Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2002 (28000 X)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 973-1001

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 16, pagina 973-1001

30-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28000-XToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Eindstemming over het wetsvoorstel Wijziging van de Wet luchtvaart inzake de inrichting en het gebruik van de luchthaven Schiphol (27603)Pagina 971-971
Vragen van het lid Harrewijn aan de staatssecretaris van Financiën over de film-cv's (mondelinge vragenuur)Pagina 962-964
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2002 (28000 XIII)Pagina 972-972
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2002 (28000 IV)Pagina 971-972
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 30 oktober 2001)Pagina 1033-1035
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2002, te weten de motie-De Cloe c.s. over de rechtspositie van de burgemeester (28000 VII, nr. 11, herdruk)Pagina 973-973
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2002 (28000 X)Pagina 973-1001
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2002, te weten: - de motie-Ten Hoopen/Van Dijke over besluitvorming in de EU (28000 XIII, nr. 6); - de motie-Ten Hoopen over het exportkredietverzekeringsinstrumentarium (28000 XIII, nr. 7); - en 12 andere motiesPagina 972-973
Vragen van het lid Rabbae aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de topinkomens van bestuurders van universiteiten (mondelinge vragenuur)Pagina 964-966
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2002 (28000 V)Pagina 1001-1033
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2002 (28000 D)Pagina 972-972
Noot 2 bij pag. 991: INVESTEREN IN DE KRIJGSMACHT, Tien voorstellen van de VVD t.b.v. het personeel van de krijgsmachtPagina 1044-1049
Vragen van het lid De Wit aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat over het dreigende ontslag van 5000 KPN-medewerkers (mondelinge vragenuur)Pagina 966-969
Presentie en opening (dinsdag 30 oktober 2001)Pagina 961-961
Noot bij pag. 974: CDA-notitie 'Niet met euro's alleen' over personeelsbeleid bij de krijgsmachtPagina 1036-1043
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 30 oktober 2001)Pagina 969-971

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 160 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Defensie (X) voor het jaar 2002 (28000 X).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Mevrouw de voorzitter. De aanslagen in de Verenigde Staten hebben op pijnlijke
wijze de kwetsbaarheid van onze open democratie blootgelegd. De gevolgen van
de globalisering en het onderscheid tussen in- en externe veiligheid zijn
scherper dan ooit naar voren gekomen. Criminele organisaties en terroristische
netwerken opereren wereldwijd en trekken zich van landsgrenzen niets aan.
Zij bedreigen zowel de veiligheid van het individu als de veiligheid van het
collectief. Nu is het ene van oudsher een politie- en justitietaak en het
andere een taak van de krijgsmacht. Die scheiding is met de huidige veiligheidsdreiging
niet meer vol te houden. Het wordt tijd dat politie, justitie en de krijgsmacht
de krachten bundelen en nader definiëren waar afzonderlijk en waar gezamenlijk
wordt opgetreden. Een goed voorbeeld van een dergelijke samenwerking is er
al. De Koninklijke marine, politie en justitie en de VS werken al jaren in
het Caraïbische gebied samen om drugstransporten te onderscheppen. Het
is alleen frustrerend dat de aanhouding en uitlevering van drugscriminelen
nog onvoldoende geregeld is. Wanneer gaat de regering dit doen? Een minder
geslaagd voorbeeld is wat dichter bij huis: de Nederlandse kustwacht waar
de douane, Verkeer en Waterstaat, Defensie, de milieudienst en de AID weliswaar
in één gebouw zitten maar nog steeds afzonderlijk opereren,
waardoor sommige diensten bij zwaar weer de zee niet op kunnen. Wat doet de
minister om de effectiviteit en efficiency te verbeteren?De krachten moeten gebundeld worden. Ons dichtbevolkte land met zijn hoog
ontwikkelde economie is immers op vele terreinen kwetsbaar. De vraag aan de
minister van Defensie is dan ook wat hij na de 11de september heeft ondernomen
om tot een geïntegreerde aanpak van het veiligheidsbeleid te komen. Hoe
is de trits informatieverzameling, preventie en beveiliging, opsporing en
aanhouding, bestrijding en gevolgenbestrijding en de inzet daarbij geregeld
en gecoördineerd? Het CDA heeft de indruk dat er nu een beetje wordt
geïnventariseerd wat er allemaal al gebeurt. Dat vinden wij beslist onvoldoende.
Defensie is nu inzetbaar bij rampen, de MKZ en wat niet al. De vraag is aan
de orde op welke rampen Defensie voorbereid is en of daarvoor dan voldoende
mensen en middelen beschikbaar zijn. Belangrijk is ook of er helderheid is
over de procedures.Het voorstel van een nationale veiligheidsraad is door de CDA-fractie
al eerder gedaan. Wij zien nadrukkelijk een rol voor de minister van Defensie
in deze raad. De huidige Defensiebegroting is op deze nieuwe situatie nog
niet ingesteld. De CDA-fractie constateert dat voor Defensie op dit moment
twee majeure wijzigingen aan de orde zijn: de integrale aanpak van de huidige
veiligheidsdreiging en het bestrijden van internationaal terrorisme. We willen
nu helderheid over de plannen van de minister en betreuren het ten zeerste
dat het rapport van de taakgroep defensie en terrorisme niet vóór
de begroting aan de Kamer is gestuurd. Wij beschouwen deze begroting
dan ook als een voorlopige.Al in 1997 bepleitte het CDA de noodzaak tot verregaande samenwerking
van inlichtingen- en veiligheidsdiensten Die samenwerking is internationaal
eveneens noodzakelijk, met name met Europol. Dat houdt wat ons betreft geen
vermindering van taken maar een effectievere aanpak van het vergaren en verwerken
van informatie in. Niet alleen meer geld maar ook meer mensen zijn dus nodig
bij de MID. Dat ziet het kabinet gelukkig ook in.Ook op ander terrein is wijziging van de defensiestrategie onvermijdelijk.
Volgens de VVD kampt de BBE met personeelsgebrek, is zij niet optimaal uitgerust
en kan zij niet onder de gewenste omstandigheden oefenen. Versterking van
de huidige capaciteit is in het antiterrorismeplan aangekondigd. Wordt daarbij
ook gedacht aan verbetering van de uitrusting van de speciale eenheden en
aan een betere geoefendheid? Worden ook het Korps commandotroepen en de speciale
bootgroep van het Korps mariniers versterkt? De plannen om de capaciteit van
de Koninklijke marechaussee uit te breiden hebben onze instemming, maar zolang
er geen visie en geen integraal veiligheidsbeleid komen zal elke capaciteitsuitbreiding
al bij voorbaat te kort schieten.De aanvallen van 11 september beschouwen wij als aanvallen op de Westerse
wereld. Zij gaan in tegen alles wat wij van waarde vinden: vrijheid, verantwoordelijkheid,
democratie en respect. Zij zijn het waard om te verdedigen en om ervoor op
te komen. Dat is een burgerplicht, maar hier ligt vooral een taak voor de
krijgsmacht, die over voldoende en goed toegerust personeel en over adequaat
materieel moet kunnen beschikken. Daarop is in de afgelopen jaren helaas te
lang en te veel bezuinigd. Ook bij de samenstelling van deze begroting is
weer financieel knip- en plakwerk verricht. Het alvast inboeken van de eindejaarsmarge
van dit jaar voor de uitgaven voor het Europees veiligheidsbeleid van het
volgend jaar, is een vondst. Maar wat gebeurt er als er dit jaar financiële
tegenvallers zijn? Bovendien hebben wij nu, evenals vorig jaar, weer te maken
met een incidentele toevoeging aan de begroting, terwijl er structurele knelpunten
zijn. Het CDA vindt dat de bezuinigingstrend gekeerd moet worden en het hoopt
dat nu niet weer 1 mld gulden aan bezuinigingen boven de komende kabinetsformatie
komt te hangen. We hebben in ieder geval van de VVD en van deze twee VVD-bewindslieden
op Defensie nooit begrepen waarom zij drie jaar geleden zomaar akkoord zijn
gegaan met een bezuiniging van 1,5 mld gulden op defensie. Uiteindelijk is
de bezuiniging 2,5 mld gulden in vier jaar geworden. Er lijkt zich een omkering
van die trend voor te doen en dat is maar goed ook, maar wordt de nieuwe lijn
vastgehouden?Een ander interessant discussiepunt in het kader van de begroting-nieuwe
stijl betreft de vraag wat de output van defensie is. Dat is de gevechtskracht,
zei de Tweede Kamer twee jaar geleden. Vragen als "hoe meet je die?" en "kun
je, gelet op het strategisch belang, die outputgegevens wel publiceren?" zijn
wat ons betreft nog niet bevredigend door de minister beantwoord. Kan hij
er nu nader op ingaan? Kan hij ook zeggen wat Defensie doet aan kwaliteitsbeoordeling,
aan kwaliteitsmeting en aan kwaliteitsverbetering?Veiligheid is geen ver-van-mijn-bed-show meer. Als het nodig is, zoals
nu, moet het bondgenootschap een beroep op Nederland kunnen doen. In dit verband
willen wij van de minister van Defensie vernemen welke consultaties tot nu
toe zijn gehouden en wat daarvan de resultaten zijn. Klopt het dat de regering
enigszins terughoudend is ten aanzien van mogelijke deelname aan Amerikaanse
acties? De CDA-fractie denkt die terughoudendheid te bespeuren. Is dat terecht?
Zo ja, wat is hiervan de achtergrond?De krijgsmacht van de 21ste eeuw zal meer moeten investeren voor het verkrijgen
van een goede relatie met de samenleving: de vermaatschappelijking van de
krijgsmacht. De krijgsmacht zal immers moeten kunnen rekenen op betrokkenheid
en op een draagvlak bij de Nederlandse bevolking. Een baan bij het leger is
meer dan het werk alleen en het leveren van prestaties. Daarmee levert men
ook een dienst aan de samenleving. Het CDA verwijst het Clingendaelplan om
buitenlands personeel voor de vulling van onze eenheid te werven dan ook naar
de prullenbak. Uitbesteding van de hoofdtaken van defensie aan particuliere
militaire organisaties blijft wat ons betreft evenmin bespreekbaar. De uitbesteding
van secundaire taken zou wel kunnen.Voor het verkrijgen van voldoende gemotiveerd, goed getraind en goed toegerust
personeel is meer nodig dan alleen maar de verhoging van salarissen en bindingspremies.
De cultuur en de structuur van de krijgsmacht moeten veranderen. Zie onze
nota Niet met euro's alleen. Wij beschrijven daarin onze opvattingen over
het personeelsbeleid bij de krijgsmacht. Voorzitter. Ik verzoek u deze nota
als noot aan de Handelingen toe te voegen.De voorzitter:Ik neem aan dat tegen het opnemen van een noot in de Handelingen geen
bezwaren bestaan.(De noot is opgenomen aan het eind van deze editie.)1Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Allereerst zal Defensie rekening moeten houden met de gevolgen van de
individualisering, de emancipatie, de verscheidenheid van onze bevolking en
de demografische ontwikkeling. Het gaat om een mensgerichte benadering en
om maatwerk. Het is toch te gek dat voor een bataljon dat uitgezonden wordt,
wel van alles voor het thuisfront wordt georganiseerd, en terecht, maar voor
diegene die individueel wordt uitgezonden, vrijwel niets. Integriteit, respect
en openheid zouden hoog in het vaandel moeten staan. De nieuwe slogan van
de Koninklijke luchtmacht, namelijk goede omgangsvormen en integriteit voor
onze kwaliteit en veiligheid, verdient navolging. Een strategisch actieplan
om in 2010 het aantal vrouwen op ten minste de afgesproken 12% beroeps- en
30% burgerpersoneel te krijgen, is daarom noodzakelijk. Wil de staatssecretaris
toezeggen dat hij dit opstelt in goed overleg met het Defensie vrouwennetwerk?De meerderheid van de schoolverlaters blijkt nog nooit aan Defensie als
werkgever te hebben gedacht. Onbekend maakt onbemind. Daarom stelt het CDA
voor om voor jongeren in het voortgezet onderwijs kazerne-, vaar- en vliegdagen
te organiseren en hun stageplaatsen aan te bieden. Laat via sportclubs weten
dat bij Defensie het combineren van sport en werk heel goed kan en dat topsporters
die bij Defensie werken – niet alleen Mark Huizinga, maar ook anderen –
zelfs tot Olympische prestaties kunnen komen.De heer Zijlstra (PvdA):In een krantenartikel over de plannen van het CDA las ik dat scholen verplicht
zouden moeten worden om op bezoek te gaan bij een krijgsmachtonderdeel. Dat
meent u toch niet echt?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dat is absoluut niet onze intentie. Het gaat ons erom dat de krijgsmacht
zich erop instelt, zoals andere bedrijven dat ook doen. Als de krijgsmacht
dat goed doet, komen de schoolklassen vanzelf wel. Een verplichting is echter
niet aan de orde.Voorzitter. Meer dan de helft van de ruim 16.000 sollicitanten die zich
jaarlijks bij Defensie melden, valt af vanwege te lange wachttijden of te
hoge selectie-eisen bij de aanmelding. De CDA-fractie stelt voor om in deze
kandidaat-militairen te investeren, ook in jongeren onder de 18 jaar, teneinde
hen te behouden voor Defensie. Bied hun een brugperiode, afgestemd op de leeftijd,
met opleiding, vorming, ethiek, training en stage om de gewenste selectie-eisen
en vaardigheden te bereiken.De heer Van den Doel (VVD):Mevrouw Van Ardenne heeft zich hier de afgelopen jaren sterk gemaakt voor
het niet laten toetreden van jongeren onder de 18 jaar tot krijgsmacht. Op
welke leeftijd zou volgens de CDA-fractie zo'n werk- en leerovereenkomst gesloten
kunnen worden?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dat zou bijvoorbeeld vanaf 17 jaar kunnen, maar wellicht zijn er gegadigden
onder die leeftijd. Je zou een aangepaste opleiding voor die jongeren kunnen
opzetten. Wij hebben de motie inzake kindsoldaten ondersteund. Je kunt pas
met 18 jaar een aanstellingscontract afsluiten en niet eerder. Ook met dit
voorstel blijft dat in onze optiek behouden.De heer Van den Doel (VVD):Dat heb ik altijd al bepleit, maar ik heb daar in het verleden nooit enige
steun voor gekregen van de CDA-fractie. Ik begrijp evenwel dat het CDA voorstelt
dat men vanaf het zestiende jaar een voorlopige overeenkomst met de krijgsmacht
kan tekenen op grond waarvan men een stukje opleiding krijgt, wellicht in
uniform komt te lopen en wat extra fysieke opleiding krijgt, waarna men op
het achttiende jaar kan beslissen of men wel of niet daadwerkelijk militair
wil worden. Is dat het voorstel dat het CDA steunt?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik weet niet of men, zonder dat er een aanstellingscontract ligt, al op
16-jarige leeftijd in uniform moet gaan lopen. Ik heb begrepen dat het al
moeilijk is om voor de gewone rekruten vanaf 18 jaar aan defensiekleding te
komen. Het lijkt mij dan ook dat wij daar nog niet aan toe zijn.De heer Van den Doel (VVD):Het CDA heeft iets gelanceerd in de pers. Daarom is het mijn concrete
vraag of het CDA instemt met het feit dat men vanaf zestien jaar een werk-
en leerovereenkomst bij Defensie kan krijgen waarbij men wellicht ook in uniform
loopt, een fysieke opleiding krijgt en misschien ook wat andere lessen volgt,
waarna men op 18-jarige leeftijd uiteindelijk de keuze maakt of men wel of
niet militair wil worden.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Of bij die opleiding per se een militair pak noodzakelijk is, waag ik
te betwijfelen.De heer Van den Doel (VVD):Wat is daarop tegen?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Als je nog niet in dienst bent bij een onderneming, is het niet aan de
orde dat je...De heer Van den Doel (VVD):Maar je hebt toch een overeenkomst? Als iemand een stage volgt bij een
bedrijf waar men werkkleding draagt, dan is het toch geen enkel punt om dat
te doen.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Je zou kunnen kijken naar aangepast werkkleding. Mij lijkt evenwel dat
het onderscheid tussen een soldaat en een kandidaat-soldaat duidelijk moet
blijven.De heer Van den Doel (VVD):Van het CDA mogen ze in een paars trainingspak lopen, begrijp ik.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Paars is onze kleur niet, zoals u weet. Welke kleur het ook wordt, er
moet onderscheid blijven tussen de echte militair en de kandidaat-militair.
Je zult in het voortraject moeten proberen, die groep voor de krijgsmacht
te behouden. Daar heeft de CDA-fractie in het verleden vaker over gesproken.De heer Van den Doel (VVD):Het CDA is altijd tegen een verlaging van de toetredingsleeftijd van 18
jaar geweest. Moet de praktijk van de werk- en leerovereenkomst op de kazerne
plaatsvinden?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):De opleiding moet bij voorkeur buiten de kazerne plaatsvinden. Pas vanaf
18 jaar komt men werkelijk in dienst en gaat men binnen de kazerne aan de
slag. Voor een stage...De heer Van den Doel (VVD):U wilt wel de jeugd op 10-jarige leeftijd naar de kazerne sturen om het
militaire bedrijf te leren kennen, maar iemand die doelbewust voor defensie
kiest, moet buiten de kazerne blijven.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik had mijn zin nog niet afgemaakt. Ik kan mij voorstellen dat jongeren
in hun stage gedurende een bepaalde periode binnen de poorten van de kazerne
actief zijn. Ik vind dat u werk en leren door elkaar haalt en dat wil de CDA-fractie
juist voorkomen.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik neem aan dat uw voorstel niet alleen gericht is op de mogelijkheid
om bij defensie aan het werk te gaan. Men heeft op zijn 18de de mogelijkheid
een ander vak te kiezen.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dat klopt. Een goed voorbeeld daarvan is de opleiding tot veiligheidsassistent.
Na een aantal jaren kan men kiezen voor brandweer, politie of krijgsmacht.
In dat licht moet ons voorstel gezien worden. Er blijft sprake van een vrije
keuze. Men wordt niet op zeer jeugdige leeftijd in een bepaalde richting gedwongen.
Dat is het onderscheid tussen de VVD en het CDA.De heer Harrewijn (GroenLinks):U bent dus tegen het sterk binden van de opleiding aan de kazerne, afgezien
van stages en dergelijke.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Wat ons betreft, is dat absoluut niet aan de orde.De heer Van den Doel (VVD):Hier wordt een valse voorstelling van zaken gegeven. De VVD is helemaal
niet voor een verplichte keuze. Iedereen is vrij om te kiezen en dat is maar
goed ook. Als iemand op 16-jarige leeftijd een keuze maakt en op 18-jarige
leeftijd iets anders wil, dan doet hij dat.De voorzitter:Mijnheer Van den Doel, wat uw fractie vindt, horen wij straks wel in uw
termijn.De heer Van den Doel (VVD):De mening van de VVD-fractie werd verkeerd geciteerd, vandaar mijn reactie.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik meende begrepen te hebben dat de heer Van den Doel over een werk-leercontract
sprak. Dit houdt in dat men gebonden is. Voor de CDA-fractie is dit voor de
krijgsmacht geen optie voor jongeren onder de 18 jaar.Ik kom nu toe aan de structuur van de krijgsmacht. Nog meer dan voorheen
zijn flexibele en parate eenheden nodig die "combined" en "joint" in modules
kunnen optreden. Een stevige aansturing van bovenaf is daarbij noodzakelijk.
De minister lijkt dit ook te onderkennen, maar komt niet echt met een voorstel.
Een commissie onder leiding van Jan Franssen onderzoekt nu of en, zo ja, op
welke wijze de bevoegdheden van de CDS verruimd kunnen worden. In onze notitie
over het materieelbeleid van Defensie bepleiten wij tevens een centrale aansturing
van de CDS bij de aanschaf van grote wapensystemen. Hier kan efficiencywinst
worden behaald. Een sterkere rol van de CDS is een logisch vervolg op de noodzaak
om als krijgsmachtdelen samen te werken. Waarom aarzelt de minister nu? Wil
hij nu wel of niet een sterkere rol van de CDS? Wat verwacht de minister van
de commissie-Franssen?Voor de Nederlandse krijgsmacht van de 21ste eeuw zal onverkort gekozen
moeten worden voor een high tech krijgsmacht. Daarmee wordt de inzetbaarheid
van de krijgsmacht verhoogd en kan met minder mensen meer gepresteerd worden.
Bovendien vraagt de huidige oorlogsvoering met gecombineerde land-luchtsystemen,
de opsporing van terroristische en criminele organisaties en conflictbeheersing
om intelligente technologie. In Europees verband en in NAVO-verband wordt
door de lidstaten naarstig gezocht naar middelen om de technologiekloof tussen
de Europese Unie en de Verenigde Staten te verkleinen. Nederland moet zijn
voorsprong op technologische kennis en ontwikkeling versterken door de juiste
prioriteiten te stellen. Tijdige aanschaf van technologisch materieel, bijvoorbeeld
voor de persoonlijke uitrusting, zal ook de wervingskracht van de krijgsmacht
en de motivatie van de militairen verhogen. De Koninklijke landmacht heeft
met haar investeringspercentage van 16,8 nog een inhaalslag te maken. De CDA-fractie
vindt het onbegrijpelijk dat 20% gekort wordt op het budget wetenschappelijk
onderzoek. Belangrijke programma's zoals lnformation Warfare dreigen nu te
stagneren. Mijn fractie verzoekt de regering deze beslissing te heroverwegen.Ik kom nu te spreken over het Europese veiligheidsbeleid. Eens te meer
wordt duidelijk dat de snelle Europese reactiemacht zo snel mogelijk operationeel
dient te zijn. Allereerst, zoals is afgesproken, voor crisisbeheersingstaken
op het Europese continent, bijvoorbeeld als backfill op de Balkan. Ten tweede
om op Europees niveau de krachten te bundelen voor het bestrijden van terrorisme.
Niet alleen nationaal, maar ook internationaal dient een integraal veiligheidsbeleid
te worden gevoerd. De minister laat de Kamer nu weten, dat alleen de NAVO
en niet het EVDB zich met terrorismebestrijding bezighoudt en dat de Nederlandse
krijgsmacht wacht op verzoeken van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en het ministerie van Justitie. Dat lijkt mijn fractie
een wel erg smalle benadering. Aan de Europese veiligheidsstructuur is inmiddels
een civiel comité toegevoegd. Daarnaast stelt Nederland politie en
marechaussee beschikbaar voor de politiemacht van 6000 personen. Er is dus
meer gaande dan alleen klassiek veiligheidsdenken. Wordt in dit verband al
gewerkt aan een "white paper", een strategisch concept van het EVDB? Dringt
de minister erop aan dat dit er komt? Is het streefjaar 2003 voor de Europese
reactiemacht nog steeds haalbaar?Taakspecialisatie in Europees verband lijkt voor mijn fractie nog ver
weg. Samenwerking op sommige terreinen lijkt ons haalbaar. Het project met
Duitsland, dat het Nederlandse luchttransport verzorgt, is daarvan een goed,
doch kostbaar voorbeeld. De overeenkomst met Groot-Brittannië over medische
samenwerking lijkt mijn fractie prima. Het idee om de onbemande spionagevliegtuigjes
slechts via Frankrijk te gebruiken, stuit bij ons echter op bezwaren. In de
eerste plaats omdat het hier niet om een uitbreiding van de capaciteit gaat –
en die is nodig – ten tweede omdat niet duidelijk is wanneer Nederland
een dergelijke voorziening mag gebruiken. Is herprioritering van de EVDB-projecten
aan de orde en zo ja, om welke projecten gaat het?Voorzitter. De order van de eeuw: de aanschaf van een nieuw jachtvliegtuig.
Na de Amerikaanse beslissing van eind vorige week is ons kabinet aan zet.
Ik vind het vreemd dat in de begroting over het jaar 2002 de budgetten voor
de opvolger van de F16 naar achteren zijn geschoven. De regering lijkt zo
al te anticiperen op uitstel. Ten tweede vind ik het vreemd dat, bij wijze
van spreken om twee voor twaalf, nog een CPB-rapport is gevraagd over het
maatschappelijke belang van Nederlandse deelname aan de EMD-fase. Ik ken het
rapport niet – mogen wij het inzien? – maar volgens de berichten
zou kopen van de plank de beste optie zijn. Nu is dat in veel gevallen ook
zo, maar hier is sprake van een voorgeschiedenis. De Nederlandse regering
probeert vanaf 1998, na de ondergang van Fokker, met instemming van de Tweede
Kamer het luchtvaartcluster in de benen te krijgen. De rijksoverheid heeft
daarvoor 520 mln gulden uitgetrokken, waarmee enerzijds voor ontwikkeling
van civiele transportvliegtuigen is gekozen en anderzijds – militair –
voor initiële aanhaking bij het JSF-project. Dat blijkt te werken. Er
moeten nu dan wel heel zwaarwegende redenen zijn om niet met deze ontwikkeling
verder te gaan. Nu beslissen om van de plank te kopen zou een
forse koerswijziging zijn. Bovendien zouden de nu geïnvesteerde miljoenen
over de balk gegooid zijn en dat zou voor betrokken bedrijven desastreus zijn.De heer Harrewijn (GroenLinks):Er was toch nog geen koers uitgezet? Er was nog niets besloten. Bij alle
voorgaande beslissingen, ook over die 520 mln gulden, is gezegd dat wij ons
nergens op vastleggen voor het vervolg.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik heb ook niet beweerd dat er op dat punt al een definitief besluit genomen
zou zijn. Mijn fractie heeft ook nog geen definitieve beslissing genomen.
Dat kan niet, want wij beschikken nog niet over de informatie. Ik wil alleen
maar aangeven dat je met heel goede argumenten moet komen, wil je voor een
andere koers kiezen dan de koers die is ingezet vanaf 1998 om mee te gaan
in de initiële fase. Bekend is dat de JSF hoog scoort als het gaat om
kwaliteit. Dus dat is ook niet aan de orde. Dan gaat het erom of je het traject
al dan niet ingaat.De heer Harrewijn (GroenLinks):Mevrouw Van Ardenne vraagt aan de ene kant om het CPB-rapport, maar aan
de andere kant gaat zij ervan uit dat het gewoon verder gaat op de ingeslagen
koers. Mevrouw Van Ardenne heeft waarschijnlijk ook gehoord van de rekenkamer
van het Amerikaanse congres dat er zeer hoge risico's aan dit project zijn
verbonden. Zou zij de resultaten van verder onderzoek niet eerst moeten afwachten
voordat zij doordendert op de ingezette koers?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik meldde nog maar even de voorgeschiedenis van de beslissing die wij
nog met elkaar moeten nemen. Het lijkt mij van belang om die ook mee te wegen.
Natuurlijk heeft het CPB gezegd dat het kopen van de plank de beste oplossing
is, alsof dat geen compensatie zou inhouden. Ook daar zouden wij toch ongeveer
7,5% voor kwijt zijn? Volgens mij moeten de dingen wel goed gewogen worden,
maar daarvoor moeten wij wel het rapport erbij hebben. Het rapport van de
Amerikaanse rekenkamer is enigszins alarmerend, althans dat lijkt het te zijn.
Mij lijkt het goed om de discussie over de JSF nu niet alleen maar via de
media te voeren, maar hier in de Kamer. Wij vragen de bewindslieden dan ook
om de Kamer zo snel mogelijk van informatie te voorzien. Zolang die er niet
is, kunnen wij ons oordeel nog niet vellen. Ik wijs er wel op dat het traject
een aantal jaren geleden is ingezet. Mij komt het voor dat de bedoeling daarvan
was dat het inzetten op de EMD-fase voor de hand lag, zij het dat er nu allerlei
seinen op onveilig zijn gezet. Daar moeten wij dus even naar kijken.De heer Harrewijn (GroenLinks):Hoe open is het voor het CDA nog? Naar buiten toe wordt gecommuniceerd
dat het CDA voor de EMD-fase en de JSF is. Zegt mevrouw Van Ardenne de Kamer
nu ook dat dit het traject is dat het CDA wil en dat er iets heel raars moet
gebeuren, wil het daarvan afwijken?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dat heb ik al gezegd. Het lijkt mij goed om dit traject in te gaan, want
het gaat om het beste toestel. Het gaat nu alleen even om de voorwaarden waaronder
een en ander gebeurt en daarover kunnen wij discussiëren. Wij maken er
geen geheim van dat de EMD-fase voor ons een aantrekkelijke optie is, gelet
op de voorgeschiedenis. Wij kunnen de bedrijven nu niet in de steek laten,
want daar moeten wij wel heel goede redenen voor hebben, ook de heer Harrewijn.
De keuze voor de JSF zou op zichzelf geen gekke zijn. Voor ons zou die lijn
dus goed kunnen zijn, maar wij moeten ons eindoordeel opschorten totdat wij
alle informatie hebben.De heer Zijlstra (PvdA):Mevrouw Van Ardenne sprak zojuist over voorwaarden. Welke voorwaarden
stelt zij bijvoorbeeld aan de industrie om de bijdrage van de overheid te
realiseren in het kader van de EMD-fase? Stelt zij daar voorwaarden aan? Vindt
zij ook dat zij zelf een bijdrage moet leveren?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik vind dat de Nederlandse industrie op dit punt en bij deze miljardenorder
niet voor een dubbeltje op de eerste rij kan zitten. Zij moet dus ook bereid
zijn om substantieel bij te dragen. Ik heb begrepen dat hierover vorige week
donderdag een hobbel is genomen, in die zin dat er in een persbericht van
de Nederlandse industrie stond dat zij bereid is om bij te dragen. Ik ken
het desbetreffende bedrag niet, maar dat moeten wij maar van de staatssecretaris
vernemen. Het is van belang voor het eindoordeel om te weten of de industrie
bereid is om hier in voldoende mate aan bij te dragen. De Kamer kan niet met
de industrie onderhandelen, want dat is een zaak van de staatssecretaris en
ik hoop dat hij daar het volle pond uithaalt.De heer Zijlstra (PvdA):Veertien dagen daarvoor sprak de heer Debets uit dat de industrie geen
cent wilde bijdragen. Dat is natuurlijk een merkwaardige uitspraak. Nu heb
ik weer gehoord dat er kennelijk een ander standpunt is ingenomen. Wij zijn
het er wel over eens dat de industrie niet 1,7 mld gulden van de overheid
krijgt zonder zelf ook maar enige bijdrage te leveren. Dat lijkt mij onbestaanbaar.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik ben het met de heer Zijlstra eens. Ik heb al gezegd dat er een substantiële
bijdrage geleverd zal moeten worden, want de industrie moet er wat voor over
hebben. Ik heb begrepen dat hierover vorige week een hobbel is genomen, maar
wij moeten er nog zicht op krijgen hoe groot het bedrag is.Mevrouw Van 't Riet (D66):Ik concludeer dat de CDA-fractie waarschuwend de vinger opheft naar de
regering en zegt dat zij van goeden huize moet komen, wil zij afwijken van
de EMD-fase. Er zijn heel veel rapporten die positief zijn over JSF, zoals
van het RIVM, maar er is één rapport dat negatief is, het CPB-rapport,
en dat valt zij aan. Dat vind ik onbegrijpelijk, want daarnaast zegt zij dat
de keuze nog open is. Zij zegt dat het luchtvaartcluster er profijt van heeft
als wij de EMD-fase ingaan. Daarbij heeft zij het over 520 mln gulden, maar
zij weet net als ik dat er 350 mln gulden in dit project is gestoken. Wij
zijn naar Amerika geweest en daarvoor is men aan het werk. Vindt mevrouw Van
Ardenne dit weggegooid geld? Is zij bereid dat standpunt te heroverwegen,
met in het achterhoofd de gedachte dat het geld goed is besteed voor het luchtvaartcluster?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik heb eraan toegevoegd dat het desastreus is voor het betrokken bedrijfsleven
om nu te stoppen met het project. Dat zouden wij doen, als wij nu niet besluiten
tot deze fase. Als er heel zwaarwegende redenen zijn, kunnen wij daartoe besluiten,
maar die zien wij op dit moment niet. Het hangt ervan af waar de staatssecretaris
mee komt. Wij verwachten volledige opening van zaken door de bewindslieden,
zodat wij de beslissing over het gehele pakket zo spoedig mogelijk kunnen
nemen.Verzuring is nu troef bij Defensie en wordt zelfs in kaart gebracht. Dat
was wel anders, toen de bewindslieden in 1998 aan hun klus begonnen. De minister
beloofde een open en transparante organisatie en een betere bedrijfsvoering.
De staatssecretaris zou het personeelsbeleid op orde brengen. Beiden zijn
er niet geheel in geslaagd om hun belofte waar te maken. Dit is voor een groot
deel terug te voeren op de continue bezuinigingsdrift van dit kabinet. Er
is weliswaar op de winkel gepast, maar intussen is het magazijn leeggehaald.
Het leger wordt steeds leger. Het is de vraag wanneer deze trend definitief
wordt gekeerd.De heer Van den Doel (VVD):Heeft mevrouw Ardenne ook gezien dat in het antwoord op vraag 75 een keurig
overzicht staat van de Defensiebudgetten in deze kabinetsperiode? Als zij
dat heeft gezien, begrijp ik haar opmerkingen niet over bezuinigen, bezuinigen,
bezuinigen.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik heb het bij mij.De heer Van den Doel (VVD):Dan kunt u ook concluderen dat er al die jaren geld bijgekomen is. Als
je de totaalbalans ziet, mogen wij in onze handen wrijven, omdat er uiteindelijk
maar een miniem bedrag is bezuinigd.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):De VVD is gauw blij. Er is 2,5 mld gulden bezuinigd op Defensie. Daar
staat een investering van 1,8 mld gulden tegenover, maar die is opgegaan aan
verplichtingen. Als je cao-akkoorden afsluit met doortellingen op grond van
wettelijke maatregelen en gelden beschikbaar krijgt uit de algemene middelen,
omdat je daaraan moet voldoen, wordt dat meteen weggestreept, maar de gewone
taken en de bezuinigingen gaan wel gewoon door.Er is wel fors bezuinigd. Ik ben het met de heer Van den Doel eens dat
er jaarlijks 100 mln gulden minder is, als je het optelt en aftrekt, dus het
is niet zo erg als het was. Daarom zeg ik dat die trend moet worden doorgezet.
Als de heer Van den Doel dat ook vindt, zijn wij het met elkaar eens en dan
zullen wij de komende jaren niet zoveel problemen hebben.De heer Van den Doel (VVD):Mevrouw Van Ardenne doet een beetje aan creatief boekhouden, want haar
conclusies zijn niet de mijne.De voorzitter:Dit is de laatste keer dat ik het zeg: conclusies doet u in uw eigen termijn.
Vragen en interrupties kunt u plaatsen bij degene die daar staat, maar wat
u zelf concludeert over de bijdrage van anderen, doet u in uw eigen termijn.
Dat heb ik niet vandaag uitgevonden, maar zo werkt de Kamer al vanaf het begin
van haar bestaan.Mevrouw Van 't Riet (D66):Ik heb ook de pagina voor mij waarop er wordt opgeteld en afgetrokken
en ik kom tot een plus.De voorzitter:Dat hoor ik graag in uw eigen termijn. Het is nu echt leuk genoeg geweest.De heer Zijlstra (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Ik zal proberen het leuk te maken.Reeds vele jaren worden Nederlandse militairen uitgezonden naar het buitenland
in het kader van allerlei operaties om een bijdrage te leveren aan de handhaving
van de internationale rechtsorde. De PvdA heeft daar veel waardering voor.
Verleden jaar heb ik nogal stevige teksten uitgesproken over de rol van de
bonden binnen de defensieorganisatie. Inmiddels is er een nieuwe cao afgesloten.
Het conflict is min of meer beëindigd. Er is nog een verzuringsdiscussie
gaande onder leiding van oud-collega Vreeman. Ik heb er waardering voor dat
partijen met elkaar bereid zijn om dat pad op te gaan om inderdaad de verhoudingen
te verbeteren. Als je het ene jaar A zegt, moet je in het andere jaar ook
B zeggen, als de situatie is veranderd. Vandaar deze opmerking. Collega Albayrak
zal over het personeelsbeleid spreken.De Defensiebegroting is veel inzichtelijker geworden. De VBTB werkt, hoewel
ik het eens ben met mevrouw Van Ardenne dat wij er nog niet zijn.De afschuwelijke terroristische acties in de VS hebben terecht veel reacties
opgeroepen. Er is voor deze daden ook geen enkele rechtvaardiging
mogelijk. Het rechtvaardigt de jacht op terroristische organisaties en regimes
die hen steunen. In Nederland hebben wij heel verschillende reacties gezien.
Zo werd door de een gepleit voor de grotere rol van de krijgsmacht bij de
handhaving van de openbaar orde. Voorbeeld: de tunnels in Rotterdam. Naar
het oordeel van de PvdA is handhaving van de openbare orde in de eerste plaats
een civiele aangelegenheid. Daarbij moeten wij de rol van de krijgsmacht beperken
tot zeer bijzondere omstandigheden. Populair gezegd: groen hoort thuis op
de kazerne, het oefenterrein en op het slagveld. Dat laat onverlet dat wij
ervoor moeten zorgen dat er voldoende blauw op straat is.Een andere reactie betrof meer commando-achtige eenheden.De heer Van Bommel (SP):Waar ligt voor de PvdA de grens als het gaat over het inzetten van militairen
voor civiele zaken? Op dit moment wordt op Schiphol de bagage gecontroleerd.
U sprak over de tunnels. Een vertegenwoordiger van een militaire vakbond heeft
aangegeven dat zelfs bij grote publieksbijeenkomsten – popconcerten
werden zelfs genoemd – de inzet van de krijgsmacht denkbaar is. Waar
ligt de grens?De heer Zijlstra (PvdA):Bij calamiteiten. Bij voorstellingen is dat niet aan de orde. Bij een
watersnood ligt het voor de hand dat een beroep op de krijgsmacht wordt gedaan.
Groen waar het hoort en blauw waar het hoort.Ik sprak over meer commando-achtige eenheden. Als wij kijken naar het
scenario dat zich in Afghanistan voltrekt, dan zien wij dat sprake is van
special forces, al dan niet getransporteerd met helikopters. Een Nederlandse
rol lijkt zeer onwaarschijnlijk, gezien ook de eenheden waarover de VS en
Nederland beschikken. Nederland heeft 300 commando's en 30 Apache helikopters,
de VS hebben 29000 commando's en 800 Apache helikopters. Daarbij komt dat
Engeland ook nog een bijdrage levert. Het lijkt zeer onwaarschijnlijk dat
in dit verband een beroep op Nederland zal worden gedaan.Een volgende vraag is: is Nederland voldoende loyaal aan de Verenigde
Staten? Ik stel vast: als wij de regering mogen geloven – en dat doen
wij hier altijd totdat het tegendeel bewezen is – is ons niks gevraagd.
Er is geen sprake van een NAVO-operatie. Het conflict in Afghanistan staat
onder Amerikaanse leiding en het NAVO-hoofdkwartier speelt daarin geen rol.
Dat artikel 5 van het NAVO-verdrag geactiveerd is, doet daar niets aan af.
Maar wat te doen als ons wel wat wordt gevraagd? Dan moeten wij als loyaal
bondgenoot kiezen voor een welwillende opstelling. Ik zeg erbij dat wij ook
niet moeten gaan leuren. Ik herinner mij dat indertijd Van den Broek op allerlei
manieren probeerde een F16-squadron aan de man te brengen om deel te nemen
aan de Golfoorlog. Dat soort dingen moeten wij nooit doen. Het ligt meer in
de rede om, als ons al wat wordt gevraagd, bij te dragen in de logistieke
sfeer. Het is trouwens waarschijnlijk dat de Amerikanen gelet op de huidige
ontwikkelingen kiezen voor een zeer beperkt aantal partners.Ik las dat er weer gepleit wordt voor verhoging van de defensie-uitgaven.
Ik geloof dat collega Van den Doel dit heeft gedaan. Ik heb dit maar beschouwd
als een natuurlijke reactie.De heer Van Bommel (SP):De heer Zijlstra flitst door allerlei onderwerpen heen, voorzitter, maar
ik wil het nog even hebben over het vorige onderwerp, namelijk de mogelijke
betrokkenheid van de Nederlandse krijgsmacht bij wat ik toch maar noem de
oorlog tegen Afghanistan. Hij zegt dat hij het onwaarschijnlijk vindt dat
ons om een militaire bijdrage, anders dan een logistieke, zal worden gevraagd.
Wat betekent dit principieel voor de PvdA-fractie? Gezien de vulling van de
krijgsmacht en het vermogen waarover de Amerikanen beschikken, ben ik het
met hem eens over de mate van waarschijnlijkheid. Maar er wordt overleg gevoerd
en, zoals door de regering is aangegeven, Nederlandse militaire bijstand aan
een brede coalitie is denkbaar.De heer Zijlstra (PvdA):Als je je loyaal opstelt ten aanzien van de toepassing van artikel 5 van
het NAVO-verdrag moet je bij voorbaat niets uitsluiten. Ik heb gesproken over
waarschijnlijkheden en gezegd: het ligt niet erg voor de hand. Doch je kunt
niet zeggen: wij gaan akkoord met de activering van artikel 5, maar als ons
wat gevraagd wordt, doen wij niks. Zoals ik het nu kan overzien, ligt het
veel meer in de rede dat het niet zal gebeuren, omdat de Amerikanen waarschijnlijk
kiezen voor een beperkt aantal partners.De heer Van den Doel (VVD):Ik zal natuurlijk in mijn eigen termijn ingaan op het budget van Defensie,
maar ik heb nu al een vraag aan de heer Zijlstra. Is de Partij van de Arbeid
van mening, gezien de exploitatietekorten en minder varen, vliegen en oefenen,
dat er geen spanning is tussen de ambities van de krijgsmacht en het beschikbare
budget?De heer Zijlstra (PvdA):U bent veel te vroeg. U hebt net beweerd tegen mevrouw Van Ardenne dat
het allemaal wel meevalt en nu zegt u tegen mij dat het allemaal tegenvalt.De heer Van den Doel (VVD):Het ging mij ten opzichte van mevrouw Van Ardenne over iets anders.De heer Zijlstra (PvdA):Laat mij eerst even mijn verhaal afmaken. Daarna kunt u uw zegje doen.
Ik sprak al over een natuurlijke reactie van de VVD om te pleiten voor verhoging
van de defensie-uitgaven. Wat ons betreft, is zoiets op dit moment niet aan
de orde. De discussie daarover komt bij de kabinetsvorming weer aan de orde.
Een taakgroep is bezig na te gaan wat 11 september zou moeten betekenen voor
de defensieorganisatie. In Europees verband wordt er ook over gesproken. Daarvoor
mag je niet blind zijn. Ik zou echter zeggen: laten wij de uitkomsten van
al dat onderzoek en overleg afwachten, pas daarna kunnen wij praten over eventuele
verhoging van de defensie-uitgaven. Dat is wat anders dan op 12 september
roepen dat die uitgaven verhoogd moeten worden, zoals de heer Van den Doel
heeft gedaan.De heer Van den Doel (VVD):U zegt dat het eventueel verhogen van de defensie-uitgaven iets is wat
aan de orde moet komen bij de opstelling van het volgende regeerakkoord. Wat
is de positie van de Partij van de Arbeid? In het verkiezingsprogramma van
die partij lees ik daar niets over. Waar staat de Partij van de Arbeid als
het gaat om de volgende kabinetsperiode en defensie?De heer Zijlstra (PvdA):Daar staat in ons programma niks over. De vorige keer stond er wel wat
over. Ik zou zeggen: tel uw zegeningen. De vorige keer hebben wij er met elkaar
geweldig veel bonje over gemaakt en dat heeft tot iets geleid. Want hoe gaat
dat in Nederland? De een wil niks en de ander wil 750 mln gulden, waarna men
automatisch uitkomt op 375 mln gulden. Zo is het ook gegaan.De heer Van den Doel (VVD):Maar het kan bij u alle kanten uit!De heer Zijlstra (PvdA):Helemaal niet. Wij hebben in ons programma niet gepleit voor een verlaging
van de defensie-uitgaven.De heer Van den Doel (VVD):U bent ook niet tegen een verhoging.De heer Zijlstra (PvdA):Dat staat er ook niet in. Voorlopig is het nul tot nader order.Het is opvallend dat de nationale en internationale veiligheidsdiensten,
en vooral die in Amerika, geen kans hebben gezien om de aanslagen te voorkomen.
Ik stel nu een vraag die ik eigenlijk niet mag stellen, maar is de informatie-uitwisseling
tussen de veiligheidsdiensten in Nederland op een fatsoenlijke manier geregeld?
Ik spreek nu over de sectie stiekem; je weet niet waarover je praat, maar
ik wil graag weten of de informatie-uitwisseling tussen de MID en de BVD voldoende
is.Samenvattend merk ik op dat wat zich voltrokken heeft buitengewoon ernstig
is. Als het gaat om de organisatie van Defensie is het van belang, het hoofd
koel te houden en ons niet te laten leiden door de waan van de dag.Dan kom ik bij het Europese veiligheids- en defensiebeleid. Er is goed
en slecht nieuws. Het goede nieuws is dat de minister van Defensie een waarlijk
actieve rol speelt als het gaat om de participatie in diverse projecten. Je
kunt erover van mening verschillen of er te weinig of te veel geld aan te
pas komt, maar ik stel vast dat met Duitsland zaken worden gedaan over luchttransport,
met Engeland gesproken wordt over een mobiel hospitaal en met Frankrijk over
onbemande vliegtuigjes. Het zijn beperkte zaken, maar het is de goede weg.
Ik hecht eraan, dit vast te stellen. Ik heb begrepen dat inmiddels zaken worden gedaan met Duitsland op het
punt van de commandofaciliteiten van het tweede amfibische transportschip.
Klopt dit? Het is vooral van belang dat er sprake is van een internationale
afstemming. Hoe wordt duidelijk wat de tekortkomingen zijn zodat ieder land
zich daarnaar kan gedragen?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Bij het Europese veiligheidsbeleid gaat het om uitbreiding van capaciteit.
Samenwerking wil niet zeggen dat dit altijd tot deze uitbreiding leidt. De
spionagevliegtuigjes waren voor de komende tijd gepland, maar vindt u nu dat
die aanschaf geschrapt moet worden?De heer Zijlstra (PvdA):Ik heb gehoord dat u daarover een uitgesproken opvatting heeft. Ik heb
hierover nog geen afgerond oordeel, maar ik gaf dit aan als een ontwikkeling
die op zich goed is. Het gaat erom dat landen bereid zijn om met elkaar zaken
te doen om te voorkomen dat ieder land afzonderlijk iets doet.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Daar ben ik het mee eens, maar ziet u het gevaar dat je daarmee de nodige
uitbreiding van capaciteit onder druk zet?De heer Zijlstra (PvdA):Dat kan het geval zijn, maar het is ook mogelijk dat de capaciteit kan
verminderen als meerdere landen van een systeem gezamenlijk gebruikmaken.Dan kom ik bij het slechte nieuws. Een Brits instituut heeft voorspeld
dat de Europese Unie op 1 januari 2003 absoluut niet in staat zal zijn om
60.000 man op de been te brengen. Ik meen dat wij in Europees verband 2,8
miljoen militairen hebben en dan kunnen wij geen 60.000 man op de been brengen.
Dat is toch erg. Klopt dit echter? Zijn er ontwikkelingen die erop duiden
dat op 1 januari 2003 geen legerkorps inzetbaar is?Ik kom nu te spreken over het veranderingsproces bij Defensie. Defensie
is een complexe organisatie en is tamelijk relgevoelig. De minister heeft
gezegd dat hij de ramen en de deuren wil opengooien. Tot op zekere hoogte
is dat ook gelukt. Bovendien vinden wij het wel aardig dat de minister bereid
is om sommige ideeën van de Partij van de Arbeid, weliswaar vaak met
enige vertraging, uiteindelijk uit te voeren. Een voorbeeld daarvan is de
positie van de chef Defensiestaf. Inmiddels is de commissie-Franssen ingesteld.
Het lijkt erop dat het wat dit betreft de kant van ons idee opgaat.Wij hebben indertijd ook iets gezegd over het Duits-Nederlands legerkorps.
Onze ideeën over de hervorming van het legerkorps werden toen weggehoond.
Die discussie had nogal wat schrik bij de landmacht tot gevolg, zo las ik
in een artikel over mevrouw Van Ardenne. Het getuigde van een ontwapenende
openheid, zoals mevrouw Van Ardenne dat in een interview verwoordde in Civiel
militair. Daarbij ging het over contacten met bevelhebbers en de chef Defensiestaf.
Zij zei in dat interview: wij bellen elkaar regelmatig of gaan bij elkaar
langs; toen de Partij van de Arbeid bijvoorbeeld voorstelde om het Duits-Nederlands
legerkorps op te heffen, werd het CDA meteen benaderd om te overleggen wat
men met dat plan aan moest. Ik vind het schitterend: de Partij van de Arbeid
bedenkt wat, de top van de landmacht raakt in paniek en die belt onmiddellijk
het CDA. Het CDA is echter al jaren uit het centrum van de macht. Kennelijk
is dat daar evenwel niet doorgedrongen!Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Wat is er vervolgens met uw plan gebeurd?De heer Zijlstra (PvdA):Daar ga ik nu op in. Ik vond het wel heel erg open van u dat u dat zo
zei. Het was volgens mij niet erg slim van de generaals om die actie te ondernemen,
als de PvdA iets wil wat zij niet willen. Zij kunnen dan beter de heer Van
den Doel bellen. Maar goed.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dat helpt blijkbaar niet. Als er bij mij aan de bel getrokken wordt, denk
ik dat er iets aan de hand is in de coalitie.De heer Zijlstra (PvdA):Dan bent u kennelijk tweede garnituur.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Nee, niet echt. Er wordt namelijk nogal eens gebeld.De heer Zijlstra (PvdA):Dat heb ik gemerkt; dat is leuk. Voorzitter. Ik kom nu te spreken over het Duits-Nederlands legerkorps
zelf. Kort geleden heb ik ook gezegd dat in een brief van de minister van
Defensie stond: in vredestijd zal het commando tussen het hoofdkwartier van
het Duits-Nederlands legerkorps en de tot de korps behorende eenheden worden
losgelaten. Dit werd bevestigd in een interview met generaal Eurlings. Wat
betekent in concreto "losgelaten"? Bestaat het legerkorps in vredestijd niet
meer? Generaal Eurlings zei: de aansturende taken komen nu op divisieniveau;
die zijn niet meer in het kader van het legerkorps, want dat gaat zich erop
voorbereiden om waar ook ter wereld als hoofdkwartier op te treden. Ik wil
daar graag helderheid over, want volgens mij gebeurt er nu wat wij indertijd
hebben voorgesteld. Ik hoor dan ook graag van de minister of ik gelijk heb
of niet.De heer Harrewijn (GroenLinks):Dit is een heel interessante vraag. Als het inderdaad wordt losgekoppeld
en het divisieniveau het aansturend niveau, dus het nationale niveau, wordt,
welke conclusies trekt de heer Zijlstra daaruit? Er zijn dan een nationaal
commando, een divisie en de landmachtstaf, allemaal op nationaal niveau.De heer Zijlstra (PvdA):Dat leidt in ieder geval tot minder generaals. Daar heb ik al vaker wat
over gezegd.De heer Harrewijn (GroenLinks):Alleen maar minder generaals?De heer Zijlstra (PvdA):Bij een legerkorps zijn heel veel ondersteunende eenheden, met name in
de verbindingssfeer. Ik noem Eibergen. Die zullen waarschijnlijk alleen in
het kader van een groot conflict echt benut worden. De vraag is dus wat je
daarmee moet. Welnu, het gaat mij om dit soort vragen. Ik geloof overigens
wel dat wij op het goede pad zijn.Het is nu twaalf jaar na de val van de Muur. Een week na de val van de
Muur werd ik lid van de Tweede Kamer. Als je weggaat, is het interessant om
na te gaan wat er terecht is gekomen van wat wij toen dachten. Toen ik in
de Kamer kwam, waarde de geest van Van Eekelen hier nog rond, namelijk 3%
verhoging per jaar van de defensie-uitgaven. Onze militairen zaten nog keurig
op de Lunenburger heide te wachten op de Russen, maar toen braken nieuwe tijden
en nieuwe ontwikkelingen aan. Er verschenen vele nota's. Ik herinner mij de
Defensienota 1991 van de ministers Ter Beek en Van den Broek, de Prioriteitennota,
de Novemberbrief van 1994 en uiteindelijk de Defensienota 2000.Het uitgangspunt was toen dat wij toe wilden naar een kleine, doch goed
uitgeruste expeditionaire krijgsmacht. De kans op een groot conflict was voorbij,
maar sinds die tijd hebben wij meer militair optreden van Nederlandse militairen
gezien dan in de vele jaren ervoor. Dat hadden wij op dat moment niet gedacht.
Nederlandse militairen zijn ingezet in de Golfoorlog, Noord-Irak, Cambodja,
Bosnië, Kosovo, Cyprus en Eritrea. Nederland vervult dus een heel actieve
rol. Daarnaast zijn er ontwikkelingen op Europese defensiegebied. De conclusie
kan zijn dat Nederland al met al een heel behoorlijke bijdrage levert aan
de handhaving van de internationale rechtsorde. Één ding moet
echter wel gebeuren: rekruten moeten pakken hebben om te kunnen oefenen. Want
dat is toch wel een bloody shame.Aan het einde van een kabinetsperiode is het niet ongebruikelijk om de
bewindslieden een beoordeling te geven. Ik wil dat graag doen. Ik zei al dat
de minister de ramen en deuren bij Defensie heeft opengezet. Hij was niet
te beroerd om PvdA-voorstellen uit te voeren. Een smet op dit alles is toch
de ramp van Enschede is geweest. Per saldo kunnen wij echter zeggen dat deze
bewindslieden het goed hebben gedaan, alhoewel er altijd nog te veel generaals
in dit land zijn.Dit is het einde van een kabinetsperiode, maar ook mijn laatste Defensiebegroting.
Defensie was veertig jaar geleden mijn eerste werkgever. Dat is toch wel heel
erg lang geleden. In termen van nu was ik kindsoldaat bij de Koninklijke luchtmacht.
Je eerste baan is toch een beetje vergelijkbaar met je eerste meisje: je houdt
er altijd iets mee. Zo is het ook bij mij gegaan. Defensie was in mijn portefeuille
een fascinerend onderdeel. Ik heb het als een voorrecht beschouwd om te mogen
werken met mensen als Vos, Van Traa en Stemerdink. Van hen heb ik heel veel
geleerd. Maar ondanks onze kritische houding en mijn kritische houding ten
opzicht van de defensieorganisatie, heb ik altijd gefunctioneerd vanuit een
grote mate van betrokkenheid bij de defensieproblematiek. Voorwaar een fascinerende
periode.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik vind het een roerend eind van uw betoog, mijnheer Zijlstra. Maar voordat
u denkt dat u met pensioen bent, wij moeten nog een paar maanden. Er zijn
nog een paar onderwerpen blijven liggen. Ik wil er één noemen.
U bent niet ingegaan op de opvolger van de F16. U heeft wel vragen gesteld
aan mevrouw Van Ardenne, maar het lijkt mij gepast dat de PvdA-fractie aangeeft
waar zij staat ten opzichte van wat nu naar voren komt, de EMD-fase en de
financiering.De heer Zijlstra (PvdA):Bij de aanschaf van een dergelijk vliegtuig gaat het in de eerste plaats
om de prijs/kwaliteitsverhouding. De PvdA heeft echter ook oog voor de Europese
ontwikkelingen. Wij spreken dan over de Europese toets. In de eerste plaats
gaat het echter om de vraag welke waar je voor je geld krijgt. Daarbij komt
de complicerende periode van de EMD-fase. Moet je daar heel veel geld in stoppen?
Op het moment dat je dat doet, weet je dat je kiest voor de JSF. De EMD-fase
komt binnenkort aan de orde. Wij hebben daar nog geen uitgesproken opvattingen
over, behalve de voorwaarde dat ook de industrie een substantiële bijdrage
zal moeten leveren als wij meedoen. Daarover zal de discussie gaan. De discussie
over het type vliegtuig wordt daarmee een beetje kort door de bocht genomen.
Als je kiest voor de EMD-fase, kies je voor de JFS. Het is ondenkbaar dat
je dat in een later stadium nog kunt veranderen.Mevrouw Albayrak (PvdA):Naast alle lof die Martin Zijlstra defensie en het defensiebeleid van
de laatste jaren heeft toegezwaaid, moeten wij natuurlijk ook stilstaan bij
de ruggengraat van die organisatie: het personeel. Wij willen het belang dat
wij daaraan hechten duidelijk maken door van de waterval van de defensiebegroting
een flinke stroom af te scheiden en het defensiepersoneelsbeleid hier apart
en met een andere woordvoerder aan de orde te stellen.De afgelopen jaren heeft de Partij van de Arbeid een aantal nota's uitgebracht
over het personeelsbeleid waarin steeds weer het personeel centraal stond.
Het personeel wordt de cruciale factor genoemd. Wij hebben gesproken over
een herwaardering die moet passen bij de nieuwe rol die wij weggelegd zien
voor defensie als organisatie binnen de Nederlandse samenleving: een rol als
een diener van de internationale vrede en beschermer van internationale mensenrechten.
Bij die rol hoort een herwaardering en opwaardering van het personeel.Ook ik wil beide bewindspersonen lof toezwaaien voor hun inzet om de problemen
bij de vulling van de krijgsmacht weg te nemen. Er zijn de afgelopen vier
jaar ontzettend veel zeer gedetailleerde initiatieven aangeboden aan de Kamer
waarvan er vele terecht gericht zijn op de landmacht. Het effect daarvan kunnen
wij helaas nog niet beoordelen. Zelfs in de VBTB-begroting kunnen wij niet
goed zien of wij de juiste informatie krijgen om onze controlerende functie
waar te maken. Wordt met het geld dat wij in de verbetering van de personeelsvoorziening
steken, het beoogde doel bereikt? Op dit moment kunnen wij die conclusie niet
trekken. Het is echter wel van groot belang zeker als in de begroting met
zoveel woorden wordt gezegd dat er aan de politieke ambitie nog niet getornd
hoeft te worden. Als daarbij bijna tegelijkertijd wordt gezegd dat er nog
geen goed zicht bestaat op de precieze effecten, leidt dat bij ons tot de
vraag of de regering bedacht is op het risico dat de zaken misschien rooskleuriger
worden ingeschat. Een mogelijke miscalculatie betekent dan niet alleen dat
de eenheden niet gevuld kunnen worden, maar zal wellicht ook leiden tot een
grote uitval vanwege de druk op het aanwezige personeel. Wil de regering de
Kamer twee keer per jaar informeren over de effecten die de maatregelen sorteren,
zowel als het gaat om de kwalitatieve als om de kwantitatieve vulling? Wij
zouden graag zien dat in die rapportage de effecten werden vergeleken met
de politieke ambitie. Alleen op deze manier kan de Kamer haar controlerende
rol op dit punt waarmaken. Mijn tweede opmerking onder het kopje "Personeelsvoorziening" betreft
de baangarantie. De fractie van de Partij van de Arbeid wil een baan bij de
krijgsmacht een opstap voor een civiele carrière laten zijn. Her en
der wordt er daarvoor al wat gedaan. Er zijn nieuwe initiatieven, maar wij
willen graag dat meer duidelijk wordt gemaakt wat een militair die voor de
krijgsmacht tekent aan zijn loopbaan als militair heeft voor het verkrijgen
van een plaats op de civiele arbeidsmarkt. Wij pleiten voor assistentie bij
de overgang naar de civiele arbeidsmarkt. Wij denken daarbij aan centra op
alle bases en bij alle eenheden waar de militairen bijvoorbeeld zes maanden
voordat zij de krijgsmacht verlaten een bezoek brengen. Daar kan men dan de
toekomstplannen bespreken en nagaan hoe men de militair in de gewenste richting
kan dirigeren. Daarbij denken wij aan sollicitatietraining, aan ROC's en opleidingen.
In feite wordt de militair bij de hand genomen. Er wordt hem gevraagd: wat
wil je gaan doen en hoe kunnen wij je daarbij helpen? Daarbij zou men zich
niet alleen moeten beperken tot aandacht voor de militair, maar ook de positie
van de partners in aanmerking moeten nemen.Mijn volgende punt hangt met het vorige samen. Ik heb namelijk gelezen
dat de regering van plan is om family support-programma's op te zetten. Sinds
de Defensienota van 2000 hebben wij per jaar al 4 mln euro beschikbaar voor
family support. Wat is in de tussentijd met het geld gebeurd? Wanneer denkt
de minister dit programma operationeel te hebben?Voorzitter. Mijn volgende concrete punt houdt verband met een succesvolle
vulling van de eenheden. De dubbele nationaliteit van vele nieuwe Nederlanders
lijkt een struikelblok om bij de Nederlands krijgsmacht in dienst te treden.
Een treffend voorbeeld daarvan leveren de Turkse jongeren. Volgens een NAVO-regel
zou je als je in een NAVO-lidstaat hebt gediend, niet nog eens in een andere
NAVO-lidstaat hoeven te dienen. Turkije zegt deze regel wel te respecteren,
maar wijst er wel op dat Nederland niet meer de dienstplicht kent en dat daarom
die vrijwillige indiensttreding in Nederland niet een reden hoeft te zijn
om de dienstplicht in Turkije niet meer te eisen. Ik kan mij voorstellen dat
veel jongeren dit ervan weerhoudt in Nederland militair actief te zijn. Deze
kwestie is door de Nederlandse regering op verschillende momenten in het contact
met de Turkse regering aan de orde gesteld. Bij mijn weten is dat echter nog
niet gebeurd met een sterke inzet van Defensie en nog nooit op grond van het
belang dat Defensie kan hebben wij een oplossing van dit probleem. Zeker is
het nog niet aan de orde gesteld om vele kansarme jongeren een toekomst te
bieden. Zij zouden wellicht zeer gebaat zijn met het perspectief dat defensie
kan bieden. Concreet wil ik vragen of het NAVO-verdrag ruimte biedt om iets
te doen in verband met de dubbele nationaliteit. Is in dat kader binnen de
NAVO iets bespreekbaar? Zo niet, wat kan de Defensie dan doen om dit probleem
op te lossen? Ik richt mij wel tot de minister van Defensie, maar uiteraard
spreek ik nu de hele regering aan. Defensie kan in samenwerking met andere
departementen veel doen.Voorzitter. Het punt van de kindsoldaten is al genoemd. Ik twijfel er
niet aan dat mijn collega Martin Zijlstra als kindsoldaat bij defensie is
begonnen, maar de internationale werkelijkheid van kindsoldaten is inmiddels
een andere. De internationale werkelijkheid is namelijk iets anders. Ik weet
niet of er in de tijd van de heer Zijlstra evenveel 12-, 13-, 14-jarige Sierra
Leoonse jongeren met Kalasnikovs rondliepen als nu. Ik meen dat dit verschijnsel
de laatste jaren uit de hand loopt. De motie die wij twee jaar geleden hierover
hebben ingediend, is aangenomen. Wij hebben er daarin voor gepleit om ook
de vrijwillige indiensttreding waarvan in Nederland sprake is, op ten minste
18-jarige leeftijd te zetten. Daarbij moest een aantal voorwaarden gelden,
zoals geen krijgstucht en niet met scherp schieten. De jongeren tekenen dus
niet voor Defensie, maar steken wel hun neuzen in de goede richting. Defensie
moest daar creatief mee omgaan. Wij hebben echter niet van de regering vernomen
wat het resultaat is van het onderzoek naar de uitvoerbaarheid van deze motie.
Dat resultaat was beloofd voor de behandeling van de Defensiebegroting, maar
ik heb hier nog geen reactie op gekregen. Kijkend naar mijn collega's, stel
ik vast dat dit ook voor hen geldt. Wat mijn vraag is, is nu
volgens mij wel voldoende duidelijk.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Wat vindt mevrouw Albayrak van de CDA-gedachte om met zo'n brugperiode
te beginnen? Jongeren onder de 18 jaar worden daarin wel in opleiding genomen.
Zij krijgen dan geen werkcontract, maar wellicht een opleidingscontract.Mevrouw Albayrak (PvdA):Volgens mij staat dat letterlijk in onze motie van twee jaar geleden.
Wij hebben gezegd dat er al het een en ander gebeurt, met name via de rijksopleidingscentra
en op scholen. Wij hebben de regering gevraagd om creatief te worden en te
kijken naar de mogelijkheid om de neuzen in de richting van de krijgsmacht
te zetten, zonder dat jongeren op 16- of 17-jarige leeftijd hoeven te tekenen.
Daar gaat het om, omdat je dan militair bent en onder de krijgstucht komt
te vallen.De heer Van Bommel (SP):De PvdA-fractie heeft ook de motie-Harrewijn ondersteund die op dit punt
volgens mij volstrekt helder was. Binnen twee jaar moest er helderheid over
zijn dat er geen indiensttreding plaatsvindt onder de 18. Waarom pleit de
PvdA-fractie vandaag niet gewoon voor uitvoering van de motie waaraan zij
zelf steun heeft gegeven?Mevrouw Albayrak (PvdA):Dat lijkt mij volledig overbodig. Een aangenomen motie moet namelijk uitgevoerd
worden.De heer Van Bommel (SP):U stelt nu vragen over het onderzoek dat zou zijn gedaan door Defensie.
Ik verwacht dus dat u daaraan vandaag een conclusie verbindt.Mevrouw Albayrak (PvdA):Ik ben reuze benieuwd naar de onderzoeksresultaten. Ik verwacht dat de
bewindspersonen die op dit departement werkzaam zijn, creatief zijn geweest
en dus met manieren komen om deze moties uit te voeren.Voorzitter. Ik heb alle lof voor de verbetering van de personeelsvoorziening.
Daar bestonden problemen die voor een deel samenhingen met de arbeidsmarktsituatie
in Nederland en voor een deel ook weer niet, zoals uiteraard het afschaffen
van de dienstplicht. Het beheersen van de problemen die de laatste jaren op
het bord van de rijksoverheid kwamen te liggen, is zeer lofwaardig. Helaas
is er geen stap verder gezet op weg naar meer abstracte herwaardering. Ik
doel dan op datgene wat wij als Nederlandse samenleving overhebben voor de
mannen en vrouwen die ons politieke doel moeten waarmaken. Wij willen internationale
vrede en veiligheid en naleving van de mensenrechten, maar zij moeten het
doen. Die herwaardering zou moeten blijken uit meer dan alleen het proberen
op te lossen van de problemen bij de werving. In de PvdA-defensienota's is
in dit verband gesproken van een aantal emolumenten, bijvoorbeeld openbaarvervoerfaciliteiten,
maar de minister heeft die niet overgenomen in zijn Defensienota. Defensiepersoneel
zou niet meer gezien moeten worden als personeel dat ook bij elk ander departement
had kunnen werken. Vanwege de risico's die wij het defensiepersoneel laten
lopen vanwege onze politieke doelen, is er zeker bij bepaalde delen van de
krijgsmacht geen sprake van een functie die gelijk te stellen is met een andere
functie bij de rijksoverheid. Ik kan mij voorstellen dat de bewindslieden
zich de afgelopen tijd vooral hebben gericht op de problemen bij de werving
van personeel en dat de abstracte herwaardering er dus bij is ingeschoten.
Nu de arbeidsmarkt echter weer wat aantrekt, wil ik weten of er weer wat ruimte
ontstaat voor de emolumenten waarover ik heb gesproken.Voorzitter: HillenMevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):U pleit voor meer draagvlak en meer waardering voor het personeel van
de krijgsmacht. Hoe verhoudt dit pleidooi zich tot de bezuinigingen van de
afgelopen jaren die met name door de PvdA-fractie tot op de dag van vandaag
zijn doorgetrokken?Mevrouw Albayrak (PvdA):Dat was een andere situatie. In de koude oorlog vroegen wij ons af of
de nucleaire patstelling ooit tot een echt conflict zou leiden. Het was onduidelijk
of er überhaupt nog een rol weggelegd zou zijn voor de Nederlandse krijgsmacht.
In de laatste tien jaar heeft Nederland veertig maal deelgenomen aan vredesmissies.
Hierbij ging het om het afdwingen van vrede of het voorkomen van conflicten.
Dat heeft de PvdA ertoe gebracht drie nota's uit te brengen waarin geprobeerd
is, de nieuwe rol van de krijgsmacht te omschrijven. Ik denk dat wij daar
zeer goed in zijn geslaagd. Het politieke doel is internationale solidariteit.
Iets mooiers kan de sociaal-democratie zich niet voorstellen, zou ik bijna
zeggen. De heer Zijlstra heeft al gezegd dat wij de bezuinigingen even weglaten
uit ons verkiezingsprogramma.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Als u terugkijkt, heeft u dan geen spijt van die bezuinigingen?Mevrouw Albayrak (PvdA):Nee hoor, de tijden zijn anders.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):U laat de problemen bij het personeel dat jarenlang met bezuinigingen
is geconfronteerd. Er zijn problemen met de vulling, met de kwaliteit van
het personeel en met het materieel. Ziet u niet dat uw partij mede die problemen
heeft veroorzaakt door de bezuinigingen van de afgelopen jaren? Hoe kunt u
met droge ogen een verhaal houden over meer waardering voor de krijgsmacht?Mevrouw Albayrak (PvdA):Wij zijn niet voor niets akkoord gegaan met de vele middelen die nu zijn
uitgetrokken voor de personeelsproblematiek. U kunt wel zeggen dat dit door
de bezuinigingen komt, maar ik denk dat ook de situatie op de arbeidsmarkt
en de afschaffing van de dienstplicht een rol spelen. Hoe kunt u met droge
ogen beweren dat het alleen een financieel probleem is?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dat beweer ik ook niet. Wij hebben het nu over de problemen binnen de
krijgsmacht. De waardering voor het personeel moeten wij op enigerlei wijze
tot uitdrukking laten komen. U zegt nu: streep eronder. Kunnen wij de komende
jaren niet meer zulke dwaze voorstellen van de PvdA verwachten?Mevrouw Albayrak (PvdA):De PvdA-fractie is akkoord gegaan met 77 mln euro voor het personeels beleid in het kader van de begroting en met 41 mln euro voor het
arbeidsmarktbeleid in de collectieve sector, de zogenaamde Van Rijn-gelden.
Binnen de budgetten willen wij het accent leggen op het personeel. In de toekomst
zullen wij deze lijn voortzetten.De heer Van den Doel (VVD):Wat u zegt over de herwaardering van de positie van de militair spreekt
mij bijzonder aan. Ik ben blij dat de PvdA dat onderwerp agendeert. U heeft
het echter alleen over verbetering van emolumenten en wellicht van secundaire
arbeidsvoorwaarden. Mede gelet op uw antwoord op de vragen van mevrouw Van
Ardenne, lijkt dit vooral een sigaar uit eigen doos. Defensie zit financieel
in een krap jasje. Uw voorstellen vind ik wel sympathiek, maar ik mag toch
ook van de PvdA verwachten dat voor de volgende kabinetsperiode extra geld
wordt uitgetrokken.Mevrouw Albayrak (PvdA):Als u goed naar de heer Zijlstra heeft geluisterd, heeft u begrepen dat
het voorlopig even nul is.De heer Van den Doel (VVD):Voor de herwaardering en voor de emolumenten is het voorlopig even nul.Mevrouw Albayrak (PvdA):Voor het extra geld is het even nul. Er is nu 9 mln euro beschikbaar voor
innovatie in het personeelsbeleid. Nu de personele problemen iets afnemen
door een aantrekkende arbeidsmarkt kunnen wij die gelden inzetten voor de
herwaardering.De heer Van den Doel (VVD):Heeft u ideeën op welke plaatsen het met het personeel wat minder
kan? Het geld is door de regering namelijk al bestemd.Mevrouw Albayrak (PvdA):De regering is creatief genoeg om die vraag te beantwoorden. Dat hoef
ik niet voor haar te doen.De heer Van den Doel (VVD):U wilt voor een bepaald doel wat meer bestemmen. Ik vraag mij dan af op
welk terrein het minder kan.Mevrouw Albayrak (PvdA):De regering heeft aangeven dat de realisatie van de ketenverantwoordelijkheid
en omvorming van de dienst Werving en selectie budgettair-neutraal kunnen
verlopen. Ik kan mij voorstellen dat wij zoeken naar verschuivingen binnen
het budget. Dat is echter niet aan mij, maar aan de regering.De heer Van den Doel (VVD):U laat dus het initiatief aan de regering.De heer Harrewijn (GroenLinks):Voorzitter. Ook de inbreng van mijn fractie staat voor een groot deel
in het teken van 11 september en hetgeen daarop volgde. Dagelijks worden wij
nog geconfronteerd met de strijd tegen het terrorisme die toen is ingezet.
Op dit moment ligt de nadruk en de aandacht sterk op het militaire deel daarvan,
zoals de bombardementen. De dagelijkse beelden van de slachtoffers die daarbij
vallen, kerven in je ziel. Ook die elfde september zelf heeft mij erg in de
ziel gekerfd. Ik heb in mei jongstleden het voorrecht gehad om een aantal
weken in de Verenigde Staten door te mogen brengen. Op een ochtend tussen
half negen en negen arriveerde ik in het World Trade Center, ongeveer rond
de tijd dat daar op 11 september die vliegtuigen naar binnen vlogen. Het idee
dat ik daar in de lift had kunnen staan, speelt vaak door mijn hoofd. Toen
ik de papieren zag dwarrelen dacht ik: daar gaan mijn visitekaartjes. Zo recent
ben ik daar nog geweest. Ik heb ook het Pentagon bezocht en ben in de vleugel
geweest waarop het vliegtuig is terechtgekomen. Dat maakt een onuitwisbare
indruk. Dat betekent ook dat het denken over defensie toen weliswaar niet
opnieuw is begonnen, maar wel een andere impuls heeft gekregen. Ook de –
soms pijnlijke – gebeurtenissen die nu in Afghanistan plaatsvinden,
spelen daarbij een rol. Ik zal hierover zeker het een en ander zeggen, maar
voor mij betekent antiterrorisme niet onmiddellijk een verhoging van de Defensiebudgetten
en het aannemen van extra taken. Ik vind dat dit nuchter bekeken moet worden.
De strijd tegen terrorisme moet op alle manieren worden gevoerd: economisch,
financieel, diplomatiek; kortom, alles wat uiteen is gezet. Dat moet uiteindelijk
de overwinning brengen. Sterker nog, het zal op een gegeven moment vooral
gaan om het wegnemen van de voedingsbodem voor terrorisme. Voor de fractie
van GroenLinks betekent "herbezinning" net zo goed "herbezinning op conflictpreventie".
Het voorkomen van terrorisme dus, waarbij wel degelijk taken kunnen zijn weggelegd
voor veiligheidsdiensten. Dat is voor mijn fractie allemaal bespreekbaar.
Verder denk ik daarbij aan democratisering van landen en het terugdringen
van wapens die spanningen oproepen, zoals nucleaire, biologische en chemische
wapens. Die laatste worden nu al door terroristen gebruikt. Er zit dus veel
meer aan vast en ik verwacht dat de task force, die in december met haar voorstellen
komt, ook hierover nadenkt. Het moet geen automatisme worden om na te denken
over wat Defensie kan doen tegen terrorisme; de task force moet ook nadenken
over wat eventueel anders kan worden gedaan. Dat betekent dat er ook heel
andere keuzes mogelijk zijn binnen de beschikbare middelen en mogelijkheden.
Daarover wil ik een aantal vragen stellen en een aantal pleidooien bij houden.
Ik zal het wat minder hebben over personeelsvoorziening of EVDB, omdat wij
hierover onlangs een overleg hebben gehad.Voorzitter. Allereerst wil ik het hebben over de dreigingsanalyse. In
de defensienota is terecht geconstateerd dat die grote oorlog waar wij ons
gedurende de periode van de dreiging van de koude oorlog druk over maakten –
de tankslagen op de Noord-Duitse laagvlakte; de spanning van grote legerkorpsen –
er niet meer inzit. Wij zouden het al tien jaar van tevoren zien aankomen,
want het heeft een heel andere spanningsopbouw nodig. Het zal dus vooral gaan
om expeditionaire missies. Dat kunnen vredesmissies zijn – vredesbewarend
maar ook vredesafdwingend – en dat kunnen crisisbeheersingsoperaties
zijn. Ook kunnen het missies zijn die te maken hebben met bondgenootschappelijke
verdediging. Het zal niet zo gauw gaan om een grote aanval op het bondgenootschap,
maar eerder om crisissen, gevechten of oorlogen in de rand van het bondgenootschap.
Om die reden is het belangrijk om niet alleen aan de eigen grenzen paraat
te zijn, maar om expeditionair te zijn. Deze constatering in de defensienota
geldt wat mij betreft nog steeds.Daarbij hebben wij altijd de dreiging van het terrorisme serieus genomen.
Ik moet echter wel constateren dat wij die dreiging niet tot
in alle consequenties hebben doordacht. Althans, niet in de consequenties
die de daad van 11 september heeft. Je kon dat ook bijna niet bedenken. Maar
dat moeten wij nu wel gaan doen. De vraag die de task force moet beantwoorden
is: wat betekent terrorisme op deze schaal voor de taken van de krijgsmacht.
De grenzen tussen interne en externe veiligheid beginnen te vervagen. Wij
moeten ons druk maken over de gas- en watervoorziening, waarmee gemanipuleerd
kan worden. Betekent dat per se een taak voor de krijgsmacht of is dat, zoals
de heer Zijlstra stelde, meer een taak voor "blauw", de politie? Of moet de
krijgsmacht gespecialiseerde eenheden voor NBC-taken hiervoor inzetten? Wij
zullen toch moeten horen welke ideeën de regering hierover heeft. Er
zal een nieuw soort afbakening beschreven moeten worden, maar ook een nieuw
soort samenwerking omdat de externe en interne veiligheid niet helemaal uit
elkaar te trekken zijn. Het voorstel dat mijn groene collega's in Engeland
hadden ter bestrijding van het terrorisme, vond ik heel illustratief. Zij
zeiden dat het afweergeschut maar bij Sellafield gezet moest worden, want
zij waren zeer ongerust dat er iets zou gebeuren voordat de installatie gesloten
kon worden. Dit is een angst die zich omzet in heel onconventionele voorstellen
van een groene Engelse partij die zich normaal nooit op het militaire gebied
begeeft.Een andere vraag is ook welke rol de MID precies heeft ten opzichte van
de BVD. Er zijn al vragen gesteld over samenwerking tussen deze twee diensten,
maar daarbij zal goed bekeken moeten worden wat precies ieders rol is. Wij
hebben er natuurlijk niets aan als zij over elkaar heen buitelen en elkaar
voor de voeten lopen.Welke militaire middelen zijn inzetbaar? Neem nu wat wij momenteel dagelijks
zien in Afghanistan, hetgeen een asymmetrische oorlogsvoering genoemd zou
kunnen worden. Daarbij trekt de ene partij zich niets van mensenrechten aan,
zet gewoon het geschut tussen de bevolking en kruipt in de moskee of in een
"humanitair pakhuis". De andere partij wordt geacht vervolgens de burgers
te missen. Dat laatste vind ik terecht, want de burgers moeten ook gemist
worden. Maar hoe kunnen wij hiermee omgaan? Bij deze vraag dringt zich de
discussie weer op over de niet dodelijke wapens, maar daar zijn ook weer nadelen
aan verbonden, zoals de vraag naar de bereidheid om bepaalde wapens in te
zetten in de stedelijke omgeving. Deze discussie hebben wij eigenlijk nog
nooit fatsoenlijk gevoerd en ik vind dat dat wel moet gebeuren.Wij moeten ook goed nadenken over de toekomstplannen voor de Nederlandse
defensie. Daar zal ik een paar zaken uit lichten. Ik denk dat in die toekomstplannen
steeds minder plaats is voor grote, zware eenheden. Ik zal straks terugkomen
op hetgeen de heer Zijlstra zei over het legerkorps. Er zal ook steeds minder
plaats zijn voor bepaalde middelen. In toenemende mate is bijvoorbeeld al
te zien dat het aantal tanks in Europa wordt teruggebracht en dat het gepantserde
optreden afneemt. Wij zullen ons moeten herbezinnen op de vraag wat precies
de plaats is van dit soort eenheden in moderne oorlogen. Zo moet het materieel
vooral transporteerbaar en expeditionair zijn. Hebben wij die omslag al helemaal
gemaakt of zijn wij halverwege blijven steken?De heer Van den Doel (VVD):Volgens mij heeft de heer Harrewijn dezelfde redeneertrant die mij in
de afgelopen weken is opgevallen in de media. Daarbij is het alsof het terrorisme
de andere taken van de krijgsmacht overbodig zou maken, alsof hetgeen er nu
is andere zaken vervangt. Bestrijding van het internationaal terrorisme is
er extra bijgekomen, maar andere taken blijven wel gewoon bestaan. Die middelen
zullen wij in de toekomst toch ook nodig hebben?De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik ben het helemaal met de heer Van den Doel eens. Ik begon ook met een
opsomming van de taken die de krijgsmacht volgens mij heeft. Daar valt de
voorbereiding op "de grote oorlog" niet meer onder, maar wel het uitvoeren
van vredesmissies en vredebewarende en -afdwingende activiteiten, zoals de
taken op de Balkan. Dat zijn echter altijd expeditionaire activiteiten: met
relatief kleine eenheden met de spullen naar buiten. De discussie hierover
hadden wij deels al gevoerd en het is bekend dat ik wel tevreden ben over
de richting die voor de omvorming van de Nederlandse krijgsmacht is gekozen,
maar niet over het tempo en de mate waarin die wordt doorgevoerd. Ik ben wel
voor dat soort missies, maar ik ben er veel minder voor dat wij voor de bondgenootschappelijke
verdediging allerlei grote eenheden in stand moeten houden, zoals mobilisabele
complexen. Van mij mogen al die mobilisabele complexen worden opgeruimd en
teruggebracht tot operationele reserves, zonder de illusie dat wij op grote
schaal reservisten kunnen oproepen voor compagnies of bataljons voor volledige
mobilisabele eenheden. Volgens mij gaat het in de toekomst om individuen of
klein groepjes reservisten die meegaan naar vredesmissies en niet om wat de
heer Van den Doel voorstelt.De heer Van den Doel (VVD):Misschien is de heer Harrewijn vergeten dat wij de krijgsmacht sinds eind
jaren tachtig praktisch hebben gehalveerd. Er is al veel weggestreept. Ik
begrijp dat hij in de toekomst kan kijken en weet hoe de wereld er over tien
of vijftien jaar uitziet, zodat wij al die zaken niet meer nodig hebben. Defensie
is in mijn visie altijd langetermijnpolitiek en de situatie kan binnen een
paar jaar drastisch veranderen. Wie had ooit kunnen bedenken wat zich op 11
september heeft voorgedaan en alle consequenties die dat heeft? De heer Harrewijn
toch ook niet?De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik moet toegeven dat ik dat niet bedacht heb, zo'n rotte geest heb ik
niet, maar het is niet zo dat het niet bedacht is. Terrorisme is wel degelijk
op de agenda gezet. Wat van de agenda afgehaald is, is die grote blokoorlog.
Dat is niet iets wat zich in twee of drie jaar ontwikkelt en plotseling opkomt.
Er moeten capaciteiten worden opgebouwd door grote machten, voordat deze aan
de orde kan zijn. In zoverre hoef je niet als een soort verzekeringspremie
alles maar in stand te houden, want wapens hebben ook nadelen. Grote legers
en wapens dwingen angst af bij een ander en lokken tegenmaatregelen uit. Een
wapenwedloop ontstaat bijna altijd doordat de een meer heeft dan de ander
en de ander wil volgen. Er kan ook een goed signaal uitgaan door wat je niet nodig denkt te hebben binnen redelijke grenzen gewoon af te schaffen.De heer Van den Doel (VVD):Ik beweer helemaal niet dat ik op korte termijn grootschalige conflicten
zie, met grote tankdivisies die uitrukken. Daar zijn de scenario's ook niet
op berekend. GroenLinks zegt dat er geen taak is voor het zware materieel
dat wij binnen de krijgsmacht hebben, maar dat bestrijd ik.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik zeg niet "geen taak", maar minder. Ik weet best dat je met pantservoertuigen
en tanks op een gegeven moment robuust aanwezig kunt zijn op de Balkan. Dat
kan nodig zijn om een zeker respect af te dwingen, maar ik heb niet de illusie
dat je daarmee fors kunt opereren. Dat heeft een zekere betekenis, maar ik
weet niet waar wij hele tankformaties zouden moeten inzetten. Dat kan wel
degelijk minder. Dat geldt ook voor artillerie en andere grote wapensystemen.
Ik vind dat wij daar serieus over na moeten denken en ik hoor graag wat de
regering daarvan vindt. Ik vind ook dat wij pas over de grote aankopen voor
Defensie moeten beslissen, nadat wij het strategisch concept tegen het licht
hebben gehouden. Ik vind dat dit nu moet gebeuren. Beslissen over grote aankopen
is meer iets voor een volgend kabinet: op basis van een discussie in het parlement
over de voorstellen van de task force beslissen welke kant wij versterken.Ik zeg dit ook met het oog op de beslissing over de opvolging van de F16.
Gezien de rapporten heb ik grote aarzelingen over de politieke en economische
risico's die wij nemen met de EMD-fase van de JSF. Ik wil de zaak bezien in
het licht van wat wij willen als krijgsmacht. Ik heb het gevoel dat wij deze
beslissing veel te vroeg willen nemen. Ik weet dat er een industrieel belang
mee gemoeid is en daar heb ik wel oog voor, maar wij hebben tot 2007 om een
beslissing te nemen, in een onzekere situatie. Ik voel mij wel erg in een
fuik zitten, als ik nu die beslissing moet nemen. Voor mij is het op dit moment:
no way.Ik vraag de regering ook wat er gebeurt met de missile defence plannen.
Wij zijn zelf bezig met een studie naar theatre missile defence op LCF-fregatten.
Wij hebben samen met de Duitsers te maken met patriots voor missile defence.
Ik heb begrepen dat de Duitsers ook bezig zijn met andere systemen. Ik wil
de zaak eens in totaliteit bezien, niet alleen de fregatten en wat Nederland
precies doet, maar ook het internationale kader. Welke kant gaat het op in
Duitsland? Wat gaan de Amerikanen precies doen? Men heeft daar de proeven
stilgezet vanwege het ABM-verdrag. Ik wil de hele range aan missile defence
plannen zien. Is de regering hiertoe bereid?De vernieuwingslag die gemaakt wordt van een groot staand leger naar meer
flexibele eenheden levert heel boeiende beelden op. De legerkorpsstaf wordt
gehandhaafd als zijnde een grote staf die kan worden ingezet voor vredesmissies
of andere missies. De aansturing in vredestijd moet losgekoppeld worden. Op
zich zelf is het terecht. Moet je die slag niet verder doorvoeren? Moet niet
worden gekozen voor een organisatie van de Nederlandse krijgsmacht rond de
grootte van een bataljon? Ze kunnen worden samengevoegd tot brigades die je
nodig hebt. Het moet dan gaan om bataljons die gewend zijn met wisselende
ondersteunende eenheden te werken. Dus kleine eenheden die op elkaar ingespeeld
zijn. Er moet goed worden nagedacht over de vraag wat met de divisie- en brigadestructuur
moeten gebeuren. Ik hoopte dat de heer Zijlstra over de verbindingseenheden
zou beginnen. Hij deed dat keurig, maar ik heb zo mijn vraagtekens. Kan dat
in stand worden gehouden? Wij hebben de landmachtstaf, het nationaal commando
en divisiestructuren, die allemaal iets aansturen. Soms doen zij hetzelfde.
De vraag rijst of een aantal NATCO-taken niet bij DICO kunnen worden ondergebracht,
ook al is de enige klant de landmacht. Moeten wij niet van die vier grote
structuren terug naar veel minder?In de stukken staat dat 72.000 mensen op 350 locaties zitten. 350 locaties?
Dat moet toch efficiënter kunnen. Is dat een maat waarmee wij blij zijn?
Of is de regering voornemens er goed naar te kijken? Moet het aantal niet
worden teruggebracht? De eenheden moeten elkaar veel vaker tegenkomen omdat
in vredesmissies fors samengewerkt moet worden. Is het niet handiger meer
eenheden bij elkaar te concentreren? Moeten wij de eenheden in Seedorf nog
handhaven? Zijn die per se nodig, ook gezien het loskoppelen van de legerkorpsstructuur
en de directe aansturing? Het is een open vraag. Het is best mogelijk, dat
het praktisch en financieel beter is die te handhaven. Als opheffing duurder
is, ontstaan bij mij aarzelingen.Wat GroenLinks betreft, kan de krijgsmacht op een aantal terreinen ingekrompen
worden. Ik sprak al over de zware eenheden. Ik denk verder aan het aantal
fregatten en mijnenjagers. Ik houd vol dat wij een squadron F16's minder kunnen
hebben. Het is ook mogelijk de squadrons ieder met drie toestellen te verkleinen,
zodat het aantal squadrons kan worden gehandhaafd. De landmacht kan op divisieniveau
worden ingekrompen. Een personeelsreductie van 5000 tot 10.000 personen op
termijn is mogelijk.Daartegenover staan ook uitbreidingen op het gebied van de Europese samenwerking,
transportmiddelen, inrichtingenmiddelen, speciale eenheden. Wij willen die
discussie niet uit de weg gaan. Het is niet alleen voor terrorismebestrijding
in Afghanistan. Eenheden die zelfstandig en zelfvoorzienend zijn, zijn prima
voor vredesmissies.Ik kom te spreken over wat er in Afghanistan gebeurt. Het gaat niet om
de politieke kant, maar om de militaire. Ik heb het eerder gehad over een
asymmetrische oorlogsvoering. Kan de minister iets zeggen over hoe het zit
met die bombardementen? Is het onvermijdelijk dat burgers worden getroffen?
Is het mogelijk dat tot andere vormen van strijd wordt overgegaan via de inzet
van speciale troepen of wat dan ook? Je moet je op een gegeven moment afvragen:
zijn dit soort bombardementen nog wel productief of worden zij contraproductief,
en welk doel dienen zij nog? Wij hebben echt behoefte aan zo exact mogelijke
informatie om te kunnen bepalen of het doel de middelen nog wel heiligt.De heer Van Bommel (SP):In dit verband wordt vaak het gebruik van clusterbommen gehekeld, omdat
die bommen ongericht nogal wat slachtoffers kunnen maken. Het gaat om bommen
die een groot aantal – soms meer dan tweehonderd – kleine bommetjes
kunnen afwerpen. GroenLinks heeft daar in het verleden opmerkingen over gemaakt.
Wijst u het gebruik van dat soort bommen af? Inmiddels is er meer kritiek
op binnen de ministerraad, zoals wij althans in de krant kunnen
lezen. Bepleit u stopzetting van een dergelijk gebruik? Bent u bereid, de
regering daarom te vragen? Wat is uw standpunt daarover?De heer Harrewijn (GroenLinks):In principe wijs ik het gebruik van clusterbommen af, zeker in een omgeving
waar zich burgerbevolking bevindt. Daarbij komt dat clusterbommen altijd ongeëxplodeerde
resten meebrengen, wat ook een gevaar vormt voor de burgerbevolking. Ik snap
wel dat het militair handig is dergelijke wapens te gebruiken, zeker als het
om een groep van voertuigen gaat, want het is veel moeilijker die voertuigen
stuk voor stuk te raken, maar afgewogen tegen de humanitaire kant zijn het
ondingen. Ik vind het ook terecht dat de regering over het gebruik daarvan
vragen gaat stellen. Ik heb begrepen dat humanitaire organisaties behoefte
hebben aan kennis, omdat zij vaak niet precies weten hoe zij ongeëxplodeerde
resten moeten demonteren. In Afghanistan wordt nog steeds het een en ander
gedaan aan het opsporen van bijvoorbeeld landmijnen, maar nu heeft men ook
te maken met bedoelde resten. Kan Nederland iets doen in de sfeer van trainingsfaciliteiten
of iets dergelijks? Ik ben blij dat de regering de eerste stap zet, maar van
mij mogen er nog drie stappen op volgen.Ik wil de regering verder nog vragen welke invloed zij kan uitoefenen
opdat in de militaire strategie meer rekening wordt gehouden met of bij wordt
gedragen aan de humanitaire activiteiten die nodig zijn. Ik weet dat dit primair
een zaak is van civiele organisaties en meer valt onder Buitenlandse Zaken,
maar als er in militaire zin geen rekening mee wordt gehouden, kan er vaak
weinig. Gedacht kan worden aan het maken van corridors en zelfs het inzetten
van militaire middelen om hulpgoederen te transporteren. Is daar overleg over?
Wordt daarover gedacht in NAVO-verband? Worden daarover gesprekken gevoerd
met de VS? Wat is de Nederlandse rol daarbij?Voorzitter. Ik wil het kort hebben over wapenexport en -importbeleid,
ofschoon dit grotendeels valt onder Buitenlandse Zaken. Hoe gaat de NAVO op
dit moment om met vraagstukken in de sfeer van kernwapens en proliferatie?
Ik vind dit ook nu actueel. Er is sprake van een conflict in een regio waarin
zich twee kernwapenlanden bevinden, India en Pakistan. Ik denk dat wij daarop
ook vanuit de defensiehoek heel scherp moeten letten.In dezelfde sfeer liggen de biologische en chemische wapens. Wij moeten
ons tegen het gebruik ervan beschermen en de beste bescherming is ervoor zorgen
dat zij er niet zijn, dat er verdragen zijn die daarop zien en dat gecontroleerd
wordt of die verdragen nageleefd worden.Bij wapenexportbeleid hoort wat mij betreft ook wapenimportbeleid. In
Europa en in Amerika wordt diep nagedacht over wat gedaan kan worden aan het
conflict in het Midden-Oosten tussen Israël en Palestina. Er zijn drukmiddelen
nodig. Ik wil de regering er nogmaals op wijzen dat wij een drukmiddel hebben.
Wij zouden de aanschaffing van de Gil, een wapen uit Israël, kunnen opschorten.Ik wil het ook nog even hebben over conflictpreventie, hetgeen niet alleen
Buitenlandse Zaken maar ook Defensie aangaat. Er is eens een motie van mijn
hand aangenomen over de instelling van een fonds waaruit gelden beschikbaar
gesteld kunnen worden voor activiteiten op het raakvlak van militair en civiel:
conflictpreventie, groepen die in Nederland wat willen doen. In de praktijk
merk ik dat deze motie op een hoop gegooid wordt met die van de heer Koenders
die slaat op vredesinitiatieven elders in de wereld. Dat is niet de bedoeling.
Ik heb nu het gevoel dat er in Nederland geen enkel initiatief gestimuleerd
wordt. Hoe wordt het idee over dat fonds verder uitgewerkt?Ik ben geschrokken van de antwoorden op de vragen over de aantallen zieken
en arbeidsongeschikten. Soms ligt het percentage ziekteverzuim ver boven de
10. Met name bij vrouwen blijkt het ziekteverzuim aanzienlijk hoger te liggen.
Er is een voorzichtig Arbobeleid met een Arboconvenant. Kunnen wij een apart
debat houden over de vraag hoe een goed verzuim- en arbeidsongeschiktheidsbeleid
bij Defensie georganiseerd kan worden?Ik wil nu enige opmerkingen over het budget maken.De voorzitter:Mag ik u even onderbreken? Als u nog tijd wilt overhouden voor uw tweede
termijn moet u nu afronden.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik ben mij daarvan bewust. Ik zie dat akelige klokje voor mij voorttikken.
Ik wilde er al een papiertje overheen leggen, maar dat schijnt niet te werken!Over het budget kan ik kort spreken. Als je afziet van technische bijtellingen
is er voor de rest van de kabinetsperiode sprake van een minnetje van 54 mln
gulden. Geconstateerd moet worden dat hier nog veel incidentele posten bijzitten,
zoals vredesmissies die extra geld kosten. Als je die bedragen wegstreept,
moet je constateren dat het volgende kabinet met structureel 300 mln gulden
minder begint dan waarmee het vorige in 1998 eindigde. Ik heb dan extra gelden
voor vredesmissies die wellicht structureel doorlopen niet meegeteld. Deze
stand van zaken geeft aan dat er wel degelijk structureel bezuinigd is, maar
dat de regering in staat is geweest incidenteel tussendoor aardig bij te plussen.
Wij achten het in ieder geval een goede zaak dat een structureel lager niveau
als uitgangspunt gekozen wordt voor een volgende kabinetsperiode.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter. Evenals andere collega's sta ik stil bij de gevolgen van de
terroristische aanslagen van 11 september jl. Op 11 september is het onvoorstelbare
voorstelbaar geworden en degenen die jarenlang gewezen hebben op het gevaar
van opleidingskampen voor terroristen in Afghanistan, Iran, Irak, Syrië
en Libanon hebben hun gelijk gekregen. Wij moeten constateren dat de internationale
gemeenschap op dat punt de afgelopen jaren heeft gefaald.De regering heeft begin oktober een aantal maatregelen aangekondigd en
de minister van Defensie heeft zijn eigen task force geformeerd. Namens de
VVD-fractie wil ik hierover een aantal vragen stellen. In de maatregelen die
de regering aankondigt, wordt een uitbreiding voorgesteld van de controle
van de buitengrenzen en het mobiele toezicht op vreemdelingen. Dit betekent
een uitbreiding van de Koninklijke marechaussee. Om hoeveel extra formatieplaatsen
gaat het hierbij en op welke termijn wordt dit gerealiseerd?
Ook in de brief die wij heden ontvingen over de voortgangsrapportage worden
die vragen niet beantwoord. Deze vraag klemt te meer omdat de marechaussee
nog bezig is met een inhaalslag die pas in 2003 wordt afgerond.Ook zal de capaciteit van de bijzondere bijstandseenheden worden bezien.
Dit is zeer terecht naar onze mening maar ook bij die eenheden zijn er nu
al veel vacatures. Hoe denkt de regering die capaciteit op korte termijn te
kunnen uitbreiden?Mijn volgende vraag betreft de controle van de buitengrenzen. Het verbaasde
de VVD dat in het actiepakket geen intensivering van de kustwachttaken zit.
In 1997 heb ik namens de VVD een motie ingediend om te komen tot een Europese
kustwacht, te beginnen met Nederland, België, Frankrijk, Duitsland en
het Verenigd Koninkrijk. Die motie is door de Kamer aanvaard. Zo'n model zou
kunnen uitgroeien tot een volwaardige Europese kustwacht. Het is immers in
ieders belang dat niet alleen de Nederlandse buitenwateren goed worden bewaakt,
maar ook elders in Europa. Gaarne verneem ik of de minister met deze motie
in Europees verband verder aan de slag wil gaan. Er is inmiddels namelijk
al veel kostbare tijd verloren.De task force van de minister is nog aan het studeren. Daarom vraag ik
namens mijn fractie de aandacht van de minister voor een aantal onderwerpen.
Na de koude oorlog is in het westen een veiligheidsgevoel ontstaan waarbij
het ondenkbaar was dat het West-Europese grondgebied op korte termijn doelwit
zou zijn van externe agressie. Dat denken en dat gevoel hebben er ook toe
geleid dat de aandacht voor de bescherming van het eigen grondgebied veranderd
is. De uitvoering van nationale veiligheidstaken door de krijgsmacht is uit
het zicht. Ik noem bijvoorbeeld de bescherming van aanvoerroutes, havens,
mainports en vitale objecten, zoals kern- en elektriciteitscentrales. Mijn
vraag aan de minister is of er zo'n territoriaal verdedigingsconcept, een
"home defense" concept, bestaat. Zo ja, op welke wijze is de uitvoering daarvan
geregeld? Ik doel natuurlijk niet op de verdediging aan de IJssel, maar op
de wijze waarop beveiligings- en bewakingstaken in conceptplannen verwerkt
zijn. Een dergelijke vraag lijkt mij niet zo vreemd in het licht van het feit
dat Frankrijk, een andere NAVO-partner, verleden week plannen bekend heeft
gemaakt om luchtverdedigingsgordels om kerncentrales te plaatsen. Dit heb
ik althans in de pers gelezen.Een andere vraag gaat over de uitvoering van de derde hoofdtaak van de
krijgsmacht. Deze heeft het afgelopen jaar aan relevantie toegenomen. Ook
na 11 september jongstleden lijkt het mij nuttig dat die taak nader wordt
geanalyseerd. Worden dus ook de gevolgen van 11 september voor de derde hoofdtaak
door de taakgroep in beschouwing genomen?Ik wil nog iets zeggen over de capaciteit van de "special forces". Ik
doel op de commando's en de speciale eenheden van de mariniers. Is uitbreiding
van die capaciteit niet wenselijk, juist gezien het feit dat deze eenheden
in het kader van terrorismebestrijding van onschatbare waarde kunnen zijn?Voorts heb ik een vraag over de capaciteit van de NBC-verdediging. Sinds
1997 hebben onder anderen de heer Stellingwerf en ik bij de behandeling van
de begrotingen van zowel Buitenlandse Zaken als Defensie aandacht gevraagd
voor de gevaren van proliferatie van NBC-wapens en de dreiging die daarvan
uitgaat. Met name voor de preventie- en detectiemogelijkheden voor chemische
en biologische wapens hebben wij aandacht gevraagd. Ik had toen de indruk
dat de regering het gevaar dat ons kon overkomen, onvoldoende besefte. Er
was in elk geval geen gevoel van urgentie. De ingestelde werkgroepen zijn
vier jaar later nog steeds aan het studeren. Het onderzoeksinstituut TNO heeft
een uitgebreid onderzoeksprogramma voor de verdediging tegen biologische wapens,
maar op welke termijn daarvan resultaten zijn te verwachten is niet duidelijk.
Ook is niet duidelijk hoe de pijn van de korting op TNO binnen TNO wordt verwerkt.
In het begrotingsonderzoek werd door de regering gezegd dat dit in elk geval
niet zou leiden tot vertraging in de plannen van TNO of tot het niet uitvoeren
van projecten. In elk geval heeft TNO al ons laten weten dat de korting van
15 mln gulden in 2003 totaal niet is onderbouwd. Gezien het nuttige en belangrijke
werk van dit onderzoeksinstituut, krijg ik graag een reactie van de regering
op die brief.Bij de verdediging tegen biowapens is er geen tijd meer te verliezen.
Wat dat betreft pleit ik voor een bundeling van research door de NAVO-lidstaten
en een uitwisseling van detectie- en beschermingsmogelijkheden. Dit moet de
hoogste prioriteit krijgen. Wat ons betreft geldt dit ook voor de geplande
materieelaanschaf van detectie- en beschermingsmiddelen. Dit moet met de meeste
spoed worden uitgevoerd. Daarnaast stelt de VVD-fractie voor om de kennis
en ervaring die bij de krijgsmacht aanwezig is op het gebied van nucleaire,
biologische en chemische wapens, over te dragen aan relevante civiele instellingen.
Ik denk daarbij niet alleen aan andere departementen, maar ook aan hulpverleningsdiensten.
Dit geldt ook voor de detectiemiddelen en beschermingsmiddelen die de krijgsmacht
zelf heeft. Als daarvan voorraden zijn, moeten wij bekijken of zo nodig andere
hulpverleningsdiensten daarvan kunnen gebruikmaken. In het verleden kregen
hulpverleningsdiensten doorgaans de afdankertjes van de krijgsmacht. Een nieuwe
inventarisatie op dat punt kan nuttig zijn.In reactie op de gebeurtenissen zijn door velen al snel conclusies getrokken
over het defensiebeleid. De krijgsmacht moest volgens de PvdA, zoals ik in
de krant las, op de schop en was nog te veel gericht op de koude oorlog. PvdA-collega
Timmermans wist zelfs te vertellen dat de aanslag op het WTC had aangetoond
dat het raketschild volkomen overbodig was. Ik zou hier het tegendeel willen
beweren. Als iets is aangetoond, is het dat terroristen voor niets terugschrikken
en dat de afschrikkingstheorie die tot nu toe wordt gehanteerd, voor terroristen
niet werkt. Als wij er niet in slagen, het internationale terrorisme volledig
uit te bannen blijft een raketschild noodzakelijk.De heer Zijlstra (PvdA):Moet ik hieruit te begrijpen dat die terroristen die aanslag niet zouden
hebben gepleegd, als er een raketschild was geweest? Zij zouden daar niet
aan begonnen zijn qua afschrikking?De heer Van den Doel (VVD):Nee, dan begrijpt de heer Zijlstra het helemaal verkeerd en waarschijnlijk ook zijn collega Timmermans. Als je op een bromfiets rijdt met een
bromfietshelm op, is dat om je hoofd te beschermen en niet je benen. De redenering
van de Amerikanen voor het raketschild is dat schurkenstaten een raket kunnen
afschieten op Amerikaans grondgebied, omdat daar de logica dat men ook getroffen
kan worden door een tegenaanval niet werkt. De gebeurtenissen van 11 september
hebben aangetoond dat terroristen voor niets terugdeinzen en dus ook in staat
geacht moeten worden, vanuit Afghanistan of een ander land raketten te lanceren
die gericht zijn op Westers grondgebied.De heer Zijlstra (PvdA):Ik vraag het alleen maar. De heer Van den Doel veronderstelt van alles
erachter, maar dat is niet zo. Zouden in zijn redenering bij aanwezigheid
van een raketschild raketten zijn afgevuurd om die vliegtuigen tegen te houden?De heer Van den Doel (VVD):Ik weet niet over welk raketschild de heer Zijlstra het heeft. Ik wil
nu niet ingaan op een "als"-situatie.De heer Zijlstra (PvdA):U legt een relatie tussen een raketschild en 11 september.De heer Van den Doel (VVD):Ja, die relatie is gelegen in het feit dat terroristen voor niets terugdeinzen.
Terroristen moeten in staat geacht worden om vanuit Afghanistan, Iran of Irak
raketten met een nucleaire, biologische of chemische lading af te vuren op
West-Europees of Amerikaans grondgebied.De heer Zijlstra (PvdA):Maar een raketschild doet er bij dit soort mensen niet toe, die doen dit
toch.De heer Van den Doel (VVD):Een situatie zoals die van 11 september is niet af te dekken met een raketschild.
Maar je moet jezelf wel kunnen verdedigen tegen de inzet van raketten. Dat
is dan ook de reden dat de Amerikanen met dat raketschild komen.De heer Zijlstra (PvdA):Maar...De voorzitter:Dat is de laatste keer, mijnheer Zijlstra, want ik denk niet dat u elkaar
kunt overtuigen.De heer Zijlstra (PvdA):Ik ben het helemaal met u eens, voorzitter, het is ook mijn laatste keer.U maakt een beetje misbruik door de gebeurtenissen van 11 september te
verbinden aan het al dan niet in werking stellen van een raketschild. Dat
vind ik niet juist.De heer Van den Doel (VVD):Ik vind het volkomen onterecht om de gebeurtenissen van 11 september in
een verkeerd beeld te plaatsen. Ik herhaal dat 11 september bewezen heeft
dat terroristen voor niets terugdeinzen. De rationele afschrikkingstheorie
die wij in de koude oorlog hanteerden dat als Rusland iets zou doen in de
richting van het Westen, Rusland de kans liep de volle laag terug te krijgen,
doet geen opgeld tegen terrorisme. Dat is de kern van mijn betoog. Volgens
mij snijdt dat nog steeds hout. Dat betekent dat ik de opmerking van de heer
Timmermans dan ook niet deel.In de media werd ook geschreven dat het CDA wist te vertellen dat de landmacht
het na 11 september wel met één brigade minder kon doen. Ook
die analyse deel ik niet. Ik citeer uit het Algemeen Dagblad van 4 oktober
waarin mevrouw Ardenne gezegd zou hebben: Omdat er niet genoeg geld is om
dat erbij te doen, moet elders worden gesneden. Dat is helemaal niet erg.
Zo'n gemechaniseerde brigade kan er makkelijk af; die is duur, heeft veel
personeel nodig en kost de Defensiebegroting veel geld.De voorzitter:Mijnheer Van den Doel, ik weet niet of u iedereen gaat uitdagen om een
een-tweetje te gaan maken. Dan wordt uw spreektijd vanzelf twee keer zo lang.
Laten wij afspreken dat dit de laatste keer is.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Het lijkt mij goed om dit recht te zetten. Het zijn niet mijn woorden.
Zij zijn wellicht zo geciteerd maar het is ondenkbaar dat de CDA-fractie op
dit moment een dergelijke conclusies zou trekken uit 11 september of wat dan
ook!De heer Van den Doel (VVD):Ik ben blij dat dit rechtgezet wordt. Ik vond het namelijk wel een erg
snelle analyse die ik zou willen rangschikken in de categorie borrelpraat.
Dat is dus niet aan u toe te schrijven, mevrouw Van Ardenne.De bestrijding van het internationaal terrorisme kan en mag niet tot de
conclusie leiden dat andere Van den Doeldefensietaken minder relevant geworden
zijn of dat daarvoor geen middelen nodig zijn. De vredesoperaties blijven
relevant. Ik heb hier ook vele malen verdedigd dat de klassieke NAVO-taak
nog steeds relevant is en dat wij vooruit moeten kijken; 11 september heeft
aangetoond dat de NAVO een zeer belangrijke organisatie is die ook in de toekomst die klassieke verdedigingstaak moet blijven uitvoeren.Een van de speerpunten in de begroting is het personeelsbeleid. Voor ons
is dat speerpunt nummer één! De mens centraal in de krijgsmacht,
immers wanneer de niet-reguliere uitstroom in een organisatie groter is dan
de instroom moet de stormbal worden gehesen, zeker als het al een aantal jaren
aan in de gang is. Ik heb mij dan ook verbaasd dat de aanstellingsopdracht
voor beroepsmilitairen voor de landmacht 3500 militairen minder is dan benodigd.
Het kan vanuit het oogpunt van de te behalen wervingsresultaten een realistische
benadering zijn, maar het gaat absoluut voorbij aan de gevolgen voor de inzetbaarheid
van de organisatie. Het probleem wordt volgend jaar niet aangepakt en wordt
daarmee alleen maar groter. Hoe lang kan het nog zo doorgaan voordat de organisatie
"door haar hoeven zakt"? Overigens, datgene wat in de begroting met betrekking
tot personeel staat, zoals goede arbeidsomstandigheden, mogelijkheden voor
verdere ontplooiing, mogelijkheden om werk en privé te combineren en
meer rekening houden met individuele wensen: die kernbegrippen spreken mijn
fractie bijzonder aan.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik begrijp de opmerking van de heer Van den Doel over de 3500 mensen van
de aanstellingsopdracht niet. Dat aantal zou te laag zijn ten opzichte van
wat nodig is. Deze kwestie is aan de orde geweest bij het begrotingsonderzoek
en het antwoord van de staatssecretaris was klip en klaar: ik heb geen geld
om die aanstellingsopdracht naar behoefte uit te voeren. Voelt de heer Van
den Doel daarom geen nattigheid?De heer Van den Doel (VVD):Dat heb ik de staatssecretaris niet horen zeggen. Zijn antwoord ging helemaal
niet over geld, maar betrof een realistische inschatting van wat men op de
arbeidsmarkt kon binnenhalen. Als in dit geval geld wel het probleem is, wil
ik dat in de termijn van de regering graag van de staatssecretaris horen.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Kunt u zich voorstellen dat dit iets te maken kan hebben met een krimpend
budget?De heer Van den Doel (VVD):Nee. Het binnenhalen van personeel moet prioriteit nummer één
zijn. Er is met de Defensienota alsmede in de afgelopen jaren extra geld uitgetrokken
voor personeelsbeleid. Bij het geld dat al is uitgetrokken, kwam nog eens
80 mln gulden aan Van Rijn-gelden om de arbeidsvoorwaarden te kunnen verbeteren.
Ik kan mij bij gebrek aan geld dan ook niets voorstellen. Graag wacht ik het
antwoord van de staatssecretaris op dit punt af.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter. De heer Van den Doel loopt met deze opmerking wel erg gemakkelijk
voor het probleem weg. Het probleem met het personeel voor defensie heeft
niet alleen te maken met halen, hebben en houden, maar ook met kwaliteit.De heer Van den Doel (VVD):Wat is uw vraag, mevrouw Van Ardenne?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Mijn vraag aan u houdt verband met al die bezuinigingen waarover we zojuist
hebben gesproken. De heer Harrewijn heeft nog eens voorgerekend wat er is
gebeurd. Terecht ...De heer Van den Doel (VVD):Wat is uw vraag nu?De voorzitter:Mijnheer Van den Doel, wilt u mevrouw Van Ardenne laten uitspreken.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):De bezuiniging betrof 1,5 mld gulden in 1998 oplopend tot 2,5 mld gulden.
Ik heb dat al aangegeven. Terecht heeft de heer Harrewijn gezegd dat wij nu
nog met 300 mln gulden per jaar in de min zitten. Dan komt u met de vraag
aan de staatssecretaris hoe het met de vulling van de krijgsmacht zit. Voelt
u zich nou niet verantwoordelijk voor de problemen die zich daarbij voordoen?De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter. Ik vraag mij toch af waar mevrouw Van Ardenne de moed vandaan
haalt om dit soort vragen te stellen. De fractie van het CDA heeft het, ook
in de richting van de heer Zijlstra, steeds over bezuinigingen gehad. Ik kan
een eind met de heer Harrewijn meegaan, los van de vraag of wij het nu wel
of niet met zijn berekeningen eens zijn. Hij heeft geconstateerd dat als je
de hele periode in aanmerking neemt, wij te maken hebben met een bezuiniging
van 54 mln gulden. Dan zeg ik: er is alleen maar vooruitgang bij het verlagen
van de bezuinigingen. De fractie van het CDA heeft echter voortdurend gehamerd
op bezuinigingen. De afgelopen jaren heb ik van het CDA nog geen enkel voorstel
gezien om de begroting van Defensie bij te plussen. Sterker, wat staat er
in het verkiezingsprogramma waarmee het CDA vanmiddag is gekomen? Extra geld
voor defensie? Vergeet het maar! Helemaal niets! Nul! Waar praat u dan over,
mevrouw Van Ardenne?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):U moet onze voorstellen goed lezen.De heer Van den Doel (VVD):Dat heb ik gedaan.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dat hebt u niet gedaan.De heer Van den Doel (VVD):Jawel. Er staat helemaal niets in over extra geld voor defensie.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voor de duidelijkheid: er staat 3 mld gulden voor veiligheid in.De voorzitter:Mevrouw Van Ardenne, we gaan nu niet het programma van het CDA bespreken.
U had een vraag en ik meen dat die nu is beantwoord.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik dacht het niet. De heer Van den Doel loopt met zijn opmerkingen namelijk
weg voor een antwoord. Hij komt wel met rekensommetjes, maar trekt hij het
zich niet aan dat hij medeverantwoordelijk is voor de grote bezuinigingen
bij Defensie van de afgelopen acht jaar? Ik heb het dus niet over de afgelopen
vier jaar.De heer Van den Doel (VVD):We kunnen ook nog teruggaan tot 1989. Toen zat het CDA in de regering.
Hoe ver wilt u eigenlijk teruggaan? U weet wat de inzet van
de VVD gedurende deze acht jaar is geweest. Wij hebben ons ingezet voor een
sterk Defensiebudget. Bij elke begrotingsbehandeling hebben wij gewezen op
het strakke financiële jasje. Er zijn in de Kamer voorstellen gedaan
om meer geld voor defensie uit te trekken. Ik denk in dit verband aan de motie-Dijkstal.
Als ik nu de balans opmaak, zeg ik dat wij ten opzichte van de inzet van 1998,
toen met het regeerakkoord werd voorgenomen om 375 mln gulden te bezuinigen,
op het goede spoor zitten. Dat blijkt ook uit het mooie staatje dat de regering
heeft opgesteld. Dan kunt u wel veel ketelmuziek maken, maar ik heb nog geen
enkel voorstel van het CDA gezien, ook niet in het verkiezingsprogramma, waarmee
meer geld voor defensie wordt uitgetrokken.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter. Ik wijs de heer Van den Doel er ten slotte op dat hij onze
eerste voorstellen om de Defensiebegroting bij te plussen, heeft afgewezen.De heer Van den Doel (VVD):Ja, het was een amendement zonder dekking. Daar kopen wij natuurlijk niets
voor.Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog met opmerkingen over het personeelsbeleid.
Ik heb geconstateerd dat veel beroepsmilitairen die tien, vijftien jaar in
de organisatie werken, die organisatie ontevreden verlaten. Een van de redenen
daarvoor is de voortdurende uitzenddruk en het perspectief dat men na zes
maanden uitgezonden te zijn geweest, een jaar later weer moet vertrekken.
Dat perspectief is niet voor iedereen even aantrekkelijk. Om die reden verlaten
veel militairen de krijgsmacht.De VVD heeft enkele maanden geleden een tienpuntenplan gepresenteerd om
een aantal knelpunten op personeelsgebied te aan te pakken. Ik wil de voorzitter
vragen om dit plan aan de Handelingen toe te voegen. Een van de punten is
een herziening van de uitzendnorm, waardoor de periode tussen twee uitzendingen
niet één, maar twee jaar zal bedragen. Ik teken daarbij aan
dat de VVD ook voorstelt om alle operationele eenheden te betrekken bij deelname
aan vredesoperaties. Op dit moment wordt er te veel geput uit dezelfde soort
eenheden. Naar de mening van de VVD-fractie is dit voorstel van cruciaal belang
om de uitstroom van jonge beroepsmilitairen te stoppen en de steun van het
thuisfront niet te laten afbrokkelen.De voorzitter:Ik neem aan dat tegen het opnemen van een noot in de Handelingen geen
bezwaren bestaan.(De noot is opgenomen aan het eind van deze editie.)2Mevrouw Albayrak (PvdA):Heeft de heer Van den Doel ook enig idee hoe bereikt kan worden dat militairen
twee jaar thuis kunnen blijven? Op dit moment zijn wij namelijk nauwelijks
in staat om de mannen en vrouwen een jaar hier te houden. Het streven onderschrijf
ik wel, maar ik wil weten wanneer en hoe de heer Van den Doel dit denkt te
bereiken.De heer Van den Doel (VVD):Allereerst zullen alle operationele eenheden van de krijgsmacht geschikt
gemaakt moeten worden voor uitzending, voorzover zij dat althans nog niet
zijn. Die eis lag namelijk al in 1993 vast in de Prioriteitennota. Als dat
het geval is, zullen wij uit veel meer eenheden kunnen putten dan thans. Verder
is het natuurlijk ook sterk afhankelijk van hetgeen zich aandient aan vredesoperaties.
Als wij op de huidige wijze doorgaan, zal het vertrek van beroepsmilitairen
echter alleen maar toenemen en dan zullen wij onszelf tegenkomen.Mevrouw Albayrak (PvdA):Is het dan een kwestie van reorganisatie, van geld of van opleiding?De heer Van den Doel (VVD):Ik denk dat de meeste eenheden al geschikt zijn voor uitzending, maar
ik hoor nog wel van de staatssecretaris of dat echt zo is. Het probleem is
dat wij nu bij uitzending alleen maar kijken naar de luchtmobiele brigade,
infanteriebataljons, mariniers en de daarbij behorende logistieke ondersteuning,
Dan houdt het wel zo'n beetje op, terwijl de krijgsmacht veel groter en breder
is. Een goed voorbeeld was de inzet van de afdeling artillerie in Kosovo en
van de luchtdoelbatterij op Cyprus. Dergelijke eenheden moeten veel meer gebruikt
worden; dan zal het gebruik van de eenheden van de krijgsmacht ook veel gelijkmatiger
gespreid zijn.Mevrouw Albayrak (PvdA):Zijn wij niet afhankelijk van de vraag? Wij kunnen het aanbod wel verbreden,
maar als er geen vraag is naar die specialisaties, dan houdt het verder op.
Of zegt u met zoveel woorden dat de regering inefficiënt heeft ingezet
en dat zij het aanbod tot nu toe niet op de vraag heeft afgestemd?De heer Van den Doel (VVD):Neen, de vraag is altijd veel breder dan alleen maar een mariniersbataljon
of een infanterie-eenheid, maar die wordt altijd door andere landen ingevuld.
Misschien komt er een moment dat wij geen infanteriebataljon aanbieden, maar
wat anders. Wij kunnen ook een systeem ontwikkelen als gevolg waarvan elke
militair bij een eenheid een basisopleiding voor vredesoperaties krijgt. Vervolgens
kunnen wij dan uit die "pool" van beschikbare mensen putten voor de inzet
bij vredesoperaties. Op een bepaalde manier moet er misschien dus toch wel
efficiënter gebruikgemaakt worden van het personeel bij de krijgsmacht.Mevrouw Van 't Riet (D66):Uit de evaluatie van Kosovo blijkt dat deze lijn al gevolgd wordt. Mijn
vraag is welke eenheden volgens u operationeler gemaakt kunnen worden dan
nu het geval is en of dit in uw nota staat. Verder wil ik weten wat dit betekent
voor het ambitieniveau. Gaat u uit van het thans geformuleerde ambitieniveau
of wilt u dat ter discussie stellen, als wij de tijd tussen uitzending verlengen
van een naar twee jaar?De heer Van den Doel (VVD):Ik ga uit van het huidige ambitieniveau. Als je alle eenheden geschikt
maakt, kun je dat volgens mij handhaven. Ik voeg eraan toe dat voor bepaalde
krijgsmachtdelen soms maatwerk nodig is. Het optreden van de marine verschilt
van dat van de landmacht. Wij moeten naar de basisregel van een thuisperiode
van twee jaar. Het Verenigd Koninkrijk heeft al decennia lang een beroepskrijgsmacht.
Op basis van de ervaringen aldaar is de norm van een thuisperiode van twee
jaar ingesteld. Laten wij ons voordeel doen met die ervaringen. Ik verwijs
graag naar het artikel in Armed Forces Journal van februari
van dit jaar.De voorzitter:De interrupties en de reacties daarop worden zo breedsprakig dat wij de
tijd die is uitgetrokken voor deze eerste termijn fors dreigen te overschrijden.
Ik vraag de leden, zo kort mogelijk te zijn bij het stellen van de vragen
en bij de beantwoording daarvan.De heer Van den Doel (VVD):Een volgend voorstel betreft de compensatie in tijd bij deelname aan een
vredesoperatie. Ik wil geen uitspraak doen over de omvang hiervan, maar een
onderzoek onder het personeel naar de waardering van een dergelijke maatregel
is interessant. Het is vooral van belang om te weten of dit een effectief
middel kan zijn tegen een vroegtijdige uitstroom uit de krijgsmacht. Wil de
staatssecretaris een dergelijk onderzoek toezeggen?Ik herhaal het voorstel dat wij bij de begrotingsbehandeling van vorig
jaar hebben gedaan, namelijk de ontkoppeling van rang en salaris. Op deze
wijze kan beter maatwerk worden geleverd en kan flexibeler worden ingespeeld
op de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. In de begroting staat met veel omhaal
van woorden dat er nog eens naar wordt gekeken. Ik zie graag dat dit wat voortvarender
wordt aangepakt.Ik ga niet verder in op de problematiek van het eerder betrekken van jongeren
bij de krijgsmacht. Het voorstel van ACOM is nu herhaald door mevrouw Van
Ardenne. Dit voorstel is overigens ook al verwoord in de motie die mevrouw
Albayrak vorig jaar op dit punt heeft ingediend. Ik constateer alleen dat
na vijf jaar het VVD-voorstel in een andere vorm terugkomt. Ik ben blij dat
op deze manier een bijdrage aan de oplossing van de problematiek geleverd
kan worden.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voor de Handelingen merk ik op dat er onderscheid moet worden gemaakt
tussen het voorstel van de VVD en dat van het CDA. De VVD hecht aan het opstellen
van een arbeidscontract voor jongeren onder de 18 jaar. Dat is voor het CDA
niet aan de orde.De heer Van den Doel (VVD):Ik heb niet over een arbeidscontract gesproken. Ik heb het alleen over
een werk- en leerovereenkomst gehad. Ik constateer dat het voorstel van ACOM
ook het voorstel van het CDA is. In de motie van mevrouw Albayrak is dit vorig
jaar al min of meer aan de regering voorgelegd.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik ken het ACOM-voorstel niet. Het lijkt mij goed dat wij het bij mijn
voorstel houden.De heer Van den Doel (VVD):Het valt mij tegen dat de CDA-fractie niet de persberichten van de militaire
vakbonden leest, maar dat terzijde.De VVD wil een moderne defensieorganisatie waarin de mens centraal staat
en waar plaats is voor mannen, vrouwen, autochtonen, allochtonen, fulltimers
en parttimers. Dat zijn geen holle woorden, maar moet in de praktijk worden
waargemaakt. Dit geldt voor Defensie als werkgever, maar ook voor alle leidinggevenden.
Wat men toezegt, moet men waarmaken.Ik kom op enkele observaties verzameld uit defensieperiodieken van de
laatste maanden. Door anderen is al gewezen op het ontbreken van kleding en
van schoeisel. Er zijn problemen met de huisvesting, die wel wordt opgeleverd,
maar vervolgens blijken de spullen voor de inrichting er niet te zijn. BBT'ers
kunnen niet de beloofde rijopleiding volgen vanwege een gebrek aan instructeurs.
Deze problemen moeten zo snel mogelijk aangepakt worden. Om dit soort redenen
verlaten mensen teleurgesteld de organisatie. Bij een krappe arbeidsmarkt
is het heel moeilijk om mensen binnen te halen. Als dit dan men veel moeite
lukt, moet er alles aan worden gedaan om ze gemotiveerd binnen de krijgsmacht
te houden.De PvdA-fractie heeft terecht gesproken over de herwaardering van het
militaire beroep. Wij moeten rekening houden met hetgeen er van het personeel
verlangd wordt. Het wordt ingezet in zeer risicovolle operaties. De regering
erkent dit ook. Dit mogen geen holle woorden blijven. Laat de politiek en
de samenleving beginnen met meer warmte en betrokkenheid uit te stralen naar
de mens in de krijgsmacht.Voorzitter. Ik kom nu bij het reservistenbeleid. Een derde voorstel uit
de VVD-nota betreft het beter gebruikmaken van het beschikbare potentieel
aan reservisten. Ik heb in het algemeen overleg een aantal weken geleden mijn
teleurstelling uitgesproken over het gebrek aan creativiteit op dit punt.
Men ziet een grootschalig gebruik van reservisten alleen maar in koudeoorlogscenario's,
in geval er een Russische dreiging ontstaat. Eén van de scenario's
die ik vorig jaar nog heb geschetst, is een gebrek aan aflossingscapaciteit
in geval parate eenheden moeten worden ingezet in een nieuwe crisis en andere
eenheden nodig zijn voor aflossing van de eenheden, bijvoorbeeld van de eenheden
die op de Balkan zijn ingezet. Zo'n scenario dreigt wellicht in de komende
maanden werkelijkheid te worden. Zijn wij daarop voorbereid? Zien de bewindslieden
nu ook dat enige haast en creativiteit ten aanzien van het reservistenbeleid
noodzakelijk is? Naar de mening van de VVD-fractie zou volledig in kaart moeten
worden gebracht in welke scenario's men reservisten zou kunnen inzetten en
vervolgens zou moeten worden bezien hoeveel reservepersoneel voor de verschillende
scenario's beschikbaar moet zijn, met vermelding van de vereiste opleiding
en training. Dan heb ik het nog niet over de nationale taken van de krijgsmacht.
Kunnen wij gevolg geven aan een eventueel beroep op de krijgsmacht voor die
derde hoofdtaak in een wat grotere vorm en over een langere periode? Dat lijkt
mij bijzonder moeilijk, ook gezien de andere taken die wij moeten uitvoeren.
Naar mijn smaak is dan ook een herwaardering van de Nationale Reserve noodzakelijk.
Daar past ook een aanpassing van de wetgeving bij. Ook hier is tijd mee gemoeid.
Bij zo'n reservistenbeleid hoort ook een specifiek toegesneden personeelsbeleid.
Ik verzoek de staatssecretaris om de Reservistennota 1997 nog eens kritisch
tegen het licht te houden en begin volgend jaar – uiterlijk 1 maart –
aanvullende voorstellen aan de Kamer voor te leggen.Voorzitter. Ook dit jaar wil ik stil staan bij de veteranen. Het betreft
hier een categorie van jonge en oude veteranen, die naar de mening van de
VVD-fractie door hun verdienste voor krijgsmacht en samenleving niet mogen
worden vergeten. Ik heb tot mijn grote verbazing moeten constateren dat het
woord veteraan niet in de begroting voorkomt. Ik vind dat een
omissie. Ik heb verschillende malen, ook in deze Kamer, een pleidooi gehouden
voor een maatschappelijke waardering van de veteranen. In 1996 heb ik, ondersteund
door andere collega's uit dit huis, voorgesteld om te komen tot een dag van
de veteraan; een vaste dag in het jaar waarop stil wordt gestaan bij de verdiensten
van een veteraan, niet alleen in de krijgsmacht, maar ook in het onderwijs
en de media. Kortom, in de gehele Nederlandse samenleving. Uit een opinieonderzoek
bleek deze zomer dat 77% van de ondervraagden onder de Nederlandse bevolking
vindt dat veteranen meer waardering verdienen en het instellen van een nationale
veteranendag steunt. Het maatschappelijk draagvlak is er dus. In de jaren
negentig is in deze Kamer veel gedebatteerd over een eenmalige materiële
vergoeding voor de veteranen. In die discussie wees de regering er voortdurend
op dat een maatschappelijke waardering en erkenning van veel groter belang
is. De VVD-fractie is het hiermee eens, maar verwacht dan wel van de regering
dat zij zich in die discussie over de maatschappelijke waardering en erkenning
actief opstelt en dat zij eventuele initiatieven ondersteunt en faciliteert
en niet passief blijft toekijken. Gaarne een reactie van de staatssecretaris.In dat verband vraag ik ook aandacht voor de wens onder de veteranen om
te komen tot een zogenoemde veteranendraaginsigne, een uiterlijk herkenningsteken
voor de veteraan. Zo'n insigne zou qua registratie kunnen worden gekoppeld
aan de uitgifte van een veteranenpas. Materieel is het een klein gebaar en
in immateriële zin betekent het heel veel voor de veteraan. Het sluit
precies aan op de waardering en erkenning die de veteraan verdient. Wil de
staatssecretaris toezeggen dat er op korte termijn zo'n draaginsigne komt?Voorzitter. Dan ben ik aanbeland bij de Europese militaire samenwerking.
De VVD-fractie ondersteunt de beleidsinitiatieven voor de Europese defensie
daar waar deze complementair zijn aan de NAVO en voorzien in het opheffen
van militaire tekortkomingen onder Europese bondgenoten. De minister van Defensie
is, zoals wij hem kennen, voortvarend te werk gegaan en heeft in korte tijd
heel veel initiatieven ondernomen. Onze waardering daarvoor. Overigens wil
ik graag nog eens separaat spreken over de overeenkomst die vorige week in
Frankrijk is afgesloten. Ik denk dat wij moeten oppassen dat wij met dit soort
overeenkomsten de tekortkomingen niet structureel kunnen opheffen. Daarmee
bedoel ik dat wij ook van andere landen mogen verwachten dat zij een structurele
bijdrage leveren aan het opheffen van die tekortkomingen. Als ik kijk naar
de verhoging van defensiebudgetten in andere landen, denk ik dat datgene wat
te veel is binnen de diverse krijgsmachten, het surplus, zichtbaar moet worden
gemaakt. Kan de minister zo'n surpluslijst van middelen die te veel zijn bij
de Europese bondgenoten, overleggen en dat punt op de Europese agenda zetten?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Is de heer Van den Doel het eens met het voorstel van de minister om spionagevliegtuigjes
gezamenlijk met de Fransen te gebruiken?De heer Van den Doel (VVD):Ik ken nog niet alle merites van het voorstel. Ik zeg er niet zonder meer
"ja" tegen, maar ik wil het nog bespreken. Dat heb ik zojuist gezegd. Ik vind
dat wij heel goed moeten bekijken of wij op deze wijze ons geld wegzetten.
Ik vond het initiatief met Duitsland heel goed, maar ik heb hier nog wat vragen
over. Ik vind dat wij die in een overleg of schriftelijk met de regering moeten
wisselen.Ik wil afronden met een terugblik. Bij het aantreden stonden deze bewindslieden
voor het onplezierige karwei om 375 mln gulden te bezuinigen, terwijl de organisatie
nog geweldig met zichzelf in de knoop zat om de bezuinigingen van het begin
van de jaren negentig weg te werken. Met de Defensienota 2000 hebben de bewindslieden
de koers uitgezet voor de komende jaren en helderheid geboden aan het personeel.
Waar bij de Prioriteitennota nog sprake was van een forse krimp, gaf de Defensienota
een uitbreiding van de parate sterkte te zien. Voor die Defensienota bestond
zeer brede steun in de Kamer. De minister heeft zich vanaf zijn aantreden
ingezet voor een veranderingsproces, met als doel een transparante organisatie.
Hij heeft niet geaarzeld om strakke maatregelen te nemen als die transparantie
geweld werd aangedaan. Met het ingezette veranderingsproces zijn goede resultaten
bereikt. De VVD-fractie heeft veel waardering voor al die initiatieven en
de resultaten daarvan.Het defensiepersoneel heeft zich ondanks alle veranderingen en onzekerheden
loyaal en professioneel ingezet tijdens de verschillende vredesoperaties en
daarmee een concrete bijdrage geleverd aan de handhaving van de internationale
rechtsorde. De bijdrage aan UNMEE die binnen korte termijn tot stand kwam,
was, zonder enige vredesmissie te kort te willen doen, een huzarenstukje.
Onze taal kent nu eenmaal geen mariniersstukje. Het was klasse, vond ik.Daarnaast is de krijgsmacht onmisbaar geworden ter ondersteuning van civiele
taken. Dat neemt niet weg dat de personele vulling van de krijgsmacht een
groot probleem is dat de afgelopen jaren wellicht wat is onderschat. Naast
zorg om deze vullingsproblematiek is er bij de VVD ook zorg over het budget
voor Defensie. Defensie zit al jaren in een financieel strak jasje. Bij het
aantreden van dit kabinet heeft mijn fractievoorzitter Hans Dijkstal gezegd
dat wij het regeerakkoord loyaal zullen uitvoeren. Tegelijkertijd heeft hij
aangetekend dat de VVD haar best zou doen om de bezuinigingen op Defensie
zoveel mogelijk teniet te doen, als daar aanleiding toe was. Dat was de inzet
van de VVD in 1998. Als ik kijk naar het antwoord op vraag 75, kan ik vaststellen
dat dit aardig is gelukt. Dat stemt tot tevredenheid.Dat neemt niet weg dat de sterk oplopende exploitatiekosten als gevolg
van vredesoperaties, extra geld om personeel aan te trekken, investeringen
voor het Europees defensiebeleid en de hoge dollarkoers de begroting zo onder
druk hebben gezet dat oefeningen en vlieguren worden beperkt. Deze ontwikkeling
spreekt de VVD-fractie niet aan. Indien kabinet en Kamer de komende jaren
hetzelfde blijven eisen van de krijgsmacht, zal er een betere balans moeten
worden gezocht tussen ambitie en middelen, ook in financiële zin. De
VVD-fractie wil zich daarvoor gaarne inzetten.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Van Bommel (SP):Mijnheer de voorzitter. Vanavond zal bij de behandeling van de begroting
voor Buitenlandse Zaken de oorlog tegen Afghanistan veel aandacht trekken.
Toch is er alle aanleiding, nu al enkele vragen te stellen aan de minister
van Defensie, gezien de betrokkenheid van ons land en het aanbod dat is gedaan
voor vormen van bijstand, ook militair. Ik behoef de discussie over artikel
5 van het NAVO-verdrag niet te memoreren.Ik zou graag van de minister vernemen wat de uitkomst is van het overleg
dat de souschef operatiën van de luchtmacht en de chef-defensiestaf voerden
met de Amerikaanse defensietop. Is er, zoals het ANP meldde, gesproken over
een mogelijke Nederlandse bijdrage in de vorm van patrouillevliegtuigen, fregatten
en tankervliegtuigen? Gaat het daarbij om andere taken dan de zogeheten backfill?
Met welke opdracht en welk mandaat is dat overleg aangegaan? Kan de minister
de Kamer meedelen wat de resultaten ervan zijn?Een andere kwestie die om opheldering vraagt, is het gebruik van clusterbommen.
De minister-president zou volgens de Volkskrant aan de minister van Defensie
hebben gevraagd om een feitenonderzoek te doen naar het gebruik van clusterbommen
door de Verenigde Staten. Ook in de ministerraad zou over dit onderwerp zijn
gesproken. Die kritische houding waardeer ik zeer, maar zij mag niet tot vrijblijvendheid
leiden. Het gebruik van clusterbommen leidt immers vrijwel automatisch tot
onschuldige slachtoffers, omdat bijna per definitie een aantal projectielen
niet direct tot ontploffing komt. Het is bovendien een bijzonder grof middel
dat nauwelijks met precisie is in te zetten. De Nederlandse regering zou zich
internationaal moeten inspannen voor een verbod op het gebruik van clusterwapens,
zoals eerder ook steun is gegeven aan het verbod op het gebruik van antipersoneelsmijnen.Impliceert het verzoek tot een feitenonderzoek dat de regering van plan
is, de discussie over een verbod op de inzet van clusterwapens te bevorderen
als uit dat onderzoek blijkt dat er in Afghanistan inderdaad onschuldige slachtoffers
vallen als gevolg daarvan? Is de regering bereid, in dat geval op korte termijn
bij de Verenigde Staten aan te dringen op stopzetting van het gebruik ervan
in de oorlog tegen Afghanistan? Indien die bereidheid niet bestaat, waartoe
dient dan het gevraagde feitenonderzoek?Bij de begrotingsbehandeling van vorig jaar is terecht veel aandacht gevraagd
voor de wervingsproblematiek bij de krijgsmacht. Vandaag is dat weer het geval
en gezien de berichten is dat volkomen logisch. Aantal soldaten bij landmacht
naar dieptepunt, zo kopte NRC Handelsblad afgelopen zaterdag nog. Terwijl
vorig jaar nog 76% van alle militaire functies vervuld waren, was eind augustus
van dit jaar slechts 69% van de BBT-functies vervuld. Het leger lijkt alsmaar
leger te worden, maar het ministerie houdt vol aan het gestelde ambitieniveau
te kunnen voldoen. Waar ligt de grens? Hoeveel onvervulde functies moeten
er zijn, voordat het ministerie aan de noodrem trekt? Kunnen de gegevens waarover
de NRC blijkbaar beschikt ook aan de Kamer worden gestuurd? Een woordvoerder
van de landmacht stelt in dezelfde NRC: "Het lukt ons nog wel, zij het met
veel moeite. Als er voldoende sense of urgency is, kunnen wij nog wel een
en ander uit de kast halen." Ik zou graag een toelichting van de staatssecretaris
krijgen op die veronderstelde, geheime reserve bij de krijgsmacht.Als het huidige personeel steeds zwaarder belast wordt door de personeelstekorten
en de tegenvallende wervingsresultaten, zal het animo om defensie te werken
steeds verder dalen. Het ministerie kwam zelf met een plan om tevreden marinepersoneel
mensen te laten werven in hun directe vriendenkring. Overbelaste werknemers
zijn echter geen mooi visitekaartje. Is het nu niet de hoogste tijd om het
ambitieniveau ter discussie te stellen? Ik hoor graag een reactie op dat punt.Na de aanslagen in de VS heeft de regering ook in Nederland een fase van
verhoogde waakzaamheid aangekondigd, onder andere door extra veiligheidsmaatregelen
in te stellen voor objecten en personen die doelwit zouden kunnen zijn van
terroristische aanslagen, zoals NAVO- of Amerikaanse objecten en personen.
Toch zijn er op 1 oktober jongstleden, overdag nota bene, verschillende activisten
zonder toestemming op de luchtmachtbasis Volkel geweest. Zij betraden op het
Amerikaanse gedeelte van de basis een gebouw van waaruit de Amerikaanse bewaking
van de kernwapenbunkers plaatsvindt en ook het gebouw van de quick reaction
alert waar Nederlandse piloten paraat staan om eventueel uit te vliegen met
F16's. Pas toen de actievoerders hun aanwezigheid kenbaar maakten bij de voetbal
kijkende Amerikaanse bewaking zijn zij opgepakt. Kan de minister aangeven
hoe een dergelijke binnendringing onder de huidige verscherpte waakzaamheid
heeft kunnen plaatsvinden? Ik kan mij moeilijk aan de indruk onttrekken dat
de bewaking op de vliegbasis Volkel zo lek is als een mandje. De regering
heeft een lijst van zogenaamde kwetsbare objecten opgesteld. Mijn fractie
meent dat dit een uitgelezen moment is om ook de rampenbestrijdingsplannen
in die regio's door te lichten en oefeningen te doen. Ook hier ligt een taak
voor Defensie. Kan de minister aangeven waarom het rampenplan van de gemeente
Uden niet uitgaat van een zogeheten worst-casescenario, uitgaande van een
ongeval waarbij een of meerdere kernwapens die op de basis liggen betrokken
zijn, zelfs al kan deze aanwezigheid bevestigd, noch ontkend worden? Het is
ongelooflijk dat zelfs de burgemeester en de plaatselijke marechaussee niet
op de hoogte zijn van de mogelijke aanwezigheid van kernwapens op Volkel.
Is er voldoende hulpverleningsmateriaal voor ongelukken waarbij straling vrijkomt?
Hoe kunnen de hulpverleners op een dergelijk scenario oefenen als het niet
in het rampenplan is opgenomen? Informatie en openheid over de aanwezigheid
van gevaarlijke stoffen bleken bij eerdere rampen cruciaal. Als de geheimzinnigheid
over de aanwezigheid van kernwapens op Volkel leidt tot een potentieel gevaar
voor de burgerbevolking, geeft dat nog meer redenen om over te gaan tot openheid
over kernwapens in Nederland. Daarmee ontstaat bovendien een basis voor een
open debat over de zin of onzin van de aanwezigheid van kernwapens op Nederlands
grondgebied.Tijdens de begrotingsbehandeling verleden jaar gaf de staatssecretaris
aan dat hij de motie-Harrewijn die al bij de begroting van 1999 was ingediend
en aangenomen een redelijke motie met een redelijke termijn
vond. Voor de duidelijkheid: die motie roept de regering op om binnen twee
jaar ervoor te zorgen dat de minimumwervingsleeftijd op 18 jaar komt te liggen.
Hij was op dat moment bezig voor- en nadelen op een rij te zetten. Wij zijn
nu twee jaar verder en zelfs de beloofde notitie hierover heeft de Kamer niet
bereikt. De regering bekent hiermee duidelijk kleur. Het principiële
vraagstuk over de leeftijd waarop iemand de verantwoordelijkheid kan en mag
dragen om de wapens op te nemen of daarvoor opgeleid te worden, wordt om praktische
redenen onder het tapijt weggemoffeld. Wat is de uitkomst van het intern onderzoek
naar de voor- en de nadelen? Waarom voert de regering de motie niet uit?Nu Lockheed-Martin de order voor het bouwen van de joint strike fighter
binnen heeft gesleept, zal de regering op zeer korte termijn moeten besluiten
of Nederland deel zal namen aan de industriële participatie. De staatssecretaris
stelt in zijn brief van 3 oktober jl. dat bij Nederlandse deelname aan deze
EMD-fase Nederland zich vrijwel vastlegt op de latere aanschaf van de joint
strike fighter. De SP-fractie ziet geen noodzaak om 80 nieuwe straaljagers
aan te schaffen. Waarom zouden wij een voorhoederol moeten vervullen in deze
wapenwedloop in de lucht? Met stijgende verbazing volgen wij bovendien de
discussie in de media die gaat over de economische belangen, de betrokkenheid
van het bedrijfsleven en werkgelegenheid. Dat doet denken aan de jaren zeventig
toen er heftig gediscussieerd werd over de vraag of er zo iets bestaat als
een militair-industrieel complex dat economische belangen heeft bij conflicten
in de wereld die met militaire middelen worden uitgevochten. Gezien de discussie
nu is die vraag niet anders dan bevestigend te beantwoorden. Om deel te mogen
nemen aan de EMD-fase moet 2 mld gulden op tafel worden gelegd. De industrie
verwacht 10 mld gulden aan orders binnen te slepen, zo meldde de voorzitter
van het NIID afgelopen vrijdag op Netwerk. Diezelfde industrie wenst maar
400 mln gulden op tafel te leggen om mee te mogen doen. Als al tot dit project
wordt besloten – de SP zal zich er zeker tegen verzetten – dan
mag toch in ieder geval van de industrie worden verwacht, zelf het inlegbedrag
bij elkaar te brengen. Wat is de positie van de Nederlandse regering? Dat
is van belang voor de discussie, zeker nu uit een uitgelekt rapport van het
Centraal Planbureau blijkt dat deelname geen winst voor de werkgelegenheid,
omzet en technologievernieuwing zou betekenen en het CPB de keuze voor de
JSF door de onvoorspelbare ontwikkelingen op militair-strategisch gebied als
onverstandig bestempelt. Kan de minister ervoor zorgen dat de Kamer op korte
termijn de beschikking krijgt over dit rapport? Ook in de VS bestaat onzekerheid
over de haalbaarheid van het JSF-project. Kent de staatssecretaris het rapport
van de Amerikaanse rekenkamer dat stelt dat de techniek van de JSF volstrekt
onvoldoende is getest om al tot de ontwikkelingsfase over te gaan en het vliegtuig
wel eens tien of meer keer zo duur kan worden? Welk bedrag wil de regering
investeren in de productiefase en moet dat dan worden beschouwd als een subsidie?
Kortom, wanneer krijgt de Kamer de relevante informatie zodat eindelijk een
volwaardig debat over dit project kan worden gevoerd?Vorige week opperde de voorzitter van een van de militaire vakbonden dat
de krijgsmacht ingezet kan worden als ordehandhavers bij grote evenementen
als de politie daarvoor te weinig menskracht heeft. De SP meent dat het tekort
aan politiemensen niet verholpen kan en mag worden door de door wervingstekorten
geplaagde krijgsmacht civiele taken te laten vervullen. Deze vermenging van
taken wijzen wij, nog onafhankelijk van personeelstekorten principieel af.
Militairen zijn niet opgeleid om bagage op Schiphol te controleren of mensenmassa's
bij popfestivals in bedwang te houden. Dat zijn reguliere politietaken. Daarnaast
moet elke taak die de krijgsmacht in crisissituaties krijgt toebedeeld zo
gauw die crisis voorbij is afgestoten worden. Kan de staatssecretaris een
reactie geven op het voorstel van de vakbonden en aangeven waar wat hem betreft
de grens ligt bij de inzet van militairen voor civiele taken?In de brief van 5 oktober jl. stelt het kabinet voor, de capaciteit voor
persoonsbeveiliging alsmede de capaciteit voor de bewaking van objecten te
vergroten. Gisteren meldde Financiën per brief dat extra geld naar de
militaire inlichtingendienst, de Koninklijke marechaussee en de bijzondere
bijstandseenheid gaat. Kan de minister aangeven hoe dit structurele bedrag
van een kleine 40 mln gulden tot en met 2006 besteed zal worden?Ik kom tot mijn slot, voorzitter. De SP-fractie ziet na het einde van
de koude oorlog geen enkele noodzaak meer voor een groot staand leger. Ervaringen
elders laten zien dat een dergelijke grootschalige, militaire structuur geen
bescherming kan bieden tegen nieuwe dreigingen, zoals het internationale terrorisme
en niet effectief kan zijn bij het bestrijden ervan. Toch gaan er ook in deze
Kamer stemmen op om in reactie op die dreiging de Defensiebegroting te verhogen.
Die discussie zal rond de verkiezingen en bij de totstandkoming van een nieuw
regeerakkoord ongetwijfeld haar beslag krijgen. Ik wil graag horen wat het
standpunt van de minister nu is. Ziet hij ook aanleiding om in verband met
de dreiging van terrorisme te pleiten voor een verhogen van zijn begroting?
Het lijkt mij voor de politieke duidelijkheid goed om daar deze week al iets
over te vernemen.Mevrouw Van 't Riet (D66):Voorzitter. Ik denk dat de laatste vraag van de heer Van Bommel door de
minister met "ja" zal worden beantwoord.Voorzitter. De behandeling van de Defensiebegroting vindt plaats terwijl
eerder een grootscheepse herziening van deze begroting is aangekondigd na
de gebeurtenissen van 11 september. Een door de minister ingestelde taakgroep
komt begin december met aanbevelingen voor aanpassingen. Wij zitten dus nu
in een soort vacuüm. Uit de voortgangsnotitie actieplan terrorisme die
wij vanmorgen bij de post aantroffen, blijkt dat er bij Defensie inmiddels
een tussenrapport ligt. Wil de minister al een tipje van de sluier oplichten,
vooral omdat er een rekensom bij zit waaruit blijkt dat er nogal wat extra
geld naar Defensie, met name voor de marechaussee, gaat? De vraag blijft waarom
de taakgroep pas in december rapporteert. De centrale vraag is hoe ingrijpend
de begroting in de ogen van de minister moet worden aangepast. Gaat de minister
de hele begroting op haar kop zetten? Wat D66 betreft, hoeft er geen geheel nieuwe koers te worden gevaren.
Wij pleiten voor aanscherping van het beleid op de volgende vier terreinen: - een hogere prioriteit hechten aan human intelligence;- het
versterken van de capaciteit van de Koninklijke marechaussee;- meer
en betere internationale samenwerking tussen inlichtingendiensten;- het omgaan met de commandoachtige eenheden special forces; wij hebben nu
300 commando's, moet dat aantal worden vergroot of is het voldoende?Als wij kijken naar de derde hoofdzaak uit de Defensienota dan zien wij
dat Defensie de ondersteuning van civiele taken voor haar rekening neemt.
Het bestrijden van terrorisme valt daar gewoon onder, zodat er niets nieuws
onder de zon is, in feite. Wij zitten niet te wachten op een nachtwakerstaat;
omvorming van de krijgsmacht is voor D66 niet aan de orde. Wel kan men kijken
hoe gebruikmaking van human intelligence een hogere prioriteit kan krijgen,
kortom meer gewicht aan de inzet van speciale "agenten".De marechaussee is de enige centraal aangestuurde politie-eenheid en geschikt
voor de politietaak terrorismebestrijding. Defensie heeft een civiele vangnetfunctie.
De inzet van de BBE bij de bewaking van de tunnels destijds, en ook de inzet
van 30 soldaten van de landmacht die nu assisteren op Schiphol zijn daar voorbeelden
van. Ik begrijp de angst voor verdringing niet. Er is sprake van een discussie.
Ik wijs op de uitspraken van politiechefs. In onze ogen is een en ander complementair.
Dat betekent dat waar nodig Defensie inspringt. Volgens mij is dit gewoon
de derde hoofdtaak van Defensie.Als de aanslagen in de VS iets hebben aangetoond, is het wel een verhoogde
urgentie van internationale samenwerking van inlichtingendiensten. D66 vraagt
de minister om voorstellen te doen voor een effectievere samenwerking tussen
deze diensten.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw Van 't Riet kwalificeert de civiele taken als complementair. Is
zij het met mij eens dat wat nu op Schiphol gebeurt ontstaan is door personeelstekorten?
De gewone diensten kunnen daardoor hun taken niet uitvoeren. De krijgsmacht
dient op deze manier als achterwacht voor de personeelstekorten bij andere
diensten. Dit is iets anders dan complementair.Mevrouw Van 't Riet (D66):Er is ook sprake van een vangnetfunctie en dat heb ik ook genoemd. In
dit geval zijn er plannen voor uitbreiding van de marechaussee en in de notitie
Terrorismebestrijding is er sprake van nog meer formatieplaatsen. Wij moeten
echter op dit moment iets ondernemen. De heer Van Bommel weet dat de controletaken
geïntensiveerd zijn maar dat men het werk niet aan kan. Ik vind het in
dit geval niet ernstig dat de landmacht die taken op zich neemt.De heer Van Bommel (SP):Is er wat u betreft een grens aan de vangnetfunctie? Ik noemde al de inzet
bij grote evenementen zoals popconcerten, enz. Moet er op dat moment ook gesproken
worden over een vangnetfunctie van de krijgsmacht?Mevrouw Van 't Riet (D66):Het mag geen structureel verschijnsel worden. De bedoelde inzet is incidenteel
en bij calamiteiten.Ik sprak daarnet over de 40 formatieplaatsen bij de MID. Uit de eerder
genoemde tussenrapportage van de regering blijkt dat de MID, de Koninklijke
marechaussee en de bijzondere bijstand in totaal 37,1 mln euro extra geld
krijgen. Ik constateer dat de minister en D66 op één lijn zitten
wat de prioriteiten betreft.In het licht van de veranderde omstandigheden en vooruitlopend op de werkzaamheden
van de taakgroep vraagt D66 zich het volgende af. Als het project integrale
veiligheidszorg is voltooid wordt het beveiligingspersoneel verminderd van
3500 tot ongeveer 700 functies. Wordt hier nu met andere ogen naar gekeken?
Hoe beziet de minister deze inkrimping nu? Uit het beleidsplan Koninklijke
marechaussee wordt een tekort gesignaleerd aan hoogwaardig personeel. Gefaseerd
worden 100 functies toegevoegd. Daarbij is nog geen rekening gehouden met
de uitbreiding van de gevolgen van het actieplan terrorisme. Hoe denkt de
minister deze mensen op korte termijn te werven voor de Koninklijke marechaussee?Voor de bescherming tegen nbc-wapens wordt voor wetenschappelijk onderzoek
voor 2002 een bedrag van 5,3 mln euro uitgetrokken. Wordt overwogen, onderzoek
te intensiveren? Tegen de dreiging van nbc-wapens bestaan er voor Defensie
twee taken: de actieve en de passieve verdediging. De verbetering van het
Patriotsysteem van de Koninklijke luchtmacht speelt daarin een rol naast de
TMD op de LCF-fregatten. Waarom wordt er nu op de Patriot PAC 111-systemen
bezuinigd, die juist ingezet kunnen worden tegen ballistische raketten die
nbc-wapens in hun koppen kunnen vervoeren? Juist deze raketten kunnen met
hun lading veel schade aanrichten en grote afstanden overbruggen. Wordt ook
deze bezuiniging door de taakgroep meegenomen?In het actieplan terrorisme wordt gesproken over backfill. Is er al iets
bekend over de extra taken die Nederland zou kunnen uitvoeren bijvoorbeeld
op de Balkan? Is er overigens door ons al hiertoe een aanbod gedaan aan de
VS? Is al iets bekend over het verzoek van de VS om te onderhandelen? Ik heb
er overigens begrip voor als de bewindslieden op deze laatste vraag niet kunnen
ingaan.Het ziet ernaar uit dat elke oorlog in de toekomst een coalitieoorlog
zal zijn. Daarmee blijft de vraag aan de orde of Nederland de hele gereedschapskist
nodig blijft hebben of dat het defensiebeleid zich meer moet gaan specialiseren.
In feite gebeurt dit al bij het Europese veiligheids- en defensiebeleid. Hier
komt nadrukkelijk de wens van taakspecialisatie naar voren. Wij hebben echter
nog steeds heel weinig overzicht. Waar zitten de zere plekken, met name bij
andere landen? Wij kunnen ons vinden in hetgeen nu gebeurt, maar wij kunnen
geen harde conclusies trekken over het totaaloverzicht. Daarom is de Capabilities
Improvement Conference in november van belang. Wat is de inzet van de minister
daarbij? De Europese Raad heeft zich uitgesproken voor een zo spoedig mogelijk
operationeel maken van het EVDB.Daarmee kom ik op dat rapport van IISS. Is het de planning van 2003 voor
die 65.000 militairen haalbaar? Ik wil geen doemdenker zijn, maar zoals de
ontwikkelingen nu zijn, heb ik niet veel hoop dat dit gaat lukken. Het lijkt
mij een bijna onmogelijk streven. Het proces gaat te langzaam. De EU-staten
moeten zich dat wel aantrekken. Het is niet Nederland. Ik vind
dat wij er behoorlijk aan hebben getrokken en dat nog steeds doen. Er zijn
flinke uitspraken gedaan. Solana loopt daarin wel voorop, maar het gaat veel
te langzaam. De omvorming gaat niet goed.De versterking van de Europese militaire capaciteit is speerpunt 1 van
de Defensiebegroting. Er zijn er vier genoemd. De heer Van den Doel noemde
personeel speerpunt 1. Ik neem dus aan dat het niet onderling gerangschikt
is. Tekortkomingen op het gebied van inlichtingenverzameling, strategisch
transport en commandovoering krijgen prioriteit. Samenwerking met de partners
in de European Air Group en het Europees Amfibisch Initiatief, de modulegedachte
en de taakspecialisatie spreken ons zeer aan. De heroverweging van de aanschaf
van lichte luchttransportcapaciteit lijkt een logische en geeft aan –
en dat vind ik belangrijk bij Defensie – dat men bereid is, flexibel
naar dit soort zaken te kijken en dat men bereid is om beleidstaken, indien
nodig, aan te passen.Voor het EVDB wordt terecht een flink bedrag uitgetrokken. In totaal gaat
het om 136 mln euro. Ik moet echter constateren dat de besteding stagneert.
Eigenlijk hebben wij die discussie al met de minister gevoerd in het algemeen
overleg. Dat was echter niet de bedoeling van het EVDB. Ik heb in de krant
gelezen dat de minister een deal heeft gesloten met zijn Franse collega Richard
over 100 mln gulden voor onbemande vliegtuigen. Het lijkt mij een goede deal,
maar past dit in het financiële plaatje? Is er sprake van onderuitputting
of verdringing?In de brief van 17 oktober wordt de Kamer geïnformeerd over de maatregelen
die de minister heeft genomen in het kader van het veranderingsproces. Het
primaire doel is om de defensie transparant en doelgericht te maken. Dat is
een nobel streven. De minister waardeert de tussenstand positief. Wij geven
toe dat er veel is veranderd ten opzichte van het politiek beraad, de positie
van de IGK en het uitgangspunt om voornamelijk gezamenlijk op te treden.Wat mij overigens opviel, was de titel van het rapport van AEF. De titel
van het rapport heeft een hoog pr-gehalte. Eigenlijk is het gehele rapport
wel zo. Het is zichtbaar doeltreffend als toelichting. Maar dan de inhoud.
Kan een toelichting worden gegeven op het negeren van het advies om de drie
directoraten-generaal op te heffen, maar wel te kiezen voor één
directeur-generaal Personeel en materieel? Staat dat niet haaks op elkaar?Zoals gezegd is er meer en meer sprake van gemeenschappelijk optreden
door de krijgsmachtonderdelen. Dat is een goede zaak. Hoewel de zaak beter
kan, zoals bleek bij UNMEE, is het van belang dat er naar de toekomst wordt
gekeken. De positie van de CDS, de chef Defensiestaf, wordt samen met het
defensiecrisisbeheersingscentrum door de commissie-Franssen bekeken. Wordt
in dit onderzoek ook gekeken naar de mogelijkheid van volledige opheffing
van het onderscheid tussen de krijgsmachtonderdelen? Wij steunen overigens
de versterking van de CDS, maar willen weten of dit in het onderzoek wordt
meegenomen.Over het leiding geven aan vredesoperaties schrijft de minister dat de
beslissingen van de CDS bovendien meer het karakter van een directief moeten
krijgen. Dat komt ook duidelijk uit het rapport. Dat is juist, maar wel erg
summier. Het wekt ook de indruk dat het een obligate passage is. Ik neem aan
dat dit niet de bedoeling is.Ik vraag de minister uitdrukkelijk, in te gaan op de door AEF gesignaleerde
knelpunten waar de minister zelf geen gevolgen aan verbindt, namelijk de zichtbaarheid
van het politiek beraad, de nieuwe aansturing van DICO en de toprapportages
die te omvangrijk zijn, een te lange doorlooptijd hebben en daardoor niet
doorzakken naar beneden. Het is natuurlijk wel van belang dat dit gebeurt.
Kortom, naar de mening van D66 bevat de reactie op de notitie een té
positieve toonzetting.Het is curieus te lezen dat de besparingen van de competitieve dienstverlening
worden gehaald maar dat de CDV zelf nog niet is gerealiseerd. Ik vraag mij
af hoe dat gedaan is. Deze besparingen vloeien voort uit de Defensienota 2000.Het personeelsbeleid blijft een punt van zorg. Mede door de krapte op
de arbeidsmarkt zijn er aanzienlijke tekorten. Het lijkt erop dat deze krapte
door de economische ontwikkelingen zal afnemen. Een scala van maatregelen
is genomen om de werving van personeel te verbeteren, te behouden en loopbaanperspectief
te geven. Ook de forse daling van het opleidingsverloop wordt aangepakt. Hopelijk
leidt dit tot resultaat. Een goede samenwerking met het bedrijfsleven en het
afsluiten van contracten bijvoorbeeld met medisch personeel, het stageproject
bij transport en logistiek en de overeenkomst met de politie zijn allemaal
van belang. Hoe staat het met de overeenkomst met de politie en wat behelst
deze? Hoe is de progressie bij het platform defensiebedrijfsleven? Wij hebben
al eerder gezegd dit van belang te vinden.Het ziekteverzuim is erg hoog en bovendien geven de cijfers aan dat het
ziekteverzuim bij burgerpersoneel veel hoger is dan bij militair personeel,
vooral bij de marechaussee. Waar ligt dit aan? Ik kan mij aansluiten bij de
vraag van de heer Van den Doel om hierover een apart debat te voeren. Het
is immers een vrij ingrijpend onderwerp.Zowel in de Defensienota als nu bij de begroting wordt aangegeven dat
niet getornd hoeft te worden aan het ambitieniveau. Personeel en materieel
zijn voldoende op orde hoewel het knelt, maar wanneer begint het te kraken?
Ik wijs bijvoorbeeld op de marine waar de druk op de exploitatiebudgetten
en personele krapte door het afstoten van ouder materieel en ingebruikname
van nieuw materieel voor grote problemen zorgen. En klopt het dat 1/3 van
de functies bij de landmacht onvervuld zijn, zoals in de kranten stond te
lezen? Het mag niet zo zijn dat het ambitieniveau aangetast wordt door de
wervingsproblemen.D66 is voorstander van de opheffing van het onderscheid tussen BBT en
BOT. Hierin maakt mijn fractie onderscheid tussen officieren en ander militair
personeel. Defensie overweegt dat onderscheid op te heffen. Wordt het ook
daadwerkelijk gedaan en welke voordelen geeft dat voor de werving? Naar mijn
mening kan dat behoorlijk ingrijpende gevolgen hebben.Hoe staat het eigenlijk met de vervanging van fregatten door kustwachtschepen?
Het verbaast mij dat daarop nog wordt gestudeerd en pas in 2002 zal worden
gerapporteerd. Dat was niet de intentie van de desbetreffende motie-Van 't
Riet. Een notitie van de staatssecretaris over de consequenties van werving
van militairen onder de 18 jaar werd nog voor de behandeling van de begroting
verwacht. Kan worden aangegeven wanneer deze notitie er zal zijn? Los van
de conclusies van deze notitie blijft D66 pleiten voor het in overeenstemming
brengen van de Nederlandse wetgeving met de "straight 18 positie" die inhoudt
dat pas vanaf 18 jaar een dienstverband met Defensie mag worden aangegaan.
Die regel is een aanvulling op het protocol. Het gaat om de vraag of men met
18 jaar daadwerkelijk in dienst komt en onder het tuchtrecht valt. Het is
van belang dat mensen geworven worden en gemotiveerd op 18-jarige leeftijd
militair kunnen worden.De staatssecretaris heeft toegezegd dat wij binnenkort de resultaten voorgelegd
krijgen van een vergelijkend onderzoek van de Rafael, de Eurofighter en de
JSF. Het Amerikaanse congres heeft het groene licht gegeven voor een verdere
ontwikkeling van de JSF. Dat betekent dat wij nu aan zet zijn. Het lijkt mij
niet aan de orde nu daarop een voorschot te nemen. Binnen enkele weken moet
dat echter wel gebeuren. Wanneer zal dat zijn?Dan heb ik nog wel een vraag over de F16's voor de luchtverkenning. Er
staat dat het project van de F16's voor de luchtverkenning te duur wordt en
dat de regering daarom een heroverweging wil. In dat verband wil zij ook de
mogelijkheid van de onbemande verkenningsvliegtuigen in aanmerking nemen.
De bewindsman kent mijn liefde voor de onbemande verkenningsvliegtuigen. Mijn
vraag is in hoeverre de mogelijke aanschaf van onbemande verkenningsvliegtuigen
iets kan betekenen voor de aantallen van de te vervangen F16's.De heer Harrewijn (GroenLinks):Voorzitter. Ik vrees dat mevrouw Van 't Riet wil vragen een tipje van
de sluier op te lichten. Zit mevrouw Van 't Riet nog steeds op het spoor dat
is ingezet met de EMD-fase en de JSF? Geldt voor haar: EMD-fase en JSF, tenzij?
Heeft zij aarzelingen?Mevrouw Van 't Riet (D66):Voorzitter. Ik heb nooit gezegd: EMD-fase/JSF, tenzij. Ik heb wel altijd
gezegd zeer geïnteresseerd te zijn in de ontwikkeling van de onbemande
vliegtuigen. Ik meen namelijk dat een deel van de F16's vervangen kan worden
door de onbemande verkenningsvliegtuigen. De heer Harrewijn was destijds in
Amerika, ik ook. Wij waren er samen. Daar is mij meegedeeld dat er een ontwikkeling
in deze richting is. Men is hiermee dus toekomstgericht bezig. Het gevaar
bestaat daarom dat wij over tien, vijftien of vijfentwintig jaar iets krijgen
wat niet de bedoeling was. Ik druk mij simpel en zo genuanceerd mogelijk uit.
Dit zou een overweging kunnen zijn om niet tot de EMD-fase over te gaan.De heer Harrewijn (GroenLinks):We waren overigens niet samen in Amerika, maar apart.Mevrouw Van 't Riet (D66):Nam u niet deel aan de reis van de vaste Kamercommissie?De heer Harrewijn (GroenLinks):Nee.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter. Mevrouw Van 't Riet vindt blijkbaar die onbemande vliegtuigen
zeer intrigerend. Ik wijs er echter op dat die onbemande vliegtuigen voornamelijk
gebruikt worden als verkenningsvliegtuigen. De opvolger van de F16 zal echter
een gevechtsvliegtuig zijn, een luchtverdedigings- en aanvalswapen. Dan hebben
wij het toch over twee verschillende grootheden. Ik begrijp daarom de opmerking
van mevrouw Van 't Riet niet. Zij zegt dat de keus afhankelijk is van de ontwikkeling
van UAV's.Mevrouw Van 't Riet (D66):Het gaat mij om een type vliegtuig waarvan ik de naam niet paraat heb,
maar waar ook bommen onder kunnen hangen. Dergelijke onbemande vliegtuigen
zijn gebruikt in de strijd in Afghanistan. Hiermee wil ik maar zeggen dat
de ontwikkeling van onbemande vliegtuigen heel snel gaat. Bij Boeing hebben
we te horen gekregen dat de ontwikkeling van het vliegtuig waarvan alleen
nog maar een ontwerp bestaat, doorgaat. Dat onbemande vliegtuig zou weliswaar
niet alle taken van de F16 kunnen overnemen, maar wel een deel ervan. Als
we niet overgaan tot de EMD-fase hebben wij de mogelijkheid een deel van de
vervanging van de F16's dus met deze vliegtuigen te doen.De heer Van den Doel (VVD):Begrijp ik dat de fractie van D66 van de regering verwacht dat zij ook
een studie doet naar de mogelijkheid van de aanschaf van onbemande vliegtuigen?Mevrouw Van 't Riet (D66):Ik lees in de begroting dat men al met die studie bezig is en dat men
daarbij de mogelijkheid van de aanschaf van onbemande verkenningsvliegtuigen
bekijkt. De reden daarvoor is dat de luchtverkenning met de F16 te duur wordt.De heer Van den Doel (VVD):Iets bekijken is wat anders dan het presenteren van een serieuze optie.Mevrouw Van 't Riet (D66):Onderzoek is ook iets vrij serieus, dacht ik.Voorzitter. Ik kom ten slotte toe aan een oordeel over het beleid van
deze bewindslieden. Deze sector was voor mij nieuw. Het beleidsonderdeel defensie
vind ik uitermate boeiend en interessant. Ik heb de indruk dat de bewindslieden
dat ook vinden. Eigenlijk kan ik niet anders dan redelijk prijzend zijn. Er
is namelijk heel veel gebeurd. Alleen in het begin waren er strubbelingen
met de Europese veiligheids- en defensie-identiteit. Beide bewindslieden spelen
optimaal op de ontwikkelingen in en op diverse momenten nemen zij het voortouw.
Daarvoor wil ik alle waardering uitspreken. We hebben, zeg ik tegen de staatssecretaris,
strubbelingen gehad met het materieel. Misschien zullen er strubbelingen blijven,
maar het proces is zeer ingewikkeld. De bewindsman heeft ons de ruimte gelaten
voor het innemen van een standpunt. Omgekeerd geven wij hem de ruimte.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Voorzitter. Alhoewel de ChristenUnie niet beweert dat de gehele begroting
als achterhaald moet worden beschouwd, duidelijk is wel dat 11 september in
de komende periode van grote invloed zal zijn op de prioriteitsstelling van
ook het ministerie van Defensie. Dit zal op korte termijn tot concrete maatregelen
leiden die zowel gevolgen zullen hebben voor de defensieorganisatie als geheel
als voor onderdelen daarvan. Dit betekent niet dat al datgene wat de laatste
jaren aan beleid in gang is gezet, op de helling moet. Hoe ernstig
de gebeurtenissen van de afgelopen maanden ook zijn, veel van het ingezette
beleid, met name op het gebied van vredeshandhaving, zal moeten worden gecontinueerd.
Ook in het kader van een zorgvuldige omgang met het personeel is het van belang
om hier nog eens op te wijzen.De gebeurtenissen van 11 september laten zien waartoe mensen in staat
zijn wanneer haat de basis van het handelen is, waarbij het doel daadwerkelijk
alle middelen heiligt. Welke structurele consequenties de huidige crisis heeft,
is nog onduidelijk. De "kleinschalige" aanslagen met de miltvuurbacterie laten
daar slechts iets van zien. Wij hopen dat de huidige acties tegen het door
islamitisch fundamentalisme gevoede terrorisme op korte termijn succes mogen
hebben. Hoezeer ook betreurt moet worden dat daarbij onschuldige slachtoffers
vallen, het gaat hier uiteindelijk om de bescherming en het behoud van vrije
democratische samenlevingen die als beginsel op recht en gerechtigheid zijn
gebaseerd, en waarin recht wordt gedaan aan de onderscheiden verantwoordelijkheden
van kerk en staat. Natuurlijk is ook onze samenleving niet perfect, maar met
alle falen en feilen worden in die samenleving de voorwaarden in stand gehouden
waarbinnen een samenleving waar recht wordt gedaan aan eigen verantwoordelijkheden
en aan minderheden, kan gedijen. Wij zijn dan ook dankbaar dat de strijd tegen
het terrorisme internationaal zo breed wordt gedragen. Het werken op basis
van recht en gerechtigheid verplicht de geallieerden ondertussen ook tot de
grootste zorgvuldigheid, zowel op korte als op lange termijn.Ik kom terug op de gevolgen van 11 september voor de defensieorganisatie.
Volgens Jane's Defence Weekly staat de Nederlandse krijgsmacht aan de vooravond
van de grootste omvorming sinds de koude oorlog. Ook Clingendael verwacht
een herschikking van kerntaken. Hoe kijkt de minister aan tegen deze constateringen?
Moet er volgens hem sprake zijn van een totale omvorming of van herschikking
van prioriteiten? En wat zijn in de visie van de minister na de elfde september
de mogelijke gevolgen voor de Defensiebegroting? Hoeveel meer geld verwacht
de minister nodig te hebben voor de versterking van de militaire inlichtingendienst
en voor de veiligheidstaken van de marechaussee? Voor de militaire inlichtingendienst
is nu in de begroting een daling voorzien van 56 mln euro naar 49 mln euro
in 2006. Verder daalt het personeelsplafond door reorganisaties in 2002 van
744 naar 704. Wij gaan ervan uit dat deze taakstelling in het licht van 11
september zal worden herzien. Verder trekt Defensie 14 mln euro uit voor versterking
van de marechaussee. De vraag is of dit toereikend is, mede gezien de huidige
inzet van militairen op Schiphol? Deze noodzakelijke vorm van bijstand kan
naar onze mening slechts tijdelijk zijn. Volgens ons dient de reguliere capaciteit
van de Marechaussee zo spoedig mogelijk op een zodanig niveau gebracht te
worden dat deze organisatie het extra controlewerk zelfstandig kan afhandelen.Onlangs heeft de Gezondheidsraad in zijn advies Verdediging tegen bioterrorisme
gewezen op het feit dat bioterrorisme een groot gevaar vormt voor de Nederlandse
bevolking. De raad stelde in zijn advies dat er een apart draaiboek moet komen
waarin staat wat er moet gebeuren bij aanslagen met biologische wapens. Er
wordt op dit moment hard aan dit draaiboek gewerkt. Bij de behandeling van
de Defensienota heeft onze fractie reeds aandacht voor deze problematiek gevraagd.
Samen met collega Van den Doel hebben wij toen een motie ingediend. Vorige
zomer is door middel van schriftelijke vragen geïnformeerd naar de uitvoering
van deze motie. Uit de antwoorden van toen bleek dat vorig najaar een projectplan
zou worden opgesteld dat vervolgens aan de Kamer aangeboden zou worden. In
februari heeft de minister van BZK echter een brief aan de Kamer geschreven
waaruit bleek dat de kennis te versnipperd is. Er zijn twee werkgroepen samengesteld
die onderzoek verrichten en in december van dit jaar over hun bevindingen
zullen rapporteren in een reguliere voortgangsrapportage over de uitvoering
van het Nationaal handboek crisesbesluitvorming. Collega Van den Doel en ik
hebben middels een brief aan de vaste commissie gevraagd om nog voor de begrotingsbehandeling
meer duidelijkheid te verkrijgen omtrent de uitvoering van de motie en daarmee
inzicht in de te nemen maatregelen. Hier is echter nog geen antwoord op gekomen.
Wij constateren dat de uitvoering van de motie feitelijk is opgenomen in het
Actieplan terrorismebestrijding. Heb ik dit juist? Als dat zo is, moet ik
wel constateren dat na 11 september uiteindelijk geen versnelling is aangebracht
in het door mij geschetste proces. Kan de minister de Kamer in dit kader informeren
over de onlangs verschenen tussenrapportage van de Taakgroep defensie en terrorisme?
De voortgangsrapportage "Actieplan Terrorismebestrijding" van 26 oktober maakt
hier melding van. Ik meen dat dit het juiste moment is om er wat meer over
te horen van de bewindslieden.Is het in dit kader niet wenselijk dat er een speerpunt terrorismebestrijding
aan de huidige vier speerpunten van het defensiebeleid wordt toegevoegd? Wij
doelen dan met name op die vormen van terrorisme waarbij biologische, chemische
en nucleaire wapens in het geding zijn. Wij nemen aan dat in dat kader aanzienlijk
meer geld zal moeten worden uitgetrokken om de noodzakelijke activiteiten
te kunnen ontplooien. Kan de minister al een inschatting geven voor welke
krijgsmachtonderdelen dit nieuwe aandachtsveld gevolgen zal hebben?De fractie van de ChristenUnie waardeert het dat er meer geld gaat naar
het personeelsbeleid van Defensie. Wordt ook gedacht aan bijvoorbeeld het
afstoten van meer klassieke taken die nodig zijn voor een grootschalig gewapend
conflict? Wij zouden in dezen willen pleiten voor een doordachte reactie.
Gezien alle vredestaken lijkt er eerder sprake te moeten zijn van het toevoegen
van een nieuwe prioriteit dan van een herschikking van bestaande middelen.Eén van de speerpunten betreft de versterking van de Europese militaire
capaciteiten. In 2002 wordt hiervoor 300 mln gulden uitgetrokken. Nederland
trekt daarmee als één van de eerste Europese landen extra geld
uit voor een zelfstandig Europees leger. De andere landen schuiven nog steeds
met bestaande budgetten en wapens, in een poging het Europese veiligheids-
en defensiebeleid van de grond te tillen. De ChristenUnie was en is geen fervent
voorstander van deze nieuwe Europese snelle reactiemacht, omdat niet
de Europese Unie maar de NAVO het belangrijkste framework is waarin samenwerking
in internationaal verband plaats moet vinden.Het International Institute voor Strategic Studies heeft aangegeven dat
de doelstelling van 60.000 manschappen per 1 januari 2003 niet haalbaar zal
zijn. Wat is de reactie van de minister hierop?De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter. Na de wereldschokkende gebeurtenissen op 11 september
jongstleden staat de veiligheidssituatie en daarmee ook de voorliggende Defensiebegroting
in een ander licht. De les die daaruit moet worden getrokken, is dat minder
waarschijnlijke scenario's nooit moeten worden uitgesloten en dat ook daarop
een adequaat antwoord moet kunnen worden gegeven. De veiligheidsrisico's zijn
de laatste decennia wel veranderd, maar zijn niet verminderd. Wij moeten ook
niet de illusie hebben dat het de komende periode anders zal worden. Wij leven
in een tijd waarover de Bijbel spreekt van "het einde der tijden". Voor die
tijd geldt: "En gij zult horen van oorlogen en geruchten van oorlogen." Het
is een illusie om te denken dat vrede en gerechtigheid op aarde door menselijke
inspanningen gevestigd zullen worden. Al hebben wij de dure plicht om dat
na te streven, die vrede en gerechtigheid zullen pas ten volle gestalte krijgen
in het komende rijk van Christus. Daarin woont waarlijk vrede en gerechtigheid.
Dat geeft ook perspectief en uitzicht om in alle moedbenemende omstandigheden
toch te doen wat onze hand vindt om te doen. Dat geldt zeker ook op het defensieterrein,
waar de overheid het zwaard toch niet tevergeefs draagt.Dan kom ik daarmee uiteraard bij de bestrijding van het terrorisme. Wij
betreuren het zeer dat de analyses wat dat betreft op het gebied van defensie
nog niet beschikbaar zijn. Ik begrijp nu dat ze ons pas begin december zullen
bereiken. Natuurlijk begrijp ik dat er goed moet worden nagedacht, maar ik
meen wel dat er reeds in het kader van deze begroting conclusies moeten worden
getrokken en zonodig bijstellingen moeten plaatsvinden. Ik zou het zeer betreuren
dat besluitvorming zal worden doorgeschoven tot na de verkiezingen. Wij vinden
dat de recente gebeurtenissen in de wereld een extra reden vormen om fors
extra te investeren in het defensieapparaat. Er is tot nu toe gelukkig het
een en ander reeds gebeurd, waarvoor wij de minister ook erkentelijk zijn,
maar wij blijven van oordeel dat het Defensiebudget te laag is in het licht
van de gevaren en dreigingen. Ik denk aan een duidelijke versterking van de
Koninklijke marechaussee, van de militaire inlichtingendienst, het Korps mariniers
en andere speciale eenheden. Ik noem ook de verdediging tegen dreigende raketaanvallen
en tegen nucleaire, biologische en chemische wapens. In deze begroting zou
hier meer de nadruk op moeten worden gelegd. Dit alles duldt geen uitstel.Uit de begroting blijkt dat de regering sterk inzet op het Europese veiligheids-
en defensiebeleid (EVDB). Wat de SGP-fractie betreft, loopt de minister daarbij
te hard van stapel. Ons standpunt is bekend. De NAVO is het kader van ons
internationaal veiligheids- en defensiebeleid. Hoe verhoudt de bijdrage van
Nederland aan het EVDB zich eigenlijk tot de bijdragen van andere lidstaten?
De andere lidstaten houden wel mooie verhalen, maar Nederland is een van de
weinige landen die echt iets doen. Uit het rapport van het International institute
for strategic studies blijkt dat is uitgesloten dat de Europese Unie erin
slaagt om reeds in 2003 de beoogde 60.000 militairen voor vredesoperaties
op de been te brengen. Waar zijn wij mee bezig? Kunnen wij ons niet beter
op andere prioriteiten richten?De wervingsproblematiek bij de verschillende krijgsmachtdelen geeft blijvend
reden tot grote zorg. De SGP-fractie is overtuigd van de grote inspanningen
die de organisatie zich getroost om zoveel mogelijk personeel aan zich te
binden. De resultaten zijn echter maar schamel. Recent bleek nog dat er op
onderdelen zelfs sprake is van een onderbezetting van 30%. Dat zal ongetwijfeld
gevolgen hebben voor de operationele inzet. Wij kunnen toch niet doen alsof
er niets aan de hand is?Van groot belang is het om schoolverlaters reeds vroeg te binden. Het
initiatief van een tussenopleiding met baangarantie is dan ook lofwaardig.
Is het de bedoeling om dit initiatief uit te breiden naar alle ROC's? Welke
activiteiten vinden er plaats op vmbo-scholen?Bij het personeelsprobleem moet er naast werving ook aandacht zijn voor
uitstroom en het ziekteverzuim. Het viel mij op dat het ziekteverzuim bij
de landmacht beduidend hoger is dan bij de andere krijgsmachtdelen. Wat is
de verklaring daarvoor? Hoe is het verzuim eigenlijk samengesteld? Is dit
goed geanalyseerd in kort en lang verzuim? Wat wordt er gedaan aan bestrijding
daarvan?Na de gebeurtenissen op 11 september jongstleden is de discussie over
de herinvoering van de opkomstplicht teruggekomen. De SGP-fractie was niet
enthousiast over de afschaffing van de opkomstplicht. Wij vragen ons af of
het zinvol is om dit nu weer in discussie te brengen. Een mogelijke bijdrage
aan het wegnemen van de knelpunten op personeelsgebied is volgende de SGP-fractie
echter ook te vinden in verruiming van het reservistenbeleid. Heeft de regering
daarover concrete voornemens?Wij maken ons zorgen over het moreel binnen de krijgsmacht. De regering
is ook verontrust over diverse incidenten die zich de afgelopen tijd hebben
voorgedaan. Het is goed dat daarop krachtig actie wordt ondernomen, maar deze
incidenten kunnen ook een bepaalde cultuur verraden. Strikte handhaving van
tucht en orde is geboden. Onlangs was er bij bepaalde bevelhebbers aandacht
voor het uiterlijk van de militairen en dat is zonder meer terecht, zeker
bij uitzending of optreden in het buitenland. Militairen zijn het visitekaartje
van de krijgsmacht. Wordt een dergelijk beleid voor de gehele krijgsmacht
gevoerd?Waarop is de investeringsquote van 20% voor het materieel gebaseerd? De
SGP-fractie is beducht voor een te geringe investeringsquote Die zal ongetwijfeld
nadelige consequenties voor de toekomst hebben.Wanneer kan de Kamer debatteren over de opvolger van de F16? Wij kunnen
ons voorstellen dat Nederland aansluiting zoekt bij het JSF-traject. Wat zijn
de financieel-economische consequenties daarvan, ook op macroniveau? De besluitvorming
hierover mag niet worden uitgesteld. Er zijn geluiden te horen dat wij daar
wel tot 2010 de tijd voor hebben, maar wij zullen hier op korte termijn
een beslissing over moeten nemen.Voorzitter. Ik sluit niet af dan nadat ik gememoreerd heb dat Nederlandse
militairen in de afgelopen jaren op diverse plaatsen in de wereld een bijdrage
hebben mogen leveren aan de strijd tegen het onrecht en een bijdrage aan het
bevorderen van gerechtigheid; op de Balkan, in Ethiopië en Eritrea en
laatstelijk nog in Macedonië. Graag spreek ik ook vanaf deze plaats mijn
waardering uit voor allen die onder moeilijke omstandigheden hun taak naar
behoren hebben vervuld.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 18.50 uur tot 20.15 uur geschorst.Voorzitter: Weisglas 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-973-1001.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl