Behandeling van de brief van de minister-president, minister van Algemene Zaken, over afspraken over het Hoofdlijnenakkoord tussen de fractievoorzitters van het CDA, de VVD en D66 in de Tweede Kamer met het kabinet (30056)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 4164-4192

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

08-04-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 65, pagina 4164-4192

29-03-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30056Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend in het overleg over de nota Ruimte, te weten de motie-Van Velzen/Van der Ham over begrenzing van het Groene Hart in de Bloemendaalpolder (29435, nr. 108)Pagina 4162-4162
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over vergunningen in de uitzendbranche, te weten: - de motie-Bruls c.s. over een systeem van zelfregulering voor uitzendorganisaties (17050, nr. 287); - de motie-Bussemaker c.s. over de bestrijding van fraude en illegale arbeid via uitzendbureaus (17050, nr. 288); - de motie-De Wit over uitbreiding van de capaciteit van de Arbeidsinspectie en de Sociale inlichtingen- en opsporingsdienst (17050, nr. 289) en 1 andere motie (nr. 290)Pagina 4163-4164
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over ICT in de zorg, te weten: - de motie-Omtzigt c.s. over de verplichting om het EMD van 1 januari 2006 te gebruiken (27529, nr. 8); - de motie-Timmer over de garantie dat bij ontwikkeling en implementatie van het EMD en later het EPD wordt voldaan aan kwaliteitseisen (27529, nr. 9); - de motie-Timmer over ondersteuning van het 'Netwerk ff contact :-)' (27529, nr. 10); en 3 andere moties (de nrs. 11 t/m 13)Pagina 4162-4163
Vragen van het lid Van Gent aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de stijging van de topinkomens in 2004 (Mondelinge vragenuur)Pagina 4158-4161
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over premiedifferentiatie tussen verzekeraars en UWV, te weten de motie-Bussemaker over het afzien van al dan niet kunstmatige premieverhogingen (30034, nr. 6)Pagina 4163-4163
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 29 maart 2005)Pagina 4161-4162
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 29 maart 2005)Pagina 4216-4217
Behandeling van de brief van de minister-president, minister van Algemene Zaken, over afspraken over het Hoofdlijnenakkoord tussen de fractievoorzitters van het CDA, de VVD en D66 in de Tweede Kamer met het kabinet (30056)Pagina 4164-4192
Vragen van het lid Hessels aan de minister van Verkeer en Waterstaat over het tekortschieten van het ATB-veiligheidssysteem voor (goederen)treienen op het spoor (Mondelinge vragenuur)Pagina 4155-4158
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de Grondwetsherziening burgemeestersbenoeming/verklaring minister-president, te weten: - de motie-Van As over automatische voordracht voor benoeming door de Kroon van een kandidaat die een burgemeestersverkiezing wint (30053, nr. 1); - de motie-Van As over onderzoek naar heroverweging van de rol en de bevoegdheden van de Eerste Kamer (30053, nr. 2)Pagina 4163-4163
Debat over de Europese top van 22 en 23 maart 2005Pagina 4192-4216
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Het van rechtswege verlenen van erkenningen voor landelijke publieke omroep en verkorting van de duur van erkenningen en voorlopige erkenningen voor landelijke publieke omroep (Tijdelijke wet verkorting erkenningenduur publieke omroepen) (29866)Pagina 4162-4162
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs om meer maatwerk mogelijk te maken bij de toelating tot het praktijkonderwijs onder vervallenverklaring van de grondslag voor de tijdelijke regeling van die toelating (29823)Pagina 4162-4162
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de begroting voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, te weten de motie-Koser-Kaya over een tegemoetkoming in kosten voor kinderopvang voor zieke mensen met een WAO-uitkering (29800 XV, nr. 45)Pagina 4164-4164
Presentie en opening (dinsdag 29 maart 2005)Pagina 4155-4155
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen en enige andere wetten in verband met de aanpassing van de in deze wet opgenomen klachtregeling (28999)Pagina 4163-4163
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de Waterkering en intrekking van de Deltawet grote rivieren, de Deltawet, de Deltaschadewet, de Wet schade oesterkwekers, de Vergunningwet Westerschelde, de Zuiderzeewet en de Zuiderzeesteunwet (29747)Pagina 4164-4164

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 256 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:de brief van de minister-president,
minister van Algemene Zaken, over afspraken over het Hoofdlijnenakkoord tussen
de fractievoorzitters van het CDA, de VVD en D66 in de Tweede Kamer met het
kabinet (30056).De beraadslaging wordt geopend.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Pasen is het feest van de wederopstanding. Dit jaar waren
wij met Pasen getuige van de – in ieder geval voorlopige – wederopstanding
van het kabinet-Balkenende. Tegen iedereen die zich nu zorgen begint te maken,
zeg ik: ik zal de parallellen met het andere grote christelijke feest dat
daarop volgt, namelijk de Hemelvaart, verder achterwege laten.Vorige week werden wij vergast op een brok staatkundige vernieuwing, te
weten de voorwaardelijke deelname of de voorwaardelijke crisis. Ten minste
twee bewindspersonen wisten niet of zij eigenlijk nog wel tot het kabinet
wilden behoren. Wat je daar verder ook van vindt, lang moest het niet duren,
want dat zou de helderheid niet dienen. Het is dan ook goed dat de afspraken
tussen de coalitiepartners zo snel zijn gemaakt en dat wij nu met elkaar duidelijkheid
hebben.Vervolgens is het wel zaak om te bezien wat er precies is afgesproken.
In de eerste plaats is er geld vrijgekomen voor kennis, innovatie en onderwijs.
Wij steken niet onder stoelen of banken dat wij daar blij mee zijn. Elke euro
extra voor die doelen is prachtig. Voor leerlingenaantallen komt 250 mln structureel
beschikbaar en 500 mln eenmalig. Het is wel de vraag of dat geld er zonder
deze afspraken niet zou zijn gekomen. Ik ben benieuwd of de heer Van Aartsen
en de heer Verhagen vandaag hier gaan verklaren dat zij, als D66 niet bij
het overleg had aangezeten, mordicus tegen verhoging van de onderwijsbudgetten
zouden zijn geweest. Zouden zij het te verklaren hebben gevonden om geen extra
geld aan het onderwijs te besteden in geval van stijgende leerlingenaantallen?
Aan de minister-president vraag ik: is het niet zo dat hij op 9 maart,
nog maar drie weken geleden, in een overleg met de Kamer over het Innovatieplatform
al duidelijk maakte dat men in het kabinet al lang en breed bezig was na te
denken over het besteden van de aardgasmeevallers aan kennis, innovatie en
onderwijs? Zo nieuw is het onderwerp dus niet, maar de besluitvorming daarover
is naar voren gehaald. Het gaat echter om geld dat waarschijnlijk, en wat
ons betreft terecht, toch wel voor het desbetreffende doel
zou zijn aangewend.Het is ook interessant om het akkoord te bezien vanuit de optiek van wat
er niet in staat. Er staat niets in over energiebeleid, over de Waddenzee
of over Borssele. Er staat niets in over het milieu. Er staat niets in over
natuur. Er staat niets in over de nieuwe ziektekostenverzekering. Er staat
niets in over gehandicapten en chronisch zieken. Er staat niets in over de
WW of andere elementen van onze sociale zekerheid. Er staat niet in over een
specifiek of generaal pardon voor asielzoekers en er staat ook niets in –
zeg ik tegen de heer Dittrich – over kinderopvang. Dat betreuren wij.
Dit was een uitgelezen moment geweest om ervoor te zorgen dat op al die gebieden
juist wel de koers van het kabinet veranderd zou worden.Maar goed, de voorzitter van D66 had het zelf al gezegd: dit is uiteindelijk
een crisis die gaat over bestuurlijke vernieuwing. Natuurlijk ga je dan lezen
wat er over bestuurlijke vernieuwing is afgesproken. Welnu, er gaat niet veel
vernieuwd worden. Misschien komt er wel een onderzoek, maar vooral is afgesproken
dat er een voorstel tot onderzoek zal worden gedaan. Wij wachten dat voorstel
voor een onderzoek naar vernieuwing graag af. In de brief hebben wij gelezen
dat het kabinet, en kennelijk ook de heren Verhagen, Van Aartsen en Dittrich,
van mening zijn dat het juist bij onderwerpen aangaande staatkundige vernieuwing
van belang is om een breed draagvlak te creëren, ook hier in de Staten-Generaal.
Als dat een uitgestoken hand is naar de Partij van de Arbeid om over al die
onderwerpen mee te denken, nemen wij die uitgestoken hand graag aan.Over het kiesstelsel kan ik kort zijn, want wij weten nog precies wat
er op dat punt voorgesteld gaat worden. De VVD heeft vorige week de stekker
van het voorstel van minister de Graaf met betrekking tot het kiesstelsel
eruit getrokken. Toch is het juist nu de VVD die beloond gaat worden, omdat
precies datgene gaat gebeuren waar die partij al tijdenlang op heeft aangedrongen,
te weten een zwaarder belang van voorkeurstemmen. Ik feliciteer de heer Van
Aartsen dan ook met dat resultaat van de onderhandelingen.Met het verschijnen van dit akkoord en de daarin opgenomen afspraken over
de burgemeester is wat er volgende week is misgegaan en waarom minister De
Graaf moest aftreden eigenlijk alleen nog maar onbegrijpelijker geworden.
Ik ben ervan overtuigd dat ook minister De Graaf het prachtig had gevonden
als hij al die afspraken over onderwijs en innovatie had kunnen incasseren.
Nu is er afgesproken dat de gekozen burgemeester in 2010 moet komen. Precies
dat aanbod lag vorige week op tafel in de Eerste Kamer. Kennelijk moest Barbertje
eerst hangen. Kennelijk moest de minister eerst weg om iets wat de coalitie
vorige week nog afschoot, vandaag acceptabel te vinden. Er is ook een nieuw
voorstel gedaan: een grondwetswijziging. Het plan is dat in de Grondwet wordt
gezet dat de bevolking de burgemeester moet kiezen. Ik heb hier het afgelopen
weekend al duidelijk over gezegd wat ik ervan vind. Dit strijdt met ons programma.
Wij zullen daar dan ook tegen stemmen. Wij moeten ons eens goed bedenken dat
de aanpak waarvoor de coalitie nu heeft gekozen, ertoe leidt dat de Nederlandse
burger in 2010 nog steeds geen gekozen burgemeester heeft. Wij willen eraan
meewerken dat de gekozen burgemeester er wel komt. Ik heb de heer Dittrich
en ook de heer Balkenende mooie woorden horen spreken over de behoefte aan
draagvlak. In de brief met de afspraken staat dat voorstellen voor bestuurlijke
vernieuwing bij een dergelijk breed draagvlak gediend zijn. Ik bied u dat
draagvlak aan. Wat de Partij van de Arbeid betreft, heeft elke gemeente in
Nederland in 2010 een gekozen burgemeester. Laten wij in onze verkiezingsprogramma's
opschrijven of die burgemeester moet worden gekozen door de gemeenteraad of
door de bevolking. Laten wij daar een normaal debat over voeren en laat wie
er dan ook aan tafel zit bij de formatie de zaakjes beter regelen dan dit
keer is gebeurd. Noch het CDA, noch de VVD had in de verkiezingsprogramma's
van 2003 voorgesteld om de bevolking de burgemeester te laten kiezen. Ik daag
hun nu uit om dat wel te doen en om daar tijdens de verkiezingscampagne gewoon
over in debat te gaan.Als er één ding is wat deze episode heeft laten zien, is
het wel dat de coalitiepartijen niets meer met elkaar gemeen hebben. Alles
is tegen elkaar uitruilbaar, alles valt af te kopen. Als er een probleem is,
wordt het niet opgelost, maar gecompenseerd. Wat gisteren nog een kroonjuweel
was, wordt vandaag weggerelativeerd.Deze crisis is niet opgelost, maar uitgesteld. Daarom kwamen bij een crisis
die over bestuurlijke vernieuwing ging, opeens onderwijs en innovatie uit
de hoge hoed. Die onderwerpen vinden wij allemaal belangrijk. Wij allen zullen
dan ook iedere poging van D66 om daar extra geld voor vrij te maken, steunen.
Als er dan toch heronderhandeld werd, zo vraag ik de heer Dittrich, waarom
ging het dan niet over natuur, milieu, energiebeleid, Waddenzee, Borssele
of een generaal pardon voor asielzoekers? Daarmee had D66 de koers van het
kabinet echt kunnen veranderen.Ik zei net dat de coalitiepartijen niets met elkaar gemeen hebben, maar
dat hebben zij wel degelijk: angst voor verkiezingen en angst voor de kiezer.
Of het nu om de burgemeester of het omroepbestel gaat, er wordt stelselmatig
geprobeerd om zaken dicht te regelen voor een volgende periode, zodat het
niets uitmaakt wat de kiezer er bij volgende verkiezingen over zegt. Als je
gewoon kijkt en luistert naar wat deze partijen de afgelopen dagen in de pers
hebben gezegd, kun je niet anders concluderen dan dat de wens dat er geen
nieuwe verkiezingen komen de voornaamste drijfveer is om het met elkaar eens
te worden. Als die verkiezingen zouden komen, zo horen wij, zou de Partij
van de Arbeid misschien wel eens kunnen profiteren. Dit is een zeer merkwaardig
argument voor partijen die menen dat de kiezer juist de Partij van de Arbeid
de rekening zal presenteren voor de gang van zaken van de afgelopen weken.
Als u dat werkelijk vindt en zo veel vertrouwen hebt in de juistheid van uw
opstelling van de afgelopen dagen en als u met mij concludeert dat dit kabinet
nauwelijks meer een gemeenschappelijke grondslag heeft, anders dan dat men
elkaar af en toe wat kan toeschuiven, dan zou juist u nu moeten staan trappelen
om een en ander aan de kiezer voor te leggen. Wij zijn daar in ieder geval
klaar voor.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Dit debat gaat over geloofwaardig heid en vertrouwen.
Je laat je hoogste man in het kabinet vallen, je vice-premier, de man die
nota bene een speciaal voor D66 uitgevonden ministerschap bekleedt, en terwijl
hij nog huilend naar huis fietst, ga je weer praten met degenen die je frontman
hebben laten vallen.Hoe geloofwaardig kan het zijn? Laten wij even teruggaan naar de nacht
van Wiegel. Een lid van een van de coalitiepartijen, de heer Wiegel, maakt
tijdens het paarse kabinet het correctief referendum onmogelijk, een van de
toenmalige kroonjuwelen van D66. D66 onderhandelde, lijmde en bleef zitten.
Later zei de heer De Graaf dat er toen een cruciale fout was gemaakt.De kroonjuwelen van D66 fungeerden weer volop als inzet voor de daarop
volgende verkiezingen. De heer Dittrich ontkende in alle toonaarden –
het is in de afgelopen dagen op de televisie nog herhaald – dat er ook
maar een kans was dat D66 CDA en VVD aan een meerderheid zou helpen. Het gebeurde
toch. Hoe geloofwaardig kan het zijn? Het verweer van D66 was natuurlijk dat
het zijn kroonjuwelen binnengehaald had, want het stond in het regeerakkoord.
Ik heb het er in het afgelopen weekend nog eens op nagelezen; inderdaad, het
staat er, inclusief aanpassing van het kiesstelsel. Vervolgens wordt dit D66
weer afgepakt, de kroonjuwelen verdwijnen. D66 is dan de eerste om te zeggen
dat andere partijen de kroonjuwelen voor D66 belangrijk maakten: "wij zijn
een partij die breder georiënteerd is". Fijn om te horen, maar toch:
hoe geloofwaardig is dit?Nieuwe verkiezingen zouden nu veruit het meest voor de hand hebben gelegen,
maar dit moest – de heer Bos zei het al – koste wat kost voorkomen
worden. Hoe geloofwaardig is het eigenlijk als politieke partijen dit tot
het hoogste doel verheffen?D66 sprak indertijd over bestuurlijke vernieuwing, niet als iets wat op
zichzelf van belang zou zijn, maar als iets wat nodig zou zijn om het cynisme
over de politiek bij de bevolking weg te nemen, om de vermeende kloof tussen
burger en politiek te verkleinen. De democratie moest beter. In dit licht
kan ik nu alleen maar concluderen dat D66 juist bij uitstek het toonbeeld
is geworden van de politiek die mensen zo cynisch maakt. Want hoe geloofwaardig
is het dat er nu een nieuw akkoord is? Zowaar, in dit akkoord komt de bestuurlijke
vernieuwing terug, maar geen harde en duidelijke maatregelen, maar een onderzoek.
Na veertig jaar alsnog een onderzoek naar bestuurlijke vernieuwing! De direct
gekozen burgemeester komt in de Grondwet, hoe geloofwaardig is het? De heer
Bos refereerde er terecht aan, in het stuk staat dat de zaak met de Kamer
besproken zal worden, dat er voor een breed draagvlak voor de gekozen burgemeester
in de Staten-Generaal gezorgd zal worden. Maar het voorstel in dit stuk kan
niet rekenen op een breed draagvlak, want een groot deel van de Kamer is ertegen,
zoals iedereen weet. Het voorstel van de heer Bos om deze kwestie over de
verkiezingen heen te tillen en alle politieke partijen gewoon eens eerlijk
te laten vertellen wat zij op dit punt willen, heeft de SP al een keer gedaan.
Dit heeft dan ook onze steun.Een bedrag van 250 mln extra voor onderwijs, structureel. Uitstekend!
Dit hadden wij verleden jaar al voorgesteld, maar D66 was ertegen; de alternatieve
begrotingen van links waren niet bespreekbaar. Maar er zit een meevaller aan
te komen en in de boezem van het kabinet is er natuurlijk allang over de besteding
daarvan gesproken. Kortom, dit bedrag is naar voren gehaald. Is dit iets om
cynisch van te worden? Nee, ik ben erg blij voor de mensen in het onderwijs,
al hoop ik wel dat de incidentele meevaller van 500 mln niet rechtstreeks
naar het bedrijfsleven zal vloeien, maar dat die echt in kennis en innovatie
geïnvesteerd zal worden.Nog één aspect van de geloofwaardigheid van dit geheel.
De heer Dittrich heeft op een gegeven moment gesproken over een groep van
26.000 mensen. Ik zie hem nu "nee" schudden; misschien kunnen wij dit meteen
ophelderen. Ik herinner me dat hij zei dat een verwijzing naar een nieuw kiesstelsel
misschien niet zou lukken, maar dat hij dan wel een oplossing voor die 26.000
mensen wilde. Ik heb er niets over gelezen en ik vraag me echt af of dit nu
wel kan. Kan een partij zaken doen en daarbij een onderwerp als dit, waarbij
26.000 mensen betrokken zijn, maar ook nog vele honderdduizenden anderen die
zich ernstige zorgen maken over het onrecht dat die groep wordt aangedaan,
laten varen? De heer Dittrich reageert nu niet, maar ik wil van hem graag
in zijn termijn hierop een antwoord.Voorzitter. Er zijn mensen die geloven in de paashaas. Er zijn ook mensen
die alles wat ik nu heb opgenoemd, geloofwaardig vinden. Het is om je dood
te lachen was het allemaal niet zo in- en intriest. De populariteit van de
regering heeft een naoorlogs dieptepunt. Juist vandaag kwam het SCP met cijfers
waaruit blijkt dat 65%, twee derde van de bevolking vertrouwen in dit kabinet
had. Nu is dat nog slechts een derde, 35%.De heer Verhagen (CDA):Als u uit het SCP-rapport wilt citeren, moet u dat goed doen. Het SCP
heeft onderzocht welk percentage van de Nederlandse bevolking tevreden was
met de regering in 2000 en in 2002. De waardering voor het functioneren van
de overheid daalde fors, maar weet u wie hier in 2002 zat? Kok! En juist omdat
de bevolking zeer ontevreden was, hebben wij nu het kabinet-Balkenende.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Ik meen dat de bril van de heer Verhagen schoongemaakt moet
worden. Ik ben noch de heer Bos noch de heer Kok noch een lid van de PvdA.
En ik ben al helemaal niet iemand van Paars. De heer Verhagen mag deze opmerking
maken aan het adres van de heer Bos, maar ik stel vast dat de cijfers die
hij terecht noemt en die het stempel en de handtekening van het SCP dragen,
een indicatie zijn voor het dalende vertrouwen. Mijnheer Verhagen, als u beschikt
over cijfers waaruit blijkt dat het vertrouwen van de bevolking sinds het
aantreden van uw premier en uw kabinet is toegenomen, wil ik die graag in
uw termijn horen.Mijnheer Verhagen (CDA):U refereerde aan het onderzoek van het SCP. Dat onderzoek betrof het gebrek
aan waardering voor en het afnemende vertrouwen in de kabinetten-Kok. Het
ging dus over de publieke opinie in de periode 1970 tot 2002. Men constateerde
dat juist in de laatste twee jaar van Paars het vertrouwen fors daalde. Dus
ik geef u gelijk. Juist door die daling komt het dat dit kabinet er zit.De heer Marijnissen (SP):Dan verwijs ik naar de uitslag van de opiniepeilingen naar
het vertrouwen van de burgers in dit kabinet. Laten wij elkaar toch geen mietje
noemen, mijnheer Verhagen. U kunt de cijfers van die peilingen bij alle bureaus
opvragen. Het vertrouwen van de bevolking in dit kabinet is nu lager dan het
ooit in een kabinet na de Tweede Wereldoorlog was. Met andere woorden, onder
Paars is het vertrouwen fors gedaald en onder dit kabinet is het nog verder
gedaald. Kunt u nagaan! U komt triomfantelijk naar voren en zegt dat het vertrouwen
onder Paars laag was. Toen was het inderdaad laag, maar ik verzeker u: het
is nu nog veel lager.Voorzitter. De verklaring daarvoor ligt voor de hand. De wantoestanden
in de verpleeghuizen zijn ons bekend, maar wij doen er niets aan. In dit land
groeien nog steeds 360.000 kinderen op in armoede. Eén op de tien huishoudens
merk ik aan als arm. Onderwijs loopt uit de rails. De woonlasten van de mensen
lopen uit de hand. De woningnood is terug. De kinderopvang is een ramp. Het
gevoel van veiligheid is weg en de natuur en milieubelangen worden verrommeld.Voorzitter. Ik zou een eindloze litanie kunnen houden van voorbeelden
waaruit blijkt dat het kabinet dagelijks een brevet van onvermogen afgeeft.
Mijn grote kritiek die ik hier herhaal is: de mensen wordt totaal geen perspectief
geboden, geen hoop op een betere toekomst. Een minderwaardigheidscomplex is
ons door deze regering aangepraat. Het kabinet is alleen maar met negativisme
gekomen: wij werken niet hard genoeg, wij werken niet lang genoeg, de winsten
zijn niet hoog genoeg, de lonen zijn natuurlijk te hoog enz. enz.Tot de adviseurs van het kabinet zeiden: dames en heren, u bijt in uw
eigen staart, u moet eens positivistisch worden. En prompt komt er in de Volkskrant
een interview met de minister-president waarin hij oproept tot positivisme.
Dat interview deed mij denken aan de act van Van Kooten & De Bie, waarin
zij optreden als de positivo's. Zij persifleerden de positivo's van de EO
met: Wij zijn blij, blij, blij. Maar, voorzitter, zo gaat dat niet in de politiek.
Met deze bevolking, met onze rijkdom en met alles wat hier is opgebouwd, is
er ruimte voor nieuw optimisme in dit land, zeker, maar dat nieuwe optimisme
is juist door dit kabinet de grond ingeboord.Het mag zo zijn dat CDA, VVD en D66 het vertrouwen in elkaar hebben uitgesproken,
maar de bevolking vertrouwt het kabinet allerminst. Gezien de ministerscrisis
in combinatie met het gebrek aan geloofwaardigheid en vertrouwen van de bevolking
in dit kabinet, lagen nieuwe verkiezingen het meest voor de hand. Maar dat
kon nie, want dat moch nie. D66 wil dat rechts het asociale karwei kan afmaken.
Een van de roemruchte voorgangers van D66 persiflerend, zeg ik: een D66'er
blijft altijd een D66'er.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. Het CDA is blij met het akkoord dat wij zaterdagavond hebben
bereikt. Het is een bevestiging van de goede band en samenwerking in de coalitie
en tekent het enthousiasme waarmee de coalitie samen de hervormingsagenda
steunt. Het is ook de afsluiting van een moeilijke week, waarbij een belangrijk
onderwerp uit het regeerakkoord door het politiek opportunisme van de PvdA
onmogelijk werd gemaakt. De coalitie is door de wateren gewassen, maar er
versterkt uit herrezen.Vanaf het begin werd in de coalitie het gevoel gedeeld dat wij er samen
uit moesten komen. Het gesprek tussen de drie partijen is ook in een goede
sfeer verlopen met respect voor elkaars positie. Het gevoel dat het gat dat
in het regeerakkoord was geschoten moest worden opgevuld, werd alom als een
gerechtvaardigde wens beschouwd. Daarnaast vond elke coalitiepartij dat de
hervormingsagenda van het kabinet net de eerste vruchten begint af te werpen
en dat wij op de drempel van economische groei staan. Het zou naar onze mening
onverantwoord zijn geweest om datgene waar wij de laatste twee jaar zo hard
aan gewerkt hebben, in de waagschaal te stellen. De politieke wil in de coalitie
om met elkaar door te gaan was sterk, niet omdat wij bang zijn voor de kiezer,
maar omdat wij het van belang vinden om de structurele hervormingen voort
te zetten en Nederland klaar te maken voor de toekomst, om de problemen in
de samenleving op te lossen, zoals wij dat ook aan het begin van deze kabinetsperiode
hebben vastgesteld. De kracht van dit akkoord is de combinatie van een nieuwe impuls voor
de bestuurlijke vernieuwing en een grote investering in onderwijs en innovatie.
Onderwijs en innovatie zijn cruciaal voor onze concurrentiepositie en daarmee
voor de economische groei. Ondanks de financieel schaarse tijden is daarvoor
een fors bedrag uitgetrokken. Dat geeft aan dat wij er ook echt werk van willen
maken. Die extra financiën voor onderwijs betekenen voor onze fractie
overigens niet dat wij op onze lauweren kunnen rusten. Er is nog steeds een
grote efficiencyslag te maken in het onderwijs. Daar moet het kabinet zich
voor blijven inspannen.Twee onderwerpen van bestuurlijke vernieuwing vinden al in deze kabinetsperiode
plaats: het zwaarder laten tellen van de voorkeursstem bij verkiezingen en
het begin van een grondwetswijziging voor de gekozen burgemeester met het
doel deze in de volgende periode af te ronden. Daarmee geven wij aan dat wij
willen doorgaan op het pad van de rechtstreeks gekozen burgemeester.Daarnaast is er overeenstemming over een nieuw plan voor de publieke omroep.
Voor het CDA is het daarbij van belang dat de interne en externe pluriformiteit
gewaarborgd zijn. Wij hebben als CDA steeds geijverd voor een pluriform en
representatief mediabestel.De opstelling van de linkse oppositie blijft ons enigszins verbazen. Met
ongekende energie wil men de bestuurlijke vernieuwing tegenhouden.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer Verhagen sprak kort over het omroepbestel. Staatssecretaris Van
der Laan heeft aangegeven dat juist deze paragraaf voor haar een doorbraak
betekent ten opzichte van de situatie die wij in de afgelopen periode in de
Kamer kenden. In die periode hadden CDA, PvdA, ChristenUnie en SGP andere
opvattingen over het omroepbestel. Begrijpt de heer Verhagen waarom mevrouw
Van der Laan spreekt van een doorbraak?De heer Verhagen (CDA):Wij hebben ons gebogen over de vraag hoe wij in de komende periode over
dit dossier, waarvan wij hadden afgesproken om in deze kabinetsperiode tot
verandering te komen, de opvattingen konden samenvoegen. In
de discussie naar aanleiding van de concessieperiode is het volgende gesteld:
wij zullen naar een nieuw omroepbestel moeten, waarbij er op dit moment geen
sprake is van een pluriform bestel maar van een eenheidsworst. Zie de analyse
in de rapporten van Rinnooy Kan en de WRR. Ik heb zelf in dat verband meerdere
malen gezegd: we hebben nu drie keer de Volkskrant op drie verschillende netten.
Nu is er niets mis met de Volkskrant, maar drie keer op de drie verschillende
netten hoeft ook weer niet. We moeten dus toe naar een versterking van de
externe pluriformiteit, zodat die verscheidenheid aan opvattingen eindelijk
van de grond komt, juist waar het gaat om de televisie. In het akkoord wordt
onderstreept dat er waarborgen komen om de externe en interne pluriformiteit
meer handen en voeten te geven. Daarnaast is van groot belang dat de omroepverenigingen
volledig autonoom zijn ten opzichte van de inhoud van de programma's. Op die
wijze kunnen wij naar onze mening verantwoord inspelen op de uitdagingen die
ook de toekomst ons biedt, zoals de digitalisering, en tegelijkertijd de waarborgen
overeind houden die wijzelf van groot belang vinden voor een omroepbestel.De heer Rouvoet (ChristenUnie):U stemt kennelijk wel in met het terugdringen van de invloed van de omroepverenigingen
en het omvormen van het huidige bestel tot een D66-bestel, zoals mevrouw Van
der Laan het noemde.De heer Verhagen (CDA):Ik weet niet of mevrouw Van der Laan dit een D66-bestel heeft genoemd,
maar als u dat zegt, neem ik dat aan. Wij gaan akkoord met de positionering
van een raad van toezicht die onafhankelijk is van de omroepverenigingen en
tegelijkertijd zeker stelt dat er een volledige autonomie van de omroepverenigingen
ten aanzien van de inhoud van de programma's blijft bestaan, inclusief een
gelijkwaardige toedeling. Wat we nu zien, onderschreven door de rapportage
van ons eigen wetenschappelijk instituut, is dat er nu geen sprake is van
pluriformiteit en verscheidenheid aan opvattingen, maar dat het in toenemende
mate een eenheidsworst is. Met deze kaders, hier overeengekomen, wordt het
een uitdaging voor de omroepverenigingen om daadwerkelijk invulling te geven
aan de externe pluriformiteit en de eigen identiteit, zodat we ten minste
verscheidenheid aan opvattingen krijgen, in plaats van een eenheidsworst,
zoals wij dat nu in toenemende mate zien.De heer Bos (PvdA):Op het gebied van pluriformiteit kunnen de heer Verhagen en de PvdA-fractie
het altijd prima met elkaar vinden. Maar voor het garanderen van pluriformiteit
is niet zozeer de autonomie met betrekking tot de programma's van belang,
maar veeleer de vraag wie coördineert op het net en besluit wat er wanneer
wordt uitgezonden. Daarover heeft staatssecretaris Van der Laan gesteld dat
dat geheel in handen van de Raad van Bestuur komt. Bent u het daarmee eens?De heer Verhagen (CDA):De raad van bestuur zal getoetst moeten worden op de vraag, of er een
gelijkwaardige toewijzing qua omvang en plaatsing van de programma's plaatsvindt,
en dat er dus geen programma's die juist invulling kunnen geven aan die pluriformiteit
na twee uur 's nachts worden uitgezonden. Nee, ook op dat punt zullen er waarborgen
zijn die zeker stellen dat die verscheidenheid in opvattingen ook op relevante
tijdstippen tot uiting kan worden gebracht.De heer Bos (PvdA):Maar zegt u nu eigenlijk wel of niet dat u het standpunt van staatssecretaris
Van der Laan deelt dat de netcoördinatie volledig in handen komt van
de raad van bestuur?De heer Verhagen (CDA):De netcoördinatie zal inderdaad in handen komen van de raad van bestuur.
Ik ben dat volledig met de staatssecretaris eens. Maar er zijn waarborgen
waarbij niet alleen de autonomie, maar ook de pluriformiteit zeker wordt gesteld.De heer Bos (PvdA):Een tweede uitspraak van de staatssecretaris die ik aan de heer Verhagen
wil voorleggen, is de volgende. Zij heeft gezegd dat omroepen zich slechts
bezig hoeven te houden met het maken van programma's, en niet meer met andere
zaken. Deelt hij ook die uitspraak van de staatssecretaris?De heer Verhagen (CDA):Het lijkt mij op zich van groot belang Verhagendat omroepen zich bezighouden
met het maken van programma's, willen ze invulling kunnen geven aan de opinievorming.
Anders kunnen ze beter helemaal ophouden! Het aardige van de gemaakte afspraken
is dat de publieke omroep, juist met het oog op de digitalisering en de toekomstige
ontwikkelingen, actief kan zijn op andere terreinen, zoals
internet, en combinaties daarvan met radio en televisie. Daarmee kunnen op
een veel breder spectrum activiteiten ontstaan dan nu het geval is. Zoals
bekend is de huidige wetgeving daarvoor belemmerend.De heer Bos (PvdA):Ik constateer dat de heer Verhagen met alle behendigheid die hem eigen
is, deze afspraken al aan het relativeren is.De heer Verhagen (CDA):Nee, ik relativeer niets.De heer Bos (PvdA):Heeft de heer Verhagen het onderwerp onderwijs overigens al afgerond?
Ik zou hem daarover namelijk ook nog wel een vraag willen stellen.De heer Verhagen (CDA):Ik heb dat onderwerp inderdaad afgerond. De heer Bos is niet zo behendig
dat op het moment dat het onderwerp zelf aan de orde is, hij met vragen komt.De heer Bos (PvdA):Was de heer Verhagen toen hij het overleg dit weekend inging, eigenlijk
tegen het verhogen van het onderwijsbudget in verband met stijgende leerlingaantallen?De heer Verhagen (CDA):Wat er op dit moment is vastgelegd, is ook geschied op basis van afspraken
in het regeerakkoord en de huidige regelgeving. Dat komt erop neer dat slechts
een beperkt deel buiten de onderwijsbegroting gevonden kan worden. Wij hebben
afgesproken om uitgaande van de beperkte, schaarse middelen, hoe dan ook 0,25
mld euro extra voor onderwijs te bestemmen, dus naast de gelden die voor innovatie
zijn bestemd. In feite geef je een prioriteit aan om daarmee de kwaliteit
van het onderwijs zeker te stellen.De heer Bos (PvdA):Dat begrijp ik, maar mijn vraag was of dit iets was waar u tegen was.
Heeft u dit met veel pijn en moeite moeten slikken omdat u het eigenlijk niet
wilde? Heeft u op dit punt dus een enorme concessie moeten doen of was het
iets waarvan u eigenlijk altijd de redelijkheid inzag?De heer Verhagen (CDA):Ik begrijp dat de heer Bos het begin van mijn inbreng gemist heeft. Ik
heb gezegd dat wij met respect voor elkaars standpunten en in goede harmonie
tot deze afspraken zijn gekomen. Het is dus ook niet een kwestie van pijn
lijden, maar van gezamenlijk zoeken naar een duidelijke basis om de hervormingsagenda
van dit kabinet met kracht voort te zetten. Daarbij hebben wij respect voor
elkaars standpunten gehad. Waar naar voren is gekomen dat innovatie, kenniseconomie
en onderwijs een extra impuls behoeven, is dat in het gesprek tussen ons drieën
ook aldus geformuleerd.De heer Bos (PvdA):Ik sluit af met de constatering dat het akkoord op dit punt een belangrijk
element bevat, namelijk 250 mln voor het onderwijs, maar dat dit kennelijk
geen van de deelnemers, in ieder geval niet de heer Verhagen, echt moeite
heeft gekost om daaraan toe te geven.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. De opstelling van de linkse oppositie en van de heer Bos blijft
ons overigens in toenemende mate verbazen. Met ongekende energie wil men de
bestuurlijke vernieuwing namelijk tegenhouden. Het is vooral vreemd uit de
mond van Wouter Bos te horen dat hij zich met hand en tand zal verzetten tegen
de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester. Dat is wel een heel
snelle capitulatie voor het gestaalde PvdA-kader. Want hij was toch altijd
voor die rechtstreeks gekozen burgemeester? Zijn politieke leiderschap zou
toch gekenmerkt worden door meer vertrouwen aan de burger te geven? Dat beloofde
hij de kiezer toch steeds tijdens talloze werkbezoeken in het land. Blijkbaar
heeft hij niet de politieke moed om voor zijn eigen opvattingen te vechten
als het moeilijk wordt. Hij staat nu namelijk een model voor waar eigenlijk
iedereen van af wil, namelijk een burgemeestersbenoeming op basis van onduidelijke
lokale partijpolitieke achterkamertjespolitiek. Een begrip dat hijzelf altijd
als de grootste politieke doodzonde heeft gezien. Dus ik constateer hieruit
dat de angst voor de kiezer bij u zit, mijnheer Bos, aangezien u uw lokale
partijbonzen meer toevertrouwt dan de burgers zelf.De heer Bos (PvdA):Ik constateer dat het CDA de afgelopen verkiezingen is ingegaan met een
verkiezingsprogramma waarin stond dat de burgemeester benoemd moest worden.
Ik vind het prima dat men halverwege van mening verandert – dat mag –
maar laten wij het dan niet op een kwestie van moed gooien. Als u echt moed
heeft, als u van mening bent dat uw verhaal een beter verhaal is dan ons verhaal,
laten wij dan samen bij de kiezer gaan kijken wie er gelijk krijgt.De heer Verhagen (CDA):In het congres van onze partij maar ook in de richting van bestuurdersverenigingen
hebben wij steeds aangegeven waarom wij gekomen zijn tot de gekozen burgemeester.
Wij hebben op dat punt gezegd dat wij staan voor onze handtekening onder het
regeerakkoord. In het debat van de vorige week heb ik gezegd dat het ons niet
overal in dank is afgenomen, maar dat wij wel staan voor onze handtekening.
Ook dat is een kwestie van betrouwbaarheid. Op het moment dat wij dat zo zeggen,
mag de kiezer daarvan uitgaan. Zoals bekend staan wij een grondwetswijziging
op dit punt voor, waarbij wij ook rekening houden met de gevoelens in de Eerste
Kamer die namelijk vroeg om reconstitutionalisering; wij slaan die stap over
door meteen met een grondwetswijziging te komen. Welnu, op het moment dat
er verkiezingen zijn en u dat wil terugdraaien, moet u dat dan maar uitleggen
aan de kiezers, mijnheer Bos. U kunt dan tegen de burger zeggen: een stem
op de PvdA is het tegenhouden van de bestuurlijke vernieuwing op dit punt.
U mag dat best doen.De heer Bos (PvdA):Misschien vindt het CDA dat ook wel prettig. Het heeft in elk geval zelf
geen moeite gedaan om ervoor te zorgen dat de gekozen burgemeester er komt.De heer Verhagen (CDA):O nee? Dit is een omkering van de feiten.De heer Bos (PvdA):In de brief met de afspraken staan mooie woorden over de noodzaak van
consensus en draagvlak op tal van gebieden van bestuurlijke vernieuwing. Ik
doe de coalitie het aanbod om in die geest van draagvlak en consensus ook
te zoeken naar een oplossing voor het burgemeestersvraagstuk. Wij kunnen daarover
ruziën en de ramkoers blijven volgen die u voorstaat, maar dan is het
risico groot dat er in 2010 nog steeds geen gekozen burge meester
is. U kunt ook mijn aanbod aannemen. Dan vechten wij het eerlijk uit en kan
de kiezer er uiteindelijk zijn oordeel over geven. Eén ding is dan
zeker en dat is dat de gekozen burgemeester er in 2010 komt.De heer Verhagen (CDA):Als het uw bedoeling is om de gekozen burgemeester in 2010 zeker te stellen,
wil ik u in overweging geven om voor de grondwetswijziging te stemmen, want
dat is de enige manier. U moet het mij niet euvel duiden dat ik enige twijfels
heb over de geloofwaardigheid van dit aanbod. De PvdA heeft gepleit voor de
gekozen burgemeester en voor de deconstitutionalisering, maar heeft dat in
de Eerste Kamer onmogelijk gemaakt. Ik heb dan ook wat twijfels over de draagwijdte
van uw uitspraak.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. De heer Verhagen heeft een snoeihard oordeel uitgesproken
over het standpunt dat de leden van het CDA in 2002 en in 2003 in het verkiezingsprogramma
van hun partij hebben laten vastleggen. Is dit de vooraankondiging dat de
door de Kroon benoemde burgemeester niet meer in het CDA-verkiezingsprogramma
zal terugkeren? Wij hebben enige ervaring opgedaan met het standpunt van het
CDA bij de verkiezingen en vervolgens de vertaling daarvan in een regeerakkoord.
Zijn wij nu van dat gejojo af? Ik begrijp dat de heer Verhagen er niets meer
voor voelt om nog een keer met de kroonbenoeming de boer op te gaan.De heer Verhagen (CDA):Ik zeg dat het CDA evenals de andere coalitiepartijen met alle kracht
door wil gaan op het pad van de rechtstreeks gekozen burgemeester.De heer Rouvoet (ChristenUnie):U hebt daar een heel hard oordeel over gegeven.De heer Verhagen (CDA):Ik heb daar een heel duidelijke uitspraak over gedaan.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat kunt u rijmen met uw grote woorden vorige week woensdag in de richting
van andere fracties van dat je vooral moet staan voor je eigen standpunt.De heer Verhagen (CDA):Ik heb het standpunt van de CDA-fractie verwoord.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik weet niet of de heer Verhagen als warm pleitbezorger van
de bestuurlijke vernieuwing aan het eind is gekomen van zijn aanval op de
PvdA. Als dat het geval is, heb ik nog een vraag aan hem. Ik ben benieuwd
naar de steun van het CDA voor de onderwerpen die zijn genoemd in het kader
van dat zeer brede onderzoek. Ik ben het meest geïnteresseerd in het
referendum, dat door dit kabinet is afgevoerd, en het burgerinitiatief. Staat
het CDA nu open voor herinvoering van het referendum?De heer Verhagen (CDA):Ik weet niet of u op dit punt de Europese grondwet heeft bestudeerd. Binnenkort
zullen wij campagne gaan voeren voor aanvaarding daarvan. Dat geldt voor mij,
maar ook voor de PvdA van de heer Bos en voor het GroenLinks van u. Het burgerinitiatief
is in die grondwet opgenomen. Het zou vreemd zijn als wij pleiten voor een
"ja" tegen deze grondwet en ons dan vervolgens tegen het burgerinitiatief
keren. In het akkoord staat niets meer en niets minder dan dat er onderzoek
wordt gedaan naar de mogelijkheden en onmogelijkheden van het referendum.
Er moet een zodanig draagvlak zijn dat de voorstellen ook op voldoende steun
kunnen rekenen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als het CDA op dit punt van mening verandert, dan kan ik verzekeren dat
er een heel breed draagvlak voor is in de Kamer en daarbuiten. Het is dan
ook de vraag waarom er nog onderzoek nodig is. Uw opmerking over het burgerinitiatief
vind ik zeer interessant. Het lijkt mij mogelijk om ten aanzien daarvan vergaande
initiatieven te nemen.De heer Verhagen (CDA):Als GroenLinks op alle onderwerpen die op de hervormingsagenda van dit
kabinet staan zijn mening wijzigt, kunnen wij op een nog veel bredere steun
rekenen in deze Kamer. Als u partijen uitnodigt om van standpunt te veranderen,
wat let u om dat op tal van andere terreinen ook te doen? U vraagt mij om
het referendum bij voorbaat te accorderen. Nee, dat doen wij niet, want dan
had dit in het akkoord gestaan. In het akkoord staat niets meer en niets minder
dan dat er een onderzoek komt naar de mogelijkheden en onmogelijkheden van
het realiseren van een aantal initiatieven zoals vermeld. De uitkomst staat
daarbij niet vast.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Moet ik het terugkaatsen van de bal, het appèl op GroenLinks om
van mening te veranderen, zo begrijpen dat u ook van plan bent om van mening
te veranderen? In dat geval hebben wij inderdaad een goed gesprek.De heer Verhagen (CDA):Ik heb nog niets gemerkt van een eventuele verandering van opstelling
van GroenLinks, dus gelijk oversteken is er wat dat betreft zeker niet bij.Voorzitter. Het is een akkoord waarmee in ieder geval de coalitie tevreden
kan zijn, maar waarmee naar mijn mening ook Nederland tevreden kan zijn. Niet
alleen weerspiegelt het de politieke wil in de coalitie om met vernieuwde
kracht door te gaan, maar het is met name goed voor de politieke stabiliteit
in Nederland en voor het voortzetten van de noodzakelijke hervormingsagenda.De heer Van Aartsen (VVD):Mijnheer de voorzitter. Ik maak twee opmerkingen en heb een tweetal observaties.
Na de door de Eerste-Kamerfractie van de PvdA veroorzaakte ministerscrisis
van vorige week heeft de coalitie onder leiding van de minister-president
er naar ons oordeel goed aan gedaan, terstond te verzekeren dat er vrij baan
zou zijn voor de benoeming van een nieuwe minister van Bestuurlijke Vernieuwing
en Koninkrijksrelaties. Verwacht de minister-president – dit is uiteraard
in eerste instantie een zaak van D66 – binnen nu en een aantal dagen
de voordracht tot benoeming van een nieuwe minister van Bestuurlijke Vernieuwing
en Koninkrijksaangelegenheden?Mijn fractie staat ten volle achter de afspraken van zaterdag 26 maart.
Wij steunen hetgeen daar is afgesproken en besproken. Eenieder die de VVD
in de afgelopen twee jaar een beetje heeft gevolgd, weet dat wij voor bestuurlijke
vernieuwing zijn, voor de door de rechtstreeks door de bevolking
gekozen burgemeester en voor wijziging van de Kieswet. Wij steunen de innovatie
van ons mediabestel. Wij zijn voor versterking van de kennisinfrastructuur
van ons land en wij zijn enthousiaste supporters van investeringen in ons
onderwijs. Het gaat ons niet om het snelle gewin, maar om een daadwerkelijke
versterking van dit land, nationaal en dus ook internationaal.De afspraken van afgelopen zaterdag zijn naar het oordeel van onze fractie
een impuls, een investering in democratie, in werk en in onderwijs. De avond
van Noten en Van Thijn heeft de drie fracties waarop de coalitie rust, CDA,
D66 en VVD, nader aaneengesmeed. Zeer veel dank, mijnheer Bos.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. De heer Van Aartsen reageerde vorige week nogal fel toen ik
hem confronteerde met de brief van minister De Graaf. Ik begrijp dat wel,
want hij had die brief toen nog niet gelezen. Inmiddels neem ik aan dat hij
dat heeft gedaan. Uit de brief wordt duidelijk dat minister De Graaf uiteindelijk
besloten heeft, te vertrekken vanwege de onwil in de coalitie om perspectief
te bieden op het districtenstelsel. Hoe kijkt hij nu eigenlijk terug op die
woensdag, dat wil zeggen op de dag van Van Aartsen?De heer Van Aartsen (VVD):Ik heb inmiddels kennisgenomen van die brief. Dat heb ik meteen die avond
al gedaan. Ik heb die brief heel goed gelezen. Ik weet uiteraard ook hoe het
proces is gegaan. Het wordt heel vervelend om dit iedere keer te herhalen,
maar het begint en het eindigt bij het stemgedrag van de Eerste Kamerfractie
van de Partij van de Arbeid, vorige week dinsdagavond. Dat was volstrekt onnodig
en misbruik of oneigenlijk gebruik van de tweede lezing van een grondwetsherziening.
Daar heeft de fractie van de Partij van de Arbeid willens en wetens voor gekozen,
heb ik begrepen uit een interview van de heer Noten. Dat is de reden voor
de val, de ministerscrisis of het vertrek van de vice-premier, de heer Thom
de Graaf. Dat had niets, maar dan ook niets te maken met de stellingname van
de Tweede Kamerfractie van de VVD vanaf het begin van het totstandkomen van
dit kabinet, ook bij het hoofdlijnenakkoord, wat betreft de wijziging van
het kiesstelsel. Wij zijn in alle stadia helder geweest dat wij in deze parlementaire
periode geen vorm van een districtenstelsel of gemengd districtenstelsel willen.
Daarom luidde het hoofdlijnenakkoord ook zoals het luidde.De voorzitter:Wij hebben afgelopen woensdag tot een uur 's nachts gesproken over de
gebeurtenissen in de Eerste Kamer van afgelopen dinsdag. Vandaag hebben wij
het over de brief die de Kamer heeft ontvangen over het akkoord tussen drie
fractievoorzitters. Ik sta mevrouw Halsema nog een korte vraag toe, maar dan
sluiten wij dit af, want wij gaan niet het debat over doen dat wij vorige
week uitgebreid hebben gevoerd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil de heer Van Aartsen nog een vraag stellen. Als ik het goed begrijp,
wordt de uitspraak van minister De Graaf zelf dat vooral de onwil van de VVD
aanleiding was om te vertrekken, door hem niet serieus genomen.De heer Van Aartsen (VVD):Dit is een volstrekt verkeerde weergave van de brief van de heer De Graaf.De heer Marijnissen (SP):Ik vind het toch wel grappig om van de fractievoorzitter van de VVD te
horen dat de coalitie dankzij de oppositie nu weer cohesie heeft.De heer Van Aartsen (VVD):Ja, toch is het zo.De heer Marijnissen (SP):Dat vind ik heel frappant. Ik feliciteer hem ook met dit triootje. Ik
wil nog even terug naar de opening van de toespraak van de heer Van Aartsen,
waarin hij de minister-president vroeg of de opvolger van de heer De Graaf
al deze week bekend kan worden. Mijn vraag aan de heer Van Aartsen is of hij
het staatsrechtelijk kies zou vinden, indien zo'n bewindspersoon inderdaad
al voor het congres van D66 beëdigd zou worden. Dat impliceert dat het
mogelijk of hopelijk een erg kort zittende minister wordt.De heer Van Aartsen (VVD):Ik vind dit niet alleen kies, maar ook nodig, zoals ik heb gezegd toen
ik deze vraag stelde aan de minister-president.De heer Marijnissen (SP):U dringt er bij de minister-president op aan dat door D66 nog voor het
D66-congres een minister wordt voorgedragen als opvolger van Thom de Graaf
en dat deze dan ook nog wordt benoemd of beëdigd door de Koningin?De heer Van Aartsen (CDA):Ik heb mijn woorden heel zorgvuldig gekozen. Ik heb gezegd dat ik daarvan
uitga. Per slot van rekening zijn er afgelopen zaterdag afspraken gemaakt
waarin onze drie fracties zich kunnen vinden. Dat zal men dadelijk ook nog
van de heer Dittrich horen. Zoals ik heb gezegd, is daarmee de baan vrij,
of vrij baan in dit geval, voor de benoeming van een nieuwe minister voor
Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksaangelegenheden. De D66-leiding heeft
daarin het voortouw, maar ik ga er vanuit dat het de bedoeling is om nog in
de komende dagen een nieuwe minister te benoemen.De heer Marijnissen (SP):Ik ben verbijsterd. De heer Dittrich laat zich er in alle interviews,
en dat zijn er heel veel, op voorstaan dat D66 een democratische partij is,
dat de leden het voor het zeggen hebben, dat hij zelfs niet zijn politieke
lot wil verbinden aan de uitspraak van het congres. Dat congres is heel belangrijk.
Nu zet u als coalitiegenoot de heer Dittrich onder druk om nog voor het congres
een nieuwe bewindspersoon beëdigd te krijgen. Ik ben verbijsterd! Volgens
mij kan dat helemaal niet en is dit buitengewoon ongewenst. Wat u doet, is
D66 voor het blok zetten, iets wat de heer Dittrich niet durft of niet wil.
Volgens mij is dat zeer ongewenst. Ik zal de minister-president naar zijn
mening hierover vragen.De heer Bos (PvdA):De heer Van Aartsen ging vorige week het overleg met de coalitiepartners
in met de uitspraak: ik voel mij niet in de positie dat ik iets moet bieden,
het is immers niet mijn schuld. Heeft hij inderdaad niets hoeven bieden?De heer Van Aartsen (VVD):Zoals de heer Verhagen al heeft gezegd en naar ik aanneem de heer Dittrich
nog uiteen zal zetten, hebben wij naar aanleiding van de door uw Eerste-Kamerfractie
veroorzaakte ministerscrisis in de coalitie een overleg gehad op donderdagavond
en de gehele zaterdag. Dat waren elf uur zeer vruchtbaar overleg,
onder leiding van de minister-president. Dat was een investering van ons allen
in de coalitie. Onze fractie heeft daar vanochtend uiteraard over vergaderd.
De fractie van de VVD in de Tweede Kamer en naar ik verwacht ook in de Eerste
Kamer kan zich vinden in deze afspraken, omdat wij ze belangrijk vinden. Het
is een impuls in democratie en ik ben reuze benieuwd, wanneer wij u eindelijk
weer op dat pad krijgen. Het is voorts een impuls in werk en in onderwijs.De heer Bos (PvdA):Prima. De burger zal niet vergeten wie het referendum heeft afgestemd.
De burger zal ook niet vergeten hoe de discussie verliep over de Europese
Grondwet. Dat komt allemaal nog wel.Ik constateer dat volgens u het overleg met uw coalitiegenoten een goed
overleg was met collega's over een besluit dat nu eenmaal genomen moest worden
en waarin iedereen zich kon vinden. Ik geloof dat meteen, maar dat betekent
wel dat er in feite niets bijzonders is gebeurd. Het besluit is alleen iets
vroeger genomen dan anders het geval zou zijn geweest.Zou de heer Van Aartsen kunnen uitleggen waarom hij zich vandaag gelukkig
prijst met een afspraak tussen de coalitiegenoten dat de burgemeester in 2010
gekozen wordt, terwijl dat vorige week nog ononderhandelbaar en onacceptabel
was?De heer Van Aartsen (VVD):Wij waren voor een heel ander traject. Dit is een onbegrijpelijke vraag
van u. Wij wilden dat een gekozen burgemeester mogelijk werd in 2006. Uw fractie
in de Eerste Kamer heeft dat onmogelijk gemaakt. U schreef vorig jaar oktober
nog in uw weblog dat u zo'n groot voorstander van een rechtstreeks gekozen
burgemeester was. U heeft noch toen ten opzichte van uw eigen partij, noch
vorige week ten opzichte van uw fractie in de Eerste Kamer een poot uitgestoken
om het mogelijk te maken. Als je je realiseert hoe vaak de Partij van de Arbeid,
u en trouwens ook uw fractie in de Eerste Kamer bij monde van de heer Van
Thijn van argumenten zijn gewisseld, dan duizelt het je.De heer Bos (PvdA):Ik probeer mij in te leven in de duizelingen van de heer Van Aartsen,
maar dit moet mij van het hart: waar was hij vorige week? Hij prijst zich
nu gelukkig met afspraken dat de gekozen burgemeester er in 2010 moet komen.
Dat aanbod werd hem vorige week gedaan door de Eerste Kamer. Als hij toen
minister De Graaf had gesteund, had hij de gekozen burgemeester in 2010 gehad.
Minister De Graaf was dan nog in functie geweest.De heer Van Aartsen (VVD):Wij hebben het mogelijk gemaakt dat minister De Graaf duidelijke toezeggingen
kon doen inzake de politie. De heer De Graaf heeft ook duidelijk toezeggingen
kunnen doen over de fasering, waarvan de fractie van de Partij van de Arbeid
zo'n groot voorstander was. Uiteindelijk vond zij de politie het allerbelangrijkste.
Dat kan allemaal. Dat mag. In de toespraak van de heer Van Thijn stond dat
voor zijn fractie het derde punt het belangrijkste was. Naar ik heb begrepen,
heeft hij dat ook zo uitgesproken. Wij hebben het vorige week mogelijk gemaakt
dat de minister op dat front toezeggingen kon doen. Uiteraard was dat ook
een verantwoordelijkheid van het kabinet.Laten wij het eens hebben over de inhoudelijke standpuntbepaling van de
fractie van de Partij van de Arbeid in de Eerste Kamer. Die was onbegrijpelijk.
Als men inderdaad de politie en het beheer over de politie zo belangrijk vond,
zou het heel logisch zijn geweest als de heer Van Thijn namens de fractie
van de PvdA in de Eerste Kamer ervoor had gepleit dat ook de "korpsbeheerdersgemeenten"
tot de eerste fase in 2006 hadden behoord. Wij hadden burgemeesters kunnen
kiezen in 2006, maar dat heeft, zoals de heer Dittrich zaterdagavond heeft
gezegd, een conservatieve minderheid in de Eerste Kamer onmogelijk gemaakt.
Ik heb het vorige week niet over de "chambre de réflexion", maar over
de "chambre de réaction" gehad.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer Dittrich heeft vorige week iedere gelegenheid aangegrepen om via
de media te zeggen dat de balans moest worden hersteld en dat er compensatie
moest komen voor het verlies van de kroonjuwelen. De vraag aan de heer Van
Aartsen is Van Aartsenof hij vermag in te zien waar in dit akkoord die compensatie,
dat herstel van de balans, voor D66 zit en of hij het eens is met de inschatting
van de minister-president, die zegt dat het kabinetsbeleid ietsje meer van
D66 is geworden. Op welk punt is dat volgens de heer Van Aartsen precies het
geval?De heer Van Aartsen (VVD):Ook mijn fractie vindt het heel belangrijk dat die eerste
paragraaf over dat brede onderzoek erin staat. Dat zou je als een balansherstel
kunnen zien voor ons alle drie. Voor ons en voor ons alle drie is de afspraak
dat wij gewoon doorgaan met de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester,
volgens mij zeer belangrijk geweest. Dat pad willen wij vervolgen. Ik weet
wel hoe u daarover denkt; u bent daartegen. Van de heer Bos moeten wij in
2007 maar eens zien welke hoek hij dan ongeveer weer inslaat, eventueel bij
de kabinetsformatie als de heer Bos daarbij betrokken zou zijn, hetgeen de
kiezer hopelijk zal verhinderen. Dat zijn elementen van balansherstel, maar
verder moet u die vraag vooral aan de heer Dittrich stellen. Ik ben geen D66'er,
maar als ik dat zou zijn – ik kom dezer dagen bijna in de verleiding
om mij voor dat congres als lid aan te melden; misschien doen wij dat bij
wijze van spreken alle 27 – zou ik zeggen: het is ook voor ons een mooi
akkoord.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik volg uw partijpolitieke beweging de afgelopen dagen met veel belangstelling.
Vorige week zei u dat u niet in de positie was om iets te hoeven bieden, want
het was niet de schuld van de VVD. Dat hebt u hier herhaald; ik heb inmiddels
begrepen dat u de schuld ergens anders lokaliseert. Wat u de heer Dittrich
hebt geboden, is eigenlijk: onderwijsgeld waarmee u het al eens was en daarnaast
de – ook door de voorstanders – als "vaag" aangeduide toezegging
van een brede agenda en een onderzoek, waarin u zich wel kunt vinden. Dat
is wat u geboden hebt en dat is waarschijnlijk ook wat de minister-president
bedoelt met de opmerking dat het kabinetsbeleid nu ietsje meer van D66 is.De heer Van Aartsen (VVD):Ik vond dat de minister-president de spijker op zijn kop sloeg.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Voor de laatste strohalm geldt dat je die moet grijpen. Dat
is precies wat D66 heeft gedaan. Wie de afspraken van 26 maart tot zich
neemt, kan maar één ding concluderen: de VVD is blij: niets
hoeven te bieden. Het CDA is blij: niets hoeven te geven. D66 is blij: verkiezingen
bespaard gebleven. Tenminste: als het D66-congres net zo opgelucht is als
de heer Dittrich, die zich het afgelopen weekend overigens als een echte baron
Boris van Münchhausen aan zijn haren uit het moeras trok.Misschien zijn degenen bij D66 die al langer vonden dat de kroonjuwelen
verpand konden worden aan de VVD en het CDA en degenen die bereid waren om
daarvoor een minister te offeren, blij. Voor de anderen van D66 – laten
wij zeggen: de democraten – moet dit toch een hard gelag zijn. Per saldo
is van de bestuurlijke vernieuwing immers minder over dan voordat D66 tot
het tweede kabinet-Balkenende toetrad. Het referendum is ingeruild voor een
districtenstelsel, dat nu definitief van de baan is. Er komt een onderzoek
naar bestuurlijke vernieuwing in brede zin. Daarmee zijn, naar goed Haags
gebruik, alle bestuurlijke ambities van D66 getorpedeerd. Dat rechtvaardigt
mijn conclusie van vorige week: Thom de Graaf is gestruikeld in de Senaat,
maar gevallen over de onwil van de coalitie. Of D66 zou werkelijk moeten geloven
dat de gekozen burgemeester nu in de Grondwet terechtkomt. Hallo, wakker worden!
Het is een te vroege 1 aprilgrap, of een herhaling van zetten. Want dan
is het de coalitiefracties kennelijk zo goed bevallen om de verantwoordelijkheid
voor hun onderlinge conflicten naar de oppositie te verschuiven, dat de heren
Verhagen en Van Aartsen hebben gedacht: dat doen wij nog een keer. Mijn vraag
aan de premier is, waarom het kabinet de gekozen burgemeester wil opnemen,
terwijl van tevoren bekend is dat dit voorstel de vereiste tweederde meerderheid
niet zal krijgen. Is dat wat je noemt: rekening houden met een breed draagvlak
in de Staten-Generaal, zoals heel vroom in de afspraken staat vermeld?Nu de kroonjuwelen zijn verpand, resteert de conclusie dat bestuurlijke
vernieuwing is opgeofferd aan 1 mld voor onderwijs; het andere issue van D66.
Laat ik vooropstellen dat ik, evenals de andere woordvoerders, heel blij ben
dat het kabinet eindelijk bereid is gebleken om de meevaller, die al in de
kluis lag te bederven, alsnog in te zetten. Daar zal ik niet flauw over doen.
Ik wil echter wel graag dat het geld gaat naar versterking van het vmbo, naar
onderwijsachterstanden en naar versterking van de leraren, en niet naar een
prestigeproject dat – zo staat het in de afspraken – gericht is
op dynamisering van focus en massa. Je moet hebben doorgeleerd als je dat
wilt begrijpen. De heer Van As schijnt het wel te begrijpen.Aan de heer Dittrich, die nu de zaal heeft verlaten, vraag ik: waarom
alleen onderwijs? Waar is de kinderopvang gebleven? Waar zijn natuur en milieu?
Misschien is er voor de heer Dittrich een reden om even weg te zijn, want
ik vraag hem: waar zijn de 26.000 asielzoekers gebleven? De heer Marijnissen
maakte er ook al een opmerking over. Die kun je niet zomaar in paasonderhandelingen
vergeten, lijkt mij.Dan nog een suggestie van mijn kant. Als de minister voor Bestuurlijke
Vernieuwing en Koninkrijksrelaties 1 mld voor onderwijs waard is gebleken,
dan schat ik minister Brinkhorst op 1,5 mld voor de gezondheidszorg. En volgens
mij moet staatssecretaris Van der Laan minimaal goed zijn voor wel 0,5 mld
kinderopvang of natuur en milieu. Misschien kan het kabinet hier een gedachte
aan wijden.Wat blijft er dan over? Misschien zou D66 werkelijk blij zijn met de herziening
van het publieke omroepbestel tot elitaire staatstelevisie. Ik herinner mij
dat echter vooral als een lang gekoesterde droom van de VVD. Terecht vermindert
het kabinet de macht van de omroepverenigingen. Maar dat moet niet gebeuren
ten gunste van een centrale top van financiële managers: bureaucratische
functionarissen, die niets weten of begrijpen van televisie maken. Dit gaat
ten koste van televisiemakers, maar het gaat vooral ten koste van de kijkers.
Als een centraal, door de politiek benoemd orgaan – dat is wat de raad
van bestuur is – mag gaan bepalen wat wanneer wordt uitgezonden, zeg
dan maar dag met je handje tegen onafhankelijke journalistiek en tegen autonome
publieke televisie.Minister Thom de Graaf trok vorige week een harde lijn, nadat zijn laatste
initiatief op het gebied van bestuurlijke vernieuwing, te weten het districtenstelsel,
door de VVD werd geblokkeerd. Vorige week zei fractievoorzitter Dittrich dat
de werkelijke kroonjuwelen van D66 de mensen in het land zijn, die op een
directere manier invloed moeten kunnen uitoefenen op hun bestuur
en hun leven. Dat is mooi gezegd, maar dan was het volgens mij de koninklijke
weg geweest om naar de mensen terug te gaan. Dat betekent: geen Pritt-stiftcompromis,
maar gewoon verkiezingen. Dat is geloofwaardig en dat is democratisch. Het
stemt mij droevig dat al die mensen nu zijn opgescheept met dit laatstestrohalmakkoord.De heer Dittrich (D66):Mevrouw Halsema, er moeten ook problemen worden opgelost in dit land!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Precies, en daarom pleit ik voor verkiezingen. Eerlijk gezegd heb ik er
geen fiducie in dat u die problemen oplost. Vorige week heeft de coalitie
ruzie gemaakt, in plaats van problemen op te lossen. In dezelfde week waarin
de VVD het districtenstelsel blokkeerde, werd hier in de Kamer voor de zoveelste
keer gedebatteerd over de zorg in verpleeghuizen. Dat kreeg niet uw volle
aandacht; uw volle aandacht kreeg het doorschuiven van de zwartepiet naar
de oppositie. Ik wil inderdaad graag problemen oplossen, maar dat kan niet
met dit kabinet!De heer Van As (LPF):Voorzitter. De coalitiepartijen zijn vlak voor het Paasweekend met zijn
drieën paaseieren gaan zoeken. Zo waar, ze hebben er een aantal gevonden.
Het is voor de coalitie echter te hopen dat er geen kievits- of giereieren
tussen zitten.Ik ga concreet in op een aantal punten die de minister-president heeft
genoemd in zijn brief. Het eerste punt houdt verband met de brede agenda van
de bestuurlijke vernieuwing. Dat lijkt nogal wat. In de brief staat een lijst
met onderwerpen die de minister voor onderzoek naar bestuurlijke vernieuwing
mag gaan bestuderen. Dat zijn allemaal zeer interessante ideeën. Wij
wachten maar af wat de nieuwe minister daarvan maakt en hopen dat hij wil
ingaan op ideeën van de LPF als het samenvoegen van ministeries en provincies
en het invoeren van projectgebonden staatssecretarissen. Daarnaast hopen wij
dat hij wil nadenken over de positie van de Eerste Kamer, ook in relatie tot
de positie van de Raad van State. Ik ben benieuwd wat D66 concreet denkt te
hebben binnengehaald op dit voor deze partij zo belangrijke beleidsterrein.
De nieuwe D66-minister mag van alles gaan onderzoeken, eindelijk, na veertig
jaar. Je zou beter kunnen spreken van een minister van Onderzoek.Wat is de gemeenschappelijke basis van de drie coalitiepartijen bij de
voorstellen die in de brief worden genoemd? Hoe zit het met de gekozen premier,
mijnheer Dittrich? Of laat men over twee jaar weer een D66-minister door de
Partij van de Arbeid afserveren? Ik hoor graag de reactie van de minister-president.Het is onbegrijpelijk waarom men vasthoudt aan een grondwetswijziging
voor de gekozen burgemeester, terwijl de PvdA al te kennen heeft gegeven een
dergelijke grondwetswijziging wederom te torpederen. Wouter Bos heeft deze
aanpak een zelfmoordmissie genoemd. Hij weet waarover hij spreekt, want hij
is met een vergelijkbare missie bezig in het kader van de vernieuwing van
zijn eigen partij.Waarom de LPF-variant niet serieus wordt bestudeerd, is ons eigenlijk
een raadsel. De direct gekozen burgemeester is mogelijk met een kleine aanpassing
in de Kieswet en de Gemeentewet, dus zonder grondwetswijziging. De direct
door de burger gekozen burgemeester wordt door de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties voorgedragen en door de Kroon benoemd. Overigens
zal de LPF om bovengenoemde reden gewoon een inhoudelijke inbreng blijven
geven bij de wetsvoorstellen Wet introductie gekozen burgemeester en Wet verkiezing
gekozen burgemeester. Wij zullen desnoods met eigen voorstellen komen, want
de gekozen burgemeester moet er, wat ons betreft, gewoon komen. Er mag niet
langer sprake zijn van uitstel van executie. Er moeten niet allerlei verhalen
over onderzoek enz. worden opgehangen.Het voorstel om een groter gewicht toe te kennen aan voorkeursstemmen
sluit naadloos aan bij wat de LPF altijd al heeft gewild, namelijk dat de
meeste stemmen gelden. Dat is eigenlijk zeer simpel. Kan de minister-president
concreter zeggen wat er met dit voorstel wordt bedoeld? Kan anders de heer
Dittrich, die toch ook even in de race was voor de ministerspost, dit winstpunt
concreter maken? Volgens de staatssecretaris is een doorbraak bereikt ten aanzien van de
publieke omroep. Die zou nu echt geherdefinieerd worden. Een doorbraak zou
de LPF zeer graag willen, maar of de staatssecretaris ver genoeg durft te
gaan, is nog maar de vraag. De omroepverenigingen verliezen weliswaar hun
zeggenschap in het bestuur, maar blijven hofleverancier van programma's. Zij
krijgen gegarandeerde zendtijd en geld. Is dat een echte doorbraak? Wij moeten
het nog maar zien.Het is prima dat in onderwijs, kennis en innovatie 750 mln extra wordt
gestoken. Waar gaat al dat geld eigenlijk naartoe? Mevrouw Van der Hoeven
zal een goed weekend hebben gehad. Zij mag het gaan uitgeven. Waarom heeft
D66 niet de moed gehad om het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
te claimen? Ik snap niet dat D66 de ministerspost van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap niet heeft opgeëist. Dan had de premier moeten kiezen tussen
het voortzetten van zijn kabinet of het inleveren van minister Van der Hoeven.
Ik ben eigenlijk benieuwd hoe de premier erover had gedacht als dat de keuze
was geweest. Het is overigens wel opmerkelijk dat wij dat geld kennelijk nog
kunnen vrijmaken in deze barre tijden. Ten koste van welke andere beleidsterreinen
gaat die 250 mln die structureel extra wordt uitgetrokken? Waar is het sociale
gezicht van D66 en van deze coalitie? Nergens wordt gesproken van extra gelden
die ten goede komen aan de zwakkeren in de samenleving. Blijft er op prinsjesdag
nog wat over voor volksgezondheid en sociale zaken?Wij zijn het ermee eens dat investeren in de kenniseconomie hard nodig
is om Nederland uit het slop te trekken. Het is absoluut noodzakelijk om het
vmbo als speerpunt te kiezen; 60% van de leerlingen volgt deze vorm van onderwijs
en het is enorm belangrijk voor de beroepskolom vmbo-mbo-hbo-bedrijfsleven.
Een impuls voor toponderzoek is prima, kies voor speerpunten waarmee Nederland
kan excelleren om de ambities van Lissabon nog enigszins geloofwaardig te
laten klinken. Wij moeten zeer voorzichtig zijn met het toedelen van middelen
aan het Innovatieplatform voor een kwaliteitsimpuls, want dit is een onduidelijk
gezelschap. Een prominent lid van het platform heeft zelfs
al gezegd dat het beter zou zijn, het op te heffen. Ik zou graag van de voorzitter
van het platform, premier Balkenende, de toezegging vernemen dat er bij de
opstelling van de begroting voor 2006 zeer concrete projecten zullen worden
genoemd waaraan het geld zal worden uitgegeven. Er mag onder geen beding worden
toegestaan dat er geld aan het budget van het Innovatieplatform wordt toegevoegd
zonder dat wij weten in welke potten het geld verdwijnt.Voorzitter, net als het de rest van het land wachten wij in spanning af
wat het congres van D66 ons zal brengen. D66 wil blijkbaar dat de coalitie
de rit zal uitzitten, maar dan zal men toch meer moeten tonen wat de heer
Van Aartsen heeft gezegd, namelijk dat deze coalitie in het afgelopen weekend
wat beter aaneengesmeed is, ook wat het stemgedrag in deze Kamer betreft.
Dit is toch tot nu toe erbarmelijk geweest. Of is hiervoor nog een andere
zak met geld nodig?De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Weinigen zaten op vervroegde verkiezingen te wachten; althans,
wij niet. Het is daarom goed dat de coalitiefracties eruit zijn gekomen, en
nog eerder dan verwacht was. Dat het kabinet gewoon kan doorgaan, is op zichzelf
goed voor het land en voor de coalitie. Immers, na twee jaar van straffe bezuinigingen
breekt de oogsttijd aan, en oogsten doe je toch maar liever zelf. Meevallers,
geen nieuwe bezuinigingen en dergelijke, leuke dingen om toe te kunnen leven
naar de volgende verkiezingen. Maar de inhoud van het zaterdag tot stand gekomen
akkoord roept nog wel kritische vragen op. Er zitten toch geen dingen in waarvan
de burgers vóór de crisis echt wakker lagen. Maar goed, het
akkoord is ook niet direct voor hen bedoeld, het gaat nu om een document dat
CDA, VVD en D66 herbevestigt in de wil om samen verder te gaan. Staatsrechtelijk
pikant, zij het niet nieuw, is wel dat het partijcongres van D66 nog moet
oordelen. Dit congres heeft kennelijk het lot van het tweede kabinet-Balkenende
in handen.Voor bestuurlijke vernieuwing gaan wij opnieuw een hele reeks in het akkoord
genoemde thema's bestuderen. Negatief beschouwd kun je dit zien als een uitsteloperatie,
als het opnieuw snel vullen van de kinderhand van D66 met een zoethoudertje:
komt tijd, komt raad. Als je het akkoord constructief benadert, kun je er
afspraken in zien die blijk geven van volhardendheid in de coalitie op dit
terrein. Dan is het een extra nederlaag voor de PvdA. De winst zit voor de
VVD bij het nieuwe kiesstelsel, dat is van de baan. Een lagere drempel voor
verkiezing via voorkeurstemmen komt er wel. Of alle grotere partijen daar
nu uiteindelijk blij mee zullen zijn, zal de tijd leren. En waar heeft het
CDA zaterdag eigenlijk zijn stempel op het dossier van bestuurlijke vernieuwing
gedrukt?Markant is het voorstel om de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester
meteen in de Grondwet te verankeren. De koninklijke weg van de grondwetswijziging
is gekozen om de koninklijke weg van de burgemeestersbenoeming te verlaten.
Een saillant detail is wel dat wij, terwijl wij verleden week D66 nog konden
prijzen voor zijn consistentie, nu samen met de ChristenUnie eenzaam achterblijven
met onze consistentie. Immers, tot verleden week vond D66 dat de wijze van
aanstelling van de burgemeester niet in de Grondwet thuishoort. Kennelijk
hebben de PvdA-senatoren de D66-fractie toch op andere gedachten kunnen brengen.
Het resultaat is ook dat de benoemde burgemeester vooreerst weer enkele jaren
moet "bungelen", tot 2010. Of dat kwaliteit aantrekt, valt sterk te betwijfelen.Een vraag die ons nog wel bezighoudt, is of de opvolger van minister De
Graaf een fulltime- dan wel een parttimefunctie zal hebben. Dat is op grond
van de inhoud van het akkoord nog niet erg helder.De paragraaf over het mediabestel is er eigenlijk in gesmokkeld. Dit was
vorige week geen thema. Er zou in mei aanstaande een kabinetsstandpunt komen.
Dat standpunt is hard nodig om het publieke bestel overeind en krachtig te
houden. Nu is een kader voor de te maken afspraken gepresenteerd. Het kan
gemakkelijk gelezen worden als wordt er heel veel overhoop gehaald. De TROS-voorzitter
voelt zich althans verraden. Nu ligt in die richting niet onze primaire zorg.
Ik zou – en ik spreek daar vooral het CDA op aan – deze kans hebben
aangegrepen om ook een voornemen te formuleren om de "verplatting" in de media
tegen te gaan. Laat dat een punt van zorg zijn en blijven.Bij de paragraaf Onderwijs, kennis en innovatie komen we enkele punten
tegen die er toch al wel gekomen zouden zijn in het kader van de bestemming
van de meevallers. Dat is althans mijn nuchtere conclusie. Ter illustratie
noem ik 0,25 mld euro in verband met hogere deelname aan het onderwijs. Een
ander voorbeeld is de intensivering in het vmbo. Inderdaad, die is hard nodig
en onontkoombaar. Het is dus goed dat dit gebeurt. Het is leuk voor D66 dat
zij het voorrecht krijgen om deze zaken op hun conto te schrijven, maar wat
nu is besloten zou er toch wel gekomen zijn. Daarvoor staat een brede Kamermeerderheid
garant. Geen misverstand: wij doen niet miezerig over deze intensiveringen.
Nogmaals, zij zijn nuttig en nodig.Voorzitter. Dan nog iets over de laatste zin van de brief van de minister-president.
We zouden haast zeer tevreden worden over de vorige week redelijk onverwachts
ontstane crisis – of moet ik zeggen: bijna-crisis? – als we aan
het einde van de brief van de minister-president lezen dat deze crisis ons
middellijkerwijze in staat heeft gesteld om Nederland te doen oprukken naar
de Europese voorhoede op het gebied van innovatie. De minister-president moest
nota bene de Europese Raad in Brussel vroegtijdig verlaten. Hij ging wel heel
letterlijk om met de daar getrokken conclusie dat er absoluut en onverwijld
een nieuwe impuls aan de Lissabonstrategie moet worden gegeven. Zo heeft inderdaad
elk nadeel zijn voordeel.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Zaterdag bleek dat dit kabinet niet voor niets meedoen hoog
in het vaandel heeft staan: alles was erop gericht dat D66 blijft meedoen.
Voor D66 zelf bleek het oude gezegde op te gaan dat meedoen belangrijker is
dan winnen. Zo kwam er toch nog verrassend snel een akkoord. De belangrijkste
reden is niet zozeer dat de drie partijen het zo goed met elkaar hebben. Collega
Van Aartsen zei woensdag wel dat de coalitiepartijen door de bijna-crisis
hechter aan elkaar zijn gesmeed, maar het is duidelijk dat er niets is gesmeed,
er is alleen gelijmd. Dat is echt wat anders. De houdbaarheid
van die operatie moet worden afgewacht, maar wie zich realiseert dat de basis
van de lijm bestaat uit de gedeelde vrees voor verkiezingen – in verkiezingstijd
spreken wij altijd over een feest en het hoogtepunt van de democratie –
zal beseffen dat het er allemaal niet gezelliger op geworden is. De eerste
test is aanstaande zaterdag. Het moet de minister-president, maar ook de andere
kabinetsleden, een weinig comfortabel gevoel geven dat hun lot de facto in
handen ligt van de leden van D66.Er vallen sowieso staatsrechtelijke vragen te stellen over de gang van
zaken in de afgelopen dagen. Ik verbaasde mij er woensdag al over dat de minister-president
niet het initiatief nam om het probleem met zijn ploeg en zijn regeerakkoord
op te lossen. Hij volstond met het uitspreken van zijn vertrouwen in de uitkomsten
van het overleg van de fracties. Zaterdagavond stuurde hij de afspraken van
de fractievoorzitters naar de Kamer, weliswaar gemaakt "in overleg met het
kabinet", maar toch. Is de minister-president het niet met mij eens dat op
zijn minst de indruk wordt gewekt dat het kabinet de uitvoerder is van wat
fracties afspreken? Past de gang van zaken volgens hem bij het beleden dualisme?
Kan hij aangeven wat zijn rol precies is geweest?Over de bewegingen van collega Dittrich wat betreft de bestuurlijke vernieuwing
moeten de D66-leden zich zaterdag maar uitspreken. Mij heeft het verbaasd
dat hij al op dinsdag in Eerste Kamer de bestuurlijke vernieuwing als profielpunt
losliet, vervolgens op woensdag minister De Graaf liet vallen, die wél
de missie van het D66-congres van 2003 serieus wilde nemen maar geen perspectief
op realisatie van de kroonjuwelen zag, vervolgens na vanuit zijn partij op
de vingers te zijn getikt bestuurlijke vernieuwing toch weer op de agenda
heeft gezet en zich uiteindelijk tevreden heeft laten stellen met niet eens
een half paasei.Op zichzelf snap ik wel dat de heer Dittrich zijn partij na veertig jaar
van deze juwelenlast wil bevrijden, maar oud-D66-fractievoorzitter Wolffensperger
stelde natuurlijk wel de kernvraag: hoe geloofwaardig zijn wij nog als wij
blijven? Vermoedelijk had hij ook gelijk met zijn inschatting dat het D66-congres
wel akkoord zal gaan. Wat moet je als je partijleider én je partijvoorzitter
hun lot aan voortzetting van kabinetsdeelname verbinden, zeker als de laatste
ook nog eens minister kan worden? Tja, het is nog altijd zo dat iedere partij
en iedere politicus in laatste instantie zélf over de eigen geloofwaardigheid
gaat.Het eindresultaat is een vage afspraak over het opstellen van een brede
agenda, plus een kansloze poging om de Grondwet alsnog te wijzigen. Grappige
toevoeging is wel weer dat de nieuwe minister rekening moet houden met een
"breed draagvlak in de Staten-Generaal". Blijf daar maar eens serieus bij
kijken. Ik ben benieuwd of de nieuwe minister zich werkelijk met de aanduiding
"voor Bestuurlijke Vernieuwing" durft te gaan tooien. In kringen van D66 is
al cynisch geconstateerd dat dit een thuiswerkplek gaat worden.De coalitie heeft zich kennelijk mijn opmerking van vorige week aangetrokken,
dat wie vindt dat de aanstellingswijze van de burgemeesters niet meer van
deze tijd is, niet mag volstaan met deconstitutionaliseren, maar een nieuwe
procedure in de Grondwet dient te verankeren. Daarvoor ben ik de partijen
erkentelijk. Helaas hebben de coalitiepartijen mijn andere waarschuwing in
de wind geslagen, namelijk dat je niet moet proberen om via regeerakkoorden
grondwetswijzigingendoor te drukken waarvoor geen breed en beproefd draagvlak
bestaat. Nu al is duidelijk dat deze grondwetswijziging dit keer al in de
Tweede Kamer zal stranden, iets dat bij de vorige ronde gebeurd had moeten
zijn. Hoe collega Dittrich kan stellen dat de afspraken met de coalitiepartners
zodanig zijn dat het "onontkoombaar" is dat de gekozen burgemeester er nu
komt, is mij in elk geval een raadsel.Nogal gênant vind ik het gedetailleerde stappenplan met betrekking
tot het aangekondigde wetsvoorstel rond de gekozen burgemeester. Ik geef een
kleine leeswijzer. Waar bij de punten a tot en met f staat "de regeringsfracties
zullen bevorderen dat", leze men dat het zal worden doorgedrukt, ongeacht
wat de andere fracties ervan vinden, althans in eerste lezing. Hoezo breed
draagvlak? Hoezo dualisme? Het blijft lastig, leer en leven bij elkaar houden.
Wat het kiesstelsel betreft is wél een stap vooruit gezet. De plannen
van minister De Graaf, waarvoor werkelijk geen enkele steun bestond, zoals
hij zelf vorige week ook had vastgesteld, zijn definitief van de baan. In
de ijskast ermee! Daarmee is overigens met name een megaprobleem van de VVD-fractie
opgelost, die daarover immers zwaar verdeeld was. Als goedmakertje komt er
een voorstel over voorkeurstemmen. We wachten het af.Wat valt er verder over de inhoud van het akkoord te zeggen? In ieder
geval dat er geen woord over natuur en milieu in staat. En dat terwijl de
heer Dittrich daarover vorige week nog zulke warme woorden had gesproken.
Het was een van de echte redenen waarom D66 in het kabinet was gestapt. Dit
dan wel weer in afwijking van datgene wat twee jaar geleden aan het congres
is gezegd, maar vooruit. Pijnlijk is ook dat niemand de gelegenheid heeft
aangegrepen om iets extra's te doen voor de verpleeghuiszorg. Ik had daar
vorige week nog wel zo'n constructieve suggestie voor gedaan, namelijk om
de vrijgevallen miljoenen die waren gereserveerd voor de gekozen burgemeester
na aftrek van de kosten voor de bustocht en de premature folder, hiervoor
in te zetten. Het is een pijnlijke conclusie, maar kennelijk zijn de stokpaardjes
van bestuurlijke vernieuwing en omroepbeleid belangrijker dan de schrijnende
situatie in de ouderenzorg. Er komt wel 1 mld euro voor onderwijs/innovatie.
Daar is niemand tegen, zeg ik minimalistisch, maar juist daardoor kan het
natuurlijk niet de compensatie voor het profielverlies van D66 zijn, waarom
de heer Dittrich had gevraagd. Ook de heren Van Aartsen en Verhagen hebben
vandaag laten blijken dat zij daar erg voor waren, en dat het in ieder geval
moest gebeuren. Ik betwijfel zeer of de heer De Graaf zou zijn aangebleven
als hij geweten had dat de balans waarover de heer Dittrich sprak, op deze
wijze zou worden hersteld. Maar dat geldt eigenlijk weer voor het hele akkoord.En dan de publieke omroep. Staatssecretaris Van der Laan krijgt en neemt
alle ruimte: eindelijk een doorbraak in het vastgelopen debat, het wordt een
"D66-bestel" – dat is op zich al een reden om je hart vast te houden –
de omroepverenigingen hebben straks niets meer te zeggen over
het bestuur van de publieke omroepen en "Hilversum" houdt zijn hart vast wat
mevrouw Van der Laan wel en wat ze geen cultuur vindt. Kopspijkers mag blijven –
ik ben benieuwd wat de ministers Donner en Balkenende daarvan vinden, Lingo
is een twijfelgeval, zo begrijp ik. Wie is hier nu regentesk?! Miljoenen leden
van omroepverenigingen moeten wijken voor een afspraak tussen zes heren. Is
dit nu "de politiek dichter bij de burgers brengen"? Ik wens collega Atsma
veel succes om dit in het debat uit te leggen, na zijn geharnaste verzet van
de afgelopen jaren.Ik begrijp uit de afspraken dat CDA en VVD bij deze onverwachte midterm-review
zelf geen nieuwe punten hebben ingebracht, behalve het onderwijs. Daar kan
ik op zichzelf nog wel iets bij voorstellen. Maar ik vind het werkelijk onbegrijpelijk
dat kennelijk noch de heer Verhagen, noch de minister-president de gelegenheid
hebben aangegrepen om richting D66, en in mindere mate richting de VVD, te
markeren dat zij wat betreft de rol van religie in het publieke leven, de
grondrechten, de vrijheid van onderwijs en van godsdienst, al een poosje met
vuur spelen. Als ik even terugdenk aan de commotie rond een thema als de smalende
godslastering, dan vrees ik dat hiermee mogelijk onbewust en hopelijk onbedoeld
het signaal is afgegeven dat men aan de provocaties van de liberale coalitiegenoten
niet zo zwaar tilt. Een gemiste kans!De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik heb het al eerder gezegd, maar ik herhaal het hier: vorige
week heeft een conservatieve minderheid in de Eerste Kamer, bestaande uit
Partij van de Arbeid, GroenLinks en de SP, de rechtstreeks door de bevolking
gekozen burgemeester afgestemd. Wij hebben daarover vorige week een debat
gevoerd, waarin het aftreden van vice-premier Thom de Graaf centraal stond.
De coalitiepartijen zijn op verzoek van D66 om de tafel gaan zitten, om de
bres die in het hoofdlijnenakkoord was geslagen op een evenwichtige manier
te herstellen. De besprekingen die we de afgelopen dagen hebben gevoerd, zijn
uitgemond in het Paasakkoord. Ik moet zeggen dat ik tevreden ben met het bereikte
resultaat. Diverse sprekers van de oppositie hebben gezegd: het enige wat
de drie coalitiepartijen bindt, is een soort angst voor verkiezingen. Ik moet
zeggen: ik vind dat wel zo gemakkelijk: al die zure verhalen, die bijna wanhopige
blikken in hun ogen, om te zeggen "het stelt toch niets voor wat er is afgesproken"?
Wat een onzin! Waarom hebben wij dit akkoord gesloten? Omdat we de problemen
in Nederland willen oplossen. Mensen in Nederland hebben er zo schoon genoeg
van, van dit soort politieke argumenten! 1 mld euro voor onderwijs, kenniseconomie
en innovatie. Hoe kun je dat nu wegzetten als "het stelt zo weinig voor"?
Ik vind het werkelijk ongelooflijk.Op het vlak van bestuurlijke vernieuwing zijn nieuwe afspraken gemaakt:
CDA, VVD en D66 erkennen alledrie dat er van alles aan de relatie kiezer/gekozene
schort. Maar wij weten ook dat er bij andere politieke partijen allerlei hervormingen
plaatsvinden. Ik noem een voorbeeld, zonder enige ironie, kijkend naar de
heer Bos: bij de Partij van de Arbeid is er een commissie-Andeweg, die een
interessant rapport heeft uitgebracht over hoe de burger op een betere manier
zijn Tweede-Kamerlid kan kiezen. Ik vind en ik denk dat er voor de nieuwe
minister een taak is weggelegd, als een soort consensusminister, om te proberen
het slot op het democratisch bestuur in Nederland open te breken. De kans
op succes is het grootst wanneer niet alleen de coalitiefracties maar ook
de oppositiefracties daarbij worden betrokken, als het ware uitstijgend boven
de partijpolitieke hekjes en standpunten en zoekend naar een gemeenschappelijke
basis om noodzakelijke veranderingen in Nederland door te voeren. Bij verschillende
politieke partijen leven verschillende ideeën, maar allemaal hebben wij
eigenlijk wel voor ogen dat er echt iets moet veranderen. Laat de nieuwe minister
naar een breed draagvlak zoeken in de Staten-Generaal, dus niet alleen in
de Tweede Kamer maar ook in de Eerste Kamer. In de brief over de gemaakte
afspraken is een breed terrein aangegeven waar allerlei knelpunten liggen.De heer Van As (LPF):De heer Dittrich steekt hier van wal met een verhaal alsof er een soort
metamorfose is ontstaan in het paasweekend dat hij met de coalitie onder de
leiding van de premier heeft doorgebracht. Hoe denkt hij de gekozen burgemeester,
toch een heel belangrijk item van zijn partij, te realiseren? Hij loopt nu
toch ook tegen dezelfde problematiek van de grondwetswijziging aan?De heer Dittrich (D66):Ik keer hiervoor dan terug naar de ontwikkelingen van de afgelopen week
en naar het bizarre stemgedrag van de fracties van de PvdA, GroenLinks en
de SP, fracties van wie je zou verwachten dat ze toch wat vernieuwing zouden
willen doorvoeren in Nederland maar die zo ontzettend door de mand zijn gevallen.De heer Van As (LPF):U wist toch al jaren dat ze conservatief waren?De heer Dittrich (D66):Wij hebben ons steeds voor ogen gesteld wat wij in Nederland willen. Wat
ons alledrie nu bindt, is dat wij de kiezer vertrouwen. Wij willen de kiezer
een stuk macht geven als het gaat om wie de nieuwe burgemeester wordt in hun
gemeente. Wat het linkse blok evenwel voor ogen staat, is dat burgemeesterskandidaten
weliswaar tegen elkaar in het strijdperk treden, maar dat aan het eind van
de rit wordt gezegd: ho burgers, even stil, morgen is er een gemeenteraadsvergadering
en dan gaat de gemeenteraad wel even bepalen wie de burgemeester is. Men durft
dus niet de kiezer die macht te geven. Dat willen wij doorbreken, aangezien
wij vinden dat de kiezer die macht moet hebben.De heer Van As (LPF):Hoe denkt u de gekozen burgemeester nog deze kabinetsperiode voor elkaar
te krijgen middels een grondwetswijziging?De heer Dittrich (D66):Gedrieën hebben wij afgesproken om in de Grondwet op te nemen dat
de bevolking de eigen burgemeester kiest. Dat vergt uiteraard een grondwetswijziging
in twee lezingen. In de eerste lezing is geen tweederde meerderheid nodig.
Wij hebben er goede hoop op dat alle partijen bij zichzelf te rade gaan op
dit punt. Ik zeg dit met name tegen de partij van de heer Bos die zelf wel
voor de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester is. Het zou goed zijn als tegen de tijd van de verkiezingen in mei 2007 de partijen
in hun verkiezingsprogramma duidelijk durven uit te spreken dat de bevolking
zelf haar burgemeester mag kiezen.De heer Van As (LPF):Maar dan schuift u de zaak vooruit naar de verkiezingen van mei 2007.
Dus dan lost u in deze periode niets op. Per saldo heeft u dan een lege dop.De heer Dittrich (D66):Dat er in deze periode niets is opgelost, komt door het linkse blok. Die
heeft dit allemaal veroorzaakt. Om in de tussentijd burgemeesterskandidaten
te stimuleren tegen elkaar in het strijdperk te treden, willen wij gemeenten
die hieraan vrijwillig mee willen werken, helpen als ze kosten moeten maken
vanwege de verordening om dit allemaal mogelijk te maken. Het Rijk gaat dit
betalen. De nieuwe minister gaat informatie geven. De commissaris van de Koningin
krijgt een andere ambtsinstructie waardoor het mogelijk wordt om elke burgemeesterskandidaat
te vragen of deze bereid is mee te doen aan verkiezingen. Op zo'n manier proberen
wij in de tussentijd toch iets van die betrokkenheid te waarborgen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Uw loyaliteit aan de coalitie is roerend. Als ik u zo hoor, zou ik bijna
vergeten dat het districtenstelsel en het referendum u door uw politieke vrienden
door de neus zijn geboord. U doet een appèl op de Staten-Generaal om
de nieuwe minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties de
kans te geven om draagvlak te zoeken voor de gekozen burgemeester. Ik heb
dan ook de simpele vraag waarom de oude minister dit niet kon.De heer Dittrich (D66):Die heeft dit heel sterk geprobeerd. De weken voorafgaand aan behandeling
in de Eerste Kamer is er uitgebreid contact geweest met de heer Bos, met fractievoorzitter
Noten en met de heer Van Thijn om te proberen, draagvlak te verwerven. Er
zijn talloze concessies gedaan. Zoals iedereen echter heeft kunnen horen en
lezen, is er van alles misgegaan bij de PvdA. De heer Van Thijn had tevoren
besloten om de vernieuwing in Nederland tegen te houden, wat er ook zou gebeuren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik weet dat het niet te doen is, maar toch vraag ik u om bij de beantwoording
van mijn vraag 2 seconden de PvdA buiten beschouwing te laten.De heer Dittrich (D66):Het geldt ook voor uw fractie. GroenLinks in de Eerste Kamer was in eerste
lezing nog voor, maar is in tweede lezing als een soort hondje achter de PvdA
aangelopen. Er waren in het geheel geen inhoudelijke argumenten. Men deed
gewoon wat de grote linkse broer deed. Daarom wilt u natuurlijk ook het linkse
blok met de PvdA en de SP. Gedrieën staat u sterk, maar ik vond het wel
een treurige vertoning, mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben vorige week buitengewoon openhartig geweest in mijn oordeel over
de Eerste-Kamerfractie. Wij hebben hier met overtuiging ingestemd met de deconstitutionalisering.
Ik zal geen flauwe opmerkingen maken over hondjesgedrag, hoewel dat na dit
weekend wel verleidelijk is. Ik houd het beschaafd. Mijn vraag blijft dezelfde.
De concessie die minister De Graaf niet kon of mocht doen aan de Eerste Kamer
heeft u nu wel gedaan.De heer Dittrich (D66):Welke concessie?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het kiezen van de burgemeester in 2010. Die ruimte had minister De Graaf
niet. Nu is die concessie wel gedaan, maar zonder minister De Graaf. Vervolgens
doet u een appèl op de Kamer om de nieuwe minister te steunen. Ik weet
dat dit pijnlijk is voor u, maar mijn vraag blijft waarom de oude minister
die concessie niet kon doen. Waarom hebt u hem niet gesteund?De heer Dittrich (D66):Wij wilden de door de bevolking gekozen burgemeester in 2006. Minister
De Graaf heeft in de Eerste Kamer concessies gedaan om een deel van de steden
hun burgemeester in 2006 te laten kiezen en de rest in 2010. Op die manier
probeerde hij draagvlak te vinden bij onder andere uw fractie, maar u bent
gewoon blijven zitten en heeft het allemaal maar laten gebeuren. Daardoor
is Nederland weer op slot gegaan. Dat slot proberen wij nu open te breken
door toch de mogelijkheid te bieden om de burgemeester te laten kiezen. Wij
geloven daarin. In dit akkoord is vastgelegd dat wij nooit een initiatiefwetsvoorstel
zullen steunen wat die macht weer bij de bevolking weghaalt en teruggeeft
aan partijbaronnen en regenten in gemeenteraden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Fantastisch mijnheer Dittrich, u hebt volstrekt gelijk dat u iets anders
wilde bij de gekozen burgemeester. Dat is niet doorgegaan en dat hoeft u niet
steeds te herhalen. Mijn vraag blijft hetzelfde. Minister De Graaf is de ruimte
niet gegund die u nu voor een nieuwe minister wel krijgt. Dat is toch treurig?
Daar kunt u toch niet trots op zijn? Ik zou mij in uw geval een beetje schamen.De heer Dittrich (D66):Weet u wie zich zouden moeten schamen? De fracties in de Tweede Kamer
die proberen om de zwartepiet ergens anders neer te leggen, terwijl hun Eerste-Kamerfracties
op een heel andere manier gestemd hebben. Ik zie de heer De Vries achterin
zitten. Hij heeft, als minister, het wetsvoorstel gemaakt. Als Tweede-Kamerlid
heeft hij opeens tegengestemd. Hoe geloofwaardig kun je zijn.De voorzitter:Mevrouw Halsema, ik geef u nog eenmaal het woord omdat uw vraag niet is
beantwoord.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Nee, maar ik ga ervan uit dat de heer Dittrich die ook niet kan beantwoorden,
omdat dit te dichtbij en te pijnlijk is.Mijnheer Dittrich, zo langzamerhand begin ik mijn buik vol te krijgen
van de verwachte kadaverdiscipline van Eerste-Kamerfracties. Schijnbaar is
uw opvatting dat de D66-fractie in de Eerste Kamer precies doet wat u zegt.
Dat is een opvatting van democratie die de mijne niet is. Dan kun je de Eerste
Kamer inderdaad beter opheffen. Ik ben daar overigens voorstander van. Als
u dat wilt, wees daar dan eerlijk in, maar eis niet dat Eerste-Kamerfracties
precies doen wat u zegt.De heer Dittrich (D66):Natuurlijk zijn Eerste-Kamerfracties onafhankelijk in hun stemgedrag.
Maar dit heeft ook iets te maken met politiek leiderschap. Als je echt wilt
dat Nederland bestuurlijk vernieuwt en dat mensen een beetje macht krijgen om hun burgemeester te kiezen, dan had u kunnen opstaan en naar
uw Eerste-Kamerfractie kunnen gaan.De voorzitter:Mevrouw Halsema, dit is al vele malen heen en weer gegaan. Ik geef het
woord aan de heer Rouvoet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als er een suggestie wordt gedaan over politiek leiderschap, wil ik een
laatste opmerking maken. Dan had de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing
er nog moeten zijn.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb al gezegd dat ik de beoordeling van politiek leiderschap overlaat
aan de leden van partijen. Daar krijgen wij zaterdag een eerste test van.De heer Dittrich (D66):Wilt u ietsje langzamer praten, want ik versta u niet.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik wil het graag nog een keer herhalen. Ik heb in mijn eigen bijdrage
gezegd, de beoordeling van politiek leiderschap over te laten aan leden van
partijen en daar krijgen wij zaterdag een eerste test van.De heer Dittrich (D66):Sommige partijen zijn heel democratisch georganiseerd.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Daar zouden wij ook een debat over kunnen voeren.Ik wil de heer Dittrich serieus nemen als hij zegt dat de kiezer de buik
vol heeft van politieke argumenten en partijpolitiek gehakketak. Hij zou mij
een dienst bewijzen als hij dat dit keer in zijn antwoord dan ook achterwege
wil laten en gewoon antwoord wil geven op mijn vraag. Hij heeft in de media
gezegd dat het door de afspraken in de coalitie onomkeerbaar is geworden dat
de gekozen burgemeester er nu wel komt. Uit zijn bijdrage begreep ik echter
dat dit afhankelijk is van de vraag of onder andere de PvdA-fractie tot inkeer
komt. Heb ik dat goed gezien? Of heeft hij andere garanties dat in tweede
lezing de vereiste tweederde meerderheid in Tweede en Eerste Kamer gehaald
wordt? Alleen in dat geval kan van onomkeerbaar worden gesproken.De heer Dittrich (D66):Die garanties zijn er niet. In tweede lezing heb je een tweederde meerderheid
nodig. Ik doe een dringend appèl op het voortschrijdend inzicht bij
de PvdA. Is het wel zo logisch dat mensen niet zelf hun burgemeester kunnen
kiezen?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het is dus niet onomkeerbaar. U doet een dringend appèl en u hoopt
dat daar gevolg aan wordt gegeven. Maar de komst van de gekozen burgemeester
is door de afspraken in de coalitie niet onomkeerbaar.De heer Dittrich (D66):Wat onomkeerbaar is, is dat CDA, VVD en D66 hebben gezegd dat de bevolking
haar eigen burgemeester moet kiezen. Er waren allerlei interrupties aan het
adres van de heer Verhagen waarin erop werd gewezen dat in het verkiezingsprogramma
van het CDA iets geheel anders staat. Dat klopt. Nu staat zwart op wit dat
deze drie partijen van mening zijn dat mensen zelf de macht moeten krijgen
om te kiezen wie zij als burgemeester willen hebben.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Conclusie: wat onomkeerbaar is, is het commitment van de drie fracties
en niet de komst van de gekozen burgemeester.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Wij hebben afgesproken dat de nieuwe minister zal proberen
om dynamiek te brengen in een breed terrein van onderwerpen waarop allerlei
problemen zijn en waarmee politieke partijen altijd problemen hebben. Eigenlijk
zijn wij een soort krabbenmand. Iedere keer als een voorstel het bijna haalt,
is er wel weer iemand in de Eerste Kamer – of de heer Wiegel of de heer
Van Thijn – die dat wil tegenhouden en uiteindelijk gebeurt er niets,
terwijl wij allemaal vinden dat er iets moet veranderen. Ik vraag dan ook
om het partijpolitiek gekissebis te laten voor wat het is. Laten wij nagaan
op welke wijze Nederland hervormd en vernieuwd kan worden. Ik hoor al weer
veel gejoel in het linkse blok, maar ik hoop dat men bij zichzelf te rade
wil gaan. Als je Nederland vooruit wilt helpen, doe dan een keer mee.In plaats van het ingewikkelde kiesstelsel wordt er meer gewicht toegekend
aan voorkeurstemmen, zodat kandidaten met een eigen achterban eerder in de
Tweede Kamer kunnen worden gekozen. De macht van partijbaronnen, die bij veel
politieke partijen nog de lijst samenstellen, wordt daardoor ingedamd. Ik
heb er goede hoop op dat die nieuwe Tweede Kamerleden veel meer een eigen
achterban hebben, misschien ook wel uit bepaalde regio's en districten in
Nederland. Dat kan zich vertalen in meer onafhankelijke, zelfstandige Kamerleden,
die niet achter de brede rug van de heer Marijnissen, die ik nu zie staan,
de Kamer in komen.De heer Marijnissen (SP):Tja, ik probeer iets positiefs te ontdekken in de toespraak van de heer
Dittrich. Dat was twee minuten geleden, toen hij de oproep deed om dat gekissebis
nu eens te laten. Ik vind wel dat hij het slechte voorbeeld geeft. Een aantal
collega's van mij heeft vragen gesteld, maar hij heeft geen enkele moeite
gedaan om die vragen te beantwoorden. Hij heeft alleen geprobeerd om ze te
ridiculiseren en een punt te maken van zijn onvrede over het gedrag van Eerste
Kamerfracties die gelieerd zijn aan drie fracties in deze Kamer.Laat ik er dit van zeggen. Ik vind dat hij onrecht doet aan degenen die
inhoudelijke argumenten aandragen tegen de direct gekozen burgemeester. Er
zijn mensen zoals ik die zeventien jaar in de gemeenteraad hebben gezeten,
en die op grond van die ervaring zeggen dat het niet verstandig is om een
gekozen burgemeester te hebben met een eigen mandaat en een meerderheid in
de gemeenteraad met een eigen mandaat van de kiezer. Daar krijg je onherroepelijk
problemen mee.Dat is een reële argumentatie, maar daar is de heer Dittrich geen
moment op ingegaan. Al die mensen die hier zitten, zijn tegen de benoemde
burgemeester. Dat hebben wij gemeenschappelijk. Als de heer Dittrich zegt:
laten wij stoppen met dat gekissebis en proberen vooruitgang te boeken, waarom
zegt hij daar dan niet volmondig "ja" tegen? Waarom zegt hij niet: laten wij
met z'n allen zorgen dat het uit de Grondwet gaat en dat wij het erover eens
worden hoe de burgemeester vervolgens wordt gekozen? Zoals in de afspraken
staat, moet worden geprobeerd om draagvlak te creëren. Dat betekent ook
dat je ingaat op de eerlijke en oprechte verontrusting bij een heel grote
groep Kamerleden. Er zijn er heel veel met ervaring in het
lokaal bestuur. Daar moet serieus rekening mee worden gehouden en dat moet
niet badinerend terzijde worden geschoven.De heer Dittrich (D66):Dit verbaast mij toch wel hogelijk. U zegt dat iedereen die daar zit,
tegen de benoemde burgemeester is, maar dan begrijp ik niet waarom uw fractie
vorige week niet gewoon voor die Grondwetswijziging heeft gestemd.De heer Marijnissen (SP):Ik zal het antwoord geven, want dit klopt gewoon niet. Wij hebben in de
eerste lezing voor gestemd en in de Tweede Kamer wel, maar in de Eerste Kamer
niet bij de tweede lezing. Ik zal zeggen waarom. Wij wisten dat het met tweederde
meerderheid moest. Wij wisten tegelijkertijd dat het voorstel voor de direct
gekozen burgemeester dat in de maak was, nog maar hoefde te rekenen op een
eenvoudige meerderheid. Dat is een voorstel waar wij het niet mee eens zijn,
dat heb ik net duidelijk gemaakt. Bij de eerste lezing waren alle opties nog
open, maar de coalitie heeft bepaald dat dit zal gebeuren met eenvoudige meerderheid
en direct gekozen. De inhoudelijke argumenten van alle Kamerleden over of
het wel verstandig is om twee kapiteins op één schip te krijgen
in het lokaal bestuur, zijn hooghartig terzijde geschoven.De heer Dittrich (D66):Die argumentatie van al die Kamerleden is onzuiver, want vorige week lag
in de Eerste Kamer een Grondwetswijziging voor om de benoeming uit de Grondwet
te halen. Er lag helemaal geen inhoudelijk wetsvoorstel voor over de bevoegdheden
van de burgemeester, want daarover moesten wij nog debatteren in de Tweede
Kamer. U hebt die kans aangegrepen om elke mogelijkheid van vernieuwing voor
jaren weer van de baan te laten zijn door uw fractie tegen te laten stemmen.De voorzitter:Wilt u niet tijdens het spreken op de tafels slaan? Dan kan de heer Dittrich
zichzelf niet meer verstaan. Dat getimmer wordt nu een beetje overdreven.De heer Marijnissen (SP):Dat vond ik ook. Ik vind de heer Dittrich een aardige man, maar soms,
zoals nu, wat naïef. Hij is naïef in de inschatting van mijn politieke
inzicht, lijkt mij, want er was wel degelijk sprake van een koppelverkoop.
Laten wij elkaar toch geen mietje noemen. Iedereen wist dat de direct gekozen
burgemeester een feit was, als de deconstitutionalisering was doorgegaan.
Daar kunnen wij toch eerlijk over zijn? Dat is een vraag.De heer Dittrich (D66):Ik vind de heer Marijnissen een aardige man, maar zo somber en zwartgallig.
In zijn bijdrage kijkt hij alleen maar naar alle mogelijke negatieve elementen
in het akkoord. Hij probeert alleen maar alles de grond in te boren. Ik kom
nog te spreken over onderwijs, kennis en innovatie. Wat wij proberen met het
akkoord, is problemen oplossen die mensen in het land hebben. Wat hier gebeurt,
is op zo'n Haagse manier proberen dingen uit hun verband te rukken. Dat is
mijn antwoord op uw vraag.De heer Marijnissen (SP):Mijnheer Dittrich, kom op, wees een man! Ga in op mijn vraag! Wat u nu
zegt, heeft u van te voren bedacht. Dat mag allemaal. Het is uw termijn. Ik
stel u alleen maar een vraag. Die vraag was: u bent het toch met mij eens
dat het naïef is, te veronderstellen dat als de deconstitutionalisering,
het uit de Grondwet halen, was doorgegaan en vervolgens een eenvoudige meerderheid
in deze Kamer en aan de overkant gezegd had dat er een direct gekozen burgemeester
komt, dan was er geen aandacht en geen oog meer geweest voor de argumenten
van degenen die pleiten voor in ieder geval een in eerste aanleg te kiezen
burgemeester door de gemeenteraad. Dat is toch zo?De heer Dittrich (D66):Wat ik signaleer, is dat de Eerste Kamer in dit geval gewoon pure partijpolitiek
heeft bedreven. Zij heeft gewoon opportunistisch politiek gedacht, terwijl
de Eerste Kamer zich er altijd op voorstaat dat zij moet bekijken of wetgeving
wel goed is en of wetgeving in relatie tot de Grondwet deugt. Zij heeft haar
kans gehad, net als u, om gewoon te wachten tot in de Tweede Kamer de inhoudelijke
voorstellen rond de gekozen burgemeester aan de orde waren. Daarover hadden
wij hier dan een heel debat kunnen houden, maar dat is onmogelijk gemaakt.De heer Marijnissen (SP):De deformatie bij D66 in het politieke denken is inmiddels zo toegeslagen,
dat u het blijkbaar uitgesloten acht dat er ook nog politici zijn die gewoon
eerlijk menen wat zij zeggen. U denkt dat bij alles en iedereen altijd partijpolitieke
spelletjes in het geding zijn. Die deformatie zit bij u, niet bij mij! Als
ik zeg dat ik denk dat het beter is voor dit land en voor het lokale bestuur
dat wij, zeker in eerste aanleg, de lokale democratie verrijken met een door
de raad te kiezen burgemeester, dan meen ik dat en is dat geen partijpolitiek
spelletje. Uw oproep om te stoppen met het gekissebis moet u tot uzelf richten.De heer Dittrich (D66):U wijst nu zo met uw vinger en u zegt dat omdat u zoveel ervaring heeft
met de politiek in de gemeenteraad, burgers geen macht mogen hebben om een
eigen burgemeester te kiezen. Mijnheer Marijnissen, ik vind u een autoritaire
man!De voorzitter:De heer Dittrich vervolgt zijn betoog.De heer Dittrich (D66):Op het gebied van onderwijs, kennis en innovatie is er een structureel
bedrag van 0,5 mld voor de resterende kabinetsperiode aan onderwijs toegekend.
Uit het FES-fonds komt nog eens 0,5 mld aan incidentele gelden. Ook toekomstige
meevallers zullen aan kennis worden besteed. Ik hoorde zeggen dat alle middelen
nu naar topinstituten gaan en het hoger onderwijs. Daar zijn inderdaad problemen,
maar die problemen zijn er ook bij het vmbo. Op basis van deze afspraken kunnen
de leerlingen van vmbo-scholen, die meer dan 60% van de leerlingen in Nederland
uitmaken, geholpen worden om een deel van hun problemen opgelost te krijgen.Natuurlijk is in dit Paasakkoord niet alles geregeld. Er werd gevraagd
waarom er niets over kinderopvang is gezegd of het lesgeld. Laten wij wel
wezen: er komen nog zoveel debatten in de Tweede Kamer met dit kabinet. Over
een aantal weken komt de Voorjaarsnota. In september wordt weer over de begroting
gesproken. Er volgen nog heel veel nieuwe rondes met evenveel nieuwe kansen,
ook voor D66 in het kabinet.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Mag ik dit verstaan als een begin van een belofte dat wij van D66 voorstellen
kunnen verwachten bijvoorbeeld bij de Voorjaarsnota op het punt van de verpleeghuiszorg
om maar eens een schrijnend onderwerp te noemen? Of moeten wij dat afwachten?De heer Dittrich (D66):Afhankelijk van de financiële ruimte zal de fractie van D66 de voorstellen
doen die zij goed acht.De heer Rouvoet (ChristenUnie):U hebt het over nieuwe rondes en nieuwe kansen, maar die zijn afhankelijk
van de budgettaire ruimte. Er was nu budgettaire ruimte. U heeft die benut
voor onderwijs. Dat valt te prijzen. Die ruimte is niet benut voor verpleeghuiszorg.
Wij hebben daar vorige week nog een indringend debat over gevoerd, onder andere
met een woordvoerder van de fractie van D66. Het gaat om een schrijnende situatie.
Laat ik het omkeren. Als ik een voorstel doe bij de Voorjaarsnota om de verpleeghuiszorg
extra toe te delen, mag ik dan op uw steun rekenen?De heer Dittrich (D66):Het hangt ervan af hoe het voorstel luidt en wat de eigen voorstellen
zijn. Uiteraard zullen wij dan onze keuze maken. U zult begrijpen dat wij
voorrang geven aan onze eigen keuzes. Ik wil daar nu niet op vooruitlopen,
maar nieuwe rondes bieden nieuwe kansen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ook voor de verpleeghuiszorg, hoop ik.De voorzitter:De heer Marijnissen mag nog één vraag stellen, want hij
is zeer ruim aan het woord geweest in de termijn van de heer Dittrich. Daarna
mag ook mevrouw Halsema nog één vraag stellen.De heer Marijnissen (SP):Ik heb een vraag over de kandidaat die D66 gaat voordragen. Ik vraag niet
wie dat is, want dat moet natuurlijk intern nog worden besproken. De heer
Van Aartsen wekte echter de suggestie dat het al deze week moest gebeuren
en dat zo mogelijk ook de beëdiging al deze week moest plaatsvinden,
dus nog voor het congres van D66. Steunt u die opvatting?De heer Dittrich (D66):Jazeker, daar streef ik zeer naar. Ik vind immers dat de leden van D66
die zaterdag op het congres bijeen zijn, het totale plaatje moeten kunnen
zien en "ja" of "nee" moeten kunnen zeggen.De voorzitter:Nee mijnheer Marijnissen, ik had gezegd dat u nog één vraag
mocht stellen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb een vraag over wat D66 nu terug heeft gekregen, namelijk de voorkeurstemmen.
De heer Dittrich heeft de voorkeurstemmen aangeprezen met als argument dat
er dan eindelijk zelfstandige Kamerleden achter bijvoorbeeld de rug van de
heer Marijnissen vandaan komen. Ik stel mij daarbij allemaal Ed van Thijns
voor die zeer zelfstandig keuzes maken. Dat is heel goed, maar ik vond het
vooral interessant dat u daarbij zei dat dat ingeruild was voor een ingewikkeld
kiesstelsel. Kunt u mij dat nog eens uitleggen?De heer Dittrich (D66):Ik heb het hier vorige week ook al gezegd, maar ik herinner mij nog de
woorden van de fractie van GroenLinks over het kiesstelsel dat voorlag. U
had namelijk een emmer vol kritiek. Uw fractie zei dat dat kiesstelsel helemaal
niet deugde. Helaas maakten ook andere fracties in de Kamer dat soort opmerkingen.
Van dat kiesstelsel, zoals het er lag, werd dus gezegd dat het heel ingewikkeld
uit te leggen is, dat niemand het snapt en dat adviesorganen zeggen dat het
haast onbegrijpelijk is en dat het niet de problemen oplost die het zou moeten
oplossen. Daar hebben wij naar geluisterd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat blijkt.De voorzitter:Nee, ook tegen u had ik gezegd dat u nog maar één vraag
mocht stellen.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb aandachtig naar de heer Dittrich geluisterd en dacht hem ongeveer
te begrijpen, maar op het laatst zei hij iets wat mij toch naar de interruptiemicrofoon
brengt: hij zei dat het congres zaterdag "ja" of "nee" kan zeggen tegen het
hele pakket, inclusief een voordracht.De heer Dittrich (D66):Daar streef ik naar, ja.De heer Van der Vlies (SGP):Als het congres nu eens "nee" zegt, wat dan?De heer Dittrich (D66):Mijnheer Van der Vlies, ik zit sinds 1994 in de Tweede Kamer. Een van
de eerste lessen die ik kreeg, was: nooit op een "als ... dan"-vraag reageren.
Ik snap dat u mij die vraag stelt, want eigenlijk bent u niet mij in gesprek,
maar ziet u achter mij al die leden van D66 die graag naar dat congres willen
komen. Daarom stelt u die vraag aan mij. Ik wil hen niet onder druk zetten.
Ik wil gewoon dit totale pakket verdedigen en ik laat de keuze aan hen.De heer Van der Vlies (SGP):Het kan toch niet zo zijn dat u niet strategisch denkt? Dat zou mij erg
van u teleurstellen.De heer Dittrich (D66):Ja, ik geloof dat ik wel strategisch denk.De heer Van der Vlies (SGP):Dan houdt u toch met twee scenario's rekening? Daarbij mag u een wens
uitspreken en een hoop koesteren, maar ik vind dat u het aan de regering,
de coalitie en de Kamer verplicht bent om u te realiseren wat er gebeurt in
het geval dat het onverhoopte tweede scenario werkelijkheid wordt. Dat is
geen "als ... dan"-vraag; dat is gewoon strategisch denken.De heer Dittrich (D66):Het ontbreekt mij volgens mij niet aan strategisch denken. Zaterdag is
het congres. De hele fractie van D66 en de bewindslieden zullen hun uiterste
best doen om het congres ervan te overtuigen om te zeggen: ja, dit is een
goed pakket en wij gaan door met het kabinet-Balkenende, omdat nog zoveel
problemen in Nederland moeten worden opgelost; er is zoveel werk aan de winkel.
Ik hoop dat de leden die keuze met ons maken, maar die keuze is wel aan hen.
Wij zijn een partij met leden die zelfstandig en onafhankelijk denken. Wij
zijn een debatpartij en ik ga het debat graag met hen aan. Ik hoop hen te
kunnen overtuigen.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik dank de leden van de Kamer voor hun inbreng in de eerste
termijn. Wij staan hier niet voor het eerst; afgelopen woensdag
heb ik in het debat met de Tweede Kamer verantwoording afgelegd voor het aftreden
van de heer De Graaf als minister voor BVK. In het debat van die woensdag
was mijn conclusie dat het kabinet het volle vertrouwen, de steun en de inzet
van de coalitie heeft om het Hoofdlijnenakkoord en het beleidsprogramma uit
te voeren. Drie dagen later, zaterdagavond, heb ik die conclusie onderstreept
door de Kamer de afspraken toe te sturen die de fracties van CDA, VVD en D66
en het kabinet hebben gemaakt. Nu wij aan het begin staan van herstel van
de economie en nu een aantal hervormingen kunnen worden bereikt die Nederland
voorbereiden op de toekomst, is "politiek gedoe" – om het zo maar eens
huiselijk uit te drukken – het laatste wat burgers kunnen gebruiken.
Met de afspraken van de coalitie van afgelopen zaterdag, snel en eensgezind,
is dat voorkomen. De fracties van CDA, VVD en D66 en het kabinet hebben hun
verantwoordelijkheid genomen in het landsbelang.Vorige week dinsdagavond is een ministerscrisis ontstaan door toedoen
van een minderheid van PvdA, GroenLinks en SP in de Eerste Kamer. Afgelopen
woensdag hebben wij hierover uitvoerig gedebatteerd. Ik hoef dat nu niet over
te doen. Door de blokkade van een minderheid van de Eerste Kamer kon een belangrijk
element uit het Hoofdlijnenakkoord niet worden uitgevoerd. Het is de burgers
bij voorbaat onmogelijk gemaakt om in 2006 hun eigen burgemeester te kiezen.
Dat gegeven was voor de coalitie een nieuw feit. Dan hoort er gewoon overleg
te zijn in coalitieverband om zich te beraden op de ontstane situatie. Dat
overleg heeft geresulteerd in nadere afspraken die passen in het Hoofdlijnenakkoord
en waarmee wordt gereageerd op het nieuwe ontstane feit. Dat is het karakter:
nadere afspraken ter invulling van het Hoofdlijnenakkoord van de coalitie.
Dat is open en transparant gegaan. Ik heb namelijk woensdag in de Kamer aangegeven
dat dergelijk overleg zou plaatsvinden. Zaterdagavond heb ik de Kamer de resultaten
direct toegezonden. De fractievoorzitters van CDA, VVD en D66 en ikzelf hebben
publiekelijk toelichting gegeven en ik leg hier nu verantwoording af.De kern van het debat lijkt mij te zijn de vraag van de oppositie waarom
wij het voorstel dat zíj vorige week heeft afgewezen, niet opnieuw
indienen. Hoezo, Haagse logica? Ik kan slechts hopen dat het denken bij de
oppositie de komende jaren niet stilstaat. Dat brengt mij op een punt van
de heer Bos. Hij stelt voor bij de Grondwetswijziging ruimte te scheppen voor
de gekozen burgemeester in 2010 en over de modaliteiten te beslissen na de
Kamerverkiezingen, mede aan de hand van de dan nieuwe verkiezingsprogramma's.
De consequentie van dat standpunt is echter de herindiening van het Grondwetsvoorstel
dat nu juist door de PvdA is afgewezen. Als je wilt praten over modaliteiten,
moet je werken aan deconstitutionalisering en dat kan nu net niet. Zo wordt
de zaak wel moeilijk. Ik hecht eraan om nog maar eens te zeggen dat als de
fractie van de heer Bos voor had gestemd, wij het door hemzelf voorgestelde
debat hadden kunnen voeren. Juist dat is onmogelijk gemaakt. Een en ander
noopt ons wel tot doorgaan op de ingeslagen weg van bestuurlijke vernieuwing.
De heer Bos heeft daarnaast gezegd dat nu angst voor de kiezer ontstaat. Er
is echter helemaal geen angst voor de kiezer. Er is maar één
ding dat wat dat betreft speelt, als je het toch hebt over politieke consequenties:
dat is het niet geven van een beloning voor fout gedrag in de Eerste Kamer.Wij gaan door met de agenda van bestuurlijke hervorming. Eens te meer
is gebleken hoezeer de coalitiepartijen willen doorgaan. Vorige week, nadat
een en ander zich in de Eerste Kamer had afgespeeld, heb ik in het debat gezegd
dat wij doorgaan met de agenda van bestuurlijke vernieuwing. Het denken over
de gekozen burgemeester en het kiesstelsel staat niet stil. Precies dat vindt
men terug in de conclusies van afgelopen zaterdag.De heer Bos (PvdA):Voorzitter, via u roep ik de minister-president op dit debat wel enigszins
op niveau te blijven voeren. Vorige week heeft hij in het debat al de integriteit
van de woordvoerder van de PvdA in de Eerste Kamer ter discussie gesteld door
feitelijk te zeggen dat hij niets geloofde van de redenen die deze woordvoerder
aangaf als verklaring van het stemgedrag van de Eerste-Kamerfractie van de
PvdA. Vandaag bestempelt hij het stemgedrag van de Eerste Kamer als "fout
gedrag". Ik vind dat beide kwalificaties niet thuishoren in dit debat en zeker
niet uit de mond van de minister-president.Minister Balkenende:Als u vindt dat er een fair debat moet worden gevoerd over de modaliteiten
van de gekozen burgemeester, zeg ik op mijn beurt: Dat debat had gevoerd kunnen
worden, als de fractie van uw partij in de Eerste Kamer vorige week vóór
had gestemd, maar juist dat hebt u onmogelijk gemaakt. Het is u niet gelukt
om de Eerste-Kamerfractie te overtuigen. Dat is jammer, maar dan moet u mij
geen verwijten maken.De heer Van As (LPF):Ik stel u dan toch een gewetensvraag. Als het u, en met u de coalitiepartijen
CDA, VVD en D66, werkelijk ernst is met de gekozen burgemeester, wat is er
dan op tegen om ons voorstel gewoon uit te voeren? U hebt echter de aanneming
ontraden van de motie die ik vorige week woensdag heb ingediend. U wijst naar
de Partij van de Arbeid en dat is helemaal terecht. Het heeft er echter de
schijn van dat u nu weer uitstel van executie hebt bedongen tot aan de verkiezingen
in 2007. Als u werkelijk de bestuurlijke vernieuwing en de gekozen burgemeester
wilt, is er niets op tegen om met ons voorstel akkoord te gaan. Dan kunt u
in elk geval tijdens de proefperiode nagaan hoe dit functioneert. Wat vindt
u daar nu van?Minister Balkenende:Ik ben graag bereid het debat van vorige week over te doen. Ik heb toen
aangegeven waarom ik vond dat uw voorstel niet gehonoreerd zou moeten worden.
De reden was, dat uw voorstel feitelijk een omwegconstructie is, en dat zou
staatsrechtelijk niet juist zijn geweest. Het kabinet gaat door met de grondwetsherziening
met het oog op de gekozen burgemeester. Wij kiezen voor de koninklijke weg.
Als gemeenten via een volksraadpleging willen werken aan het peilen van de
gevoelens bij de bevolking, zullen wij dat steunen. Dat is staatsrechtelijk
de zuivere weg. Uw benadering was echter staatsrechtelijk niet zuiver. Dat
heb ik vorige week aangegeven en daarom heb ik de aanneming van uw motie ontraden.
Ik heb begrepen dat de Kamer vandaag deze motie heeft verworpen.De heer Van As (LPF):Dat is juist, maar als u werkelijk de intentie hebt om binnen deze coalitie
te komen tot bestuurlijke vernieuwing en de invoering van de gekozen burgemeester,
vind ik dat u zich er te gemakkelijk vanaf maakt.Minister Balkenende:Ik begrijp uw argument wel, maar wat u wilt is staatsrechtelijk niet juist.
Ik heb vorige week precies aangegeven waarom het niet goed was, en kennelijk
heeft de grote meerderheid van deze Kamer mij daarin gevolgd. Daar ben ik
blij om.De heer Marijnissen (SP):Ik wil nog even terugkomen op die twee woorden: fout gedrag. Het zit mij
toch niet lekker. Ik geloof niet dat een premier tegen de volksvertegenwoordiging
kan zeggen dat één van de twee Kamers van de Staten-Generaal
"fout gedrag" aan de dag legt. Volgens mij klopt die kwalificatie gewoon niet.
Ik hecht eraan, dat de premier dit hier staande de vergadering toegeeft, want
anders krijgen wij een heel rare verhouding. U kunt zeggen dat u het er niet
mee eens bent, of dat er sprake is van foute gronden. U kunt echter niet spreken
van fout gedrag van de volksvertegenwoordiging.Minister Balkenende:Iedereen kiest de woorden die hij kiest. Ik heb vorige week in het debat
uitbundig aangegeven dat minister De Graaf zich zeer ervoor heeft ingezet
om de PvdA-fractie over de streep te trekken. Hij heeft daartoe contact gehad
met de heer Bos, met fractievoorzitter Noten van de PvdA-fractie in de Eerste
Kamer en met woordvoerder Van Thijn. Hij heeft op meerdere momenten handreikingen
gedaan. Als ik dan ook nog weet dat de PvdA in het verleden vóór
deconstitutionalisering was, en als ik dat allemaal op een rijtje zet, kunt
u misschien begrijpen waarom ik deze woorden heb gebruikt.De heer Marijnissen (SP):Ik ken de geschiedenis, dus die hoeven wij niet te herhalen. U bent er
zeer door gefrustreerd en daar kan ik mij iets bij voorstellen. Ik snap het
niet helemaal, omdat ik het inhoudelijk niet met u eens ben. Ik heb geprobeerd
aan de heer Dittrich uit te leggen waarom de fractie van mijn partij heeft
gedaan wat zij heeft gedaan. Dit staat echter los van het feit dat het staatsrechtelijk
geen pas geeft dat een premier spreekt van fout gedrag door Kamerleden. Ik
vind het echt een precedent, dat u niet op uw naam zou moeten willen hebben.
Ik vraag u nogmaals om nog eens te bezien of dit nu wel de juiste bewoordingen
zijn.Minister Balkenende:Ik heb aangegeven waarom ik deze woorden heb gebruikt, tegen de achtergrond
van het debat dat vorige week is gevoerd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Zeker nu de heer Marijnissen hem er nogmaals op heeft gewezen, verwacht
ik van de premier iets meer grootheid. Volgens mij is er een verschil tussen
een premier en een CDA-partijpoliticus. Ik vind het heel jammer dat hij dat
verschil niet ziet.Minister Balkenende:Ik zeg niet dat de PvdA-fractie in de Eerste Kamer niet de standpunten
mag innemen die zij zou willen. Laat er geen misverstand over bestaan dat
ik dat respecteer. In de totale context van het debat dat heeft plaatsgevonden,
heb ik er echter een politiek-bestuurlijke kwalificatie aan willen geven.
Het heeft niets te maken met grootheid, maar wel met mijn visie op de gang
van zaken in de Eerste Kamer. Gelet ook op de enorme inzet van minister De
Graaf ben ik tot die kwalificatie gekomen.De heer Marijnissen is ingegaan op de voordracht van een minister. Hij
heeft in alle scherpte de vraag aan de orde gesteld of het staatsrechtelijk
kies is om daar nog voor het congres van D66 aan te werken. Ik denk dat het
staatsrechtelijk niet kies is als D66, ik en anderen die verantwoordelijk
zijn voor de beëdiging van de nieuwe minister, wachten tot na het congres
van D66. Dat zou merkwaardig zijn, want dat zou betekenen dat de fracties
die het kabinet dragen en ik als minister-president geen zelfstandige verantwoordelijkheid
hebben. Dan zou de besluitvorming afhankelijk zijn van een congres. Dat zou
in mijn ogen staatsrechtelijk niet kies zijn. Daarom juich ik toe dat D66
heeft gezegd te zullen trachten om deze week nog een nieuwe kandidaat voor
te dragen, zodat wij de zaak formeel in orde kunnen brengen.De heer Marijnissen (SP):Het scenario is niet denkbeeldig dat het D66-congres Boris en alle anderen
niet steunt. Wat dan?Minister Balkenende:Daar ga ik uiteraard niet op in. U hebt het zelf gehad over positivisme.
Laten wij dus uitgaan van positieve ontwikkelingen. Ik heb er alle vertrouwen
in dat de heer Dittrich, de heer Brinkhorst en anderen zullen wijzen op het
belang van het akkoord van afgelopen zaterdag. Ik vind dat D66 ook best een
pluim verdient voor het feit dat zij verantwoordelijkheid voor het land wil
nemen en niet wegloopt voor moeilijkheden. Wat dat betreft, zie ik zaterdag
aanstaande met vertrouwen tegemoet.De heer Marijnissen (SP):Bent u ook lid van D66?Minister Balkenende:Dat zit er niet direct in, maar dat is niet de strekking van dit onderwerp.De heer Marijnissen (SP):Alle gekheid op een stokje. Het is een iets serieuzer onderwerp dan wij
nu misschien doen voorkomen. U bent van het positivisme; ik ben van het nieuwe
optimisme, dus er is alle reden om te denken dat het D66-congres de voorgedragen
minister niet steunt. De leden hebben immers goede gronden om dat te doen.
Als dat gebeurt, hebt u geen coalitie meer. Dan hebt u in mijn ogen het staatshoofd
in verlegenheid gebracht door haar te verzoeken, iemand te benoemen en te
beëdigen die vervolgens door een congres naar huis wordt gestuurd. Een
uitkomst in dezen kan zijn dat D66 niet tot zaterdag wacht met dat congres,
maar het stante pede organiseert, dus voordat er nog maar sprake kan zijn
van een benoeming door het staatshoofd.Minister Balkenende:Weet u wat ik zo goed vind van de heer Dittrich? Dat hij klip en klaar
zegt dat hij zowel de inhoud als de opvolging, dus het totaalpakket, aan zijn
congres wil voorleggen en dat hij daar de verantwoordelijkheid voor neemt.
Dat getuigt van moed. Dat betekent niet dat de heer Dittrich het voor zich
uit schuift en nog even wil wachten. Zijn moed verdient waardering
en respecteert. Die uit ik bij dezen.De heer Marijnissen (SP):Ik blijf erbij dat u het staatshoofd in verlegenheid kunt brengen door
de rare figuur waarvoor gekozen is en door de rare volgorde der dingen. Daardoor
kan het zijn dat u bij het scheiden van de markt op zaterdag-avond geen kabinet
meer hebt en de bewindspersoon naar huis wordt gestuurd met wachtgeld na er
net twee dagen te hebben gezeten.Minister Balkenende:Ik waardeer het zeer dat de heer Marijnissen zich bekommert om het staatshoofd
en haar niet in staatsrechtelijke verlegenheid wil brengen. Precies om die
reden moeten wij voorkomen dat wij besluiten om het uit te stellen tot na
het congres. Anders brengen wij het staatshoofd nog meer in verlegenheid.De heer Marijnissen heeft het gehad over politieke ontwikkelingen. Hij
heeft het gehad over de peilingen. Laat hij toch oppassen met die peilingen!
Die peilingen zijn voor zijn partij altijd beter geweest dan de resultaten.
Bij het CDA is het tegendeel waar. Laat hij dus oppassen met die peilingen.
Het CDA heeft vijf verkiezingen op rij gewonnen. Dit zeg ik even als politiek
leider. Ik besef dat dit op dit moment niet hoort.De heer Verhagen heeft haarfijn uitgelegd waar het om gaat in deze tijd.
De heer Verhagen heeft het gehad over de politieke stabiliteit, de noodzaak
daarvan en van het kunnen doorvoeren van de hervormingsagenda. Precies die
punten staan de coalitiepartijen scherp voor ogen. Dat is ook goed. Zeker
in een tijd waarin je door moet gaan met het invoeren van maatregelen om Nederland
sterker te maken, heb je stabiliteit nodig en moet je de hervormingsagenda
kunnen doorzetten. Dat behoort plaats te vinden in een sfeer van gemeenschappelijkheid
en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Die hebben de partijen, zo is mij vorige
week donderdagavond en zaterdag duidelijk gebleken.De heer Van Aartsen heeft gevraagd of ik een voordracht verwacht. Ik heb
er goede hoop op. Ik ben enigszins afhankelijk van D66 en uiteraard van de
formaliteiten die aan de orde zijn. Ik heb al gezegd dat ik ernaar streef
dat dit tijdig wordt afgerond. De argumenten hiervoor zijn bekend.Mevrouw Halsema heeft gevraagd waarom de gekozen burgemeester nu in de
Grondwet wordt opgenomen terwijl wij op voorhand zouden weten dat er geen
twee derde meerderheid voor gehaald kan worden. Wij hebben het voornemen,
een wetsvoorstel in te dienen ter verandering van artikel 131 van de Grondwet;
dit is in het overleg van afgelopen zaterdag overeengekomen. Dit wetsvoorstel
zal ertoe strekken, in de Grondwet te bepalen dat de burgemeester rechtstreeks
door de bevolking wordt gekozen. Dit is een rechtstreekse weg om dit te bereiken.
Natuurlijk zijn er evenveel argumenten aan te voeren om de indirecte manier
te kiezen, dat wil zeggen artikel 131 schrappen en in de wet regelen hoe de
burgemeester wordt gekozen of benoemd. Hier ging het verleden week om; niet
voor niets heeft het kabinet dit voorstel afgelopen dinsdag in de Eerste Kamer
verdedigd.In de aard van een grondwetswijziging ligt besloten dat er twee lezingen
zijn. Na een eerste lezing volgen verkiezingen, opdat de kiezer zich erover
kan uitspreken. De kiezer weet wat hij krijgt als de wijziging doorgaat, hij
heeft dan zelfs meer zekerheid dan langs de weg van deconstitutionalisering.
De ontbinding van de Tweede Kamer bij grondwetswijziging is precies hiervoor
bedoeld: het voorleggen van belangrijke wijzigingen aan de kiezer. Natuurlijk
hebben wij rekening gehouden met de staatsrechtelijke gevoelens in de Eerste
Kamer, ook in het debat van verleden week. Daarom hebben wij in onze conclusies
aangegeven waarom wij op deze manier voortgang willen boeken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter, het is mij nu echt duidelijk geworden dat ik in debat ben
met de politiek leider van het CDA. Aan hem zou ik dan ook een vraag willen
stellen.De voorzitter:Dat kan formeel niet, dat weet u heel goed.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Maar de minister-president maakt zelf steeds deze vergissing, dus ik weet
het niet meer.De voorzitter:U stelt uw vragen aan de minister-president.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Goed. Ik hoop dat hij dan ook weer wil plaatsnemen in vak K. Nu mijn vraag.
Als het CDA bij de verkiezingen onvoldoende stemmen behaalt en niet in de
regering deelneemt, dan neem ik aan dat de CDA-fractie in de Eerste Kamer
tegen het opnemen van de rechtstreeks gekozen burgemeester in de Grondwet
zal stemmen.Minister Balkenende:Voorzitter, het zou in dit debat meer passend zijn om deze vraag aan de
heer Verhagen te stellen, maar het lijkt mij volstrekt niet vruchtbaar om
over dit soort dingen in discussie te gaan. Ik sta hier als minister-president
en ik leg uit waarom wij verleden week afspraken hebben gemaakt. Wij zullen
over de veranderingen die wij beogen, een debat aangaan met deze Kamer en
met de Eerste Kamer. Onze agenda voor bestuurlijke vernieuwing staat vast,
daar gaan wij mee door. Wat er zal komen te staan in de verkiezingsprogramma's
en wat er na de verkiezingen zal gebeuren, zullen wij dan wel zien, maar het
is niet vruchtbaar om daar nu over te spreken en ik vind ook niet dat het
tot mijn rol behoort om erop in te gaan. En wat ik zojuist zei als politiek
man, was een grapje voor de heer Marijnissen over de peilingen. Dat kan toch
wel, mevrouw Halsema?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ja hoor, een beetje fout gedrag moet kunnen, zo nu en dan...Maar, voorzitter, het is wel degelijk relevant om hierover te spreken,
omdat D66 anders blij gemaakt is met niks. D66 gaat er namelijk van uit dat
de gekozen burgemeester er komt, met een appel aan de hele Staten-Generaal.
Maar de minister-president weet net zo goed als ik dat het CDA er weer tegen
zal stemmen, als het niet in de regering deelneemt.Minister Balkenende:Wij moeten het debat van verleden week niet overdoen, wij moeten hier
niet allerlei dingen bij halen die nu niet aan de orde zijn en wij moeten
zeker niet vooruitlopen op formaties of andere gebeurtenissen. Dat is niet
vruchtbaar en het is op dit moment trouwens ook niet mijn rol.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik begrijp de uiteenzetting van de minister-president
over de totstandkoming van de afspraken over het wetsvoorstel voor de gekozen
burgemeester. Ik heb ook geen vraag over het stemgedrag van het CDA, maar
wel over het perspectief voor de gekozen burgemeester. Ik heb de heer Dittrich
gevraagd hoe hij staande kan houden dat de gekozen burgemeester met de afspraken
in de coalitie, even afgezien van de vraag hoeveel zetels die zal kunnen verkrijgen,
onontkoombaar is geworden. Kan de minister-president bevestigen, ook gelet
op zijn uitlating van zojuist, dat hij slechts kan hopen dat het denken bij
PvdA, GroenLinks en SP niet stilstaat en dat de afspraken geen garantie bieden
dat de gekozen burgemeester er komt, maar dat die hooguit in eerste lezing
afgedwongen kan worden?Minister Balkenende:Voorzitter. Dit is een goed punt van de heer Rouvoet. Hij weet dat wij
met het Hoofdlijnenakkoord de afspraak hebben gemaakt om onomkeerbare stappen
te zetten op weg naar de gekozen burgemeester. Vorige week is ons voornemen
op dit punt in de Eerste Kamer gestrand. Dat betreuren wij zeer, maar het
is niet anders. Wat is ons standpunt nu? Van deze coalitie mag worden gevraagd
om door te gaan met het proces van bestuurlijke vernieuwing. Om die reden
zullen wij kiezen voor grondwetswijziging en doorgaan met de wettelijke veranderingen
om te komen tot de gekozen burgemeester. Is daarmee de garantie aanwezig?
Natuurlijk niet. Ik weet ook wel dat wij weer een discussie krijgen over de
grondwetsherziening. Wij zullen daarover hier en in de Eerste Kamer debatten
krijgen, maar wij zullen op ons terrein in deze periode onomkeerbare stappen
zetten. Wij gaan verder de gemeenten ondersteunen die via het houden van een
raadpleging de band tussen kandidaat-burgemeesters en de bevolking versterken.
Dat mag van ons worden gevraagd, maar niet de garantie voor iets in 2010.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat is helder. De onontkoombaarheid hangt dus af van de bereidheid van
de fractie van de Partij van de Arbeid of die van GroenLinks. Misschien hangt
die wel af van de bereidheid van de ChristenUnie of de SGP. De medewerking
van een van die fracties is nodig als het gaat om het voorstel van de direct
gekozen burgemeester. Zonder die medewerking komt hij er gewoon niet.Minister Balkenende:Dat is waar. Dat is de ultieme werking van de democratie.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat is helder.Minister Balkenende:Voorzitter. De heer Van As heeft een vraag gesteld over de optie ten aanzien
van de voorkeurstemmen. Ik kan daarover uiteraard nog geen mededelingen doen
en wel om de simpele reden dat afgelopen zaterdag de afspraak is gemaakt dat
zal worden gekozen voor een variant van verandering van het systeem van voorkeurstemmen.
De Kamer zal hierover meer horen wanneer het zover is.De heer Van As heeft opmerkingen over het Innovatieplatform gemaakt. Over
de verdelingen van de gelden die worden aangewend zal nog nader worden gesproken.
Het geld zal inderdaad zoveel mogelijk moeten gaan naar concrete projecten
en niet naar instituties. Het innovatieplatform speelt natuurlijk een rol
bij de selectie van concrete projecten. Voor het overige mag ik verwijzen
naar het VAO in deze Kamer. Tijdens dat debat heeft minister Brinkhorst nog
eens aangegeven wat hij vindt van de opmerkingen van de kant van de Kamer.
Ik meen dat ik hiermee recht heb gedaan aan de terechte opmerkingen van de
heer Van As.Ik dank de heer Van der Vlies voor het feit dat hij blij is dat de coalitie
door kan gaan. Hij onderlijnde in dat verband het punt van de stabiliteit.
Hij heeft nog de vraag gesteld of de minister voor BVK een fulltime- of parttimefunctie
heeft. Vorige week heb ik nog eens aangegeven dat het pakket van deze minister
veel omvat: bestuurlijke vernieuwing, Antillen, de andere overheid, informatisering
en grondrechten. Het uitvoeren van dit pakket is noodzakelijk en het vergt
uiteraard een fulltimeminister.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Het zal de minister-president niet zijn ontgaan dat ik een
enigszins ludiek getoonzette opmerking maakte toen ik sprak over de functie
van deze minister. Het ging mij echter om het volgende. Er worden weer veel
thema's in studie genomen. Al deze thema's hebben een parlementaire geschiedenis
en daaruit blijkt dat er niet veel kansen zijn op doorbraken in deze zittingsperiode.
Dan vraag je je af: hoe geloofwaardig is het nog dat een geestverwant van
de heer De Graaf wel kan doen wat de heer Graaf echt niet meer zag zitten?
Daarover hebben wij vorige week gediscussieerd. Daar refereer ik slechts aan
en wijs erop dat dit punt in de toekomst een rol gaat spelen.Minister Balkenende:Ik begrijp heel goed wat u bedoelt. Ik wijs er echter van mijn kant op
dat ook een andere keus mogelijk was geweest. Wij hadden na wat zich in de
Eerste Kamer voordeed, kunnen zeggen: wij stoppen maar even met het proces.
De ambitie is echter om niet te stoppen. Geen misverstand daarover! Het gevoel
van vorige week donderdagavond én van zaterdag is: wij gaan door. Wij
zien echter wel de ontstane situatie onder ogen. Wij hebben met het akkoord
aangegeven hoe wij verder willen gaan met zowel het punt van de gekozen burgemeester
als met dat van de voorkeurstemmenvariant, het onderzoek naar varianten van
het kiesstelsel en van de brede agenda voor de bestuurlijke vernieuwing. Die
stellingname is betrokken om nog eens het belang van de bestuurlijke verandering
in dit land aan te geven. Daarvoor zal de nieuwe persoon, naast al die andere
zaken, het nodige te doen krijgen. De heer Van der Vlies heeft gelijk. De
persoon in kwestie zal door moeten gaan met de agenda en het onderzoek en
daarbij met de Kamer overleg moeten plegen. Bij het ene onderwerp zal hij
in deze periode meer resultaat kunnen boeken dan bij het andere, maar dat
is ook afhankelijk van het debat over het onderzoek.De heer Van der Vlies (SGP):Volgens de brief moet de nieuwe minister gaan speuren naar een breed draagvlak
voor bepaalde thema's. Daarbij zal hij ook stuiten op de waarschuwingen rondom
bepaalde thema's vanuit Tweede en Eerste Kamer.Minister Balkenende:De thema's die zijn aangeduid zullen worden verkend. De opmerking over
het draagvlak hangt samen met onze wens om het debat met de Kamer en met anderen
te voeren. De heer Rouvoet maakte vanuit staatsrechtelijk oogpunt een interessante
opmerking. Zo kennen wij hem natuurlijk ook. Hij vroeg zich af of het kabinet
de uitvoerder moet zijn van de wensen van de fracties. Dat geldt per definitie
voor de uitvoering van het Hoofdlijnenakkoord. Dat akkoord is totstandgekomen
in een overleg van de drie fracties die de regering vormen. Wij hebben daar
recht aan te doen. Dat behoren wij uit te voeren. Dat is feitelijk gebeurd
via de nadere uitwerking in het beleidsprogramma. Je zou kunnen zeggen dat
het Hoofdlijnenakkoord de arbeidsvoorwaarden van een kabinet vormt. Natuurlijk
voel ik mij verantwoordelijk voor het proces, juist omdat een goede uitkomst
van het proces van groot belang is om de hervormingen te kunnen doorvoeren.
Daar heb ik graag leiding aan gegeven.Wat is mijn rol geweest? Ik ben voortdurend betrokken geweest bij minister
De Graaf, ook op afstand. Toen het in de Eerste Kamer helaas misging, heb
ik weer uitvoerig met minister De Graaf overlegd. Op donderdagavond heb ik
gezegd dat het van belang is dat de regeringspartijen bij elkaar komen om
zich te beraden op de situatie. Zaterdag heb ik leiding gegeven aan de besprekingen.
Ik ben zeer gelukkig dat het na lang beraad mogelijk is gebleken om er samen
uit te komen. Zo vul je je taak in. Er is een verschil tussen de verantwoordelijkheid
van het kabinet en die van de regeringsfracties. Bij een Hoofdlijnenakkoord
naderen beide verantwoordelijkheden elkaar. Dat is vorige week gebeurd bij
de totstandkoming van het nader akkoord.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik wil daar niet flauw over doen, maar ik denk echt dat wij een principieel
verschil van mening hebben. De minister-president maakt een vergelijking tussen
de huidige situatie en een kabinetsformatie. Laten wij even kijken naar de
laatste formatie. De minister-president heeft toen onderhandeld als fractievoorzitter
van het CDA. Als formateur heeft hij uiteindelijk de verantwoordelijkheid
voor het hele pakket op zich genomen. Nu was er een probleem met zijn kabinetsploeg
en met zijn regeerakkoord. Dan is het raar om te zeggen dat de fracties afspraken
hebben gemaakt, dat de minister-president er wel bij betrokken is geweest
maar dat het voortouw bij de fracties lag. Het gaat om het regeerakkoord waarvoor
de minister-president de verantwoordelijkheid heeft genomen. Hij zou dus het
initiatief moeten nemen bij een oplossing voor het ontstane probleem.Minister Balkenende:Ik denk dat de heer Rouvoet het niet helemaal goed ziet. Wanneer het Hoofdlijnenakkoord
op onderdelen op problemen stuit, is er voor de regeringspartijen een reden
om opnieuw met elkaar van gedachten te wisselen, om zich te bezinnen op de
vraag hoe de doelen van het Hoofdlijnenakkoord kunnen worden gerealiseerd.
Precies om die reden hebben de drie fracties met elkaar gesproken. Het ging
over de uitvoering van het Hoofdlijnenakkoord. Het kabinet is gehouden om
de afspraken uit te voeren. Na de avond in de Eerste Kamer konden wij niet
verder. In dat geval moet je gezamenlijk onder ogen zien waar je voor staat.
Precies daarom was het zo goed dat delegaties van het kabinet en van de regeringsfracties
met elkaar hebben overlegd over de ontstane situatie. Zowel politiek als staatsrechtelijk
is dat de goede weg.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Daar hebben wij een verschil van opvatting over. De minister-president
zal mij niet horen suggereren dat hij erover had moeten spreken zonder de
fractievoorzitters. Het is logisch dat de fracties die het kabinet dragen
er intensief bij betrokken zijn. Eerder hebben wij bij de tegenbegroting van
de coalitie het probleem gehad dat men het regeerakkoord op belangrijke onderdelen
herschreef. Dat werd aan de minister-president meegegeven ter uitvoering.
Vanuit een oogpunt van dualisme vind ik dat echt een verkeerde benadering.
De minister-president had het initiatief moeten nemen: vrienden, wij hebben
een probleem, mijn vice-premier is weg en wij hebben een probleem met een
van de partijen die het regeerakkoord dragen, ik roep u bij elkaar om te praten.
Woensdag zei de minister-president in feite: ik heb er vertrouwen in dat jullie
er met zijn drieën wel uitkomen.Minister Balkenende:U kent toch de feiten? Donderdag is er overleg geweest tussen de drie
regeringsfracties. Daarna heb ik als premier de uitnodiging gedaan om met
elkaar van gedachten te wisselen, en ik heb dat gesprek voorgezeten. Wie is
er afgelopen zaterdag, toen we het hadden over het akkoord, als eerste naar
buiten gekomen? Ik geloof niet dat u mijn rol moet bagatelliseren.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik wil niemands rol bagatelliseren, dat moet de minister-president van
mij aannemen. Maar ik heb goed geluisterd en de brief goed gelezen. U schrijft
aan de Kamer – en dat is geen letterknechterij van mijn kant –
"hierbij doe ik u toekomen de afspraken van de drie fractievoorzitters uit
de Tweede Kamer, die in overleg met het kabinet gemaakt zijn". Het initiatief
lag niet bij de minister-president, die zag dat er een vice-premier vertrok
en er een gat in het regeerakkoord was gevallen, maar bij de fractievoorzitters,
die hebben teruggekoppeld. Wat mij betreft: het kan een kwestie van volgorde
zijn, maar ik vind het een vrij principiële kwestie, en de volgorde had
omgekeerd moeten zijn.Minister Balkenende:Op dat punt verschil ik met u van mening. De conclusie is overigens wel
dat het precies is gegaan zoals het moest: de drie regeringspartijen richtten
zich op de ontstane situatie na de Eerste Kamer, waarbij men onder ogen heeft
gezien wat dit betekent voor het Hoofdlijnenakkoord en de uitvoering ervan.
Omgekeerd heeft het kabinet gezegd: wij zullen dat debat aangaan, om vooruitgang
te boeken. Dat goede onderling overleg heeft geleid tot het akkoord van zaterdagavond.
Bovendien is het allemaal flink snel gegaan. Iedereen was verheugd dat het
op deze manier kon. Het toont de goede onderlinge relaties binnen de regeringscoalitie,
en dat is winst.De heer Rouvoet vroeg mij nog of Kopspijkers mag voortbestaan. Het antwoord
is voluit "ja".De heer Dittrich heeft heel scherp aangegeven, wat zijn fractie de afgelopen
dagen heeft gemotiveerd, na vorige week, om te handelen zoals er is gehandeld:
het kiezen voor deze coalitie, het zich willen inzetten voor het hervormingsbeleid,
en dat in goed overleg met de twee andere coalitiepartners. Hij heeft dat
in alle duidelijkheid gedaan. Uiteraard wachten wij het congres af, maar de
heer Dittrich heeft aangege ven, niet te wachten tot na het
congres. Hij neemt nu zijn verantwoordelijkheid, en legt daarna verantwoording
af. Volgens mij is dat de goede volgorde. Ik ben blij met het overleg van
afgelopen zaterdag, dat heeft aangegeven dat de regeringspartijen de vaste
wil hebben om door te gaan met de hervormingsagenda, in het belang van Nederland.
Het toont de vitaliteit en de kracht van de coalitie aan. Ik zeg dat misschien
niet als minister-president, maar veel meer als een waarnemer van de wijze
van omgaan van de drie regeringsfracties. Het toont aan dat gezamenlijk overleg
kan leiden tot goede resultaten. De heer Bos zei dat we de crisis voor ons
uit hebben geschoven. Als dit soort crisis bestaan, zijn het heel prettige
crises!De heer Marijnissen (SP):Prettige crises! Ik las net dat de peilingen inmiddels uitwijzen dat het
vertrouwen van de bevolking in dit kabinet 3,7 is.De heer Dittrich heeft in zijn termijn gesproken over een bres, die zou
zijn geslagen in de bijdrage van D66 aan de coalitie. Eerder is gezegd dat
de balans zal moeten worden hersteld. Vervolgens is het akkoord tussen de
drie partijen gesloten, waaraan u hebt meegeholpen. U hebt dat getypeerd als
"dit is iets meer D66 geworden". Waar zit hem dat nu in?Minister Balkenende:Het meer D66 zit hem hierin dat je, wanneer de plannen die samen zijn
gemaakt stranden in de Eerste Kamer, je daar niet bij neerlegt, maar als drie
partijen zegt: wij gaan ermee door, en dan niet alleen om te kijken naar een
reparatie van de situatie rond de gekozen burgemeester, of het kiesstelsel,
maar ook breder naar de agenda voor bestuurlijke vernieuwing. Dat is een belangrijk
punt, waar D66 aan hecht, en het is neergelegd in de conclusies. Dat vervolgens
aandacht is gevraagd voor twee andere onderwerpen, te weten kennis, innovatie
en onderwijs en het mediabestel is goed, want dat zijn aangelegen punten voor
D66. Dat is geen totale breuk, maar het geeft wel aan dat de agenda van bestuurlijke
vernieuwing niet is verdwenen, maar mede en vooral op instigatie van D66 is
versterkt, gesteund door de twee andere regeringspartijen.De heer Marijnissen (SP):In het Hoofdlijnenakkoord staat een uitgebreide passage over de bestuurlijke
vernieuwing, die om allerlei redenen nu is verdwenen. De minister, de vice-premier
is weg. En dan komt er een onderzoek voor in de plaats. Dan is het volgens
mij minder D66 en niet meer D66.Verder merk ik op dat ten aanzien van onderwijs, kennis en innovatie de
woordvoerders van de andere twee fracties zeggen: dat waren ook onze punten,
die waren niet alleen van D66. Dan blijft er toch heel weinig over.Minister Balkenende:Iedereen onderstreept het belang van onderwijs, kennis en innovatie. Natuurlijk
zijn er opmerkingen over gemaakt. Alleen, door de opstelling van ook D66 is
er een versnelling in dat proces gekomen. Zo liggen de feiten. Wat er afgelopen
zaterdag is gebeurd, is een belangrijke stap geweest voor én de hechtheid
van de coalitie én de voortgang van de bestuurlijke agenda en enkele
andere punten. Dat was ook de wens van D66. Ik meen dan ook dat de heer Dittrich
een heel goed verhaal heeft in de richting van zijn congres.De heer Marijnissen (SP):Over de bestuurlijke vernieuwing zullen wij het nu maar niet hebben; blijkbaar
bent u het met mij eens dat het onderzoek minder is dan wat er lag. Met betrekking
tot het onderwijs zegt u eigenlijk dat u de voorjaarsnota wat naar voren heeft
gehaald. Het wordt langzamerhand steeds duidelijker. Ik wil niet zeggen dat
het een soort fopspeen is, omdat dit weer zo zuur klinkt. In ieder geval kan
ik wel concluderen dat het niet substantieel is. Als u spreekt van "meer D66"
dan meen ik dat u dat hier niet echt waar kan maken.Minister Balkenende:Waar D66 bij de onderhandelingen ten aanzien van de totstandkoming van
dit kabinet heeft aangedrongen op de gekozen burgemeester en dit punt vervolgens
strandt in de Eerste Kamer, zijn er in feite twee mogelijkheden: je stopt
of je gaat door. Welnu, wij gaan ermee door. Sterker nog, binnen de bestaande
mogelijkheden komt er een grondwetswijziging en tegelijkertijd zullen wij
de gemeenten in dezen ondersteunen. Dat is niet minder, dat is anders. Daarnaast
hebben wij afgesproken door te gaan met de discussie over het kiesstelsel.
Bovendien is er nog sprake van de brede agenda. Gelet op dit alles kun je
mijns inziens dan ook niet volhouden dat dit minder zou zijn. Precies om die
reden heb ik gezegd: het is wat meer D66. Zo liggen ook de feiten.De voorzitter:Ik heb van een aantal fracties begrepen dat er behoefte bestaat aan een
korte tweede termijn. Ik stel de spreektijd per fractie vast op maximaal twee
minuten.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Namens de PvdA trek ik enkele conclusies uit dit debat. De
meest dodelijke kwalificaties van de inhoud van het Paasakkoord zijn gegeven
door de minister-president en de heer Van Aartsen. De minister-president zei
desgevraagd dat D66 vooral een versnelling van het proces heeft bereikt. De
heer Van Aartsen verwees in antwoord op de vraag wat precies de balans ten
gunste van D66 had hersteld, naar het onderzoek naar bestuurlijke vernieuwing.
Ik heb daar niets aan toe te voegen.Mijn volgende conclusie betreft de burgemeester. De heer Rouvoet wist
de heer Dittrich een uitspraak te ontlokken over wat er feitelijk aan de hand
is. De coalitie heeft geen onomkeerbare beslissing genomen. Zij heeft de medewerking
van oppositiepartijen nodig om ervoor te zorgen dat er in 2010 een gekozen
burgemeester komt. Als je met iemand wilt samenwerken, als je iemand nodig
hebt om ergens te komen, werken een ramkoers, een confrontatie en op de man
spelen in het algemeen niet. Een oprechte poging tot dialoog en het zoeken
van consensus en draagvlak werken echter wel. Ons aanbod is gericht op consensus,
dialoog en draagvlak. Ons aanbod is niet de door de bevolking gekozen burgemeester
koste wat kost te blokkeren, noch om de door de raad gekozen burgemeester
koste wat kost te forceren, maar om de benoemde burgemeester uit de Grondwet
te halen en daarna bij de verkiezingen eerlijk op basis van standpunten de
strijd aan te gaan. Ik zeg tegen alle leden van de coalitiepartijen:
als u gelooft dat uw verhaal over de door de bevolking gekozen burgemeester
sterker is dan ons verhaal over de door de raad gekozen burgemeester, dan
zou u die strijd met vertrouwen tegemoet moeten zien.De heer Van Aartsen (VVD):Ik begrijp dat u nu weer wel de deur openzet naar de rechtstreeks door
de bevolking gekozen burgemeester.De heer Bos (PvdA):Als ik het over de gekozen burgemeester heb, doel ik op de door de raad
of de door de bevolking gekozen burgemeester. Op dit moment hebben wij een
benoemde burgemeester.De heer Van Aartsen (VVD):Dat betekent dat de route die wij moeten gaan vanwege de Eerste-Kamerfractie
van de PvdA helemaal niet onbegaanbaar is, zoals u eerder zei.De heer Bos (PvdA):Ik citeerde de heer Dittrich. Hij heeft gezegd dat er geen onomkeerbare
beslissingen zijn genomen en dat de medewerking van de oppositiefracties nodig
is. Ik adviseer u en hem: als u onze medewerking wilt, benader ons dan niet
met confrontatie, geruzie en een ramkoers, maar doe eens een oprechte poging
tot dialoog en het verwerven van draagvlak. Daar sta ik zeer open voor.De heer Van Aartsen (VVD):Had u dat dan maar vorig jaar oktober tegen de leden van uw partij gezegd
en vorige week en ook daarvoor tegen de Eerste-Kamerfractie van uw partij.
In een interview in de NRC gaf de heer Noten al ruim voor vorige week dinsdag
aan dat de fractie toch tegen zou stemmen. Toen had u moeten zeggen dat u
dat niet beviel, maar dat deed u niet.De heer Bos (PvdA):Ik kijk graag nog eens met u terug op wat er allemaal gebeurd is, maar
wij hebben te maken met de huidige situatie. Het is duidelijk dat een meerderheid
van deze Kamer van mening is dat de benoemde burgemeester uit de Grondwet
moet verdwijnen. Wij willen daaraan meewerken, mits er daarna open en democratisch,
zoals dat ook hoort, gedebatteerd kan worden over de wijze waarop de burgemeester
vervolgens gekozen wordt. Nogmaals, als u er vertrouwen in heeft dat uw verhaal
dat de burgemeester door de bevolking gekozen moeten worden beter is dan ons
verhaal dat hij door de raad gekozen moet worden, kunt u de strijd voor het
aangezicht van de kiezer met vertrouwen tegemoet zien.Rond de heer De Graaf heeft zich een koningsdrama afgespeeld. Zoals bekend,
zijn in de koningsdrama's van Shakespeare de uiteindelijke dolkstoten nooit
afkomstig van de vijanden, maar altijd van de eigen hofhouding. De citaten
liggen voor het oprapen. Ik houd het deze keer bij Hamlet: "Though this be
madness, yet there is method in it". Het is misschien allemaal heel idioot,
maar er zit wel een lijn in. De lijn van de coalitiefracties vandaag was vooral:
wij geven Bos overal de schuld van, wij hebben het niet over onze eigen rol
en wij doen er alles aan om niet naar de kiezer te hoeven. Dat laatste kan
ik wel weer begrijpen, want dan zullen zij inderdaad met de billen bloot moeten,
niet alleen over de burgemeester, maar ook over de verpleeghuiszorg, over
de vraag waarom onze economie langzamer dan welke economie dan ook in Europa
aanhaakt bij het economisch herstel, over de kinderopvang en over de uitblijvende
aanpak van de leefbaarheid in de grote steden.De minister-president eindigde zijn betoog met de opmerking: als dit een
soort crisis is, dan is dat eigenlijk een prettige crisis. Deze opmerking
gaat volstrekt voorbij aan hoe deze crisis op de heer De Graaf zal zijn overgekomen.
Mijn bezwaren tegen het betoog van de minister-president gaan nog iets verder
dan dat. Hij sprak zijn afkeuring uit over redeneringen en argumenten die
door de oppositie zijn gebruikt met de woorden: fout gedrag. Ik vind dat niet
kunnen. Juist de minister-president moet zich in een debat als dit boven de
partijen verheffen. Juist hij zal moeten kijken hoe wij met elkaar draagvlak
kunnen verwerven voor zaken die wij allemaal belangrijk vinden. Juist hij
moet respect uitstralen voor andersdenkenden in dit soort kwesties. Ik vind
het buitengewoon jammer dat hij dat niet heeft gedaan. Ik hoop dat hij die
fout in zijn tweede termijn goed wil maken.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Er is een bres geslagen en de balans moet hersteld. De premier
heeft, desgevraagd, daarop geantwoord dat wij het aangekondigde onderzoek
naar de bestuurlijke vernieuwing moeten beschouwen als meer D66 in het Hoofdlijnenakkoord.
Ook het naar voren halen van de structurele investering van 250 mln in het
onderwijs moeten wij beschouwen als een bewijs van meer D66 in het regeerakkoord.
Het is alleen jammer dat de heren Verhagen en Van Aartsen dat niet willen
bevestigen.Voorzitter. De crisis heeft slachtoffers geëist, in ieder geval één
zichtbaar en direct, oud-minister De Graaf. Maar zij heeft ook een geloofwaardigheidsaanslag
gepleegd op D66, op zijn leider, maar ook op de coalitie als geheel. De heer
Dittrich sprak gedragen: u bent zo zuur, wij willen problemen oplossen. Voorzitter.
D66 is niet de oplossing van de problemen van het land. D66 is het probleem
zelf. D66 heeft samen met deze coalitiefracties een beleid uitgestippeld dat
het vertrouwen in de samenleving weg doet sijpelen, in de overheid, in de
politiek. Ook het hele theater, al of niet met Hamlet, dat in de afgelopen
dagen, rond Pasen, is opgevoerd, is niet erg verheffend.Een aantal keren is het woord "regenten" gevallen. De echte regenten zijn
degenen die geen antwoord geven op vragen. De echte regenten zijn degenen
die om de hete brei heen draaien en niet bereid zijn om serieus in te gaan
bijvoorbeeld op de concrete vraag waar de groep van 26.000 mensen is gebleven.
Mijnheer Dittrich, ik heb u daartoe uitgenodigd. Voorzitter. Ik vind dat niet
sterk. Als er iets van regentendom getuigt, is het wel dat je juist op deze
plek waar het debat moet plaatsvinden, elkaar in het debat mijdt en beschimpt
in plaats van serieus van tijd tot tijd ruimte in te ruimen voor debat.De heer Van As (LPF):U hebt lange lokale bestuurlijke ervaring, want u hebt zeventien jaar
in een gemeenteraad gezeten. Wij kunnen ons misschien met elkaar meten. Hoe
verklaart u dat Nederland, als een van de weinige landen, geen gekozen burgemeester
kent? Dat is toch te gek voor woorden? Hoe kijkt u daartegenaan?De heer Marijnissen (SP):Zo lang de SP bestaat, zijn wij voor een gekozen staatshoofd, voor een
gekozen commissaris van de Koningin en voor een gekozen burgemeester. Bent
u wel goed op de hoogte?De heer Van As (LPF):Wit u dat doen op de wijze zoals de PvdA wil, namelijk dat regenten andere
regenten kiezen?De heer Marijnissen (SP):Ik vind het denigrerend om u met terugwerkende kracht als een regent te
bestempelen, omdat u ooit in een gemeenteraad zat. Dat zou erg dom zijn, want
ik heb zelf ook zeventien jaar in de gemeenteraad gezeten en menigeen heeft
dat gedaan. Ik kan u verzekeren dat de meeste gemeenteraadsleden geen regenten
zijn. Ik zal mijn voorstel geven. Mijn idee vormt een combinatie van het goede
van beide systemen. Wij kunnen afspreken dat alle lijsttrekkers bij gemeenteraadsverkiezingen
de potentiële burgemeester zijn en dat de lijsttrekker van de grootste
fractie van de coalitie als vanzelfsprekend de eerste wethouder wordt. Dan
hebben de mensen bij de raadsverkiezingen een mogelijkheid om invloed uit
te oefenen op wie de eerste burger wordt. Tegelijkertijd hebben wij een nadeel
vermeden dat levensgroot aanwezig is, nu het dualisme ook al zo'n ramp is
in het lokaal bestuur, namelijk dat wij twee kapiteins op één
schip hebben.De voorzitter:De Kamer is bezig om de minister-president verantwoording te laten afleggen
over de brief die hij heeft geschreven. Dit gesprek gaat wel erg ver.De heer Van As (LPF):Mag ik nog een opmerking plaatsen? U hebt de heer Marijnissen in eerste
termijn alle mogelijkheden gegeven om zijn zienswijze hier neer te zetten,
en u ontneemt mij dat. Dat vind ik toch wel een kwalijke zaak.De voorzitter:Laat ik maar niet reageren op deze onterechte opmerking.De heer Marijnissen (SP):Ik had het over het begrip "regenten". Ik denk echt dat de stelling te
verdedigen is dat het van een regenteske instelling getuigt, wanneer je een
coalitie politiek steunt die ontzettend weinig en nog afnemend vertrouwen
geniet onder de bevolking, die het geloof van mensen in een betere toekomst
in Nederland ontneemt, die bovendien een ministerscrisis heeft aangaande een
zeer aangelegen punt voor een van de drie coalitiefracties, maar dat je desalniettemin
toch besluit om door te gaan en verkiezingen te vermijden. Het kan toch niet
zo zijn dat de linkse oppositie, in het bijzonder de demon, Bos geheten, zou
profiteren van de crisis? Ik vind dit een regenteske manier van benaderen.Het spijt mij dat ik het zeggen moet aan het adres van de premier, maar
ik vind de twee woorden "fout gedrag" echt niet passen bij een uitspraak van
een premier over een Tweede of een Eerste Kamer. Ik geloof dat de premier
de lading daarvan onderschat. Wij kunnen van mening verschillen met elkaar,
maar in ons staatsrecht staat echt dat er tweederde meerderheid nodig is in
de Eerste Kamer. Als die er niet is, vind ik dat de minister-president niet
kan spreken over fout gedrag. Ik nodig de voorzitter van de Tweede Kamer uit
om daar zijn mening eens over te geven.Ik heb al gezegd dat ik het woord "regent" eerder in de richting van D66
wil ventileren dan van de andere partijen die hier vandaag beschimpt zijn.
Ik denk dat de houding van D66 niet zo verschrikkelijk moedig is, maar dat
deze meer lijkt op die van een schoothondje dan van de democratische waakhond
die de heer Dittrich zo graag wil zijn.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. Ik dank de minister-president voor zijn reactie in eerste
termijn. Ik denk dat deze ook aansluit bij het gevoelen van de CDA-fractie
over de ontstane situatie en bij de appreciatie van de gemaakte afspraken.
Zoals ik in eerste termijn al heb gezegd, hecht ik eraan, te onderstrepen
dat het gevoelen bij alle partijen van de coalitie, dus inclusief het CDA,
was dat het gat dat in het regeerakkoord was geschoten, moest worden opgevuld.
Dat beschouwden wij als een gerechtvaardigde wens. Het is absoluut niet zo
dat dit akkoord is ingevuld met de houding dat wij wel zullen zien waar wij
uitkomen en dat wij elkaar niets gunnen. Integendeel. Wij hebben met respect
voor elkaars standpunten en wensen gezocht naar een akkoord om de basis te
blijven leggen voor het hervormingsbeleid van dit kabinet.Ik moet zeggen dat ik ook niet begrijp dat de heer Bos pleit voor het
wederom aangaan van de discussie over de wijze waarop de gekozen burgemeester
vorm zou kunnen krijgen, aangezien de uitspraken van de heer Noten in de NRC
zeer helder waren. Hij zei dat voor zijn fractie de luiken dicht waren. Hij
zei ook dat hij het verkeerd had gedaan en dat het prutswerk was. Desalniettemin
was er geen aanleiding om terug te komen op het standpunt van de fractie zoals
hij dat had verwoord. Om die reden hebben wij duidelijk gesteld dat als de
PvdA-fractie in de Eerste Kamer niet accepteert dat er een deconstitutionalisering
plaatsvindt, wij moeten kijken naar de wijze waarop de gekozen burgemeester
gerealiseerd kan worden. Daarbij heeft de CDA-fractie in de Tweede Kamer rekening
gehouden met de wensen die door de woordvoerder van het CDA in de Eerste Kamer
zijn verwoord. Hij heeft gepleit voor een reconstitutionalisering. Daarom
hebben wij gekozen voor een grondwetswijziging om het pad naar de gekozen
burgemeester in de toekomst mogelijk te maken.De heer Bos (PvdA):Het is een eerlijke, maar ook ontluisterende bijdrage van de heer Verhagen.
Hij legt net perfect uit waarom de burgemeestersparagraaf in het Paasakkoord
vooral een overwinning is voor het CDA en niet zozeer voor D66.Als de heer Verhagen de heer Noten in het interview citeert, moet hij
dat wel nauwkeurig doen. Diens opmerking dat de luiken dichtgingen, sloeg
op het moment in het debat nadat de minister tot twee keer toe de suggestie
had afgewezen om gemeenten zelf te laten bepalen wanneer zij een stap wilden
maken.De heer Verhagen (CDA):Uit de hele opstelling van de PvdA-fractie bleek dat zij zich niet wilde
laten overtuigen door argumenten en concessies van minister De Graaf. Dat
debat hebben wij vorige week woensdag gehouden. Wat ook werd toegezegd, het
had geen enkele invloed. De luiken waren dicht.Aangezien de coalitiepartijen ervoor kiezen, het pad op weg naar de gekozen
burgemeester te vervolgen, dan betekent dit dat de inzet van
de CDA-fractie in de Tweede Kamer is verwoord in het akkoord. Ik heb dat in
mijn eerste termijn geantwoord op interrupties van mevrouw Halsema. De vragen
over de opstelling van het CDA na 2007 begreep ik dan ook niet, aangezien
ik het pad dat de CDA-fractie in de Tweede Kamer wil volgen, zeer helder heb
geschetst.Rest mij de minister-president te bedanken en mijn waardering uit te spreken
voor zijn inzet de afgelopen week om de problemen die zijn ontstaan door het
wegvallen van voldoende steun in de Eerste Kamer voor het regeerakkoord, zo
snel mogelijk op te lossen. Ik waardeer het dat hij ernaar streeft de situatie
zo snel mogelijk zodanig te wijzigen dat de hervormingsagenda met volle kracht
kan worden aangepakt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. De gedachte die zich steeds dwingender van mij meester maakte
in de loop van dit debat, is dat je vooral een vijand zoekt als je het onderling
niet zo goed met elkaar kunt vinden. Dat is namelijk wat de coalitiepartijen
telkenmale doen met een nieuwe ronde van verwijten, het leggen van de verantwoordelijkheid
buiten jezelf, permanent de weigering, publiekelijk verantwoording af te leggen
voor het eigen handelen. Naar mijn mening zijn daarbij een paar terechte vragen
te stellen.Ik heb de heer Dittrich in eerste termijn een baron genoemd. Ik zou daar
nu aan willen toevoegen dat de heer Dittrich in dit debat voor mij de koning
van de jijbakken was. Nou kan ik mij dat ook wel voorstellen: je moet toch
wat als je koste wat kost wilt regeren en eigenlijk niet zoveel hebt.Ook de minister-president bezondigde zich aan jijbakken. Dat vond ik eerlijk
gezegd erger. U kunt het zich misschien niet voorstellen, maar dé premier
moet ook mijn premier zijn. Dé premier hoort boven de politieke partijen
te staan. Dé premier hoort zich dan niet te bezondigen aan geladen
kwalificaties als fout gedrag. Het stelt mij teleur dat ónze premier
liever de verkiezingscampagne van 2007 regisseert voor zijn partij dan als
premier dit debat te voeren.Aangezien dit debat eigenlijk al vooruitloopt op de verkiezingscampagnes
voor 2007, is dat misschien tevens het enige winstpunt. Dit gedrag van de
premier en van de coalitiepartijen drijft Wouter Bos natuurlijk in mijn armen.
Daarvoor moet ik hen bedanken.Ik heb één overeenkomst tussen de heer Dittrich en de heer
Balkenende ontdekt, namelijk dat zich van beiden een soort agressieve joligheid
meester lijkt te hebben gemaakt. Dat doet mij denken aan een liedje van De
Dijk. Wees gerust; ik zal het niet gaan zingen. Het kan elk moment
gebeurd zijnmaar ze gaan nog even doornog dichter bij de
afgrondnog dichter op het vuurEn het wordt alleen maar erger
met het uur ...Dit is dansen op de vulkaan.De heer Van As (LPF):Mijnheer de voorzitter. Allereerst dank ik de premier voor zijn beantwoording,
maar de wijze waarop hij een en ander heeft beantwoord, noopt mij om namens
mijn fractie een paar opmerkingen te maken.De regering en de Tweede Kamer willen de Grondwet aanpassen, omdat het
verwijderen van de kroonbenoeming staatsrechtelijk zuiver zou zijn. De kroonbenoeming
is niet om staatsrechtelijke redenen in onze Grondwet opgenomen, maar omdat
de koning in 1848 bang was voor de kiezer. Er waren rellen en opstanden en
daarom was greep op de bevolking nodig. Ik constateer eigenlijk dat de regering
nog steeds bang is voor de kiezer en zich nu verschuilt achter staatsrechtelijke
argumenten.Het hele gebeuren rondom het paasweekend is, wat de financiële honorering
betreft, eigenlijk een voorschot op prinsjesdag. Mijn vraag aan de premier
is: is de koek nu op of blijft er nog geld over voor de ouderen en zwakkeren
in de samenleving? Daarbij denk ik aan veiligheid, zorg enz. Dat is immers
natuurlijk van essentieel belang. Het is heel makkelijk om nu iets uit te
delen, maar wat gebeurt er dan de komende maanden en hoe denkt de premier
dat op prinsjesdag in te vullen? Dan zal ik maar niet reppen over de enorme
staatsschuld, waar de premier in 2002 zo hoog over opgaf; dat weet hij volgens
mij nog wel. Ik heb ook een opmerking over de bestuurlijke vernieuwing, waarover ik
ook het een en ander heb gezegd. Hoe zit het dan met de gekozen premier? Ook
daarover hoor ik van de kant van D66 eigenlijk niets meer.Mijn laatste opmerking is gericht tot de heer Marijnissen. De LPF wijst
verkiezing van een burgemeester door de gemeenteraad af, omdat je dan praat
over een politieke benoeming. Je kiest immers iemand uit de raad. Wij willen
juist dat je onafhankelijke kandidaten vanuit de burgerij door de kiezer laat
kiezen en dat je niet afhankelijk bent van kandidaten van de grootste partijen,
in dit geval dus van een politieke benoeming. Bij een verkiezing door de gemeenteraad
is meer sprake van een politieke benoeming, terwijl een burgemeesterskandidaat
boven de partijen hoort te staan. Dat is onze argumentatie in dezen.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter. Ik zeg de minister-president dank voor zijn reactie.
Een crisis kwam natuurlijk niet uit. Het moest ook niet te lang gaan duren
en zeker niet definitief zijn. De hervormingsagenda die al stevig onderweg
is, moest en moet immers worden doorgezet. De intenties in de coalitie zijn
daarbij goed en de coalitie gaat dus verder. Zo vat ik dat stukje maar even
samen. De minister-president heeft begrepen dat de SGP-fractie die positie
op zich goed begrijpt.Ik zou het akkoord als volgt willen kenschetsen: het gaat niet zozeer
om een verbintenis op resultaat, maar om een verbintenis op inspanning. Dat
maakt natuurlijk wel een groot verschil. Er zijn zaken snel en goed te regelen,
bijvoorbeeld onderwijs, innovatie en dergelijke. Dat was echter toch wel gebeurd.
Op z'n best is het wat versneld. Voor andere kwesties is onderzoek nodig en
daar moeten meerderheden voor worden gevonden die niet vanzelfsprekend zijn,
hier niet en aan de overkant niet. Als je de punten a tot en met f van punt
3 van de brief – punt 3 handelt over de wetgeving inzake de direct gekozen
burgemeester – even doorneemt, zie je precies waar de risico's liggen.
Dan moet je dus maar afwachten hoe dat zich precies zal voltrekken. De positie
van de SGP-fractie is daarbij helder. Zij is bekend. De uiteindelijke vraag is natuurlijk of D66 een voldoende verhaal heeft
voor de partijraad. Die vraag hoef ik niet te beantwoorden. Dat is allereerst
aan de heer Dittrich en zijn fractie. Natuurlijk is het ook aan de partijraad
zelve. Zo spetterend is het verhaal evenwel niet. Het kiesstelsel is immers
kwijt, de gekozen burgemeester komt er voorlopig niet en van algemene verkenning
van bestuurlijke vernieuwing zou op enig moment iets kunnen komen. Tel uit
je winst.Ook de SGP heeft zaterdag aanstaande een partijraad. Die was al gepland.
Ik denk dat ik het wat makkelijker heb dan de heer Dittrich in zijn partijraad.
Ik meen echter dat hij er wel doorheen komt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dank de minister-president voor zijn bijdrage. Ik sluit
mij aan bij de woorden die hij een aantal keer heeft gebruikt, want "zo liggen
de feiten". Hoe liggen de feiten op het punt van de bestuurlijke vernieuwing?
Vast staat dat er een brede agenda komt, evenals onderzoek en voorstellen
waarvoor onvoldoende draagvlak bestaat. Het staat niet vast dat er een rechtstreeks
gekozen burgemeester komt, want dat hangt niet af van de afspraken maar van
andere fracties in Tweede dan wel Eerste Kamer. Zowel de heer Dittrich als
de minister-president heeft dat bevestigd. De minister-president zei zelfs
enigszins wanhopig dat hij slechts kan hopen dat het denken bij andere fracties
niet stilstaat. Dat lijkt mij niet de zekerheid waarop D66 heeft gekoerst
bij het opstellen van de afspraken. Het is dus niet onontkoombaar dat er een
gekozen burgemeester komt. En dat is maar goed ook. Vast staat dat het nieuwe
kiesstelsel er niet komt. Dat is de echte winst van het debat van vorige week
en deze week. De minister-president zei dat het kabinetsbeleid ietsje meer
van D66 geworden is. Er is echter op geen enkele wijze overtuigend aangewezen
dat de balans ten gunste van D66 is hersteld; in elk geval niet op het terrein
van de bestuurlijke vernieuwing. Het kost mij enige moeite – ik geef
het toe – maar als ik mij probeer te verplaatsen in het gemiddelde D66-lid,
dat twee jaar geleden op aandrang van de heer Van Mierlo heeft ingestemd met
deelname aan dit kabinet vanwege het perspectief van het binnenhalen van de
kroonjuwelen door minister De Graaf, dan zou ik mij flink bekocht voelen.
In elk geval zou ik niet graag mijn lot in handen leggen van het ledencongres
van een andere partij.Ook ik heb moeite met de opmerkingen die zijn gemaakt over de handelwijze
in de Eerste Kamer in algemene zin. Ik ben maar zo vrij geweest om het niet
op mijn partij persoonlijk te betrekken. Op de consistentie van mijn partij
valt, naar ik meen, niets af te dingen. Als woorden zoals "onzuiver" worden
gebruikt, evenals de bewoordingen die de minister-president gebruikte, dan
heb ik daarmee ook problemen. Ik wijs erop dat er in dit huis zelfs pogingen
zijn gedaan om het wetsvoorstel over de rechtstreeks gekozen burgemeester
nog te behandelen vóórdat de Eerste Kamer had ingestemd met
de deconstitutionalisering. Over politieke zuiverheid zouden wij nog een boom
kunnen opzetten.Over het omroepbeleid en het mediapakket zeg ik het volgende. Nadat de
TROS al had aangegeven dat zij zich verraden voelde, hebben wij nu ook een
reactie van een andere omroep, namelijk de NCRV. De grote kop boven het persbericht
was: "Het kabinet bepaalt wat de kijker mag zien." Uit dat persbericht blijkt
dat het kabinet via de raad van bestuur en de raad van toezicht zeggenschap
krijgt over de inhoud van het programma-aanbod van publieke omroepen via benoemingen,
beleid en budgetten. De leden van de omroepen horen volgens het bericht te
toetsen of een bepaald profiel en de identiteit voldoende naar buiten komt.
Wie dat leest, zal beseffen dat de coalitiepartijen na het sluiten van het
Paasakkoord nog veel uit te leggen hebben aan de publieke omroepen. Bij die
omroepen bestaat namelijk weinig fiducie in formuleringen over interne en
externe pluriformiteit en het behoud van verantwoordelijkheid voor de inhoud
van de programma's. Als er winst is voor D66, dan zit het hier. Het CDA heeft
het verzet tegen het D66-omroepbestel opgegeven, zodat staatssecretaris Van
der Laan niet de volgende is die een zeperd zal halen. Dat moet de conclusie
van ruim een week zijn. Ik weet evenwel niet of deze conclusie bij de fractievoorzitters
van de coalitie is doorgedrongen. Zij zullen het misschien wel in de Handelingen
lezen. Over erkenning van de waarde van een democratisch debat gesproken!
Ik zou het fijn vinden als de argumenten wel gehoord werden, ook als men deze
niet deelt. Er is een debat aangevraagd door de heer Bos. Niemand heeft daarbij
de opmerking gemaakt dat het een zinloos debat was. Wij voeren een debat over
de afspraken die in eerste instantie door de fractievoorzitters van de coalitiepartijen
zijn gemaakt. Mij dunkt dat het op zijn minst netjes is dat wij het debat
ook echt kunnen voeren, en daarvoor is het nodig dat de woordvoerders van
de coalitiefracties de argumenten van andere fracties dan de coalitiegenoten,
die zij nog niet kennen, tot zich nemen.Ten slotte merk ik op dat de minister-president en ik kennelijk van mening
verschillen over de betekenis van het dualisme en over de vraag wat in essentie
het regeerakkoord is. Ik bedoel dat niet flauw, maar wij vinden vast nog wel
eens een gelegenheid om daarover door te spreken.De voorzitter:Daarmee zijn wij gekomen aan het einde van de tweede termijn van de kant
van de Kamer, omdat ook de heer Dittrich mij heeft aangegeven af te zien van
een tweede termijn. Het woord is aan de minister-president voor de tweede
termijn van de kant van de regering.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik dank de leden van de Kamer voor hun inbreng in tweede termijn.
Het lijkt mij goed om te markeren dat het debat over de bestuurlijke vernieuwing
niet stil staat. Ook vind ik het goed dat de heer Bos heeft gezegd dat er
wat hem betreft geen blokkade is bij het debat, ook niet als dat gaat over
de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester. Dat is belangrijk
voor het verdergaande debat.Ik heb een grapje gemaakt over de opmerking van de heer Bos dat de crisis
niet is opgelost, maar uitgesteld. Dit heeft echter niets te maken met de
heer De Graaf, want ik voel de pijn zelf ook. Ik heb verteld dat ik vorige
week met hem contact heb gehad. Wij hadden het graag anders gezien, maar wij
kunnen dat niet meer terugdraaien. De opmerking van de heer Bos had te maken met de onderlinge verhoudingen tussen de coalitiepartners. Die verhoudingen
taxeer ik duidelijk heel anders dan hij doet. Ik zeg dat niet omdat het een
wens zou zijn, maar ik doe dat op basis van de feiten en van datgene wat wij
vorige week donderdag en zaterdag met elkaar hebben meegemaakt.De heer Bos heeft een opmerking gemaakt over mijn kwalificatie "fout gedrag".
Het is goed dat ik daarop inga, en dat zal ik ook doen. In eerste termijn
heb ik aangegeven waarom ik deze woorden heb gebruikt. Dit hing samen met
het feit dat ik vanuit politiek-bestuurlijk oogpunt zeer teleurgesteld was
over wat zich in de Eerste Kamer heeft voltrokken. Er zijn meerdere argumenten
te noemen. Ik heb een beschouwing gelezen waarin zelfs werd gezegd dat de
Eerste-Kamerfractie van de PvdA misbruik heeft gemaakt van haar staatsrechtelijke
bevoegdheid. Daar kun je verschillend over denken, maar dat soort kwalificaties
kun je lezen. Ik heb te maken met het vraagstuk van de consistentie. Daarbij
gaat het om de vraag: wat is er eerder gezegd en hoe ging het nu? Toen ik
deze opmerking maakte, heb ik vooral gedacht aan de inzet van minister De
Graaf, zowel aan zijn persoonlijke contacten als aan de handreiking die hij
heeft gedaan. Om die reden ben ik tot het gebruik van die term gekomen, maar
ik wil graag even ingaan op de woorden van mevrouw Halsema: u moet ook mijn
premier zijn. Dat vind ik een belangrijk punt en zo voel ik het zelf ook.
Ik vind niet dat door de kwalificatie die ik heb gebruikt – nogmaals,
ik heb dat gedaan wegens de opstelling van de heer De Graaf en zijn handreiking
die niet is beantwoord – het beeld mag ontstaan dat ik zou verwerpen
wat fracties doen, want ik heb respect voor de Eerste en de Tweede Kamer.
Als mevrouw Halsema zegt dat zij wil dat ik ook haar premier kan zijn, heb
ik er geen moeite mee om te zeggen: dan is het misschien beter om de term
onnavolgbaar te gebruiken dan de term die ik heb gebruikt, want die staat
tussen ons in en dat moeten wij niet hebben. De heer Marijnissen heeft ook
hierover gesproken. Ik denk dat ik ook hem hiermee voldoende heb geantwoord.Mevrouw Halsema had het ook over de agressieve joligheid. U hebt vandaag,
maar ook op andere momenten, gemerkt dat wij scherp met elkaar in debat kunnen
treden. Dat scherpe debat is ook nodig, omdat het om serieuze zaken gaat.
Wij hebben het over een mislukte Grondwetsherziening en dat is geen kleine
zaak. Dan past het ook dat je scherp debatteert. Ik doe dat graag. Ik heb
het vorige week graag gedaan en doe het nu opnieuw. Wat de term "agressieve
joligheid" betreft, zou je ook kunnen zeggen: de premier is ontspannen. Daar
is ook alle reden voor, want ik heb de afgelopen dagen geconstateerd dat de
coalitie hecht is, dat de hervormingsagenda vast staat en dat de "team spirit"
goed is. zo zit ik in mijn vel en zo ga ik verder.De heer Van As heeft gevraagd: is de koek op? Welnu, ik ga daar nu niet
op in, want het past niet bij dit debat om in te gaan op de begrotingsvoorbereiding
en op allerlei andere zaken die wij nog moeten bespreken. Hij heeft het gehad
over de gekozen premier. Dat onderwerp komt ongetwijfeld aan de orde bij het
onderzoek dat is geïndiceerd. Wij hadden al afgesproken dat er een notitie
zou komen over de functie en de positie van de minister-president. Daar wordt
hard aan gewerkt.Ik dank de heer Van der Vlies voor zijn taxatie van de ontwikkelingen.
De heer Rouvoet heeft het punt van de onomkeerbaarheid nog eens gemarkeerd.
Wij hoeven de zaak niet over te doen. Ik heb gezegd hoe wij deze zaak beoordelen.
Op andere punten zullen wij elkaar nog vaker tegenkomen. Dat heeft de heer
Rouvoet ook gemarkeerd.Ik dank de Kamer voor haar inbreng in het debat dat wij hebben kunnen
voeren. Ik ben gelukkig dat wij afgelopen zaterdag tot overeenstemming zijn
gekomen om voort te gaan met de agenda die wij van wezenlijke betekenis achten.
Wij gaan door met het werk dat in het belang van het land moet worden gedaan.De beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt van 18.45 uur tot 20.15 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-4164-4192.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl