Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Kieswet, houdende verlenging van de duur van de stemming tot negen uur 's avonds alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (27673)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 1110-1130

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

08-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 17, pagina 1110-1130

31-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27673Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Kieswet, houdende verlenging van de duur van de stemming tot negen uur 's avonds alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (27673)Pagina 1110-1130
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2002 (28000 V)Pagina 1051-1074
Regeling van werkzaamheden (woensdag 31 oktober 2001)Pagina 1074-1075
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 31 oktober 2001)Pagina 1132-1132
Presentie en opening (woensdag 31 oktober 2001)Pagina 1051-1051
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2002 (28000 X)Pagina 1075-1110
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet rechtspositie ministers en staatssecretarissen met betrekking tot de ordening en modernisering van voorzieningen (27507); - Wijziging van de Wet schadeloosstelling leden Tweede Kamer en de Wet vergoedingen leden Eerste Kamer alsmede een regeling voor diverse politieke ambtsdragers met betrekking tot geheven Waz-premie (aanpassing onkostenvergoedingen en compensatie Waz-premie) (27827)Pagina 1131-1132

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 100 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Kieswet, houdende verlenging van de duur van de stemming tot negen
uur 's avonds alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (27673).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Rehwinkel (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Vandaag spreken wij over een voorstel tot wijziging
van de Kieswet. Het wetsvoorstel beoogt het verschuiven van de sluitingstijden
van stembureaus bij verkiezingen van acht naar negen uur 's avonds. Daarnaast
worden nog enkele andere wijzigingen doorgevoerd.Mijn fractie kan in grote lijnen instemmen met het wetsvoorstel. Wij denken
dat de voorstellen van de regering, hoe beperkt ze op het eerste gezicht mogen
lijken, kunnen bijdragen aan de versterking van onze representatieve democratie.
Daar hoort het ons ook om te gaan. Hoe versterken we onze representatieve
democratie? Hoe is onze democratie zo representatief mogelijk en op welke
wijze nemen politici binnen onze democratie hun verantwoordelijkheid? De PvdA-fractie
hoopt en gaat er ook van uit dat het wetsvoorstel voor 1 januari a.s. wordt
behandeld, zodat de voorgestelde wijzigingen al bij de komende gemeenteraadsverkiezingen
van kracht kunnen zijn.De nota naar aanleiding van het verslag is voor mijn fractie aanleiding
om in dit plenaire debat over verschillende punten vragen te stellen en enkele
opmerkingen te maken. Allereerst betreurt de PvdA-fractie het dat de regering
bij deze wijziging van de wet niet verder heeft wil nadenken over de mogelijke
combinatie van raads- en statenverkiezingen. Het negatieve advies van de commissie-Elzinga
terzake heeft de regering ertoe gebracht haar aanvankelijke voornemen om deze
verkiezingen te combineren niet verder uit te werken.Haar voornaamste argumentatie daarvoor was, naast een aantal praktische
bezwaren, dat de verkiezingen in toenemende mate zouden worden overvleugeld
door landelijke ontwikkelingen. Wij vragen ons af of dat een doorslaggevend
argument is, te meer daar die landelijk invloed er bij de aparte verkiezingen
ook al is. Uit onderzoek is bovendien gebleken dat de kiezer zijn zaken heel
goed weet te scheiden en een aparte stem bij bijvoorbeeld gemeenteraadsverkiezingen
en statenverkiezingen kan uitbrengen. Hiermee zijn in de Scandinavische landen
inmiddels ervaringen opgedaan.Mijn fractie betreurt het dat de bij de combinatie van verkiezingen te
verwachten verhoging van de opkomst het kabinet niet over de streep heeft
getrokken. De verkiezingen in Noord-Brabant in 1999 gaven aan dat die verwachting
ook daadwerkelijk ergens op was gebaseerd. De gestaag teruglopende opkomstcijfers
bij verkiezingen zouden de regering toch moeten dwingen tot een serieuze afweging
van de vraag of de combinatie van verkiezingen wenselijk is. Wat mij betreft
moet de regering daar nog een ander argument bij betrekken. Dat
is dat het toenemende aantal referenda en volksraadplegingen, waar wij als
Partij van de Arbeid overigens volledig achterstaan, een meer veelvuldige
stembusgang van de kiezer vereist.Uit het onderzoek van het NKO blijkt dat een flink deel van de ondervraagden
voorstander is van verruiming van de openingstijden van het stembureau. Over
de mogelijke positieve gevolgen voor de opkomst kunnen helaas nog geen uitspraken
worden gedaan. Kan de minister echter aangeven of op grond van het NKO-onderzoek
kan worden geconcludeerd dat de opkomst zonder verlenging van de openingsduur
nog verder zou dalen dan de afgelopen jaren al het geval was?Het argument dat de dienstverlening aan de kiezer wordt vergroot, is voor
het kabinet terecht reden genoeg om verlenging met een uur voor te stellen
en de stembussen in de toekomst tot 21.00 uur open te laten. De regering noemt
de mogelijke verhoging van de opkomst in de nota naar aanleiding van het verslag
een mooi neveneffect. Kan de minister aangeven of op een later moment, als
meer ervaring met de verlengde stemmingsduur is opgedaan, dat mooie neveneffect
kan worden onderzocht?De PvdA is blij met die verlengde openstelling van de stembus van acht
naar negen uur 's avonds. Wij willen nog graag een stap verder gaan. Mijn
fractie denkt dat het niet alleen zinnig en wenselijk is om het stembureau
later te sluiten, maar ook om het eerder te openen. Wij denken daarbij aan
een vervroeging van de openingstijd van stembureaus van acht uur 's ochtends
naar half acht 's ochtends. De fractie begrijpt de argumenten van de regering
dat daardoor de leden van de stembureaus wat eerder aanwezig dienen te zijn,
maar voor ons is de betere dienstverlening aan de kiezer doorslaggevend. Wij
denken aan de steeds grotere flexibiliteit aan werktijden. Ga bij uzelf maar
eens na hoeveel mensen in uw omgeving om acht uur 's ochtends al op pad zijn.
Wij hebben op dat punt samen met de VVD een amendement ingediend.De heer Slob (ChristenUnie):Waar ligt de grens? Ik ken ook mensen die om zeven uur al op pad zijn.
Je kunt altijd wel bezig blijven met het oprekken van de grenzen. Zijn 12
volle klokuren niet voldoende om een stem uit te brengen?De heer Rehwinkel (PvdA):Het worden er 13. Ik geloof dat mijn grenzen zo langzamerhand wel zijn
bereikt. Van half acht 's ochtends tot negen uur 's avonds lijkt mij voldoende
lang. Er wordt ook wel gesproken over nog een uur langer. Daarover heb ik
aarzelingen. Het is goed dat de uitslag er niet al te laat is. Veel mensen
vinden het interessant om dat te volgen. Vanuit het oogpunt van maatschappelijke
betrokkenheid bij het stand komen van de verkiezingsuitslag is van half acht
's ochtends tot negen uur 's avonds voldoende.Een volgende stap is de digitale stembus, het stemmen vanachter de computer.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Die laatste wens deel ik van harte.De minister geeft aan dat er niet zoveel behoefte bestaat aan half acht
's ochtends. Voor leden die het stembureau moeten bevolken en runnen kan het
behoorlijk lastig zijn om een uur eerder, om half zeven, in het stembureau
te zijn. Verwacht u niet dat er problemen komen bij het vinden van voldoende
mensen?De heer Rehwinkel (PvdA):Van dat halve uurtje eerder moet u niet maken dat een uur eerder de mensen
van het stembureau moeten worden opgeroepen. Die kunnen er een half uur eerder
zijn.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Mensen die het stembureau bemensen moeten een uur voor de opening van
de stembus aanwezig zijn. Dat is dus half zeven. Het is behoorlijk lastig
voor gemeenten om mensen te vinden die dat willen. Het is nu al moeilijk.
Hoe kijkt u hier tegenaan?De heer Rehwinkel (PvdA):Dat zie ik niet zo. Het gaat om een half uurtje eerder open. Ze blijven
's avonds een uur langer open. Dan zal ook daar het probleem ontstaan. Ik
wil best oog hebben voor de bemensing van stembureaus. Dat is vooral de taak
van gemeenten. Ik denk niet dat doordat wij de stembureaus een half uur eerder
open doen, de belangstelling voor het bevolken van de stembureaus enorm zal
inzakken. Ik zie dat probleem niet zo. Ik zie wel het voordeel dat ook voor
de regering centraal staat, namelijk een betere serviceverlening aan burgers.
Het is de tijd dat veel mensen van huis gaan. Men kan nog net 's ochtends
de gang naar het stembureau maken. Ik hoop echt dat wij op deze manier de
opkomst bij verkiezingen kunnen verhogen. Ik maak mij daar zorgen, want bij
alle soorten verkiezingen zien wij de opkomst toch dramatisch dalen. Bij de
Kamerverkiezingen ligt de opkomst nog rond de 70%, maar bij andere nadert
het al de 30%. Ik zie daar totaal geen signaal van tevredenheid in, zoals
de heer Bolkestein het ooit interpreteerde. Nogmaals, ik hoop dat wij op deze
wijze kunnen bijdragen aan het verhogen van de opkomst bij verkiezingen.Een volgende stap op weg naar versterking van de democratie vind ik het
introduceren van het kiezen op afstand. De regering schrijft dat de betrouwbaarheid
van elektronische gegevensuitwisseling in het kader van het project Kiezen
op afstand, nader wordt onderzocht. Kan de minister aangeven op welke termijn
hij daar duidelijkheid over verwacht? Kan hij ook inzicht verschaffen in de
financiële middelen die beschikbaar zijn voor het grootschalige experiment
met kiezen op afstand bij de verkiezingen voor provinciale staten in 2003?
Voor 2002 is voor dit doel 2,3 mln euro op de begroting opgenomen. Dat lijkt
mij vrij beperkt voor zo'n grootschalig experiment. Kan de minister aangeven
of aanvullende middelen nodig zijn voor dit experiment en zo ja, wat is daarvan
de omvang? Kan hij ook aangeven hoe en wanneer hij die middelen eventueel
denkt vrij te maken?Dan kom ik bij de dag van de stemming. De discussie daarover is ontstaan
vanwege de wens dat de nieuw gekozen Kamer zo snel mogelijk na de verkiezingen
bijeenkomt en debatteert over de dan ontstane politieke situatie. Wij zijn
blij dat in het wetsvoorstel de termijn van aantreden van een nieuwe Kamer
van bijna twee weken wordt verkort naar acht dagen. Toch wil ik de minister
vragen of hij nog wat dieper kan ingaan op de mogelijkheden van een verdere
verkorting. De Kiesraad heeft daarvoor interessante suggesties gedaan. Gedacht
wordt aan stemming op maandag of dinsdag, zodat nog voor het weekend de officiële uitslag kan worden vastgesteld en zelfs het debat
over de formatie of informatie kan worden gehouden. Met behoud van alle zorgvuldigheid
is het volgens de Kiesraad mogelijk om de termijn van aantreden van een nieuwe
Kamer terug te brengen tot vijf dagen na verkiezingen. In de nota naar aanleiding
van het verslag wijst de regering stemming op maandag af. Vooral de beschikbaarheid
van schoollokalen en het in het weekend onbeheerd achterlaten van dure apparatuur
zou een probleem zijn. Mijn fractie begrijpt die bezwaren, maar vindt dat
die niet per definitie doorslaggevend mogen zijn. Wij willen vooral naar een
oplossing zoeken. Voorzover ik weet, gaat men op de woensdagochtenden gewoon
naar school. Ook dan zou zich een probleem voordoen. Het heeft mijn fractie
bevreemd dat de regering in de nota naar aanleiding van het verslag volledig
voorbijgaat aan de andere optie van de Kiesraad: stemming op dinsdag. Wat
is daarvan de reden en welke bezwaren kleven aan de dinsdag als verkiezingsdag?Terzake van de vervroeging van het moment waarop de nieuwe gemeenteraad
voor het eerst na verkiezingen bijeenkomt, deelt de regering mee dat gelijkstelling
met de periode die op basis van de voorstellen van de regering gaat gelden
voor de Tweede Kamer – acht dagen – niet mogelijk is, vanwege
de beroepsmogelijkheid op gemeentelijk niveau. Dankzij het amendement-Te Veldhuis/De
Cloe op het wetsvoorstel Dualisering gemeentebestuur komt die beroepsmogelijkheid
echter te vervallen. Ook voor de gemeenteraden is de periode van aantreden
verkort tot acht dagen. Nu kijken wij vanzelfsprekend naar de provinciale
staten. Het ligt voor de hand om één lijn te trekken. Daarvan
uitgaande, heb ik op dat punt samen met de heer Luchtenveld een amendement
ingediend.Zeker nu uit de nota naar aanleiding van het verslag blijkt dat de Grondwet
geen beletselen hiervoor kent, is mijn fractie voorstander van de mogelijkheid
dat de oude en de nieuwe Kamer op dezelfde dag bijeenkomen, de een 's ochtends
en de ander 's middags. De regering schrijft dat hiertoe een nadere tijdsaanduiding
in de wet moet worden opgenomen. Deze nadere tijdsaanduiding heb ik neergelegd
in een amendement. Volgend jaar is het niet nodig, de oude en de nieuwe Kamer
op dezelfde dag te laten bijeenkomen, maar ik wil voor de verdere toekomst
niet dat het onmogelijk is. Ik begrijp dat het dit nu wel is op basis van
de Kieswet. Daarom wil ik deze amenderen.Dan maak ik twee opmerkingen maken over ondersteuningsverklaringen. Het
verheugt de fractie van de Partij van de Arbeid dat met het wegvallen van
de verplichting voor zittende partijen om ondersteuningsverklaringen in te
leveren, is tegemoetgekomen aan het amendement dat mijn naam draagt. Dit amendement
was bedoeld om ook zittende partijen een keer te laten voldoen aan het soms
vijfmaal zo hoge handtekeningenvereiste dat een paar jaar geleden is vastgesteld.
Door zittende partijen is aan het vijfmaal zo hoge vereiste voldaan en wij
hebben er dan ook geen bezwaar tegen dat het nu voor deze partijen komt te
vervallen.Mijn fractie is verheugd over de strafbaarstelling van het (laten) omkopen
van ondersteuningsverklaringen. Tegelijkertijd schrijft de regering dat strafbaarstelling
"moeilijk valt te handhaven". Moeten wij, zo vraag ik de minister, niet van
de regering verwachten dat een wet daadwerkelijk wordt gehandhaafd? Ik meen
hierover weleens opvattingen uit de boezem van de regering te hebben vernomen.
De regering lijkt een beetje tegen heug en meug te handelen, maar hoort naar
mijn idee volop voor de nu ook door haar voorgestelde strafbaarstelling te
staan. Als je het strafbaar stelt, hoor je het te handhaven. Anders moet je
het niet strafbaar stellen. Het slechts verwijzen naar een breed door de Kamer
ondersteunde wens geeft onvoldoende blijk van het staan voor de handhaving
van die bepaling. Kan de minister uitvoeriger ingaan op mogelijke methoden
om te handhaven, behalve controle op de secretarie van de gemeente, waardoor
strafbaarstelling en handhaving beter mogelijk is?Onder het (laten) omkopen moet volgens de nota naar aanleiding van het
verslag worden verstaan: het door gift of door belofte (laten) omkopen. Ik
meen dat er ook in andere situaties, zoals dwang en chantage, sprake moet
zijn van strafbaarstelling. Daarom heb ik op dit punt samen met mevrouw Scheltema
een amendement ingediend; ik probeer mijn aandacht over de collega's goed
te verdelen.Ten slotte vraagt mijn fractie bij de behandeling van dit wetsvoorstel
aandacht voor de toegankelijkheid tot de stemming voor gehandicapten en chronisch
zieken. Het gaat hierbij zowel om de toegankelijkheid van de stemlokalen als
om de mogelijkheid, zelfstandig en in het geheim een stem uit te brengen.
In de praktijk blijkt helaas te vaak dat gehandicapten en chronisch zieken
problemen ondervinden bij het uitbrengen van hun stem. Stemlokalen zijn niet
voor rolstoelen toegankelijk of stemmachines staan te hoog; dit soort van
problemen komt men tegen. Is de minister ertoe bereid, met de organisatoren
van verkiezingen in overleg te treden om een einde te maken aan deze problemen?
Hoe denkt hij over de mogelijkheid, de toegankelijkheid voor gehandicapten
en chronisch zieken in de wet vast te leggen?Nogmaals, wij hopen met de wijzigingen die nu worden voorgesteld, en met
een aantal andere wijzigingen die wij in de Kieswet verder willen aanbrengen,
bij te dragen aan versterking van de democratie. Dit is een onderwerp dat
elke dag weer onze aandacht behoeft.De heer Luchtenveld (VVD):Mijnheer de voorzitter. Wij hebben vanavond een aantal onderwerpen betreffende
de Kieswet te bespreken. Ik begin met de openingstijden van de stembureaus.
Het uitgangspunt om de dienstverlening aan de burger verder te vergroten,
staat voorop bij het oprekken van de openingstijden. Het zou prima zijn als
het ook een positief effect heeft op de opkomst. Inderdaad denkt de fractie
van de VVD aan verdere verruiming van de openstelling; wij hebben dit in het
verslag aangekaart. Wij denken hierbij niet aan de avond, om redenen die de
heer Rehwinkel al noemde: de verkiezingsuitslag wordt dan wel erg laat bekend.
Wij denken hierbij vooral aan degenen die liever 's ochtends voor het vertrek
naar elders gaan stemmen in de eigen woonplaats.Ik maak hierbij de kanttekening dat deze tijden niet voor de eeuwigheid
zijn. Als in de toekomst het elektronisch stemmen op afstand veel
gemakkelijker wordt, is het misschien helemaal niet nodig om de stembureaus
zo lang open te houden. Nu echter de stem in beginsel nog steeds in eigen
woonplaats moet worden uitgebracht, is het wel goed om die faciliteiten te
bieden. Wij zijn daarvan een voorstander en zien niet veel bezwaar in een
verdere verruiming van de openingstijden door het stembureau reeds om 7.30
uur open te stellen. Als bovendien gesteld wordt dat er zoveel in het weekend
moet gebeuren als er op maandag gestemd moet worden, kan er volgens ons ook
wel gekeken worden naar dat uur dat men op de dag van de verkiezingen zelf
eerder aanwezig moet zijn. Wij hebben het desbetreffende amendement graag
medeondertekend.De taak van de stembureauleden wordt inderdaad zwaarder, misschien niet
zozeer door extra werkzaamheden maar wel door de tijdsduur. Het wordt een
lange zit, maar men moet alert blijven want er mogen niet te veel fouten gemaakt
worden. Het is daarom goed, méér plaatsvervangende leden van
het stembureau te benoemen zodat de leden afwisselend een pauze kunnen genieten.Verder moet er iets worden gedaan aan de vergoeding van de stembureauleden.
Vorig jaar heb ik samen met de heer Rietkerk bij de begrotingsbehandeling
van BZK een motie ingediend om de vergoeding belastingvrij te laten geschieden.
Het heeft lang geduurd maar uiteindelijk hebben wij in de zomer een brief
gekregen van de minister met de mededeling dat deze motie niet wordt uitgevoerd
hoewel zij is aanvaard door de Kamer. Wij hebben naar een alternatief gezocht
en zijn tot de conclusie gekomen dat er een soort bruteringsoperatie moet
worden toegepast. Er wordt gewoon belasting betaald maar de vergoeding moet
op een meer adequaat niveau gebracht worden. In het amendement op stuk nr.
10 hebben wij gekozen voor een vergoeding van 25 euro per uur dat er daadwerkelijk
activiteiten in het stembureau worden verricht. Wij hebben ook stilgestaan
bij de vraag wie dat zou moeten betalen. Dat zijn thans de gemeenten. De Tijdelijke
referendumwet geeft echter de vrijheid om méér stemmingen te
houden voor referenda en dergelijk. Wij denken dat het een betere oplossing
is om die kosten te laten betalen door het orgaan dat die stemming organiseert.
Als het gaat om verkiezingen op rijksniveau betaalt het Rijk, als het gaat
om provinciale verkiezingen of een provinciaal referendum betaalt de provincie
en als het gaat om gemeentelijke verkiezingen of een gemeentelijk referendum,
betaalt de gemeente. Dat systeem wordt in het amendement neergelegd. De belangrijkste
reden van het amendement is echter ervoor te zorgen dat er adequate uurvergoeding
wordt betaald.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik ben het met u eens dat de positie van stembureauleden aandacht verdient.
Dat lijkt mij echter vooral een zaak van de gemeenten. Maar u stelt nu toch
een behoorlijke verschuivingsoperatie voor, mijnheer Luchtenveld. U wilt op
rijksniveau een bepaalde vergoeding vaststellen. U wilt echter niet dat die
vergoeding vanuit het Gemeentefonds door de gemeenten wordt betaald maar door
degene die de verkiezing uitschrijft. Wat doet u dan met het Gemeentefonds?
Houdt dat de huidige omvang? Dan wordt het een hele dure operatie.De heer Luchtenveld (VVD):Daar kan nader naar gekeken worden. Wij willen nu in de wet vastleggen
dat er vergoeding komt van 25 euro per uur. Wij willen namelijk niet dat het
in de ene gemeente anders gaat dan in de andere gemeente. Het zitting hebben
in een stembureau en het begeleiden van de stemming is in iedere gemeente
eenzelfde soort activiteit. Wij zien dan ook geen reden voor een soort beleidsvrijheid
van gemeenten om daarin af te wijken. Dan zou men bijvoorbeeld in de ene gemeente
een kleine vergoeding kunnen krijgen en in de andere gemeente een veel hogere
vergoeding. Wij zien daarvoor geen reden. In de Kieswet wordt tot in detail
geregeld hoe stemmingen moeten verlopen. Het is dan toch vreemd dat er over
dit belangrijke onderdeel niets gezegd zou mogen worden? Wij vinden dat het
beter in de wet geregeld kan worden. Hoe een en ander precies gefinancierd
wordt, is een minor point. Er moet wel goed over worden nagedacht en wij vonden
dit het meest eerlijke. Als er daardoor bij de begroting iets verschoven moet
worden, kan dat heel goed worden geregeld voordat er verkiezingen plaatsvinden.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik kom wel eens een ander financieel beleid van de VVD tegen, maar goed,
bij dit onderwerp ligt het kennelijk wat soepeler.De heer Luchtenveld (VVD):Het is allemaal vestzak-broekzak.De heer Rehwinkel (PvdA):U stelt de vraag of het in de ene gemeente anders moet zijn dan in de
andere en beantwoordt die vraag gelijk ontkennend. Ik vond dat nogal snel.
Ik kan het mij voorstellen dat men in bepaalde gemeenten echt in de problemen
zit met het bemensen van de stembureaus en dat deze gemeenten er ook een extra
vergoeding voor over hebben. In andere gemeenten is er aan aandacht geen gebrek.
Is dit nu een zaak die wij als rijksoverheid naar ons toe moeten trekken,
waarbij wij ook voor anderen beslissen dat zij die vergoeding van 25 euro
per uur moeten betalen? Dat wordt nogal wat met al die leden van stembureaus
met een verlengde openstelling.De heer Luchtenveld (VVD):Ik ben wat verbaasd over uw houding ten aanzien van de gemeentelijke vrijheid.
Overal zijn de stembureaus open van half acht 's ochtends tot negen uur 's
avonds. U zegt dat het ervan moet afhangen of men mensen kan werven. Laten
wij aannemen dat het in Wassenaar heel moeilijk is om mensen te werven. Een
groot deel van de bevolking heeft andere dingen te doen en gaat 's ochtends
om vijf over half acht snel even stemmen. Dan moet Wassenaar heel veel gaan
betalen om stembureauleden te werven. In andere gemeenten is het aanbod misschien
veel groter en kan de vergoeding misschien laag zijn, een soort vrijwilligersvergoeding,
een erebaantje voor ƒ 25. Dat vind ik vreemd. Het gaat om dezelfde
werkzaamheden. Laten wij daarvoor een adequate honorering hanteren. Het is
niet goed om elke gemeenteraad die discussie te laten voeren. Laten wij het
in één keer regelen. Wij indexeren het bedrag en zijn er in
één keer vanaf.De heer Rehwinkel (PvdA):Misschien is Wassenaar wel een goed voorbeeld. Ik meen dat het daar wel
mogelijk is om wat ruimer te betalen. Ik ben er wat verbaasd over
dat wij deze zaak naar onszelf moeten toetrekken, terwijl de VVD-fractie op
een heleboel andere dossiers met een heel ander verhaal over gemeentelijke
beleidsvrijheid komt. Daar moet een bepaalde achtergrond voor zijn, waar ik
nog een tijdje over zal nadenken.De heer Luchtenveld (VVD):De reden is dat het geen beleid is. Er is geen beleid op te voeren hoe
lang je open bent en wat er precies moet gebeuren. Het is overal hetzelfde
werk, dat in de Kieswet precies is voorgeschreven. Daar mag je best een adequate
vergoeding tegenover zetten.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik heb het amendement van de heer Luchtenveld en anderen ook tot mij laten
doordringen. De ene gemeente regelt de bemensing van de stembureaus zus, de
andere zo. Vaak worden raadsleden, wethouders of ambtenaren ingeschakeld als
lid van een stembureau. In artikel 44, lid 4, van de Gemeentewet staat heel
duidelijk dat wethouders geen neveninkomsten ten laste van de gemeentekas
en andere kassen mogen hebben. Hoe kijkt de heer Luchtenveld daartegen aan?De heer Luchtenveld (VVD):Dan zal die bepaling gewoon moeten worden toegepast.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voor wethouders geldt die alom geldende uurvergoeding dus niet. Hoe zit
het met ambtenaren?De heer Luchtenveld (VVD):Wij denken dat die vergoeding ambtenaren wel toekomt. Er hoeft geen sprake
te zijn van verrekening. Wethouders hebben natuurlijk een heel specifieke
taak in gemeenten. In wezen zijn zij vierentwintig uur per dag in dienst.
Als zij alert in een stembureau bezig zijn, kunnen zij geen andere dingen
doen. Het zou onlogisch zijn om daar een uurvergoeding voor uit te keren.
Wij hebben andere instrumenten om het wethouderssalaris te verhogen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):De uurvergoeding geldt dus niet voor wethouders. Voor ambtenaren geldt
zij wel. Ambtenaren krijgen vrij van de gemeente om dit werk te doen. Het
is eigenlijk een gemeentelijke taak die door ambtenaren wordt uitgevoerd.
En die ambtenaren krijgen opeens wél een vergoeding. Ik vind dat een
beetje raar.De heer Luchtenveld (VVD):Het behoeft niet tot de normale taakuitoefening van ambtenaren te behoren
om van 7.30 uur tot 21.00 uur of een groot deel van die tijd in een stembureau
te zitten. Het is niet onlogisch om daar een extra vergoeding tegenover te
stellen. Sommigen zullen een adv-dag inzetten, anderen zullen vrij krijgen,
weer anderen zullen een verlofdag moeten opnemen. Wij hebben in één
klap willen regelen dat er een adequate vergoeding komt voor deze belangrijke
werkzaamheid. Met het in de wet vastleggen van de vergoeding willen wij aangeven
dat het werk in die stembureaus belangrijk is.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Wij zijn het erover eens dat het werk bij die stembureaus belangrijk is.
U wilt het nu echter in één klap regelen, terwijl u zelf eigenlijk
al toegeeft dat het niet in één klap kan omdat er sprake is
van verschillende situaties. U moet dus nog eens goed over uw amendement op
dit punt nadenken, want op deze manier klopt het in ieder geval niet.De heer Luchtenveld (VVD):De regeling die wij vorig jaar in een motie hadden neergelegd om geen
belasting te hoeven betalen, was misschien wat simpeler, maar dit heeft hetzelfde
effect. Wij hebben dat effect tot uitdrukking willen brengen. Wij zijn bewust
niet in de casuïstiek van alle 400 tot 500 gemeenten getreden, omdat
er dan een enorme lappendeken zou ontstaan. En dat wordt juist niet met het
amendement beoogd.Ik kom op het eerder samenkomen van de Tweede Kamer en van andere vertegenwoordigende
lichamen. Ik begin op nationaal niveau. In allerlei adviesorganen is veel
discussie geweest over de vraag of het niet nog sneller kon dan de acht dagen
die thans in het wetsvoorstel zijn neergelegd. Wij hebben geconcludeerd dat
het misschien wel sneller zou kunnen, maar dat het risico op fouten daarmee
toch wat lijkt toe te nemen. Er is ook een aantal praktische bezwaren, terwijl
er geen onoverkomelijke bezwaren zijn tegen die acht dagen. Wij zijn het wel
met de Kiesraad eens dat het goed is dat, als er een nieuw mandaat is, het
nieuwe orgaan zo snel als verantwoord mogelijk is bijeenkomt. Wij zagen geen
reden om het alleen op nationaal niveau te doen, want de argumenten die hier
gelden om, als dat gewenst wordt geacht, snel een debat te houden, kunnen
ook op lokaal en provinciaal niveau gelden. Daarom hebben wij bij de behandeling
van het wetsvoorstel inzake de dualisering al een amendement ingediend om
ook de gemeenteraden na acht dagen bijeen te laten komen in hun nieuwe samenstelling.
Nu hebben wij een amendement ingediend om hetzelfde te regelen voor provinciale
staten.Ik heb al gezegd dat er vervolgens desgewenst een debat kan plaatsvinden.
Wij vragen ons af of de effecten van zo'n debat niet worden overschat, maar
die mogelijkheid moet er wel zijn. Het is dan aan het nieuw gekozen orgaan
om te bezien of het zo'n debat wil houden en, zo ja, welke invulling het daar
dan aan wil geven. De verwachtingen op dit punt moeten echter niet te hoog
gespannen zijn. Als alles duidelijk is, zal het in het huidige systeem immers
ook al snel duidelijk zijn. Als er nog veel onduidelijk is, kan het echter
een schijndebat worden dat weinig oplossingen biedt.De heer Rehwinkel (PvdA):Het is goed dat u daar nog even voor waarschuwt. U zult zich echter herinneren
dat de VVD ooit een motie heeft gesteund waarin om een dergelijk debat werd
gevraagd. Dat was de welbekende motie-Kolfschoten, die overigens ook door
vele anderen in de Kamer is gesteund. Ooit was u dus minder angstig voor een
schijndebat dan u nu bent.De heer Luchtenveld (VVD):Het is niet zo'n succes geworden en het is daarna ook niet vaak meer gebeurd.
Een nieuwe kans is echter altijd mogelijk. Ik wil nu alleen zeggen dat de
verwachtingen niet te hoog gespannen moeten zijn en dat ook niet alles op
alles gezet moet worden, als het niet verantwoord is, om die termijn nu al
nog korter te maken dan die acht dagen. Wij hebben in ieder geval voor de
verkiezingen van 2002 voor die acht dagen gekozen.De heer Rehwinkel (PvdA):U was toen voorstander van zo'n debat na de verkiezingen.
Dat is een keer geprobeerd in het gepolariseerde klimaat van de jaren zeventig.
Ik zie u anders wel eens met meer strijdbaarheid voor uw standpunten vechten.
Ik hoop dan ook dat van u kan worden verwacht dat u ook na de verkiezingen
nog eens serieus bekijkt of het niet goed zou zijn dat wij als Kamerleden
onze verantwoordelijkheden nemen en met elkaar spreken over de ontstane politieke
situatie.De heer Luchtenveld (VVD):Die mogelijkheid wordt nu geschapen door het eerder samenkomen van de
Kamer. Vervolgens is het ter beoordeling van de nieuw gekozen Kamer.Het niet meer noodzakelijk zijn van de ondersteuningsverklaring voor zittende
partijen is een lang gekoesterde wens. Wij hebben daar al eerder voor gepleit
en zijn dus blij dat dit nu in het wetsvoorstel is opgenomen. Een betere geheimhouding
van stemmen bij brief juichen wij natuurlijk ook toe. Voor ons is het elektronisch
stemmen echter nog wel een punt. Wij vinden namelijk dat dit proces erg traag
verloopt, eigenlijk te traag. Ik weet wel dat er heel veel bezwaren tegen
zijn, en vind ook dat het zorgvuldig moet gebeuren. Nu evenwel wordt geopperd
om dit in de toekomst ook voor referenda toe te passen, moet het toch met
wat meer voortgang worden uitgewerkt. Gelukkig is er onlangs een brief naar
de Kamer gekomen over een internationale monitor van de ontwikkelingen op
dit terrein. Wij hopen in ieder geval dat de proef in 2003 bij de statenverkiezingen
zal slagen en dat er op dit punt in de volgende kabinetsperiode meer vooruitgang
zal worden geboekt dan in de huidige. Nu was er vooral sprake van onderzoeken
en monitoren en is er geen proef genomen.De heer Slob (ChristenUnie):Hebt u aanwijzingen dat het sneller kan? U gaf namelijk zelf al aan dat
de zorgvuldigheid voorop moet staan.De heer Luchtenveld (VVD):Wij hebben eerder al gewezen op internationale ontwikkelingen. Die worden
nu gemonitord. Dat had misschien wat eerder in gang kunnen worden gezet. Er
is een rondetafelgesprek geweest, maar wij hadden graag gezien dat dit sneller
zou gaan. Het is al jaren geleden dat er een proef is gedaan met telefonisch
stemmen bij waterschapsverkiezingen. Daar zit dus heel veel tijd tussen. Wij
denken inderdaad dat de snelheid groter had kunnen zijn, maar ook hier benadrukken
wij dat de zorgvuldigheid voorop staat. Wij mogen niet het risico lopen dat
wij in haast Amerikaanse toestanden terecht komen en dat wij ons af moeten
vragen of de stemming wel goed is verlopen en of bepaalde stemmen wel geldig
zijn. Dat moeten wij niet hebben. Wij moeten dus ook niet te snel risico's
nemen op dit terrein. De nieuwe techniek moet echter wel beter worden benut,
zeker in de nabije toekomst.De heer Slob (ChristenUnie):De heer Luchtenveld geeft aan dat het sneller had kunnen gebeuren. Ik
begrijp echter uit zijn woorden dat het meer een gevoel is dan dat hij er
duidelijke aanwijzingen voor heeft dat het sneller had kunnen gebeuren.De heer Luchtenveld (VVD):Bewijs leveren is altijd moeilijk. Wij denken echter dat de internationale
ontwikkelingen eerder hadden kunnen worden gemonitord en vertaald dan nu het
geval is geweest.Voorzitter. Wij hebben veel gesproken over het mandaat van de kiezer.
De kiezer kiest, maar wat kiest de kiezer nu eigenlijk? Kiest hij een persoon
of een partij of een programma? Wij denken dat in de meeste gevallen de politieke
partijen een belangrijke rol hebben in het proces, juist ook door de presentatie,
niet alleen van hun kandidaten, maar ook van hun programma's. Beide zijn belangrijk.
De naam boven de lijst geeft ook iets aan. Dan rijst de vraag of als iemand
tussentijds niet meer bij zo'n groepering wil horen, dat geen consequenties
moet hebben voor de zetel die hij in een vertegenwoordigend orgaan bezit.
Wij hebben een aanzet voor de discussie gegeven bij de begrotingsbehandeling.
Wij kunnen dat vandaag niet technisch uitdiscussiëren, maar wij willen
die zaak wel op de agenda houden.Wij hebben geen amendementen ingediend, want dan krijg je weer de discussie
of een amendement wel alleen op de Kieswet kan worden ingediend. De vraag
blijft echter of wij deze discussie met elkaar gaan voeren. De minister heeft
bij de begrotingsbehandeling gezegd dat de zetels van de kiezers zijn en niet
van de partijen. Dat vinden wij ook. Het gaat dan echter toch om de vraag
wat de wil is van de kiezer. Wil de kiezer die persoon er hebben, waarbij
het niet uitmaakt welke pet hij op heeft en of hij tussentijds een ander shirt
aantrekt of van de linkerhelft van de Kamer naar de rechterhelft verhuist,
of heeft de kiezer toch bedoeld een programma te steunen, weliswaar uitgedragen
door bepaalde personen, maar waarbij de naam boven de lijst niet zo maar iets
is? Wij denken dat de inhoud uiteindelijk belangrijker moet zijn dan de personele
invulling. Daarom pleiten wij ervoor dat iemand die van kleur wil veranderen,
eerst een nieuw mandaat van de kiezer nodig heeft. Je kunt dan inderdaad de
vraag stellen hoever je daarin gaat. Wij willen in ieder geval dat iemand
die is weggegaan omdat hij zich niet meer kon verenigen met zijn partij, niet
meer in diezelfde periode kan terugkeren. Verder hoort iemand die uit eigen
beweging weggaat bij een fractie, niet meer deel uit te maken van het vertegenwoordigend
lichaam. Bij volgende verkiezingen kan men een nieuw mandaat vragen aan de
kiezer, eventueel voor een nieuwe partij en een nieuw programma.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Wij hebben daarover bij de behandeling van de begroting van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksaangelegenheden gesproken. Toen heeft u gezegd dat u met
het CDA met iets zou komen. U heeft nu alleen gezegd dat u het graag zou willen.
Moet ik daaruit afleiden dat u niet meer met iets komt, dat er geen initiatiefvoorstel
komt, en dat u van de minister wilt horen hoe het geregeld moet worden?De heer Luchtenveld (VVD):Mevrouw Van der Hoeven en ik hebben het initiatief genomen door middel
van een artikel dat inmiddels in een aantal bladen is geplaatst. In dat artikel
hebben wij onze mening uiteengezet. Dat is wat ons betreft het begin van de
discussie. Die discussie willen wij ook voortzetten. Wij hebben gezegd wat
onze opvatting is. Ik heb zojuist geschetst wat wij en onze fracties vinden
dat zou moeten gebeuren. Wij willen eerst aftasten of er een draagvlak bestaat
en wij willen graag een discussie, een maatschappelijke discussie, over dit
fenomeen voeren. Wij willen dit niet op een achternamiddag
regelen en het snel voor de verkiezingen in de Kieswet of anderszins regelen.
Wij willen dat zorgvuldig doen, maar wij vinden wel dat wij op deze weg door
moeten gaan. Wij willen daar graag een reactie op krijgen, ook van u.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik wil graag met u discussiëren, maar dan wel over een concreet voorstel,
inclusief de noodzakelijke wijzigingen van de Grondwet en de Kieswet. U brengt
nu voor de tweede maal een vaag idee naar voren en dat is mij te gemakkelijk.
Wanneer kunnen wij de concrete voorstellen verwachten?De heer Luchtenveld (VVD):Iemand die om politieke redenen een fractie en ook het vertegenwoordigend
lichaam verlaat, moet niet meer in dezelfde periode terug kunnen keren. Dit
geldt voor Tweede Kamer, provinciale staten en gemeenteraad. Daarnaast moet
iemand die een fractie verlaat niet meer het recht hebben zich bij een andere
fractie aan te sluiten of voor zichzelf in het vertegenwoordigend lichaam
zitting te blijven nemen. Dat is in het kort ons voorstel. De technische uitwerking
wil ik graag op tafel leggen. Het lijkt mij echter niet vreemd om eerst af
te tasten of er voldoende draagvlak voor deze gedachten is. Ik herinner eraan
dat in alle commentaren op de kwestie-De Milliano een dergelijke zetelroof
niet aanvaarbaar werd geacht. Het is helaas niet tot een debat hierover in
de Kamer gekomen. Dergelijke kwesties doen zich op lager bestuurlijk niveau
in veelvoud voor. Op decentraal niveau komt het vaak voor dat mensen fracties
verlaten en zich aansluiten bij een andere partij of voor zichzelf doorgaan.
Dat is geen goede ontwikkeling.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik wacht de voorstellen van de heer Luchtenveld af. Ik wijs hem erop dat
hetgeen hij nu naar voren brengt een drastische wijziging betekent van de
huidige regeling. Op het eerste gezicht ben ik er niet voor. Een volksvertegenwoordiger
wordt volgens de Grondwet op eigen titel gekozen en zit zonder last in het
vertegenwoordigend lichaam. Dat staat aan de oplossing van de heer Luchtenveld
in de weg.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik had iets meer van deze voorstellen verwacht. Bij de begrotingsbehandeling
zei de heer Luchtenveld dat hij hier bij de behandeling van de Kieswet verder
op in zou gaan. Het is intussen wel tot de publicatie van een artikel gekomen,
begrijp ik. Ik ken dat artikel echter niet. Wordt hierin antwoord gegeven
op de vragen die tijdens de begrotingsbehandeling werden opgeworpen? Het wordt
wel tijd dat die vragen beantwoord worden. Moet een partij een vertegenwoordiger
uit het desbetreffende lichaam kunnen zetten? Het fenomeen "politieke partij"
komt in ons staatsrecht niet voor. Moet dat niet eerst geregeld worden?De voorzitter:Ik voel er niets voor, het gehele artikel nu te laten voorlezen. Ik stel
voor dat u eerst het artikel leest en hier dan eventueel in tweede termijn
op terugkomt.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik hoef niet het gehele artikel te horen, maar ik krijg wel graag antwoord
op deze zeer relevante vragen. Dat is ons bij de begrotingsbehandeling ook
min of meer beloofd. De heer Luchtenveld kan wel elke keer deze punten opwerpen,
maar eens zal er een adequate reactie op dit soort lastige haken en ogen gegeven
moeten worden.De heer Luchtenveld (VVD):Wij moeten eerst gezamenlijk bepalen wat er moet gebeuren. Daarna moet
er passende regelgeving ontwikkeld worden. Wij hebben de discussie toegespitst
op de twee punten die ik zojuist heb genoemd. De kwestie van de partij die
zich niet meer vertegenwoordigd voelt door een fractielid en zelf het initiatief
tot verwijdering wil nemen, is veel ingewikkelder. In het artikel laten wij
die mogelijkheid ook buiten beschouwing. Ik heb bij de begrotingsbehandeling
gezegd dat er in tweede termijn weinig gelegenheid was om te reageren op de
opmerking van de minister dat de zetels van de kiezers zijn. Die reactie heb
ik nu gegeven. Er komen zeker nog momenten waarop wijziging van de Grondwet
en/of de Kieswet aan de orde kan komen.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Nu ook blijkt weer dat de Kieswet altijd borg staat voor boeiende
discussies. Het is ook een belangrijk onderwerp, want deze wet is de basis
voor het functioneren van onze democratie. De minister heeft een aantal wijzigingen
van de Kieswet samengebracht in één wetsvoorstel. Dat is een
praktische manier van handelen, maar het geeft voor mijn fractie wel een probleem
bij de beoordeling van het wetsvoorstel als geheel. Er zitten namelijk elementen
in waarvoor mijn fractie grote sympathie koestert, maar er zitten ook elementen
in waar mijn fractie expliciete bezwaren tegen heeft.Voorzitter. Mijn fractie heeft veel sympathie voor het opheffen van de
ondersteuningsverklaring voor zittende partijen. Wie de praktijk kent, zal
begrijpen waarom wij daar zo blij mee zijn. Met name kleinere partijen, die
niet egaal gespreid zijn over het land, zien zich in de praktijk voor behoorlijke
problemen geplaatst – ik denk aan de kosten en de personele belasting –
bij het verzamelen van ondersteuningsverklaringen. Dat moet dan iedere vier
jaar weer. Wij hebben ons telkenmale afgevraagd waarom dat nu nodig is. Ook
andere partijen, die wellicht wat minder praktische problemen hebben, zullen
zich die vraag hebben gesteld. Wij zijn de minister dan ook erkentelijk dat
hij de toezegging van zijn voorganger vorm en inhoud heeft gegeven door dit
in een wetsvoorstel vast te leggen. Ook zijn wij verheugd dat andere partijen
instemmen met dit voorstel na aanvankelijk reserves te hebben gehad. Wij vinden
het zeer terecht dat de minister voorstelt om het vereiste voor nieuwe partijen
te handhaven, maar voor zittende partijen af te schaffen. Maar hoe zal worden
gehandeld bij fusies van zittende partijen? Ik vraag dit omdat wij onze vrienden
van de ChristenUnie een hoop rompslomp willen besparen, maar de wetstekst
zou er wel eens op kunnen duiden dat de ChristenUnie als een nieuwe partij
moet worden beschouwd en dus die hele molen door moet. Wat ons betreft hoeft
deze partij niet aan die eis te voldoen, omdat zij heeft bewezen een adequate
partij te zijn.De heer Luchtenveld (VVD):Waarover maakt de heer Van den Berg zich eigenlijk zorgen? Zijn groepering
heeft toch geen voornemens zich bij de ChristenUnie aan te sluiten?De heer Van den Berg (SGP):Dit is een typisch liberale opmerking. Wij voelen ons in ieder geval ons
broeders hoeder en nemen het graag op voor de ChristenUnie. Misschien dat
de VVD ooit nog eens wil fuseren met een andere liberale partij! Mijn vraag
was gericht op een wetstechnisch aspect: wat te doen als zittende partijen
fuseren? Wij hopen in ieder geval dat dit voorstel snel parlementair kan worden
afgerond opdat het nog voor de volgende verkiezingen kan worden geïmplementeerd.
Ik heb nog wel een vraag over de mogelijkheid tot handhaving van de strafbaarstelling
van het zich laten omkopen tot het afleggen van een ondersteuningsverklaring.
De regering doet hier nogal tweeslachtig over. Als een bepaling wordt opgenomen,
moet zij ook gehandhaafd worden met het oog op de diepere doelstelling die
erachter zit.Voorzitter. Tegen een ander aspect van het wetsvoorstel heeft mij fractie
expliciete bezwaren en dat betreft de verkorting van de termijn van eerste
samenkomst van de nieuwe Kamer. Bij verschillende gelegenheden hebben wij
daarover al uitvoerig gediscussieerd en interessante gedachten daarover met
elkaar gewisseld. Ons essentiële bezwaar is tweeledig en betreft de achtergrond
van de voorgestelde wijziging en de inhoud ervan. De achtergrond is onomstreden,
namelijk dat men zo spoedig mogelijk in deze Kamer een debat wil houden over
de formatie/informatie. Wij hebben daar geen enkele behoefte aan. In het verleden –
de motie-Kolfschoten uit 1971 is al genoemd – is wel gebleken dat zo'n
debat gemakkelijk op een fiasco uitloopt, maar wezenlijker voor ons is dat
de doelstelling kennelijk is om de Kroon in feite te binden aan de uitkomst
van het debat hier, dus inperking van de eigen positie van de constitutionele
Koning in het proces van de kabinetsformatie. Welnu, daar hebben wij principiële
bezwaren tegen. Het doel van deze wijziging roept bij ons dus grote bezwaren
op.Echter, ook met het mogelijke gevolg ervan, met de wijze waarop dat vorm
is gegeven, hebben wij de nodige moeite. Het gaat dan om de zorgvuldigheid
van de procedure van de vaststelling van de uitslag en toelating van nieuwe
leden. Mijn fractie is van mening – de minister heeft zich in eerdere
overleggen al in die zin uitgelaten – dat wij op dit punt niet zorgvuldig
genoeg kunnen zijn. De Kiesraad heeft aangegeven dat de voorgestelde verkorting
de risico's op fouten in de procedure doet toenemen. De minister stelt in
de nota naar aanleiding van het verslag dat hij het niet onmogelijk acht dat
de gehele procedure in acht dagen wordt doorlopen. Ik kan hier nu niet echt
een zeer positieve benadering in zien: hij acht het niet onmogelijk. Inderdaad
is dat ook niet onmogelijk, maar het is anderzijds ook zeer wel mogelijk dat
die procedure niet in acht dagen met de nodige zorgvuldigheid kan worden doorlopen.
De minister spreekt van een uiterste minimum en erkent dat de kans op fouten
aanwezig is. Ook de Kiesraad heeft in zijn eerdere adviezen duidelijk de vraag
gesteld of de zorgvuldigheid hier wel voldoende aan haar trekken komt. Met
andere woorden, ik denk dat er grote risico's worden genomen met de verkorting
van deze procedure, risico's die onzes inziens niet opwegen tegen het relatief
betrekkelijke voordeel – als je dat al zo wil betitelen – van
de eerdere samenkomst. Ik denk daar in ieder geval anders over, maar zelfs
dan zul je toch een behoorlijke afweging moeten maken tussen de voor- en de
nadelen.Opvallend vindt onze fractie ook hoeveel aandacht er in de toelichting
op het wetsvoorstel en in de nota naar aanleiding van het verslag wordt besteed
aan de mogelijkheid dat niet de hele nieuwe Kamer onmiddellijk kan aantreden,
maar slechts een deel van de nieuwe leden beëdigd wordt als er nog twijfel
bestaat over de resterende toe te laten leden. Dat lijkt ons ook minder wenselijk.
Het is toch het normale uitgangspunt dat in beginsel, uitzonderingen daargelaten,
de hele nieuwe Kamer tegelijk aantreedt? Modellen als 75 plus 1, spreken ons
natuurlijk helemaal niet aan. Het wetsvoorstel verwijdert zich van genoemd
uitgangspunt door het aantreden van een volledige Kamer ondergeschikt te maken
aan een sneller aantreden van zo nodig een deel van de Kamer.Voor ons is ook nog een ander punt van belang en daarover hebben wij al
in de schriftelijke voorbereiding vragen gesteld, namelijk dat deze wijze
van procederen gemakkelijk leidt tot nodeloze zondagsarbeid, in ieder geval
toenemende druk op de zondag. De minister zegt in antwoord op een van onze
vragen dat de werkzaamheden van verkiezingen in beginsel op werkdagen geschieden.
De terminologie "in beginsel" spreekt al voor zichzelf. Tegelijk geeft hij
aan dat ambtenaren beschikbaar moeten zijn voor werkzaamheden op zondag. Ik
wijs er in dit verband op dat de maandag volgend op de verkiezingen de dag
is waarop de uitslag door het Centraal stembureau bekend wordt gemaakt. Wij
betreuren het dus dat hierdoor weer de zondagsrust ernstig in het geding zou
kunnen komen. Ik hoop dat dit aspect ook bij de regering meeweegt!Al met al zien wij in het doel van deze wijziging, noch in de mogelijke
consequenties zoveel positieve punten dat wij die zouden kunnen steunen. Integendeel,
wij zien eigenlijk alleen maar negatieve punten en dit onderdeel zullen wij
dus in ieder geval niet steunen.Nog een enkel woord over een derde element dat van belang is: de verlenging
van de duur van de stemming. Momenteel is stemmen vanaf acht uur 's morgens
mogelijk. Nu is er een amendement om dit al om half acht mogelijk te maken.
Ik kan mij daar wel iets bij voorstellen, want misschien motiveert het mensen
om voorafgaand aan hun werk te stemmen. Maar als mensen zo vroeg naar hun
werk gaan, zullen zij, gelet op hun werktijden, het ook ná hun werk
kunnen doen. Ik vraag me dus af of dit werkelijk iets oplost. Ook de argumentatie
voor de verlenging naar 's avonds negen uur is absoluut niet sterk. Ik begrijp
het argument van een betere serviceverlening aan de burger, maar leidt dit
tot een daadwerkelijk hogere opkomst? Onderzoek naar de eerdere verlenging
van zeven naar acht uur 's avonds heeft uitgewezen dat niet meer mensen naar
de stembus gingen, maar dat alleen de spreiding over de dag anders was. Wij
denken dat een verdere verlenging ook niet zal leiden tot een opkomstverhoging,
maar tot de verplaatsing van het gemiddelde tijdstip van stemmen en een verdunning
van de aanloop naar het stembureau. Dat laatste is nu al vaak een probleem
vanwege de, over de hele dag bezien, vele lege uren. Hoe dan ook, daarmee
is in ieder geval niet het belang van de vrijwilliger op het stembureau gediend.
Ik verwerp dit voorstel dus niet, maar vraag mij wel af wat nu de echte winst
is. De echte vraag blijft namelijk of mensen wel of niet gemotiveerd
zijn om te stemmen en dat wordt niet bepaald door de openingstijden van het
stembureau, maar door een gevoel van betrokkenheid bij de politiek en door
een besef van het belang van stemmen. In het overtuigen van mensen van dit
belang ligt de taak voor politieke partijen. Bovendien is er altijd nog de
mogelijkheid van de volmachtstemmen: iemand die binnen de bestaande tijden
echt niet kan stemmen, kan zijn stem bij volmacht laten uitbrengen. Welnu,
die mogelijkheid bestaat al. Kortom, echte voordelen zie ik niet. Het is niet
het aangewezen middel tot opkomstverhoging, hoezeer dat doel mij ook aanspreekt.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Ik denk dat de heer Van den Berg iets te veel redeneert vanuit
personen die werken in de nabije omgeving van hun woonplaats. Veel mensen
hebben daar echter niet hun werkkring. Bovendien is er het mobiliteitsprobleem:
treinen die niet op tijd rijden en de files – enfin, u weet er alles
van omdat u ook spreekt bij de begroting voor VW. Voor deze mensen is het
erg prettig om na een treinvertraging of file toch nog een open stemlokaal
te vinden.De heer Van den Berg (SGP):Het is nu zelfs mogelijk om een stem uit te brengen op station Utrecht
CS, als je dat tenminste goed voorbereidt. Ik begrijp uw argument, maar in
verreweg de meeste gevallen is dit volgens mij geen probleem. En nogmaals,
stemmen bij volmacht is altijd mogelijk.Voor de vergoeding voor de vrijwilligers bij het stembureau kan ik geen
nieuw argument aanvoeren. Ik heb het amendement medeondertekend omdat dit
nu maar eens eindelijk moet worden geregeld; wij praten hier namelijk al lang
over. Ook moet het uniform worden geregeld. Het lijkt ons geen goede zaak
om het aan de gemeenten over te laten, mede omdat het gaat om landelijke en
provinciale verkiezingen. Het amendement is misschien technisch nog te vervolmaken,
maar dat laat ik graag over aan de eerste indiener. Toch vinden wij dat er
een goede en adequate regeling moet komen voor mensen die zich een hele dag
op het stembureau bevinden. De andere onderdelen van de wet hebben zonder meer onze instemming. Ik
wil één punt nog expliciet noemen: wij zijn blij dat het briefstemmen
uit het buitenland verder wordt geregeld. In het verleden, bij vorige verkiezingen,
hebben wij meermalen gesproken over de praktische knelpunten, maar wij hopen
dat deze regeling het ook voor mensen in het buitenland beter mogelijk maakt
om hun democratisch recht werkelijk tot gelding te brengen.Voorzitter. Zoals ik in het begin zei, zullen wij niet onverkort voor
het gehele wetsvoorstel kunnen stemmen. Wij zullen nader aangeven welke onderdelen
wij niet steunen, maar verder zullen wij voor het wetsvoorstel stemmen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Mijnheer de voorzitter. Wijzigingen van de Kieswet luisteren nauw. Een
ogenschijnlijk kleine wijziging heeft vaak een behoorlijk impact. Verlenging
van de openingstijden van stembureaus met een uur betekent een verplichte
verlenging voor alle stembureaus in dit land. Voortaan zal voor dertien uur
effectieve menskracht moeten worden gevonden. Toch achten wij deze verlenging
tot 21.00 uur gewenst, omdat uit het Nederlands kiezersonderzoek is gebleken
dat het voor een niet te verwaarlozen aantal mensen moeilijk zo niet onmogelijk
is, onder meer door de reistijd die gemoeid is met het woon-werkverkeer en
files, om voor de sluitingstijd van 20.00 uur het stembureau te bezoeken.
Verlenging vergroot de publieke dienstverlening en wordt daarom door de D66-fractie
ondersteund.In het amendement-Rehwinkel/Luchtenveld wordt een verruiming van de openingstijd
aan het begin van de dag geregeld. Die verruiming vergroot ook de dienstverlening.
Als zou blijken dat hieraan veel behoefte bestaat, is ook de D66-fractie bereid
om deze verruiming van de openingstijd te ondersteunen. Is er echter een duidelijk
signaal dat die behoefte bestaat?De verruiming van de dienstverlening moet worden afgewogen tegen de extra
belasting van het gemeentelijk apparaat die het gevolg is van de bemensing
van de bureaus. Gevoelsmatig vind ik dat er een onderscheid moet worden gemaakt
tussen een verruiming aan het begin en aan het eind van de dag. Het is nu
al moeilijk om mensen te vinden voor de stembureaus en dat zal alleen maar
moeilijker worden als men voor dag en dauw aanwezig moet zijn. Verder moet
bij deze afweging ook betrokken worden dat mensen die al vroeg op pad zijn,
wellicht voldoende gebaat zijn met de nu voorgestelde verlenging in de avonduren.
Is het mogelijk dat de minister aangeeft hoe de VNG deze vervroeging van het
openingsuur beoordeelt? Verder vraag ik aan mijn collegae of het niet verstandig
is om het effect af te wachten van de wijziging die in dit wetsvoorstel wordt
voorgesteld? Als dat effect onvoldoende is, kan immers altijd nog worden besloten
tot een vervroeging van de openingstijd. Ik denk dat wij niet meer moeten
vragen dan nodig is. Deelt de minister overigens de mening van de D66-fractie
dat deze problematiek kan worden opgelost door stemmen op afstand mogelijk
te maken? Als dat mogelijk is, is op termijn wellicht zelfs een bekorting
van de openingstijden mogelijk.Anders dan de heer Luchtenveld denk ik dat Nederland eerder vooroploopt
dan achteroploopt bij het stemmen op afstand. Dat bleek volgens mij ook uit
het rondetafelgesprek dat hierover is gehouden. Men benadrukte toen dat dit
een lastige problematiek is en dat wij hiermee voorzichtig en goed moeten
omgaan. Ik heb mij die opmerking zeer ter harte genomen. Kan de minister aangeven
op welke termijn een en ander kan worden geregeld en welke middelen hiervoor
zijn ingeruimd?Het vinden van mensen die toezicht willen houden in de stembureaus, is
niet gemakkelijk. Een aardigheidje om hen voor hun aanwezigheid te bedanken
is dan ook zeker gewenst. Ik had het verder zeker gewaardeerd als dit aardigheidje
onbelast zou kunnen blijven. Ik moet echter erkennen dat het gewrongen is
om in de fiscale bejegening een onderscheid te maken tussen vrijwilligers
in het algemeen en vrijwilligers in het stembureau. De onwenselijkheid van
dat onderscheid is in de brief van 13 augustus helder uiteengezet.Wellicht zullen gemeenten ertoe overgaan om de leden van een stembureau
een hogere vergoeding te geven. Ik vind dat prima, maar ik
vind niet dat gemeenten moeten worden verplicht tot het uitkeren van een vaste
door het Rijk voorgeschreven uurvergoeding. Dat gaat mij wat ver. De D66-fractie
wil de gemeenten hier de ruimte laten. Zij hebben immers hun eigen beleid
voor het bemensen van de stembureaus. Vaak worden ambtenaren, raadsleden en
wethouders ingezet. Voor hen kan het naar mijn gevoel als een deel van hun
publieke taak worden aangemerkt. Bovendien komt het mij voor dat een vaste
uurvergoeding zeker voor wethouders en burgemeesters op gespannen voet staat
met de Gemeentewet.Een belangrijk nieuw element in het wetsvoorstel is de bekorting van de
termijn tussen het tijdstip van de verkiezing van de nieuwe leden van de Tweede
Kamer en de eerste samenkomst van de nieuwe Kamer van dertien naar acht dagen.
De D66-fractie hecht veel waarde aan deze bekorting, omdat daardoor in de
nieuwe Kamer snel een volwaardig eerste debat over de formatie kan worden
gehouden. Als het aan ons ligt, wordt dan ook een formateur of een informateur
aangewezen. Het is in ieders belang, dat de formatie zo snel mogelijk na de
verkiezingen kan beginnen. Daarom is het wenselijk, dat het eerste debat plaatsvindt
zo snel als mogelijk is na een zorgvuldige en verantwoorde vaststelling van
de verkiezingsuitslag. Bij verkiezing op woensdag is de eerste bijeenkomst
van de nieuwe Kamer op de donderdag in de eerstvolgende week erna volgens
het kabinet, gehoord de Kiesraad, de meest reële uitkomst. Dan gaat snelheid
niet ten koste van zorgvuldigheid. Dat is voor D66 een belangrijk uitgangspunt.
De vraag is echter of het houden van de verkiezingen op een andere dag niet
tot nog meer versnelling zou kunnen leiden met name omdat het weekend minder
belemmerend zou werken. Tegen een verkiezing op de maandag zijn door de minister
voldoende bezwaren aangevoerd om ons van de ongewenstheid daarvan te overtuigen.
Ik denk alleen al aan het gebruik van kerken en scholen die op zondag van
stemmachines moeten worden voorzien. Over de dinsdag zwijgt de minister volledig.
Een aantal maandagse bezwaren gelden daar niet. Graag hoor ik iets naders
van de minister. Een verkiezing op dinsdag betekent dat de vaststelling van
de uitslag mogelijk nog in dezelfde week kan plaatsvinden. Dat zou de eerste
samenkomst van de nieuwe Kamer iets kunnen vervroegen. Voor ons is het behoud
van de vereiste zorgvuldigheid een belangrijke voorwaarde. In ieder geval
is het zinvol dat de nieuwe procedure snel zal worden geëvalueerd na
ommekomst van het eerste gebruik.Ik kom bij de ondersteuningsverklaringen. D66 juicht het toe, dat de ondersteuningsverklaringen
voortaan alleen worden gevraagd van nieuwe groeperingen. De reeds in de Kamer
vertegenwoordigde partijen hebben het al een keer gedaan. Dat is voldoende.Dan het ronselen van ondersteuningsverklaringen. Iedereen is het erover
eens, dat ronselen een negatieve klank heeft. Het ronselen van stemmen of
ondersteuningsverklaringen mag niet. In de begripsomschrijving, het stelselmatig
benaderen van mensen teneinde hen tot ondersteunen te bewegen, komt dat niet
gewenste slecht tot uitdrukking. Terecht signaleert het kabinet dat mensen
veelal langs de weg van een stelselmatige benadering tot ondersteunen worden
gebracht en dat daar op zich niets mis mee behoeft te zijn. Akkoord. Het is
wel mis als er sprake is van een oneigenlijk wijze van benaderen zoals het
geval is bij omkoping door middel van giften en beloften. Het is goed dat
dit in dit wetsvoorstel strafbaar wordt gesteld, evenals het zich laten omkopen.
Andere evenmin acceptabele wijzen van ondersteuningsverwerving vallen er echter
nog niet onder. Die kunnen dus niet strafrechtelijk worden aangepakt terwijl
ze minstens zo ongewenst zijn. Ik denk daarbij aan intimidatie of andere vormen
van dwang of bedreiging: als jij ons niet steunt, dan zul je nog van ons horen.
Het zal hopelijk niet vaak voorkomen. Juist in situaties waarin nieuwe, soms
extreme groeperingen een voet aan de grond willen krijgen, is niet uit te
sluiten dat enige dwang wel eens zal worden toegepast om aan de noodzakelijke
ondersteuningsverklaringen te komen. Ik zou het een gemiste kans vinden als
de wet het niet mogelijk zou maken deze vorm van ongewenste beïnvloeding
strafrechtelijk aan te pakken. Ik geef toe dat de bewijslast zwaar is, maar
dat betekent nog niet dat er dan maar vanaf moet worden gezien. Dat is ook
de reden dat ik mede namens collega Rehwinkel een amendement heb ingediend.Anders dan bij omkoping ligt het niet erg in de rede het slachtoffer van
intimidatie of bedreiging zelf strafbaar te stellen. Bezwijken voor zware
dreigementen is minder strafwaardig dan het medewerken aan omkoping. Bovendien
zou de aangiftebereidheid bij een dergelijke strafbaarstelling waarschijnlijk
tot nul worden gereduceerd. Bij omkoping ligt ook dat weer anders. Daar zijn
het vaak derden die de zaak aankaarten.Het briefstemmen in het buitenland. Het blijft voor mij een beetje schimmig –
de nota van wijziging maakt het wat helderder – wanneer een briefstem
uit het buitenland nu geldig is en wanneer niet. Is nu het gebruik van een
retourenvelop zodanig verplicht dat als je die niet gebruikt, de stem ongeldig
is of kan de ingesloten envelop ook worden gebruikt? Dat wil ik helder hebben.
De mensen krijgen twee enveloppen toegezonden en ik kan mij voorstellen dat
men zomaar een van beide neemt en zich niet realiseert dat de ene envelop
ongeldigheid inhoudt en de andere niet.Minister De Vries:Maar u kunt ervan uitgaan dat helder wordt aangegeven waar die enveloppen
voor bedoeld zijn.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ja, er staat "retourenvelop" op. Dat weet ik, maar er is sprake van nóg
een envelop en ik begrijp dat, als men geen gebruik maakt van de retourenvelop,
de stem ongeldig is. Dit kan verwarrend zijn, bijvoorbeeld voor mensen in
het buitenland die een en ander niet zo van nabij volgen. Ik blijf dit wat
moeilijk vinden.Minister De Vries:Misschien kunnen wij er een kleine toelichting bij doen. Zou dat niet
verstandig zijn?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Misschien helpt dat om onvrede achteraf te voorkomen.Voorzitter. De discretionaire bevoegdheid voor de minister van Buitenlandse
Zaken om in overeenstemming met de minister van BZK het briefstembureau aan
te wijzen, is op zich niet onredelijk. Is het de bedoeling
dat ook over het beleid dat ten aanzien hiervan wordt gevoerd, na elke verkiezing
een rapportage wordt opgesteld opdat de Kamer enig zicht op dit beleid verkrijgt?Voorzitter. Uit mijn inbreng blijkt dat mijn fractie in grote lijnen met
dit voorstel instemt en nog een enkele aanscherping gewenst acht.De heer Slob (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. De aanloop naar de verkiezingen van volgend jaar
is in volle gang. De meeste politieke partijen hebben zowel hun programma
als hun kandidatenlijst al gepresenteerd. In de sfeer die daarbij hoort, past
een bespreking over de voorgestelde wijzigingen van de Kieswet. De behandeling
vindt wel wat later plaats dan aanvankelijk werd gepland. Wij vragen ons af
of dit negatieve consequenties kan hebben voor de wijzigingen die betrekking
hebben op raadsverkiezingen van maart 2002. Ik denk hierbij aan de afschaffing
van de ondersteuningsverklaring voor zittende partijen. Wellicht kan de minister
hierover nog iets zeggen.Voorzitter. Een groot deel van de voorgestelde wijzigingen van de Kieswet
kan op de steun van de leden van de fractie van de ChristenUnie rekenen. Vragen
en twijfels hebben we echter bij de verruiming van de openingstijden van de
stemlokalen en de verkorting van de termijn van aantreding van de nieuwgekozen
leden van de Tweede Kamer. Waar het gaat om het voorstel voor de verruiming
van de openingstijden van stemlokalen vindt onze fractie de onderbouwing van
het voorstel op z'n zachtst gezegd nogal minimaal. De minister beargumenteert
de voorgestelde ruimere openingstijden van de stemlokalen alleen met de stelling
dat dit bijdraagt aan de serviceverlening voor de kiezer. Dat is al een versmalling
van de argumentatie die in het verleden werd gehanteerd om de openingstijden
van 19.00 uur naar 20.00 uur te verlengen. Het door de minister aangehaalde
NKO-onderzoek maakt duidelijk dat een bepaald percentage van de ondervraagden
voorkeur zou hebben voor een verdere verlenging van de openingstijden. Echter,
een verdere concretisering van de uitkomsten van dit onderzoek is er niet.
Zelfs kan niet worden aangegeven welke groepen kiezers of welk percentage
van de ondervraagden gebruik zouden maken van de ruimere openingstijden.Daar komt bij dat verruiming van de openingstijden ook nadelen met zich
meebrengt, waaronder meer problemen bij het vinden van voldoende stembureauleden.
Dat is in de huidige situatie al een probleem. Anderen, die hierover nogal
gemakkelijk denken, zou ik willen zeggen dat dit niet moet worden gebagatelliseerd.
Het probleem is reëel en als het halfuur er nog bijkomt dat twee fracties
bij amendement voorstellen, wordt het nóg groter. Wij vinden dit geen
goede ontwikkeling.In principe steunt de ChristenUnie de lijn van de minister om de serviceverlening
aan burgers te verbeteren. Dat behoeft echter naar onze mening niet per definitie
te betekenen dat het stemlokaal langer open moet blijven. We vragen ons hardop
af of het voordeel van de kiezer, om in plaats van binnen twaalf uur nu binnen
dertien uur zijn of haar stem te kunnen uitbrengen, voldoende opweegt tegen
de nadelen die daaraan vastzitten. Wij krijgen hierop toch graag een reactie
van de minister. Nu 13 uur kan straks wel 13,5 uur worden.Het blijft in onze ogen een gemis dat andere vormen van serviceverlening
niet verder zijn uitgewerkt. Wij denken dan met name aan het stemmen bij een
stemlokaal naar keuze. De minister geeft terecht in de beantwoording aan dat
dit nu onmogelijk is, maar wellicht kan de service toch nog wat verder worden
verbeterd. De kiezer moet er op dit moment nogal wat voor over hebben om gebruik
te maken van deze mogelijkheid. Wil de minister uitleggen waarom hij de andere
mogelijkheden niet verder heeft uitgewerkt en onderzocht?Moeite hebben wij met de verkorting van de termijn waarop nieuwe Kamerleden
aantreden. Met dit onderdeel van het wetsvoorstel hebben wij de meeste moeite.
Wij weten allemaal dat haastige spoed zelden goed is. Daarom vindt de fractie
van de ChristenUnie het een groot risico om de termijn van aantreden na de
verkiezingen te verkorten tot het absolute minimum. Ik wil niet al te pessimistisch
zijn, maar als er dan wat misgaat, hebben wij wel een probleem. Zij deze grote
risico's het beoogde doel – het snel kunnen houden van een debat over
de formatie – wel waard? De collega's die hier zo hartgrondig voor zijn,
wijs ik op onze ervaring in 1998. Ik noem het maar de casus Gramsbergen, waar
men pas op de zevende dag ontdekte dat er een probleem was. Als we dat bedenken,
is toch duidelijk dat wij heel riskant bezig zijn. Wij vinden dat een zorgvuldige
procedure rond de vaststelling van de uitslag en toelating van nieuwe leden
maximaal gewaarborgd dient te zijn. De minister geeft aan dat, als een deel
van de uitslag nog niet vaststaat, de leden waarover geen twijfel bestaat,
benoemd kunnen worden en dat zij een eerste samenkomst kunnen organiseren.
Vindt de minister niet ook dat het vreemd is als een onvolledige Kamer een
debat houdt over de formatie? Wat gebeurt er in zo'n situatie als er moet
worden gestemd? Bovendien wijs ik erop dat het volgens mij de gewoonte is
om in de eerste zitting de voorzitter aan te wijzen. Wat voor situaties kunnen
er ontstaan als slechts een onvolledige Kamer bij elkaar komt? Wat gebeurt
er als na definitieve controle blijkt dat een geïnstalleerd Kamerlid
ten onrechte zijn of haar zetel heeft ingenomen. Eigenlijk is dit een retorische
vraag, want wij weten allemaal wel het antwoord. Nogmaals, wij willen met
elkaar toch zorgvuldig zijn. De fractie van de ChristenUnie is daarom van
mening dat juist degenen die groot belang hechten aan snelle samenstelling
van de Kamer om zodoende te komen een voordracht voor een formateur, waarde
moeten hechten aan een volledige Kamer op dat moment. Verleden jaar hebben
wij dit al in een notaoverleg naar voren gebracht. Ook wensen wij een toelatingsprocedure
die geen ruimte laat voor al te grote risico's. Mede daarom bepleiten wij
om de huidige termijn gewoon te handhaven. Wij wensen geen verantwoordelijkheid
te dragen voor dit onderdeel van het wetsvoorstel.Nog kort enkele opmerkingen over een drietal punten. Allereerst iets over
de inlevering van de ondersteuningsverklaring en het voorstel om dit niet
meer te laten gelden voor zittende partijen. Dat vinden wij sympathiek. Wij
zijn ervan uitgegaan – graag horen wij de reactie van de minister –
dat zittende partijen die fuseren en verder gaan onder een andere naam, daar
ook onder vallen. De heer Van den Berg verwees al naar een
heel interessante situatie die zich in deze Kamer en ook elders in het land
voordoet. Het is een zeer uniek voorbeeld, maar toch krijgen wij graag duidelijkheid
op dit punt. Het lijkt ons namelijk niet meer dan logisch dat betrokkenen
in deze voorbeelden – mogelijk komen er meer – gevrijwaard zullen
worden van de enorme klus die zij op de schouders krijgen als zij moeten gaan
doen waar wij vier jaar geleden allemaal zo ontzettend druk mee bezig zijn
geweest. Als de huidige wettekst deze lading niet geheel dekt, verzoeken wij
de minister om op dit punt met een kleine aanpassing te komen.Dan nog iets over het amendement ter regeling van de vergoeding van de
leden van het stembureau. Na enig nadenken hebben wij hier onze handtekening
onder gezet. Vooral omdat wij vinden dat dit toch eens moet worden geregeld.
Wij hechten ook aan een eenduidige regeling. De situatie in het land loopt
in dit opzicht veel te veel uiteen. Ik wees ook al op de enorme nood bij het
aantrekken van mensen die deze enorme klus op de schouders willen nemen.In het kader van de voorgestelde wijziging van de Kieswet is mijn fractie
zeer tevreden over het standpunt van de minister dat het verplaatsen van de
verkiezingsdag naar maandag niet tot de mogelijkheden moet behoren. Dit leidt
ongetwijfeld tot campagneactiviteiten en organisatorische voorbereidingen
in het weekend, wat voor kerkelijk meelevende kiezers bezwaarlijk is. Er kleven
ook allerlei praktische bezwaren aan. Laten wij maar gewoon vasthouden aan
de woensdag als verkiezingsdag. Dit is een goede gewoonte, die van ons in
ere mag blijven.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter. De verkiezingen in 1998 en 1999 hebben aangetoond dat de Kieswet
op een aantal punten wat meer bij de tijd moet worden gebracht. Op zich is
het dan ook goed dat de Kieswet wordt aangepast. Het is wel opmerkelijk dat
de minister in zijn argumentatie om de duur van de stemming te verlengen,
spreekt van uitbreiding van de dienstverlening aan de burger. Dit mag wel
zo zijn, maar het gaat eigenlijk vooral om iets anders, namelijk om de deelname
aan het stemmen te vergroten. Het moet mij van het hart dat uit het kiezersonderzoek
echt niet voor de volle 100% blijkt dat verlenging van de duur van de stemming,
of het nu in de avond of in de ochtend is, leidt tot een grotere opkomst.
Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik de voorstellen die nu gedaan worden om
de duur te verlengen, meer dan genoeg vind. Laten wij eerst eens zien hoe
deze uitpakken en laten wij vooral eens bekijken op welke manier zij de opkomst
verhogen. Ik ben het zeer eens met de opmerking van mevrouw Scheltema dat
wij bij uitbreiding van de openstelling met een halfuur in de ochtend eerst
eens moeten bekijken wat degenen die dit moeten uitvoeren, namelijk de gemeenten,
hiervan vinden. Ik vind het een beetje kort door de bocht om het nu maar bij
amendement te doen, zonder dat wij weten wat de praktische consequenties zijn
en of hieraan tegemoetgekomen kan worden.De heer Luchtenveld (VVD):Hebt u het advies van de VNG over het wetsvoorstel gelezen? Daarin staat
dat de stembureaus tussen de middag wel twee uur dicht kunnen, zodat er wat
gerust kan worden. Dit vinden wij een heel slechte gedachte. De zorg voor
de stembureauleden gaat kennelijk voor de dienstverlening. Wij hebben dan
ook niet veel vertrouwen in een advies over een halfuur eerder openstellen.
Ik denk dat wij nu echt onze verantwoordelijkheid als wetgever moeten nemen.
Waarom hecht u zo aan een advies van de VNG over dat halfuurtje?Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Over het advies van de VNG om de stembureaus tussen de middag twee uur
te sluiten, ben ik het met u eens. Dat is flauwekul; daar moeten wij helemaal
niet aan beginnen. Wat nu wordt voorgesteld, is iets anders, namelijk geen
inkrimping maar verdere uitbreiding. Het gaat zelfs om uitbreiding in de ochtend,
als het toch al verdraaid moeilijk is om voldoende stembureauleden te krijgen.
Ik weet dat u net als ik meer dan een keer op een stembureau gezeten hebt.
U weet dus ook dat het echt niet gemakkelijk is, voldoende stembureauleden
's morgens vroeg te krijgen. Men wil allemaal liever een uurtje later beginnen.
Dit is een van de praktische dingen die wij een keertje aan de uitvoerders
van deze wet moeten voorleggen.Voor vergroting van de deelname aan het stemmen zijn meer mogelijkheden
dan verlenging van de duur van de stemming. De minister stelt terecht dat
mobiele stembureaus, stemmen met een kiezerspas en dergelijke mogelijk zijn,
maar het is opmerkelijk dat deze mogelijkheden in de praktijk verdraaid weinig
worden gebruikt. De minister wil een circulaire aan de gemeenten sturen over
een punt waar ik zo meteen op kom. Als hij die circulaire stuurt, moet hij
naar de mening van de fractie van het CDA ook op deze opkomst vergrotende
mogelijkheden wijzen. De minister wil een voorlichtingscampagne houden om
de opkomst bij de verkiezingen in 2002 te bevorderen. Ook in de voorlichting
zouden deze punten aan de orde moeten komen.Er is nog een punt waarop de gemeenten nauwelijks gebruik maken van de
mogelijkheden die zij hebben. De huidige Kieswet biedt de gemeenten de mogelijkheid,
meer plaatsvervangende leden van stembureaus te benoemen. In de praktijk blijken
gemeenten hiervan nauwelijks op de hoogte te zijn. De minister wil in een
circulaire aan de gemeenten hierop wijzen. Wij vragen hem, dan ook te wijzen
op de dingen die meer te maken hebben met vergroting van de opkomst.Een punt dat vanavond al een paar keer is genoemd, is de vergoeding die
stembureauleden ontvangen. Deze is belast en met de motie-Luchtenveld/Rietkerk
werd beoogd, hierin verandering te brengen. Dat is niet gebeurd. Wij vinden
dat dit wel moet en dat is de reden dat het desbetreffende amendement hebben
medeondertekend. Nú moet geregeld worden dat die uitkering wordt verhoogd
alsmede de manier waarop. Bovendien dient dat uniform zijn. Het gaat immers
om werk dat in alle gemeenten hetzelfde voorstelt al is de ene gemeente wat
groter dan de andere. Het is overal hetzelfde soort werk met eenzelfde tijdsbeslag.
Zorg dan ook voor een uniforme regeling.Het kiezen via internet blijkt in de praktijk toch wat moeilijker te realiseren
dan wij een aantal jaren met zijn allen hebben gedacht. Laat ik eerlijk zijn,
ik heb ook gedacht dat het sneller kon. Ik ben dan ook voorstander
van experimenten in dezen, maar ik ben ook voorstander van zorgvuldigheid.
In eerste instantie komen er schaduwverkiezingen in 2002. Kan de minister
wat meer vertellen over de inrichting van die schaduwverkiezingen? Hoe wordt
het experiment voor de statenverkiezingen in 2003 ingericht? Daar tellen de
stemmen immers daadwerkelijk mee! Is het de bedoeling om ook in 2003 een soort
mechanische schaduwverkiezing te houden om te controleren of er geen gekke
dingen gebeuren? Hoe moet ik mij dat voorstellen? De afgelopen jaren hebben
immers laten zien dat er altijd menselijke fouten gemaakt kunnen worden. De
casus Gramsbergen is hier al genoemd. Ook bij elektronisch stemmen of bij
stemmen via internet moeten wij niet de illusie hebben dat er geen fouten
kunnen optreden. Hoe bouwen wij de juiste controlemechanismen in?Ik heb de discussie over het bekorten van de termijn van aantreden van
de nieuwe Kamerleden tot acht dagen uiteraard gevolgd en nog eens nagelezen
welke argumenten vóór en tegen daarbij zijn gewisseld. Uiteindelijk
vind ik dat wij het maar moeten doen, maar wij moeten wel ervaring opdoen
met deze verkorte termijn. Uit de evaluatie moet dan blijken waar knelpunten
zitten en of die termijn inderdaad nog verder bekort kan worden. Daarbij staan
wat ons betreft twee dingen voorop. Allereerst zorgvuldigheid. Het gaat immers
om één van de belangrijkste onderdelen van onze democratie.
Die verkiezingen moeten zorgvuldig en goed verlopen. Vervolgens vind ik dat
wanneer er zulke belangrijke besluiten moeten worden genomen zoals het aanwijzen
van een formateur of wanneer er gestemd moet worden over de benoeming van
de Kamervoorzitter, dit moet gebeuren door de volledige Kamer. Wij moeten
er toch niet aan denken dat wij hier zitten met minder dan 150 leden. Dat
baart mij zorgen. Ik hoop dan ook dat uit de evaluatie blijkt dat zo'n probleem
zich niet zal voordoen. Het legt op ons allemaal een enorme verantwoordelijkheid
om ervoor te zorgen dat het zorgvuldig gebeurt.De heer Slob (ChristenUnie):U hebt toch ook in de beantwoording gelezen dat de minister niet uitsluit
dat de Kamer misschien niet helemaal volledig zal zijn? Dat moet u dan toch
meenemen in uw afweging? U geeft immers terecht aan dat dit ongewenst is!Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Weet u wat het is, mijnheer Slob, de minister voelde er eigenlijk geen
fluit voor om de termijn te bekorten. Wat dat betreft vind ik de beantwoording
een beetje dubbel. Ik kan mij nog heel goed herinneren dat toen wij begonnen
over het bekorten van de termijn, er bezwaar op bezwaar op bezwaar kwam. Vanuit
de Kamer is toen gezegd: dat bezwaar is niet terecht, dat bezwaar kan eigenlijk
weerlegt worden enz. Ik wil daarom eerst eens afwachten hoe het gaat. Ik vind
wel dat er op al diegenen die zich hiermee bezighouden een inspanningsverplichting
ligt dat het goed gebeurt. Ik wil het echter wel proberen.De heer Slob (ChristenUnie):Als de minister aangeeft dat dit risico erin zit, hoor ik u dan zeggen
dat het allemaal wel zal meevallen?Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dat hoort u mij absoluut niet zeggen, integendeel. Als er aangegeven wordt
dat er zich een aantal knelpunten kan voordoen, moeten wij daarvoor de ogen
openhouden. Daarom doe ik ook de oproep dat in ieder geval in de voorbereiding
en door middel van het controlemechanisme erop wordt toegezien dat het probleem
zich niet voordoet. Als wij echter willen naar een verkorting van de termijn,
zal daaraan serieus gewerkt moeten worden en moeten wij ons niet laten afschrikken
door mogelijke problemen. Je moet de problemen wel onderkennen maar dat wil
nog niet zeggen dat je het daarom niet doet. Je moet een oproep doen aan iedereen
die zich hiermee bezighoudt om ervoor te zorgen dat de problemen zich niet
voordoen.De minister en de kiesraad hebben een aantal praktische bezwaren tegen
het stemmen op een andere dag dan de woensdag. Ik ben het eens met de bezwaren
die voor de maandag gelden. Die zie ik. Ik heb het dan niet over het beschikbaar
zijn van lokalen maar wel over het moeten installeren van stemlokalen twee
dagen voordat de stemmingen plaatsvinden. Ik denk dat dat geen goede zaak
is, ook met het oog op de apparatuur die wordt geïnstalleerd. Je hebt
dan ook meer beveiliging nodig en noem maar op. Maar die bezwaren gelden niet
voor de dinsdag. Ik ben het eens met degenen die hebben gevraagd waarom niet
is gekeken naar het stemmen op dinsdag in plaats van woensdag. Dan zou je
ook wat zorgvuldiger kunnen zijn, omdat je een extra werkdag hebt. Dat moeten
wij ook goed in ogenschouw nemen. Het lijkt mij te kort door de bocht om dit
bij amendement te regelen. Immers, wij hebben niet aangegeven dat wij dit
zouden willen. Ik vraag de minister wel om dit punt bij een volgende herziening
van de Kieswet goed mee te nemen.Ik maak een opmerking over het afschaffen van die verplichte inlevering
van ondersteuningsverklaringen van zittende groeperingen. Wij zijn het daarmee
eens. Er wordt op aangedrongen om deze verplichting ook af te schaffen bij
partijen die gaan fuseren. Ik kan het mij voorstellen dat de ChristenUnie
dat wil, gelet op de eigen situatie. Wij praten echter ook over fusies op
lokaal niveau en over fusies tussen partijen waarvan de ene wel in de gemeenteraad
vertegenwoordigd is en de andere niet. In dat geval is sprake van een andere
situatie. Ik vraag de minister hoe hij hier tegenover staat. Moet de verplichte
inlevering van een ondersteuningsverklaring voor gefuseerde partijen wel zonder
meer worden afgeschaft?De heer Slob (ChristenUnie):De situatie waarover wij hebben gesproken, betreft twee zittende partijen.
In de regelgeving moet dat duidelijk worden aangegeven.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dat zou kunnen. Het betekent dat het niet zonder meer kan worden afgeschaft,
maar dat er een duidelijke restrictie aan moet worden verbonden.Het kiesrecht voor Nederlanders in het buitenland wordt gestroomlijnd,
maar ook hier staat of valt het insturen van stembiljetten met het beschikken
over de juiste informatie over het stemmen vanuit het buitenland.De minister suggereert in de nota naar aanleiding van het verslag dat
de Kieswet wel erg veel gedetailleerde geboden en verboden bevat inzake het
al dan niet instellen van een briefstembureau. Is het juist om te veronderstellen
dat de Kieswet op dit punt eigenlijk niet meer bij de tijd
is? Zo ja, dan ligt aanpassing van de wet op dit punt voor de hand. Wat de
CDA-fractie betreft zijn de betrokkenheid en instemming van de minister van
BZK even noodzakelijk als de bevoegdheid van de minister van Buitenlandse
Zaken tot het instellen van een briefstembureau. Wat mij betreft kan die heel
gedetailleerde regelgeving dan worden vervangen door een veel simpeler regelgeving
in de Kieswet.Bij de begroting van BZK is een voorziening aan de orde gesteld om zetelroof
tegen te gaan. De minister heeft daar een aantal opmerkingen over gemaakt,
waarvan ik er één aanhaal. Hij zei dat de zetels van de kiezer
zijn en niet van een politieke partij. Dat is waar en niet waar. Het is waar
omdat de kiezers bepalen hoeveel zetels een partij krijgt, maar de partij
stelt de lijst samen en bepaalt daarmee wie op die zetels terechtkomen, met
uitzondering van de met voorkeur gekozenen, voorzover die anders niet benoemd
zouden zijn. De minister heeft nog op een ander punt gelijk: de Kieswet kent
geen partijen. Het is de vraag of dat wel goed is. De gegroeide praktijk in
Nederland geeft namelijk aan dat niet iedereen hier op zijn eigen kop binnenkomt.
De politieke partijen zijn het vehikel waarop mensen in een democratisch gekozen
orgaan hun zetel krijgen. De politieke partijen zijn dus eigenlijk het vehikel
van onze democratie. Moet in de Kieswet niet een positie voor politieke partijen
worden gecreëerd? Daarmee zou de wet ook op dit punt bij de tijd worden
gebracht.Ik kom op de registratie van EU-onderdanen bij verkiezingen voor het Europees
Parlement. De minister stelt dat de ervaringen in Nederland niet kunnen worden
vergeleken met die in andere EU-landen, omdat op dit punt geen vergelijkende
studies zijn verricht. Dat klopt, maar het zal toch wel een keertje moeten
gebeuren in Europees verband. De mobiliteit van de burgers neemt namelijk
nog steeds toe en het is echt van het grootste belang dat alles wat kan leiden
tot een grotere opkomst bij de Europese verkiezingen, wordt onderzocht. Daarbij
hoort ook het punt van de registratie, de in een aantal landen nog steeds
geldende opkomstplicht en uiteraard ook bewustwording en voorlichting. Ik
wil dus graag dat er nog wat onderzoek wordt verricht om te bekijken op welke
manier wij in Europees verband dit toch zo wezenlijke punt voor onze Europese
democratie verder kunnen verbeteren.Ik concludeer dat het wetsvoorstel in een aantal terechte aanpassingen
van de Kieswet voorziet. Er zullen er ongetwijfeld nog een aantal volgen,
maar die zijn op dit moment niet aan de orde. Het wetsvoorstel zal door de
CDA-fractie worden gesteund.De vergadering wordt van 21.53 uur tot 22.00 uur geschorst.Minister De Vries:Mijnheer de voorzitter. Ik dank de Kamer voor de gemaakte opmerkingen.
Het is mijn wens dat dit wetsvoorstel tijdig het Staatsblad haalt, zodat het
nog voor de volgende verkiezingen effectief kan zijn. Dat hangt echter samen
met de verdere voortgang van de behandeling in het parlement, inclusief de
Eerste Kamer. Ik zal mij onthouden van uitvoerige beschouwingen over verschillende
onderwerpen, hoewel zij dat op zich wel verdienen. Ik doe dat gelet op het
gevorderde uur en op het feit dat daar bij andere gelegenheden nog wel eens
de ruimte voor kan zijn. Als de Kamer daarmee akkoord gaat, zal ik korter
dan ik normaal gewend ben, ingaan op de gemaakte opmerkingen.De heer Rehwinkel betreurt het dat wij af hebben gezien van een combinatie
van raads- en statenverkiezingen. Daar heeft de regering een standpunt over
bepaald en zij heeft dat aan de Kamer toegestuurd. Ik meen dat wij dat goed
gemotiveerd hebben. De opvattingen op dat punt zijn echter verdeeld. Dit lijkt
mij overigens een onderwerp dat zich goed leent om als dat nodig is, nog eens
uitgebreid met elkaar te bespreken.Er is onderzoek geweest naar de tijden van opkomst. Daaruit blijkt dat
bijna 20% van de mensen het prettig zouden vinden als ze wat langer zouden
kunnen stemmen. Dat is dus niet niets. Uit het onderzoek blijkt ook dat maar
3% het prettig zou vinden om het vroeger te kunnen doen. In reactie op het
amendement van de heren Rehwinkel en Luchtenveld moet ik zeggen dat ik denk
dat een half uur eerder beginnen op zo'n lange dag niet niets is. Ik weet
dat de heer Rehwinkel en zeker ook de heer Luchtenveld nogal matineuze mensen
zijn, maar als je om half acht moet beginnen, moet je er om half zeven zijn
om de zaken in orde te maken en dan moet je dus om half zes opstaan. Bovendien
moet men er dan 's avonds tot een uur tien, elf zitten. Dat zijn lange dagen
voor de mensen. Als je niet redelijkerwijs op basis van de gegevens aan kunt
nemen dat dat echt veel ruimte geeft, vraag ik mij echt af of het wel verstandig
is om daartoe over te gaan. Het verkrijgen van mensen voor stembureaus is
soms lastig en dit maakt het er niet eenvoudiger op. De meeste Nederlanders
vinden om acht uur beginnen op het werk, wel mooi genoeg. Omdat de periode
's avonds langer wordt, is het risico dat men niet kan gaan, weer wat kleiner.
Ik ben dan ook niet echt enthousiast over het amendement.Over kiezen op afstand zijn ook vragen gesteld. Ik herhaal dat de techniek
daarvan wordt behartigd door collega Van Boxtel. Ik ben verantwoordelijk voor
het ordelijk regelen in de Kieswet van de wijze waarop het moet gebeuren.
Degenen die gezegd hebben dat wij voorop lopen hebben gelijk. Er is geen sprake
van dat wij achterop lopen. Overigens, voorop lopen is een relatief begrip.
Wij zijn tamelijk ver met daarover na te denken en de zaken voor te bereiden,
maar het is niet zo dat de eindoplossing ook echt helemaal in zicht is. Dit
ook al niet omdat op een aantal cruciale vragen nog niet gemakkelijk een antwoord
te vinden valt. Volgens mij gebeurt het in de hele wereld nog nergens serieus,
ten minste niet bij echte verkiezingen. Het gebeurt wel eens bij verkiezingen
die er kennelijk niet zo geweldig toe doen. In Amerika schijnt het op universiteiten
wel te gebeuren. Zelfs Singapore, dat alles gedigitaliseerd heeft, is tot
de conclusie gekomen dat kiezen op afstand buitengewoon problematisch is,
omdat je een paar dingen niet kunt garanderen, namelijk dat degene die zijn
stem uitbrengt, dat ook uit vrije wil doet en dat er niet iemand naast hem
staat die hem dwingt om dat te doen. Door verwisseling van persoonskaarten
kunnen er ook problemen ontstaan, hoewel die wellicht via de biometrie opgelost
kunnen worden. Er wordt hard aan het project gewerkt. Ik neem aan dat de leden
de rappor tages van college Van Boxtel gelezen heeft. Begin
volgend jaar zal de Kamer opnieuw van de stand van zaken op de hoogte gebracht
worden.De heer Rehwinkel (PvdA):U bent niet erg enthousiast over deze optie. Gelooft u nog wel in de mogelijkheid
van kiezen op afstand? Gaat het grootschalige experiment dat is voorzien voor
de verkiezingen van provinciale staten in 2003 wel door? Hoe worden de kosten
daarvoor opgebracht?Minister De Vries:Ik heb er niets van laten merken, maar ik ben zeer enthousiast over dit
project. Ik wijs erop dat het technisch zeer gecompliceerd is, gelet op de
waarborgen waarmee wij verkiezingen willen omgeven. Men moet in het geheim
zijn stem uit kunnen brengen. Wij willen er zeker van zijn dat degene die
zijn stem uitbrengt, ook de stemgerechtigde is enz. Het is niet eenvoudig
om daar technische oplossingen voor te vinden. Collega Van Boxtel is daar
hard mee bezig. Ik zou het fantastisch vinden als stemmen op afstand mogelijk
wordt. Mijn enthousiasme mag mij echter niet de ogen doen sluiten voor de
reële problemen.Het experiment zal zeker doorgaan. Ik heb geen aanwijzingen dat het bedrag
dat hiervoor is uitgetrokken, te beperkt is. Ik wijs er nogmaals op dat collega
Van Boxtel op dit terrein het voortouw heeft. Wij hebben kortgeleden nog samen
over dit project gesproken. De betrokkenen zijn zeer gemotiveerd om het tot
een goed einde te brengen. Wellicht zijn zij een van de eersten in de wereld
die zoiets voor elkaar krijgen. Op zichzelf is dat een prachtige prestatie,
maar het is zeker geen simpele klus.Er is begrip voor dat er op zondag geen verkiezingen worden gehouden.
De maandag is ook niet ideaal als verkiezingsdag, omdat deze dag aansluit
op een weekend. In de schriftelijke behandeling zijn Kamer en regering niet
uitgebreid ingegaan op de mogelijkheid van verkiezingen op dinsdag. Een belangrijk
argument bij het terugbrengen van de termijnen is dat dit zodanig dit te gebeuren
dat er sprake kan zijn van goede verkiezingen. Wij hebben hierover het eerste
debat gehad in de nadagen van de verkiezingen in Florida. In het licht van
de ervaringen aldaar maar ook overigens is het van belang om zo zorgvuldig
mogelijk te zijn. Van het huidige voorstel kan gezegd worden dat dit goed
uitgevoerd kan worden. Mevrouw Van der Hoeven heeft gelijk dat wij een en
ander goed in de gaten moeten houden. Niemand in de Kamer wil dat in de praktijk
blijkt dat het niet goed werkt.Intern hebben wij wel over de dinsdag als mogelijke verkiezingsdag gesproken.
Wij hebben geconstateerd dat met name het weekend, dat wel in de periode valt
als er op woensdag gestemd wordt, heel nuttig kan zijn met het oog op mogelijke
reparatie. In de stukken staat daar ook iets over. Uiteraard zijn de hoofdstembureaus
dan niet allemaal open, maar er is wel een netwerk van contacten met degenen
die verantwoordelijkheid dragen. In het verleden hebben zij vaak in het weekend
nog het nodige gedaan om ervoor te zorgen dat wij op maandag weer een paar
slagen verder waren. De woensdag geeft ruimte in de procedure om de termijnen
op verantwoorde wijze zo kort mogelijk te houden. Er zit dus niet zo verschrikkelijk
veel achter die dinsdag, behalve dan dat er extra lucht in het weekend zit.
In het verleden is in het weekend nog wel eens het nodige gedaan om problemen
die tijdens de werkdagen waren gebleken op te lossen.De heer Rehwinkel (PvdA):Er blijkt in het weekend meer mogelijk te zijn dan de commissie voor de
geloofsbrieven als antwoord kreeg toen zij de termijn probeerde te verkorten.Minister De Vries:Dat spreek ik tegen.De heer Rehwinkel (PvdA):Het lijkt mij dat het als zorgvuldig kan worden beschouwd om de verkiezingen
op een andere dag, bijvoorbeeld de maandag, te houden. De spullen kunnen ook
op zaterdag worden neergezet want er valt best iets te regelen in de sfeer
van de beveiliging. De Kiesraad heeft uitdrukkelijk de maandag en dinsdag
als verantwoorde mogelijkheden genoemd. Dat kan de minister bevestigen?Minister De Vries:U hebt alle stukken van de Kiesraad gehad. Bij de bespreking van de diverse
opties hebben wij niet alleen maar gezegd dat de woensdag moet worden gehandhaafd
omdat op die dag altijd al verkiezingen hebben plaatsgevonden. Als blijkt
dat er problemen moeten worden gecorrigeerd, is het weekend daar buitengewoon
nuttig voor.De heer Rehwinkel (PvdA):Omdat voor de hele Kamer zorgvuldigheid voorop staat, vind ik het prettig
om dat hier even bevestigd te zien.Minister De Vries:Voorzitter. Voor de verkiezingen van provinciale staten wil de heer Rehwinkel
hetzelfde doen als voor de verkiezingen van de Kamer geregeld wordt en bij
gemeenteraden inmiddels geregeld is. Tijdens de behandeling van de wijziging
van de Gemeentewet heb ik al gezegd dat ik het zeer betreur dat de beroepsmogelijkheid
tegen besluiten van de gemeenteraad vervalt. Ik betreur het zeer dat u dat
hier ook voorstelt, maar ik begrijp dat ik op dit punt zijn hart niet kan
winnen. Ik betreur dat, maar ik kan moeilijk zeggen dat ik om die reden het
wetsvoorstel intrek.Voorzitter. Ik heb niet kenbaar gemaakt dat de strafbaarstelling van het
omkopen ter verkrijging van ondersteuningsverklaringen gemakkelijk handhaafbaar
is. Dat zal men zich kunnen voorstellen, want omkoping vindt meestal niet
plaats onder ogen van degenen die daartegen bezwaar maken. Dat maakt de strafbaarstelling
echter niet minder belangrijk. Als wij iets strafbaar stellen, moet iedereen
wel weten dat het niet kan en dat er een straf op staat. Als wij alleen maar
zaken strafbaar zouden stellen die perfect handhaafbaar zijn, zou het wetboek
wel heel dun worden. De gemaakte opmerkingen op dit punt zijn een erkenning
van de werkelijkheid dat het niet gemakkelijk is om zicht te krijgen op omkooppraktijken.Er is terecht aandacht gevraagd voor de toegankelijkheid van stemlokalen
voor gehandicapten en chronisch zieken. Er is in de Kieswet een zorgverplichting
opgenomen voor de gemeentebesturen om zoveel mogelijk stemlokalen zodanig
te situeren en in te richten dat ze geschikt zijn voor kiezers met lichamelijke
gebreken. De burgemeester moet dat openbaar maken, zodat men dat ook weet.
In de Kieswet staat echter niet dat elk stemlokaal toegankelijk dient te zijn
voor lichamelijk gehandicapten. Gemeenten kunnen overigens
ook nog mobiele stembureaus inzetten die zo ingericht zijn dat gehandicapte
kiezers daar terecht kunnen. Het is belangrijk dat er op dit punt een volstrekt
heldere communicatie met de burgers is, dus zal ik de suggestie van de heer
Rehwinkel om dit punt nog eens onder de aandacht van de gemeenten te brengen,
overnemen.Mijnheer de voorzitter. Met uw goedvinden wil ik nu ook terzijde laten
het vraagstuk van, zoals de heer Luchtenveld het noemde, de zetelroof. Daar
zitten veel haken en ogen aan en die zijn al eerder in uw Kamer aangestipt.
Zelf heb ik ook nog niet de tijd gehad om daar iets verder over na te denken,
maar voorlopig wil ik wel staande houden dat zetels inderdaad van kiezers
zijn. Ik vind niet dat wij naar een geformaliseerde partijendemocratie moeten
waarin partijen uitmaken wat er dan moet gebeuren. Als een partij van twee
mensen zich splitst, moeten beide leden dan de Kamer verlaten? Er zijn 1000
vragen die door de heer Luchtenveld en mevrouw Van der Hoeven niet van een
antwoord zijn voorzien en dat lijkt mij toch nodig willen wij dat op een serieuze
manier onder ogen kunnen zien. Mijn intuïtie zegt mij om de problemen
die zich ooit voordoen maar te zien als attentie- en frictiepunten in een
normaal functionerende democratie waar wij over het algemeen toch goed mee
uit de voeten kunnen. De problemen rond de heer De Milliano zijn opgelost,
niet alleen omdat hij direct zag dat het anders moest, maar ook omdat er een
heel brede en intensieve discussie ontstond over de vraag of dat nu wel zo
netjes was. Het is goed, het is helemaal niet erg voor de democratie dat wij
ook dergelijke vraagstukken met elkaar bespreken. Wellicht vinden wij nog
eens de gelegenheid om er wat uitvoeriger over van gedachten te wisselen.Voorzitter. Ik kom bij enkele vragen en opmerkingen van de heer Luchtenveld
en ik combineer die maar met de door hem ingediende amendementen, want daar
hadden ze toch in belangrijke mate betrekking op. Over zijn amendement op
stuk nr. 8 heb ik al gezegd dat ik aanneming daarvan ontraad omdat ik denk
dat dit een grote wissel gaat trekken op de beschikbaarheid van mensen en
eigenlijk ook niet veel rendement zal hebben. Het amendement-Luchtenveld, meeondertekend door mevrouw Van der Hoeven
en de heren Slob en Van den Berg, op stuk nr. 9, inmiddels ietwat gewijzigd
ingediend op stuk nr. 10, heb ik echt met enige verwondering gelezen. In de
eerste plaats krijgen gemeenten sinds mensenheugenis geld voor burgerzaken
en hebben zij de opdracht om verkiezingen te regelen. In het Gemeentefonds
zit een groot bedrag voor burgerzaken, maar in dit gewijzigde amendement wordt
plotseling voorgesteld om dat systeem totaal te verlaten en om het rijk de
rijksverkiezingen te laten betalen, de provincies de provinciale en de gemeenten
de gemeentelijke. Natuurlijk kan daarover worden nagedacht, maar in dit geval
gaat die systeemwijziging toch wat al te snel en die zal bovendien grote complicaties
met zich brengen. De heer Luchtenveld zei zelf dat het een minor point was
en wellicht heeft hij daarmee bedoeld dat dit voor latere discussie bewaard
kan worden, maar voor mij is het zeker geen minor point als het blijft staan
zoals het er staat, want dat vergt heel ingewikkelde verrekeningen tussen
verschillende bestuurslagen die op het ogenblik gewoon via stortingen à
fonds perdu in het Gemeentefonds verdisconteerd zijn. Voordat ik zo'n wijziging
in overweging wil nemen, wil ik er toch echt wel alle ins en outs van weten.
Ik heb er dan ook zeer grote bezwaren tegen, evenals tegen het idee om centraal
vast te stellen hoeveel leden en plaatsvervangende leden van stembureaus moeten
ontvangen. Mevrouw Scheltema wees er al terecht op dat dit voor burgemeester
en wethouders een bepaling oplevert die strijdig is met hetgeen zij mogen,
maar ook de opmerking van de heer Luchtenveld dat ambtenaren die dag wel een
dubbele betaling vanwege de gemeente zouden moeten ontvangen, vind ik van
een niet gering niveau. Ik heb daar, zoals ik al zei, met verbazing naar geluisterd.
Ook het idee dat wij hier voor het hele land maar de tarieven moeten vaststellen,
terwijl de situatie in het hele land natuurlijk verschillend is. Er zijn steden
waar veel studenten wonen en waar het helemaal geen probleem zal zijn om mensen
te krijgen, in andere steden zal dat wellicht wel een probleem zijn. Ik vind
het zo onzorgvuldig opgeschreven en van een zodanige betutteling in de richting
van de andere bestuurslagen, dat ik aanvaarding van dit amendement met de
grootst mogelijke kracht moet ontraden. Ik heb overigens ook met verbazing
gezien dat de heer Van den Berg daar zijn naam onder heeft gezet, want over
het algemeen gaat hij nogal zorgvuldig moet wetgeving om. Jammer genoeg zie
ik hem nu even niet, want ik had graag met hem hierover in debat willen gaan.Nu de Provinciale Staten. Zonet zei ik al dat ik het wat ongelukkig vind,
maar er blijkt een Kamermeerderheid voor te bestaan. Ik had hier liever wat
uitgebreider over gesproken bij het wetsontwerp over de dualisering van de
provincie, maar de opvattingen hierover zitten vast, dus het zou weinig zin
hebben om er nog veel argumenten aan te wijden.De heer Luchtenveld liet zich kritisch uit over het elektronisch stemmen.
Zoals gezegd loopt Nederland hierbij voorop. Daar kun je kritiek op hebben,
Nederland Gidsland wordt immers niet altijd toegejuicht, maar we lopen wel
voorop en de heer Van Boxtel begeleidt dit met verve.De heer Van den Berg stelde wat zorgelijke vragen over risico's op fouten.
Daarover hebben wij reeds een debat gevoerd. Degenen die hebben geproefd dat
ik geen risico wilde lopen, hadden gelijk, al mag ik aannemen dat niemand
bij zoiets risico's wil lopen. Indertijd had ik nog een andere reden om niet
zo enthousiast te zijn over deze operatie, omdat ik niet geloof dat het debat
over de formatie pas acht dagen na de verkiezingen begint, maar al op het
moment dat de uitslagen bekend zijn, en reeds ervoor. Wij kunnen wellicht
voor een andere procedure kiezen, maar ik ben ervan overtuigd dat er al heel
wat wordt getelefoneerd als de uitslagen bekend zijn. Alleen zal het instellen
van formateurs zal wat langer duren als de Kamer dat aan zichzelf wil houden.
De kans op fouten is dus aanwezig, net zoals in de oude procedure, maar die
lijkt me tot redelijke en verantwoorde proporties teruggebracht.Ook over fusies van partijen zijn vragen gesteld: hoe zit het bijvoorbeeld
met twee partijen die thans in de Kamer vertegenwoordigd zijn? Houd u mij
ten goede, maar volgens mij blijven de partijen die samen de ChristenUnie
vormen, zelfstandig voortbestaan, ook na de volgende verkiezingen.
Dit betekent dat er een nieuwe partij wordt geformeerd, die los staat van
de twee partijen die blijven voortbestaan. Naar mijn mening is het dus aangewezen
om te spreken van een nieuwe partij, waarbij de oude blijven bestaan. Ik denk
dat bij alle vreugde in de kring van de heer Slob over het feit dat men een
nieuwe organisatie vormt, de moeite van een ondersteuningsverklaring nog even
voor lief moet worden genomen.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. In de memorie van toelichting wordt consequent gesproken van
"zittende politieke partijen". Onze partijen zijn vertegenwoordigd in deze
Kamer onder de naam "ChristenUnie" en hebben er ook toe besloten om die naam
te dragen.Minister De Vries:Dat besluit hebben uw partijen genomen, maar die hebben ook besloten om
de oude partijen te laten voortbestaan.De heer Slob (ChristenUnie):Hier in de Kamer, maar ook in gemeenteraden en Provinciale Staten heeft
men het besluit genomen dat die naam mag worden gedragen en dat de politieke
partij vanaf dat moment onder die naam haar werk zou doen.Minister De Vries:Dat begrijp ik en ik heb daar niets tegen. Integendeel, het lijkt me heel
goed, maar ik moet constateren dat de organisaties die samen de ChristenUnie
vormen, ook als zelfstandige organisaties blijven voortbestaan en dat er een
nieuwe organisatie komt – ik neem aan in de vorm van een vereniging –
die met nieuwe statuten en dergelijke "ChristenUnie" gaat heten. Dat betekent
dat een nieuw partij zich aanmeldt, terwijl de oude nog steeds bestaan. De
heer Van den Berg sprak van "zijn vrienden" en over "broeders hoeder", maar
we moeten hier natuurlijk wel een beetje streng zijn. Zo wees mevrouw Van
der Hoeven er terecht op dat de problemen die zich hierbij voordoen, groot
kunnen zijn. Al met al denk ik dat ik op dit moment niet meer kan zeggen dan
ik heb gedaan. Het is en blijft mijn overtuiging dat het toch zou moeten.Ik heb met dank kennisgenomen van de aarzelingen van mevrouw Scheltema
over de verlenging van de openstelling met nog een half uur. Ik denk ook dat
het heel onaangenaam is voor een heleboel mensen en dat het dus contraproductief
zal zijn.Mevrouw Scheltema heeft vragen gesteld over de mogelijkheid om in het
buitenland per brief te stemmen. In de schriftelijke stukken is hierover al
het een en ander gewisseld. Ik kan mij absoluut niet voorstellen dat intelligente
mensen daarbij een vergissing maken. Het wordt ook keurig voor ze uitgespeld.
Ze krijgen een brief bij al die papieren, waarin precies staat wat ze moeten
doen. Ik wil best laten nakijken of de instructies in de brief helder genoeg
zijn, maar vooralsnog neem ik aan dat die duidelijk zijn.De meeste problemen die zich voordeden bij de bevoegdheid van de minister
van Buitenlandse Zaken om briefstembureaus aan te wijzen, zijn door dit wetsvoorstel
verdwenen. Er zal natuurlijk moeten worden geëvalueerd hoe het in de
praktijk gaat, maar dat neemt niet weg dat het nu veel simpeler is.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Er zitten in de Kieswet nog steeds een aantal geboden en verboden die
bepalen wanneer zo'n briefstembureau wel ingericht moet worden en wanneer
dat beslist niet mag. Mijn vragen zijn erop gericht om dat in de toekomst
te stroomlijnen. Overigens moet de instemming van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties wel even noodzakelijk blijven als de bevoegdheid
van de minister van Buitenlandse Zaken.Minister De Vries:Als mevrouw Van der Hoeven naleest wat in het wetsvoorstel staat over
de briefstembureaus, kan zij zien dat de punten die zij noemt, na aanneming
van het wetsvoorstel niet langer in de wet staan.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik ben bang dat wij niet hetzelfde bedoelen. In de nota naar aanleiding
van het verslag maakt de minister volgens mij hiertegen ook zelf de nodige
bezwaren. Hij geeft zelfs aan dat het dienstig zou zijn om de Kieswet op dit
punt te stroomlijnen.Minister De Vries:Laten wij in ieder geval vaststellen dat een aantal wijzigingen wordt
doorgevoerd. Die wijzigingen zullen worden geëvalueerd en de Kamer zal
vervolgens over de uitkomsten daarvan worden gerapporteerd. Daarna kunnen
wij bezien of het nodig is om verdere vereenvoudigingen door te voeren.Het amendement op stuk nr. 11 is iets minder noodzakelijk, omdat iemand
die gedwongen wordt, op een gegeven moment, zonder dat hij zichzelf te kijk
zet, kan aangeven dat hij gedwongen is. Als hij dat doet, kan dat leiden tot
een vervolging.De heer Slob heeft gevraagd of er nog andere mogelijkheden zijn om het
stemmen te vereenvoudigen. Hij sprak daarbij in het bijzonder over de kiezerspas.
Er zijn vele toepassingen van een kiezerspas mogelijk. Een dergelijke pas
moet echter wel van tevoren worden aangevraagd om fraude en dubbelstemmen
te voorkomen. Men kan verder met een kiezerspas alleen maar in het gebied
zijn stem uitbrengen waar ook de stemming plaatsvindt, dus in de gemeente,
de provincie of het land. Het is mogelijk dat in het project voor kiezen op
afstand een oplossing wordt gevonden voor deze problematiek. Het is immers
denkbaar dat door de toepassing van andere technieken de mogelijkheden van
die pas worden vergroot. Ik geloof echter dat alles wel eens een keer is verzonnen
en na ampele overwegingen weer is afgewezen om te voorkomen dat er bij verkiezingen
wordt geknoeid.Ik heb al gezegd dat wij opkomstbevorderende maatregelen nemen. Wij gaan
er een uitgebreide campagne tegenaan zetten die de burgers niet zal ontgaan.
Er wordt naar gekeken dat het er alleen om gaat mensen op de verkiezingen
te attenderen. Het zal ook een uitnodigende campagne zijn die erop inspeelt
dat staatsburgers wel aan de verkiezingen mee moeten doen. Er komt een circulaire
aan de gemeenten over dit wetsvoorstel. Daarin zal aandacht worden besteed
aan de bestaande mogelijkheden in de Kieswet, zoals mobiele stembureaus.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Gaat die circulaire ook op al die andere elementen in?Minister De Vries:Ja, wij gaan de gemeenten nauwkeurig voorlichten over de veranderingen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dat begrijp ik. Aan de opkomstbevorderende maatregelen die een gemeente
zal nemen door bijvoorbeeld die mobiele stembureaus in te richten
zal meer aandacht moeten worden geschonken. De gemeenten doen het zo weinig.Minister De Vries:Daaraan kan ik niet veel veranderen. In het kader van de opkomstbevorderingscampagne
moeten de mensen van burgerzaken de mogelijkheden en materialen bekijken.
Waar men het niet doet, zal men het toch merken omdat wij vele dingen gaan
doen waarvan de burgers wat zullen zien. Ik ga dat nu niet verklappen, want
het moet interessant blijven. De burgers zullen op een ruime wijze worden
geattendeerd op wat er gaat komen. In de circulaire zal aandacht van de gemeenten
worden gevraagd voor de mobiele stembureaus.Er zijn vragen gesteld over de EU-onderdanen. In de schriftelijke gedachtewisseling
hebben wij daarover al het een en ander gezegd. Ik wil nog ingaan op de vraag
over een vergelijkend onderzoek bij de EU-registratie. Er wordt in Europees
verband regelmatig overleg gevoerd over de registratie van EU-onderdanen bij
Europese verkiezingen. Een vergelijking van ervaringen kan inderdaad worden
gemaakt. Ik zal de evaluatie van de afgelopen verkiezingen voor het Europees
parlement aan de Kamer toezenden.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn wellicht niet al te uitvoerige
antwoord. Op een tijdstip als dit kunnen wij dat wel hebben. Ik meen dat de
minister ons adequaat heeft beantwoord in die zin dat hij de meeste van de
door de Kamer naar voren gebrachte punten heeft behandeld. Het antwoord is
mijns inziens niet volledig adequaat in die zin dat ik het niet in alle opzichten
met hem eens ben, maar dat is een streven dat men niet voortdurend moet hebben.Voorzitter. Allereerst kom ik te spreken over de mogelijkheid, de verkiezingen
op een andere dag te houden. Ik vond het belangrijk dat de minister in reactie
op mijn interruptie stelde dat een verkiezing voor de Tweede Kamer –
ik neem aan dat het ook voor andere verkiezingen geldt – op bijvoorbeeld
maandag of dinsdag wel degelijk als zorgvuldig kan worden beschouwd. Ik had
ook niet anders verwacht waar deze mogelijkheid ook door de Kiesraad is gesuggereerd.
Die raad heeft gezegd: als van ons wordt verwacht dat wij de uitslag op de
derde dag na de stemming bekend maken, gaat onze voorkeur uit naar het houden
van de verkiezing op maandag of dinsdag.Voorzitter. Ik ben nog niet geheel tevreden met de manier waarop de minister
deze kwestie benadert. Ik heb het gevoel dat hij sterk de voorkeur geeft aan
het houden van verkiezingen op woensdag. Ik vind het van belang, serieus na
te gaan of het niet op een andere dag zou moeten worden gedaan. Daar kunnen
bezwaren tegen worden aangevoerd en daar heb ik ook wel oog voor, maar ik
vind toch dat je moet proberen om die bezwaren weg te nemen. Als dat lukt,
kunnen verkiezingen ook op een andere dag worden gehouden. Tegen die achtergrond
dien ik een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat verkorting van de termijn plaatsvindt waarop de nieuw
gekozen Tweede Kamer bijeenkomt;overwegende dat een debat over de verkiezingsuitslag zo snel mogelijk
na de verkiezingen moet kunnen worden gehouden;overwegende dat de voorkeur van de Kiesraad uitgaat naar het houden van
de stemming op maandag of dinsdag, indien de raad voortaan geacht wordt, de
uitslag op de derde dag na de stemming bekend te maken;overwegende dat met de maandag of dinsdag als verkiezingsdag het debat
over de verkiezingsuitslag binnen vijf dagen, namelijk op vrijdag respectievelijk
zaterdag, kan plaatsvinden;spreekt als haar mening uit dat op korte termijn onderzocht moet worden
of aan eventuele bezwaren tegemoet kan worden gekomen, waarbij de benodigde
zorgvuldigheid voorop dient te blijven staan, zodat in de toekomst de maandag
of dinsdag als dag voor Tweede Kamerverkiezingen in de Kieswet kan worden
opgenomen, en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Rehwinkel, Luchtenveld en Scheltema-de
Nie. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14(27673).De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter. Ik heb deze motie mede namens de collega's Luchtenveld en
Scheltema-de Nie ingediend. Ik hoop echter op bredere steun in de Kamer. Ik
constateer dat in het verslag ook door de CDA-fractie over dit punt opmerkingen
zijn gemaakt. Deze fractie stelt dat de regering geen enkele aandacht heeft
gegeven aan de mogelijkheid om de maandag als dag voor verkiezingen te kiezen.
Men vindt die leemte opmerkelijk. Zou de Kiesraad worden gevolgd dan zou de
nieuwe Kamer al bijeen kunnen komen op de vijfde dag na de verkiezingen en
niet op de achtste dag, zonder dat de vereiste zorgvuldigheid in gevaar komt.
Zo is het door de CDA-fractie in het verslag gesteld en ik hoop dan ook op
de steun van die fractie voor deze motie.Minister De Vries:Als voor de dinsdag wordt gekozen, valt de vijfde dag op zondag.De heer Rehwinkel (PvdA):In de motie spreek ik over de maandag of de dinsdag en vraag ik om te
bezien hoe aan specifieke bezwaren terzake van de maandag iets kan worden
gedaan. De minister heeft een aantal bezwaren tegen de dinsdag naar voren
gebracht. Ik vraag hem na te gaan of daaraan tegemoet kan worden gekomen.
Als de verkiezingen op maandag worden gehouden, zou een debat al op vrijdag
kunnen plaatsvinden. Als ze op de dinsdag worden gehouden, wordt dat zaterdag.
Dat zijn de vijf dagen waarover ik spreek.Minister De Vries:U spreekt nu over vijf dagen na de verkiezingsdag.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat was door de CDA-fractie naar voren gebracht.Minister De Vries:Inderdaad, u hebt het over vier dagen na de verkiezingsdag.De heer Rehwinkel (PvdA):Nu begrijp ik het misverstand. De CDA-fractie pleit voor
maandag als verkiezingsdag en een debat op zaterdag. Maar goed, daar gaat
het allemaal niet om. Ik zou graag zien dat serieus werd bezien of bezwaren
tegen een andere verkiezingsdag kunnen worden weggenomen. Ik hoop dat de minister
dit wil doen.Het is prima dat stembussen een uur langer open blijven. Ik blijf erbij
dat het heel goed zou zijn als ze ook een half uurtje eerder open gingen.
De minister kan wel zeggen dat onderzoek aangeeft dat maar 3% van de kiezers
daar behoefte aan heeft, maar zelfs dan zou ik het heel serieus willen overwegen.
Ik weet niet hoe deze vraag in het onderzoek is gesteld, maar zelfs als we
op deze manier de opkomst maar met 2% kunnen verhogen, vind ik het al de moeite
waard. Mijn aandacht gaat vooral uit naar de kiezer. Wij moeten de mogelijkheden
voor de kiezer om zijn stem uit te brengen optimaal vergroten. Derhalve handhaaf
ik het amendement terzake.Wat het kiezen op afstand betreft, ga ik ervan uit dat het grote experiment
in 2003 bij de verkiezingen voor provinciale staten kan plaatsvinden en dat
de daarvoor uitgetrokken middelen toereikend zijn. Zo niet, dan verneem ik
dit graag van minister Van Boxtel die immers primair verantwoordelijk is voor
de middelen. Wij moeten de vaart er goed in houden, uiteraard met behoud van
de vereiste zorgvuldigheid.Voor het overige dank ik de minister voor zijn antwoorden, vooral ook
waar het gaat om de gehandicapte kiezer. Ik begrijp dat hij met de gemeenten
wil overleggen over de toegang tot de stembus, ook voor de gehandicapte kiezer.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Ik zal mij in tweede termijn beperken tot de bespreking van
het amendement op stuk nr. 10, betreffende de vergoeding voor leden van het
stembureau. Bij de beantwoording door de minister kreeg ik eerst de indruk
dat we een aardig eind tot elkaar konden komen als het amendement zodanig
zou worden aangepast dat de nieuwe toedeling van gelden aan Rijk, provincie
en gemeenten er uit zou worden gehaald. Vervolgens zei de minister echter
dat wij dit eigenlijk op nationaal niveau niet moeten willen regelen, omdat
er nu eenmaal verschillen tussen gemeenten zijn. Dan heeft aanpassing van
het amendement natuurlijk weinig zin. Laat ik nog eens uiteenzetten waarom
ik het goed vind als iedere bestuurslaag zijn eigen verkiezingen betaalt.
Er is een tijdelijke referendumwet gekomen, waardoor de kiezer mogelijk veel
vaker naar de stembus moet dan eens in de vier jaar. Ik denk ook aan de discussie
die wij bij de dualisering hebben gevoerd over mogelijke ontbinding. Ook dit
kan tot extra verkiezingen leiden. Het is dan niet onlogisch dat een bestuurslaag
zelf de kosten van de eigen verkiezingen draagt. De minister zou kunnen zeggen
dat dit niet op een dag te regelen is en dat wij het nader met elkaar moeten
bespreken, maar dat hij de zaak wel eindelijk eens wil regelen, wat een belangrijke
gedachte achter dit amendement is. Dat horen wij echter niet. Dit geldt overigens
ook voor de fracties. Ook zij hebben niet om een aanpassing gevraagd. Ik heb
al gezegd dat het derde lid niet het lid is waaraan de indieners het meest
hechten. Dit kan dus voor wijziging van het amendement in aanmerking komen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik heb de fractie van de VVD bij verschillende gelegenheden horen zeggen
dat claims altijd gedekt moeten worden. Handhaving van het derde lid heeft
een reshuffling tot gevolg van de rijksbegroting en provinciale en gemeentelijke
begrotingen. Tot op dit moment staat zelfs niet bij benadering vast in welke
cijfers dit loopt. U vraagt met dat derde lid dus eigenlijk een blanco cheque
aan de Kamer.De heer Luchtenveld (VVD):Ik heb gezegd dat wij de lijn geven waarlangs je zou moeten redeneren.
U zegt zelf al dat het nu nog niet is aan te geven wat de gevolgen zijn, maar
het is allemaal vestzak-broekzak. In plaats van de ene geldstroom wordt het
de andere en uiteindelijk is het budgettair neutraal. Er worden immers niet
minder of meer verkiezingen gehouden. Het gaat alleen om een andere wijze
van financieren. Er zijn voldoende mogelijkheden om dit uit te werken, bijvoorbeeld
via het Gemeentefonds, als het amendement wordt aanvaard. Het hoeft niet nu
direct te gebeuren. Nogmaals, het derde lid moet niet een blokkade zijn om voor de regeling
te stemmen om stembureauleden eindelijk eens fatsoenlijk te honoreren.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Als u de discussie zuiver wilt houden, moet u het splitsen.De voorzitter:De heer Van den Berg heeft mij gevraagd hem te verontschuldigen voor de
rest van het debat over dit wetsvoorstel.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter. Ik kan in dit geval buitengewoon kort zijn. Het is weleens
anders, maar tijdens de beantwoording was ik het in grote lijnen eens met
de minister. Ik ben er blij om dat hij het amendement dat ik mede namens de
heer Rehwinkel heb ingediend, positief benadert. Hij was wat terughoudend
en ik had meer enthousiasme leuk gevonden, maar ik heb het positief geïnterpreteerd.Ik heb gevraagd of er een rapportage komt over de invulling die wordt
gegeven aan de discretionaire bevoegdheid van de minister van Buitenlandse
Zaken voor het stembureaubeleid. Ik heb het niet goed gehoord. Misschien wil
de minister deze toezeggen. Daar hecht ik erg aan.De bekorting van de termijn tussen de verkiezingen en het eerste debat
van de nieuwe Kamer is een zaak die ook ons zeer aangelegen is. Ik heb de
motie van de heer Rehwinkel medeondertekend, vooral om een uitvoerigere benadering
van de minister te krijgen. Aan de hand van die benadering kunnen wij eens
bekijken wat er met behoud van de zorgvuldigheid mogelijk is en wat niet.
Het is naar onze mening hoe eerder, hoe beter, maar wel onder de voorwaarde
van de zorgvuldigheid. Ik zie wat meer bezwaren tegen de maandag dan de heer
Rehwinkel, maar dat moet kunnen. Graag zie ik de notitie tegemoet.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ook ik kan het kort houden. Ik dank de minister voor zijn
beantwoording in eerste termijn.Ik heb al gezegd dat wij het overgrote deel van de voorstellen steunen,
met twee uitzonderingen. Als wij artikelsgewijs stemmen, hoeven wij geen destructief
amendement in te dienen. Het gaat ten eerste om de verdere openstelling van
de stembureaus. Ondanks enkele voordelen zien wij te veel nadelen eraan vastzitten.
Dit is een weging van voor- en nadelen. Ook van versneld aantreden van de
Kamer vinden wij de risico's te groot. Wij zullen dus niet voor deze onderdelen
stemmen.Over de ondersteuningsverklaring voor zittende partijen ben ik terughoudend.
Ik heb wat moeite met de strikte uitleg van de minister op dit punt. Misschien
is het wel naar de letter maar volgens mij niet helemaal naar de geest van
het wetsvoorstel, zeker als in ogenschouw genomen wordt dat de motivering
voor het schrappen van de verplichting luidt dat de nu zittende partijen bij
de laatst gehouden verkiezingen aan dat nieuwe vereiste hebben voldaan. Dat
geldt natuurlijk voor de situatie waarover wij zojuist gesproken hebben. Wij
zullen nog bekijken hoe wij dit bij de stemmingen zullen bejegenen, maar ik
zou het heel jammer vinden als wij op dit punt voorbijgaan aan waar het eigenlijk
om gaat, namelijk lichtvaardige kandidaatstelling te voorkomen. Dat was immers
de doelstelling van dit hele verhaal.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik weet dat het eigenlijk niet mag, maar ik sluit mij graag bij de vraag
van de heer Slob aan. Ook wij willen graag een reactie van de minister op
de situatie waarin partijen fuseren die beide al een mandaat in de Kamer hebben
gehad.De voorzitter:Mevrouw Scheltema sluit zich ook bij deze vraag aan.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik had eigenlijk niet zoveel meer op te merken, ware het niet dat er ineens
een motie wordt ingediend waarover ik nog wel iets wil zeggen.Ik vind het aardig dat de heer Rehwinkel zo uitvoerig citeert uit het
werk van het CDA. Ik heb echter de indruk dat hij ook voor een deel citeert
uit zijn eigen werk als het gaat over het verslag. Wij hebben er inderdaad
vragen over gesteld. Die vragen zijn ook beantwoord. De beantwoording van
de vragen ten aanzien van het niet stemmen op de maandag vind ik overtuigend
zoals ik reeds in eerste termijn heb gezegd. Ik ben het er ook mee eens dat
begonnen wordt met een periode van acht dagen en dat het voorlopig daarbij
gelaten wordt.In de motie worden een heleboel zaken in één keer gevraagd.
Ik geef er de voorkeur aan om het te laten zoals het op dit moment is. Als
u in uw motie alleen over de dinsdag had gesproken, had u mij eerder aan uw
zijde gevonden dan nu er ook over de maandag wordt gesproken en tegelijkertijd
wordt aangegeven dat u wilt naar een bekorting tot vijf dagen. Dat zie ik
op dit moment niet zitten. Dat neemt niet weg dat dit in de toekomst misschien
wel mogelijk is maar dat is afhankelijk van allerlei nieuwe technische ontwikkelingen.
Dat spreek ik beslist niet tegen, maar op dit moment wil ik eerst even afwachten
hoe het verdergaat.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik constateer dat ook u graag serieus wilt bezien of er niet op dinsdag
gestemd kan worden. In die zin sluit u zich dus bij mij aan. Verder kan ik
u niet helemaal volgen. In het verslag kom ik namelijk het CDA tegen met een
duidelijke wens om al op de vijfde dag na verkiezingen en niet pas op de achtste
dag – ik citeer nu – bijeen te komen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Met alle respect, maar dan moet u ons helemaal citeren en niet een zinnetje
eruit te pakken.De heer Rehwinkel (PvdA):Dan volgt nog: "zonder dat de vereiste zorgvuldigheid in gevaar komt."
De minister heeft gezegd dat dit inderdaad niet het geval is.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik zal het helemaal voorlezen, het is tenslotte mijn eigen werk. Er staat
dat de huidige periode van 13 dagen erg lang is en kan worden verkort tot
acht dagen. "De leden van de CDA-fractie zijn het eens met dit voornemen.
Terecht wijst de regering erop dat de Kamer wel moet zorgdragen voor de aanpassing
van haar Reglement van Orde aangezien dat is gebaseerd op de termijn van 13
dagen. In de memorie van toelichting besteedt de regering geen enkele aandacht
aan de mogelijkheid de maandag als de dag van de verkiezingen te kiezen, met
de zaterdag als de dag waarop de Kamer in nieuwe samenstelling kan bijeenkomen.
Deze leemte is opmerkelijk omdat de Kiesraad zelf (zie bijlage bij de brief
BZK 01-424 van 2 april 2001) hierin een mogelijkheid zag om de door de Kamer
gewenste versnelling te paren aan de vereiste zorgvuldigheid." Dan komt het:
"Op deze manier is immers te bereiken dat de nieuwe Kamer al bijeenkomt op
de vijfde dag na de verkiezingen en niet pas op de achtste dag zonder dat
de vereiste zorgvuldigheid in gevaar komt. Graag ontvangen deze leden een
antwoord van de regering op deze suggestie."Het antwoord is gekomen. Nu zeg ik voor de tweede keer dat ik het antwoord
ten aanzien van die maandag overtuigend vind.De heer Rehwinkel (PvdA):U wilt nog wel serieus bezien of ...Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ja, de dinsdag, maar uw motie spreekt over de maandag en de dinsdag. Toen
u langskwam met de motie heb ik u al gezegd dat ik wel wil meedenken over
de dinsdag maar dat er door de regering overtuigende argumenten gegeven zijn
om op dit moment niet mee te gaan met de maandag.Er is een vraag van ons blijven liggen of in de toekomst in de Kieswet
niet een positie voor politieke partijen zou moeten worden gecreëerd.
Wij hebben een wet die de subsidie aan politieke partijen regelt. Dat is eigenlijk
ook al iets moeilijks, omdat in de Grondwet geen sprake is van politieke partijen.
Politieke partijen zijn nodig om tot verkiezingen te kunnen komen. Op het
moment dat een nieuwe politieke partij wil meedoen, zijn ondersteuningsverklaringen
en dergelijke nodig. Moeten wij toch niet verder gaan in het creëren
van een positie voor de politieke partijen in de Kieswet?Het amendement van mevrouw Scheltema over het strafbaar stellen van andere
vormen van dwang bij het verwerven van ondersteuningsverklaringen spreekt
mij zeer aan. Ik zal mijn fractie adviseren om ervoor te stemmen.Minister De Vries:Voorzitter. De heer Rehwinkel heeft gezegd dat hij door
niets van wat ik gezegd heb, overtuigd is. Dat is te betreuren, maar ik kan
niet anders dan dat constateren.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik ben vrij vriendelijk geweest ...Minister De Vries:Daar gaat het helemaal niet om. Alles wat ons aanvankelijk verdeeld hield,
blijft ons verdeeld houden.De heer Rehwinkel (PvdA):Op een heleboel punten ben ik het zeer met u eens.Minister De Vries:Dat klopt, dat zijn de punten waar wij niet over verdeeld waren.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik vond dat wat weinig aandacht was besteed aan de toegang van gehandicapten
tot het stemlokaal. Aan het eind van mijn betoog heb ik gezegd dat ik het
zeer waardeer dat de minister daarover contact zal opnemen met de gemeenten.Minister De Vries:Ik doelde vooral op de amendementen die u hebt ingediend. Daarover kunnen
wij kennelijk niet nader tot elkaar komen. Daar hoeft u niet bang voor te
zijn ...De heer Rehwinkel (PvdA):Ik werd wat bang toen u zei: op alle punten zijn wij het niet met elkaar
eens.Minister De Vries:Dat heb ik niet gezegd. Ik heb gezegd dat ik u niet heb kunnen overtuigen
van de punten waarover wij het in eerste instantie oneens waren. Ik kan daar
overigens zeer goed mee leven.De heer Rehwinkel heeft mede namens de heer Luchtenveld en mevrouw Scheltema
een motie ingediend waarin gevraagd wordt om een onderzoek. Ik zal nog eens
laten bezien of de maandag of de dinsdag geschikte dagen zijn. Ik verbaas
mij enigszins over die dinsdag, omdat ik die dag niet heb opgemerkt in de
schriftelijke gedachtewisseling.De heer Luchtenveld (VVD):Er is gevraagd om een nadere reactie op een advies, waarin onder meer
die dinsdag wordt genoemd.Minister De Vries:Zo herinner ik het mij ook. Over de motie laat ik het oordeel aan de Kamer.
Ik ben graag bereid toe te zeggen dat ik er een notitie over zal laten schrijven.
Daar heb ik het dringende verzoek van de motie niet voor nodig.De heer Luchtenveld heeft nog gesproken over zijn amendement. Hij heeft
gezegd dat hij zelf wat minder hecht aan het derde lid. Dat lijkt mij goed.
Zo'n systeemwijziging moet je niet plompverloren invoeren. Je moet zoiets
met de gemeenten en provincies doornemen. Op zich zou het dus waardevol zijn
als de heer Luchtenveld hier nog eens over wil nadenken. Dat neemt niet weg
dat ik het raar vind om op landelijk niveau te gaan voorschrijven hoeveel
er betaald moet worden aan gemeentelijke functionarissen, nog afgezien van
het feit dat dit voorstel in strijd is met andere wetteksten. Ook wethouders
en burgemeesters zitten vaak in stembureaus, maar er is geen enkele reden
om hun nu een vergoeding te geven. De heer Luchtenveld zegt dat wij dat dan
maar niet moeten doen, maar dat moet wetstechnisch dan wel behoorlijk geregeld
worden. Ik zie trouwens ook helemaal niet in waarom wij ambtenaren vergoedingen
zouden moeten geven, terwijl zij tegelijkertijd gewoon betaald worden. Wij
moeten natuurlijk wel hun overuren betalen. Ik vind het echter nogal ondoordacht
om hier in Den Haag te zeggen hoeveel dit moet gaan kosten en dat iedereen
dit maar moet betalen. Als de heer Luchtenveld had gezegd dat hij deze problematiek
wilde agenderen en daarbij bepaalde richtingen had aangegeven, dan had ik
dat kunnen laten uitzoeken. Ik vind het evenwel niet verantwoord om nu in
de wetgeving op te nemen dat het zo gedaan moet worden. Verder zou dit een
hoop geld gaan kosten, namelijk zo'n 12 mln euro. Het gaat dus ook niet om
niks wat wij hier zo maar even uit het gemeentefonds halen, zonder dat wij
dat behoorlijk in kaart hebben gebracht.Mevrouw Scheltema heeft gesproken over de discretionaire bevoegdheid van
de minister van Buitenlandse Zaken. Zij kan erop rekenen dat de Kamer hier
een rapportage over krijgt.De heer Slob heeft gezegd dat de fractie van de ChristenUnie hier al bijeenzit
en dus eigenlijk al een nieuwe partij is. Ik denk echter niet dat dit zo is.
Ik wijs erop dat de constituerende partijen van de ChristenUnie nog steeds
bestaan. Zij zijn niet opgeheven of gefuseerd. Op een ander niveau is er wel
sprake van een fusie. Er is echter geen sprake van een fusie van de partijen
die als zodanig in de Tweede Kamer gekomen zijn. De partijen blijven verder
ook afzonderlijk in het land optreden. En dat geeft te denken over de vraag
of er wel sprake is van een nieuwe partij met nieuwe statuten. De heer Slob
heeft overigens aangegeven dat hij hier tot dinsdag verder over zal nadenken.Mevrouw Van der Hoeven heeft gevraagd of politieke partijen niet in de
Kieswet opgenomen moeten worden. Wij zijn in Nederland altijd heel terughoudend
geweest om partijen van een wettelijke regeling te voorzien. In eerdere discussies
over subsidiëring van politieke partijen heb ik al gezegd dat er misschien
niet aan regulering te ontkomen valt, als je veel verder gaat met staatsbemoeienis
met partijen. Ik heb ook gezegd dat wij deze problematiek nog eens wat breder
moeten bekijken. Ik wil dit echter niet plaatsen in de mede door mevrouw Van
der Hoeven geëntameerde discussie over het verwijderen door partijen
van mensen uit vertegenwoordigende lichamen. Daar kan ik geen warm gevoel
bij krijgen. Ik heb er zelf ook niet zoveel behoefte aan om nu al te royaal
in te steken op het verzoek van mevrouw Van der Hoeven om op dit punt iets
te regelen in de Kieswet.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik heb ook aangehaakt bij de eerdere opmerkingen van de minister over
de positie van politieke partijen in Nederland en de wetgeving inzake subsidiëring
van politieke partijen genoemd. Ik weet dat in dat kader een nadere rapportage
is toegezegd. Mijn verzoek was erop gericht om in dat licht ook de positie
van politieke partijen in het kader van de Kieswet te bekijken. Als de minister
dat kan toezeggen, dan vind ik dat op dit moment voldoende.Minister De Vries:Het lijkt mij verstandig om het zo te doen.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag te stemmen.Daartoe wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-1110-1130.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl