technisch ook goed. De minister zegt er bewust
bij dat ook deze behandeling deel uitmaakt van de wetsgeschiedenis. Het is
aan gemeenten en provincies om in geval van dit type besluit die beschrijving
ook te maken.Minister Peijs:Absoluut. Voorzitter, ik ben aan het einde van mijn Latijn.De heer Van Hijum (CDA):Voorzitter. Ik dank de minister hartelijk voor haar uitgebreide antwoorden.
De minister heeft aangegeven dat zij in dit wetsvoorstel evenwicht heeft gezocht
tussen snelheid enerzijds en zorgvuldigheid anderzijds. Wat mijn fractie betreft
is dat geslaagd en om die reden vinden wij dit ook een evenwichtig voorstel.
Wij zijn blij dat de minister zegt dat zij goed zal blijven kijken naar de
interne procedures en manieren om de besluitvorming ook langs die weg te versnellen.
Het is natuurlijk belangrijk om ook actief te blijven sturen op het beperken
van termijnoverschrijdingen. Als een burger te laat is met het indienen van
bezwaren of zienswijzen, dan zijn deze niet meer geldig, terwijl de overheid
straffeloos kan wegkomen met dat soort overschrijdingen. Ik roep de minister
op om daar bestuurlijk gezien heel scherp op te blijven.Ik ben blij met de toezegging dat er in het najaar goed gekeken zal worden
naar mogelijkheden met betrekking tot de MER-plicht. Wellicht kan de besluitvorming
verder worden verkort door het stapelen van milieubeoordelingen te beperken.
Op dit moment nemen wij daar genoegen mee. Mede naar aanleiding van de opmerkingen
van mevrouw Gerkens, maak ik nog een opmerking over de luchtkwaliteit. Het
CDA is blij dat wij mensen als de heer Lensink in ons midden hebben die kritisch
blijven letten op het milieueffect van de uitbreiding van infrastructuur.
Dat is ook precies de reden waarom wij blij zijn met de honderden miljoenen
die het kabinet uittrekt om schone en stille motoren en brandstoffen te bevorderen.Mevrouw Gerkens (SP):De heer Lensink zegt: als je het om de luchtkwaliteit doet, moet je juist
niet tot verbreding overgaan. Daar gaat u niet op in.De heer Van Hijum (CDA):Dat geldt, wanneer het gaat om het effect van het creëren van extra
wegcapaciteit. Overigens wil ik nog wel eens een discussie voeren over de
vraag of het bevorderen van de doorstroom juist goed is voor de luchtkwaliteit.
Mijn stelling is de volgende. Als wij inzetten op het bevorderen van schone
technieken en brandstoffen, kan de uitstoot in vergaande mate worden teruggedrongen.
Het effect op het milieu van een dergelijke uitbreiding zal mijns inziens
vele malen gunstiger zijn.Mevrouw Gerkens (SP):Ik adviseer de heer Van Hijum om het proefschrift te lezen. Hij versimpelt
het. De heer Lensink neemt namelijk veel meer mee in zijn proefschrift. Inderdaad
zegt hij ook dat doorstroming beter is voor het milieu dan stilstaan. Hij
berekent echter ook het onderhoud en de levensduur van de weg. Als de heer
Van Hijum het proefschrift heeft gelezen, verandert het CDA misschien van
standpunt.De heer Van Hijum (CDA):Ik ben nooit te beroerd om kennis te nemen van welk inzicht dan ook. Ook
de milieukwaliteit is voor ons van eminent belang. Het staat het vlot trekken
van de aanleg van spitsstroken in de weg. Dat debat gaan wij dus graag op
een later moment aan.Ik wens de minister een spoedige uitvoering van de bouwprojecten toe.De heer Verdaas (PvdA):Voorzitter. Ik herhaal dat de PvdA onder een aantal randvoorwaarden met
deze wijziging instemt. De antwoorden op onze vragen waren duidelijk. Hiermee
bevestig ik dat wij deze wetswijziging steunen.De heer Slob (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. U ziet, wij kunnen snelheid maken, daartoe aangespoord
door de minister.Ik dank de minister voor haar antwoorden. Uit haar laatste opmerking maakte
ik op dat zij zich daarvoor een behoorlijke inspanning moest getroosten. Zij
gaf namelijk aan dat zij aan het eind van haar Latijn was. Dat geeft meer
cachet aan mijn dank die ik aan haar adres uitspreek.Ik vond haar antwoorden op mijn "open vragen" zeer verhelderend. Het lijkt
heel aantrekkelijk om procedures te verkorten en snelheid in de uitvoering
van projecten te brengen. Wie zou daar tegen zijn? Toch is het van belang
dat wij zorgvuldigheid betrachten, iets waarop de heer Van Hijum ook heeft
gewezen. Onze vragen waren gericht op een combinatie van deze aspecten. Als
dat lukt, ben je heel goed bezig.Ik ben zeer content met de heldere uiteenzetting door de minister van
de bedoeling van de MER-verplichting. Daarover kunnen namelijk heel snel misverstanden
ontstaan. Ik zal mijn fractie dan ook adviseren om voor dit wetsvoorstel te
stemmen.Ik heb nog een relatie met de TCI gelegd. De minister heeft uitgelegd
dat de TCI vooral grote projecten betrof. Dat was mij overigens niet ontgaan
in de tijd dat ik daarmee bezig was. Het gaat er mij echter om dat wij nog
eens goed onder ogen zien dat het ontzettend nauw luistert en dat daarom zorgvuldigheid
betracht moet worden. Dat geldt ook voor bepaalde ruimtelijke aspecten die
met infrastructuur te maken hebben bij zowel grote als kleine projecten. De
minister is helder geweest over de wijze waarop de bewindslieden van VROM
hierbij betrokken blijven. Zij zullen meedenken bij de afweging van de vraag
of zij met het hele traject meegaan. Die betrokkenheid lijkt mij goed. Voorts
noem ik de afwegingen van nut en noodzaak bij zelfs een klein project. Ook
daarin moet zorgvuldigheid betracht worden.De minister heeft in haar antwoord duidelijk gemaakt dat de zorgvuldigheid
er niet onder gaat lijden, als een aantal aspecten uit de huidige procedure
geschrapt wordt. Er wordt op toegezien dat een en ander gestroomlijnd verloopt.
Ook op grond hiervan adviseer ik mijn fractie om voor het wetsvoorstel te
stemmen.Minister Peijs:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor het in ons gestelde vertrouwen. Het
spreekt mij zeer aan dat de Kamerleden de nadruk leggen op zorgvuldigheid.
Het is ook absoluut onze bedoeling om die te betrachten. Wij vinden ten eerste
dat dit gewoon moet; ten tweede word je meteen op je vingers getikt als je
het niet doet. Dat is ook volstrekt terecht. Zorgvuldigheid en snelheid moeten
dus altijd tegen elkaar worden afgewogen.Wat is opgemerkt over de interne procedures, is heel aardig. Hetzelfde
geldt voor het feit dat wij ieder halfjaar melding zullen maken van opgelopen
vertragingen. Ik hoop dat de Kamer het ministerie niet op twee maanden vertraging
afrekent, terwijl de Kamer zelf een jaar doet over de behandeling. Het lijkt
mij dat alles in het leven relatief is, ook dit.Luchtkwaliteit is zeer belangrijk. Mevrouw Gerkens is weg. Ik heb het
proefschrift niet gelezen. Ik vind wel dat je moet bedenken dat spitsstroken
voor een betere doorstroming zorgen en dat een betere doorstroming zorgt voor
een betere luchtkwaliteit.Ook de heer Verdaas wijst op zorgvuldigheid. Dat onderschrijven wij, gelukkig.Tegen de heer Slob wil ik zeggen dat het einde van mijn Latijn niet betekent
dat ik hier geheel uitgeput sta, integendeel. Ik bruis van energie na de vakantie
die wij allemaal hebben genoten. Ik denk dat ik alles op tafel heb gelegd
wat ik wilde meedelen naar aanleiding van zijn vragen. Zorgvuldigheid gaat
voor alles. Ook voor deze wetgeving moet dat gelden.Ik zie dat er in het kader van het milieu nog een opmerking is gemaakt
over de spitsstroken. Daarop wil ik zeggen dat men wel moet bedenken dat een
spitsstrook een spitsstrook is. Een spitsstrook heet niet voor niets zo. Die
mogen wij volgens de procedures die wij volgen, alleen in de spits gebruiken.
Als je zo'n strook wilt gebruiken, moet je de tracéwetprocedure volgen,
want dan wordt het een normale rijstrook.Mijnheer Slob, ik wilde niet suggereren dat u niet wist waar de TCI zich
mee bezig had gehouden. Daarvoor hebben wij daar te uitgebreid over gediscussieerd.
Wij hebben van de TCI geleerd dat zorgvuldigheid bij ieder project moet worden
betracht, maar dat je sommige projecten van elkaar onderscheiden behandelt,
bijvoorbeeld als het gaat om een bestaande verbinding of een heel nieuwe verbinding.
Zorgvuldigheid is in ieder geval altijd geboden. Dat hebben wij allemaal heel
goed begrepen. Wij hopen dat ook uit te dragen.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik neem aan dat wij volgende week over dit wetsvoorstel zullen stemmen.Sluiting 17.41 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-6091-6105.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl