Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs inzake colleges van bestuur en raden van toezicht (30599)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 1194-1207

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

25-03-2009

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 24, pagina 1194-1207

10-03-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30599Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 10 maart 2009)Pagina 1207-1208
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet op de huurtoeslag (uitvoeringstechnische wijzigingen) (31446); - Wijziging van de Wet milieubeheer (implementatie en derogatie luchtkwaliteitseisen) (31589); - Vaststelling van de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2009 (31700 IV); - Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2009 (31700 VI); - Vaststelling van de begrotingsstaten van de begroting Wonen, Wijken en Integratie (XVIII) voor het jaar 2009 (31700 XVIII)Pagina 1194-1194
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs inzake colleges van bestuur en raden van toezicht (30599)Pagina 1194-1207
Presentie en opening (dinsdag 10 maart 2009)Pagina 1193-1194
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 10 maart 2009)Pagina 1208-1208

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet educatie en beroepsonderwijs inzake colleges van bestuur en raden
van toezicht (30599).De voorzitter:Ik heet de staatssecretaris, mevrouw Van Bijsterveldt-Vliegenthart, van
harte welkom in deze Kamer.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. De VVD-fractie heeft bij de schriftelijke voorbereiding verder
geen vragen gesteld. Nu er toch een plenaire bespreking plaatsvindt, hebben
wij nog een beperkt aantal opmerkingen en vragen aan de staatssecretaris.
Ik voer het woord in het bijzonder namens collega Loek Hermans, die zeer dringende
werkzaamheden buiten dit huis heeft en mij heeft gevraagd zijn verhaal hier
te brengen. Dat zal ik graag doen.Met dit wetsvoorstel wil de regering een belangrijke stap zetten in de
ontwikkeling van goed bestuur in de bve-sector. De nu voorliggende wetswijziging
regelt een deugdelijke scheiding tussen besturen en interne toezichthouders
in bve-instellingen. Op dit moment zijn die instellingen hiertoe nog niet
verplicht, maar de gedachte is dat het aanbrengen van de scheiding tussen
de verantwoordelijkheden van de bestuurder en de interne toezichthouder zal
bijdragen aan de noodzakelijke checks and balances om bezwaarlijke machtsconcentraties
te voorkomen. Aanleiding van dit alles is het onderzoeksrapport van de Algemene
Rekenkamer over onregelmatigheden in de bekostiging van het hoger onderwijs.Voor het hoger onderwijs zijn governance-bepalingen opgenomen in het wetsvoorstel
Wet hoger onderwijs en onderzoek (WHOO). Voor de bve-sector wordt het college
van bestuur op grond van voorliggend wetsvoorstel als bevoegd gezag aangemerkt.
Aangezien het in het geval van de bve-instellingen voornamelijk gaat om stichtingen,
moet in de statuten worden geregeld dat de taken en bevoegdheden die bij of
krachtens de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) aan het bevoegd gezag
zijn toegekend berusten bij het college van bestuur, en dat taken die bij
of krachtens de WEB aan het toezicht zijn toegekend berusten bij raden van
toezicht. Daarnaast bestaat ruimte voor bestuurders en toezichthouders van
instellingen om, afhankelijk van de specifieke situatie, nadere afspraken
te maken over de verantwoordelijkheidsverdeling en de invulling daarvan. Zo
kan men afspraken maken omtrent een expliciete instemmingsbevoegdheid van
de raad van toezicht bij majeure beslissingen. Door wie worden de raden van
toezicht beoordeeld? De instellingen waarover het gaat zijn immers organisaties
met publieke taken die ook publiek bekostigd worden.Om de kwaliteit van de publieke voorzieningen en de rechtmatige c.q. doelmatige
besteding van publieke middelen te borgen stelt de staatssecretaris allereerst
eisen aan de instellingen en de rechtspersonen die de instellingen
in stand houden. Daarbij zijn er twee mogelijkheden aangegeven tot interventie.
Het enquêterecht, zowel afkomstig van departementen als van anderen,
en de interventieladder, waarbij de bewindspersoon kan ingrijpen als de instelling
en de brancheorganisatie hun rol niet naar behoren vervullen, en bijvoorbeeld
de toegankelijkheid van het onderwijs ernstig in het geding is. De bepalingen
ten aanzien van de besturen en de interne toezichthouders vormen een aanvulling
op het bestaande bekostigingsmodel, waarbij bij het niet-naleven van wettelijke
bepalingen ook op het terrein van governance of bij onvoldoende kwaliteit
het bevoegd gezag, in casu het college van bestuur, daarop aanspreekbaar is.
De minister kan uiteindelijk de bekostiging stoppen of de licentie intrekken.Vervolgens is er volgens de memorie van antwoord nog een aantal mogelijkheden
voor checks and balances om in te grijpen bij falend toezicht door verschillende
personen. Een daarvan is de ondernemingsraad. Deze kan een lid van de raad
van toezicht voordragen. Hierbij vraagt de VVD-fractie zich af of het gerechtvaardigd
is dat de versterking van de positie van de ondernemingsraad kan betekenen
dat een lid van de raad van toezicht niet langer zonder last of ruggespraak
kan opereren. Er wordt hier een evaluatie na vier jaar voorzien, en wij willen
graag dat juist dit punt daarbij wordt betrokken. Wij zijn het eens met de
staatssecretaris dat in de verhouding tussen de raad van toezicht en het college
van bestuur bij de vaststelling van het bestuursreglement de raden van toezicht
het laatste woord zullen moeten hebben.In de Tweede Kamer is op stuk nr. 17 het amendement-Biskop ingediend,
waarin de mogelijkheid wordt geopend van het "one tier"-model, naast het in
Nederland meer gangbare "two tier"-model. De VVD vraagt zich af of dit nu
wel een goed idee is geweest. Zij kan niet goed begrijpen waarom de Tweede
Kamer hiermee zo makkelijk akkoord is gegaan. Hier wordt iets geheel nieuws
in de raad van toezicht geïntroduceerd, waarmee in Nederland nog bijzonder
weinig ervaring is opgedaan. Om dat nu juist te doen bij stichtingen voor
bve lijkt ons weinig verstandig. Wat is volgens de staatssecretaris de positie
van de toezichtleden in de raad van bestuur? Betekent dit dat dit ook geldt
voor de non-executive leden en, zo ja, wat zijn dan hun onderscheiden verantwoordelijkheden?In de governance code voor het bve zijn afspraken gemaakt over de klokkenluidersregeling,
waarbij de staatssecretaris ervan uitgaat dat de instellingen deze bepaling
in hun eigen reglementen zullen opnemen, zodat medewerkers zich ook daadwerkelijk
tot raden van toezicht kunnen wenden zonder tussenkomst van een college van
bestuur. In dit verband wil de VVD-fractie er graag op wijzen dat het uiteraard
de gewone gang van zaken moet zijn dat iemand met problemen en klachten voor
hij een dergelijke klokkenluidersprocedure start eerst een poging onderneemt
om langs de gewone weg met zijn klachten naar de raad van bestuur te gaan.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Onze fractie liet reeds bij de schriftelijke voorbereiding
van het voorliggende voorstel weten dat zij de doelstelling, namelijk het
interne toezicht binnen het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie te
versterken, ondersteunt. Dit kan plaatsvinden door de introductie van een
college van bestuur en een raad van toezicht (artikel 9.1.4), maar kan in
afwijking daarvan ook plaatsvinden door een functionele scheiding van bestuur
en toezicht binnen het bestuur van de rechtspersoon waarvan de instelling
uitgaat (artikel 9.1.8). De wijsheid van dit artikel is net door mijn voorgangster
betwijfeld, maar ik neem aan dat de staatssecretaris daar nog op ingaat.Alvorens ter zake nog een aantal kwesties op te werpen, wil onze fractie
hier zeggen dat zij, vooral gelet op het verloop van het beleidsdebat OCW
in deze Kamer op 10 februari jongstleden, afziet van het eerdere voornemen
om ook een aantal algemenere aspecten van met name het middelbaar beroepsonderwijs
in dit verband andermaal ter sprake te brengen. Ik denk aan zaken als de gigantisering
van het mbo, drempelvrije toegang en de mede daarmee samenhangende uitval,
het haperend rendement en het competentiegerichte onderwijs op het mbo. Wij
beperken ons dus puur tot dit wetsvoorstel.Een aantal kwesties verwijzen overigens indirect wel naar het algemene
aspect van de inrichtingsvrijheid. In veel gevallen zal nadat dit wetsvoorstel
wet is geworden het besturingsmodel een magische driehoek kennen: het bestuur
van de rechtspersoon, meestal stichting, het college van bestuur en de raad
van toezicht. De regering wijst er terecht op dat er ook twee bestuursorganen
kunnen zijn, namelijk wanneer het stichtingsbestuur tevens het college van
bestuur of de raad van toezicht vormt. Soms is het er zelfs één,
zoals in het geval van artikel 9.1.8: de functionele scheiding als mogelijk
gemaakt door het amendement-Biskop. Onze vragen hebben betrekking op de eerste
variant, waarbij drie organen aanwezig zijn in het bestuursmodel.Het bestuur van de rechtspersoon is historisch de drager van de identiteit
van de school en het bevoegde gezag daarvan, alsmede is het verantwoordelijk
tegenover de overheid, zowel financieel als tot op zekere hoogte ook anderszins.
Dit bestuur raakt in zekere zin geamputeerd en krijgt naast zich een college
van bestuur dat als bevoegd gezag optreedt en een raad van toezicht die ook
vanuit het publieke recht taken krijgt opgedragen. Het stichtingsbestuur blijft
een beetje verweesd achter en is slechts privaatrechtelijk subject. Wij hebben
bij de schriftelijke voorbereiding getracht zijn restfunctie scherper te krijgen,
maar dat is nog niet helemaal gelukt. Vandaar de volgende vragen.1. Is de regering van opvatting dat, gelet op het Nederlandse onderwijsrecht,
de bevoegdheid van de besturen van rechtspersonen die instellingen houden
om de statuten van de rechtspersoon vast te stellen en te wijzigen kan worden
gehypothekeerd door instemmingsrechten van een of beide andere organen uit
de driehoek? Zo ja, wanneer en ten aanzien van welke materie kan dat? Wij
denken daarbij met name aan kernbevoegdheden die toezien op besluitvorming
over grondslag, fuseren of defuseren, opheffing van de rechtspersoon, begrotingsvaststelling
van de rechtspersoon, start of beëindiging van de hoofdopleidingen binnen
de instelling, verhuizing en dergelijke. Het lijkt toch niet goed, zo meent
onze fractie, dat ter zake van die vitale bevoegdheden het besluitvormingsproces
wordt verlamd door blokkades die via instemmingsrechten kunnen worden opgeworpen
en die de doorzettingsmacht ter zake opheffen of reduceren. Wij zouden het
op hoge prijs stellen indien de regering zou zeggen welke kernbevoegdheden
ondeelbaar, en dus niet statutair aantastbaar, en onvervreemdbaar behoren
tot het bestuur van de rechtspersoon.2. Op onze vraag bij de schriftelijke voorbereiding of het bestuur van
de instelling kan ingrijpen wanneer de raad van toezicht niet of slecht functioneert,
verwijst de regering naar de statuten. Maar wie bewaakt de bewakers? Kan de
regering hierin specifieker zijn? Naar ik meen, heeft mevrouw Dupuis dit ook
gevraagd, maar dan in een ander verband.3. Het is het voornemen van de regering om een kwaliteitszetel voor de
ondernemingsraad te plaatsen in de raad van toezicht. Is de regering net als
onze fractie van opvatting dat, indien dit voornemen wet wordt, dit niet kan
betekenen dat statutair een instemmingsrecht wordt verleend aan de ondernemingsraad
met het ontslagbesluit van "hun" lid in de raad van toezicht.4. Hoe moet artikel 9.1.4, lid 2, over belangenverstrengeling –
dit woord wordt niet gebruikt, maar het lijkt erop – worden begrepen
indien het bestuur van de instelling tevens de raad van toezicht vormt? Dan
is de schijn van belangenverstrengeling toch bijna per definitie aanwezig?5. Waarop houdt de raad van toezicht toezicht? De ratio voor de invoering
van dit instituut ligt in gedoe rond publieke middelen die niet correct werden
verantwoord. De Algemene Rekenkamer heeft daarover gerapporteerd. Het is duidelijk
dat de regering van opvatting is dat naast het financiële domein, het
financiële toezicht, meer domeinen binnen de onderwijsinstelling kunnen
worden onderworpen aan het bedoelde toezicht. Begrijpt onze fractie het goed
dat de regering van opvatting is dat in het bestuursreglement dat door de
raad van toezicht wordt vastgesteld in beginsel alles onder dat interne toezicht
kan worden gebracht? Zitten er geen natuurlijke grenzen voortvloeiend uit
de vrijheid van richting en de vrijheid van inrichting aan het object van
toezicht? Neem bijvoorbeeld het orde- en absentiebeleid op de scholen, de
selectie van personeel, het levensgedrag van docenten, het verwijder- en schorsingsbeleid,
de identiteitsgerelateerde evenementen en projecten, de didactische methoden
en doelstellingen enz.?6. De opsomming van momenten waarop en instrumenten waarmee van alles
en iedereen kan interveniëren in de school als de boel ontspoort of dreigt
te derailleren is indrukwekkend: enquêterecht, inspectie, minister,
rechter, klachtencommissie, brancheorganisaties. Is het niet merkwaardig dat
ook hier het bestuur van de rechtspersoon die de instelling houdt, geheel
ongenoemd blijft?Om misverstanden te voorkomen zeg ik dat wij dit wetsvoorstel graag willen
steunen. Intern toezicht is een dringende wens, ook van de fractie van het
CDA. Wij wachten de preciseringen die wij en andere fracties van de regering
vragen, uiteraard met belangstelling af.Mevrouw Ten Horn (SP):Mevrouw de voorzitter. Deze wetswijziging gaat over een belangrijke onderwijssector
en over ongeveer 60 veelal grote mbo-instellingen, waarvan twintig roc's meer
dan 10.000 leerlingen hebben. De enorme omvang van deze instellingen laat
mijn inziens zien hoezeer wij zijn doorgeschoten. Je kunt je afvragen hoe
je in een dergelijke schaal, die ver boven de menselijke maat ligt, goed kunt
besturen en in hoeverre meer en ook andere veranderingen nodig zijn, zoals
meer betrokkenheid van docenten. Daar spraken wij enkele weken geleden al
over. De heer Dölle zei het al.De mbo-instellingen hebben zich gecommitteerd om vanaf 2008 aan de eigen,
door de MBO Raad uitgebrachte governance code, ofwel bestuurscode, te voldoen
bij de invoering van het competentiegericht onderwijs in het mbo. Dat is een
goede zaak! Immers, de signalen aan het begin van deze eeuw dat door hbo-
en mbo-instellingen niet correct werd omgegaan met hun toegenomen bestedingsvrijheden,
waren duidelijk en noopten tot verbetering. Een code is één
stap, maar nu nog een daadwerkelijke verbetering van de bestuurstructuur.
Goed bestuur is geen doel op zichzelf, maar wel een middel om onder andere
bestuurlijk wanbeheer te voorkomen en om het doel van kwalitatief hoogwaardig
onderwijs te bereiken.Om goede checks and balances, ofte wel bestuurscriteria, te garanderen
is ook volgens de onderwijsinspectie een deugdelijke scheiding tussen het
bestuur en het interne toezicht noodzakelijk – daartoe zijn de instellingen
op dit moment nog niet verplicht – en is een goede dialoog met belanghebbenden
evenzeer van belang. Dat geldt al helemaal voor onderwijsmolochs zoals roc's.
Een goede tegenkracht in de vorm van medezeggenschap is nodig om te veel machtsconcentratie
bij de bestuurders te voorkomen en om het bestuur bij de les te houden.De meeste vragen van mijn fractie over het onderhavige wetsvoorstel zijn
al in de schriftelijke behandeling afdoende beantwoord. Daarvoor zeg ik dank.
Wij hebben echter nog vragen over het zogenoemde "one tier"-model, waarbij
de interne toezichthouders en de bestuurders in één bestuursorgaan
zijn geschoven. Het oorspronkelijke wetsvoorstel kende alleen een "two tier"-model,
dus met een scheiding van intern toezicht en bestuur. Volgens de Algemene
Rekenkamer is dit intussen algemeen goed. Van een dergelijke scheiding tussen
bestuur en toezicht gaat volgens de minister van OCW het duidelijke signaal
uit dat de onderwijsbestuurders niet autonoom behoren te functioneren en dus
dat zij het toezicht niet binnen de eigen gelederen moeten sluiten. De scheiding
tussen bestuur en toezicht is op dit ogenblik in het onderwijs zelfs een kwaliteitsindicator.
Maar tja, vanwege de spijtoptant, het Zadkine-college, het grote Rotterdamse
roc met een "one tier"-bestuursmodel, dat dit roc ook graag zo wilde houden,
werd de mogelijkheid van het Angelsaksische enkelvoudige model via het amendement
op stuk nr. 17 door Tweede Kamerlid CDA'er Biskop toch in dit wetsvoorstel
gefietst. De staatssecretaris was er bepaald niet gelukkig mee, zo las ik
in de Handelingen. Mijn partij stemde in de Tweede Kamer tegen dit amendement.
Ook mijn fractie in deze Kamer vindt het van groot belang dat voor ieder volstrekt
duidelijk is wie binnen een dergelijk roc waarvoor en vanuit welke verantwoordelijkheid
aanspreekbaar is. Ik vraag de staatssecretaris hoe zij hier nu, een jaar later,
tegenaan kijkt. Is zij het gesprek met de MBO Raad aangegaan om de bestuurscode
tevens toe te snijden op het "one tier"-model? En zo ja, wat zijn daarvan
de uitkomsten? En zo nee, hoe gaat de staatssecretaris dan het externe toezicht
op de instellingen met een "one tier"-model in het bijzonder inrichten? Hoe
denkt het kabinet de naleving van good governance-criteria
te garanderen zodat de scheiding tussen bestuur en toezicht niet verwatert?
Is duidelijk wie op welke gronden uiteindelijk mag ingrijpen als het interne
toezicht in een "one tier"-model faalt? Kan de staatssecretaris een en ander
toelichten?Het antwoord op deze vragen dringt voor ons des temeer, daar de rechten
van de werknemers in een "one tier"-model waarschijnlijk slechter af zijn
dan in een "two tier"-model. Kan de staatssecretaris bevestigen dat er in
elk geval in beide modellen de minimale waarborgen voor de medezeggenschap
zijn ingebouwd, namelijk 1. het adviesrecht van de interne belanghebbende
partijen, de deelnemers en het personeel op de profielen van de raad van toezicht
en 2. de bevoegdheid van het personeel om via de ondernemingsraad een bindende
voordracht te doen voor een lid van de raad van toezicht? Is de staatssecretaris
bereid om maximaal drie jaar na de invoering van dit wetsvoorstel –
deze termijn houdt verband met het feit dat de mensen veelal drie jaar zitting
hebben in de raad – een evaluatie toe te zeggen? Door deze evaluatie
zouden wij inzicht moeten krijgen in 1. het voorkomen van en de ervaring met
"one tier"-bestuursmodellen in het Nederlandse mbo, 2. hoe de medezeggenschap
in deze onderwijssector bij de verschillende bestuursmodellen uitpakt, 3.
wat er gebeurt als het interne toezicht faalt, en of dit per bestuursmodel
verschilt en 4. de mate waarin daarbij enquêterecht nodig is en van
dat recht gebruik wordt gemaakt.De leden van mijn fractie zien de beantwoording van deze vragen met belangstelling
tegemoet.Mevrouw Meurs (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Dit wijzigingsvoorstel maakt deel uit van een serie
wetswijzigingen in de mbo-sector gericht op de modernisering van het bestuur
van de scholen, de regeling van de medezeggenschap en de vermindering van
de administratieve lasten. Mijn fractie is positief over dit wetsvoorstel.
Ik vermeld er wel bij dat dit wetsvoorstel en de regeling van de medezeggenschap
nauw samenhangen. Voor de behandeling van deze wet is het onhandig dat enkele
zaken die het toezicht betreffen, nu terecht zijn gekomen in de wet die de
medezeggenschap regelt. Ik zal niettemin enkele vragen stellen over dit punt.Met dit wijzigingsvoorstel wordt in de mbo-sector de raad van toezicht
geïntroduceerd. Dit is eigenlijk een formalisering van een reeds bestaande
praktijk. Vrijwel alle roc's werken de facto al met een raad van toezicht
en een raad van bestuur. De brancheorganisatie – de MBO Raad –
heeft in 2005 een governance code opgesteld die door alle scholen is omarmd.
Begin 2008 heeft een onafhankelijke commissie een eerste oordeel gegeven over
de naleving van de code en enkele aanbevelingen gedaan ter verduidelijking
en vereenvoudiging van de code. Deze aanbevelingen zijn onlangs aangenomen
door de voltallige ledenvergadering van de MBO Raad. In de afgelopen periode
is er dus echt al heel wat werk verzet.In het wijzigingsvoorstel wordt uitgegaan van de volgende drie principes
van goed bestuur: transparantie, deskundigheid en onafhankelijkheid. Van groot
belang hierbij is het scheiden van bestuur en toezicht en het organiseren
van voldoende tegenmacht. Juist de onafhankelijkheid van het toezicht is een
belangrijke voorwaarde voor goed bestuur. Het besturingsmodel dat nu wordt
voorgesteld, gaat daarom ook uit van een toezichthouder die zijn legitimiteit
ontleent aan professionaliteit en onafhankelijkheid en niet zozeer aan representativiteit
en binding.Het is tegen de achtergrond van deze drie principes, die mijn fractie
van harte onderschrijft, dat ik twee kwesties aan de orde wil stellen die
naar mijn mening wat haaks staan op deze principes. Beide kwesties zijn door
mijn fractie ook in de schriftelijke voorbereiding aan de orde gesteld, maar
ze zijn nog onvoldoende verhelderd en daarom breng ik ze nu nogmaals naar
voren.Ten eerste wijs ik erop dat er sprake is van onafhankelijkheid van het
toezicht terwijl tegelijkertijd in de memorie van antwoord van deze wet wordt
gesteld dat de or het recht van een bindende voordracht zal hebben. Dit wordt
overigens in de Wet medezeggenschap verder uitgewerkt.In andere sectoren is inmiddels veel ervaring opgedaan met de figuur van
de bindende voordracht en daar blijkt dat dit lang niet altijd goed werkt.
Ondanks het feit dat de toezichthouder die er op bindende voordracht zit,
dat zonder last of ruggespraak moet doen, blijkt dat in de praktijk niet altijd
goed te werken. Belangrijker echter is het feit dat met deze keuze het risico
groot is dat de aandacht voor het belang van het personeel en een vanuit dat
perspectief beoordelen van beslissingen, bij één persoon komen
te liggen. Kan de staatssecretaris aangeven wat zij – gegeven deze keuze –
nog onder onafhankelijkheid verstaat? Is zij niet met mijn fractie van oordeel
dat onafhankelijke toezichthouders allemaal ook de belangen van het personeel
in ogenschouw dienen te nemen?In de schriftelijke beantwoording stelt de staatssecretaris dat de bindende
voordracht alles te maken heeft met de binding van de raad met de samenleving
en de legitimiteit van de raad van toezicht. De staatssecretaris schrijft
dat zij naar een balans heeft gezocht. De vraag is nu of met het recht van
een bindende voordracht van één partij deze balans wel wordt
bereikt.Mijn fractie vindt de maatschappelijke verankering van de raad van toezicht
van bijzonder groot belang. Die verankering kan gerealiseerd worden door de
benoeming van alle kandidaten voor een raad van toezicht altijd ter advisering
voor te leggen aan een or of andere relevante organen binnen de instelling.
Hiermee wordt een aparte positie voor een van de leden voorkomen; allen worden
op dezelfde wijze geworven, beoordeeld en geselecteerd. Ik krijg graag een
reactie van de staatssecretaris op dit punt. Waarom is hier niet gekozen voor
de lijn van het structuurregime waarin dit allemaal goed is geregeld?De tweede kwestie betreft de scheiding tussen bestuur en toezicht. In
de schriftelijke voorbereiding heeft mijn fractie haar verbazing uitgesproken
over het feit dat in dit voorstel – mede naar aanleiding van een amendement
in de Tweede Kamer, het reeds genoemde amendement Biskop – ruimte is
opengelaten voor een "one tier"-model. Met deze mogelijkheid wordt het principe
van scheiding tussen bestuur en toezicht toch feitelijk weer onderuit gehaald.De schriftelijke antwoorden van de staatssecretaris stemmen mij niet gerust.
Bij het aannemen van het amendement zijn vier criteria genoemd om te borgen
dat er een organieke dan wel functionele scheiding is tussen bestuur en toezicht.
De vraag is wie zal beoordelen of aan deze criteria is voldaan. Is de kans
niet groot dat het onderscheid tussen bestuur en toezicht, dat naar het oordeel van mijn fractie zo essentieel is voor goed bestuur, met
deze mogelijkheid zal verwateren? Waarom houdt de staatssecretaris niet vast
aan haar eigen uitgangspunten en kiest zij niet voor een duidelijke lijn?
Daar is de bve-sector naar het oordeel van mijn fractie het meest mee gediend.Voor alle duidelijkheid: de scheiding tussen bestuur en toezicht zegt
niets over de mate van afstand van het toezicht tot het bestuur. Naar het
oordeel van mijn fractie is het juist van het allergrootste belang dat de
raad van toezicht goed wordt geïnformeerd, zelf informatie inwint en
actief zijn rol invult. Juist dat gedrag behoeft versterking en daar biedt
deze wet de goede aanknopingspunten voor. Ik verwacht dat de opening voor
een "one tier"-model daar niet aan zal bijdragen. Ik krijg ook graag een reactie
van de staatssecretaris op dit punt.Ik wacht de antwoorden van de staatssecretaris met belangstelling af.De heer Dölle (CDA):Het "one tier"-model uit 9.1.8 waarvan de naam op verschillende manieren
wordt uitgesproken, is natuurlijk wel de vrucht van wat de Tweede Kamer heeft
gewild en in dit wetsvoorstel heeft voorgelegd. Ik neem aan dat het niet de
bedoeling van mevrouw Meurs is om de staatssecretaris op te roepen om daar
onder uit te gaan?Mevrouw Meurs (PvdA):Ik roep de staatssecretaris in ieder geval op om veel meer duidelijkheid
te verschaffen over de wijze waarop met deze opening wordt omgegaan. Hoe kan
worden geborgd dat de criteria die ervoor moeten zorgen dat de scheiding tussen
bestuur en toezicht wordt gehandhaafd, ook werkelijk worden gerealiseerd?
Ik denk dat met de opening naar een "one tier"-model de duidelijkheid die
wij in het wetsvoorstel zien, wat meer ter discussie komt te staan. Ik wil
het werk van de Tweede Kamer niet overdoen, maar ik wijs er wel op dat dit
amendement de vraag oproept hoe wij dit moeten interpreteren en hoe ervoor
kan worden gezorgd dat de scheiding tussen bestuur en toezicht onomwonden
blijft geborgd.De heer Laurier (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Wij spreken over de Wijziging van de Wet educatie
en beroepsonderwijs inzake colleges van bestuur en raden van toezicht. Wie
naar die wet kijkt, ziet dat die past in een veel bredere discussie die op
dit ogenblik wordt gevoerd. Er is een uitgebreide maatschappelijke discussie
gaande over het toezicht op private instellingen met publieke taken. Die discussie
wordt gevoerd in het onderwijs, de volkshuisvesting en in de zorg en wellicht
zal die ook worden gevoerd in de welzijnssector. Het lijkt erop dat er na
het op afstand plaatsen van bepaalde taken van de overheid, een inhaalslag
moet worden gemaakt op het punt van het toezicht, omdat dit in een eerdere
fase wellicht wat is vergeten. Ook de Algemene Rekenkamer heeft hierover een
opmerking gemaakt.Het is bijzonder dat op dit moment in allerlei sectoren en soms op het
niveau van typen instellingen, regelingen voor het toezicht worden opgesteld
waarin wordt geprobeerd hetzelfde te regelen, maar iedere keer gebeurt dat
op een iets andere manier. Als je daar van een afstandje naar kijkt, kom je
tot de conclusie dat dit niet bevorderlijk is voor de transparantie van de
regeling voor het toezicht op dat soort instellingen. In het antwoord van
de staatssecretaris op vragen van de Tweede Kamer over het enquêterecht
kwam ook al naar voren dat die sectoren op dit punt langs elkaar heen schuren
en wordt gewezen op de consequenties van een en ander.Dit specifieke wetsvoorstel regelt de scheiding tussen de raden van bestuur
en de raden van toezicht. Mijn fractie is voorstander van een dergelijke scheiding.
In het wetsvoorstel wordt echter een grote vrijheid gelaten om allerlei zaken
in die relatie tussen raden van toezicht en raden van bestuur te regelen.
Men kan kiezen voor een monistische variant en een dualistische variant, om
het een keer op een andere manier te benoemen. In feite wordt een minimaal
pakket van taken gegeven aan de raad van toezicht. Desgewenst kan dat worden
opgeplust met verdere afspraken. De reglementen aan de hand waarvan gefunctioneerd
wordt, kunnen aanzienlijk verschillen. Van de branchecode, die een wat ordenend
principe zou moeten zijn, kan men afwijken zolang men dat achteraf toelicht.
Er kan dus een grote variatie ontstaan in de wijzen waarop het interne toezicht
geregeld wordt. Ik vraag de staatssecretaris op welke wijze dat volgens haar
ten goede komt aan de transparantie van het toezicht in deze sector?Met de scheiding van de taken zijn wij er nog niet. Daarmee zijn nog niet
voldoende checks and balances in het systeem gebracht voor good governance.
Een ander belangrijk onderdeel volgt nog in een wet rond de medezeggenschap
waarin de positie van het personeel, ouders en deelnemers geregeld wordt.
Die komt op een later moment aan de orde en op dat moment wordt daarover gesproken.Het gaat om publiek geld, om publieke taken en om grote maatschappelijke
belangen. Het sluitstuk kan niet anders zijn dan extern toezicht. Ook op dat
punt is de regeling minimaal. Er zijn wel instrumenten maar het "ingrijpingsveld"
is minimaal geregeld. Verhoudt dat zich tot het publieke geld dat omgaat in
de instellingen, de publieke taken die zij uitvoeren en de grote maatschappelijke
belangen die zij dienen? Mijn fractie wacht de beantwoording van de vragen
met grote belangstelling af.De heer De Boer (ChristenUnie):Voorzitter. Ik houd mijn bijdrage mede namens de fractie van de SGP. Onze
fracties onderschrijven de intentie van het onderhavige wetsvoorstel van harte.
Het is een goede zaak dat er een heldere, transparante scheiding is tussen
de taken en verantwoordelijkheden van het bevoegd gezag enerzijds en de interne
toezichthouder anderzijds. Mede daardoor kan naar wij hopen oneigenlijk gebruik
van overheidsmiddelen worden tegengegaan en kan ook oneigenlijk gebruik van
regels, bijvoorbeeld met betrekking tot salariëring in de bve-sector
worden tegengegaan en worden beëindigd. Ook los daarvan is een heldere
scheiding van verantwoordelijkheden een goede zaak.Dit wetsvoorstel geeft echter niet het volledige beeld van de scheiding
tussen bestuurders en interne toezichthouders. Er komt immers nog een wetsvoorstel
31266 waarin ook – de staatssecretaris geeft dat aan in haar brief van
6 februari – enkele bevoegdheden van medezeggenschapsorganen die
in die wet geregeld worden een relatie hebben met de benoeming van bestuurders
en interne toezichthouders. Maar goed, daar komen wij nog over te praten.Het onderhavige wetsvoorstel is dus een goede stap naar transparantie
in de bve-sector. Onze fracties hebben daar nog wel een vraag over, met name
door het in de Tweede Kamer aangenomen amendement-Biskop. Ik weet natuurlijk
wel, mijnheer Dölle, dat dat amendement een feit en een gegeven is, maar
dat verhindert ons niet om er iets over te zeggen. Wij willen toch een beetje
verheldering. Dat amendement maakt het mogelijk dat een instelling niet een
college van bestuur en een raad van toezicht heeft, maar dat het bevoegd gezag
van de instelling beide taken uitoefent, waarbij een functionele scheiding
van bestuur en toezicht wordt aangebracht. Ik maak uit het amendement op dat
het slaat op stichtingen in de bve-sector. Het amendement heeft geleid tot
de toevoeging van artikel 9.1.8 aan de wet. De volgende vraag komt dan op.
Hoe je het ook wendt of keert en welke afspraken je ook maakt, er blijft één
orgaan, namelijk het bevoegd gezag. Dat heeft tot gevolg dat de onderscheiden
leden van het bevoegd gezag, afhankelijk van het onderwerp, van pet moeten
wisselen. De leden die belast zijn met het bestuur kunnen niet verboden worden
om zich bezig te houden met zaken die het toezicht betreffen, en omgekeerd.
Men maakt allemaal deel uit van het bevoegd gezag. Het artikel 9.1.8 verwijst
naar delen van artikel 9.1.4 en naar artikel 9.1.7, maar die handelen over
twee organen. Wat moeten wij daarmee? Hoe zit het juridisch? Heeft de staatssecretaris
dat laten nagaan? Dat heeft zij ongetwijfeld gedaan.In de toelichting op het amendement wordt ook gesproken, en daar staan
onze fracties in principe sympathiek tegenover, over de mogelijkheid van verenigingsvorm.
Om direct betrokkenen bij een instelling te betrekken, is een verenigingsvorm,
zeker als het een kleinere instelling is, inderdaad een ideale oplossing.
In de toelichting van het amendement staat echter dat in die situaties de
algemene ledenvergadering kan optreden als intern toezichthouder en het bestuur
als bevoegd gezag. Ook van dit punt vragen wij ons af of het houdbaar is.
Bij een vereniging, zijnde naar zijn aard bijzonder onderwijs, is principieel
de rechtspersoon het bevoegd gezag dat de onderwijsinstelling in stand houdt.
Het bestuur is het orgaan van de rechtspersoon. Moet dan de rechtspersoon
als onafhankelijk intern toezichthouder optreden ten aanzien van een door
diezelfde rechtspersoon benoemd orgaan? En dat via een ledenvergadering die
wordt voorbereid en voorgezeten door het orgaan van de rechtspersoon? Wordt
met het amendement de bestaande en niet-volledig transparante scheiding tussen
bestuur en intern toezicht niet in stand gehouden of zien wij dat helemaal
verkeerd en onjuist?Wij vragen om een antwoord en stellen als aanvullende vraag hoe de staatssecretaris
denkt onduidelijkheden, waarvoor dit amendement misschien heeft gezorgd, praktisch
te pareren. Kan zij dat wellicht via wetsvoorstel 31266 doen? Ik vraag het
maar.De vergadering wordt van 14.20 uur tot 14.40 uur geschorst.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. Hartelijk dank voor de inbreng vanuit de Kamer in eerste termijn
over het wetsvoorstel. Ik begin met een korte inleiding en ga daarna over
tot het beantwoorden van de vragen die gesteld zijn.Het belang van de invoering van het interne toezicht bij de mbo-instellingen
is hier terecht door verschillende sprekers aangegeven. Ik ben dan ook heel
blij dat wij vandaag dit debat kunnen voeren. Het is een lang proces geweest,
dat is begonnen met het rapport van de Algemene Rekenkamer en de gebeurtenissen
rondom het hoger onderwijs. Dat rapport is nu vertaald in het wetsvoorstel
dat hier vandaag aan de orde is. Goed onderwijs kan mijns inziens niet zonder
een goed, onafhankelijk, intern toezicht. Het interne toezicht draagt bij
aan het tegengaan van onrechtmatige bestedingen van publieke middelen –
de aanleiding voor dit wetsvoorstel was een dergelijke problematiek in het
hoger onderwijs – een versterking van het zelfreinigende vermogen van
de sector, het tegengaan van bezwaarlijke machtsconcentraties – dit
is in de afgelopen periode in allerlei verbanden aan de orde geweest, waaronder
het onderwijs – en een transparante scheiding van verantwoordelijkheden.
Dat is nodig om het vertrouwen van de samenleving te kunnen genieten en een
belangrijke aanleiding om deze zaken op een goede manier te willen regelen.
Deze zaken wegen zwaar voor mij. Er gaat veel publiek geld om in de sector
en bestuurders hebben grote vrijheid. Dat is een goede zaak, maar bij grote
vrijheid hoort ook goede interne controle. Externe controle hoort er overigens
ook bij, maar dat geven wij op allerlei andere manieren vorm. De interne toezichthouders
moeten een heldere taak hebben, ook ten opzichte van het het bestuur.De kern van het wetsvoorstel is dat alle mbo-instellingen worden verplicht,
de functie van bestuurder en interne toezichthouder volledig en op transparante
wijze te regelen. Alle mbo-instellingen moeten een raad van toezicht en een
college van bestuur instellen. Het college van bestuur wordt aangewezen als
bevoegd gezag. De belangrijkste taken en verantwoordelijkheden van beide organen
worden wettelijk vastgelegd en instellingen worden verplicht, in het bestuursreglement
vast te leggen wat de verantwoordelijkheden zijn van het college van bestuur
en van de raad van toezicht, en hoe er wordt gehandeld als zich een conflict
voordoet tussen beide. Alle instellingen moeten in hun jaarverslag verantwoording
afleggen over de omgang met een branchecode voor goed bestuur. Dat is een
heel belangrijk complementair deel. Het wordt niet allemaal vastgelegd in
de wet en er blijft ruimte voor de verantwoordelijkheid van de sector zelf,
maar wij willen wel inzicht hebben in de manier waarop het uiteindelijk wordt
uitgevoerd. Ik acht het met mevrouw Meurs een goede zaak dat die code er is
en dat die vrijwel 100% het advies volgend is vastgesteld. Dat zie
ik als waarborg dat het goed geregeld is in de sector zelf.Deze voorgestelde wetswijziging is noodzakelijk om het interne toezicht
in te voeren bij de bekostigde bve-instellingen. Pas na de wetswijziging is
het voor mbo-instellingen mogelijk om een echt deugdelijke scheiding tussen
bestuur en intern toezicht te regelen. Ook dan pas zal het intern toezicht
verplicht zijn. In 2003 waren die plannen er al. De instellingen werken vooruitlopend
op de aankomende wetgeving al volgens het nieuwe model, althans het grootste
deel van de instellingen. Zij hebben ook de governance code opgesteld. De
invoering van interne controle is echt een belangrijke stap vooruit en heeft
duidelijk meerwaarde ten opzichte van de huidige inrichting.
Ik denk dan ook dat wij onze zegeningen kunnen tellen en ik hoop dat intern
toezicht bij de mbo-instellingen op korte termijn wettelijk verankerd kan
worden. Vandaag is wat dat betreft een belangrijk moment. Ik hoop dat de Kamer
straks daadwerkelijk haar instemming zal geven.Er zijn diverse vragen gesteld. Ik heb ze kortweg in vier categorieën
ingedeeld, te weten juridisch/bestuurlijk – met name de heer Dölle
stelde daarover een flink aantal pittige vragen – falend toezicht, onafhankelijkheid
en maatschappelijke verankering en het "one tier"-model. Tot slot heb ik nog
twee overige vraagjes, die ik zo gauw niet kon indelen in een van de mapjes.Ik begin bij de vragen van de heer Dölle. Het is goed om te bezien
wat er met deze wetgeving ontstaat. De heer Dölle vroeg of de bevoegdheden
van het bestuur van een rechtspersoon worden gehypothekeerd door een instemmingsrecht
van het college van bestuur of de raad van toezicht. Dan gaat het over kernbevoegdheden
die zien op het sluiten van instellingen, het gaat over de grondslag, over
fusie/defusie, de opheffing van de rechtspersoon et cetera. De CDA-fractie
wil graag zien dat de regering aangeeft welke rechten niet statutair aantastbaar
zijn en onvervreemdbaar horen tot het bestuur van de rechtspersoon. Ik kan
mij voorstellen dat die vragen rijzen. Immers, naast de slag tussen scheiding
van bestuur en toezicht vindt er inderdaad nog een tweede slag plaats in dit
wetsvoorstel, namelijk dat het college van bestuur het bevoegd gezag wordt,
met inderdaad daaraan verbonden een aantal bevoegdheden die zijn vastgelegd
in de Wet educatie en beroepsonderwijs, de WEB. Het wetsvoorstel regelt dus
de verhoudingen tussen het college van bestuur van de instelling en de raad
van toezicht, maar het Burgerlijk Wetboek bevat de bepalingen over het bestuur
van de rechtspersoon. Het wetsvoorstel raden van toezicht regelt dit niet.
Dat moet wel helder zijn.Het college van bestuur of de raad van toezicht van een instelling kan
samenvallen met het bestuur van de rechtspersoon, maar dat hoeft niet. Overigens
is onze inschatting dat het bestuur en het college van bestuur heel vaak zullen
samenvallen en dat daarnaast de raad van toezicht apart gevormd zal worden.
De vraag van de CDA-fractie heeft zo te zien betrekking op de situatie van
het driehoek bestuur, college van bestuur en raad van toezicht. Ik heb in
dit wetsvoorstel niets willen regelen voor het bestuur van de rechtspersoon
op zich. Hiervoor geldt gewoon het Burgerlijk Wetboek, waarin de zaken rondom
de rechtspersoon zijn geregeld. Wat de kernbevoegdheden betreft die de CDA-fractie
noemt, hebben het college van bestuur en de raad van toezicht in elk geval
een taak. Voor een aantal van deze bevoegdheden, bijvoorbeeld de fusie van
rechtspersonen en de opheffing van de rechtspersoon, bevat het Burgerlijk
Wetboek ook bepalingen. Voor die gevallen moet de relatie tussen de drie organen
in de statuten worden uitgewerkt.Het is niet aan mij om uiteindelijk aan te geven welke rechten statutair
onaantastbaar zijn. Dat betekent dat bij de totstandkoming van deze wet en
uiteindelijk bij het vaststellen daarvan, binnen het bestuur, binnen de stichting
van een school gekeken moet worden hoe de taken verdeeld worden. Alleen één
ding is helder: de raad van toezicht krijgt de wettelijke taken die zijn aangegeven
in de wet. Dan hebben wij het over het schorsen en ontslaan van het college
van bestuur, het goedkeuren van het bestuursreglement en het goedkeuren van
begroting en jaarrekening. U kent die taken wel. Daarnaast is het aan het
bestuur van de rechtspersoon om naast de taken die verbonden zijn aan het
bevoegd gezag voor het college van bestuur, indien wij spreken over de driehoek,
verder te bepalen in welke mate daar betrokkenheid bij is vanuit het bestuur.
Dat dient binnen de rechtspersoon zelf bekeken te worden en uiteindelijk ook
statutair vastgelegd.Een volgende vraag op dat vlak was, eveneens van de heer Dölle, hoe
artikel 9.1.4, lid 2, wordt begrepen indien het bestuur van de instelling
tevens de raad van toezicht vormt. Zijn daar onverenigbaarheden? Is de raad
van toezicht dan voldoende onafhankelijk? Ik kan mij voorstellen dat men die
vraag stelt, maar het bevoegd gezag van de instelling, het college van bestuur,
kan niet samenvallen met de raad van toezicht. De dagelijkse gang van zaken
en de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag zijn apart geregeld. De raad
van toezicht – en dat kan een aparte raad van toezicht zijn, maar het
kan ook het bestuur zijn dat die taak op zich neemt – moet toezien op
het uitvoeren van de taken verbonden aan het bevoegd gezag van de instelling.
Wij hebben dus de rechtspersoon, de instelling, het bevoegd gezag, het toezicht
op het bevoegd gezag. Het uitoefenen van de daaraan verbonden taken is aan
de raad van toezicht. In die hoedanigheid kan een bestuur van een rechtspersoon
dat heel goed doen, mits men de taken van de raad van toezicht ook daadwerkelijk
beschouwt als de eigen taken en zichzelf als raad van toezicht ziet. Als het
college van bestuur samenvalt met het bestuur van de rechtspersoon kan een
lid van het college per definitie niet tevens lid van de raad van toezicht
zijn. Dat moet natuurlijk wel helder zijn. Het college van bestuur krijgt
de taken van het bevoegd gezag en die dienen per definitie gescheiden te zijn
van de taken van de raad van toezicht, want dat is wat wij beogen met deze
wet.De heer Dölle vroeg ook of in het bestuursreglement in beginsel alles
onder het interne toezicht kan worden gebracht. Hij vroeg of daar geen natuurlijke
grenzen aan zitten die voortvloeien uit de vrijheid van richting en inrichting.
Dat is een wezenlijke vraag. Hierbij is het belangrijk dat wij ons realiseren
dat het bestuur uiteindelijk de statuten maakt en voorstellen doet voor het
bestuursreglement. Wettelijk is vastgelegd dat daarin in elk geval de taken
zoals vermeld in dit wetsvoorstel verbonden aan de raad van toezicht aan de
raad van toezicht moeten worden toebedeeld. Het is aan het bestuur om te bepalen
of het daar nog meer aan wil toedelen. Het is ook aan het bestuur om te bepalen
dat met de wettelijk bepaalde toedeling van de taken aan de raad van toezicht,
het maximum tegelijkertijd met het minimum is bereikt. Dat is aan het bestuur
en dat blijft zo.Dit is wat ik wilde zeggen ten aanzien van de bestuurlijke vragen die
voortkomen uit de constructie die vandaag voorligt. Ik ben blij dat ik die
heb mogen toelichten. Als er nog vragen zijn, doe ik dat graag nog een keer.
Het is immers best een ingewikkelde kwestie, maar een en ander is naar mijn
idee op een goede manier en verantwoord geregeld.Een aantal leden heeft iets gezegd over het falend toezicht. Ik zal specifiek
ingaan op de vraag van de heer Laurier van de fractie van GroenLinks, namelijk
welke correctiemogelijkheden er zijn en of die zich verhouden tot het belang
van de publieke taken. Ik moet helder zijn: ik heb geen relatie
met een raad van toezicht. De raad van toezicht heeft een relatie met zichzelf
en is verantwoordelijk voor het interne toezicht. Het is een orgaan van de
rechtspersoon zelf. Ik heb een relatie met het bevoegd gezag. Ik moet op allerlei
manieren kijken of de instelling voldoet aan hetgeen mag worden verwacht en
wat die levert voor de publieke middelen. Het interne toezicht is geen doel
op zich, maar een extra waarborg dat de kwaliteit wordt geleverd voor het
vele publieke geld dat naar die instellingen gaat. Het falen van het interne
toezicht is op zich geen reden voor sancties.Er is pas een reden voor sancties als een aantal zaken dat de instelling
zou moeten borgen niet daadwerkelijk wordt gerealiseerd, dus als er geld naartoe
gaat en er niet wordt geleverd. Een aangrijpingspunt voor interventie van
mij is er dus alleen als het bestuur van de instelling in strijd met de wet
handelt of onvoldoende kwaliteit levert. Ik heb dan diverse mogelijkheden.
Ik heb een subsidierelatie, dus ik kan de bekostiging intrekken, gedeeltelijk
of geheel in het uiterste geval. Ik kan een licentie intrekken, een examenlicentie
of een licentie voor een opleiding. Ik kan verscherpt toezicht instellen door
de inspectie. Ik kan een bestuurlijk gesprek voeren. Er is heel veel mogelijk
in mijn relatie tot het bevoegd gezag. De interne toezichthouder is echter
van de rechtspersoon zelf en moet alleen maar borgen dat het bevoegd gezag
optimaal functioneert.Mevrouw Dupuis en mevrouw Meurs vroegen vanuit dezelfde achtergrond door
wie de raden van toezicht worden beoordeeld. De statuten casu quo het bestuursreglement
zal een voorziening moeten bevatten met betrekking tot het ontslag van de
leden van de raad van toezicht. Veelal benoemen en ontslaan de leden van de
raad van toezicht zichzelf. Ik heb geen relatie met de raad van toezicht,
zoals ik al zei. Een aangrijpingspunt voor een interventie van mij is dus
echt het functioneren van de instelling. Wij hopen allemaal dat een intern
objectief toezichthouderschap daar een belangrijke bijdrage aan kan leveren.De heer Dölle noemde ook verdere correctiemogelijkheden bij falend
toezicht, dus wie bewaakt de bewaker. Voorop gesteld moet worden dat de statuten
van de rechtspersoon bepalen wat er gebeurt bij een slecht functionerende
raad van toezicht. Het bestuur moet daarover iets in de statuten vastleggen.
Ik heb vooral een relatie met het bevoegd gezag.De heer Dölle vroeg naar een opsomming van momenten waarop en instrumenten
waarmee alles en iedereen kan interveniëren in de school. Hij vroeg of
het niet terecht zou zijn dat het bestuur daar een stem in zou hebben. Ik
neem aan dat hij doelde op de driehoek, want het zou te gemakkelijk zijn als
een college van bestuur zijn eigen raad van toezicht naar huis kan sturen
als het toezicht niet bevalt. Daar zou inderdaad in de statuten iets over
kunnen worden geregeld. In sommige gevallen zijn het college van bestuur,
dus het bevoegd gezag, en het bestuur van de rechtspersoon gescheiden. In
sommige gevallen zullen zij ongetwijfeld gecombineerd worden. Deze wet zal
ook een aantal goede dagen voor notarissen opleveren. Dat is mooi om vast
te stellen tijdens deze crisisperiode. Als het college van bestuur en het
bestuur van de rechtspersoon gescheiden zijn, heeft het bestuur de mogelijkheid
om in de statuten vast te leggen om daar iets mee te doen. Het college van
bestuur, dus het bevoegd gezag, kan dat niet doen. De raad van toezicht dient
immers toe te zien op het college van bestuur. Daartoe dient de onafhankelijke
positie geborgd te zijn.Mevrouw Meurs (PvdA):De staatssecretaris zegt dat zij als staatssecretaris geen relatie heeft
met de raad van toezicht. Zij heeft een relatie met het bevoegd gezag. De
Onderwijsinspectie doet echter wel degelijk soms uitspraken over het functioneren
van de raad van toezicht. In die zin heeft zij dus volgens mij wel iets van
doen met het functioneren van de raad van toezicht en met het toezicht op
het toezicht, of zie ik dat verkeerd?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Wij hebben er zeker bemoeienis mee. Wij vinden het een belangrijke voorwaarde
om de kwaliteit die wij verwachten van een instelling daadwerkelijk te borgen.
Als er intern toezicht is, weten wij dat er kritisch toezicht kan zijn. Dat
toezicht kan ook kritisch zijn waar het gaat om rechtmatige besteding van
de middelen. Mijn interventiemogelijkheden komen echter pas in beeld als het
toezicht, al dan niet slecht, niet effectief is. Dit is feitelijk het zelfde
als de randvoorwaarden voor een goede boekhouding die een waarborg moeten
bieden voor een transparant proces waarin inzichtelijk wordt gemaakt dat iets
rechtmatig is besteed. Als de inspectie constateert dat het interne toezicht
slecht is, is er aanleiding om te zeggen: let op, dat moet beter worden geregeld.
Ik vind het geen doel op zich, maar een middel om aan het eind het resultaat
goed op orde te hebben.Het volgende mapje betreft onafhankelijkheid en maatschappelijke verankering.
Er waren vragen naar aanleiding van de mogelijkheid dat de medezeggenschapsraad –
dat is onder de nieuwe wet medezeggenschap de ondernemingsraad – een
bindende voordracht voor één lid aan de raad van toezicht doet.
Die bindende voordracht aan de raad van toezicht heb ik uiteindelijk toegevoegd
aan het wetsvoorstel dat nu bij de Tweede Kamer ligt naar aanleiding van een
discussie in die Kamer. Er was zorg dat de benoemingen vooral zouden plaatsvinden
binnen het ons-kent-onskringetje. Men vond dat de raad van toezicht een bredere
betrokkenheid moet kennen. Het is bekend dat de omgeving van de school –
ik zou er het liefst voor kiezen om ook het bedrijfsleven een plek te geven
hierin – formeel niet is georganiseerd. Daardoor is het voor mij heel
lastig om dat te vertalen in bevoegdheden in zo'n raad van toezicht. Bovendien
is het een intern orgaan. Daarom moet worden bezien waar je uiteindelijk die
worteling vindt.Naar aanleiding van een zeer intensief debat in de Tweede Kamer heb ik
toch gemeend twee zaken te moeten toevoegen. De eerste is het adviesrecht
van deelnemersraden en de ondernemingsraad wat betreft de profielen. Daarmee
wordt toch verantwoording afgelegd en ontstaat minder ons kent ons, ik benoem
jou en jij benoemt mij en zo besturen wij Nederland. Er is kritische beschouwing
mogelijk door de ondernemingsraad en de deelnemersraad. Dat vind ik belangrijk.
Het is immers ook de raad van toezicht van alle mensen die er werken. De tweede
is de voordracht. Over die voordracht kan je veel zeggen. De voordracht is
bindend. Als de voordracht heeft plaatsgevonden en de benoeming in de raad
van toezicht een feit is, moet de persoon in kwestie zonder last en ruggespraak
kunnen handelen. Wij zien dat op verschillende terreinen. Het zal ongetwijfeld
wel eens niet goed gaan, maar het gaat ook heel vaak wel goed. Ik heb evenwel
toch gemeend, vanuit de zorgvuldigheid, om over een aantal
jaren dit onderdeel van de wet die nu in de Tweede Kamer word behandeld, te
moeten evalueren. Dus ik wil goed nagaan of het werkt of dat het allerlei
wrijvingen oplevert. Dat zeg ik toe. Ik zie de plussen en de minnen ook heel
nadrukkelijk, maar ik heb gekozen voor de minste van alle kwaden, om het zo
maar te zeggen, door toch een relatie te leggen met de organisatie, juist
ook vanwege haar grote omvang, zodat er een soort anker is. Het is wel een
zonder last of ruggespraak benoemde persoon in de raad van toezicht. Die moet
in dat opzicht ook gewoon zijn eigen afweging maken. Misschien blijkt zo iemand
in de praktijk de behoefte te hebben om af en toe een ander belang dan het
financiële of bestuurlijke onder de aandacht brengen, maar dan moet het
niet meer zijn dan een appel om gezamenlijk de verantwoordelijkheid in de
raad van toezicht voor het personeel te nemen, om dat voorbeeld maar aan te
halen.Mevrouw Meurs (PvdA):Voorzitter. Ik ben het helemaal eens met de woorden dat wij moeten voorkomen
dat het een soort ons-kent-onskringetje wordt. In die zin is het heel goed
dat er een adviesrecht is op de profielen. Waar het mijn fractie om te doen
was, is dat u wel gekozen hebt voor een bindende voordracht voor één
zetel, waardoor je dus ook een specifiek deelbelang profileert. De vraag is
veeleer hoe je ervoor zorgt dat er binding komt, dat meerdere partijen zich
bemoeien met wie er in de raad van toezicht zit. Dan is het veel aantrekkelijker
om een ondernemingsraad, een medezeggenschapsraad of een deelnemingsraad de
mogelijkheid te bieden, te adviseren over alle leden van de raad van toezicht.
Daarmee organiseer je binding, maar voorkom je dat je in de raad van toezicht,
die je onafhankelijk wil houden, een specifiek deelbelang introduceert. Dat
was eigenlijk meer mijn punt. Misschien kunt u nog even ingaan op het beginsel
van de onafhankelijkheid aan de ene kant en uw keuze voor de bindende voordracht
voor één zetel.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. De discrepantie die er kan zijn, wil ik uiteindelijk wegnemen
door te zeggen dat de persoon die op voordracht van het personeel in de raad
van toezicht functioneert, formeel zonder last en ruggespraak functioneert.
Dat kan niet belemmeren dat iemand hart heeft voor het onderwijs en voor het
personeel, om het zo maar te zeggen. Dat is mooi meegenomen. De verantwoordelijkheid
ligt daar dan niet exclusief; die is gewoon breed.Ik denk dat er veel suggesties mogelijk zijn. Uw suggestie vind ik origineel.
Ik raad u aan, hierover met uw collega's in de Tweede Kamer van gedachten
te wisselen, want wij krijgen deze discussie daar ook nog. Wellicht zijn er
andere goede suggesties die wij samen tegen elkaar af kunnen wegen. In dat
opzicht heb ik niet het idee dat ik als enige de wijsheid in pacht heb. Ik
denk dat er zeker nog andere manieren zijn om te verbinden. Voor mij is gebondenheid,
geworteldheid, zonder afhankelijkheid in die organisatie het belangrijkste.
Ik begrijp uw punt heel goed.De heer Dölle vroeg in dit kader of de regering het voornemen had
om een kwaliteitszetel van de ondernemingsraad te plaatsen in de raad van
toezicht. Dat heb ik volgens mij al redelijk uitgelegd naar aanleiding van
de vraag van mevrouw Meurs. Over het ontslagbesluit merk ik op dat het ontslag gewoon wordt verleend
door de raad van toezicht zelf. Het is enkel het recht van voordracht. Natuurlijk
ligt het voor de hand dat het voordrachtsrecht van de ondernemingsraad opnieuw
in beeld moet komen als het desbetreffende lid ontslagen is.De organieke versus de functionele scheiding oftewel de "one tier board",
is hier menigmaal besproken. Mevrouw Ten Horn zei terecht dat ik hierover
heb gediscussieerd met de Tweede Kamer. Mijn voorkeur ging duidelijk uit naar
de soort scheiding die ik in eerste instantie in het wetsvoorstel heb voorgesteld.
Uiteindelijk is de discussie in de Tweede Kamer aan de orde geweest en is
er inderdaad voor een vrij exclusieve situatie gekozen. Dat kan de zorg weer
een beetje wegnemen, want 99% van de instellingen doet het gewoon al
vrijwillig, zoals wij het graag zien. Zij zullen vanwege de vrijwilligheid
geen enkele reden hebben om, nu het verplicht is, dat niet te doen. Sterker
nog: het zal de zaak alleen maar heel erg borgen. Men is echt heel blij dat
dit er nu door komt. Het is natuurlijk niet zo netjes van mij als ik iets
wat ik in de Tweede Kamer meekrijg, via de governance code regel, maar soms
vraag ik mij af hoe ik de zaak nog wel kan regelen. Het zal er uiteindelijk
om gaan – in dat opzicht moeten wij mijns inziens de zorg relativeren –
dat toezicht en bestuur gescheiden zijn, in personele zin. Het met elkaar
aan tafel zitten en bespreken van zaken, neemt natuurlijk niet weg dat beide
partijen aparte verantwoordelijkheden hebben. Die verantwoordelijkheden kunnen
nimmer over en weer overgenomen worden. Het bestuur ligt in beginsel bij het
college van bestuur, tenminste, dat zal de meest voorkomende situatie zijn,
inclusief de bevoegdheden van het bevoegd gezag. Dat zal als zodanig ook aanspreekbaar
zijn door mij. De taken van de raad van toezicht liggen gewoon heel nadrukkelijk
benoemd bij een aantal mensen in het verband. Zij zullen de taak hebben om
het te doen overeenkomstig de omschrijving in de wet. Wat dat betreft, verandert
er niets. Zij zullen er ook apart verantwoording over moeten afleggen. Alles
staat dus zoals het staat. Het kan alleen wat dicht op elkaar komen te zitten
als men gezamenlijk opereert en vergadert. Daarover bestaan zorgen, maar het
heeft eigenlijk alles te maken met de stijl van functioneren van een persoon
die als lid van de raad van toezicht specifiek voor de taken zoals omschreven
in de wet, verantwoordelijk is.Mevrouw Ten Horn heeft gevraagd of ik bereid was, het te evalueren. Daarop
wil ik ja zeggen, omdat ik mij ook wel realiseer dat het hier in Nederland –
mevrouw Meurs gaf dat volgens mij aan – nog niet veel voorkomt. Voor
mij en vooral voor Kamerlid Biskop is de aanleiding nadrukkelijk wel het feit
geweest dat onze minister van Justitie het ook in het Burgerlijk Wetboek voor
nv's en bv's wil opnemen. Hij is daar nogal lovend over. Het is wat Angelsaksisch,
maar in de Angelsaksische landen functioneert het, blijkt uit de wetenschap,
niet zo slecht, is mij verteld. Het is niet bewezen. Mevrouw Ten Horn haalde
een voetnoot aan van een door mij zeer gewaardeerde wetenschapper die stelt
dat het nog wel wat problemen heeft opgeleverd, maar mijn informatie is dat
er niet echt zichtbaar onderscheid is tussen het functioneren van het "one
tier"- en het "two tier"-model. In ieder geval ben ik bereid om het te evalueren.
Ik stel een periode van vier jaar voor. Het moet nog wel even zijn
beslag krijgen en geïmplementeerd worden. Dat wil ik met u afspreken.Mevrouw Ten Horn (SP):Voorzitter. Ik heb twee vragen. Begrijp ik goed dat de staatssecretaris
niet verzoekt om opname van aparte criteria voor het functioneren van de zogenoemde
"one tier"-organen in de governance code? Ik kan mij voorstellen dat er wel
degelijk aparte criteria voor moeten worden opgenomen.Mijn toelichting op het verzoek van drie jaar gold omdat raden van toezicht
erg vaak in de statuten voor een termijn van drie jaar worden benoemd. Mocht
uw evaluatie uitwijzen dat de "one tier"-modellen niet voldoen, zie ik graag
de mogelijkheid dat wij iets op korte termijn doen en niet hoeven wachten
tot er na vier jaar eens wat gebeurt en vervolgens die raden van toezicht
alweer voor drie jaar zitten, want dan zijn wij zes jaar verder.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Over het laatste merk ik op dat die benoeming toch plaatsvindt en dat
je sowieso in de nieuwe periode bent beland eer je zo'n evaluatie hebt gedaan.
Ik vind wel dat het even de rust en de tijd moet hebben, vandaar dat ik mij,
toen ik mij voorbereidde op eventuele vragen, had voorgenomen om op vijf jaar
te gaan zitten, maar het luistert bij mij ook weer niet zo nauw, dus ik vind
het geen probleem om er drie jaar van te maken. Daar zit het hem niet in.
Wij moeten wel voldoende tijd hebben om na te gaan of het naar behoren functioneert.
Met drie jaar kom je ook een aardig eind.Nu ben ik uw eerste vraag kwijt, mevrouw Ten Horn.Mevrouw Ten Horn (SP):Mijn eerste vraag was of er geen aparte criteria in de governance code
moesten worden opgenomen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Vooralsnog is dat niet nodig, want ik wil voorkomen dat wij regel op regel
stapelen. De sector kan zelf de behoefte voelen om op dat vlak nog iets te
regelen – de governance code is natuurlijk allereerst van de sector
zelf – maar voor mij geldt klip-en-klaar dat de regelgeving zoals die
naar de raad van toezicht "two tier" is, ook voor de "one tier board". Daar
zal ik scholen op aanspreken. De inspectie zal er ook op toezien. Er dient
gewoon gerapporteerd te worden over de omgang met de toezichtstaak. Alle zaken
van functionele scheiding dienen gewoon op een goede manier te gebeuren, dus
daar kunt u op rekenen. Als de sector vanwege haar imago en transparantie
er behoefte aan heeft, er iets aan toe te voegen, laat ik dat graag aan haar
over.De heer De Boer heeft gevraagd of ik het amendement kan repareren in het
wetsvoorstel medezeggenschap. Ik kan dat niet. Dit wetsvoorstel heeft wel
een relatie naar het voorliggende voorstel door de voordrachten, maar geen
relatie als het gaat om het echt scheiden van toezicht en bestuur. Dat doen
wij echt in dit wetsvoorstel. Wat nu voorligt, is wat er is op dit punt.De klokkenluidersregeling wordt ingericht door de raad van toezicht. Mevrouw
Dupuis heeft terecht gesteld dat voorkomen moet worden dat mensen continue
naar de raad van toezicht stappen. Mensen moeten de zaken eerst op het schoolniveau
proberen te behappen. Ik ben dat zeer met mevrouw Dupuis eens. Wel hadden
wij toevallig over hetzelfde onderwerp een debat in de Tweede Kamer. Men spreekt
bij de klokkenluidersregeling ook nogal eens over het functioneren van het
college van bestuur. Dan is het relevant dat er echt sprake is van onafhankelijkheid.
Sterker nog; de Tweede Kamer heeft mij verzocht om in de MBO Raad de vraag
aan de orde te stellen, of het nog iets onafhankelijker kan. Het dicht op
de instelling zelf organiseren van de klokkenluidersregeling vormt voor mensen
vaak een belemmering. Men heeft het gevoel dat het te dicht op elkaar zit.
Naarmate de raad van toezicht zich onafhankelijker positioneert en manifesteert,
speelt dit uiteraard minder een rol voor een personeelslid. Dan is het vertrouwenwekkender
om op de raad van toezicht af te stappen. Dit is echter afhankelijk van de
vraag hoe de raad van toezicht in de loop van de jaren heeft gefunctioneerd.De heer Laurier heeft gevraagd hoe bij de grote variatie in de vormgeving
tegemoet kan worden gekomen aan de eis van transparantie. Eigenlijk heeft
mevrouw Ten Horn dit ook gevraagd toen zij sprak over de governance. De transparantie
die in de wet wordt geëist van de raad van toezicht, wordt evengoed gevraagd
van degenen die verantwoordelijk zijn in de "one tier board" op dit vlak.
Er dient dus gecommuniceerd te worden over wat men doet. Een en ander hoort
in het jaarverslag te worden vastgelegd. De inspectie moet erop toezien dat
dit goed geschiedt. De borg zit dus gewoon in de wet verwerkt.Ik meen dat ik de meeste vragen heb beantwoord. Wellicht moeten wij het
piepsysteem laten werken om te controleren of er nog onbeantwoorde vragen
zijn.De voorzitter:Wij werken hier niet met een piepsysteem, maar met interrupties en een
tweede termijn. Voor die termijn geef ik nu het woord aan mevrouw Dupuis.Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. De enige kwestie die ik nog voor de staatssecretaris heb,
gaat over het "one tier"-systeem. Uiteraard hebben wij te maken met een destructief
amendement dat ingaat tegen de helderheid en de transparantie die terecht
in dit wetsvoorstel wordt beoogd. Kan en wil de staatssecretaris eventueel
met aanvullende regelingen, een AMvB, een ministeriële regeling of wat
zij ook maar kan verzinnen, de impact van het amendement zo klein mogelijk
maken? Voor zover ik heb begrepen, zijn eigenlijk de woordvoerders van alle
fracties op één na heel blij met dit wetsvoorstel en heel ontevreden
over dit destructieve amendement. Ik spreek alvast namens mijn fractie de
wens en de hoop uit dat de staatssecretaris met dit amendement zo diligent
mogelijk omgaat en dat zij de impact ervan zo klein mogelijk houdt.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording in eerste
termijn. Ik heb er behoefte aan om de Kamer en de staatssecretaris eraan te
herinneren dat in ieder geval voor mijn fractie het onderwijsdomein een bijzonder
domein is. Ik hoorde collega's het onderwijsdomein gemakkelijk gelijktrekken
met domeinen als huisvesting, zorg en andere domeinen waar de overheid subsidiërend
optreedt en via de subsidiëringsmechanismen het interne leven van de instellingen probeert te sturen. Dit gebeurt vanuit het adagium:
wie betaalt, bepaalt. Voor mijn fractie ligt dat bij het onderwijs anders,
omdat de Grondwet dit door de vrijheid van inrichting nadrukkelijk aan de
wetgever heeft onttrokken. De wetgever kan geen zodanige lijnen trekken dat
daardoor de onderwijsvrijheid wordt uitgehold.Juist daarom hebben wij in onze bijdrage, uitgaande van het driehoeksmodel,
aandacht gevraagd voor de positie van het bestuur van de rechtspersoon. De
indruk ontstond enigszins dat via het invalsspoor van de WEB en de introductie
van het college van bestuur en de raad van toezicht, het mogelijk zou worden
ook de overige sferen van de instelling te doortrekken. Daarom hebben wij
daarover vragen gesteld. Een paar daarvan zijn overgebleven.Ik heb begrepen dat de regering stelt dat het denkbaar is dat de kernbeslissingen
in een instelling statutair materieel worden neergelegd bij andere clubs via
het verlenen van instemmingsrechten. Dat is een ontwikkeling die in deze fase
"opmerkelijk" is. Wij zullen daarop uiteraard terugkomen. Volgens mijn fractie
ligt het niet voor de hand om via de statuten bijvoorbeeld grondslagverlegging
te verlammen omdat het afhankelijk wordt gemaakt van instemming.Hebben wij verder goed begrepen dat het bestuur van de instelling statutair
voor zich de rol kan reserveren om eventueel in te grijpen in de sfeer van
het college van bestuur en de raad van toezicht in het geval zaken ernstig
ontsporen? Verder hebben wij van de regering begrepen dat bij de kwaliteitszetel
"binnen de voordracht" niet inhoudt: instemming met ontslag. Daarmee zijn
wij uiteraard tevreden.Het toezicht wordt gehouden op zaken die bij de WEB zijn opgedragen. De
twee partners daarbij zijn het college van bestuur en de raad van toezicht.
Hun relatie wordt geregeld in het bestuursreglement, opgesteld door het college
van bestuur en goedgekeurd door de raad van toezicht. Kunnen, gelijk een Baron
van Münchhausen, in dit bestuursreglement ook toezichtsdomeinen worden
opgenomen die liggen buiten de sfeer van de WEB? Kan men dus ook andere aspecten
van de onderwijsinstelling brengen in de sfeer van het bestuursreglement en
dus onder de raad van toezicht?Mijn fractie deelt niet de aversie tegen het "one tier"-systeem dat in
de Kamer hier en daar opduikt. Wij spreken ook niet over een "destructief
amendement". Als het een destructief amendement was, had de voorzitter het
moeten tegenhouden en een meerderheid van de Tweede Kamer er niet mee moeten
instemmen. De Raad van State is een prachtig voorbeeld van een instelling
waarbinnen de adviserende en de rechtsprekende functie zijn verzameld en toch
zodanig van elkaar zijn gescheiden dat het Europese Hof dit tot twee keer
toe heeft goedgekeurd. Dat moet ook mogelijk zijn op het punt waarover wij
vandaag spreken. Verder hebben wij een hoge achting voor de Tweede Kamer.
Daarom zijn wij niet van mening dat amendementen die de Tweede Kamer heeft
aangebracht, gedemonteerd moeten worden door lagere regelgeving zoals AMvB's
en ministeriële verordeningen.Mevrouw Ten Horn (SP):Voorzitter. Ik begin met een opmerking die ik ook per interruptie had
kunnen maken. Als ik het goed zie, neemt de heer Dölle afstand van vijf
woordvoerders in deze Kamer, die allen hebben gezegd dat zij hun bezwaren
hebben bij het "one tier"-model. Ik vind het een klein beetje denigrerend
als de heer Dölle dan zegt: "het duikt hier en daar op".De heer Dölle (CDA):Oké, dan bied ik mijn verontschuldigingen aan. Het dook vijf keer
op.Mevrouw Ten Horn (SP):Vijf keer betekent een meerderheid in de Eerste Kamer.Voorzitter. Toezichthouders en bestuurders in instellingen zijn tot elkaar
veroordeeld in een wankel evenwicht, met als scharnierpunt het woord "vertrouwen".
Goed toezicht kan alleen in het volle daglicht plaatsvinden als er vertrouwen
is, waarbij kwetsbaarheid en falen niet door angst worden overdekt. Slechts
dán kan er sprake zijn van ordentelijk toezicht, van good governance,
als door de interne toezichthouders flink wordt doorgevraagd, zonder dat zij
daarbij gelijk op de stoel van de bestuurder gaan zitten. Mijn fractie is
dan ook, met velen, van mening dat een deugdelijke scheiding tussen het bestuur
en het interne toezicht noodzakelijk is, en dat een goede tegenkracht van
medezeggenschap moet zijn gegarandeerd. De staatssecretaris bevestigt zowel
het belang van het recht van de interne belanghebbende partijen om advies
te geven over de profielen van de raad van toezicht, als de bevoegdheid van
het personeel om via de ondernemingsraad een bindende voordracht te doen.
Daarvoor dank ik haar van harte.Wij spreken vandaag over een heel heldere en mooie wet met, zoals vaker
is gezegd, een heel vervelend amendement. Dat blijven wij een ongelukkige
situatie vinden. Eigenlijk zitten wij in een klem. Enerzijds is de wet in
feite precies een antwoord op de problemen die al zes jaar geleden werden
gesignaleerd en die de reden vormen waarom de sector deze wet hard nodig heeft.
Anderzijds ontkracht het amendement een deel van de kracht van deze wet. Ik
begrijp dat de staatssecretaris bereid is om dit wetsvoorstel daarom sneller
te evalueren dan na de eerdergenoemde vier jaar, namelijk na drie jaar. Uiteraard
moet het model eerst zijn tijd hebben gehad om zich te bewijzen.In andere sectoren hebben wij gezien hoe het mis kan gaan als in één
orgaan de colleges van bestuur en de raden van toezicht verenigd zijn. Gelet
daarop en met het oog op de veiligheid van dit model, zou ik de staatssecretaris
willen vragen of zij zou kunnen toezeggen dat de inspectie jaarlijks specifiek
het verslag van de raden van toezicht in het jaarverslag zal inspecteren,
daarover jaarlijks zal rapporteren, en van de uitkomsten via de staatssecretaris
kond zal doen aan de beide Kamers.Mevrouw Meurs (PvdA):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris hartelijk voor haar reactie en
voor haar antwoorden op onze vragen. Ik denk dat wij te maken hebben met een
wet waarop de sector lang heeft gewacht, en die een behoorlijke meerwaarde
zal opleveren als het gaat om de kwaliteit en de borging van goed bestuur.In mijn eerste termijn heb ik het gehad over de belangrijke uitgangspunten
van deze wet, transparantie, deskundigheid en onafhankelijkheid. Dat zijn
goede principes, van waaruit wij kunnen werken. Ook heel essentieel
is dat opnieuw met klem door de staatssecretaris is aangegeven dat het gaat
om een scheiding tussen bestuur en toezicht. Zij heeft dat in haar beantwoording
meerdere keren gezegd, waarvoor dank.In deze gedachtewisseling hebben wij geen tijd gehad om nog even te spreken
over het belang van de kwaliteit en het deugdelijk handelen van de toezichthouders.
Ik denk dat het goed is om te zeggen dat de scheiding tussen bestuur en toezicht
alleen goed gerealiseerd kan worden als wij ook alles in het werk stellen
om goede toezichthouders te hebben die bereid en in staat zijn om zich in
te zetten voor deze belangrijke sector. In die zin is de keuze om de profielen
openbaar te maken en om andere organen daarover te laten meepraten, een heel
goede zaak. Het laatste wat wij moeten hebben, is immers dat wij de werving
en selectie van de toezichthouders in allerlei achterkamertjes regelen. Het
dient openlijk plaats te vinden op basis van profielen en van de benodigde
kwaliteiten.Ik zal bij de behandeling van de wet inzake medezeggenschap terugkomen
op het punt van de bindende voordracht. Daarover komen wij dus nog te spreken,
denk ik.Ook wij hebben ons uitgesproken over het "one tier"-model en het feit
dat wij het een ongelukkig amendement vinden, dat enigszins afbreuk doet aan
de helderheid van het voorliggende wetsvoorstel. Ik vind het wel belangrijk
dat de staatssecretaris ook in verband hiermee heeft gezegd dat het bestuur
nooit kan samenvallen met het intern toezicht, en dat dit het criterium is
waar het om te doen is. De staatssecretaris heeft ook uitgesproken dat het
"one tier"-model een uitzondering is en een uitzondering moet blijven. Ik
zou nog eens willen beklemtonen dat het echt gaat om de scheiding tussen toezicht
en bestuur. Die is het beste gewaarborgd als wij met een "two tier"-model
werken. Als je met z'n allen in één vergadering zit, kun je
dat belangrijke onderscheid nog wel eens vergeten.Ook is het belangrijk om hier nog eens te beklemtonen dat de inspectie,
zoals de staatssecretaris eveneens heeft gezegd, een rol heeft om toe te zien
op het functioneren van bestuur en toezicht. Het is van belang om daarbij
ook rekening te houden met en specifiek te kijken naar de mate waarin dat
"one tier"-model de scheiding tussen bestuur en toezicht daadwerkelijk regelt.Het is goed dat de staatssecretaris naar aanleiding van de vragen van
collega Ten Horn heeft aangegeven binnen drie jaar met een evaluatie te komen.
Wij willen dat van harte ondersteunen. Ik hoop dat de MBO Raad op basis van
de governance code ook daadwerkelijk de "pas toe of leg uit"-regel hanteert,
en actief zal nakijken hoe degenen die voor "one tier" kiezen zich verantwoorden
over de uitgangspunten die in deze wet zijn geformuleerd.De heer Laurier (GroenLinks):Voorzitter. Ook mijn fractie dankt de staatssecretaris voor de beantwoording.
De heer Dölle sprak in zijn tweede termijn over het feit dat er relaties
waren gelegd met andere sectoren zoals de volksgezondheid en de volkshuisvesting.
Ik was een van degenen die dat deden. Dat had specifiek betrekking op de discussies
die wij ook in die sectoren zien op het gebied van toezicht. Mijn stelling
is dat de verschillende discussies die op dit ogenblik naast elkaar worden
gevoerd, niet los van elkaar kunnen worden gezien. Deze opmerking vooraf maak
ik er verheldering van wat ik in eerste termijn zei.Wij hebben over intern en extern toezicht gesproken, met name over de
relatie daartussen. Ik heb de staatssecretaris duidelijk horen zeggen dat
er geen relatie is van het externe toezicht met het interne toezicht, maar
wel met het bevoegd gezag. Falend intern toezicht is volgens de wet geen reden
tot sanctie. Op dat punt zou ik graag een verduidelijking krijgen. Tegelijkertijd
wordt in de memorie van toelichting immers gezegd dat de intensiteit van het
externe toezicht afhankelijk kan zijn van de mate waarin bij een instelling
het interne toezicht en de verantwoording naar externe belanghebbenden goed
zijn geregeld. Er is dus wel degelijk een relatie. Het is geen sanctie in
de strikte zin van het woord, maar het lijkt toch wel iets te hebben van communicerende
vaten.Ik zal er geen geheim van maken dat mijn fractie op een aantal punten
de dingen wat scherper geregeld had willen hebben. Dat geldt in het bijzonder
voor de bevoegdheden van de interne toezichthouder, waaraan wij groot belang
hechten. Ook geldt dit voor de relatie met het externe toezicht. Niettemin
vinden wij deze wet een stapje vooruit, zoals wij ook al schreven in onze
inbreng. Daarom zullen wij die ook ondersteunen. Ook mijn fractie is blij
met de toezegging van de evaluatie over drie jaar.De heer De Boer (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de algemene beantwoording.
Zij heeft niet alle vragen van onze fracties beantwoord, maar als het gaat
om het amendement, kreeg ik een beetje de indruk dat ook zij er niet meer
van kon maken. Zij heeft gezegd dat zij daarop na drie jaar een evaluatie
zal plegen. In die zin is het wat ons betreft akkoord.Ik snijd nog wel één punt aan dat daarmee te maken heeft,
en dat wij al hebben aangehaald. Als door een instelling voor de verenigingsvorm
wordt gekozen zou de algemene ledenvergadering optreden als intern toezichthouder.
Dat lijkt mij toch een figuur die eigenlijk niet kan, wetende hoe een algemene
ledenvergadering wordt voorbereid en verloopt. Voor een stevig intern toezicht
zal er toch wat anders gezocht moeten worden. Vandaar dat ik niet om reparatie
heb gevraagd. Die vraag mag ik niet stellen, want het amendement is aangenomen.
Indien er echter nog onhelderheden zijn, vraag ik om deze te pareren. Verder
prima.Sowieso mijn fractie, maar ook de fractie van de SGP plaatsen zich liever
zelf in een bepaalde groep en willen niet dat dit door mevrouw Ten Horn van
de SP-fractie wordt gedaan. Wij bepalen zelf of wij bij een meerderheid of
een minderheid behoren. Wij zullen het wetsvoorstel graag steunen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. De heer De Boer heeft terecht aangegeven dat ik nog niet op
alle punten ben ingegaan. Hij heeft terecht gevraagd hoe het nu zit met de
ledenvergadering, die tevens raad van toezicht zou zijn, terwijl het ook het
hoogste orgaan is van de vereniging. Het "one tier"-model moet ook overtuigend
onafhankelijk zijn georganiseerd. In de praktijk betekent dit naar mijn idee
dat de raad van toezicht wordt gevormd door een aantal daadwerkelijk
benoemde personen uit de vereniging. In die hoedanigheid kunnen zij deze rol
vervullen. In de praktijk moet dit goed worden uitgewerkt. Het zal overtuigend
moeten zijn, ook voor de inspectie, dat daadwerkelijk sprake is van transparantie
en inzichtelijkheid.De heer De Boer heeft in eerste termijn gevraagd of personen in de "one
tier board" zich bezig mogen houden met de verantwoordelijkheden van een ander.
Wel in de zin van debat, dat bijvoorbeeld door het Zadkine als meerwaarde
wordt gezien. De functies zijn echter voor het dragen van de uiteindelijke
verantwoordelijkheden gescheiden en verdeeld over de personen. Degenen die
verantwoordelijk zijn voor de raad van toezicht worden op die verantwoordelijkheid
aangesproken en de bestuurders, zijnde het bevoegd gezag, worden aangesproken
op hun verantwoordelijkheid voor de onderdelen zoals toebedeeld via de WEB.
Zo is aan het eind van de besluitvorming wel de verantwoordelijkheid verdeeld.
In zo'n constellatie wordt wel met elkaar gedebatteerd. Dat waardeerde het
Zadkine ook zeer. Het sluit ook aan bij een aantal onderwijsvormen. Wat nu
gebeurt, zal straks breder gebeuren. Ook het voorstel Goed bestuur po/vo kent
straks de mogelijkheid van een gescheiden model of één bestuursmodel.
Je moet er toch niet aan denken dat al die kleine schooltjes een gescheiden
model moeten invoeren, maar het moet wel geregeld zijn. Ook voor het hoger
onderwijs ligt er op dit moment een voorstel bij de Tweede Kamer waarin deze
lijn wordt gevolgd.Ik ben het wel enigszins eens met de opmerking van mevrouw Meurs dat het
uitzondering in plaats van regel moet zijn, maar op het moment dat je het
wettelijk mogelijk maakt, mag het regel zijn. Dat is de werkelijkheid, want
een regel is een regel en zij biedt daartoe ook de ruimte. Mijn voorkeur gaat
echter uit naar het helder uiteenhalen van de twee functies binnen de rechtspersoon.
Dit is in 99% van de situaties het geval.Ik sluit mij volstrekt aan bij de opmerking van de heer Dölle dat
ik zeer veel respect moet hebben voor de Tweede Kamer. Ik ga wat daar is besloten
hier of elders niet teniet doen of ondermijnen. Dat doe ik dan ook niet. Het
voorstel ligt er zoals het er ligt, met alle mitsen en maren. Ik zie ze echter
wel. Vandaar dat ik mevrouw Ten Horn toezeg om over drie jaar op dit punt
te evalueren. Ik zal nagaan of het praktisch kan worden samengevoegd –
ik hoop dat het met die wet een beetje snel gaat – met het punt van
de voordracht door de ondernemingsraad. Dan hebben wij het bundeltje bij elkaar.
Voor de helderheid: dat is geen brede evaluatie, maar een evaluatie op deze
twee punten.Mevrouw Dupuis, ik moet u teleurstellen op het punt van het "one tier"-systeem,
maar misschien begrijpt u dat wel vanuit mijn positie.De heer Dölle heeft een aantal vragen gesteld over het bestuur. Hij
vroeg hoe het nu zit met de rol die het bestuur kan vervullen. Hij vroeg ook
naar de verdeling van de taken. Uiteindelijk bepaalt de rechtspersoon in de
statuten zijn eigen inrichting. Daarbij dient echter wel rekening te worden
gehouden met de taken die wij hier in de wet regelen, namelijk het bevoegd
gezag bij het college van bestuur en de taken van de raad van toezicht daarvan
gescheiden. Dat is de basis van deze wet en daarmee dient wel rekening te
worden gehouden. Verder is er veel ruimte voor de rechtspersoon om in het
statuut de richting van veel zaken zelf te bepalen. Daarmee is de grondwettelijke
vrijheid van richting en inrichting geborgd. Ik wil in die zin dan ook niet
aan de interne bevoegdheidsverdeling komen.De heer Dölle (CDA):Ik kan u goed volgen. Om in biljarttermen te spreken: het is het bestuur
dat afstoot. Dat is in het bezit van statuten en kan die nu aanpassen. Mijn
probleem is het volgende. Als in de statuten instemmingsrecht voor via het
publieksrecht geïntroduceerde clubs, zoals de raad van toezicht, wordt
vastgelegd, hoe verhoudt zich dit tot de vrijheid van richting? Ik weet zelf
ook het antwoord niet helemaal, maar het is wel een punt.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Het verhoudt zich binnen de rechtspersoon. Die kent een aantal taken,
die op een aantal punten nu dwingend worden verdeeld, maar dus wel binnen
de rechtspersoon. Een bestuur kan ruimte houden voor de benoeming van een
raad van toezicht. De taken van het college van bestuur, zijnde het bevoegd
gezag, moeten inderdaad daar liggen. Het gaat dus om de scheiding van het
bevoegd gezag van een instelling en het toezicht daarop, functioneel of organiek
gescheiden. Ik ben het met de heer Dölle eens dat het drukker binnen
de rechtspersoon wordt, om het zo te zeggen, althans de taken worden in deze
wet op een aantal onderdelen dwingend verdeeld. Ik kan mij voorstellen dat
deze discussie ook nog bij Goed bestuur po/vo aan de orde kan komen. Daar
is zij misschien nog wel iets dichter bij wat hem drijft dan in deze situatie,
want wij hebben het nu over grote stichtingen die weinig denominatieve drijfveren
kennen. Het zijn toch vooral instituties die zijn opgericht om de taak van
het beroepsonderwijs vorm en inhoud te geven. De diverse roc's onderscheiden
zich ook niet echt op het punt van didactische vormen. Zij onderscheiden zich
vooral doordat zij van origine per regio georganiseerd zijn. Ik kan mij voorstellen
dat het goed is om daar nog eens heel scherp naar te kijken. Ik zie namelijk
het punt dat de heer Dölle naar voren brengt. Ik weet dat het binnen
de rechtspersoon blijft, maar een aantal zaken worden dwingend verdeeld en
een aantal zaken kunnen naar eigen vrijheid in de statuten worden opgenomen,
die door het bestuur worden opgesteld.De heer Dölle (CDA):Mijn punt is dat na vandaag de via het publiekrecht geïnstalleerde
organen op basis van hetzelfde publiekrecht bepaalde taken hebben. Zij zouden
in hun onderlinge relatie besluiten kunnen nemen die een uitstraling hebben
buiten die sfeer en die raken aan wat voorheen de basisbevoegdheden waren
van het bestuur van de instelling. Daar zit enigszins het probleem. Laten
wij afspreken dat wij daarop terugkomen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Precies. Een bestuur, niet zijnde het bevoegd gezag het college van bestuur,
kan in de driehoeksvorm, waar het plaatsvindt, ervoor kiezen om tevens raad
van toezicht te zijn, dus de taken van de raad van toezicht naar zich toe
te trekken. Dat betekent wel dat de instellingsverantwoordelijkheid in de
zin van het bevoegd gezag bij het college van bestuur ligt. Dan is er dus
het bestuur, zijnde de raad van toezicht, en het college van bestuur, zijnde
het bevoegd gezag van de organisatie.De heer Dölle heeft nog gevraagd wie uiteindelijk kan ingrijpen.De heer Dölle (CDA):Mijn vraag was of het bestuur in de statuten kan vastleggen een bevoegdheid
om in te grijpen in de sfeer van ...Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Dat klopt. Dat kan het bestuur doen. Het bestuur heeft de mogelijkheid
om in te grijpen en een rol te vervullen als er wrijving is tussen raad van
toezicht en een college van bestuur. Die rol kan men zich statutair ook aanmeten.Mevrouw Ten Horn stelde een vraag over de inspectie en jaarlijks specifiek
toezicht. Wij kennen het risicogericht toezicht. Dat wil ik graag zo houden.
Ik kan mij echter goed voorstellen dat de inspectie de komende tijd volgt
hoe dit zich ontwikkelt. Ik zou dat echter niet willen voorschrijven, want
de inspectie is altijd zeer gewetensvol bezig op dat vlak. Ik kan mij voorstellen
dat de inspectie volgt of het lukt met alle aanpassingen en andere dingen
die gedaan moeten worden naar aanleiding van de wet. Ik zou het ook interessant
vinden om te bekijken hoe Zadkine dit vorm en inhoud gaat geven, al was het
maar met het oog op de evaluatie die over drie jaar naar de Kamer gaat.Mevrouw Meurs stelde nog de heel belangrijke vraag hoe de toezichthouders
uiteindelijk gaan acteren. Dat is relevant, want letter en wezen zijn twee
verschillende zaken. Ik vind het heel belangrijk dat er een platform van raden
van toezicht is opgericht. Dat meet zichzelf een behoorlijke rol aan om heel
goed te adviseren aan raden van toezicht. Ik heb zelf al een aantal malen
gesproken met het platform en eenmaal met een heel grote groep vanuit de raden
van toezicht, om ze erop te attenderen dat ze echt een wezenlijke rol hebben
en dat ze die rol ook moeten nemen en waarmaken. Anders moet je niet in zo'n
raad van toezicht gaan zitten. Ik zal dat de komende tijd ook zeker doen,
gelet op alle discussies die in het middenveld gaande zijn. Neem echter van
mij aan – ik ken diverse mensen in de raden van toezicht – dat
zij zich ervan bewust zijn dat de maatschappelijke druk steeds groter wordt
om daadwerkelijk de interne controle handen en voeten te geven, niet alleen
op papier maar ook in de praktijk. Ik zal zeker ook door het inspectietoezicht
zicht houden op de wijze waarop het gebeurt. Het hangt echter ook van de inzet
van de mensen zelf af hoe het uiteindelijk plaatsvindt.Mevrouw Ten Horn (SP):De staatssecretaris merkte op dat er een wezenlijke rol is van de leden
van de raad van toezicht. Spreekt de staatssecretaris ook met de collega's
in het kabinet over de wettelijke aansprakelijkheid? Over de zorginstellingen
is een discussie gaande om dat te veranderen en ervoor te zorgen dat toezichthouders
ook wettelijk aansprakelijk worden voor het falen van hun toezicht.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik zeg niet direct dat dit de manier moet zijn. Toen ik erover hoorde,
dacht ik: het is een manier om mensen op scherp te krijgen. Je kunt niet in
80 besturen, raden van toezicht en raden van commissarissen zitten en denken
dat je dan goed kunt toezien. Dan ben je niet goed bezig. Dat moet op scherp
gezet worden. Een persoonlijke aansprakelijkheid kan buitengewoon verscherpend
werken. Het middenveld is echter niet meer geworteld zoals het vroeger was,
maar wordt nu op een andere manier vormgegeven. Wij moeten daarom ook opletten
dat er mensen zijn die het willen doen. Als iemand een dikke risicoaansprakelijkheidsverzekering
moet sluiten, is het feest misschien ook snel ten einde. Wij moeten dus een
goed evenwicht zien te krijgen. Mensen moeten zich ervan bewust zijn dat je
niet 80 dingen ernaast kunt doen, als je je ergens voor inzet. Dat is niet
geloofwaardig en dat blijkt in de praktijk ook niet te werken.De heer Laurier vroeg of het niet te smal is om alleen maar de relatie
te hebben naar het college van bestuur, zijnde het bevoegd gezag. Mijn borg
zit natuurlijk wel in het feit dat het bestuur en het interne toezicht gesplitst
worden. Dat is een bekostigingsvoorwaarde. Zadkine zal mij dus overtuigend
moeten aantonen dat het daadwerkelijk ordentelijk gebeurt en dat zaken niet
enorm door elkaar heen lopen door de verschillende petten. Het is daarom goed
om te volgen hoe dit zich ontwikkelt. Ik heb dus in elk geval een relatie
via het instituut van het externe toezicht richting bevoegd gezag dat verantwoordelijk
is voor de instelling. Verder zal de inspectie inderdaad volgen hoe het verloopt,
maar is het toch vooral risicogericht toezicht. Uiteindelijk zal de kwaliteit
van de opleiding en van het functioneren van de school zelf voor mij een aanleiding
zijn om eventueel te sanctioneren. Stelt men geen raad van toezicht in, dan
komt men mij financieel tegen. Als men die heeft ingesteld, heeft men een
eigen verantwoordelijkheid hoe het functioneert. Ik kijk vervolgens naar de
output. Voor mij is de raad van toezicht een middel voor goede resultaten.Voorzitter. Ik geloof dat ik de vragen beantwoord heb.De voorzitter:Ik dank de staatssecretaris voor haar reactie in tweede termijn.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.Sluiting 15.49 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20082009-1194-1207.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl