Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1996 (24400-XI); het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk XI (Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24306)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 2139-2166

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-11-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 29, pagina 2139-2166

22-11-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24306Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24400Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

29ste vergadering; 22 november 1995Pagina 2139-2139
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 22 november 1995)Pagina 2252-2252
Regeling van werkzaamheden (woensdag 22 november 1995)Pagina 2166-2168
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1996 (24400-XI); het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk XI (Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24306)Pagina 2139-2166
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van het Burgerlijk Wetboek, de Ziektewet en enkele andere wetten in verband met loondoorbetaling door de werkgever bij ziekte van de werknemer (Wet uitbreiding loondoorbetalingsplicht bij ziekte) (24439)Pagina 2210-2252
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de sociale zekerheidswetten in verband met de nadere vaststelling van een stelsel van administratieve sancties, alsook tot wijziging van de daarin vervatte regels tot terugvordering van ten onrechte betaalde uitkeringen en de invordering daarvan (wet boeten, maatregelen en terug- en invordering sociale zekerheid) (23909)Pagina 2193-2204
Behandeling wetsvoorstel Regeling van tijdelijke bijdragen aan havenbedrijven voor herstructurering van de arbeidsvoorziening in havens ter vervanging van hoofdstuk V van de Werkloosheidswet (Wet tijdelijke bijdrage herstructurering arbeidsvoorziening havens) (24417)Pagina 2204-2210
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1996 (24400-XI); het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk XI (Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24306)Pagina 2168-2193

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 237 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(XI) voor het jaar 1996 (24400-XI);
 
 
 het wetsvoorstel
Wijziging van hoofdstuk XI (Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het
jaar 1994 (slotwet/rekening) (24306).
 
 
 
 
 
 (Zie vergadering van 21 november 1995.)
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de minister en de
staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
op vragen, gesteld in eerste termijn.
 
 Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen
van deze vergadering.
 
 
 
 
 
 (Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze weekeditie.) 1
 
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Voorzitter! Allereerst dank ik de woordvoerders voor hun bijdragen in
eerste termijn. Het is goed en stimulerend om te horen hoezeer de beleidsterreinen
van VROM in de belangstelling staan.In mijn antwoord zal ik allereerst ingaan
op twee thema's, die bepalend zijn voor de ontwikkeling van het milieubeleid.
Het eerste thema is milieu en economie en het andere is milieu
en ruimte. Dat gedeelte zal ik afronden met enkele thema's en conclusies,
dat wil zeggen hoe ik mij voorstel om aan hetgeen ik aan de orde heb gesteld
verder inhoud te geven. Daarna zal ik achtereenvolgens meer in detail spreken
over milieubeheer, ruimtelijke ordening en de rijkshuisvesting.
 
 Mijnheer de voorzitter! Het is goed je voortdurend af te vragen waar we
nu eigenlijk staan met het milieubeleid. Een aantal sprekers heeft daar gisteren
ook uitdrukkelijk bij stilgestaan. Het beeld is heel divers. Ik herken dat
ook wel. In een land met burgers of organisaties, krijg je heel verschillende
reacties over de voortgang van dat milieubeleid. Het varieert inderdaad van
groot optimisme tot groot pessimisme.
 
 In de afgelopen twintig jaar is op milieugebied heel veel gebeurd, maar
zijn we daar ook veel mee opgeschoten? Het is maar hoe je ernaar kijkt en
welke ervaringen je hebt. In industriële gebieden hebben mensen kunnen
zien hoe in enkele jaren tijd het water schoner werd en stank en stof verminderden.
Andere mensen hebben weer andere ervaringen: nog steeds zijn er plaatsen waar
dit soort overlast en vervuiling wel aan de orde zijn. Het stinkt er nog regelmatig
in de omgeving van sommige industrieën en er zijn nog steeds veel te
veel mensen die last hebben van geluidhinder. Op vele plaatsen wordt hard
gewerkt aan de sanering van de bodem. Wij kunnen het komende decennium 850.000
woningen bouwen op schone grond. Vele van die plaatsen waren tot voor kort
vervuild en daartoe zijn vele honderden vervuilde locaties de afgelopen jaren
gesaneerd. Neem je de kleinere locaties erbij, dan zijn het vele duizenden.
Maar er zijn nog steeds veel mensen die al jaren aankijken tegen een ernstig
vervuild, braakliggend bedrijfsterrein of er zelfs op wonen, omdat het geld
voor die sanering nog steeds niet beschikbaar is. Ook iemands persoonlijke
betrokkenheid speelt een rol. Iemand die deelneemt in een ecoteam kijkt anders
aan tegen het milieuprobleem dan iemand die dat niet doet. Mensen die dagelijks
in de file staan, hebben misschien een ander idee van wat voor een soort infrastructuur
je moet aanleggen dan mensen die op de fiets naar hun werk gaan en die zich
steeds onveiliger voelen door de overmacht van het gemotoriseerde verkeer.
Hetzelfde geldt voor de tienduizenden mensen die in bedrijven en overheidsinstellingen
belast zijn met de verbetering van de milieuzorg. Daar worden heel goede resultaten
geboekt en mensen en bedrijven die daarbij betrokken zijn, zijn vaak ook –
en terecht! – heel trots op hun verbeteringen. Maar anderen zullen vooral
geïmponeerd zijn door de berichten over het gat in de ozonlaag, de energieverkwisting
in Oost-Europa of de woestijnvorming in Spanje. Die mensen zullen, begrijpelijk,
de neiging hebben om moedeloos te worden.
 
 Ik heb deze verschillen in perceptie steeds in gedachten wanneer ik over
milieubeleid spreek. Gelukkig is er eenheid over het doel waaraan gewerkt
moet worden, namelijk een leefbare wereld waar het goed wonen en werken is,
nu en in de toekomst. Maar komt dat doel nu ook dichterbij, en dan met name
in Nederland? Gelukkig behoeven wij ons voor een oordeel daarover niet te
baseren op dat soort impressies dat ik zoëven gaf. Er is steeds meer
feitelijke, objectieve kennis beschikbaar over de ontwikkeling van de milieubelasting.
Het staat vast dat er hard en met redelijk succes aan milieuverbetering gewerkt
wordt. In de periode 1980-1994 groeide het BNP met 30% en het gezinsinkomen
met 20%. Tegelijk daalden veruit de meeste emissies zelfs in absolute zin.
De reductie van CFK's, het terugdringen van SO2-emissies en het
afvalbeleid verlopen naar tevredenheid. Op sommige terreinen verbetert de
milieukwaliteit zelfs. De milieubalans wijst op de luchtkwaliteit op leefniveau
en op de kwaliteit van het oppervlaktewater. Desondanks worden de milieukwaliteitsnormen
in sommige gevallen nog steeds overschreden. Tastbare voorbeelden van de verbeterde
milieukwaliteit zijn: het herstel van de roofvogelstand als teken van een
verminderd risico van toxische stoffen voor de fauna en een aanzienlijke verbetering
van de kwaliteit van het Rijn- en Maaswater. Dit heeft geleid tot de terugkeer
van zalmbroed in het Rijnwater en volop reproduktie van watervlooien.
 
 De BoerDe realisatie van een aantal doelstellingen voor het jaar 2000
is binnen bereik. Het RIVM spreekt in dit verband van een ontkoppeling tussen
de groei van het BNP en de daaruit voortvloeiende milieudruk. Dat is een belangrijke
conclusie. Ze geeft hoop voor de toekomst. De ontkoppeling blijkt dus mogelijk.
Het betekent dat economische groei niet automatisch leidt tot meer milieubelasting.
Integendeel, zelfs in een periode van economische groei is het mogelijk op
een aantal probleem gebieden dalende emissies te realiseren.
 
 Maar toch is er geen aanleiding voor tevredenheid. Op een aantal terreinen
is de verbetering van de milieukwaliteit nog onvoldoende zichtbaar. Nog steeds
sterven in Nederland planten en dieren uit en gaat de bestrijding van de verdroging
nog steeds veel te langzaam. De mobiliteit blijft ongebreideld stijgen en
doet daarmee de resultaten die wij boeken ten aanzien van de CO2
en NOx weer teniet. Bodemsanering gaat nog steeds te langzaam.
Ook de terugdringing van de vermesting verloopt nog onvoldoende bevredigend.
U begrijpt dat ik daar straks op terugkom.
 
 Het beeld is dus zeer uiteenlopend, maar er zitten wel patronen in. Door
inspanningen van de overheden en de doelgroepen kan bij een aantal problemen
grote vooruitgang worden geboekt. Realisatie van de doelstelling voor verdroging,
verstoring en afval is in technische zin wel mogelijk. Al betekent het niet
dat wij er nu al zijn, wij weten wel hoe het moet worden gedaan. Resultaten
blijken haalbaar te zijn bij die onderwerpen waarover concrete afspraken en
regelgeving zijn te maken. Kijk maar naar de CFK's en naar de waterzuivering.
Dat werkt vooral bij actoren die rechtstreeks te benaderen zijn, zoals grotere
bedrijven. Maar die aanpak is nauwelijks toe te passen bij verontreinigingen
die veroorzaakt worden door bijvoorbeeld het gedrag van miljoenen automobilisten,
de huishoudens of de vele tienduizenden kleine bedrijven. Dergelijke doelgroepen
zul je met indirecte instrumenten moeten beïnvloeden, bijvoorbeeld via
prijsmechanismen of heffingen. Daarmee komen wij op het terrein van de economische
processen. Want milieuwaarden komen te weinig tot uitdrukking in die economische
processen.
 
 Dit brengt mij op de relatie tussen milieu en economie. Het is duidelijk
dat de meest hardnekkige milieuproblemen te maken hebben met de structuur
van onze economie. Het begrip economie gebruik ik overigens niet alleen voor
de produktie van het bedrijfsleven, maar ook voor activiteiten die daar nauw
mee samenhangen, zoals de mobiliteit, de consumptie en het transport. De OESO
heeft ons geconfronteerd met een aantal harde feiten, zoals een aantal van
de woordvoerders gisteren ook al heeft opgemerkt. Waar de resultaten achterblijven
bij de doelstellingen, komt dat voor een belangrijk deel door enkele vrij
nauwkeurig aan te wijzen activiteiten: 
 
 
 - de energie-intensieve
produktie in een aantal bedrijfstakken;
 
 
 - de distributie- en transportfunctie
van onze economie;
 
 
 - de steeds groeiende behoefte aan mobiliteit,
zowel over de weg als door de lucht;
 
 
 - de agro-industrie.
 
 
 
 Voorzitter! Door die activiteiten slagen wij er niet in de CO2
en NOx voldoende te beheersen. Hetzelfde geldt voor problemen als
verzuring, vermesting en verdroging. Wij, de samenleving, staan voor de uitdaging
om milieu en economie verder te integreren. Dat doen wij om milieuredenen
en om economische redenen. Een eenzijdige economische structuur, puur gericht
op het economische aspect, brengt ook risico's van eenzijdige afhankelijkheid
met zich. De landbouw en de glastuinbouw zijn hiervan voorbeelden. Ook het
wegvervoer is een voorbeeld. Die onstuimige groei daarvan leidt tot milieuproblemen
en tot congestie. Men komt zichzelf als het ware tegen. En niet voor niets
heeft het wegverkeer vorige week hier in deze Kamer veel aandacht gekregen.
 
 De milieu- en ruimtebelasting mogen geen sluitpost zijn van de economische
activiteiten. Zij moeten integraal worden opgenomen in de kosten/baten-analyse
van de modellen voor de economische structuur. Wij moeten dus op weg gaan
naar een milieu-economie, een economie waar milieubelasting structureel als
kostenfactor meetelt. Milieu-inclusief-denken, zeg ik altijd maar.
 
 Wat staat ons te doen om deze integratie van milieu en economie verder
tot stand te brengen? Dat is een lange-termijnproces. Het vereist het verkennen
van mogelijkheden en het bouwen aan consensus. Ik noem een aantal stappen/elementen
waaruit dat proces bestaat.
 
 1. Op dit moment vindt een onderzoek plaats naar duurzame scenario's voor
economische ontwikkelingen. Dat onderzoek moet het inzicht vergroten in de
mogelijke synergie en knelpunten voor de Nederlandse economie bij het realiseren
van een duurzame ontwikkeling. Ik zal de Kamer over de resultaten van de studie
rond de jaarwisseling informeren.
 
 2. Aanstaand voorjaar organiseert VROM een groot congres over milieu en
economie. Daarvoor zal een groot aantal personen worden uitgenodigd uit onder
meer het bedrijfsleven, de milieubeweging en de vakbeweging.
 
 3. Aan de SER is advies gevraagd over de wijze waarop een grote economische
groei, een grote werkgelegenheid en een lage druk op het milieu gecombineerd
kunnen worden.
 
 4. In mei 1996 zal de interdepartementale commissie economische structuur,
de ICES, het kabinet adviseren over de wijze waarop lange-termijninvesteringen
kunnen bijdragen aan een versterking van de economische structuur, ook vanuit
milieuperspectief en ruimtelijk perspectief.
 
 5. In overleg met EZ, Financiën, het CBS en het CPB zal nog in dit
parlementaire jaar een proeve voor een plan van aanpak worden gepresenteerd
voor een groene nationale boekhouding. Een en ander zal aan de Kamer worden
voorgelegd. Daarbij wordt aangegeven welke daadwerkelijke mogelijkheden er
zijn voor een groene nationale boekhouding.
 
 Voorzitter! Ik verwacht dat er door al deze activiteiten een flink debat
ontstaat over de mogelijkheden om een duurzame economie te bereiken. De maatschappij
als geheel moet denken en praten over die noodzakelijke veranderingen. Dat
is niet alleen een zaak van het kabinet, laat staan een zaak alleen van de
minister van VROM.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Voorzitter! De minister noemt een indrukwekkende lijst van punten. Die
zijn alle van belang. Dat erken ik voluit. Sommige punten zijn overigens al
eerder aangekondigd. De minister stelde dat VROM een congres gaat organiseren
over economie en milieu. Waarom wordt dat niet een gezamenlijke produktie
met de ministeries van LNV en van EZ? Dat lijkt mij veel beter.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 VROM trekt het. Het wordt in nauw overleg gedaan met alle andere departementen.
Over het onderwerp economie en milieu hebben wij een heel intensieve en goede
samenwerking met het ministerie van EZ. Dus VROM trekt het, maar het is een
activiteit die samen met EZ en LNV tot stand komt.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Prima. Ik heb nog een tweede vraag over dit thema. Enkele jaren geleden
heeft de Kamer een motie over de internalisering van milieukosten aangenomen
die ik gedeeltelijk zelf had bedacht. Zij was namelijk mede gebaseerd op het
SER-rapport ter zake. Ik heb dat onderwerp ook genoemd bij de behandeling
van de Wet op de energiebelasting. Wordt dit punt ook opgepakt bij dat congres?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ongetwijfeld, want dat zijn natuurlijk de aspecten waar wij met z'n allen
over praten. Ik denk dat het niet alleen opgepakt wordt bij het congres, maar
ook een rol zal spelen bij het ontwikkelen van de scenario's. Het zal ook
op alle andere momenten waarop wij over dit onderwerp spreken, een rol spelen.
Dit is immers het cruciale onderdeel bij het spreken over milieu en economie.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 De samenwerking met Economische Zaken heeft ook te maken met de 24-uurseconomie,
waarover u in de brochure ook iets gezegd heeft. Ik doel dan op de Winkeltijdenwet.
Is daarover samenspraak met u geweest? Heeft u ook gekeken naar de milieu-
en energie-effecten voor het midden- en kleinbedrijf met betrekking tot de
Winkeltijdenwet die morgen aan de orde komt?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 U weet dat het een kabinetsstandpunt is en dat ik daar dus ook bij betrokken
ben geweest. U gaf de indruk dat u van mening bent dat alle winkels dan inderdaad
24 uur open zullen zijn. Wij hebben overigens geen 24-uurseconomie; daar gaat
het niet om. Het kabinet geeft ruimte aan winkels om op andere tijden open
te zijn dan zij tot nu toe open waren. Ik ga ervan uit dat de meeste winkels
zullen schuiven in hun tijden en gesloten zullen zijn op momenten waarop er
weinig klanten te verwachten zijn. Dan zal het, wat de milieubelasting betreft,
een soort budgettair-neutrale operatie zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Heeft u dat bekeken, is daar onderzoek naar gedaan? Uit het midden- en
kleinbedrijf horen wij namelijk andere geluiden. Zij zeggen: als de grote
winkelketens open blijven, dan moeten wij wel meegaan of anders sluiten.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Bij DGM is daar inderdaad naar gekeken.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Kan ik de resultaten van dat onderzoek krijgen?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Wij kunnen nog niet zeggen hoe het zich zal ontwikkelen, want daarvoor
zouden wij in de toekomst moeten kunnen kijken. Wij zijn wel uitgegaan van
een aantal vooronderstellingen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Die heb ik nooit gezien. Ik zou die graag krijgen, als het kan vóór
morgen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Die krijgt u niet vóór morgen, want het zijn vooronderstellingen
in de zin van: het zal zo gaan als ik zoëven schetste. Hardere gegevens
daarover heb ik niet.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Het is dus natte-vingerwerk.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Dat kan niet anders. Ik kan niet zeggen hoeveel winkels er open blijven
en hoeveel er op bepaalde tijdstippen dicht zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Ik vind dat de minister zich er makkelijk van af maakt. Bij dit soort
verreikende voorstellen zou toch ook een milieutoets worden gedaan? Een toets
is toch iets anders dan dat de afdeling er een keer naar gekeken heeft. Ik
meen dat er ook een concrete rapportage te geven moet zijn.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Er is naar gekeken op de wijze zoals ik zoëven schetste. Ik heb van
zowel mijn eigen departement als van het ministerie van EZ begrepen dat hierover
ook overleg is gevoerd met de betrokken actoren, dus met het midden- en kleinbedrijf
en met de branche-organisaties. Daarbij heb ik dezelfde geluiden gehoord als
die welke ik zoëven heb uitgesproken. Overigens is dit een onderwerp
dat in deze Kamer nog verder aan de orde zal komen.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Ik vind het toch allemaal een beetje zwakjes. Ik wil graag een wat hardere
onderbouwing van de milieu-effecten van deze wetgeving.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Als u van mij een nadere analyse wilt van onze verwachtingen op het gebied
van het energieverbruik, want daar gaat het met name om, dan kan ik u zeggen
dat ik die zal toesturen. Dat zal alleen niet vóór morgenochtend
gebeuren, zoals de heer Poppe mij vroeg.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Ik heb een vraag over de scenario's voor de duurzame economische structuur.
Kunnen wij straks een plan of verhaal verwachten waarin concreet voor sectoren
wordt uitgewerkt welke ontwikkelingen samengaan met een duurzame ontwikkeling?
Zal het plan of het verhaal zo concreet zijn, dat men daarna kan komen tot
concrete plannen van aanpak voor verschillende sectoren in Nederland?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 De commissie die hiervoor is ingesteld, is op dit ogenblik nog bezig met
de studie naar en het ontwikkelen van de scenario's. Die scenario's zullen
moeten leiden tot vrij duidelijke beelden van de wijze waarop wij die duurzaamheid
tot stand kunnen brengen. Na de jaarwisseling zullen wij de Kamer op de hoogte
stellen van die scenario's.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Ik geef de minister mee om bij de studie naar de effecten van de Winkeltijdenwet
ook te kijken naar het gegeven dat mensen nu, omdat de winkels niet open zijn,
een heel stuk langs de snelweg rijden om hun zakje chips bij een benzinestation
te kopen. Tegelijkertijd wijs ik erop dat het uiteindelijk meer gaat om een
verschuiving in winkelopeningstijden dan om een verruiming ervan.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Het laatste trachtte ik ook al duidelijk te maken aan de heer Poppe; het
eerste is een buitengewoon simpele toevoeging.
 
 Nog in deze kabinetsperiode zal de nota milieu en economie uitkomen, wat
betekent dat we in diezelfde kabinetsperiode de discussie over de duurzame
economie willen afronden, voor zover die discussie ooit kan worden afgerond.
 
 Een tweede hoofdthema dat ik aan de orde wil stellen, is milieu en ruimte.
Milieukwaliteit en ruimte zijn beide zeer schaars. Het zijn, zoals ik eerder
heb gezegd, sleutelbegrippen als het gaat om duurzaamheid. Geen behoud van
bijvoorbeeld biodiversiteit zonder een goede milieukwaliteit, en
onversnipperde open ruimten. Milieuproblemen kunnen grote ruimtelijke consequenties
hebben. We misbruiken ruimte vaak om milieuproblemen als het ware te ontwijken.
We kunnen daarbij denken aan de vervuilde bodems, aan de geluidcontouren,
aan de stankcirkels en aan vele andere zaken. Het creëren van dergelijke
niemandsgebieden heeft negatieve effecten op de leefbaarheid van steden en
dorpen. Omgekeerd creëert een onverstandig ruimtegebruik weer nieuwe
milieuproblemen, of belemmert het de oplossing van een bestaand milieuprobleem.
Er is in Nederland nog steeds een groeiende behoefte aan ruimte voor woongebieden,
bedrijfsterreinen en infrastructuur – ik zou dat de harde ruimtegebruikers
willen noemen – die vaak een flinke belasting van het milieu veroorzaken.
Maar er is ook veel ruimte nodig voor natuur, en die ruimte is er niet meer
vanzelf, die ruimte moet je organiseren, want natuur is een zachte ruimtegebruiker.
Zuinig ruimtebeheer vereist, dat je zoveel mogelijk activiteiten bij elkaar
brengt, maar dat is vaak weer moeilijk te combineren met de eisen die wij
stellen aan een fysiek goed milieu voor wonen en recreëren. Het ene aspect
van milieuzorg, het beschermen van open ruimte, botst dan met het andere,
een fysiek goed leefmilieu. Kortom, milieu versus milieu, en dàt moet
je verzoenen.
 
 Als ik de Kamer gisteren goed heb beluisterd, is zij het met die beschouwing
eens. Op alle schalen van de samenleving, van de wijk tot de nationale of
zelfs internationale schaal, hebben ruimte en milieu met elkaar te maken.
Met andere woorden: ruimtebeheer kan niet zonder een goed milieubeheer, en
milieubeheer kan niet zonder een goed ruimtebeheer. Het is natuurlijk niet
zo moeilijk, die samenhang in woorden weer te geven.
 
 
 
 
 
 De heer Klein Molekamp (VVD):
 
 Bij het eerste gedeelte van uw betoog, waarbij u inging op milieu en economie,
legde u vooral het accent op de emissienormen. Bij het tweede gedeelte legt
u vooral het accent op de stijgende bevolkingsdruk, vooral die van het aantal
huishoudens. Is dat een expliciet onderdeel dat u in uw beleid meeneemt?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 In mijn beleid moet ik, dat is duidelijk, de consequenties van demografische
ontwikkelingen meenemen. Die demografische ontwikkelingen hebben weer hun
effect op de woningbouwbehoefte, op de mobiliteit, op werkgelegenheid, op
al dat soort aspecten. Deze hebben een grote invloed op de claims die gelegd
worden op de ruimte. Als ik wat nauwkeuriger luister naar uw woorden, en ze
probeer te interpreteren, begrijp ik dat u geneigd bent mij te vragen of ik
iets wil zeggen over demografische ontwikkelingen. Als dat zo is, kan ik u
zeggen dat ik dat niet zal doen.
 
 
 
 
 
 De heer Klein Molekamp (VVD):
 
 Ik was niet van plan die vraag te stellen, maar nu u haar zelf heeft opgeroepen,
wil ik weten of u de demografische ontwikkelingen een autonome factor in uw
beleid vindt. Of vindt u dat ze een onderdeel van uw beleid moeten zijn?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 De demografische ontwikkeling is geen sturende factor in mijn beleid.
 
 Dan de relatie tussen milieu en ruimte en wat je daarmee doet. In een
aantal gevallen zijn wij daar al heel praktisch mee bezig, namelijk bij het
project stad en milieu en bij het gebiedsgerichte milieubeleid. Het is bij
uitstek een taak van VROM om ervoor te zorgen dat die afweging tot stand komt.
Wij moeten oplossingen vinden, waarbij rekening wordt gehouden met zowel de
schaarste aan schoon milieu als die aan ruimte. Ik zal daarom over een jaar,
eind 1996, een nota milieu en ruimte uitbrengen, een beknopte nota, waarin
wordt verkend welke winst kan worden gehaald uit een versterkte integratie
van de beleidsterreinen ruimtelijke ordening en milieubeheer. Daar kunnen
wij het natuurlijk niet bij laten. De besluitvorming in Nederland over milieu-
en ruimtevraagstukken wordt neergelegd in het vierjaarlijkse Nationaal milieubeleidsplan
en in de planologische kernbeslissingen over het nationaal ruimtelijk beleid.
Van beide documenten moet de regering binnen enkele jaren een nieuwe versie
uitbrengen. De urgentie van de milieu- en ruimteproblematiek is zo groot dat
het niet langer verantwoord is om die twee plannen los van elkaar te zien.
Wij moeten onze planningsinstrumenten doelmatig toepassen. Als de problemen
van milieu en ruimte samenhangend zijn, met name in het verkeer en in de spreiding
van economische activiteiten, dan moeten de instrumenten ook samenhangend
worden toegepast. Het is derhalve mijn bedoeling om in 1997 het derde Nationaal
milieubeleidsplan uit te brengen en ook de geactualiseerde PKB over het nationaal
ruimtelijk beleid, in onderlinge samenhang en op een gelijktijdig tijdstip.
Ik wil hiermee bereiken dat de milieu- en ruimteproblemen als één
samenhangend geheel worden beoordeeld en dat gezamenlijke oplossingen worden
gevonden. Met dit proces kunnen wij een kwaliteitssprong realiseren in de
fysieke planning. Wij versnellen de gedachtenvorming over milieu en economie
en milieu en ruimte door daar aparte studies naar te verrichten. Vervolgens
bieden wij een instrument aan om die gedachten tot uitvoering te brengen.
Dat instrument is het gezamenlijk beleidsplan voor milieu en ruimte.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Ik vind het heel goed dat de minister die nota's in samenhang zal presenteren.
Wellicht kan hier dan tot een samenhangende behandeling worden gekomen, maar
eigenlijk hoort daar ook de vierde nota waterhuishouding bij. Zou dat kunnen?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 De heer Lansink drukt op een gevoelig plekje bij mij. Ik worstel met dat
aspect.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Dat soort dingen moet ik niet te vaak doen, althans niet hier.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Stil maar. Ik vind dat die vierde nota waterhuishouding daar eigenlijk
ook in moet worden geïntegreerd, maar er is al sprake van een enorme
cultuuromslag als wij die twee andere nota's integreren. Laten wij dan bekijken
of wij de vierde nota waterhuishouding erbij kunnen betrekken of dat dit in
een volgende fase kan. In de volgende fase zullen de vijfde nota ruimtelijke
ordening en het vierde NMP als één integrale nota moeten worden
gepresenteerd. Dan kun je de nota waterhuishouding erbij betrekken.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Ik heb begrip voor het antwoord, maar misschien kan de Kamer een handje
 helpen. Als de Kamer het met mij eens is, dan kan zij de minister
van Verkeer en Waterstaat, die meer zaken aan haar hoofd heeft, ervan overtuigen
dat deze zaken beter gecombineerd aan de orde kunnen komen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Prima.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Het lijkt mij zeer goed dat die integratie tot stand komt. Ik vind de
suggestie van de heer Lansink ook waardevol. Ik vraag mij wel af wat de minister,
vooruitlopend op de verdergaande integratie tussen ruimtelijk beleid en milieubeleid,
gaat doen. De minister van Economische Zaken wil dolgraag meer detailhandel
buiten kernen vestigen. Wat is de opstelling van de minister van VROM op dat
punt, want daarbij is duidelijk spanning tussen het ruimtelijk milieubeleid
en het economische beleid?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Dat is geen nieuwe vraag. Wij worden al jarenlang met die vraag geconfronteerd.
Vanuit de ruimtelijke ordening, maar ook vanuit het milieubeleid kan daar
een volstrekt duidelijk antwoord op worden gegeven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Desondanks heeft de minister van Economische Zaken een voorstel in deze
richting gedaan.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 De minister van Economische Zaken heeft geen voorstel gedaan voor het
tot stand brengen van een ongebreidelde groei van economische of detailhandelsactiviteiten
buiten de kernen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Hij heeft in ieder geval een voorstel gedaan om een uitbreiding van grootschalige
detailhandel buiten wat nu is afgesproken, mogelijk te maken.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Wij moeten met elkaar nog de discussie voeren over grootschalige detailhandelsvestigingen.
Wij zouden deze aanvankelijk gevoerd hebben bij de vorige discussie over het
ruimtelijk beleid. Ik wil die nota graag met de Kamer bespreken. Er is ontzettend
veel onduidelijkheid en verwarring over wat wij met elkaar willen. Zowel de
minister van Economische Zaken als ondergetekende en de staatssecretaris hebben
een volstrekt duidelijk en helder standpunt over wat niet en wat eventueel
wel kan. Ik denk dat het zinnig is om die discussie te voeren aan de hand
van de brief die wij de Kamer daarover hebben toegestuurd.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Voorzitter! De minister maakte zojuist een zeer intrigerende opmerking.
Het is uiteraard zeer essentieel dat er een samenhangende beleidsontwikkeling
plaatsvindt inzake de planvorming van alles wat ruimtelijke effecten heeft.
Dat geldt voor milieu, ruimtelijke ordening, water en nog veel meer. Een samenhangend
beleid en beleidsafstemming is een uitstekende zaak. Ik meen dat de minister
echter een stapje verder wilde gaan en sprak over integratie van plannen op
termijn. Moet ik daaruit opmaken dat zij het onderdeel "water" op die manier
wat zou willen loswrikken uit Verkeer en Waterstaat om het in dit kader onder
te brengen? Dat lijkt mij toch even een brug of een water te ver.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik herhaal mijn opmerking dat ik mij voor deze periode het volgende voorstel.
Wij moeten in onderlinge samenhang en zoveel mogelijk integraal de discussie
voeren over het NMP 3 en de geactualiseerde PKB. Als je in mijn hart kijkt,
dan zou ik al een stap verder willen gaan, maar het is onmogelijk om dat in
deze periode al te doen. In de volgende periode wil ik in ieder geval graag
de vijfde nota en het NMP 4 integraal behandelen. De heer Lansink heeft gevraagd
of de vierde nota waterhuishouding daar niet bijhoort. Als je die benadering
echt wilt voortzetten, kom je in die discussie terecht. Je komt dan echter
ook terecht in de discussie over het Natuurbeleidsplan en over de vraag of
het structuurschema Groene ruimte daarbij ook niet betrokken moet worden.
Ik wil die discussie nu nog niet voeren. Ik ben op dit ogenblik benauwd dat
je, als je alles erbij betrekt, in de situatie komt dat je door de bomen het
bos niet meer ziet. Bovendien gaat het mij uitdrukkelijk niet om een soort
competentieslag. Ik wil het ruimtelijk beleid en het milieubeleid in al zijn
facetten zo goed mogelijk vormgeven. Daar horen een aantal aanpalende beleidsvelden
bij. Ik wil echter die verdergaande discussie graag nog even in de tijd opschuiven.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Voorzitter! Het antwoord is in die zin natuurlijk verhelderend, dat het
gaat om een behoorlijke integratie van het beleid op het punt van alles wat
te maken heeft met milieu en ruimte. Ik ben dat van harte met haar eens. Je
praat dan in feite over het beleid van alle departementen. Je komt dan terecht
terug bij de coördinerende functie die de minister heeft. Als we de discussie
gaan voeren over de integratie van allerlei planvormen, laat staan van allerlei
beleidsterreinen, dan komen we inderdaad in hopeloze competentievraagstukken
terecht, waarmee we alleen maar afbreuk doen aan datgene wat ons voor ogen
staat.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Dat streef ik ook bepaald niet na.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Voorzitter! Ik wil graag even aansluiten op de opmerkingen van de vorige
twee collega's over het integreren van de twee beleidsplannen. Ik heb daar
gisteren in eerste termijn op geduid. Ik heb daar inmiddels al een antwoord
op gekregen.
 
 Mijn vraag aan de minister is wat haar beweegreden is om te zeggen dat
zij nu nog niet tot integratie kan overgaan. Is dat te weinig personeel? Heeft
zij een andere visie op de integratie? Of zijn er nog andere motieven om de
Kamer aan te geven dat er in de volgende termijn een behandeling van de vijfde
nota en de door haar ook gewenste integratie van ruimtelijke ordening en milieubeleid
gaat plaatsvinden? Ik wil erop wijzen dat wij in het verleden in de ruimtelijke
ordening tot grote bespoediging van dit soort plannen hebben kunnen bewegen
door meer mankracht of vrouwkracht in te zetten, sneller de zaken naar elkaar
toe te halen en niet te lang in detail te denken, want wij kennen in de ruimtelijke
ordening op dat niveau nu eenmaal globale plannen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Wij doen al een stap op het integratiepad met het tot stand brengen van
die gecombineerde nota – hoe dat precies vorm krijgt, kan ik nog niet
zeggen – van het NMP 3 en de geactualiseerde PKB. Dat moet u niet onderschatten,
want het is een belangrijk stuk werk. Wat natuurlijk moet gebeuren, is dat
met de grote nota, de vijfde nota ruimtelijke ordening die in de volgende
periode tot stand komt, de echte integratie plaatsvindt, zodat je één
nota voor de fysieke leefomgeving presenteert. Dat kan nog niet in deze periode,
maar wel in de volgende. Je werkt daar nu al naartoe door de manier van werken
in de departementen, door de nota's economie en ecologie en milieu en ruimte,
door de studie ruimtelijke verkenningen en door de eerste integratienota,
die ik in 1997 zal presenteren. Kortom: al die activiteiten leiden naar die
ene nota voor de fysieke leefomgeving. Dat heeft dus niets met mankracht of
menskracht te maken, maar wel met het feit dat je op dat punt gewoon een stuk
gedachtenvorming dat nog niet helemaal rond is, tot stand moet brengen.
 
 Ik kom nu op vragen die meer specifiek met milieubeheer te maken hebben,
ten eerste de milieukwaliteit: waar doe je het voor? In de woorden van de
heer Crone: wat zijn je streefbeelden nou eigenlijk? Na twintig jaar milieubeleid
mogen wij de beelden inderdaad herijken. De geschiedenis van het milieubeleid
laat zien dat de vervuilingsproblematiek, met name op lokaal en regionaal
niveau, steeds beter onder controle komt en dat andere problemen op nationale
en internationale schaal scherper dan voorheen in de schijnwerpers staan.
Op een hoger abstractieniveau heb ik al eerder aangegeven dat het vooral gaat
om de drie sleutelvariabelen energie, biodiversiteit en ruimte. Mevrouw Vos
heeft gevraagd wat ik met die drie variabelen ga doen. Zij zullen natuurlijk
een rol moeten spelen in de besluitvorming. Bij een milieu-effectrapportage
of een milieutoets kunnen zij als indicatoren worden uitgewerkt en toegepast.
Ik denk hierbij bijvoorbeeld aan grote projecten, zoals de voorbereiding voor
een eventuele tweede Maasvlakte of een grote spoorlijn. Bij die beslissingen
moeten de duurzaamheidsvariabelen expliciet beschreven en betrokken worden.
 
 In mijn inleiding heb ik gezegd hoe wij op de lange termijn milieubeheer
en economie met elkaar in overeenstemming moeten brengen. Er zijn veel activiteiten
die ook nu al in zo'n aanpak passen en die daadwerkelijk worden uitgevoerd.
Een aantal milieu-onderwerpen plaats ik dan ook in dit kader, ten eerste de
prijsinstrumenten en de koopkracht. De heer Crone is bezorgd over de lokale
heffing en de gevolgen daarvan voor de koopkracht voor de laagstbetaalden.
Deze stijgingen zijn gelukkig momenteel minder groot dan een paar jaar geleden,
maar er is nog wel een stijging.
 
 
 
 
 
 De heer Crone (PvdA):
 
 Misschien mag ik meteen corrigeren. Ik ben bezorgd voor mensen met lage
inkomens, maar ook voor mensen met hoge inkomens, want ook daarbij zijn er
natuurlijk mensen die de vervuiling willen tegengaan, maar die gefrustreerd
zijn omdat zij soms hoge heffingen betalen. Het is natuurlijk juist dat het
probleem naar verhouding het hardst aantikt bij mensen aan de onderkant, maar
ik vind het geen geïsoleerd probleem van de lage inkomens; het is echt
een milieuprobleem.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Nee, het is een probleem dat te maken heeft met het instrument dat je
kiest voor het oplossen van een milieuprobleem en dat met name in het brandpunt
zit van de inkomensverhoudingen. Het is overigens terecht dat u daar aandacht
voor vraagt, want ik vind het een buitengewoon belangrijk onderwerp.
 
 Het is waarschijnlijk wel bekend dat met de stijgingen van de lokale heffingen
wel rekening gehouden wordt bij de zogenaamde CPB-koopkrachtplaatjes van het
kabinet. Dat hoort uiteraard ook zo. Die koopkrachtgevolgen zijn van belang,
maar wel in relatie tot het complete koopkrachtplaatje. Lokale milieuheffingen
worden vaak met een vast bedrag per huishouden geïnd en dat is ook het
probleem van de heer Crone. In die gevallen kunnen huishoudens de hoogte van
de heffing niet door hun gedrag beïnvloeden en dat is de zwakte van dat
instrument. Sommigen pleiten daarom voor meer financiering van milieukosten
uit de algemene middelen. Dat gaat mij volstrekt te ver en dat is ook niet
wat ik uit de woorden van de heer Crone heb begrepen. Je moet er toch van
uitgaan dat in het instrument het element "de vervuiler betaalt" terug te
vinden is. Als dat ontbreekt, hebben wij geen mogelijkheid om positieve milieu-effecten
te bereiken door het differentiëren van de tarieven. Het door de heer
Crone genoemde systeem van differentiatie van tarieven, "diftar", dat in een
enkele gemeente wordt toegepast, biedt in beginsel goede mogelijkheden om
tot een rechtvaardiger kostentoedeling te komen. De afgelopen jaren zijn er
in een aantal gemeenten experimenten geweest, bijvoorbeeld met de afvalstoffenheffing
en het reinigingsrecht, of de differentiatie naar de omvang van huishoudens
en watergebruik. Het "smal waterspoor" is genoemd.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Ik ben niet zo'n voorstander van het differentiëren van
de tarieven. Daarmee wordt het probleem geïndividualiseerd, terwijl uit
de gegevens blijkt dat de hoeveelheden huishoudelijk afval wel verschillen
maar dat zij over het algemeen toch ongeveer gelijk zijn voor iedereen. Er
bestaan alleen verschillen tussen grote en kleine huishoudens. Het invoeren
van een systeem van differentiatie kost een hoop geld. Het gevolg daarvan
is dat de tarieven toch weer omhoog gaan, omdat wel iedereen eraan mee moet
betalen. Ik ga ervan uit dat niemand bewust probeert om zoveel mogelijk afval
over te houden. Het is meer iets dat de huishoudens overkomt.
 
 Mijn vraag is deze. Kan de minister aangeven welke winst zij echt kan
verwachten van differentiatie? Wat denkt zij ermee te bereiken? Heeft zij
indicaties dat het middel ook resultaat oplevert?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik vind het bijzonder belangrijk dat het instrument wordt gebruikt om
mensen te belonen die actief hun afval verminderen, bijvoorbeeld door er bij
hun koopgedrag op te letten. Mensen die er niet op letten – u zegt dat
het ze overkomt; dat vind ik wat zwak – moeten dat merken in de tarieven
die zij betalen.
 
 Volgens u is voor een gedifferentieerd systeem zo veel overhead nodig,
dat de tarieven nog hoger worden. Ik geef de situatie in Oostzaan uit mijn
hoofd weer. De gemiddelde heffing voor de burger was daar ƒ 325 per
jaar; het kan ook ƒ 330 zijn geweest, maar in die orde van grootte
was het. Nu het gedifferentieerde systeem een jaar of drie heeft gefunctioneerd,
is dat bedrag ongeveer ƒ 310. Dat verschil is niet groot – daar
hebt u gelijk in – maar naarmate wij pienterder systemen ontwikkelen
om het verschil groter te maken, bijvoorbeeld door de overheadkosten te verkleinen,
zal dat een grotere rol gaan spelen voor de burgers. Ik ben er
op dit ogenblik nog niet aan toe om te zeggen dat dit hèt systeem is,
dat alle gemeenten zouden moeten toepassen; daarvoor zitten er nog te veel
haken en ogen aan. Ik vind het wel buitengewoon belangrijk dat een aantal
gemeentes aan het experimenteren is, want langs deze weg worden de lasten
die met milieu te maken hebben eerlijker verdeeld.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Oostzaan telt, geloof ik, maar 3000 inwoners, en de proef wordt niet eens
in de hele gemeente gedaan. De vergelijking met grote en middelgrote steden
gaat dus niet op.
 
 Wat de eerlijke verdeling van lasten betreft: ik ga uit van solidariteit,
en het huidige systeem is redelijk solidair. Uw systeem maakt de kosten alleen
maar hoger en biedt geen oplossingen. U kunt die immers niet aangeven. Ook
in Oostzaan is sprake van afvaltoerisme; dergelijke toestanden ontstaan. Ik
ben ervan overtuigd dat, als de consumenten goed worden geïnformeerd,
zij allemaal bereid zijn om zo bewust in te kopen dat zij zo weinig mogelijk
afval overhouden. Een heleboel mensen werken daar al aan.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wilt u een vraag stellen, mijnheer Poppe?
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Is de minister niet bang dat een differentiatiesysteem de medewerking
van de burgers eerder frustreert door de hoge kosten dan dat het een oplossing
biedt?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Nee, mijnheer Poppe. Als een alternatief hogere kosten meebrengt, is het
uiteraard geen goed alternatief. Overigens ben ik een beetje verbaasd over
uw stellingname, want die had ik van iedereen behalve u verwacht. U stelt
dat mensen met lagere inkomens mee zouden moeten betalen aan de kosten die
ook veroorzaakt worden doordat mensen met hogere inkomens slordig omgaan met
het voortbrengen van nieuw afval. Het gaat erom dat degenen die zuinig omgaan
met afval, die er dus heel bewust mee omgaan, er revenu van mogen hebben.
Lusten en lasten moeten eerlijk verdeeld worden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Ik ben ook zeer verbaasd over de heer Poppe. Volgens mij is het huidige
systeem absoluut niet solidair. Bovendien beloont het niet de mensen die extra
hun best doen om weinig afval te produceren. Het lijkt mij uit een oogpunt
van milieu en van verdeling van inkomen heel goed om dat systeem meer ruimte
te geven. Ik wil van de minister iets meer horen over stimulering van de differentiatie.
Ik denk aan Oostzaan. Wat gaat de minister aan activiteiten opzetten om dat
te versnellen?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik was daar net aan toe. Ik herhaal dat het nog te vroeg is om te zeggen
dat wij al een instrument ontwikkeld hebben dat breed ingevoerd kan worden.
Daarvoor hebben wij echt nog veel meer praktijkervaring nodig. Maar een besluit
van ons tot invoering van een dergelijk systeem moet natuurlijk in eerste
instantie door de gemeenten getrokken worden. Immers, het betreft een lokale
verantwoordelijkheid. Ik wil daar niet in treden; ik wil een en ander wel
stimuleren. Alleen op het lokale niveau kan er een goede afweging gemaakt
worden tussen de rechtvaardigheid van de uitvoeringslasten en de milieu-effectiviteit.
Ik denk daarbij aan de bemetering die bij de watervoorziening een groot probleem
vormt in een aantal grote gemeenten. Ik noem ook de mate waarin gemeenten
afval gescheiden inzamelen. Het afval wordt nog niet overal gescheiden ingezameld.
Voorts zijn er de risico's van ontwijkgedrag in die zin dat er afval bij de
buurgemeenten gestort wordt.
 
 Ik ben zeker bereid om hierover met de VNG nog eens indringend van gedachten
te wisselen. Ik heb dat overigens nog niet zo lang geleden gedaan in relatie
tot produktverantwoordelijkheid. De gemeenten zien hieraan toch nog wat problemen
kleven. Maar gehoord de opmerkingen en de wensen van de Kamer dienaangaande
ben ik, zoals gezegd, zeker bereid om op korte termijn daarover nog een keer
een gesprek met de VNG te voeren.
 
 
 
 
 
 De heer Crone (PvdA):
 
 Daar ben ik blij om. De VNG is wel de koepelorganisatie. Er zijn gemeenten
die willen experimenteren. Ik noem weer Oostzaan. Dit geldt ook voor andere
gemeenten met hoogbouw. Ik ontken zeker niet dat er problemen bij de uitvoering
kunnen ontstaan. De hoofdboodschap is door de heer Poppe ook volkomen verkeerd
begrepen. Mensen met lage inkomens hebben gemiddeld minder vervuiling. Zij
hebben dus baat bij zo'n systeem. Dit geldt overigens ook voor mensen met
hoge inkomens die minder afval aanbieden. Is de minister bereid om zo nodig
steun te geven aan gemeenten die wat dit betreft willen experimenteren in
de hoogbouw? Het hoeft niet allemaal via de VNG te lopen. Dit kan geregeld
worden zowel van boven naar beneden als op het niveau van de gemeenten, dus
onderop.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik vind het prima dat gemeenten willen experimenteren. Ik wil ze daarin
stimuleren, prijzen, aaien en alles wat dies meer zij, maar als daarbij meteen
een bepaald bedrag hoort, ben ik even wat voorzichtiger. Nogmaals, ik wil
het stimuleren en op alle mogelijke manieren pushen.
 
 
 
 
 
 De heer Crone (PvdA):
 
 Onder andere Breda wil wel experimenteren en daarin vooroplopen, maar
moet dat wel financieren. Ik vind het heel normaal dat uit de rijksmiddelen
steun voor innovatieve projecten komt. Het gaat er niet om, het experiment
goedkoper te maken, maar wel om een reële kostenverhouding te krijgen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Als het zinvol en nodig is, ben ik daartoe natuurlijk wel bereid. Maar
om in het algemeen uit te spreken dat wij alle experimenten gaan steunen,
gaat mij net iets te ver.
 
 
 
 
 
 De heer Klein Molekamp (VVD):
 
 Er is zojuist gesproken over het belang dat de burgers er bij hebben om
invloed te hebben op de kosten die zij maken. Dit geldt mijns inziens niet
alleen voor de inwoners, maar ook voor de bedrijven ter plekke. Ik maak mij
zorgen over de legesontwikkelingen die autonoom doorgerekend kunnen worden,
zonder dat veel bedrijven daar invloed op kunnen hebben. Ik weet niet of de
minister deze zorg deelt. Ik meen dat het ook van belang is dat het aantal
nodeloze vergunningen drastisch wordt teruggebracht. Ik weet dat de minister
daarmee bezig is. Op deze twee punten worden de kosten weliswaar autonoom
doorberekend, maar de beïnvloeding is minimaal. Is de minister dit met
mij eens?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Als ik mij niet vergis, hebt u vanmorgen vroeg een schriftelijk antwoord
ontvangen inzake de vergunningen. Ik meen dat ik in een van de laatste overleggen
die wij hebben gehad, al heb gezegd dat ik de leges in het Duiven-overleg
aan de orde wil stellen.
 
 Naar aanleiding van het voorgaande hoeft het geen betoog dat ik de voorkeur
geef aan een systeem waarbij alle milieukosten, inclusief de afvalkosten,
zijn opgenomen in de produktprijs. Daarom proberen wij producenten zoveel
mogelijk medeverantwoordelijk te maken voor de verwijdering van hun produkten
in het afvalstadium. Denk maar aan de autowrakken – daar doen wij het
al bij – de batterijen, de verpakkingen en het oud papier. Dat heeft
allemaal reeds vorm gekregen. Voor wit- en bruingoed verwacht ik deze maand
voorstellen van de producenten. Daar kijk ik met enige nieuwsgierigheid naar
uit!
 
 Dan de energie. Een heel belangrijke factor in de relatie tussen milieu
en economie is het gebruik van energie en alles wat daarmee samenhangt. Dit
is ook een van de sleutelvoorraden. De regulerende energieheffing en de terugsluizing
hebben inmiddels deze Kamer gepasseerd. Het energiebesparingsbeleid komt weer
uitvoerig aan de orde als binnenkort de energienota en de klimaatnota verschijnen.
Er is gevraagd naar de planning van het uitbrengen van deze twee nota's. Ik
denk dat de nota klimaatverandering in maart of april kan worden uitgebracht.
Wij kunnen daar helaas niet eerder mee zijn, omdat een aantal wetenschappelijke
inzichten pas in december beschikbaar zijn.
 
 Mevrouw Augusteijn heeft gevraagd of het mogelijk is, al een aantal hoofdlijnen
te presenteren. Wat mogelijk is om te presenteren, zullen wij presenteren.
Het is in ons aller belang, de twee nota's zoveel mogelijk op elkaar te zwaluwstaarten.
Wat kan, doen we.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Mijn bedoeling van deze vraag was, te vragen of de minister een hoofdlijnennotitie
naast de energienota wil leggen, opdat in de beschouwingen ook de klimaatgevolgen
kunnen worden meegenomen. Dan kan een en ander in elkaar zwaluwstaarten. Daarom
heb ik graag de toezegging van de minister dat de hoofdlijnennotitie er eind
dit jaar ligt.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik zeg toe dat ik mijn uiterste best zal doen om het tot stand te brengen.
Dat hangt ook af van een aantal gegevens die wij van wetenschappelijke onderzoeksinstellingen
moeten hebben. Het is net zo goed in ons belang als in het belang van mevrouw
Augusteijn om ervoor te zorgen dat wij de discussie over de energienota zoveel
mogelijk afstemmen op de discussie over de klimaatnota. Ik zeg daarom toe
dat ik alles op alles zal zetten om een soort hoofdlijnennotitie klaar te
hebben, opdat die bij de discussie betrokken kan worden. Ik kan echter niet
zeggen "het zal gebeuren" en hoe groot de notitie zal zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Wij hebben over dit punt ook een discussie gehad in een algemeen overleg.
Wat is de zin van een hoofdlijnennotitie als er twee of drie maanden later
een echte nota komt? Is het niet veel beter om in overleg met degenen die
het voortouw nemen bij de energienota, in die nota een passage op te nemen
waarin dit soort dingen worden verwoord? Dat is pas een gezamenlijke aanpak.
Als er een aparte notitie komt, zie ik het weer gebeuren dat wij twee afzonderlijke
overleggen voeren. Daar schieten wij niks mee op. Dit is uiteraard ook een
vraag aan mevrouw Augusteijn. Het lijkt mij beter, in de nota zelf een behoorlijke
passage op te nemen over datgene wat komen gaat.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik wil niet zeggen dat het mij om het even is. Het gaat nu over de systematiek.
Als in de energienota integraal een stuk wordt meegenomen dat al vooruitloopt –
voor zover dat kan – op de klimaatnota, dan kan ik daartegen, nu reagerend,
geen bedenkingen opwerpen. De energienota moet in december uitgebracht worden.
Dat is een wettelijke verplichting. De behandeling in deze Kamer kan natuurlijk
op een later tijdstip plaatsvinden. Dat betekent dat men dan zo dicht mogelijk
tegen de behandeling van de klimaatnota aan kan zitten. Ik kan mij overigens
heel goed voorstellen dat de discussie over die onderwerpen juist in een gecombineerde
vergadering plaatsvindt. Daarmee kom ik tegemoet aan datgene wat de heer Lansink
zegt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Dit debat hebben wij ook in het kader van de CO2 gevoerd. Juist
mijn fractie heeft erop aangedrongen dat een en ander tegelijkertijd zou worden
behandeld. Toen was het antwoord: de energienota moet in ieder geval eind
dit jaar behandeld worden en de klimaatnota valt niet eerder te voorzien dan
maart of misschien wel april van het volgende jaar. Toen ging de samenhang
verloren. Dat konden wij al merken in het CO2-debat. De minister
zegt dat zij geen zicht heeft op de gedachte van de heer Lansink om al een
stuk van de klimaatnota mee te nemen in de energienota. Daar heb ik ook geen
zicht op, evenals de heer Lansink. Wij zouden dat moeten navragen. De minister
zegt dat zij haar uiterste best doet. Ik kan mij voorstellen dat het vanuit
het ministerie toch mogelijk moet zijn om binnen een maand – het is
nu half november – in ieder geval een notitie te hebben liggen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Het gaat er niet om wat ik wil of niet wil, maar het gaat erom wat kan.
Het heeft er ook niet mee te maken dat ik de informatie van het ministerie
of van mijn eigen departement niet heb; dat is het punt niet. Wij moeten een
nota maken, een klimaatnota, waarin ontzettend veel technische en wetenschappelijke
kennis verwerkt moet worden. Wij zijn nogal met iets bezig. Dat mag geen floddernota
worden, of een nota die alleen vanuit vooronderstellingen geschreven is. Nee,
het moet een gedegen, wetenschappelijke nota worden. Wij proberen zoveel mogelijk
invloed op de energienota uit te oefenen. Overigens wil EZ dat ook graag,
want ook die wil dat deze twee zaken zoveel mogelijk op elkaar aansluiten.
Wij hebben er voortdurend overleg over; ook bestuurlijk hebben wij er vrij
intensief overleg over. Wij proberen voortdurend wegen te vinden om de zaken
op elkaar te laten aansluiten. Wij proberen nu ook de spanningspunten te analyseren
waarover wij het met elkaar eens moeten worden. Ook daarover hebben wij al
hele gesprekken gehad. Ik zeg toe dat ik, als het mogelijk is, een aparte
notitie bij de energienota aan de Kamer zal doen toekomen of dat in de energienota
al aandacht hieraan besteed zal worden. Ik kan de vorm dus nog niet meedelen,
maar ik kan wel zeggen dat ik zal proberen zover mogelijk
te komen. Meer kan ik niet toezeggen, niet omdat ik het niet wil, maar gewoon
omdat het niet kan en niet verantwoord is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Ik ben blij met deze toezegging. Dank u wel.
 
 
 
 
 
 De heer Crone (PvdA):
 
 Misschien mag ik daar nog aan toevoegen...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik denk het niet, want de minister heeft duidelijk uitgelegd wat zij gaat
doen. Als u het daar niet mee eens bent, kunt u in tweede termijn daar wat
over zeggen.
 
 Hoe lang denkt de minister overigens nog nodig te hebben? Wij zijn nu
een uur bezig en daar zitten twintig minuten aan interrupties in. Zij heeft
samen met haar staatssecretaris een uur en dertig minuten.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik heb anderhalf uur en de staatssecretaris heeft ook anderhalf uur, hebben
wij uitgerekend.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Nee, u hebt niet beiden anderhalf uur.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Nou goed, ik doe mijn best.
 
 Een andere stap op weg naar de milieu-economie is de vergroening van het
belastingstelsel, waarover gisteren ook diverse keren is gesproken. Volgend
jaar verschijnt het rapport over de mogelijkheden om milieu-overwegingen in
het fiscale stelsel te betrekken. De Kamer krijgt binnenkort een rapport hierover
aangeboden. Daarin zal zij zien dat al in 1996 een besluit genomen kan worden
over het stimuleren van de aankoop van zuinige auto's. Een wetsvoorstel is
in voorbereiding.
 
 Technologie zal uiteraard een belangrijke rol moeten spelen in het verzoenen
van de belangen van milieu en economie. Het kabinet heeft ertoe besloten,
jaarlijks 45 mln. uit te trekken voor het onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma
economie, ecologie en technologie, EET. Het programma is gericht op de ontwikkeling
en toepassing van een aantal kansrijke technologieën met een hoog milieurendement
en marktpotentieel. Milieu-innovatie is een speerpunt van technologische vernieuwing
en ons milieubeleid loopt dan ook in vele opzichten voorop in de wereld. Dit
prikkelt bedrijven tot proces- en produktinnovatie. Milieutechnologie is een
groeiende bedrijfstak met veel exportmogelijkheden. Ook die hoort bij milieu-economie.
Tijdens mijn reis naar China in het voorjaar zal ik dan ook graag vertegenwoordigers
van milieutechnologische bedrijven in mijn gezelschap opnemen.
 
 De heer Lansink heeft nog eens de ombuigingen op onderzoek aan de orde
gesteld waartoe wij vorig jaar bij de begroting al besloten hebben. Bij de
invulling daarvan is als uitgangspunt gehanteerd dat de doelstellingen van
het NMP 2 op hoofdlijnen overeind moeten blijven. Prioriteit is hierbij gegeven
aan het onderzoek dat de uitvoering van het beleid ondersteunt. Voorts is
de aanvankelijk geplande bezuiniging van 9 mln. op de doelsubsidie aan TNO
verlaagd met 4 mln., dus naar 5 mln. Ook wegens het al genoemde onderzoeks-
en ontwikkelingsprogramma EET is er derhalve geen behoefte aan verhoging van
het onderzoeksbudget, zoals voorgesteld in het amendement van de heer Lansink.
Op een aantal andere punten van dat amendement kom ik nog.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Wat de ombuigingen van vorig jaar hebben teweeg gebracht bij ECN en andere
organisaties, is niet gering. Maar goed, kennelijk kan het niet anders. Ik
wil nog even naar het onderzoeksgeld dat wel ter beschikking komt, via Economische
Zaken en Onderwijs. Dat gaat via andere begrotingen. Nu schrijft u in uw schriftelijke
antwoorden: "Concluderend kan gesteld worden dat ik een volwaardige rol op
het terrein van milieutechnologiebeleid wil spelen." Het is belangrijk dat
u die wil spelen. De vraag is of dat kan. Met andere woorden: heeft de minister
veilig gesteld, dat zij medezeggenschap heeft over de gelden die via twee
andere departementen lopen?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Wij hebben zowel op dit terrein als bij de herijking van het buitenlands
beleid – een soortgelijke constructie – afgesproken, dat er één
pot geld is voor een geïntegreerde benadering van bijvoorbeeld het onderzoeksbeleid
en dat een aantal bewindslieden de besteding van die gelden voor hun rekening
nemen en daarmee gezamenlijk en op een planmatige manier mee omgaan. Zowel
de minister van Onderwijs als die van EZ, Verkeer en Waterstaat, LNV en VROM
zijn daarbij betrokken.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Dus bij elke uitgave krijgt u inzage?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ja, wij stellen daar gezamenlijk een plan voor op.
 
 
 
 
 
 De heer Klein Molekamp (VVD):
 
 Voorzitter! De minister spreekt over een volwaardige rol. Wij hebben echter
gesproken over vooral een initiërende rol. Ik wil haar vragen om die
betrokkenheid ook duidelijk uit te dragen, omdat het een heel belangrijk onderdeel
van haar portefeuille is en zij wat dat betreft niet afhankelijk is van EZ.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik neem die woorden ter harte, voor zover dat nog nodig is!
 
 Voorzitter! Een andere, boeiende portefeuille is die van het mest- en
ammoniakbeleid. De integrale notitie Mest- en ammoniakbeleid zie ik als een
stap op weg naar milieu-economie. De landbouw en de daaraan gekoppelde agro-industrie
is een belangrijke sector in de Nederlandse economie. De grote, structurele
bedrijfsveranderingen die met name in de intensieve veehouderij vanuit milieu-oogpunt
bitter nodig zijn, vergen een duidelijke geïntegreerde milieu- en economievisie.
Alleen de duurzame agrarische bedrijvigheid zal op den duur kunnen overleven
en een duurzame agrarische bedrijvigheid speelt de sleutelrol bij het behoud
van biodiversiteit. Met het mest- en ammoniakbeleid biedt het kabinet helderheid
over het traject en de normen, waaraan de land- en tuinbouw moet kunnen voldoen.
Ik zal begin december graag met uw Kamer van gedachten wisselen over dit onderwerp.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik heb het gebruik van bestrijdingsmiddelen aangegeven als
een van de grote problemen. Het lijkt erop alsof het ministerie van VROM zich
van dat terrein terug trekt. Ik krijg daar ook signalen daarover. Het lijkt
erop alsof om de lieve vrede met Landbouw maar te bewaren, het ministerie
van VROM niet meer zo hard aan te weg timmert terwijl de problemen toch behoorlijk
groot zijn. Ik zou daar graag een reactie op krijgen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik weet niet waar u dat op baseert!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Op signalen van ambtenaren en brieven, etc. evenals op de trage voortgang
van dat beleid.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Dan wil ik graag nadere gegevens en vragen daarover hebben, want op dit
moment heb ik geen enkele aanleiding om uw opmerking in bevestigende zin te
beantwoorden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 U zegt, dat het ministerie daar bovenop zit?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ja, er is geen enkele verandering van beleid! Er is ook geen sprake van
problemen tussen LNV en ons ministerie.
 
 Voorzitter! Zowel het personen- als het vrachtverkeer baart ons ernstige
zorgen. De vorige week was er in deze Kamer veel aandacht daarvoor en dat
betekent, dat wij ons natuurlijk ook zorgen moeten maken over de milieu-aspecten
van de congestie. De techniek speelt een belangrijke rol bij het oplossen
van die problemen, maar elke keer constateren we ook, dat we ingehaald worden
door de volumegroei en hebben we ondanks alle technische hoogstandjes en verbeteringen
toch niet zoveel gewonnen.
 
 Desalniettemin is de techniek een belangrijk hulpmiddel om de problemen
het hoofd te bieden. We proberen langs verschillende wegen technologische
en andere oplossingen ten aanzien van het wegverkeer te bevorderen: op Europese
schaal, op nationale schaal en op de schaal van bedrijven en individueel gedrag.
 
 Wegverkeer in Nederland is voor een belangrijk deel doorvoerverkeer. Er
ligt een grote uitdaging om de spanning tussen Nederland als transitoland
en de gevolgen daarvan voor natuur en milieu te verminderen. Hoe dit bereikt
kan worden, wordt onderzocht in de rond de jaarwisseling te verschijnen studie
naar duurzame economische scenario's, de DEO-studie waarover ik zojuist sprak.
Dit onderwerp wordt ook betrokken bij de discussie met maatschappelijke actoren
over milieu en economie.
 
 Voor aanpak van vervuiling bij de bron is een regelmatige aanscherping
van de emissienormen in Europees verband de aangewezen weg. Begin 1996 verwacht
ik nieuwe voorstellen van de Europese Commissie voor een pakket maatregelen
dat rond de eeuwwisseling van kracht moet worden. Nederland zal daarbij inzetten
op een aanscherping ten opzichte van de normen van 1996 met 30%-50%. De ministeries
van VROM, EZ en V en W proberen hierbij gezamenlijk op te trekken met het
Nederlandse bedrijfsleven.
 
 Van de maatregelen op nationale schaal noem ik allereerst het thans in
voorbereiding zijnde wetsvoorstel om in 1997 de aanschaf van zuinige auto's
te stimuleren. Daarnaast krijgt de samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven
goed vorm, wat ik wil illustreren met het noemen van twee projecten. Sedert
enkele maanden werkt de overheid samen in een project onder de naam Verkeer,
milieu en techniek. Naast de drie eerdergenoemde departementen nemen aan dit
project vooral de importeurs, de producenten en de detaillisten van personenwagens
deel. In dit project worden uiteenlopende maatregelen voorbereid waarmee de
milieubelasting door het verkeer kan worden teruggedrongen. Het gaat daarbij
om maatregelen die zonder inmenging vanuit Brussel hier binnen twee à
drie jaar gerealiseerd kunnen worden. Het pakket is er onder meer op gericht
om techniek die op de plank ligt, ook daadwerkelijk toegepast te krijgen.
Onder meer wordt bekeken of er een financiële prikkel nodig is om op
grote schaal "cruise control" in te voeren. Ik weet dat daarvoor in deze Kamer
veel belangstelling bestaat. De aandacht gaat in ieder geval uit naar bijvoorbeeld
fiscale stimulering van zuinige auto's in 1997, of het op grote schaal toepassen
van cruise control in auto's, met daarnaast het stimuleren van gebruik van
LPG en een efficiënter gebruik van auto's en wegen. Ik ga nu niet in
op allerlei details, maar ik kan u wel zeggen dat ik u hierover op niet al
te lange termijn verder zal rapporteren.
 
 In het tweede project werken de departementen samen met bedrijven in het
goederenvervoer. Die samenwerking is gericht op het stimuleren van meerjarenafspraken
met de bedrijven. Daarbij gaat het om twee soorten maatregelen, namelijk maatregelen
waardoor de efficiëntie wordt verbeterd, zoals een hogere beladingsgraad,
wat leidt tot minder voertuigbewegingen, en maatregelen aan de bron in de
vorm van maatregelen op het punt van techniek en rijgedrag. Verder zal gestreefd
worden naar een zo efficiënt mogelijk gebruik van alle vervoermiddelen.
 
 In de projecten met het bedrijfsleven, die ik zoëven noemde, wordt
al aandacht besteed aan het gebruik voor die vrachtauto's. Maar ook moet veel
aandacht uitgaan naar de individuele automobilist. Het openbaar vervoer speelt
daarbij een belangrijke rol; het openbaar vervoer maakt op het ogenblik een
heel turbulente tijd door. In zekere zin is dat ook onvermijdelijk als het
openbaar vervoer echt een alternatief voor de auto wil zijn. Maar voor het
zover is, zal er nog wel wat moeten gebeuren.
 
 Wij hebben gesteld dat bij nieuwe woningbouwlocaties eerst de aanleg van
het openbaar vervoer moet zijn gegarandeerd. Zoals u weet zijn daarover bij
de Vinex-uitvoeringscontracten vergaande afspraken gemaakt. In het Meerjarenprogramma
infrastructuur en transport (MIT) is dat nogmaals bevestigd. Enerzijds moeten
wij dus alternatieven aanbieden voor individueel vervoer, maar anderzijds
moet de individuele automobilist beseffen dat hij een grote verantwoordelijkheid
heeft. 40% van de personenautoritten is korter dan 5 kilometer en 60% is korter
dan 7 kilometer. Zoals bekend zijn dit de meest vervuilende ritjes. Daarom
zal VROM samen met de ANWB en met Verkeer en Waterstaat een actie starten
om dat soort ritjes terug te dringen. Met behulp van de gemeenten en verschillende
organisaties zal dit in 1996 verder gestalte krijgen.
 
 Onder ketenbeheer versta ik vooral het bewaken van het produkt van de
wieg tot de wieg, dus van produktie tot en met hergebruik. De belangrijkste
actor in het kader van het ketenbeheer is de producent van het eindprodukt.
Die moet rechtstreeks worden aangesproken op de milieubelastende effecten
van zijn produkten. Dit is het uitgangspunt van de brief die ik vorige week
mede namens minister Wijers aan de Kamer heb gestuurd. De oorspronkelijke
weg hield in dat de producent via de consument tot een milieu vriendelijker
produkt zou worden verleid. Maar daar zaten bezwaren aan vast. Het is een
pad met veel onzekerheden: onzekerheden over de kwaliteit van de produktinformatie,
over de helderheid van de produktinformatie, over het koopgedrag van de consumenten,
over de wijze waarop de producenten op die prikkels reageren. Kortom, ik acht
produktinformatie zeker zinvol en ook noodzakelijk, maar ik zie het niet als
de drijvende kracht achter het realiseren van ketenbeheer. Ik wil dan ook
graag binnenkort met de Kamer daarover spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Dat zouden wij natuurlijk kunnen doen, maar de Kamer heeft niet voor niets
een paar jaar terug twee moties aangenomen bij de behandeling van de nota
Produktenbeleid. Dat waren een motie van mevrouw Van Rijn-Vellekoop en mij
en één met een omgekeerde ondertekening. Beide moties gingen
over een normstellend kader en gingen over veel meer dan alleen over alleen
informatievoorziening. Het ging ook over de vraag welke instrumenten nuttig
en nodig zijn om tot intensivering van het beleid te komen. Maar dat vind
ik allemaal niet terug in de brief die de minister nu aan de Kamer heeft gezonden.
 
 Daarbij komt dat er in de brief in feite sprake is van een verschuiving,
nu de verantwoordelijkheid bij de producent wordt gelegd. Op zichzelf is daar
iets voor te zeggen, maar het moet wel handhaafbaar en controleerbaar zijn.
Maar uit de nota van VNO/NCW valt op te maken dat deze beide organisaties
de gehele zaak in feite onder bedrijfsinterne milieuzorg plaatsen, terwijl
de Kamer destijds andere opties had. Dus ik vind eigenlijk niet alleen de
twee door mij genoemde moties, maar ook het gehele debat dat toen gevoerd
is, niet tot uitdrukking komt in de brief die de minister ons heeft gestuurd.
Wij kunnen hier natuurlijk later over spreken, ik vind dat goed, maar ik wil
dit nu wel vast opgemerkt hebben.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Het is goed dat u het zegt. Ik wil buitengewoon graag met u over de brief
en de nota discussiëren. Want ik ben er echt van overtuigd dat de weg
die wij nu inslaan een betere weg is dan de weg die voorheen gepresenteerd
werd. Ik ben ervan overtuigd dat het rechtstreeks aanspreken van de producent
en ook als overheid een verantwoordelijkheid nemen om die producent aan te
spreken, een veel juistere manier is dan wanneer de verantwoordelijkheid zozeer
bij de consument wordt gelegd.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Mag ik dan twee voorbeelden noemen?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Nou, moet dat? Want wij zitten wel met tijdproblemen. Ik heb begrepen
dat deze brief en nota in een apart overleg aan de orde zullen worden gesteld.
Dus die zijn nu geen onderwerp van bespreking.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Dan zal ik nu slechts twee trefwoorden noemen, namelijk batterijen en
bruin- en witgoed. Wat daar de laatste jaren is gebeurd, geeft niet veel hoop
voor de toekomst, nadat er heldere uitspraken in de Kamer zijn gedaan.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik vind het te sterk om te zeggen dat het niet veel hoop geeft, maar ik
geef toe dat het lang duurt. Als u daarover klaagt, ben ik het met u eens.
Maar wij zitten op het ogenblik wel in een fase waarin de oplossing in zicht
is. Maar nogmaals, ik wil er graag met u over discussiëren.
 
 Ditzelfde geldt voor het afvalbeleid. Verschillende woordvoerders hebben
gisteren een pleidooi gehouden voor een centrale sturing, een centrale verantwoordelijkheid.
Bij de laatste bespreking daarover heb ik u toegezegd dat er een notitie van
mijn hand zou komen over die centrale sturing. Ik verzoek u daarom dit onderwerp
nu te laten rusten, zodat wij daar op een later tijdstip met elkaar over zullen
kunnen praten.
 
 De heer Klein Molekamp heeft in samenhang met de bodemproblematiek de
vraag van het milieurendement heel duidelijk aan de orde gesteld. De werkgroep
bodemsanering heeft hierover een rapport opgesteld, dat inmiddels in de Kamer
is besproken. Wij noemen dat rapport Welschen-I. In vervolg daarop heb ik
opdracht gegeven na te gaan hoe die voorstellen uit Welschen-I zo snel mogelijk
kunnen worden ingevoerd en na te gaan hoe in zijn algemeenheid tot een versnelling
van de gehele saneringsoperatie kan worden gekomen. Daarin heb ik meegegeven
dat ik deze kabinetsperiode wil komen tot een verdubbeling van het aantal
saneringsprojecten ten opzichte van de afgelopen vier jaar.
 
 In reactie op de indringende vraag van de heer Van den Berg over de aard
van de sanering, wil ik hieraan nog toevoegen dat ik daartoe op het ogenblik
intensief overleg voer met IPO en VNG, om te komen tot een pragmatische, maar
milieuverantwoorde aanpak van de bodemsaneringsproblematiek. Voor mij blijft
bij de gehele discussie wel het uitgangspunt dat sanering moet plaatsvinden
via IBC-criteria of via de multifunctionaliteit. Dat zijn twee gelijkwaardige
principes waaraan ik wel wil vasthouden.
 
 
 
 
 
 De heer Klein Molekamp (VVD):
 
 Het komt erop neer dat de regelgeving op zoveel punten ingewikkeld is,
dat bedrijven niet tot sanering overgaan, of op een gegeven moment heel kunstmatige
constructies gaan verzinnen. Ik denk dat die eruit moeten. Het IPO en de VNG
zijn enkele van de gesprekspartners. Maar ik denk dat het goed is om bij het
bedrijfsleven na te gaan tegen welke punten de bedrijven aan lopen. Laten
zij de bodemsanering achterwege of laten zij hun investeringen achterwege,
waardoor de minister met een vervuilde bodem blijft zitten en de investeringen
in de economie achterwege blijven?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Bij Welschen-II heb ik juist dit soort zaken aan de orde gesteld. Als
ik het heb over een versnelling, heb ik het niet alleen over de versnelling
van het afgraven als zodanig. Ik heb het dan ook over een versnelling van
de procedures. Die procedures duren vaak ontzettend lang. Daarom hoort het
totale complex heel nauwlettend bestudeerd te worden. Bekeken moet worden
of wij tijdwinst kunnen boeken en of wij de sanering van de vervuilde bodems
iets eenvoudiger kunnen maken, zonder daarbij afbreuk te doen aan de criteria.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Ik neem aan dat het blokje bodemsanering hiermee is afgerond?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ja, ik stap nu over op de milieu-educatie.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Komt u nog toe aan de vraag over de reiniging van de grond en de 500.000
ton?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Dat antwoord heeft u reeds schriftelijk gekregen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat is één van de 85 vragen die schriftelijk zijn beantwoord!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Ik heb die antwoorden nèt gekregen, voorzitter. En ik luister natuurlijk
ook naar het betoog van de minister.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Maar ik krijg niet meer spreektijd van de voorzitter, dus...
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Goed, ik zal het opzoeken.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Mijnheer de voorzitter! Mevrouw Vos heeft gevraagd hoe ik de rol zie van
de jongeren. De afgelopen jaren is met behulp van het onderwijsplan natuur-
en milieu-educatie fors geïnvesteerd in de educatie op scholen. De afsluiting
daarvan vond op 31 mei van dit jaar plaats met een slotconferentie. De uitkomsten
van de evaluatie zijn zeer positief. Ruim 75% van de directies van de scholen
voor basisschool en voortgezet onderwijs verwacht een blijvende gedragsaanpassing.
Daarnaast heeft dit plan bij 57% van de scholen geleid tot structurele maatregelen.
Met dat stimuleringsbeleid moeten wij doorgaan, binnen en buiten de scholen.
Dat zal ook gebeuren met behulp van het kaderplan NME. Natuurlijk vormen jongeren
de belangrijkste doelgroep van dit programma. Zij zijn buitengewoon belangrijk
in het totale milieubeleid. Ik wijs slechts op de substantiële bijdrage
vanuit de verschillende departementen voor het project codename future dat
dit jaar heeft plaatsgevonden en waarschijnlijk volgend jaar wordt voortgezet.
 
 Ik ben het eens met de heer Stellingwerf dat, om blijvende gedragsverandering
te realiseren, ingrijpende leereffecten teweeg moeten worden gebracht. Volgend
jaar zal een studie verschijnen over de mogelijkheden van gedragsverandering
op basis van instrumentarium en sturing. Ik verwacht een aantal interessante
uitkomsten voor ons terrein.
 
 Er is door enkele fracties gevraagd naar de korting op het NME-programma.
Ik wijs erop dat het kabinet in totaal dit jaar 4 mln. meer beschikbaar stelt
voor NME dan oorspronkelijk in het kaderplan zelf was aangekondigd. Wat is
veranderd, is de verdeling over de departementen. De bijdrage van VROM kon
lager aanvallen dan was begroot, omdat andere departementen een groter deel
voor hun rekening nemen. Er is dus geen sprake van een korting op het budget
van NME. Integendeel, het is opgehoogd.
 
 Er is gesproken een bezuiniging op de milieu-organisaties. Ook hiervan
is geen sprake.
 
 
 
 
 
 De heer Crone (PvdA):
 
 U zegt dat het budget van NME dit jaar is opgehoogd en dat er dus geen
sprake is van een bezuiniging. Is dat ook de doorloop voor de komende jaren?
Het gaat natuurlijk nog een paar jaar door.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ja, dat is ook de doorloop voor de komende jaren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 De cijfers laten iets anders zien. Er is juist de komende jaren een afbouw.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Heeft u het in totaliteit bekeken?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Ik heb de cijfers van uw ministerie, waaruit blijkt dat de bijdrage lager
wordt. Maar ik heb ook de cijfers van alle andere ministeries. Na het jaar
1999-2000 komt de bijdrage NME uiteindelijk uit op nul.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik zal hierop in tweede termijn terugkomen, als ik de exacte cijfers heb
gezien. De uitdrukkelijke vraag was waarom ik op de bijdrage voor de NME heb
bezuinigd. Ik heb gezegd dat wij niet bezuinigen. Er is een herverdeling van
de subsidie-aanspraken gekomen. Dit betekent dat met name het ministerie van
LNV een veel groter deel voor haar rekening heeft genomen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Kunnen wij daarvan dan inderdaad een overzicht krijgen? Ik herinner aan
de discussie die vorig jaar bij de begrotingsbehandeling is gevoerd. Toen
zei de minister in antwoord op de vraag van mevrouw Vos dat op haar begroting
hiervoor elk jaar 3,5 mln. zou blijven staan en dat zij dekking zou proberen
te vinden voor de dip die tijdelijk was ontstaan.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Dat is ook gebeurd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Maar ik heb het, de begrotingen doornemend, niet echt kunnen vinden. Dat
komt ook doordat het verzamelposten zijn. Ik ben de minister zeer dankbaar
als zij het verloop tot 1999 kan uiteenzetten.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 De Kamer krijgt een totaaloverzicht van de subsidies aan NME. Het gaat
immers niet per se om wat wij betalen, maar om wat men in zijn algemeenheid
krijgt. Ik zal ook een overzicht geven van wat dit op de langere termijn betekent.
Ik doel dan op deze kabinetsperiode, want ik kan niet over mijn graf heen
regeren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Volgens mijn cijfers wordt in 1996 door alle ministeries in het totaal
12,3 mln. aan natuur- en milieu-educatie uitgegeven. Dat bedrag loopt af naar
nul in het jaar 2000. Ik zou daar dus graag nadere informatie over krijgen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Over het jaar 2000 heb ik niets te zeggen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Maar in 1997 is het bedrag al 4 mln. lager en het loopt behoorlijk hard
terug.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Vanmiddag zal ik daar verder met u over praten.
 
 Wat de bezuinigingen op de milieu-organisaties betreft, is er een geweldig
groot misverstand. Er is namelijk geen sprake van bezuiniging op de milieu-organisaties;
ik weet niet waar mevrouw Vos dat vandaan heeft. Wel wordt met de milieu-organisaties
gediscussieerd over de aard van de subsidies. Ik heb vorig jaar een gesprek
gehad met de gezamenlijke milieu-organisaties en gevraagd of zij willen meedenken
over een andere systematiek, waarbij niet meer wordt gesubsidieerd op exploitatiebasis
maar op projectbasis. Hierover is het afgelopen halfjaar intensief gedacht
en gesproken met medewerkers van mijn ministerie. Gistermiddag zou mij het
rapport ter zake worden aangeboden, maar toen zat ik in uw midden. Dat ging
dan ook niet door. Ik verwacht dat dit gesprek volgende week zal plaatsvinden.
Het gaat dus om een verschuiving van de subsidies. Er zijn op dit ogenblik
 geen bezuinigingen op de milieu-organisaties aan de orde.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Voorzitter!...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mevrouw Vos, u krijgt nog nadere informatie van de minister. Dat heeft
zij al toegezegd. Kunnen wij nu doorgaan met het volgende punt?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Ik zal de cijfers inderdaad laten zitten, maar ik heb toch nog een vraag
over de verschuiving van subsidie van exploitatie naar projecten. De milieu-organisaties
hebben stevige kritiek op de voortvarendheid waarmee de minister dit doorzet.
Uiteindelijk moet het komen tot het verdwijnen van alle exploitatiesubsidies,
want alles moet via projectsubsidies gebeuren. Men vreest dat het ministerie
dan een grote grip op het werk van de organisaties zal krijgen en dat dit
met name voor een aantal kleine organisaties grote problemen oplevert. Wat
vindt de minister van deze bezwaren van de milieu-organisaties?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik zou het leuk vinden als wij die discussie kunnen voeren als ik heb
gesproken met de milieu-organisaties. Ik heb een klein jaar geleden met hen
gesproken, waarbij ik heb gevraagd of zij hierover wilden meedenken. Dat hebben
de milieu-organisaties ook toegezegd. Ik heb begrepen dat er ook heel veel
gesprekken zijn gevoerd. Het resultaat daarvan verwacht ik op korte termijn.
Men kan niet zeggen dat ik dit zo ontzettend voortvarend ter hand heb genomen,
gezien het feit dat wij al een jaar bezig zijn met elkaar. Dat vind ik een
redelijke tijd. Ik heb ook nog helemaal geen uitspraak gedaan over de wijze
waarop dit wordt ingevoerd. Kortom, ik voer die discussie nog met de milieu-organisaties.
Laten wij dat nu even afwachten en kijken of ik het met hen eens kan worden.
Daarna wil ik daarover wel met de Kamer praten. Overigens worden vrijwel alle
subsidies aan maatschappelijke organisaties op basis van projecten verstrekt
en niet meer op basis van exploitaties. Maatschappelijke organisaties, en
dat vind ik een principieel punt, moeten toch gedragen worden door de samenleving.
 
 De Kamer zal weten en ook erkennen dat wij in het milieubeleid veel baat
hebben gehad van de aanpak via convenanten. De Kamer dacht evenwel een aantal
problemen op dit punt te signaleren. De Algemene Rekenkamer heeft op dit punt
een rapport uitgebracht. Ik heb aangegeven dat de conclusies uit dat rapport
door mij op hoofdlijnen worden onderschreven. Ik heb evenwel ook een aantal
kritische kanttekeningen geplaatst bij dat onderzoek. Zo wordt bij de formulering
van de conclusies geen onderscheid gemaakt tussen oudere en moderne convenanten.
De meest moderne milieuconvenanten, zoals de convenanten met de industriële
bedrijfstakken, voldoen aan de waarborgen die de Rekenkamer heeft geformuleerd.
Niettemin bevat het rapport enkele leerpunten die ik ter harte neem, zoals
de aanvulling van de gedragscode voor milieuconvenanten. In de gedragscode
is periodieke evaluatie per convenant uitgangspunt.
 
 Ik heb nog geen hoge verwachtingen van convenanten op Europees niveau,
wat komt door de verschillen in rechtssysteem en relevante milieuwetgeving
in de lidstaten, en door de omvang van de doelgroepen. Een discussie over
de inzet van het instrument convenant op nationaal niveau, en een vergelijking
van de ervaringen van de diverse landen met het instrument convenant is wel
interessant. In diverse kaders stimuleert Nederland deze internationale discussie,
zodat ik als geen ander in deze zaal weet, hoe dat verloopt.
 
 De heer Poppe vroeg, of ik iets zie in het omzetten van de huidige convenanten
in verscherpte vergunningseisen. Mijn antwoord daarop is "nee", want dan zou
ik iets weggooien, wat buitengewoon jammer zou zijn. De convenanten functioneren
namelijk uitstekend, en hebben een centrale plaats in het geheel als vergunningsinstrument.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Maar...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Als u het daarmee niet eens bent, hebt u daarvoor uw tweede termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Waarom? Ik kan toch onmiddellijk een vraag stellen aan de minister?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Nee, dat kennen wij. U hebt hiervoor uw tweede termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik heb aan de minister gevraagd of binnen de convenanten aanscherping
plaats kan vinden, bijvoorbeeld via voorschriften om de best mogelijke technieken
toe te passen om emissies te voorkomen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Als dat nodig is, doe ik dat. Bedrijfsleven en overheid hebben echter
afspraken gemaakt over een bepaald doel, te bereiken binnen een bepaalde periode.
Verder is afgesproken dat binnen bepaalde grenzen de bedrijven vrij zijn om
hun middelen daarvoor te kiezen. Onder die afspraken komen de handtekeningen
van de minister en van de bedrijven. Als dat niet nodig is, doe ik daar niets
aan af.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat betekent dus dat een convenant een contract is, waarbij de bedrijven
de vergunning krijgen om langer door te gaan met vervuilen dan noodzakelijk
is gezien de ontwikkeling der techniek.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ach, mijnheer Poppe, wat een demagogische opmerking nu toch weer!
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Nee, dat is geen demagogische opmerking. Als er betere technieken zijn
die men niet wil toepassen vanwege economische overwegingen, heeft de overheid
de plicht om die technieken voor te schrijven, om stof-, lawaai- en stankoverlast
te voorkomen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik constateer dat u hierop in uw tweede termijn terugkomt.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Meneer Poppe, wij hebben afspraken gemaakt over de doelen die op een bepaald
ogenblik moeten worden bereikt. Die afspraken moeten nagekomen worden; daar
zijn de bedrijven aan gehouden.
 
 De heer Van den Berg vroeg mij, wat ik vind van een systeem van op centraal
niveau vastgestelde bandbreedtes voor normen, met mogelijkheden voor lokale
differentiatie. Voorzitter! Voor een deel zit zo'n systeem al in de Wet milieubeheer,
in het traject van richt- en grenswaarden. Dat is te vinden in de Wet op de
geluidhinder en in een aantal andere wetten. Overigens ben ik
met hem van mening dat dit een rol kan vervullen in een discussie over stad
en milieu. Binnenkort zullen wij hierover in de Kamer praten.
 
 De heer Crone heeft gevraagd om een plan van aanpak voor de bestrijding
van de zware milieucriminaliteit. De minister van Justitie heeft de Tweede
Kamer tijdens het algemeen overleg dat wij onlangs hebben gehad over de aanpak
van zware milieucriminaliteit, al een plan van aanpak voor de komende jaren
toegezegd. Daar wordt nu aan gewerkt door de projectgroep zware milieucriminaliteit,
en in het plan staat de oprichting van een kernteam zware milieucriminaliteit
centraal. Op 8 december a.s. wordt hiertoe een driejarig convenant ondertekend,
en het kernteam zware milieucriminaliteit heeft als taak, de milieufraude
op te sporen, waarna deze na operationalisering ter verdere behandeling zal
worden overgedragen aan de desbetreffende regiopolitie. Het team is een vervolg
op het opsporingsteam in de TCR-strafzaak.
 
 Een tweede bestanddeel van het plan van aanpak vormt de instelling van
een recherchebijstandspoule met milieu-expertise in de vijf ressorten van
het openbaar ministerie. Daarnaast is het vermelden waard dat de dienst recherchezaken
van VROM actief is op het gebied van opsporing en bestrijding van fraude met
milieusubsidies.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter!...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Als u het heel kort houdt, mag u nog een keer.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik heb in eerste termijn een vraag gesteld over het inzamelen van de meest
kwetsbare afvalstromen door een nutsbedrijf. Dat moet niet aan de vrije markt
worden overgelaten. De politieteams en de opsporingsapparaten pakken namelijk
veel duurder uit dan wanneer de overheid het als nutsbedrijf zelf gaat doen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik heb die vraag al schriftelijk beantwoord. Als de heer Poppe dat antwoord
niet vindt, dan zal ik er in tweede termijn op ingaan.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 En nu lezen, mijnheer Poppe!
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Voorzitter! Er is een aantal vragen gesteld over de herijking van het
buitenlands beleid. Ik wil niet vooruitlopen op de discussie met het ministerie
van Buitenlandse Zaken, maar ik wil wel gesteld hebben dat ik de Herijkingsnota
als een bevestiging zie van de belangrijke en de groeiende rol van milieu
en natuur in het buitenlands beleid. De financiële invulling van deze
rol in de vorm van een vast percentage van het bruto nationaal produkt op
de verschillende begrotingen is zeer welkom. Hiermee groeit onze milieu-inspanning
van ongeveer 450 mln. naar 600 mln. in 1999. Ik ben momenteel bezig, in overleg
met de meest betrokken collega's, om de uitwerking van de Herijkingsnota wat
betreft het natuur- en milieubeleid vorm te geven. Daarin zullen afspraken
worden gemaakt over de programmatische hoofdlijnen van de aanwending van de
herijkingsgelden. Ik verwacht het resultaat daarvan in de eerste helft van
1996, in ieder geval ruim vóór de behandeling van de begroting
voor 1997.
 
 Het gehele veld van het internationale milieubeleid overziende, gaan wij
een buitengewoon drukke en spannende tijd tegemoet. Ik noem slechts de voorbereiding
op het EU-voorzitterschap – dat is begin 1997 – de uitvoering
van de Herijkingsnota, de uitvoering van het Mandaat van Berlijn op klimaatgebied,
de evaluatie van Agenda 21, de onderhandelingen over de handel in chemische
stoffen en over het beschermen van bossen. Kortom, wij hebben met elkaar het
nodige te doen. Gezien de omvang van deze agenda en de noodzaak om prioriteiten
te stellen, zal ik het milieuprogramma dat de Kamer volgend jaar september
ontvangt, helemaal wijden aan het internationale milieubeleid.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dijksma (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik kom even terug op de beantwoording van de schriftelijke
vragen, want die roept vragen bij mij op. Ik heb voorgesteld om een duurzaamheidscontract
aan te gaan met een Oosteuropees land. De minister vindt die gedachte interessant.
Ik ben daar blij mee. Vervolgens wijst zij op het eerst opdoen van praktische
ervaring met de duurzame-ontwikkelingsverdragen met drie andere landen, Benin,
Bhutan en Costa Rica. Ik wil hier nadrukkelijk stellen dat een duurzaamheidscontract
geen duurzaam-ontwikkelingsverdrag moet zijn. Ik zie dat als een bilateraal
verdrag tussen twee landen. Ik wil dat ook niet in handen zien van bijvoorbeeld
een stichting als Eco-operation, hetgeen bij de duurzame-ontwikkelingsverdragen
wel het geval is. Ik heb ook gesproken over een contract, waarbij milieu,
consument en mentaliteit even belangrijk zijn als economie. Er wordt nu gekeken
naar een aantal onderzoeken dat gaande is over de toestand van het milieu
in Oosteuropese landen. Roemenië scoort, als het gaat om de major problems,
de allerergste problemen die in het onderzoek mogelijk zijn, permanent het
ergst. Waarom moeten wij dus wachten op de vergelijking met een aantal andere
landen? Dit duurzaamheidscontract is daar misschien wel op geïnspireerd,
maar het hoeft niet hetzelfde te zijn.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik heb gisteren uit de woorden van mevrouw Dijksma begrepen dat het wel
om hetzelfde ging. Wij hebben in de Kamer een flinke discussie gevoerd over
de duurzaamheidscontracten met die drie andere landen. Tot mijn grote spijt
was niet elke fractie enthousiast. De behandeling in de Eerste Kamer moet
nog komen. Daarom heb ik voorgesteld om dat af te wachten en om eerst een
jaar te werken met de duurzaamheidscontracten. Ik begrijp nu van mevrouw Dijksma
dat zij meer in de richting van een MOU denkt, uitgebreid en verder geïntensiveerd.
Wij hebben een aantal MOU's met landen in Oost-Europa. Ik ben er een beetje
beducht voor – dat doet niets af aan de problematiek in Roemenië –
als wij er nog een land aan toevoegen, dat het allemaal zo versnipperd wordt.
Ik ben net naar Bulgarije geweest. Eigenlijk heb ik het gevoel dat Bulgarije
bovenaan zou moeten staan, maar dat heeft ook te maken met het feit dat je
zo onder de indruk bent van de problemen in dat land. Wij hebben een aantal
samenwerkingsovereenkomsten, bijvoorbeeld met landen in Aziatisch Rusland.
Die vind ik bijzonder belangrijk. Er heerst daar een buitengewoon slechte
situatie. Het lijkt mij goed om die samenwerking eerst verder uit te werken
en te intensiveren voordat er een nieuw land aan het lijstje toegevoegd wordt.
Maar ik ben bereid daar intensiever en fundamenteler met u
over te discussiëren dan nu in deze ad-hoc-discussie gebeurt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dijksma (PvdA):
 
 U zegt dat wij met een aantal landen in Oost-Europa een relatie hebben.
Dat heb ik ook geconstateerd. Ik heb tevens een beleidsnotitie van de vorige
minister van VROM, de heer Alders, uit 1990 gezien, waarin hij zes landen
naar voren schuift als landen waarmee wij contacten onderhouden. Onder die
zes valt ook Roemenië. Daarbij zijn drie concentratielanden aangewezen:
Hongarije, Polen en Tsjechoslowakije. Wij zijn nu vijf jaar verder en hoewel
ik heel goed begrijp dat er voor die concentratielanden is gekozen, vind ik
het toch tijd om het beleid uit te breiden.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Laten wij er maar over discussiëren. Daarom wil ik daar volgend jaar
het milieuprogramma geheel aan wijden. Ik heb er echter geen enkel probleem
mee om in een eerder stadium met u te praten over internationaal milieubeleid.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik heb de minister gevraagd naar haar visie op de soort milieuhulp
die wij aan Oost-Europa geven. Graag krijg ik daarover meer helderheid. Ik
heb haar gevraagd of er een verschuiving moet zijn van "end of pipe"-oplossingen
naar oplossingen die meer besparend of preventief werken. Is zij het met mij
eens dat wij vooral moeten werken aan opbouw van capaciteit en deskundigheid
ter plekke? Er is nu een tendens waarbij de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven,
de Nederlandse consultancies te zeer invloed hebben op het type project waarvoor
gekozen wordt. Zou de minister hier nader op in willen gaan?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Tot nu toe heeft VROM zich voornamelijk beziggehouden met capacity building,
het opbouwen van apparaten. Wij zijn heel intensief betrokken bij het tot
stand komen van milieubeleidsplannen. Er is de laatste tijd bij VROM sprake
van een cultuuromslag, waardoor wij meer zijn gaan zitten op het spoor van
het betrekken van bedrijven en organisaties bij de totstandkoming van allerlei
contacten met Europese landen die het nodige nog te winnen hebben op dat gebied.
Maar de nadruk ligt voor ons nog steeds op het geven van informatie en het
tot stand brengen van de milieubeleidsplannen. Dus wat dat betreft handelen
wij voornamelijk op de manier die u zojuist aangaf, maar wij bekijken wel
of wij die andere aspecten erbij moeten betrekken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Die extra milieugelden, gefinancierd uit het deel van het BNP dat naar
Oost-Europa gaat, de 0,1%, moeten volgens u onder andere door Economische
Zaken beschikbaar worden gesteld.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Nee, dat is onzin. De 0,1% – de 600 mln. – is in het totaal
van het ontwikkelingsproject geld dat beschikbaar komt voor natuur- en milieuprojecten
in ontwikkelingslanden, in de DAC-landen. Die gelden worden niet gebruikt
om allerlei activiteiten tot stand te brengen die met bedrijven te maken hebben.
Het zijn dus geen EZ-gelden. Het zijn gelden die puur gebruikt worden voor
het stimuleren van natuur- en milieu-activiteiten in bepaalde landen.
 
 
 
 
 
 De heer Klein Molekamp (VVD):
 
 De minister heeft het over het ad-hoc-karakter van deze discussie. Zij
vindt dat er fundamenteler over dit onderwerp moet worden gediscussieerd.
Wanneer kan naar haar mening die fundamentele discussie plaatsvinden en op
basis van welke stukken wordt die discussie gevoerd? Ik ben het namelijk geheel
met haar eens dat de discussie een ad-hoc-karakter heeft gekregen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik zal mij erover beraden of die discussie gevoerd moet worden aan de
hand van stukken die met de herijkingsnotitie te maken hebben of met andere
aspecten. Ik zeg de Kamer toe dat ik stukken zal sturen op basis waarvan een
algemeen overleg kan worden gevoerd. Dat zal niet op heel korte termijn gebeuren,
maar men kan er in de loop van de eerste helft van het volgend jaar op rekenen.
 
 Voorzitter! Een aantal fracties heeft geïnformeerd naar de discussie
in het kabinet over de voorgenomen overheveling van personeelsleden van VROM
naar andere departementen. Versterking van de externe integratie jegens de
andere departementen heeft de hoogste aandacht. Het is niet iets van de laatste
tijd. Eigenlijk stamt het al uit de tijd toen mijn "voor-voorganger", de heer
Winsemius, hierover sprak met de Kamer. Dit proces van externe integratie
zal geleidelijkaan vorm krijgen en afhankelijk van de voortgang op een juist
moment gepaard gaan met het overlaten van milieutaken aan anderen en met de
eventuele overdracht van taken, inclusief de overheveling van personeel. Het
gaat daarbij niet om grote getallen. Er zal per onderwerp bezien worden of
het overdragen van taken het juiste middel is en of het juiste moment is aangebroken,
dat wil zeggen of de condities aanwezig zijn waardoor de continuïteit
van de taken gewaarborgd is. Op dit moment zijn er nog geen concrete plannen
van overdracht van taken of mensen. Ik krijg af en toe uit de woorden van
de Kamer het idee dat wij het hele of halve departement al overgedragen zouden
hebben. Niets is minder waar. Eventuele voorstellen daartoe zullen vanzelfsprekend
bilateraal tussen de betrokken ministers worden besproken of in het kabinet
worden bediscussieerd. Daarbij zal ook worden geregeld hoe een en ander wordt
bewaakt en op welke wijze zo nodig rapportage en bijsturing plaatsvindt.
 
 Ik kom vervolgens bij het amendement van de heer Lansink.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Voorzitter! Nog even kort een opmerking over het onderwerp van zojuist.
Ik had ook gevraagd naar de gevolgen van de afslankingsoperatie, de uitbesteding
naar anderen, het overdragen. Is van tevoren goed bezien of dit negatieve
effecten zou kunnen hebben?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Er worden in die discussie altijd dingen door elkaar gehaald, zoals decentralisatie
en externe integratie. Zoals de Kamer weet is er al een aantal jaren een overdracht
van geld aan andere overheden gaande, opdat daar een milieu-apparaat gebouwd
kan worden. Volgens mij zijn de bedragen genoemd in de schriftelijke beantwoording.
Anders zal ik ze de Kamer vanmiddag geven. Het gaat om zeer grote bedragen.
Hiermee zijn zeer veel mensen gemoeid die bij de andere overheden gekomen
zijn om een milieubeleid uit te voeren. Dat heeft nooit effecten gehad
op het apparaat van VROM. Nu er zoveel tot stand is gekomen bij die andere
overheden, is het vanzelfsprekend dat je de eigen organisatie tegen het licht
houdt en kijkt welke effecten dat hierop moet hebben. Dat is een aspect.
 
 Een tweede aspect is de externe integratie, de gedachten die wij daarover
hebben om te zorgen dat andere departementen een stuk verantwoordelijkheid
overnemen voor de milieu-effecten van het handelen in hun eigen beleidsveld.
Wij hebben tot nu toe nog geen enkele persoon of taak overgedragen naar een
ander ministerie. We zijn echter wel bezig met de discussie en we bereiden
dat wel voor. Als de heer Lansink vraagt of dat allemaal verantwoord is ten
opzichte van het huidige apparaat, dan kan ik volmondig zeggen dat dit het
geval is. Als dat niet zo zou zijn, zouden wij het natuurlijk niet moeten
doen. Verder gebeurt er op dit moment trouwens ook niet zo verschrikkelijk
veel.
 
 Ik ga dan nu naar het amendement van de heer Lansink. Ik wijs dat amendement,
mijnheer Lansink, op dit ogenblik af om de volgende redenen. Om te beginnen
ga ik ervan uit dat de bedragen die in de begroting opgenomen zijn, voldoende
zijn voor een brede toepassing van duurzaam bouwen. Deze bedragen komen overeen
met het plan van aanpak DUBO. De staatssecretaris kan daar verder meer over
vertellen.
 
 Vervolgens heb ik al eerder gesproken over de bezuinigingen op het technologiebeleid.
Het kabinet heeft ook hier door het programma EET met een bedrag dat oploopt
tot 45 mln. zoals ik zoëven zei, voldoende ruimte beschikbaar. Er is
derhalve geen behoefte aan verhoging van het onderzoeksbudget, zoals voorgesteld
in het amendement.
 
 Het derde aspect betrof natuur- en milieu-educatie. Ik heb het hier zojuist
al over gehad. Hier is geen korting aan de orde.
 
 Ten vierde is er geen beleidstekort dat een verhoging van het budget voor
het afvalstoffenbeleid zou rechtvaardigen. Het huidige meerjarenbudget is
toereikend om het afvalstoffenbeleid conform het NMP 2 vorm te geven.
 
 Kortom, ik verzoek de Kamer het amendement niet over te nemen.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Voorzitter!...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik kan mij voorstellen dat u het er niet mee eens bent, mijnheer Lansink,
maar...
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Ik kan er ook in tweede termijn op ingaan. Ik weet hoe u zich voelt.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ja, dat lijkt mij beter.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Voorzitter! Ik ga nu heel snel over naar de ruimtelijke ordening. Anders
wordt dit stuk wat stiefmoederlijk bedeeld.
 
 Vinex is en blijft uitgangspunt voor het beleid. Ik heb daarmee al een
heleboel samengevat. Steden in buitengebieden vervullen geheel verschillende
maar elk op zich onmisbare functies. Uitwaaieren van verstedelijkt gebied
is een bedreiging voor het buitengebied. Dat zal leiden tot versnippering
en doorsnijding van nog meer open gebieden. Dat is beslist ongewenst, voor
de stad, het landelijk gebied, de landbouw en de openluchtrecreatie. De Groene-Hartgesprekken
worden voor een groot deel daarom door mij geïnspireerd en gemotiveerd.
Die gesprekken vinden op dit ogenblik plaats in grote openheid, mevrouw Verbugt.
Daar waar actoren en organisaties zelf willen dat de gesprekken in beslotenheid
plaatsvinden, vinden zij in beslotenheid plaats, maar wat ons betreft zijn
het allemaal openbare gesprekken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Mag ik de minister even toelichten wat ik met openheid bedoel? Openheid
is voor mij openheid in het debat, het inventariseren van alle mogelijke visies
die in de samenleving leven. Daar gaat het mij om; het gaat erom dat ook het
leefbaarheidsprobleem wordt meegenomen. Ik heb voorgesteld dat wij er misschien
over moeten nadenken dat "rood" "groen" kan financieren. Dat noem ik openheid;
dus niet het debat voeren vanuit een bepaalde dogmatische ingang.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Nee, maar ik heb al eerder gezegd: wat mij betreft mag alles besproken
worden, maar het moet ook duidelijk zijn wat mijn visie is. Ik leg mijn visie
daar neer en anderen leggen hun visie daar neer. Dat betekent dat je een heel
interessant gesprek hebt. Niets is uitgesloten, maar ik ben wel heel blij
met uw woorden van gisteren over het Groene Hart, want ik denk dat wij veel
dichter naar elkaar toe komen dan ik vorig jaar had gedacht.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 De woorden die ik gisteren uitsprak, waren dezelfde woorden als de woorden
die ik eerder in het debat heb uitgesproken. Daar zit geen licht tussen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Dan hoop ik maar dat ik het vorig jaar niet goed heb begrepen en gisteren
wel, want anders hebben wij een probleem.
 
 Mevrouw Assen heeft gevraagd of door middel van het contourenbeleid meer
ruimte kan worden gegeven aan kleinschalig wonen en bouwen. Ik heb met de
gemeenten afgesproken dat ik zeker bereid ben om een contourendiscussie aan
te gaan. Dat betekent dat zij binnen de contour een stuk beleidsvrijheid hebben
om te komen tot bouwen. Die contouren zijn natuurlijk wel geënt op een
afsprakenkader zoals wij dat in de vorige periode met elkaar hebben afgesproken,
maar binnen de contouren heeft men mogelijkheden.
 
 De heer Stellingwerf hoopt dat het niet blijft steken in een aantal aardige
ideetjes. Wat mij betreft, gebeurt dat absoluut niet. Volgend jaar komt er
een samenhangende visie over het Groene Hart. Ook mevrouw Augusteijn maakte
zich er zorgen over of alle meningen wel op tafel zullen komen. Ik ga ervan
uit dat niemand te bleu is om zijn mening op tafel te leggen. Ik ben op dit
ogenblik dus nog steeds heel enthousiast over wat er gebeurt.
 
 Dan naar het nationaal ruimtelijk plan. Mevrouw Verbugt heeft, refererend
aan het overleg op 1 november, gevraagd of ik binnen afzienbare tijd een nieuw
ruimtelijk kader kan presenteren. Zij vindt dat dat meer moet omvatten dan
de Randstadvisie. Dan gaan wij al verder: eerst het Groene Hart, dan de Randstadvisie
en dan nog wat meer. Ik heb de RPD niet alleen opdracht gegeven om een Randstadvisie
voor te bereiden, maar ook om een verkenning van de ruimtelijke perspectieven
uit te voeren voor het gehele land, voor de lange termijn. Dat krijgt de Kamer
in 1997 gepresenteerd. Daarbij zullen al die zaken aan de orde komen die mevrouw
Verbugt gisteren heeft genoemd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Ik ben heel blij dat die zaken in ieder geval de aandacht van de minister
hebben en dat wij op dat punt op redelijk korte termijn voorstellen in de
Kamer zullen zien, maar dan kom ik nog even bij de vraag hoe ik het Randstadplan
moet zien. U zegt dat u met een visie komt voor het hele land, waarin die
verschillende aspecten komen. Wordt het Randstadplan daarin meegenomen?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ja, uiteraard. Normaliter kijk je vanuit het stedelijk gebied altijd naar
het groen. Wij hebben het omgedraaid: wij zijn eerst naar het groen gaan kijken;
wij maken een visie over het Groene Hart en daarna kijken wij naar de Randstad.
Dat betekent dat wij medio 1996 een discussie hebben – die kan meegenomen
worden bij de hele actualisering – over Groene Hart en Randstad. Dat
is één gezamenlijke visie. Ik zou het daartoe willen beperken.
U hebt gezegd dat je daar ook allerlei corridors bij moet betrekken. Als ik
dat doe, weet ik niet waar ik moet eindigen, want dan moet ik heel Nederland
op de schop nemen en dan heb ik eigenlijk een "vijfde nota"-discussie. Omdat
wij niet klaar zijn voor die discussie – daar is nog onvoldoende studie
naar verricht – wil ik het beperken tot de Randstad. Dat betekent dat
een discussie over Randstad-rail, zoals die de afgelopen week heeft plaatsgevonden
bij Verkeer en Waterstaat, natuurlijk kan worden betrokken bij de Randstadvisie.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 In onze ogen is de Randstad meer dan alleen vier grote steden. De problematiek
is een wisselwerking met de omgeving. Vandaar dat ik zeg: neem die corridorontwikkeling
mee, want de problemen zitten voor een deel op mobiliteitsgeleiding en op
ontwikkeling van woningbouwlocaties. Dat los je niet op het niveau van vier
gemeenten op. Dat is dus de ingang van mijn inbreng en ik hoor graag van de
minister hoe zij daarmee omgaat.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Voor mij is de Randstad ook niet beperkt tot vier gemeenten. Er is veel
meer gaande en natuurlijk kijken wij naar in- en uitgaande bewegingen ten
aanzien van de Randstad. Ik wil alleen zeggen dat wij niet terecht moeten
komen in de situatie dat ook Gelderland en Brabant erbij betrokken worden,
want dan moet je ook Limburg en Overijssel erbij betrekken. Dan hebben wij
het dus niet meer over de Randstad.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 De Randstad reikt volgens mijn fractie niet tot in Overijssel; ik denk
dat je die ruimtelijk vrij goed kunt afkaderen. Het gaat erom dat de problematiek
in het "hoefijzer" uitstraalt naar het gebied er omheen. Ik zou graag zien
dat die wisselwerking wordt betrokken in de visie die wij gaan ontwikkelen
voor de herziening van het ruimtelijke beleid.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Akkoord.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Dit is de kern van de discussie, zoals ik ook in eerste termijn heb gezegd.
Wij staan voor essentiële keuzen over de ruimtelijke ordening in de toekomst.
De minister stelt dat wij alleen over de Randstad en het Groene Hart praten,
maar niet over Gelderland. Ik wijs op de Gelderse vallei, de uitstraling naar
Gelderland en de bescherming van de Veluwe. Als wij echt fundamentele keuzes
willen maken – en die zijn nodig – kun je het ene niet zien zonder
het andere. Ik bepleit daarom een aanpak die wel degelijk breder is. Volgens
de minister zijn wij daar niet aan toe, maar een stapsgewijze benadering lijkt
mij funest voor een goede en geïntegreerde besluitvorming over de ruimtelijke
ordening.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 U doet net alsof er op dit ogenblik geen beleid op dat punt zou zijn.
Wij hebben vier of vijf jaar gelden de Vierde nota extra tot besluitvorming
geleid. Daarin hebben wij met elkaar een duidelijk beleid uitgezet, bijvoorbeeld
een restrictief beleid ten aanzien van de Veluwe. Er is volstrekt duidelijk
uiteengezet wat er wel en niet gebouwd kan worden in bepaalde kwetsbare gebieden.
Ik zie wel dat er zich in de loop van de tijd nieuwe ontwikkelingen voordoen,
die leiden tot een nieuwe ruimtelijke visie, maar die zal, zoals wij hebben
afgesproken, vooral haar weerslag moeten vinden in een vijfde nota. Het nationale
ruimtelijk beleid zal daarin in z'n geheel herzien moeten worden. Wij hebben
eerder afgesproken dat in deze periode alleen de bestaande Vinex wordt geactualiseerd,
als de actuele ontwikkelingen dat absoluut noodzakelijk maken. Voor het overige
blijft het beleid dat in de Vierde nota extra vorm heeft gekregen van kracht.
Daar wil ik niets aan afdoen.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Dat begrijp ik wel, maar ik ben toch bang dat wij achter de ontwikkelingen
aan lopen. In de afgelopen vier, vijf jaar is er natuurlijk heel veel gebeurd.
Ik wijs nog eens op de Gelderse vallei en de uitstraling die de overloop vanuit
de Randstad in die richting heeft. Ik wijs anderzijds op de kustlocaties en
Schiphol. Overal doet zich de noodzaak voor van een herijking van ons nationale
ruimtelijk beleid. Dat kunt u toch niet ontkennen? Anders lopen wij echt met
oogkleppen op.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Wat bepleit u nu eigenlijk, mijnheer Van den Berg? Wij hebben met elkaar
afgesproken dat de Vinex wordt geactualiseerd, en dat doen wij dus ook. Ik
heb aan alle provincies gevraagd om aan te geven waar naar hun idee de veranderingen
plaatsvinden die in de actualisering opgenomen moeten worden. In december
voer ik daarover bestuurlijk overleg. Dat is wat er gebeurt. Verder zetten
wij overal bestaand beleid voort waar dat mogelijk is. In 1997 zullen wij
op basis van de nieuwe ruimtelijke verkenning een principieel debat voeren
over de lijnen voor de toekomst.
 
 Een grote, nationale nota over het ruimtelijk beleid kan ik niet zomaar
uit de mouw schudden. Dat zou ook niet goed zijn, want het zou buitengewoon
veel onrust teweeg brengen bij alle partijen die dat ruimtelijk beleid moeten
uitvoeren. Dat moeten wij niet doen, want dan maken wij elkaar onrustig, om
geen erger woord te gebruiken. Het huidige beleid functioneert goed. En als
ontwikkelingen in de andere regio's daarmee strijdig zouden zijn, zoals u
zegt, moet ik daarop reageren. Op dat ogenblik zal ik constateren dat er een
probleem is, want dat mag natuurlijk niet.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Ik geloof niet dat wij zo ver van elkaar af staan als de minister nu suggereert.
Het gaat mij erom dat de actualisering meer inhoud krijgt en dat de vijfde
nota wat sneller tot stand komt om de zaken integraal te kunnen bekijken.
Ik bepleit om ook niet te lang te wachten, met het oog op
studies die nog nodig zouden zijn. Ik ben het er natuurlijk mee eens dat die
niet uit de mouw geschud kunnen worden, maar laten wij er dan nu alvast mee
starten.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik beloof u dat, als het in mijn handen is, ik in de volgende kabinetsperiode
onmiddellijk het werk aan de vijfde nota ter hand zal nemen.
 
 Voorzitter! Er is nog buitengewoon veel interessants over de ruimtelijke
ordening te vermelden, maar ik weet dat u met het oog op de klok een beetje
onrustig begint te worden. Ik haal nog wel een aantal krenten uit deze buitengewoon
lekkere pap van ruimtelijke ordening.
 
 De Maasvlakte en de kustlocatie worden in de loop van het volgende jaar
aan de orde gesteld.
 
 Ik heb een stuurgroep ondergronds bouwen ingesteld die zich, zoals de
naam al aangeeft, met name bezig zal houden met een studie van wat er mogelijk
ondergronds gebouwd kan worden. Dat zal infrastructuur zijn, alsook misschien
werklocaties of voorzieningen die niet direct daglicht nodig hebben, maar
natuurlijk wel het daglicht kunnen velen.
 
 Aan het adres van mevrouw Assen merk ik op dat wij nog enthousiast bezig
zijn met het project kwaliteit op locatie. Dat gaat door. Wij hebben een discussie
over de woonvoorkeuren op de diverse locaties. Dit zeg ik in antwoord op de
desbetreffende vraag van mevrouw Verbugt. Ik heb zelf nog geen voorkeur, maar
daarover vindt onderzoek plaats.
 
 Met name de heer Stellingwerf heeft een vraag gesteld over de nota's van
andere departementen die wij sectorbouwstenen noemen. Welnu, die worden allemaal
betrokken bij de actualisering van de Vinex.
 
 Ik ga niet in op de rijkshuisvesting, hoewel dat buitengewoon zinvol zou
zijn. Het is namelijk een heel goede, aardige en goed werkende organisatie.
 
 Ik zal tot slot ook geen verheven woorden spreken, want dat gebeurt straks
nog wel.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! Ik dank de verschillende woordvoerders voor de aandacht die
zij aan het terrein van de volkshuisvesting hebben gegeven. Ik feliciteer
mevrouw Assen graag nogmaals met haar maiden-speech, die ik als opbouwend
en interessant heb ervaren.
 
 Het grote punt is de problematiek van segregatie die in verschillende
bijdragen terecht mede geïnspireerd was door de zeer recente rapportage
ter zake van het Sociaal en cultureel planbureau. Er is inderdaad sprake van
een wezenlijk vraagstuk.
 
 De vraag is of ik het eens kan zijn met het beeld dat de heer Duivesteijn
heeft geschetst dat volkshuisvesting de motor is voor de segregatie. Ik werp
dat evenwel verre van mij; dat is absoluut niet het geval. Uit de rapportage
van het Sociaal en cultureel planbureau blijkt dat het vooral om vier zaken
gaat. In de eerste plaats noem ik werk, om mensen uit een uitzichtloze situatie
te halen. In de tweede plaats is er de veiligheid; verbeteren van de in de
desbetreffende wijken vaak treurige situatie ter zake van criminaliteit. Daarover
is ook uitvoerig gerapporteerd. In de derde plaats is er de kwestie van onderwijs
en de participatie daarin. In de vierde plaats is er de kwestie van inburgering.
 
 Wil je de situatie op al die terreinen verbeteren en de segregatieproblematiek
niet laten vergroten, dan is het heel duidelijk dat er op al die terreinen
grote inspanningen nodig zijn. Het is ook duidelijk dat dit in gezamenlijk
overleg moet gebeuren. Bovendien zal er afstemming met andere beleidsterreinen
moeten zijn. Tevens is het noodzakelijk om te investeren in de bestaande stad.
 
 Daaraan kan, moet en zal Volkshuisvesting een belangrijke bijdrage leveren.
Om dat nader aan te geven, zal ik in acht concrete punten op hoofdlijnen aangeven
om welke bijdrage het gaat. Allereerst noem ik de herstructurering van de
steden. Het gaat om betaalbare nieuwbouw op de Vinex-locaties aan de rand.
Ondanks de gedaalde behoefte wordt er toch ingezet op betaalbare nieuwbouw,
niet alleen aan de rand, maar ook op herstructurering in de bestaande stad.
Daarvoor is het programma van 3500 extra te slopen woningen per jaar. Daarvoor
worden duurdere woningen in de stad voor teruggebouwd. Dan houd je ook koopkracht
in de stad. Daarnaast worden 6000 woningen omgezet van huur in koop. Dan denk
ik aan de wat duurdere huurwoningen, waardoor je ook weer koopkracht in de
desbetreffende buurten en wijken in de stad houdt.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Kan de staatssecretaris aangeven wat hij onder "betaalbaar" verstaat in
aanvangshuurprijzen? Dat is de eerste vraag.
 
 De tweede vraag gaat over het slopen van 3500 goedkope woningen. Welke
prijsklasse is "goedkoop" en wat komt ervoor terug in huurprijs?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik begrijp dat de staatssecretaris hierop terugkomt in zijn verhaal. Hij
kan daarom beter zijn verhaal vervolgen. Dadelijk zien wij wel of de vragen
zijn beantwoord.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat zal ik doen, voorzitter.
 
 Ik beschouw de herstructurering als een buitengewoon belangrijk element
om de segregatie tegen te gaan. Dat is een actief programma dat in deze kabinetsperiode
is ingezet.
 
 Het tweede punt: de beheersing van de huurontwikkeling. Bij een beheerste
huurontwikkeling heeft de huurder meer keuze. Dat betekent dat je daarmee
een actieve bijdrage levert aan het anti-segregatiebeleid. Ik noem de punten.
Ik ben blij de Kamer zo snel de schriftelijke inbreng levert bij het verslag
op het voorstel van de Wet procesvereisten. Dan kan de wet nog in werking
treden vóór de huurronde 1996. Ik kom straks nog terug op het
overleg met de verhuurder voor de huurronde 1996, de kan-bepaling voor de
maximale huursom en het in gang zetten van het overleg over de minimale huursom
bij de lagere inflatie. Waar er sprake is van een meer beheerste ontwikkeling
en waar het beleid daarop heel bewust wordt ingezet, is eenduidig dat het
voor huurders ook betekent dat zij een ruimere keuze krijgen in het soort
woningen waarin zij kunnen wonen. Daarmee draag je bij aan de anti-segregatie.
Ook dit is in deze kabinetsperiode ingezet.
 
 Het derde punt: verbetering van de regeling individuele huursubsidie.
Er komen meer middelen beschikbaar voor de individuele huursubsidie. En dus
komt er voor de huurder weer meer keuze in het type woningen.
Ergo, de keuzevrijheid wordt vergroot. Ik noem een paar heel concrete elementen,
zoals de verzachting van de kwaliteitskorting. In mijn voorstel is zij beperkt
tot 20%. Ik noem een meer geconcentreerd inzetten van de gelden op de minima,
waardoor ook zij een ruimere keuze krijgen in woningen waarin zij kunnen wonen.
Verder noem ik het voorkomen van armoedeval. Wat de alleenstaanden betreft
is op dit moment de situatie dat, als zij vanuit de bijstand een eenvoudige
baan accepteren, bijvoorbeeld een Melkert-baan, zij onmiddellijk uit de huursubsidie
vallen. In mijn voorstellen zit een zodanige verbetering voor de alleenstaanden
dat zij, ook als zij net iets boven het minimum uitkomen, nog net in de tabellen
voor de huursubsidie vallen. Zij kunnen die baan dan accepteren zonder hun
huursubsidie te verliezen. Dat hele pakket, in deze kabinetsperiode te realiseren,
draagt dus zeer bij aan het anti-segregatiebeleid.
 
 Het vierde punt: het leefbaarheidsbeleid in het grote-stedenbeleid. Het
grote-stedenbeleid en de volkshuisvesting gaan hand in hand. Wij zijn de grote
motor van het grote-stedenbeleid, mag ik wel zeggen. Wij hebben nu convenanten
met de vier grote steden en met vijftien andere steden, over integrale plannen
voor leefbaarheid, juist met het speerpunt op wijk- en buurtbeheer en met
differentiatie in de bestaande stad en in de nieuwe wijken. Daar is ook geld
voor ter beschikking gekomen. Ook nu weer: het is een aandachtspunt en nieuw
beleid van dit kabinet.
 
 Het vijfde punt: de scheefheidsbestrijding. De dure scheefheid is sterk
afgenomen. Dat is voor de betaalbaarheid van ontzettend grote betekenis voor
de mensen. Ik juich dat dan ook zeer toe. Van de goedkope scheefheid maak
ik geen dogma. Ik wil graag een goede toewijzing, maar waar er een streefdatum
lag voor het boeken van succes wat het bestrijden van de goedkope scheefheid
betreft heb ik die streefdatum met nadruk laten vallen. Dat betekent: niet
tot elke prijs en tot de laatste woning bestrijding van de goedkope scheefheid.
Ook dat is een punt van dit kabinet en dit kabinetsbeleid en ook dat draagt
bij aan bestrijding van de segregatie.
 
 Het zesde punt: de stedelijke herstructurering. Vroeger hadden wij stadsvernieuwing,
gericht op het inhalen van de fysieke achterstand. Nu kijken wij veel meer
naar omgevingsfactoren. Dat doen wij ook bij de herijking van Belstato. Met
name de omgevingsfactoren, de naoorlogse wijken en alles wat erop en eraan
zit, zijn op de agenda gezet. Dat sluit aan bij het signaal dat onlangs van
de grote steden is gekomen. Leefbaarheid, een ruimere opvatting van stadsvernieuwing,
staat nu voorop. Langzamerhand ontstaat het beeld dat stadsvernieuwing oude
stijl, dus ervoor zorgen dat mensen in een goede woning wonen, overgaat naar
de stedelijke herstructurering nieuwe stijl. Daar zit dus leefbaarheid in
en daar zitten ook de naoorlogse wijken in. Wij gaan dus van de stadsvernieuwing
naar die ongedeelde stad toe. Daarover kom ik straks uitvoeriger te spreken.
Het is helder dat dit beleid, dat wij nu inzetten, bijdraagt aan de bestrijding
van de segregatietendensen.
 
 Het zevende punt is dat wij niet overgaan tot tijdelijke huurcontracten
en huisvestingsvergunningen. Dit hangt samen met de scheefheidsbestrijding.
Als je wel daartoe overgaat, jaag je mensen met wat meer koopkracht uit de
goedkope wijken. Dat willen wij niet. Het bevordert de segregatie en daarom
gaan wij niet daartoe over.
 
 Het achtste en laatste punt is dat wij beter gebruik moeten maken van
de bestaande stad. Ik denk aan leegstaande kantoren en dergelijke, die heel
goed een woonbestemming kunnen krijgen. Ook dit gaat de neergang tegen en
bestrijdt dus de segregatie.
 
 Als ik deze acht punten op een rij zet, kan ik zeggen dat wij alles doen
wat in ons vermogen ligt om de segregatie te bestrijden. Hiermee wordt echter
niet het hele probleem opgelost. Nogmaals, er blijven problemen rond werkgelegenheid,
rond onderwijs, rond criminaliteit, rond inburgering. Wij werken er gezamenlijk
aan en de volkshuisvesting onttrekt zich niet aan haar verantwoordelijkheid
waar deze in praktische zin kan worden genomen. Overigens is het op lokaal
niveau maatwerk. Mevrouw Verbugt heeft dat terecht opgemerkt. Per gemeente
is de situatie verschillend. Gemeentebesturen zullen hierin dus een belangrijke
rol moeten spelen en zij willen dat ook.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik kan hier niet op ingaan, want dat gaat te ver voor dit debat. Ik vind
het een romantisch verhaal, dat naar mijn mening niet gestoeld is op de werkelijkheid.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dit soort loze opmerkingen kan ik absoluut niet plaatsen. Ik heb uitvoerige
brieven gestuurd, onder andere over de herziening van de IHS, en een beleidsbrief
over de herstructurering en het bouwen in bestaande wijken. Dat zijn concrete
beleidsvoornemens.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Inderdaad hebben wij die dit weekend ontvangen. Wij komen er later over
te spreken en dan kunnen wij er echt op ingaan. Dit kan nu niet, helaas.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Daar ben ik altijd voor beschikbaar.
 
 Enkele woordvoerders hebben vragen gesteld over de verlaging van het bouwprogramma.
Mevrouw Verbugt wilde weten in hoeverre de lagere woningbehoefte ingrijpt
in deze begroting en vroeg speciaal naar het overleg met de provincie Noord-Holland.
Op de rol staat het overleg met Noord-Holland over aanvullende capaciteit
voor ongeveer 10.000 woningen. Over dat programma zal met het ROA en Noord-Holland
opnieuw moeten worden gesproken in het licht van de nieuwe cijfers. Ik wijs
er overigens op dat er in die zin voorzichtig met nieuwe cijfers moet worden
omgegaan, dat er bestaande bouwplannen zijn waarvan wij weten dat zij vertraagd
zijn. Ik denk aan het plan Houthavens, dat een duidelijk voorbeeld hiervan
is. Er zal dus opnieuw worden gesproken. Dit zal overigens ook kunnen en moeten
gebeuren als wij bij de kaderbrief opnieuw bekijken welke financiële
middelen er beschikbaar zijn. Ik kom daarop terug.
 
 De heer Van den Berg en mevrouw Nijpels vroegen naar de financiële
vertaling van de veranderde raming van de nieuwbouwbehoefte en vroegen of
ik hierover een meningsverschil met de minister van Financiën heb. Gezien
de lagere behoefte is de bij het regeerakkoord afgesproken beleidsintensivering –
voor de liefhebbers: cluster 3 – per 1997 geschrapt. Die is dus terug
naar cluster 3. De hiermee samenhan gende middelen voor grondkosten,
bodemsanering, huursubsidie en woningbouw worden daarom gekort op de beschikbare
budgetten. Ik zal de rijksbijdrage die nodig is voor herstructurering en differentiatie
in nieuwbouwwijken en Vinex-locaties, analyseren en bij de besluitvorming
en de afweging van beleidsprioriteiten in het begin van 1996 in het kader
van de begrotingsvoorbereiding voor 1997 aan de orde stellen. De Kamer vindt
de definitieve verwerking van de besluitvorming hierover in het kabinet bij
de eerste suppletore begrotingswet 1996, samenhangende met de begroting voor
1996.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Is dat niet wat laat? De gemeenten zijn nu al bezig met het bedenken van
de herstructureringsnieuwbouw en het verder vorm geven aan Vinex-locaties.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ja, hoe eerder duidelijkheid, hoe beter. Dat is evident. Ik wijs er echter
op, dat de programma's voor de eerste jaren niet gewijzigd zijn en dat we
dus over de periode daarna spreken. Het is ook evident, dat de gemeenten rond
het voorjaar van 1996 duidelijkheid daarover moeten hebben over de langjarige
zekerheid van degenen die zowel de stedelijke herstructurering als de Vinex-locaties
moeten ontwikkelen. In het schriftelijke antwoord op vraag 56 staat 1997,
maar bedoeld is 1996.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Voorzitter! Als het enigszins kan, zouden wij die duidelijkheid graag
nu hebben. Ik heb al in eerste termijn aangegeven, dat wij op dat punt waarschijnlijk
toch nog met een verhaal zullen komen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik deel uw opvatting, dat snelheid gewenst is, maar het kabinet heeft
tot deze route besloten.
 
 Voorzitter! Over de stadsvernieuwing zijn vele vragen gesteld. Ik stel
allereerst vast, dat we midden in een grote inhaalslag zitten. Tot 2005 wordt
er door het Rijk jaarlijks circa 1 mld. en door andere partijen een veelvoud
daarvan geïnvesteerd in het inhalen van de fysieke achterstanden, die
wij via de stadsvernieuwingsfondsen hebben geconstateerd. Conform de afspraken
hierover met de Kamer, bezien we tegelijkertijd of we op de goede weg zijn
en of we wel de goede uitgangspunten hebben gehanteerd. Het gaat hier om de
zogenaamde herijking van Belstato. De vier grote steden hebben recentelijk
deze opgave in beeld gebracht, vooruitlopend op de door mij te verrichten
herijking van Belstato. De opgave van de vier grote steden blijkt in heel
grote lijnen overeen te komen met de inventarisatie ten tijde van Belstato.
Met het inlopen van de achterstanden die wij destijds hebben gedefinieerd
zullen niet alle problemen in de oude binnensteden en de schil eromheen zijn
opgelost. Eigenaren en verhuurders zullen moeten blijven investeren om hun
bezit op peil te houden, dan wel moeten besluiten om over te gaan tot sloop
en herstructurering. Dat hoort op zichzelf tot de normale exploitatie. Daar
waar dat niet lukt, zal ik gesprekken voeren om te bezien welke eventuele
structurele problemen daaraan ten grondslag liggen. Die vind ik voor een deel
terug in de herijking Belstato. Voor een deel spelen er wellicht ook andere
problemen.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Voorzitter! De staatssecretaris heeft circa 1 mld. per jaar beschikbaar.
Te zelfder tijd zegt hij, dat het proces van stadsvernieuwing en stedelijke
herstructurering verder moet gaan. In 1997 staat er hiervoor echter niet 1
mld. maar 800 mln. Dat lijkt mij een signaal, ook in de richting van de grote
steden, dat net even de verkeerde kant op gaat. Kan de staatssecretaris daar
nog even op ingaan? In tweede termijn zullen wij hierover een motie indienen.
 
 
 
 
 Voorzitter: De Graaf
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! Ik wil niet vooruitlopen op de motie, maar ik vind het geen
verkeerd signaal. Een bepaald bedrag voor de stadsvernieuwing is afgesproken
en dat wordt in hoog tempo ter beschikking gesteld, om niet te zeggen in zeer
hoog tempo. Dat betekent dat de in Belstato gedefinieerde stadsvernieuwingsoperatie
eerder kan zijn afgelopen dan oorspronkelijk werd gedacht. Ik tel mijn zegeningen
op dat punt. Dat je daardoor overgaat naar een wat lager niveau van uitgaven
is niet onlogisch. Maar dat is geen verkeerd signaal. Ik wil er op dit moment
volstrekt niet op vooruitlopen, maar er kan sprake zijn van een nieuwe inhaalslag,
die niet uit de normale exploitatie kan worden bekostigd. De discussie daarover
voeren wij echter in 1997. Vanaf dat moment zul je misschien bedragen moeten
toevoegen. Nogmaals, ik loop daar niet op vooruit. Het gaat mij echter te
ver om dat nu al te besluiten op grond van het feit, dat we daarover nog geen
enkel gegeven hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Dat is ook niet mijn bedoeling. Het gaat juist de andere kant op, namelijk
dat ik constateer dat er een betrekkelijk geringe beleidsmotivering zit achter
het verhaal om van 1 mld. naar 800 mln. te gaan in 1997.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik wil dat toch bestrijden. We hebben een bepaald bedrag afgesproken en
dat is gegarandeerd. Dat geven wij nu in een hoger tempo uit dan oorspronkelijk
was afgesproken. Dat je op een zeker moment toch op een wat lager tempo overgaat,
is niet echt onlogisch. Dat zou ik niet als een achteruitgang willen zien.
Integendeel, de werkelijkheid is dat wij op dit moment in een hoger tempo
aan stadsvernieuwing doen. Wij stellen de gelden in een hoger tempo ter beschikking.
En dus komt er ook een moment waarop het tempo wat naar beneden moet gaan.
Dat is logisch.
 
 Voorzitter! Dit zie ik als de hoofdlijn van de stadsvernieuwing, waarover
wij in 1997 een discussie zullen voeren. Op dit moment hebben wij de klassieke
stadsvernieuwing ingezet met Belstato. Wij breiden die op dit moment uit met
de leefbaarheidsaspecten, wijk- en buurtbeheer en integrale plannen. Dat heeft
natuurlijk alles met die stadsvernieuwing te maken. In 1997 krijgt de Kamer
ook de omgevingsverkenningen. Dit betekent dat de stadsvernieuwing wordt uitgebreid
met de schil rond de klassieke stadsvernieuwing. Daar zitten dus ook de naoorlogse
wijken in met hun problematiek. Tenslotte zie ik dat allemaal opgaan in één
onderwerp, dat ik wil aanduiden als stedelijke herstructurering. Het gaat
om de stad in haar volle breedheid: het hart, de naoorlogse wijken en de rand,
met de differentiatie en de kwaliteiten in woningbeheer. Ik wil in de komende
tijd graag af van de schotten die er op dit punt nog zitten in allerlei formele
beleidsstukken. Het is één stad, één ongedeelde
stad met één opgave. Wij zullen het ook in de
herijking allemaal keurig gescheiden houden, want anders wordt het een rommeltje.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom te spreken over de huurlasten. In mijn
beleidsbrief heb ik gemeld dat de ontwikkeling van de huurlasten over de hele
linie mij zorgen baart, mede omdat uit de Nibud-cijfers blijkt dat met name
alleenstaanden en ouderen er moeite mee hebben om de huurlasten op te brengen.
Ik ben daarom van mening dat in de toekomst een aantal zaken gerealiseerd
moet worden. Het mag niet meer zo zijn dat een eventuele koopkrachtverbetering
vrijwel helemaal moet worden aangewend voor alleen maar de volkshuisvesting.
Bovendien moet de betaalbaarheid van het wonen, waar nodig, worden vergroot.
Ik wil daar langs drie lijnen invulling aan even. In de eerste plaats wil
ik een gematigde huurprijsontwikkeling realiseren. In de tweede plaats wil
ik de regeling individuele huursubsidie aanpassen. En in de derde plaats wil
ik zoveel mogelijk de situatie vermijden dat mensen met te hoge huurlasten
worden geconfronteerd. Ik wil dat doen door middel van het instrument van
passende woonruimteverdeling.
 
 Er is op dit moment duidelijk sprake van een dalende lijn in de landelijke
huurontwikkeling. Ik vind dat een positieve ontwikkeling. Maar het tempo van
de daling valt mij nog tegen. De binnenkort in te voeren procesvereisten zullen
een bijdrage kunnen leveren aan de matiging van de huurontwikkeling, omdat
hiermee verhuurders worden verplicht de huurverhoging boven de 3,8% expliciet
te motiveren aan de huurder. Verder zal ik in overleg treden met de landelijke
koepels van verhuurders, de sociale en de commerciële, met als doel een
lagere gemiddelde huurstijging in 1996 te bewerkstelligen. Daar kom ik straks
nog op terug. Ik meld overigens de heer Jeekel dat ik niet bang ben dat ik
alleen maar koffie krijg en vervolgens op de koffie kom! Desalniettemin acht
ik een versterking van de rijksrol voor de landelijke huurontwikkeling gewenst
en wel om daadwerkelijk te kunnen waarborgen dat de dalende huurontwikkeling
zich ook in de komende periode voortzet. Ik heb daarom het voornemen om het
in het kader van de voorziene integrale herziening van het huurbeleid mogelijk
te maken dat de maximale huursomstijging kan worden opgelegd.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Ik heb in eerste termijn een vraag gesteld, die ik zojuist
heb herhaald. Ik zou nu het antwoord krijgen van de staatssecretaris. Misschien
komt het nog. Ik dacht echter dat de staatssecretaris dat onderwerp al voorbij
was. Hij heeft tegen de pers gezegd dat de huurverhogingen, gezien de situatie,
verder gematigd kunnen worden. Ik wil van hem vernemen welke relatie er is
met het bruteringsakkoord, waarin de afspraken zijn gemaakt met de woningbouwcorporaties,
de koepels. Mijn vraag is: hoeveel procenten moeten de huurverhogingen lager
uitvallen dan die afspraken?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! Ik ben nog lang niet uitgesproken over het huurbeleid. Ik
kom daar dus nog uitgebreid over te spreken. Ook de heer Van den Berg heeft
hierover vragen gesteld. Ook hij zal de antwoorden nog krijgen.
 
 Het is in mijn ogen gerechtvaardigd om tot het instellen van een maximale
huursom over te gaan, indien mocht blijken dat de uitkomsten van het overleg
met de landelijke koepels van verhuurders dan wel de feitelijke huurontwikkeling
daartoe aanleiding geven. Een dergelijke maatregel betekent overigens dat
dan de som van de jaarlijkse huuraanzeggingen op instellingsniveau wordt gemaximeerd.
Dat is dus iets anders dan de maximale huurstijging per individuele woning;
er blijft dus flexibiliteit.
 
 Bij de bepaling van het niveau van een eventuele maximale huursom dient
in mijn ogen het streven van een sociale sector als "revolving fund" onverkort
het uitgangspunt te zijn. De investeringsopgave in verband met zaken als betaalbare
nieuwbouw, onderhoud en verbetering, duurzaam bouwen, ouderenhuisvesting en
leefbaarheid maakt hier integraal deel van uit. Vandaar dat het ook van groot
belang is dat goed inzicht ontstaat in de ontwikkeling van de financiële
positie van de sociale huursector. Voorts dient een maximale huursomstijging
uiteraard een redelijk rendement bij de commerciële verhuurders niet
in de weg te staan. Ik wijs erop dat tijdige invoering van de Wet procesvereisten
al in 1996 een matigende invloed kan hebben op de gemiddelde huurverhoging.
Daarover is verder geen overleg met de verhuurders nodig. Ten slotte hebben
wij ook nog het instrument van de maximaal redelijke huurprijs.
 
 In antwoord op de vraag van de heer Van den Berg wijs ik erop dat de uitgangspunten
van het bruteringsakkoord intact blijven. Er wordt dus niet eenzijdig getornd
aan iets dat in tweezijdig overleg tot stand is gekomen. Als het gezien de
veranderde omstandigheden mogelijk is om de huur minder te laten stijgen dan
destijds op grond van een aantal rekenmodellen is aangenomen, dan moeten wij
natuurlijk met elkaar in goed overleg besluiten om daartoe over te gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Moet ik begrijpen dat dit het antwoord op mijn vraag was?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Als u in de krant zegt dat de huurverhoging verder gematigd kan worden,
dan denk ik dat alle 250.000 huishoudens die nu in armoede verkeren, opveren
en zich afvragen hoeveel er gematigd kan worden. U zegt nu dat er afspraken
worden gemaakt over die matiging, maar dat die toch binnen het bruteringsakkoord
blijft. Dat biedt toch weinig soelaas aan die huurders die nu financieel gezien
in diepe ellende zitten. Als u zoiets zegt, dan moet u ook kunnen aangeven
hoeveel minder de huurverhoging zal zijn. U moet kunnen aangeven wat de bewoners
volgend jaar kunnen verwachten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat heb ik al lang gedaan. Dat is ook in de beleidsbrief terug te vinden,
maar die hebt u kennelijk nog niet kunnen lezen. Ik verwacht dat de huurstijging
in de sociale sector, die dit jaar per 1 juli nog 4,7% bedroeg, volgend jaar
rond de 4% zal liggen. Dat is dus een daling van 0,7%.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Weet u ook hoeveel hoger dat is dan de huidige inflatie? Die bedraagt
immers 1,5%. Bent u het met mij eens dat door deze huurverhoging de armoede
nog groter wordt voor de grote groep van nu al in armoede verkerende huishoudens
en dat er dus geen enkel probleem is opgelost?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Neen, ik ben absoluut niet van mening dat de armoede daarmee groter wordt.
Ik heb gewezen op de gematigde huurontwikkeling en ik wijs erop dat wij volgend
jaar de IHS-regeling zullen verbeteren. Wij wachten daarmee niet tot 1997,
maar de verbetering zal al in 1996 optreden, als u tenminste een beetje meewerkt
aan het afhandelen van het desbetreffende wetsvoorstel. Dan zijn ook de gelden
voor de 2% normhuurcompensatie beschikbaar. Hiermee vertel ik u eigenlijk
niets nieuws, want dit wist u al.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):
 
 Voorzitter! De heer Tommel spreekt regelmatig over aanvaardbaar matigen
en lagere stijgingen. Daar ben ik op zichzelf ook blij mee, maar er is toch
een bepaalde norm nodig om dat te concretiseren. Die norm moet dan aangeven
wat iemand maximaal aan huur mag besteden van zijn netto besteedbaar inkomen.
De heer Poppe zei zoëven al dat de huren misschien wel minder stijgen
dan aanvankelijk werd verwacht, maar dat dit stijgingspercentage nog altijd
boven het inflatiepercentage ligt. Moet er niet een norm komen die bepaalt
wat mensen maximaal aan huur mogen uitgeven? Ik spreek nu natuurlijk met name
over de minima. De staatssecretaris laat in zijn schriftelijke antwoord wel
weten dat die norm in 1983 is afgeschaft, maar in 1983 werd er nog niet zo
gesproken over de stille armoede als nu in 1995. Vindt de staatssecretaris
niet dat er een zekere norm moet zijn?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Nee, dat vind ik niet. In de eerste plaats omdat het stellen van de norm
de financiële risico's, waarvan overigens niet kan worden ingeschat hoe
groot ze zijn, eenzijdig op de overheid afwentelt. In de tweede plaats noem
ik als zeer aanzienlijk bezwaar, dat zo'n norm geen rekening houdt met de
kwaliteit van de woning. Als de norm alleen wordt gebaseerd op het inkomen,
zou het er verder niet toe doen wat de kwaliteit van de woning is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):
 
 De prijs/kwaliteit-verhouding van een woning moet eerder een rol spelen
bij de stijging van de huur dan bij de vaststelling van de norm.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Maar als u zegt dat er een norm is voor de betaalbaarheid van de woning –
u doelt op de relatie tussen inkomen en wat men aan huur kan betalen –
zal de te betalen huur toch op een of andere wijze ook iets te maken hebben
met de kwaliteit van de woning. Dat kan toch niet anders? U wilt toch niet
zeggen dat het logisch is dat men voor een woning met een lage kwaliteit,
die een huur van bijvoorbeeld ƒ 300 "doet", evenveel betaalt als voor
een prachtig huis tussen ƒ 700 en ƒ 800? Dat kan toch niet?
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Er zijn, dat is duidelijk, normen te stellen. Voor problemen met de kwaliteit
van een woning is een regeling te treffen. Je moet een norm kunnen stellen,
anders kunnen we nooit over een aanvaardbare huur spreken. Het gaat immers
om de vraag, wat aanvaardbaar en dus betaalbaar is voor de portemonnaie van
de mensen. Uw partijgenoot Gruijters heeft in 1974 normen gesteld; uw helaas
overleden collega Schaefer sloot zich daarbij aan. Het gaat om een huurquote,
dus om het deel van het inkomen dat men kwijt kan en mag zijn aan huur. Dat
heeft dus niets te maken met 1974 of 1995, want als het inkomen stijgt, heeft
dat ook consequenties voor die quote. Waarom weigert u pertinent om een zekere
normering vast te stellen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik heb daar al op geantwoord; ik wil dat nog wel herhalen, maar ik denk
niet dat ik de Kamer daarmee een plezier doe. Overigens is er natuurlijk wel
degelijk sprake van een normering, zij het op een andere wijze dan via de
huurquote. De normering is neergelegd in het nieuwe voorstel op het gebied
van de individuele huursubsidie. Daarin staat heel duidelijk, aangegeven met
grenzen, wat volgens de regering mensen in redelijkheid zouden kunnen betalen.
Niet voor niets betekent dat voorstel een aanzienlijke verlichting voor veel
mensen van hun woonlasten.
 
 Voorzitter! Dit brengt mij op de voorstellen voor de individuele huursubsidie.
Nogmaals, over die voorstellen zullen we nog uitgebreid met de Kamer discussiëren,
waarbij er van mijn kant alle openheid is om over alle mogelijke onderdelen
daarvan, met varianten, te spreken. Ik ben overigens blij met de positieve
ontvangst op hoofdlijnen van die voorstellen. Veel dank daarvoor. Maar er
is ruimte voor discussie, ook al omdat er maar één randvoorwaarde
is, namelijk het financiële kader. Het is ook logisch dat die randvoorwaarde
er is, maar daarbinnen kunnen we uitgebreid van gedachten wisselen over hoe
je de hoeveelheid financiële middelen die beschikbaar komt voor de IHS,
optimaal verdeelt over de verschillende groepen mensen die dat nodig hebben.
We hebben daarvoor zelf een paar heel belangrijke uitgangspunten gehanteerd,
waarvan ik het eerste al noemde, namelijk vermijding van de armoedeval. Het
tweede uitgangspunt is vergroting van de samenhang tussen de huishoudgrootte
en de IHS-bijdrage. Dat is dus geen gezinsbeleid of iets dergelijks, maar
de nuchtere constatering dat grotere gezinnen nu eenmaal een groter huis nodig
hebben, en dat grotere huizen in het algemeen ook duurder zijn. Dat heeft
dus een duidelijke en zeer logische samenhang. Het derde uitgangspunt is het
afzwakken van de kwaliteitskorting bij de woningen die nodig zijn voor de
huisvesting van de doelgroep. Als je de dure woningen inderdaad nodig hebt
omdat er geen goedkopere woningen beschikbaar zijn, moeten die duurdere woningen
ook beschikbaar zijn in financiële zin, wat betekent dat je met die hogere
niveaus van kwaliteitskorting die we thans kennen niet meer uit de voeten
kunt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 U komt met maatregelen in verband met de IHS. Ik ben het voor een groot
gedeelte eens met die maatregelen. Maar het lijkt wel alsof u de IHS iedere
keer oprekt, waardoor het een soort wondermiddel wordt. Hoe rijmt u het wondermiddel
IHS met de bezuinigingen op de IHS? Je zou toch zeggen dat je eerder meer
geld in de IHS nodig hebt dan een korting die er nog bovenop komt?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Mevrouw Varma heeft groot gelijk. Dat is niet te rijmen. Vandaar dat wij
de bezuiniging weliswaar doorvoeren, maar toch meer geld uitgeven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Hoe dan?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 In het financieel overzicht staat dat wij keurig voldoen
aan de gemaakte afspraak in het kader van het regeerakkoord om 200 mln. te
bezuinigingen. Desondanks, door een aantal maatregelen, de aanpassing van
de ramingen, de prestatiekorting en de aanscherping van de vermogenstoets,
zijn wij toch in staat om in plaats van de afgesproken 200 mln. minder in
1998 190 mln. meer uit te geven. Dat is dus een marge van 390 mln. Ik tel
mijn zegeningen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Goed, maar er is ook sprake van verschuiving. Aan de ene kant wordt bezuinigd,
terwijl aan de andere kant allerlei maatregelen worden genomen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Neen, voorzitter. Netto geven wij meer geld uit! Uitgaande van het regeerakkoord
had men mogen verwachten dat wij in 1998 200 mln. minder zouden uitgeven aan
huursubsidie. In werkelijkheid geven wij nu 190 mln. meer uit aan huursubsidie.
In die zin is voor veel mensen sprake van een belangrijke verbetering. Ik
heb ook aangegeven dat het niet voor iedereen om dezelfde soort verbetering
gaat. Wij zetten dat bedrag heel bewust in om een paar maatschappelijk zeer
lastige problemen te bestrijden. Ik noem in dat kader de armoedeval, de minima –
daar komen de verbeteringen vooral terecht – de alleenstaanden en de
ouderen. Dat zijn de speerpunten die wij hebben aangegeven. Nogmaals, ik wil
graag over de nadere vormgeving en de prioriteiten spreken, maar wij geven
wel meer geld uit, ondanks de afgesproken bezuiniging!
 
 Mevrouw Assen heeft daar ook een paar vragen over gesteld. Het uitgangspunt
van de acceptatie van de IHS als open-einderegeling blijft overeind. Ik heb
zojuist uitleg gegeven over de financiële kant van de zaak. Ik ben het
met mevrouw Assen eens dat, hoewel beheersing van de uitgaven is geboden,
dit niet de hoofddoelstelling van de herziening van de huursubsidieregeling
dient te zijn. Zo is het ook niet uitgepakt. Uit de voorstellen die zijn gedaan,
blijkt dat de voorgestane wijziging voor grote groepen ontvangers van huursubsidie
een verhoging van hun subsidie oplevert. De inrichting van het nieuwe stelsel
is bepaald door rekening te houden met een aantal objectieve factoren, zoals
de beschikbaarheid van woningen, de gezinsgrootte en niet in de laatste plaats
de netto huurlasten voor de onderscheiden groepen van IHS-ontvangers. Vooral
degenen met de laagste inkomens, grote gezinnen en ouderen, profiteren van
de herziening.
 
 Mevrouw Assen heeft een drietal kanttekeningen geplaatst bij de uitwerking
van het nieuwe stelsel. De eerste gaat over het introduceren van een sanctiesysteem
voor verhuurders die de doelgroep onvoldoende onder de desbetreffende aftoppingsgrenzen
huisvest. Volgens de leden van de CDA-fractie mag de individuele huurder nooit
het slachtoffer van zo'n sanctiesysteem worden. Dat gebeurt ook niet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Assen (CDA):
 
 Hoe zit dat precies? Ik heb uit de voorstellen duidelijk begrepen dat,
wanneer corporaties, verhuurders, niet voldoen aan de eisen, de individuele
huurder geen huursubsidie meer krijgt. Dat is duidelijk een straf voor de
huurder, niet voor de verhuurder.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Wat is de sanctie? De verhuurder die zich niet aan de afspraken houdt,
mag voor een bepaalde periode geen woningen boven die aftoppingsgrenzen aan
de doelgroephuishoudens toewijzen, op straffe van de mogelijkheid van het
inhouden van een IHS-bijdrage in deze woningen. Als de verhuurder, zonder
dat tegen de potentiële huurders te zeggen, die woningen toch gaat verhuren,
als gevolg waarvan deze mensen geen recht op huursubsidie krijgen, dan moet
de verhuurder de misgelopen huursubsidie aan de huurders betalen. De huurders
zullen, als zij niet worden ingelicht, waardoor zij in een te duur huis terechtkomen,
de claim bij de verhuurder kunnen leggen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Wat is de rechtsgrond voor de huurder op basis waarvan hij
kan aankloppen bij de verhuurder voor de huursubsidie? Moet dat via de kantonrechter?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Die rechtsgrond wordt opgenomen in de nieuwe wetgeving voor de IHS.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Daarom vroeg ik hoe dat gaat verlopen. Dit lijkt mij namelijk een rampzalige
ontwikkeling.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Mij lijkt dat juist niet het geval te zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Als de mensen daarvoor naar een kantonrechter moeten gaan, is het dat
wel.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Over de vormgeving van het stelsel komen wij nog uitgebreid te spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dus daar heeft u nog niet over nagedacht.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Absoluut niet. Ik heb een brief op hoofdlijnen aan de Kamer voorgelegd,
met de hoop dat daar snel besluiten uit volgen. Het tijdpad naar 1 juli 1997
is buitengewoon kort.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dit lijkt mij een hoofdlijn.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Nee, de hoofdlijn is dat de huurder nooit slachtoffer mag worden van het
feit dat de verhuurder zich niet aan de afspraken houdt. Als u daar moeite
mee heeft, moet u het nu zeggen. Als u er geen moeite mee heeft, komen wij
tot een sluitend systeem.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Als het systeem maar sluitend is.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Absoluut.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat houden wij scherp in de gaten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Overigens zullen wij er wel voor zorgen dat er niet te veel mensen voor
de kantonrechter moeten verschijnen, want dan krijg ik moeilijkheden met de
minister van Justitie. Zij probeert nu juist het aantal nodeloze procedures
zoveel mogelijk te beperken, en gelijk heeft ze.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Ik heb een vraag aan de staatssecretaris over het tijdpad. Op een vraag
van collega Van Middelkoop is schriftelijk geantwoord dat het integrale pakket
niet eerder dan in 1997 kan worden ingevoerd. Daar ben ik het op zichzelf
mee eens. Er moet nog heel wat gebeuren. Echter, gezien het belang van een
aantal van de concrete voorstellen en gezien de huidige situatie die om ingrepen
 vraagt, vraag ik mij af of het denkbaar is dat enkele elementen
uit het totale pakket al zouden kunnen ingaan in het eerstvolgende subsidietijdvak.
Zou de staatssecretaris dat willen bekijken?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het antwoord daarop is zonder meer positief. Bijvoorbeeld de indexering
van de kwaliteitskorting – een element dat in de discussies in de afgelopen
periode een belangrijke rol heeft gespeeld – gaat al in vanaf 1 juli
1996. Wij sorteren dus al zoveel mogelijk als het gaat om de hoofdlijnen,
zoals zij vanaf 1997 kunnen gelden.
 
 Voorzitter! Er is gevraagd of de grenzen van de vermogenstoets goed getrokken
zijn. Er is sprake van een weloverwogen keuze. Gezien de bezuinigingstaakstelling
was er de keuze om een maatregel te nemen waarvan grote groepen ontvangers
van huursubsidie, ook de groep die louter leeft van een sociaal minimum, nadeel
zouden ondervinden. Daarnaast kon gekozen worden voor een vrij scherpe vermogenstoets,
waarbij een beperkt aantal IHS-ontvangers, die weliswaar geen hoog inkomen
hebben maar wel vermogen, geen aanspraken meer kunnen maken op de IHS. Wij
hebben gekozen voor die laatste mogelijkheid, waarbij ik er wel op wijs dat
de grenzen bij die keuze ongeveer drie maal zo hoog liggen als de vrijstellingsbijdrage
in de Algemene bijstandswet. Zij liggen dus niet zo scherp dat zij onhaalbaar
of onredelijk zijn.
 
 Vervolgens vroeg mevrouw Assen waarom de huurders in groeikernen een ogenschijnlijk
gunstiger behandeling krijgen. De maatregel voor huurders in groeikernen is
bedoeld om de ongelijke situatie wat de beschikbaarheid van goedkope woningen
betreft op te vangen. Gelet op de samenstelling van de woningvoorraad bestaat
er in de groeikernen onvoldoende mogelijkheid om mensen met de laagste inkomens
te huisvesten in woningen met huurprijzen onder de gestelde aftoppingsgrenzen
die landelijk gelden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Assen (CDA):
 
 Voorzitter! Het gaat toch om een subjectsubsidie en niet om een objectsubsidie?
Het kan toch niet zo zijn, zoals ik in eerste termijn al zei, dat iemand in
Groningen of Amsterdam voor dezelfde woning minder huursubsidie krijgt dan
iemand in Lelystad of Almere? Daarmee wordt toch een rechtsongelijkheid teweeg
gebracht?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Nee, het heft een onrechtvaardigheid in het huidige systeem op. U maakte
de vergelijking tussen Amsterdam en Lelystad. Nu heeft Amsterdam een buitengewoon
grote voorraad goedkope woningen. Het is dus mogelijk om in die goedkope woningvoorraad
een woning te vinden als men dat wil. Dat is wezenlijk anders voor de inwoner
in Lelystad. Die inwoner zou ook dolgraag in een goedkope woning willen wonen.
Je ziet zelfs dat mensen teruggaan naar Amsterdam omdat zij de woning in Lelystad
niet meer kunnen betalen. Die inwoner in Lelystad heeft die keus dus niet.
Die inwoner moet het mogelijk gemaakt worden dat hij in die duurdere woningvoorraad
in Lelystad een woning vindt die hij ook nog kan betalen. Daar is in de afgelopen
periode veel discussie over gevoerd. Wij moeten heel nuchter constateren dat
de goedkope woningvoorraad in de groeikernen buitengewoon laag is en dat dat
mensen in grote problemen heeft gebracht. Ik ervaar de nieuwe maatregel dus
niet als rechtsongelijkheid, maar als het rechttrekken van iets wat in feite
rechtsongelijkheid was, niet de jure, maar wel in de praktijk.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Hoeveel tijd denkt de staatssecretaris nog nodig te hebben voor zijn betoog
als hij niet wordt onderbroken voor interrupties?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Een minuut of tien.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik verzoek de Kamer om de interrupties dan tot het uiterste minimum te
beperken. U heeft allemaal nog een tweede termijn. Wij kunnen dan de eerste
termijn van deze begrotingsbehandeling afronden voor de lunchpauze.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! De heer Van Middelkoop stelt dat de stille armoede recent
nog is versterkt door de forse beperking van de kinderbijslag. Sinds dat moment
is de Wet IHS steeds meer in beeld gekomen als instrument voor inkomensverdeling.
De vraag van de heer Van Middelkoop is hoe dat zich verhoudt tot de versimpeling
van de IHS-regeling zoals die in het regeerakkoord is afgesproken.
 
 Voorzitter! Ik deel die zorg over de stille armoede waarmee bepaalde groepen
huishoudens worden geconfronteerd. In de beleidsbrief over de IHS worden ook
voorstellen gedaan om de huurlasten van grote groepen IHS-ontvangers, met
name degenen met de laagste inkomens te drukken. Ik meen daarmee een belangrijke
bijdrage te leveren aan de armoedebestrijding. De toeslag in verband met de
aanwezigheid van kinderen draagt hieraan verder bij. Die toeslag betekent
inderdaad een verzwaring van de uitvoeringsproblematiek van de Wet IHS. Dat
laat echter onverlet dat op andere punten de Wet IHS sterk vereenvoudigd kan
worden. Ik doe daarvoor ook een aantal voorstellen. Ik meen in alle redelijkheid
dat het niet mogelijk is om nog verder te gaan. Het systeem wordt zeer veel
eenvoudiger, de uitvoeringsproblematiek zal zeer aanzienlijk verlicht worden.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De heer Van Middelkoop met een zeer korte interruptie.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Het is mijn eerste vandaag, maar dat kon u niet weten.
 
 Voorzitter! Toen ik de staatssecretaris mijn vraag hoorde herhalen, realiseerde
ik mij dat ik deze iets zorgvuldiger had moeten formuleren, want de doorwerking
van de bezuiniging op de kinderbijslag is op dit moment nog nauwelijks zichtbaar.
Deze zal echter de komende jaren enorm zichtbaar worden. Het armoedevraagstuk
waar we nu over praten is naar mijn volle overtuiging nog maar een deel van
de armoedeproblematiek waar we de komende jaren mee te maken krijgen. De staatssecretaris
moet zich realiseren dat hij, wanneer hij het IHS-instrumentarium daar dus
mede voor inzet, de komende jaren dat probleem met ontzettend veel IHS-gelden
zal moeten aanpakken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voorzitter! In de eerste plaats constateren we met elkaar dat er nu inderdaad
overcompensatie plaatsvindt via de kindertabel. De heer Van Middelkoop zal
daar geen bezwaar tegen hebben. In de tweede plaats doen we natuurlijk
ook wat. Een belangrijke maatregel vanaf 1997 in de richting van de grotere
huishoudens is een verbetering van de IHS. Deze is naar mijn gevoel op zeer
objectieve gronden niet alleen gewenst maar kan ook een structurele bijdrage
leveren. Als de heer Van Middelkoop in die richting doorredeneert, kan ik
hem heel ver tegemoetkomen binnen de regeling IHS.
 
 Voorzitter! Ik sla mijn opmerkingen over de mogelijkheden om goedkoper
te bouwen over gezien de tijd. Ik ben van mening dat de mogelijkheden daartoe
nog lang niet uitgeput zijn en dat er door het werken met bouwstromen nog
heel veel te bereiken zou zijn. Ik kijk bijvoorbeeld even naar het plan van
de zogenaamde ƒ 600-woning, dat in de gemeente Dordrecht is ontwikkeld.
Ik wil dat ook actief blijven bevorderen.
 
 Voorzitter! Na de betaalbaarheid kom ik bij het hoofdstuk van de kwaliteit
van het wonen. Hierbij horen een aantal onderwerpen zoals leefbaarheid, toegankelijkheid
en duurzaamheid.
 
 Voorzitter! Zoals gezegd biedt de volkshuisvesting diverse aangrijpingspunten
om bij te dragen aan de leefbaarheid van de stad. Ik noem de woning, de fysieke
woonomgeving en het sociale leefklimaat, zoals de bevolkingssamenstelling
in de wijken en de veiligheid in en om het huis. Wij hebben het daar al uitvoeriger
over gehad.
 
 Een ander leefbaarheidsaspect dat nog maar kort aan de orde is geweest
betreft de leegstand van kantoorgebouwen op minder gewilde locaties in de
binnensteden. Ik juich gemeentelijke initiatieven om de verloedering te voorkomen,
toe. Hierbij wordt gestudeerd op de mogelijkheid om leegstaande kantoren van
matige kwaliteit om te bouwen tot woningen. De Rijksgebouwendienst en de gemeente
Den Haag onderzoeken momenteel de haalbaarheid van het ombouwen van leegstaande
rijkskantoren naar woningen.
 
 Dat hele programma kan er overigens aan bijdragen om de stad beter te
gebruiken. Kwaliteit veronderstelt ook toegankelijkheid voor verschillende
types huishoudens. Ik denk dan met name aan ouderen. Uitgangspunt is dat ouderen
zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen, als zij dat wensen. De
woningen in de met name bestaande woningvoorraad zijn hierop nog onvoldoende
berekend. Ik heb maatregelen aangekondigd waarbij zoals tot nu toe gebruikelijk
vrijwilligheid en voorlichting van de zijde van de lokale partijen vooropstaan.
Zo kan de woningvoorraad toegankelijker worden gemaakt via gerichte toewijzing
van geschikte woningen aan ouderen, liftplaatsing en het vergroten van de
voorraad woningen die ook geschikt zijn voor ouderen, het zogenaamde op-plussen.
 
 Daarnaast – dat is wel nieuw – acht ik meer dwingende maatregelen
noodzakelijk om tot substantiële resultaten te komen. In dat verband
heb ik het voornemen om in het Bouwbesluit een minimumpakket aan eisen voor
aanpasbaar bouwen op te nemen. Dat voornemen ligt intussen bij het overlegplatform
bouwregelgeving. Ik zeg er overigens met nadruk bij dat ook de woonomgeving
dan toegankelijk dient te zijn in de zin van aanwezigheid van voorzieningen
en van veiligheid. Dan denk ik aan de toegankelijkheid van winkelvoorzieningen,
het openbaar vervoer en dergelijke. Als wij dat niet gelijktijdig aan de orde
stellen, regel je in feite nog niet zo vreselijk veel en dat zou jammer zijn.
 
 Kwaliteit kan evenmin zonder duurzaamheid. Het plan van aanpak duurzaam
bouwen zal actief door de bouwsector moeten worden opgepakt. Ik realiseer
mij dat niet alles in één keer kan; daarom hebben wij speerpunten
en prioriteiten gesteld. De nadruk zal komen te liggen op maatregelen die
met relatief weinig kosten op korte termijn tot een maximaal milieuresultaat
leiden, met accenten op energie- en waterbesparing. Voor één
onderdeel binnen de volkshuisvesting, namelijk de renovatie van bestaande
woningen, onderken ik dat een sterkere, tijdelijke impuls noodzakelijk is.
Daarom komt daar voor de duur van drie jaar een financiële ondersteuning.
 
 Mevrouw Assen stelde dat in het plan van aanpak de aandacht eenzijdig
op de huursector is gericht. Ook eigenaar-bewoners moeten gestimuleerd worden
en wel via fiscale voordelen. Het is een misverstand om te denken dat de aandacht
in het plan van aanpak eenzijdig op de huursector gericht zou zijn. Zo is
de tijdelijke stimuleringsregeling voor duurzame woningverbetering evenzeer
bestemd voor eigenaren-bewoners. In de fiscale sfeer – daar is ook naar
gevraagd – is overleg met collega Vermeend gaande, onder andere om eigenaren-bewoners
te stimuleren door middel van een groene hypotheek in het kader van de regeling
groen beleggen. Ik neem aan dat wij daarover op 13 december, wanneer wij met
elkaar over het plan van aanpak spreken, nader van gedachten wisselen. De
eigenaar-bewonerssector komt dus absoluut geheel aan zijn trekken, ook als
het gaat om duurzaam bouwen. Dat is ook logisch, gelet op het belangrijke
deel dat in de komende jaren in de koopsector gerealiseerd moet worden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Assen (CDA):
 
 Heeft de groene hypotheek alleen betrekking op nieuwbouwwoningen of ook
op bestaande woningen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Voor de bestaande woningen komt de stimuleringsregeling waarvoor wij 137
mln. hebben uitgetrokken. Het gaat dus om nieuwbouw.
 
 De heer Van Middelkoop heeft gevraagd of het beleid niet veel meer moet
worden gericht op duurzame planologie in stedebouw en met welke inzet dan
kan worden gerekend. Het beleid inzake duurzaam bouwen was tot voor kort toegespitst
op het gebouw en op het materiaal. Dat was inderdaad een beperking, maar met
het plan van aanpak richten wij ons op alle niveaus van duurzaamheid en dus
ook op stedebouwkundig niveau. Mijn inzet bestaat primair uit het actief benaderen
van de Vinex-convenantpartners om te komen tot concrete invulling van de principe-afspraak
die wij in de Vinex hebben gemaakt over duurzaam bouwen op alle Vinex-locaties.
Het gaat mij daarbij nadrukkelijk ook – en misschien zelfs wel in de
eerste plaats – om de stedebouwkundige component. Voorts bevat het plan
van aanpak een aantal projecten in de voorwaardenscheppende sfeer, gericht
op het steunen van de primair verantwoordelijken bij het realiseren van hun
ambities op het gebied van duurzaam bouwen. Op stedebouwkundig niveau gaat
het dan om het instellen van een centraal informatiepunt duurzaam bouwen en
om het project duurzaam bouwen in bestemmingsplannen. Tot slot wijs ik nog
graag op het lopende project kwaliteit op locatie, gericht op
het bevorderen van stedebouwkundige kwaliteit. Daar horen ook de duurzaamheidsaspecten
bij.
 
 Mevrouw Vos heeft een voorstel gedaan voor een tijdelijke stimuleringsregeling
voor de nieuwbouw van duurzame woningen ten bedrage van 150 mln., te financieren
uit vermindering van de aftrekbaarheid van hypotheekrente. Het plan van aanpak
duurzaam bouwen bevat een reeks samenhangende instrumenten om duurzaam bouwen
te stimuleren. Voor wat de nieuwbouw van woningen betreft, denken wij dat
het moet met het in overleg met de Vinex-partners concretiseren van de werkafspraken,
duurzaam bouwen op Vinex-locaties, met ondersteunende projecten, gericht op
kennisoverdracht en met regelgeving. Dat laatste moet niet worden vergeten.
Inzet van een subsidie-instrument voor de nieuwbouw van woningen is dus niet
nodig; afgezien van het fiscale instrument, waar wij het al over hebben gehad.
Ik vind het voorstel dus overbodig, maar ik heb er ook heel grote bezwaren
tegen. Het beperken van de aftrekbaarheid van de hypotheekrente zal immers
afbreuk doen aan de door mij voorgestane stimulering van het eigen-woningbezit.
Ik moet er niet aan denken wat er met het bouwprogramma voor de komende jaren
zal gebeuren, als mensen onzeker zijn over de aftrekbaarheid van de hypotheekrente.
Dat zal mij niet gebeuren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 U zegt dat een extra premie niet nodig is. Welke subsidie kan iemand die
een duurzaam gebouwd huis koopt, verwachten van de maatregelen die u voorstelt?
Er wordt natuurlijk het een en ander gebouwd, ook buiten Vinex-locaties. Zal
zo'n tijdelijke regeling geen grote stimulans zijn voor de schaalomslag die
u wilt maken?
 
 Ik weet dat u niet voelt voor het niet aftrekken van hypotheekrente –
wij hebben er immers eerder over gediscussieerd – maar het gaat hier
om een beperkte aftrek. Mijn fractie zou verder willen gaan, maar in dit kader
stellen wij dat met 100 mln. veel kan worden gedaan. Het gaat er ons om dat
de rente van een hypotheek tot vier ton afgetrokken mag worden en daarboven
niet. Bovendien wordt de opbrengst teruggeven aan de kopers van een duurzaam
gebouwd huis; er blijft dus een stimulans om te kopen. Gezien het gigantische
bedrag dat via de hypotheekrente-aftrek als een soort inkomenssubsidie naar
huiseigenaren wordt gesluisd, lijkt mij dat een reële mogelijkheid.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het is niet zozeer het bedrag dat ter discussie staat alswel het feit
dat er geen zekerheid meer bestaat dat de hypotheekrente aftrekbaar is. Of
het nu gaat om 100 mln., 150 mln. of 500 mln.; als er onzekerheid ontstaat,
stort het bouwprogramma in.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Het gaat om rente op hypotheken boven vier ton!
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U hebt nog een tweede termijn, mevrouw Vos. Dan kunt u de vraag herhalen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 U weet hoe er wordt geredeneerd. Als je er eenmaal aan begint, als je
de aftrekbaarheid ter discussie stelt, weet je niet waar het ophoudt. Ik wil
er dus niet aan.
 
 Overigens komt er een regeling groen beleggen voor woningen die werkelijk
zeer veel extra kosten met zich brengen op het gebied van duurzaam bouwen,
en dan praten wij over – tentatief gesproken; u moet mij later niet
vastpinnen op een bedrag – een orde van grootte van ƒ 10.000
tot ƒ 15.000. Dan doe je dus echt heel veel aan duurzaam bouwen. Ik
doel op de regeling die ik met collega Vermeend aan het opstellen ben. Ik
neem aan dat ik daarmee ook de vraag van de heer Klein Molekamp hierover beantwoord
heb. Die regeling is veel eenvoudiger dan wanneer je bijvoorbeeld het huurwaardeforfait
ervoor zou gebruiken, want dat is heel ingewikkeld. Eenvoud is kenmerk van
het ware; juist bij dit onderwerp proberen wij die wijsheid aan te houden.
 
 Voorzitter! Mevrouw Assen en de heer Van den Berg hebben gevraagd wat
ik kan doen aan het probleem, dat gemeenten in een regio met restrictief beleid
hun woningmarkt niet kunnen afschermen. In de gesprekken die de minister en
ik met het IPO en de VNG voeren over de herziening van de Huisvestingswet,
is dit probleem uitvoerig aan de orde geweest. Ik hoop dat wij de Kamer binnen
afzienbare tijd mededelingen kunnen doen over de door ons gewenste aanpassingen
van de Huisvestingswet.
 
 Voorzitter! Ik ben aan het eind van mijn beantwoording. Het is duidelijk
dat de Nederlandse volkshuisvesting er in grote lijnen goed voorstaat. Je
hoeft niet zo ver over de grens te kijken om dat te constateren. Met de kwaliteit
en de toegankelijkheid staat het er niet slecht voor. Desondanks zijn er nog
grote problemen op te lossen. Velen werken daaraan. Gemeenten zijn met enthousiasme
begonnen aan de herstructurering van en de samenhang tussen de uitlegwijken
en de bestaande stad. De ongedeelde stad is voor velen een ideaal. Corporaties
spannen zich zeer in om voor de doelgroep waarvoor zij werkzaam zijn zo goedkoop
mogelijke, maar ook goede huisvesting te realiseren. Zij hebben het initiatief
genomen tot het nationale programma volkshuisvesting. Nu er zovelen in positieve
zin in actie komen, ga ik ervan uit dat wij erin zullen slagen om de problemen
in de komende tijd op een effectieve en efficiënte wijze op te lossen,
voor zover het in ons vermogen ligt.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U zegt dat de problemen in de komende tijd worden opgelost. Hoeveel tijd
hebt u in gedachten, en hoe brengt u die in relatie tot de groei van het probleem?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik heb nog even wat tijd nodig om dat uit te leggen. Ik meen niet dat
in het algemeen gesteld mag worden dat de problematiek groeit. Ik heb erop
gewezen dat bijvoorbeeld voor de woonlasten, waarop de inbreng van de heer
Poppe zich richt, een aantal maatregelen gelden om een gematigde huurontwikkeling
te bereiken. Het probleem wordt dus niet groter; het wordt aangepakt. Bovendien
willen wij de regeling voor de individuele huursubsidie niet alleen in 1996,
maar ook en vooral in 1997 zeer aanzienlijk verbeteren. Tegen deze achtergrond
heeft men toch een beetje een te somber beeld als men spreekt over de groei
van het probleem. Wij pakken het probleem namelijk aan en wij zullen het binnen
de proporties houden.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 13.12 uur tot 14.00 uur geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan, dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-29-2139-2166.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl