Het debat naar aanleiding van de Europese top in Brussel
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 733-760

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-11-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 14, pagina 733-760

30-10-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 21501-20Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 30 oktober 2002)Pagina 760-762
Noten met schriftelijke antwoorden van de minister van Financiën op vragen gesteld tijdens de eerste termijn van de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota en een overzicht van de budgettaire consequenties van uitstel van de levensloopregelingPagina 805-810
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 30 oktober 2002)Pagina 804-804
Het debat naar aanleiding van de Europese top in BrusselPagina 733-760
Voortzetting van (de behandeling van): - de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2003 (28600, nr. 1); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2003 (28600 IXB); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2003 (28600 IXA) en één ander wetsvoorstelPagina 762-804
Presentie en opening (woensdag 30 oktober 2002)Pagina 733-733

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 163 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat naar aanleiding van de Europese top
in Brussel.De voorzitter:Ik stel voor, bij dit debat tevens aan de orde te stellen de aangehouden
motie-Th.C. de Graaf over inventarisatie van mogelijkheden van een referendum
(23987, nr. 23).Daartoe wordt besloten.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. "Wie te laat komt, wordt door de geschiedenis gestraft". Deze
gevleugelde uitdrukking van de heer Gorbatsjov, waar hij trouwens later ook
het slachtoffer van werd, kun je van toepassing verklaren op de top in Brussel
van verleden week. Te laat, Nederland was bijna te laat, maar gelukkig stond
de geschiedenis in Nederland niet voor een gesloten deur. Wel is het bizar
dat het slot van die deur werd gehaald door de gezamenlijke oppositie die
voluit het standpunt van het kabinet steunde. Het CDA, de grootste coalitiepartners,
gaf lauwe steun en de twee andere coalitiepartners, de VVD en de LPF, werkten
helemaal niet mee. Het blijft een bizarre vertoning, maar gelukkig telt de
uitkomst en die is dat Nederland bij de uitbreiding niet heeft dwarsgelegen.
Dat is van het grootst mogelijke belang.Hoe moeten wij nu het akkoord beoordelen dat tijdens de top is gesloten?
The Economist schreef deze week dat de besluitvorming in de Europese Unie,
de wijze waarop Europa voortgang boekt, wordt getypeerd door twee begrippen:
schipperen en doormodderen. Overigens doen wij dit al 50 jaar en meestal ook
vrij succesvol. Schipperen en doormodderen zag je ook aan de vooravond van
de top in het gesprek tussen Schröder en Chirac waarbij niet de indruk
kan worden weggenomen dat Schröder door Chirac over de tafel is getrokken.
Schröder dacht bij dit akkoord dat hij sprak over de reële uitgaven
in de landbouw met 39 mld als plafond en Chirac sprak heel nadrukkelijk over
de in Berlijn afgesloten maximale uitgaven voor de landbouw à 45 mld.
Een verschil van 6 mld waarin ook de tolken geen duidelijkheid konden brengen.
Deze wijze van besluitvorming moet tot het verleden gaan behoren. Het was
nu nodig; deze twee landen moesten elkaar op het punt van de landbouw vinden,
maar fraai was het allemaal niet.Schipperen en doormodderen ook in de relatie tussen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Slaande ruzie tussen Blair en Chirac, omdat
men ook daar geen akkoord had over de landbouw. Ik wil die ruzie vanuit Nederlands
perspectief als positief beoordelen om een aantal redenen. Een steeds sterker
wordende as tussen Londen en Parijs brengt het communautaire Europa steeds
verder op afstand. Ook is het positief omdat de ruzie wellicht een verdere
aanpassing – en nog verder dan het nu gesloten akkoord – mogelijk
maakt. Kan het kabinet hierover zijn licht laten schijnen? Zet de houding
van Blair de deur op een kier om alsnog, zoals in het verslag van de regering
staat, de hervorming van het landbouwbeleid aan te pakken, los van wat op
de top is besloten? Ik ben hier zeer benieuwd naar omdat ik met anderen vrees
dat de hervorming van het landbouwbeleid voor jaren in de ijskast gaat. Dat
zou niet goed zijn voor Nederland, vele ontwikkelingslanden, de Europese consument,
de Europese boeren en de toekomst van een vitaal Europees platteland. Als
de houding van Blair hierin een opening biedt, is dat positief.Hoe heeft Blair zich tijdens de top opgesteld? Klopt het verhaal dat hij
gewoon zijn mond heeft gehouden toen het hierover ging? Klopt het ook dat
de andere leden van het pact, behalve de Zweden, geen steun gaven aan het
Nederlandse standpunt? Dit maakt hun positie niet geloofwaardiger omdat zij,
wanneer het erop aankomt, niets doen.Moeten wij het akkoord positief of negatief beoordelen? Het antwoord hangt
af van het referentiekader. Is het referentiekader de aanvankelijke inzet
van het Nederlandse kabinet, dan is het akkoord niet positief omdat op een
aantal punten niet datgene is binnengehaald waarop men had ingezet. Indien
echter het referentiekader de situatie aan de vooravond van de top is, dan
kan ik alleen maar positief over het akkoord oordelen. Uitgaande van dat referentiekader
is de minister-president erin geslaagd, enige verbeteringen in het akkoord
aan te brengen.Dit brengt mij bij een voor iemand van de oppositie vreemde opmerking,
zeker in verkiezingstijd. Ik heb een aantal mensen van andere lidstaten de
afgelopen dagen mogen spreken. De eerlijkheid gebiedt mij, en leden van het
kabinet weten dat ik mijn kritiek in ronde bewoordingen naar voren breng,
de minister-president ronduit een compliment te geven voor de wijze waarop
hij in de finale besluitvorming in de Europese Raad heeft geopereerd. Niet
alleen heeft hij een voor Nederland, gelet op de omstandigheden ter plekke,
zeer redelijk resultaat weten binnen te halen, hij heeft ook het klimaat rondom
Nederland weten te verbeteren en een begin van het herstel van vertrouwen
in de Nederlandse positie tot stand weten te brengen. Dat is goed nieuws voor
Nederland. Nogmaals, ik kan hem daarmee alleen maar complimenteren.Tijdens de top heeft voorzitter Giscard d'Estaing verslag gedaan van de
stand van werkzaamheden bij de Conventie. Het was een wat ongelukkig moment,
omdat de versnelling in de Conventie een paar dagen later plaatsvond toen
hij zijn beroemde skelet, raamwerk, presenteerde voor de toekomstige Europese
grondwet. Hij zei dat het skelet alleen maar een vorm aangeeft, maar er zit
ontzettend veel inhoud in. Die inhoud baart mij op onderdelen zorgen. Er zitten
communautaire aspecten in, maar ook aanzetten om Europa meer intergouvernementeel
te maken. Dit moet Nederland zorgen baren. Ik roep het kabinet op om op zo
kort mogelijke termijn, en ik meen dat je daarvoor in de eerste plaats bij
de Beneluxpartners moet aankloppen, steun te zoeken voor het versterken van
een communautair Europa op dit vlak. Begin met de Beneluxpartners. Ik merk
dat daar die vrees ook groot is. Wellicht kan men richting Duitsland de boer
opgaan met een dergelijk optreden van de Benelux. Ik overweeg hierover in
tweede termijn een motie in te dienen.Mijn fractie wil de bevolking van Nederland nadrukkelijk betrekken bij
een finale besluitvorming over de Conventie. Ik zal dan ook in tweede termijn
een motie indienen om over de Conventie in Nederland, maar het liefst in Europa,
een referendum te houden.Het onderwerp Rusland is aan de orde geweest.De heer De Graaf (D66):De heer Timmermans dient de verleden week afgewezen motie-Van Nieuwenhoven
opnieuw in.De heer Timmermans (PvdA):Dat klopt. Ik wil een opmerking maken over de conclusies ten aanzien van
Rusland. Ook op dit punt wil ik graag in tweede termijn een motie indienen.
Bij de inzet van de Europese Unie moet worden samengewerkt met Rusland op
het punt van terrorismebestrijding. Dit heeft de volledige steun van mijn
fractie, maar er dient evenwicht te worden aangebracht door heel veel nadruk
te leggen op de situatie van de mensenrechten in Rusland. Vooruitgang op dit
terrein is alleen maar mogelijk als het gaat op basis van een gedeelde waarde
voor de Gemeenschap. Wij dienen Rusland daarbij maximaal te betrekken.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. De top in Brussel is gelukkig tot een goed einde gekomen.
Het had anders kunnen aflopen. Het was een historische top, waarop feitelijk
is besloten dat uitbreiding met 10 landen aanstaande is. Nederland heeft hierover
geen veto uitgesproken. Dit was voor mijn fractie het belangrijkste.Dit historische besluit staat in schril contrast met de sfeer die de top
uitstraalde, een sfeer van onderlinge ruzie en touwtrekkerij. Dit is heel
slecht voor het beeld van Europa.Nu is de vraag aan de orde wat de Nederlandse inzet heeft opgeleverd.
Het belangrijkste struikelblok was de financiering en hervorming van het Europese
landbouwbeleid. Er lag, al voordat de top goed en wel begonnen was, een Frans-Duits
akkoord, overigens tot grote verbazing van Nederland, dat immers beweerde,
op dit moment een heel nauw contact met Frankrijk en een nauwer contact met
Duitsland te onderhouden. De regering vertrouwde erop dat Duitsland Nederland
niet voor een verrassing zou plaatsen door het sluiten van een compromis met
Frankrijk. Dit is in het vorige debat aan de orde geweest. De staatssecretaris
constateerde echter tijdens de top dat Duitsland Nederland niet eerst hoeft
te bellen voordat het iets met Frankrijk afspreekt. Als er over dit onderwerp
zulke nauwe en intensieve contacten met beide landen waren, is het vreemd
dat Nederland niets van het op handen zijnde akkoord wist. Zou het komen door
de Nederlandse opstelling van de laatste maanden, vraag ik de minister-president,
of is er sprake van een verkeerde inschatting van de eigen positie en de eigen
relatie met die landen. Ik durf de stelling aan dat Nederland zich buitenspel
heeft gezet met de bikkelharde opstelling die de fractievoorzitter van de
VVD wilde. Als Nederland zich positiever, professioneler en realistischer
had opgesteld, was er nog wel het een en ander mogelijk geweest.De heer De Graaf (D66):Denkt u daadwerkelijk dat het kabinet de bikkelharde opstelling van de
heer Zalm heeft gevolgd? Ik kreeg een heel andere indruk.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Niet tijdens de top. Wij beoordelen nu de strategie die in de afgelopen
maanden gevolgd is. Ik denk dat u het er met mij over eens bent dat het optreden
van de Nederlandse regering in de afgelopen tijd niet echt professioneel genoemd
kan worden. Er was de schijn ontstaan dat Nederland uitbreiding zou willen
blokkeren vanwege andere doelstellingen.De heer De Graaf (D66):Hierover verschillen uw en mijn fractie van mening. Ik heb altijd gevonden
dat Nederland zich die positie moest voorbehouden om het maximale te bereiken,
maar mijn opstelling is niet dezelfde als die van de heer Zalm. Ik begrijp
niet dat u het beeld schetst dat de heer Zalm de veroorzaker is geweest van
de wijze waarop de Nederlandse regering heeft geopereerd. Dit kunt u niet
volhouden, want de heer Zalm had de grootste moeite met de positie van de
Nederlandse regering.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Mijnheer Zalms probleem ligt vooral in de laatste fase, dus tijdens de
top en de discussie die wij in de afgelopen dagen hebben gevoerd. Daarin heeft
de minister-president met steun van de oppositie de lijn gekozen die nu gevolgd
is. Wij moeten ook een oordeel uitspreken over de afgelopen maanden en de
manier waarop de Nederlandse regering op weg naar de top heeft gehandeld.
De Nederlandse regering heeft daarbij in eerste instantie een zeer harde positie
gekozen. Dit is, nogmaals, gecorrigeerd ook dankzij de positie die de oppositie
in de Kamer heeft gekozen. Uit de top is nu ongeveer gekomen waarop de minister van landbouw onbedoeld
had ingezet. De inflatiecorrectie, die nu op slechts 1% wordt gehouden, is
een succes dat op het conto van de minister-president geschreven kan worden.
Trouwens, net als de heer Timmermans vraag ik wat de positie van de heer Blair
was in de discussie.De regering schrijft in het verslag dat met het instellen van een plafond
met slechts 1% inflatiecorrectie de doelstelling van Nederland is gehaald.
Dit moet hij mij uitleggen. De doelstelling was: geen directe inkomenssteun
voor de toetreders en, als dit niet haalbaar was, in ieder geval uitfasering
van de steun. Dit is niet gehaald. Ik zou zeggen: heb dan het lef om dit helder
te zeggen. Dan doet de regering tenminste recht aan de realiteit. Van een
afbouwscenario is voorlopig geen sprake en van een verbouwscenario is helaas
niets vernomen. Ik roep de regering ertoe op, de muilkorf van minister Veerman
af te doen en hem in de aanloop naar de top van Kopenhagen te laten pleiten
voor een groen en sociaal Europees landbouwbeleid in de geest van de plannen
van Fischler.Dit brengt mij bij een vraag aan de regering. Chirac denkt dat met het
onderhavige landbouwakkoord Fischlers "mid-term review"-plannen van tafel
zijn, maar minister Künast vindt dit niet, en Rasmussen en Blair evenmin.
Wat is de mening van de Nederlandse regering? Nu de markt- en prijssteun en
de directe inkomenssteun zijn voorzien van een langzaam dalend plafond en
de subsidies voor plattelandsontwikkeling niet, moet het toch voor iedereen
duidelijk zijn dat de toekomst van het gemeenschappelijk landbouwbeleid ligt
in het stimuleren van een leefbaar en aantrekkelijk platteland met een multifunctionele
landbouw, die is gericht op kwaliteit in plaats van kwantiteit. Wil de regering
zich in de komende tijd ervoor inzetten dat op de top van Kopenhagen een politieke
verklaring aangenomen wordt waarin de richting bevestigd wordt die de Europese
landbouw op zou moeten? Graag krijg ik hierop een reactie.De vrijwaringsclausules kunnen voor een langere termijn worden ingesteld.
Hiermee was GroenLinks het eens. De inzet om de vrijwaring met unanimiteit
binnen de Raad op te heffen, vonden wij minder geslaagd. Deze doelstelling
is ook niet gehaald. De conclusies spreken van het in kennis stellen van de
Raad door de Commissie als de Commissie besluit tot herroeping. Kan de minister-president
mij uitleggen hoe dit precies geïnterpreteerd moet worden?Hoe moet ik de zin interpreteren over de afspraken die zijn gemaakt over
de positie van Turkije. Wat moet de Algemene Raad nu precies gaan voorbereiden
op weg naar Kopenhagen? Is er sprake van een reviewdatum en wat houdt dit
precies in? Wordt er bijvoorbeeld nog in 2003 een datum voor Turkije afgesproken?Gezien het akkoord dat nu bereikt is, vooral over de financiering van
de uitbreiding, vraag ik mij af hoeveel speelruimte de kandidaat-lidstaten
nog hebben in de onderhandelingen met de EU15. Moeten de kandidaten het doen
met het akkoord van Brussel of is er nog enige ruimte voor onderhandelingen?Ik kan niet anders dan concluderen dat de fractie van de VVD niet tevreden
kan zijn met dit onderhandelingsresultaat. De fractie van de VVD wilde geen
toetreding van vier kandidaat-lidstaten; deze komen er wel bij. Zij wilde
geen datum voor Roemenië en Bulgarije; er is wel een datum genoemd. Zij
stelde landbouwhervormingen als voorwaarde; hiertoe is niet besloten. De minister-president
zei: als de heer Zalm fair is, kan hij niet ontevreden zijn. Ik zou zeggen:
als de heer Zalm eerlijk is, moet hij wel ontevreden zijn. Ik vraag mij af
wat de consequenties van de houding van de fractie van de VVD zal zijn. Zal
zij volgend jaar tegen het toetredingsverdrag stemmen of ziet zij eindelijk
in dat haar strategie verkeerd is geweest, weinig heeft bereikt en Nederland
in het buitenland veel schade heeft berokkend? Ik hoop het laatste.De voorzitter:Het woord is aan de heer Van Dijk, die zijn maidenspeech zal houden.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter. Vorige week heeft de Tweede Kamer zich in het debat van haar
wetgevende taak gekweten. Op een vraag van de heer Zalm antwoordde de premier:
De regering regeert, de Kamer moet volgende week haar controlerende taak op
zich nemen. Daar zijn wij nu aan toe. Het is goed aan het begin
van dit debat nog eens helder aan te geven wat de opdracht was die wij de
premier hebben meegegeven. Aan de hand daarvan kunnen wij bezien in hoeverre
de premier is geslaagd in die opdracht.Tijdens het debat van 23 oktober jl. werd de premier volgens ons en de
Kamer met een boodschap op pad gestuurd. De Kamer was van mening dat de laatste
fase van de uitbreiding, namelijk de onderhandelingen met de kandidaat-lidstaten
over de toetredding, kon plaatsvinden onder een aantal voorwaarden. De eerste
was een vergroting van het aantal onderwerpen, waarop vrijwaringsclausules
konden worden toegepast. Deze vrijwaringsclausules zouden binnen een langere
periode dan twee jaar mogen worden ingeroepen. Ze zouden pas mogen worden
opgeheven, nadat aan de Europese wet- en regelgeving was voldaan en dus niet
aan een tijdsperiode. De tweede was dat aan de opheffing van de clausules
een unaniem besluit van de Raad ten grondslag zou moeten liggen. Om ervoor
te zorgen dat de vrijwaringsclausules zo snel mogelijk zouden worden afgebouwd,
moesten de structuurfondsen bij voorkeur voor projecten worden ingezet die
deze afbouw zouden bevorderen. De boeren in de nieuw toetredende lidstaten
zouden niet in aanmerking mogen komen voor directe inkomensondersteuning.
Indien dat toch zou gebeuren, zou de infasering alleen mogen plaatsvinden
als er afspraken over de uitfasering voor de gehele Unie zouden worden gemaakt.
In ieder geval moesten de kosten voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid
worden beperkt en moest een faire en nettobetalerspositie, ook voor Nederland,
worden bereikt. Ondanks de vooruitgang op het terrein van de mensenrechten
in Turkije was de situatie volgens de Kamer nog niet rijp genoeg om een datum
voor de start van de onderhandelingen met Turkije te bepalen. De laatste voorwaarde
was dat een concrete toetredingsdatum voor Bulgarije en Roemenië niet
in de conclusies van de Raad mocht terugkomen.Hoe is het nu gelopen? Het is goed om enige aandacht te besteden aan wat
er in de aanloop naar de top heeft plaatsgevonden. Vlak voordat de Europese
Raad zou beginnen, kwamen Schröder en Chirac bij elkaar. Zij spraken
over de hervormingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Die onderhandelingen
leidden tot het volgende resultaat. Ze spraken af dat de uitgaven na 2006
gelijk zouden blijven, zij het dat ze wel met 1,5% voor de inflatie mochten
worden gecorrigeerd. Tot die tijd zouden de bedragen blijven, zoals in Berlijn
was afgesproken. Het was verrassend dat het Frankrijk en Duitsland na lange
tijd weer was gelukt om tot een gemeenschappelijk standpunt te komen. Daar
had het lange tijd niet naar uitgezien. De impact van een dergelijk akkoord
moet niet worden onderschat. Dat bleek al direct na afloop van deze ontmoeting.
Het compromis werd namelijk door vrijwel iedereen in Brussel met grote tevredenheid
begroet, op een land na. Alleen Nederland aarzelde, want het wilde eerst weten
wat de gevolgen waren. Het is goed om te memoreren dat de Nederlandse minister-president
op dat moment alleen stond, te midden van alle andere regeringsleiders. Na
doorrekening bleek dat de voorstellen voor Nederland onaanvaardbaar waren.
De harde en vertrouwenwekkende positie die Duitsland volgens de staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken zou innemen – dat liet hij vorige week weten –
bleek minder standvastig te zijn dan door hem was ingeschat. Het gevolg van
deze situatie was dat Nederland als enige tegen was. De andere drie van de
bende van vier, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Zweden, lieten het volstrekt
afweten. Nederland mocht de kastanjes uit het vuur halen.Van DijkDaarna startten de onderhandelingen in de Raad. Wij weten niet hoe het
spel daar precies wordt gespeeld, want dat gebeurt nog steeds achter gesloten
deuren. Wel weten wij wat uiteindelijk de uitkomst is geworden. Mits de onderhandelingen
met de nieuw toetredende lidstaten slagen, zal de Unie per 1 januari 2004
worden uitgebreid met 10 lidstaten. Daarbij is vastgesteld dat er een mogelijkheid
moet zijn tot het instellen van vrijwaringsclausules op het gehele acquis.
Die mogen pas worden opgegeven, nadat aan de Europese wet- en regelgeving
is voldaan. De Commissie moet daarover in nauwe samenspraak met de Raad een
besluit nemen. De periode waarbinnen een dergelijke clausule in het leven
kan worden geroepen, is verlengd van twee naar drie jaar. De structuurfondsen
worden vooral ingezet om de bestuurlijke capaciteit te verbeteren. Als wij
dit punt vergelijken met de opdracht, dan komen wij tot de conclusie dat de
minister-president vrijwel alles heeft binnengehaald.Dan kom ik bij het tweede grote onderwerp, het gemeenschappelijk landbouwbeleid. De groei van de landbouwuitgaven blijft tot 2006
gelijk aan de afspraken, zoals die in Berlijn zijn gemaakt. Na die tijd zullen
de uitgaven niet meer met 1,5% per jaar voor de inflatie worden gecorrigeerd,
zoals Duitsland en Frankrijk waren overeengekomen, maar met slechts 1%. Ik
maak even een rekensommetje. De inflatie binnen de Europese Unie is om en
nabij de 2 tot 2,5%. Als je daar het vaste percentage van 1% tegen afzet,
dan betekent dit een reële achteruitgang van het landbouwbudget met ongeveer
450 tot 675 mln euro per jaar in 2007. Over de gehele periode zou het gaan
om een bedrag van 6,7 mld euro. Vanwege die verminderde financiële ruimte
voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de vergroting van het aantal
boeren dat hiervan gebruik zal maken, is het voor ons klip en klaar dat de
noodzaak tot inhoudelijke hervormingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
des te noodzakelijker en des te groter is geworden. Ook de uitfasering is
wat ons betreft al min of meer in gang gezet, ook als wij kijken naar de recent
verschenen notitie van de minister van Financiën. Ook wat dit betreft
kan worden gesteld dat Nederland zijn punten in belangrijke mate heeft gescoord.Dan kom ik bij het derde onderwerp, de toetredingsdatum voor Roemenië
en Bulgarije. In de Raadsconclusies wordt 2007 als indicatieve datum genoemd.
Voor Turkije is geen datum genoemd, maar er worden wel uitnodigende woorden
gesproken in de richting van Turkije. Het is onzes inziens volstrekt terecht
dat er nog geen datum voor Turkije is genoemd. De passage over Roemenië
en Bulgarije is wel enigszins ambigu. Wellicht kan de premier in eerste termijn
aangeven hoe deze passage moet worden begrepen. Streven Bulgarije en Roemenië
naar toetreding tot de Unie in 2007 of heeft de Unie dit als streefdatum genoemd?
Over dat belangrijke punt willen wij meer weten. Ter voorbereiding van het
debat over de top van Kopenhagen komen wij daar nog op terug, zeker gelet
op de aangenomen motie. Over Cyprus wil ik vandaag niet al te veel woorden
vuil maken. Over dat onderwerp willen wij graag spreken aan de hand van de
toegezegde notitie van de minister van Buitenlandse Zaken. Voordat ik tot een politieke analyse en het oordeel van mijn fractie kom,
heb ik nog enkele vragen aan het kabinet. De inzet van de structuurfondsen
voor de verbetering van de bestuurlijke capaciteit is in de ogen van het CDA
cruciaal. Wij hebben daar ook aandacht voor gevraagd in onze motie. Kan de
minister-president nadere informatie geven over de manier waarop deze gelden
worden ingezet en in welke verhouding ze staan ten opzichte van de gelden
die voor de normale doelstellingen van de structuurfondsen worden besteed?
In de Raadsconclusies wordt gesteld dat de Commissie in nauwe samenspraak
met de Raad over de opheffing van de vrijwaringsclausules beslist. Kan de
minister-president ons nader informeren over de manier waarop dat precies
gaat gebeuren?Als wij de uitkomsten vergelijken met de inzet van de Kamer, mogen wij
tot de conclusie komen dat erg veel wensen van de Kamer en van het CDA zijn
binnengehaald. Daarom wil het CDA het Nederlandse kabinet feliciteren met
dit buitengewoon goede resultaat. Als wij dan ook nog bedenken dat het de
premier is gelukt het compromis tussen de Franse en Duitse regering in goede
richting bij te stellen, wordt die waardering des te groter. Nederland heeft
zijn rug recht gehouden en de kastanjes uit het vuur gehaald die andere regeringsleiders
angstvallig lieten liggen.Ik wil nog één punt kort aan de orde stellen. Het is volgens
ons interessant om na te gaan waarom het Nederland is gelukt om met zo'n onverwachts
resultaat thuis te komen. De minister-president had in zijn beantwoording
in de Kamer aangegeven dat onderhandelingsstrategie niet zijn verantwoordelijkheid
was. Hij wilde zich niet in de kaarten laten kijken. Als wij nu de situatie
beoordelen, blijkt een dreiging met een veto niet de meest effectieve weg
te zijn. Dat komt neer op onderhandelen aan een Nederlandse cao-tafel, waar
de ene vakbond 10% loonsverhoging vraagt, de andere 3% en de werkgevers 2,5%
bieden. De vakbond die 10% vraagt, plaatst zich buiten de onderhandelingen
en staat volstrekt geïsoleerd en doet dus niet meer mee. Hij wordt niet
meer serieus genomen en haalt derhalve ook niets meer binnen. De kunst van
onderhandelen is, ervoor te zorgen dat je het randje opzoekt van de ruimte,
waarbij je nog net meedoet aan de onderhandelingen. Je mag net niet over die
rand duiken. Dat vergt leiderschapskwaliteiten, inzicht in de materie en een
goede inschatting van de onderhandelingstafel. Daar wordt meer mee geoogst,
zeker ook op de langere termijn, dan met een dreiging met een veto. Een strategie
gericht op een duurzaam resultaat, dat is hetgeen in de afgelopen dagen is
gerealiseerd.De voorzitter:Mijnheer Van Dijk, ik feliciteer u met uw maidenspeech.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Van Bommel (SP):Mijnheer de voorzitter. De top in Brussel was een belangrijke volgende
stap op weg naar uitbreiding van de Europese Unie. Tegelijkertijd is er op
die top sprake geweest van het blootleggen van het aloude en bekende probleem
van Europa, namelijk het probleem dat de conservatieve krachten op hoofdlijnen
kunnen bepalen welke richting Europa op gaat. Dat is nu ook weer gebleken.
In het debat van verleden week stelde ik nog dat in een Europese Unie van
25 een klein land als Nederland nog maar weinig te vertellen zou hebben. En
zie, wij leven nog in het Europa van de 15, maar een dag na dat debat kwamen
de leiders van Duitsland en Frankrijk bijeen om een onverwachts akkoord over
het gemeenschappelijk landbouwbeleid te sluiten; een van de probleemgebieden
van de Europese Unie. Staatssecretaris Nicolaï had al waarschuwende en
onheilspellende woorden gesproken. Hij zei dat als zij het onderling eens
zijn het voor ons erg moeilijk wordt en dat hij erop vertrouwde dat Duitsland
ons niet voor verrassingen zou stellen. Natuurlijk heeft Duitsland Nederland
wel voor verrassingen gesteld. Ik concludeer dat op die manier de grote landen
die daar directe belangen bij hebben, hun zaken zelf blijven regelen, buiten
het debat in de Raad om. De marges voor kleine landen blijken miniem te zijn.
Dat geldt dus ook voor Nederland.Er zijn twee belangrijke redenen waarom de SP verontrust is over die manoeuvre van Frankrijk en Duitsland. Dat akkoord bewijst dat het
in de Europese Unie nog steeds draait om de luimen en belangen van die grote
landen en hun leiders. Als zij akkoorden sluiten, doen de goede voornemens
van de kleine regeringen niet zoveel meer terzake. Laat staan de beraadslagingen
van parlementen of de klachten van de bevolking. Duitse en Franse leiders
nemen een besluit dat voor heel Europa geldt. Niet alleen voor vandaag en
morgen, maar tot 2013. Daaruit blijkt eens te meer hoe droevig het is gesteld
met het democratisch gehalte van deze Europese Unie.Ik heb een vraag over de financieringsafspraken van Brussel. In de brief
lezen wij dat de zogeheten plafonnering van de landbouwbegroting tot 2013
met maximaal 1% mag stijgen. Maar volgens berichten in de pers vallen onder
deze begroting drie verschillende posten. Naast de markt, prijssteun en de
directe inkomenssteun valt 10% van de jaarlijkse begroting onder de zogenoemde
plattelandsontwikkeling. Juist deze pot zou niet onder de plafonnering vallen.
Kan de regering dit bevestigen? Als dat zo is, kan de regering dan aangegeven
wat daarvan de consequenties zijn voor het beleid en wat de gevolgen zijn
voor de begroting? Is het mogelijk dat de begroting dan toch kan en mag stijgen
met meer dan 1% vanaf 2007?Over de verlenging van de periode van de vrijwaringsclausules tot drie
jaar het volgende. Acht de premier, omdat die overgangsperiode zo belangrijk
werd gevonden, deze periode dan wel voldoende voor de cruciale sectoren, zoals
de bestrijding van corruptie en rechten van minderheden in de diverse nieuwe
EU-lidstaten? Er is als compromis nu drie jaar afgesproken, maar wanneer dat
in de praktijk nog steeds geen reële overgangsfase blijkt te zijn, moet
je de politieke betekening van dat compromis tegen het licht kunnen houden.De tweede reden van onze onrust zijn de uitblijvende hervormingen van
de landbouwpolitiek. Hierover is geen spoor terug te vinden in het akkoord
van dit weekend. De landbouw gaat op dezelfde kapitaalintensieve en milieu-
en dieronvriendelijke manier verder. Alleen wordt de spoeling van de Europese
subsidietrog wat dunner. Het is sterk de vraag of de subsidiëring van
de Oost-Europese landbouw voldoende is om haar te redden van kaalslag, schaalvergroting,
werkloosheid van landarbeiders en kleine boeren en misschien wel de verloedering
van het platteland. Door deskundigen wordt gesteld dat de subsidies vooral
terecht zullen komen bij degenen met veel grond en veel rechten. Deze deskundigen
lijken gelijk te krijgen. Hoewel de minister er niet over rept in zijn brief
van gisteren, lezen wij in de conclusies van het voorzitterschap het volgende
over de regeling van rechtstreekse betaling aan boeren: Voorst zal de regeling
voor kleine boeren niet van toepassing zijn. Kan de minister uitleggen wat
de definitie van kleine boeren is? Kan hij verder aangeven wat deze maatregel
betekent voor kleine boeren, met name in een land als Polen? Is een dergelijke
maatregel wel overeenkomstig een eerlijke concurrentieverhouding, waaraan
zoveel waarde wordt gehecht? Of worden de kleintjes extra snel het faillissement
in geholpen met behulp van Europese subsidies voor grote boeren? Hoe staat
de premier tegenover berichten dat Hongarije bijvoorbeeld zijn eigen boeren
zal compenseren en dat bedrag wellicht zal aftrekken van de bijdrage aan de
Europese Unie? Daar zal, lijkt mij, toch geen sprake van kunnen zijn.Tijdens de behandeling van de Staat van de Unie, enkele weken geleden,
sprak ik erover dat het Europese beleid ziek is. De Europese Unie heeft besloten
nieuwe leden met deze ziekte te infecteren. Wij staan klaarblijkelijk aan
de vooravond van de export van het West-Europese landbouwbeleid, een beleid
met gekke koeien, duizenden varkens in een betonnen stal en kippen in een
draadkooitje. De Oost-Europeanen krijgen dit het komende decennium over zich
heen, als de noodzakelijke hervormingen uitblijven. Kan de minister een geruststellend
antwoord geven dat wijst op plannen in de richting van een biologische en
duurzame bedrijfstak?Een laatste centraal punt voor de SP in de landbouwpolitiek is dat de
relatie van de EU met de landbouwers in de Derde Wereld niet verbetert en
dat de komende elf jaar ook geen duidelijke aanzet tot verbetering van de
wereldhandel wordt gegeven. De boeren in de Derde Wereld krijgen geen enkele
kans en ook hier merken wij weinig van de geroemde eerlijke concurrentieverhoudingen.
De export van de West-Europese landbouwpolitiek naar het Oosten treft dus
ook het Zuiden. Hier wordt de oneerlijke concurrentie grootschalig en planmatig
gesubsidieerd ten koste van de Derde Wereld. Dit weekend is in Brussel bevestigd
wat in Europa door de grote jongens van de grote landen wordt doorgedrukt.
En de kleine stonden erbij en moeten nu in de diverse parlementen verdedigen
wat de groten erdoor duwden. De SP verwelkomt de nieuwe leden van de Europese
Unie en nodigt hen onmiddellijk uit, mee te werken aan een sociaal beleid,
een sociaal Europa, een ander Europa.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. De heer Van Bommel komt weer met hetzelfde trucje als vorige
week: een lange litanie van klachten en dan aan het slot, in een bijzin, verklaart
hij zich toch voor de uitbreiding. Het is van tweeën één.
Of je vindt dat het allemaal niet deugt en dan moet je je ook maar tegen de
uitbreiding uitspreken, of je vindt de uitbreiding zo belangrijk dat je de
kritiek, die ik met de heer Van Bommel deel, op het gemeenschappelijk landbouwbeleid
wel in het juiste perspectief plaatst. Ik vind het te gemakkelijk om te zeggen
dat er niets van deugt en dan vervolgens in een bijzin te zeggen: oh ja, die
uitbreiding moet wel.De heer Van Bommel (SP):Hieruit moet ik opmaken dat de heer Timmermans niet goed naar mij geluisterd
heeft. Ik heb bijvoorbeeld de verlenging van de duur van vrijwaringsclausules
genoemd als positief punt. Wel heb ik gevraagd naar de politieke betekenis
daarvan. De heer Timmermans heeft natuurlijk gelijk dat de huidige Europese
Unie, zoals zij nu georganiseerd is en met de belangen die daar gediend worden,
niet onze Europese Unie is. Dat laat echter onverlet dat de uitbreiding daardoor
niet verhinderd mag worden. Wij zullen blijven werken aan de hervorming van
de Europese Unie en wij zullen daarover nog vaak de degens kruisen, onder
andere naar aanleiding van de Conventie, maar dat staat niet ter discussie
op deze top of bij de uitbreiding als zodanig. Natuurlijk zou ik graag het
moment van uitbreiding gebruiken om zoveel mogelijk hervormingen
binnen Europa geregeld te krijgen. Een aantal wordt zelfs gewenst door de
regering. Wij steunen de regering bijvoorbeeld ook op het punt van de hervorming
van het landbouwbeleid. Maar wij kunnen niet doen alsof er het afgelopen weekend
in Brussel zo ontzettend veel is binnengehaald. Wij moeten ook niet, met de
instemming met uitbreiding, de ogen sluiten voor de problemen die er nog wel
zijn. Dat geldt ook de terreinen waarop de regering zelf aangeeft dingen binnen
te willen halen in het proces van uitbreiding.De heer Timmermans (PvdA):Toch zou het u sieren als u gewoon helder aangeeft dat u het besluit om
de uitbreiding niet te blokkeren als een historische stap ziet in de verdere
constructie van Europa en dat u dat ook positief beoordeelt. Daar mag u wel
eens duidelijker over zijn.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Zoals hier gebruikelijk, kies ik mijn eigen woorden. Ik heb
vorige week gesproken over een historische beslissing, over een historische
stap. Tevens heb ik gezegd dat wij de nieuwe leden van de Europese Unie verwelkomen.
Dat heb ik ook aan het eind van deze bijdrage gezegd. Wij zien de nieuwkomers
als medestanders om Europa te hervormen tot een sociaal Europa.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik zou graag beginnen met het uitspreken van een compliment,
niet aan het adres van de regering, maar allereerst aan het adres van een
medelid, de heer Van Dijk, die zojuist zijn maidenspeech heeft gehouden. Ik
wil hem daar graag van harte mee gelukwensen. Zijn bijdrage getuigde van betrokkenheid
op dit onderwerp en van deskundigheid. Hij weet waar hij over spreekt. Ik
denk dat hij zeker zijn stempel zal zetten op de debatten over Europa die
wij nog in deze Kamer zullen voeren.Voorzitter. Dan ga ik nu over naar het onderwerp van dit debat. "Een goede
première voor de premier", zo luidden de eerste mediaberichten die
vrijdag uit Brussel kwamen en die op zaterdag werden bevestigd. Nederland
zou behoorlijk wat bereikt hebben, ondanks de demissionaire status van het
kabinet en de uitzonderlijke positie die Nederland op de top innam. Nu dekt
een positieve vlag bij een EU-top niet altijd de lading en is het zaak om
nog eens wat verder te kijken. Maar als je de uiteindelijke conclusies van
de top bekijkt – het verslag van de regering en de brief van minister
Hoogervorst over de financiële aspecten – is de SGP-fractie op
hoofdlijnen positief over de inbreng en de vasthoudendheid van de premier.
"Ondanks de demissionaire status", had ik in eerste instantie willen zeggen,
maar ik vroeg mij later af of die demissionaire status niet soms een voordeel
kan opleveren in die zin dat je als premier kunt zeggen: ik kan echt niet
verder gaan dan de Tweede Kamer mij heeft toegestaan in deze situatie, al
had ik wel verder willen gaan. Dus, wie weet, heeft het ook voordelen om demissionair
te zijn.Voorzitter. De SGP-fractie heeft in het debat van woensdag jongstleden
benadrukt dat de argumentatie van de commissie ter ondersteuning van de big
bang zwaar leunde op het daadwerkelijk inzetten van vrijwaringsclausules in
het geval de kandidaat-lidstaten niet voldoen aan de eisen en de interne markt
in gevaar brengen. Het oordeel over het gehele pakket zou voor ons ook afhangen
van de uiteindelijke vormgeving van die genoemde clausules. Ik moet zeggen
dat conclusie 8, het resultaat met betrekking tot de clausules, ons aanspreekt.
Er wordt gesproken van een verlenging van de werkingsduur tot in ieder geval
drie jaar. Verder kunnen clausules onmiddellijk in werking gesteld worden
op het moment van de toetreding, mocht dat nodig zijn. Ook kan één
enkele lidstaat verzoeken tot inwerkingstelling van de clausule. Dat alles
is positief, maar er blijft ook nog wel wat onduidelijkheid. Wat is de rol
van de Raad van ministers in de besluitvorming over het gebruik van die clausule?
Hoe verloopt die besluitvorming binnen de Raad? Wordt beslist met unanimiteit
of bij gekwalificeerde meerderheid? Heeft de Raad, als de Commissie voornemens
is zich op de maatregel te beroepen, alleen de mogelijkheid om opmerkingen
te maken of gaat die bevoegdheid verder? Er moet nog het een en ander uitgewerkt
worden, zo begrijpen wij uit die conclusie. Wordt daarbij de positie van de
Raad nog nader uitgewerkt? Hoe is gewaarborgd dat niet om politiek-opportunistische
redenen de toepassing van die vrijwaringsclausule kan worden gefrustreerd?
Die vraag heb ik vorige week al gesteld. Graag hoor ik daar nu het antwoord
van de regering op.Voorzitter. In de conclusies misten wij nog de duidelijke politieke aansporing
aan het adres van enkele kandidaat-lidstaten om snelle voortgang te maken
op enkele essentiële dossiers. Had een conclusie in die zin over de landbouwhervorming
in Polen bijvoorbeeld niet misstaan? Dat zou een duidelijk politiek signaal
en een onderstreping van de kritische analyse van de Commissie zijn geweest.
Niettemin, na deze kritische opmerkingen die ook te maken hebben met de waarborgen,
wil ik er geen misverstand over laten bestaan dat wij het een belangrijke
stap vinden dat daadwerkelijk tot die uitbreiding kan worden overgegaan.Voorzitter. Chirac en Schröder hebben goed gegeten vorige week. Tussen
de soep en het hoofdgerecht bereikten zij een compromis over de financiering
van het landbouwbeleid na de uitbreiding. Elf lidstaten sloten zich braaf
aan bij de goede bekomst van het etentje. Alleen Nederland, grootste van de
kleinen, slaagde er met veel moeite nog in wat van dat compromis af te doen.
Wij hebben het ook in het vorige debat gehad over de beeldvorming van Europa.
Ik zou ook vandaag vanuit dit perspectief aan de regering willen vragen hoe
zij er tegenaan kijkt dat dit soort afspraken in de beeldvorming van de burgers
als effect hebben dat het de grote lidstaten zijn die de zaken doen en dat
andere, als zij niet oppassen, hierbij het nakijken hebben.Voorzitter. Ik wil nog inhoudelijk ingaan op het akkoord over de landbouw.
Op het Nederlandse conto kan het succes worden geschreven dat de afgesproken
inflatiecorrectie op het plafond van de landbouwuitgaven van 1,5% naar 1%
is teruggedrongen. Hiermee is het doel bereikt dat de landbouwuitgaven in
reële termen niet verder stijgen en mogelijk zelfs dalen bij voldoende
inflatie. Een ander effect is dat, om infasering van de inkomenssteun aan
de kandidaat-lidstaten te kunnen financieren, een zekere degressiviteit van
de inkomenssteun in de huidige lidstaten nodig zal zijn. De SGP-fractie
heeft in eerdere debatten reeds aangegeven dat daaraan niet te ontkomen valt.
Wij hebben wel consequent nadrukkelijk over geleidelijkheid gesproken. Ik
geloof dat deze conclusie in ieder geval die geleidelijkheid niet in de weg
staat. Tegelijkertijd staat de noodzaak van hervorming natuurlijk bovenaan
en overeind. In conclusie 12 lees ik daarover wat omfloerst "onverminderd
toekomstige beslissingen over het gemeenschappelijk landbouwbeleid". Wat is
nu precies de politieke betekenis van de woorden "onverminderd toekomstige
beslissingen"?De heer Zalm (VVD):Mijnheer de voorzitter. Ik sluit mij aan bij de complimenten van de heer
Van der Staaij aan het adres van de heer Van Dijk en ik ga door met het uitdelen
van complimenten, maar dan aan het adres van de regering. Na de top kan een
duidelijke conclusie getrokken worden: Chirac is de grote overwinnaar. Dat
is ook de algemene opinie in de internationale pers. Chirac heeft Schröder
"over tafel getrokken" of "onder tafel doorgetrokken". In ieder geval is de
deal die deze twee gesloten hebben uit de Franse optiek een schitterende deal.
Er zou dan niets hoeven te gebeuren met de landbouwhervorming vanwege het
ruime budgettaire kader. Onder die omstandigheden heeft de Nederlandse regering,
en in het bijzonder de minister-president, standvastig geopereerd, zelfs eenzaam
de strijd gestreden. Het is gelukt om toch nog iets los te peuteren: 1% in
plaats van 1,5% indexatie voor inflatie. Voor de Nederlandse afdracht betekent
dit dat 11 mln euro in 2007 en 85 mln euro in 2013 wordt verdiend. Dat zijn
op zich geen imposante bedragen, maar het is principieel juist dat de Nederlandse
regering zich niet bij die deal heeft neergelegd. Bovendien geldt ook nog
het spreekwoord: die het kleine niet eert, is het grote niet weerd. Ik complimenteer
de minister-president dan ook met zijn vasthoudendheid in het niet akkoord
gaan met de Frans-Duitse deal.Als ik het goed begrijp, was de 1,5% versus 1% ook in een ander opzicht
nog interessant. Als het plafond met 1,5% zou zijn gegroeid, zou er überhaupt
geen sprake zijn geweest van enige degressiviteit en van enige uitfasering.
Met die 1% is er nog een pietsje degressiviteit en een pietsje uitfasering.
Je kunt daar op die manier naar kijken, maar je kunt ook kijken naar de ambities.
De eerste ambitie was: geen inkomenssteun aan nieuwe toetreders. Die ambitie
is verloren gegaan. Als dat niet mogelijk was, was de terugvalpositie een
versnelde uitfasering van de inkomenssteun voor Europa als geheel. Daar zit
men nog ver van af. In de brief van de minister van Financiën wordt het
verschil becijferd tussen dit akkoord en een uitfasering van de inkomenssteun.
Dat is in Nederlandse afdrachttermen 2 mld in 2013. Dit akkoord is duurder
dan ongewijzigd beleid. Als ik het goed begrijp, maar de regering moet mij
maar corrigeren als ik het fout zie, waren wij nog iets voordeliger uitgeweest
met de huidige afspraken. Dat is mijn interpretatie van de brief van de minister
van Financiën. Ik hoor graag of dat juist is. Dus los van de aanleiding
en de deal van Chirac en Schröder en de regering die daaraan iets heeft
verbeterd, wijkt het totale beeld ver af van de oorspronkelijke ambities van
de Nederlandse regering.Als Bulgarije en Roemenië mee gaan doen, geldt dan ook nog het afgesproken
plafond of komt er dan iets bovenop? Hoe zit het met de categorie I.B, waarover
naar mijn indruk geen afspraken zijn gemaakt?Het is toch wel jammer dat over de hervorming van het landbouwbeleid puur
budgettaire afspraken zijn gemaakt en dat de hervorming van dit beleid as
such niet aan de orde is geweest. Ook in de brief van de regering wordt gesteld
dat inhoudelijke beleidsaanpassingen niet worden uitgesloten. Dat is echter
iets anders dan hervormen. Ik vind het jammer dat van een inhoudelijke hervorming
noch van de noodzaak van een echte stevige inhoudelijke hervorming als gevolg
van deze top geen sprake is.De regering heeft ten aanzien van de uitbreiding en de vrijwaring een
aantal verbeteringen bereikt, die ook wel in de pen zaten, zo bleek uit het
vorige debat. De periode van de mogelijkheid tot instelling is verlengd. Daarnaast
zijn er nog enkele verbeteringen. Niet bereikt is echter het punt dat in de
motie-Verhagen als enige Kameruitspraak werd vermeld, te weten unanimiteit
ten aanzien van het vaststellen op welke terreinen de landen voldoen c.q.
het opheffen van eventueel ingestelde vrijwaringsclausules. Daarvoor zou unanimiteit
in de Raad moeten gelden. Uit de brief van de regering begrijp ik dat zij
niet eens heeft geprobeerd om dit te bereiken. Het oorspronkelijke regeringsstandpunt
was een unanimiteitsbeslissing van de Raad bij het intrekken van een vrijwaring.
Ook uit het verslag van de top blijkt dat de regering dat niet eens heeft
geprobeerd, te bereiken, in afwijking van het standpunt zoals omschreven in
de motie-Verhagen. Dat maakt de alternatieve route een stuk moeilijker. In
wezen zijn wij wat de vrijwaring betreft geheel overgeleverd aan de Commissie,
die de Raad dan wel in kennis zal stellen en ook wel rekening zal houden met
opmerkingen. Dan zit je toch wel bijzonder ver af van de oorspronkelijke gedachte
dat "ja, voorzover" een alternatieve route kan zijn voor: wie klaar is mag
binnenkomen en de andere landen doen nog een keer examen. Ik vind dat een
ernstig probleem.De heer De Graaf (D66):Voorzitter. De heer Zalm gaat lijken op zijn voorganger, de heer Dijkstal,
die ook altijd listig wist te voorkomen dat er een punt achter zijn zin werd
gezet, waardoor hij moeilijk kon worden geïnterrumpeerd. Dat is overigens
heel knap.Ik proefde nog even op mijn tong na de complimenten van de heer Zalm aan
het adres van de Nederlandse regering, in het bijzonder de minister-president.
Dat zijn complimenten over een inzet en een onderhandelingsstrategie die hij
totaal niet deelt. Dat bleek tijdens het debat van 23 oktober. Hij wilde dat
Nederland daadwerkelijk de bereidheid uitsprak tot en inzette op niet akkoord
gaan met uitbreiding indien geen hervorming was bereikt van het GLB. Hij had
op het gebied van de herexamens andere verlangens dan de taken die de Nederlandse
regering wilde stellen. Hoe moet ik zijn complimenten opvatten? Is hij blij
met wat de regering heeft gedaan, of is het eigenlijk een volkomen foute weg,
die de rechter echter nog wel keurig heeft gelopen?De heer Zalm (VVD):De motie die ik op het punt van de landbouwhervormingen heb ingediend,
is niet aangenomen door de Kamer. Idem mijn motie over het opnieuw examen
doen van lidstaten die nu nog niet voldoen aan de criteria. In die
context moet beoordeeld worden wat de regering heeft gedaan. Enerzijds heeft
de regering een verbetering weten aan te brengen in het slechte Duits-Franse
compromis. Zij heeft dat vrijwel alleen gedaan. Dat vind ik op zich een compliment
waard. Anderzijds staat dat ver af van de in het Strategisch akkoord opgenomen
wensen en doelen op dit beleidsterrein, die overigens breder in de Kamer worden
gedragen. Er is geen sprake van hervorming, er is een pietsje degressiviteit
en een klein beetje uitfasering. In vergelijking met wat wij eigenlijk willen,
is dat geen goed resultaat.De heer De Graaf (D66):U wees de inzet van de Nederlandse regering af, zo bleek vorige week,
op twee belangrijke punten. Met een andere inzet is er dan toch nog iets bereikt.
Mijn cruciale vraag is of uw inzet tijdens de top in Brussel tot betere resultaten
zou hebben bereikt.De heer Zalm (VVD):Dat denk ik wel.De heer De Graaf (D66):Kunt u dat toelichten? Nederland was dan toch geheel alleen blijven staan?De heer Zalm (VVD):Je kunt ook alleen blijven staan zolang je geen redelijke oplossing hebt
bereikt. Dat is nog iets anders dan dreigen met veto's. Dat heb ik nooit bepleit.
Ik heb altijd gezegd dat je een veto nooit expliciet uit handen moet geven.
Ik noem het voorbeeld van de loononderhandelingen. Als de vakbond zegt dat
er nooit gestaakt zal worden, dan is dat voor haar positie in de onderhandelingen
geen echte verbetering.De heer De Graaf (D66):U heeft toch vorige week een motie ingediend waarvan in het dictum stond:
niet akkoord te gaan met de uitbreiding, indien? U zegt nu dat u nooit met
een veto hebt gedreigd, maar dat is gewoon een veto.De heer Zalm (VVD):Je wacht tot er een voorstel komt wat je zint. Eerder ga je niet akkoord.
Dat is iets anders dan een veto. Er zijn toch dingen waar je niet mee akkoord
hoeft te gaan? Er zijn tal van analogieën. Zo gaat dat bij een begrotingsbespreking
ook. Je gaat niet akkoord met een voorstel tenzij je het een redelijk voorstel
vindt. Dan hoeven ministers nog niet met portefeuilles te zwaaien. Ik heb
acht jaar onderhandeld en nog nooit met mijn portefeuille gezwaaid. Maar op
een gegeven moment kun je een positie wel of niet accepteren.De heer De Graaf (D66):Dat begrijp ik. Iedereen in deze Kamer heeft onderhandelingservaring.
Maar als u de Kamer bij motie de uitspraak voorlegt dat de Nederlandse regering
niet akkoord mag gaan met de uitbreiding indien iets niet is gerealiseerd,
dan geeft u, na aanvaarding van de motie door de Kamer, de regering de opdracht:
indien niet gebeurt wat wij willen, dan moet u blokkeren. Of u dat nu een
veto of een blokkade noemt, dat is wel het resultaat.De heer Zalm (VVD):Dan zou men op het landbouwdossier nu geen conclusie hebben bereikt. Dan
had je tot Kopenhagen nog even blijven zitten op ongewijzigd beleid. Dat ongewijzigd
beleid is nog iets goedkoper dan de conclusie die nu getrokken is, als ik
de brief van de minister van Financiën tenminste goed lees, maar ik laat
mij graag corrigeren. Dat neemt echter niet weg dat ik oprecht waardering
heb voor de eenzame strijd die is gevoerd door de minister-president. De Engelsen
en de Zweden gaven niet thuis en hij moest alleen proberen er iets uit te
peuteren. Hij heeft dat goed gedaan, dus ik vind dat hem daarvoor lof toegezwaaid
mag worden. Dat geldt zeker nu de Kamer geen flinke motie over het landbouwbeleid
heeft aangenomen. Integendeel, er was alleen maar een vage motie-Van Nieuwenhoven.
Doordat de Kamer geen stevige uitspraken heeft gedaan, was hij betrekkelijk
vrij in zijn handelen.De heer Van Dijk (CDA):Dit is de tweede keer dat de heer Zalm begint over "ongewijzigd beleid".
Zijn in Berlijn afspraken gemaakt over de financiën voor de periode 2007-2013?De heer Zalm (VVD):Ik baseer mij nu op een brief van de regering.De heer Van Dijk (CDA):U neemt die over.De heer Zalm (VVD):Ik ga ervan uit dat de regering correcte informatie verschaft. Zij geeft
aan dat het huidige akkoord vergeleken met een ongewijzigde voortzetting van
het huidige beleid een additionele afdracht op jaarbasis inhoudt die oploopt
van 11 mln in 2007 tot circa 80 mln in 2013. Dat staat in de brief die ons
namens de regering is gestuurd als antwoord op vragen die ik heb gesteld.De heer Van Dijk (CDA):Dat klopt, maar volgens mij was u zelf, weliswaar in een andere hoedanigheid,
bij de discussie in Berlijn.De heer Zalm (VVD):Van die financiële perspectieven was de einddatum 2006.De heer Van Dijk (CDA):Dat is dan nu in ieder geval helder. Dat betekent dat geen afspraak is
gemaakt over de periode 2007-2013. Dan kunnen wij dus ook niet praten over
"ongewijzigd beleid", want er was geen beleid voor die periode.De heer Zalm (VVD):Dat kan wel. Het beleid, bijvoorbeeld inzake inkomenssteun, houdt nominaal
vaste bedragen in. Op inkomenssteun zit dus helemaal geen inflatiecorrectie.
Je kunt de infasering bij het vasthouden aan nominale bedragen voor inkomenssteun
dus vooruit berekenen. Ik neem aan dat het ministerie van Financiën dat
ook zo heeft gedaan. Zo'n vooruitberekening bij ongewijzigd beleid is dus
te maken. Anders zou de regering de bedoelde informatie niet kunnen verschaffen.
Ik stel vast dat in de brief van de regering op dit punt wordt gezegd dat
hetgeen nu is afgesproken, in 2013 80 mln duurder is dan het ongewijzigd beleid.
Er wordt echter ook bij gezegd dat het 160 mln goedkoper is dan het reëel
constant houden van het plafond. Dat was in feite het alternatief-Veerman,
dat per ongeluk een keer in de pers is gekomen. Ten opzichte van het niet
bestaande alternatief-Veerman is er dus weer 160 mln verdiend. Het is maar
net hoe je het wilt bezien. In diezelfde brief staat overigens dat Nederland
vergeleken met de situatie waarin een en ander gewoon echt was afgebouwd,
in 2013 2 mld meer aan afdrachten kwijt is.Mij lijkt dat dit feitelijke informatie is.De heer Timmermans (PvdA):In deze discussie – dat reflecteert de stand van zaken in het vorige
kabinet en in dit kabinet – is steeds een koppeling gelegd
tussen de sterke wens van Nederland voor een hervorming van het landbouwbeleid
en de toetreding van lidstaten.Vorige week was er iets anders aan de hand. Toen heeft de heer Zalm niet
meer zozeer over die koppeling gerept, maar gezegd dat Polen er niet bij hoort,
evenals Tsjechië en Letland.De heer Zalm (VVD):Tsjechië heb ik niet genoemd.De heer Timmermans (PvdA):Slowakije dan.De heer Zalm (VVD):Ja.De heer Timmermans (PvdA):Als ik het mij goed herinner, mochten vier van de kandidaat-lidstaten
niet toetreden. Die landen volgen nu wel gewoon het toetredingstraject. De
heer Zalm moet dan toch erkennen dat zijn inzet op dit gebied totaal niets
heeft opgeleverd, nog los van het feit dat die niet realistisch was?De heer Zalm (VVD):Dat bleek hier al bij de stemmingen, nog voordat de regering op pad ging.
Mijn motie op dat punt is immers verworpen. Wij hebben wel voorgestemd. Ik
weet niet wat de heer Timmermans mij nog verder kan verwijten.De heer Timmermans (PvdA):Ik verwijt u dat u nu doet alsof de discussie over de uitbreiding werd
gebruikt om te trachten een bres te slaan in dat vreselijke landbouwdossier.
Daarover ben ik het trouwens met u eens, maar u heeft aan de positie van de
VVD een voor mij nieuw element toegevoegd: die landen mogen niet toetreden.De heer Zalm (VVD):Als je afspraken hebt gemaakt over een toets aan criteria, moet je die
afspraken serieus nemen. Ik heb daarover een uitvoerige beschouwing gegeven.
Ik heb die toegespitst op Polen omdat dit een evident geval was. Daarbij heb
ik aangegeven wat er nog allemaal aan mankeerde. Namens mijn fractie heb ik
toen gezegd dat zo'n land opnieuw examen moet doen. Het woord "herexamen"
was een wat ongelukkige keuze, maar zo'n land moet dan nog een keer examen
doen om te bekijken of het echt aan de criteria voldoet. Als er grote gaten
zitten tussen de stand van zaken en de vereisten volgens de criteria, kun
je dat land immers niet zomaar binnenlaten.Overigens heeft de regering daar een alternatieve route tegenovergesteld.
Dat is de vrijwaringsclausule, te beslissen bij unanimiteit. Ik stel nu vast
dat die alternatieve route weliswaar niet principieel wordt verworpen, maar
dat men zich wel afvraagt of die operationeel te maken is. Nu blijkt in ieder
geval dat het punt van de unanimiteit niet wordt gerealiseerd. Dat was het
enige punt uit de motie-Verhagen. Ik moet vaststellen dat dit in ieder geval
niet wordt gerealiseerd. Ik vrees zelfs dat de regering het niet eens heeft
geprobeerd. Dat maak ik althans op uit de brief, want daarin wordt aangegeven
dat door de regering "betrokkenheid van de raad" is bepleit. Dat is toch iets
anders dan een beslissing bij unanimiteit door de raad. Er wordt, misschien
wel enigszins zelfgenoegzaam, geconstateerd dat alle wensen van Nederland
op dit punt zijn ingewilligd, terwijl de wens op het punt van de unanimiteit
niet is ingewilligd, of niet is ingebracht. Ik heb de indruk dat die wens
zelfs niet is ingebracht, maar dat hoor ik graag van de regering. Misschien
is de redactie van de brief wat ongelukkig; de brief moest natuurlijk in korte
tijd worden opgesteld.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Als de heer Zalm wordt voorgehouden dat hij de zaken in het debat over
de uitbreiding erg boekhoudkundig benadert, wordt hij erg boos.De heer Zalm (VVD):Ik heb niet over geld gesproken.Mevrouw Karimi (GroenLinks):De afgelopen tien minuten heeft de heer Zalm niets anders gedaan dan ons
voorrekenen hoeveel geld de Nederlandse regering heeft binnengehaald inzake
de afdrachten en de nettobetalerspositie: 11 mln in 2007 en 80 mln in 2013.
Daarvoor zeg ik hem dank, maar ik vind het toch erg plezierig als de heer
Zalm nog eens terugkijkt naar de hele periode, ook naar de afspraken in relatie
tot de ambities. Misschien kan hij dan ook eens zelfkritiek uiten en erkennen
dat de ambities misschien niet deugden. Dat zou hem sieren.De heer Zalm (VVD):Dat ben ik niet met u eens. In het vorige debat heb ik volgens mij geen
enkel bedrag genoemd. In mijn vorige inbreng, ter voorbereiding van de positie
van de regering, heb ik het budgettaire aspect niet eens aangeroerd. Het vervelende
is alleen dat de afspraak die nu is gemaakt, alleen maar budgettair is. Die
kun je dus alleen maar budgettair beoordelen. Over de vraag hoe het landbouwbeleid
wordt hervormd, hoe het er uiteindelijk zal uitzien en hoe het zich zal verhouden
tot de Wereldhandelsorganisatie en de positie van ontwikkelingslanden, is
juist helemaal niet gesproken. Er is alleen een afspraak gemaakt over de centen.
Als je daar een oordeel over moet geven, kun je dus alleen maar over de centen
praten. Dat betreur ik, want ik vind de hervorming van het landbouwbeleid
ook om intrinsieke redenen, en dus niet alleen om budgettaire redenen, gewenst.De heer Karimi (GroenLinks):Daarover ben ik het eens, maar dan moet de heer Zalm ook zijn inzet in
dat kader beoordelen. Zijn inzet, ook bij het Strategisch akkoord, was budgettair:
geen inkomenssteun indien. Dat is budgettair. Dat is het financiële gedeelte.De heer Zalm (VVD):Dat heeft ook en zelfs juist te maken met de inhoud van het beleid. Langs
die weg wordt de Europese landbouwpolitiek immers veel meer WTO-conform. Dat
maakt ook een makkelijke toegang van landen van buiten de Unie op onze markten
mogelijk. Dat is dus niet alleen maar budgettair.Voorzitter. Ik wil de regering nog enkele vragen stellen. Wat zijn de
voornemens voor de voorbereiding van Kopenhagen? Gaat de Nederlandse regering
vrijwaringen aanvragen? Die mogelijkheid is immers gecreëerd. Voor onze
beoordeling is het van belang te weten op welke terreinen en voor welke landen
de Nederlandse regering vrijwaring aanvraagt. Wij moeten immers ook nog een
beoordeling geven op weg naar Kopenhagen. Het zou plezierig zijn om dat nog
voor Kopenhagen te weten.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Uit de conclusies van het voorzitterschap blijkt dat het moment daarvoor
zes maanden voor de feitelijke toetreding zal zijn. Dat was al van tevoren
bekend. Wil de heer Zalm dat nu vast een lijstje wordt gemaakt van de vrijwaringsmaatregelen die men aan ziet komen, of begrijp ik hem
dan verkeerd?De heer Zalm (VVD):Ik heb de indruk dat het iedere regering vrijstaat om vrijwaringen aan
te vragen. Ik word wel gecorrigeerd als ik dat verkeerd zie. Als ik het goed
begrijp, koppelt de Commissie dit voor zichzelf aan de tussenrapportage. Ik
dacht dat juist een van de resultaten was dat iedere regering van ieder land
ook zo'n vrijwaringsaanvraag kan doen. Ik vraag de Nederlandse regering daarom
of ik dat juist zie en, zo ja, of de Nederlandse regering van die mogelijkheid
gebruik zal maken voor Kopenhagen. Dat maakt de beoordeling van Kopenhagen
een stuk concreter dan wanneer wij helemaal niet weten welke landen op welke
punten aan vrijwaringsclausules worden onderworpen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het gaat mij niet om de vraag of de Nederlandse regering dit zou kunnen
doen, maar om het moment waarop dit aan de orde zou kunnen zijn. Ik heb uit
de conclusies begrepen – en bij mijn weten heeft de Nederlandse regering
zich daarnaar gevoegd – dat het aan de orde kan komen vanaf het moment
waarop de Europese Commissie met haar overzicht komt, wat volgend jaar rond
oktober/november het geval zal zijn. Op dat moment kan nagegaan worden hoe
ver de landen zijn. In Brussel is de verwachting uitgesproken dat de landen
in 2004 zullen kunnen voldoen aan de voorwaarden, maar u wilt nu binnen anderhalve
maand een overzicht van de punten waaraan de landen juist niet zullen kunnen
voldoen. Dat is toch strijdig met elkaar?De heer Zalm (VVD):Nee, ik denk van niet. Het zou heel vervelend zijn als de Kamer al het
goedkeuringswetsvoorstel krijgt terwijl zij nog geen idee heeft van de werkelijke
betekenis van het vrijwaringsscenario. De Kamer kan het wetsvoorstel dan immers
moeilijk beoordelen. In de strategie van de regering was het een wezenlijk
punt – net zoals overigens het punt van de unanimiteit – om te
weten wat het precies gaat betekenen als landen worden gevrijwaard. Dat moeten
wij echt vooraf weten, als wij het regeringsbeleid moeten beoordelen en de
zwaarwegende vraag moeten beantwoorden of wij de 10 landen toelaten en, zo
ja, onder welke condities. Ik vraag de regering dus of die mogelijkheid bestaat
en, zo ja, of de regering daar gebruik van zal maken.Ten slotte sluit ik mij aan bij de vraag van de heer Timmermans om een
reactie van de regering op het "skelet van Giscard d'Estaing". Ik heb begrepen
dat het meer de indeling van een boek is dan een boek, maar misschien kan
de regering toch een reactie geven op de indeling van het boek.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Laat ik beginnen met te markeren dat op de Europese top in
Brussel materieel is besloten tot de toetreding van 10 nieuwe lidstaten. De
derde conclusie is daar helder over: de Unie bevestigt dat zij vastbesloten
is de toetredingsonderhandelingen met die landen af te sluiten tijdens de
Europese Raad van Kopenhagen op 12 en 13 december, en het toetredingsverdrag
in april 2003 te ondertekenen. Waarvan akte, want daar ging het natuurlijk
om. De Unie heeft zich terecht niet van de wijs laten brengen door het verbale
geweld en de harde toon in Nederland aan de vooravond van de top, in het bijzonder
het optreden van het duo Palm en Zalm. Dat geldt niet voor het optreden van
een ander duo, maar daar kom ik straks op. Ook de minister-president heeft
zich, als ik naar de berichtgeving en de uitkomsten kijk, volgens mijn taxatie
niet al te veel gelegen laten liggen aan de voormalige bondgenoten en in ieder
geval de oproep van de VVD-fractie om bikkelhard te onderhandelen, naast zich
neergelegd. Dat is ook terecht, zou ik willen zeggen.Het verslag van de regering is nogal opgetogen over wat er in Brussel
allemaal is bereikt. Als ik echter naar de conclusies zelf kijk, is daar feitelijk
niet al te veel grond voor. Ik gun de minister-president natuurlijk zeer een
goed gevoel over zijn eerste top en ik erken met collega Timmermans dat de
minister-president, gelet op de zeer smalle marges in het kader van Europa,
binnen de grenzen van zijn mogelijkheden goed heeft geopereerd en heeft bijgedragen
aan herstel van vertrouwen in de positie van Nederland als EU-lidstaat. Daarvoor
breng ik hem de waardering van mijn fractie over. Van de Nederlandse eisen
ten aanzien ten aanzien van het uitbreidingsdossier vind ik in de conclusies
echter niet al te veel terug. Ik vind daarin wel terug de verlenging van de
periode waarin vrijwaringsmaatregelen van toepassing kunnen zijn, namelijk
tot drie jaar. Daar heb ik weinig bezwaar tegen, zoals ik vorige week al heb
gezegd. Als het langer zou worden, kan de vraag opkomen of het wel effectief
is. Is die periode nu in beginsel onbeperkt? De eis dat de Raad bij unanimiteit
zou moeten beslissen over het opheffen van een vrijwaringsmaatregel, heeft
de conclusies echter niet gehaald.Het is wel aardig om te zien hoe zich dit heeft ontwikkeld. Nadat de eis
vrij scherp was geformuleerd, ook in de motie-Verhagen, was in het verslag
van de regering de inzet al teruggebracht tot een "betrokkenheid van de Raad
bij het opheffen van vrijwaringsmaatregelen". Vervolgens constateert de regering
tevreden dat aan die eis tegemoet is gekomen, want het "wordt ter kennis gebracht
van de Raad" en er zal ook nog rekening worden gehouden met opmerkingen. Dat
is natuurlijk een terugtocht, overigens wel een wijze terugtocht, wat ook
verband houdt met mijn waardering voor hetgeen de minister-president voor
de Nederlandse positie en het vertrouwen in Nederland heeft bereikt, maar
het is wel grappig om dit in de diverse stukken te lezen en vervolgens de
conclusie aan te treffen dat Nederland op dit punt volledig zijn zin heeft
gekregen. Maar goed, dat is natuurlijk ook een kwestie van tactiekIk heb zojuist bij interruptie al het mijne gezegd over het punt van een
voorlopig inzicht in mogelijke vrijwaringsmaatregelen. Is dit punt overigens
ter sprake gebracht door Nederland? Is gesproken over de vraag of het mogelijk
is om nu al, bijvoorbeeld in gezamenlijkheid, zicht te krijgen op terreinen
waar toetreders straks tekort zullen schieten en aan de hand daarvan vrijwaringsmaatregelen
voor te bereiden? Ik ben daar niet voor, maar omdat de motie-Verhagen dit
punt op het boodschappenbriefje voor Brussel meegaf, hoor ik wel graag of
de regering dit in Brussel ter sprake heeft gebracht. Wat de hervorming van het landbouwbeleid betreft, moet allereerst worden
vastgesteld dat de Frans-Duitse as lijkt te zijn hersteld en lijkt te functioneren
als nooit tevoren. Ik wil niet politiek-naïef zijn, want overeenstemming
was nodig, maar tegelijkertijd is het wel bedenkelijk dat de budgettaire hoofdlijnen
van zo'n belangrijk dossier op een avond tussen twee regeringsleiders in een
hotelkamer worden bepaald. Wist de minister-president van dit één-tweetje
af? Hij was toch een dag eerder nog bij Chirac langs geweest? Staatssecretaris
Nicolaï zei de avond ervoor nog dat hij vertrouwen had dat Nederland
niet door Duitsland voor verrassingen zou worden gesteld. De bende van vier
is nu in ieder geval uiteen gevallen en een bende van één kan
moeilijk nog een bende worden genoemd, dus dat is verleden tijd.Het succespercentage van de Nederlandse inzet is een half procent. In
NRC Handelsblad werd gesproken over één procent, maar effectief
is het een half procent. Overigens heb ik eerder al gezegd dat de marges maar
smal waren. Ik neem aan dat direct na de top van Kopenhagen de inhoudelijke
toekomst van het landbouwbeleid volop op de agenda zal komen.Mijn conclusies over de top, in termen van winnaars en verliezers: degenen
die lijden aan het "bekrompen provincialisme" – ik kan het niet laten
om die term van de heer Verhagen nog een keer te gebruiken; ik vond die zó
mooi – en uitsluitend letten op hetgeen de uitbreiding ons kost, zijn
de verliezers waar het gaat om Nederland. De minister-president is erin geslaagd
om in een moeilijke politieke situatie, met een demissionaire status, de schade
voor de positie en de invloed van Nederland beperkt te houden. Buiten onze
landsgrenzen – en dat was toch het hoofdthema van deze top – betekent
deze top een grote opluchting voor de kandidaat-toetreders. Daarmee is deze
top voor mij per saldo een overwinning voor Europa.De heer De Graaf (D66):Voorzitter. Terugkijken op een Europese top betekent veelal napraten met
een hoog commentatorgehalte. De vraag is altijd wat je daarover zou moeten
zeggen. Er komt dan bijvoorbeeld de vraag hoe het precies zit met de verhouding
tussen Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, waar de minister-president natuurlijk
niet alles over kan zeggen, voorzover hij het al weet. In ieder geval is hij
niet in hotelkamers geweest.De positie van de Nederlandse regering voorafgaand aan de top in Brussel
vond ik buitengewoon moeizaam. In het debat daarover werd de regering eigenlijk
vooral gesteund door zichzelf en de oppositie, in mindere mate door de regeringspartijen.
Echter, gezien die positie is het terecht dat de regering complimenten krijgt
van de Kamer. In ieder geval krijgt ze die van mij. Die complimenten richt
ik tot de minister-president, maar laat ik de bewindslieden van Buitenlandse
Zaken daarin betrekken. Ook dit is immers een teamaangelegenheid.Ik heb daarbij vooral twee punten op het oog, in de eerste plaats de aanscherping
van de toetredingscondities. Die is toch grotendeels verwezenlijkt, al kan
daarover gemillimeterd worden. Ik ben verder zelf niet zo ontevreden met het
feit dat er niet met unanimiteit over hoeft te worden besloten, want volgens
mij moet de rol van de Commissie overeind blijven, zoals vorige week ook in
het debat is gewisseld. In de tweede plaats is er een scherp gevecht gevoerd,
als ik dat zo van buitenaf kan beoordelen. Ik heb minder inside-informatie
dan de heer Timmermans die allerlei groten der aarde spreekt; voor mij is
dat niet weggelegd.De heer Timmermans (PvdA):Een voordeel van de Conventie.De heer De Graaf (D66):Ja, dat is ongetwijfeld zo. Ik heb ook grote bewondering voor u. Naar
wat ik van buitenaf waarneem, heb ik de indruk dat er een scherp gevecht is
geleverd. Het lijkt over dat halve procentje te gaan, maar – en ik denk
dat de heer Zalm daar gelijk in heeft – het is een principiële
opstelling om iets van dat bedrag naar beneden te krijgen en daardoor een
kleine impuls aan een uitfasering te geven, hoe veraf die ook nog mag zijn.
Het is minder dan waarop was gehoopt en minder dan waarop was ingezet, maar
dat wil niet zeggen dat de inzet niet deugde. Ik meen nog steeds dat die goed
was. Als Nederland niet die positie had gekozen, was het minder logisch geweest
dat de Nederlandse regering tijdens de top zich zo stevig had ingezet, waardoor
zelfs de vergadering uitliep. Je kunt dit doen als je eerder een harde onderhandelingspositie
hebt ingenomen.Ik heb over de directe inkomenssteun een aantal vragen, die deels een
commentatorgehalte hebben, maar deels niet onrelevant voor het debat zijn
dat de komende jaren zal volgen. Was het akkoord tussen Duitsland en Frankrijk
al een fait accompli voordat de top begon? Wisten de bewindslieden daarvan?
Was de contour van het akkoord al in zicht op 23 oktober toen wij hierover
debatteerden? Ik herinner mij dat de staatssecretaris enige tijd geleden aangaf
dat Frankrijk en Duitsland met elkaar in gesprek waren. Hij hoopte toen dat
daar iets uitkwam en hij merkte op dat Nederland erbij betrokken was en contacten
onderhield. Was deze uitkomst dan een enorme verrassing? Welke invloed heeft
Nederland met name op Duitsland kunnen uitoefenen in de dagen voorafgaande
aan het definitieve akkoord op die hotelkamer? Kortom, wat was de betrokkenheid
bij de Duitse positie?Een relevante vraag is ook hoe het Verenigd Koninkrijk zich heeft opgesteld.
Er is nu een grote ruzie, maar dat lijkt mij meer te maken te hebben met het
feit dat de Franse president plotseling het Engelse geld wilde terughebben.
Vervolgens brak ruzie uit over een briljante onderhandelingsinzet, maar ik
vraag me af of het Verenigd Koninkrijk zich enigermate heeft ingezet voor,
al was het maar de lichtste vorm, hervorming van het landbouwbeleid. Biedt
dit nog enige hoop en vooruitzicht op hervormingen van landbouwbeleid op de
langere termijn? Of moeten wij concluderen dat dit voor de komende jaren helemaal
op slot zit en dat het niet reëel is, te veronderstellen dat het debat
in alle hevigheid de komende tijd zal doorgaan. Ik zou dat buitengewoon jammer
vinden. Ik ben waarschijnlijk iets pessimistischer dan de heer Timmermans.Verleden week sprak ik over de politieke criteria, de heer De Hoop Scheffer
herinnert zich dat. Hoe gaan wij om met het niet voldoen aan de fundamentele
en elementaire eisen van rechtsstaat, democratie, omgaan en respect voor mensenrechten?
Dit raakt niet rechtstreeks de andere lidstaten, maar vooral de burgers van de eigen lidstaat maar daar zijn de vrijwaringsclausules niet
op van toepassing. De minister zegde mij toe dat hij hiermee de komende maanden
op pad gaat. Is dat in de top nog aan de orde geweest? Heeftüberhaupt
iemand gesproken over de democratische en rechtstatelijke criteria, die onderdeel
uitmaken van het begrip politieke criteria?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Naarmate de heer De Graaf meer vragen stelt over de politieke criteria,
rijst ook de vraag of hij vindt dat die onderhandelingen kunnen worden afgesloten.
Het aangaan van onderhandelingen veronderstelt al dat aan de politieke criteria
van Kopenhagen is voldaan. Hoe staat hij tegenover het aangaan van onderhandelingen
met de desbetreffende landen?De heer De Graaf (D66):Deze vraag heb ik verleden week ook aan de regering gesteld. Enerzijds
wordt gezegd: wij hebben in 1997 respectievelijk 1999 besloten tot het aangaan
van onderhandelingen omdat aan de politieke criteria voldaan werd. Dit staat
in de brief van de regering over het regeringsstandpunt. Anderzijds is in
de rapportage van de Commissie en in de stukken van de regering sprake van
een nadrukkelijke toetsing. Wat is er gebeurd met de mensenrechten? Hoe staat
het met de gevangenissen, de discriminatiewetgeving, enz.? Dit geeft een dubbel
beeld: men toetst niet meer, maar tegelijkertijd wordt dit wel in kaart gebracht
en wordt er dus wél getoetst. Ik heb verleden week opgemerkt dat dit
voor mij geen reden is om mij tegen uitbreiding te keren. Wel is er reden
om die toetsing serieus te nemen en te bezien wat wij kunnen doen om ervoor
te zorgen dat op 1 januari 2004 – het moment van de echte toetreding –
de situatie in een aantal landen, zoals in Polen, ingrijpend is verbeterd.
Nu zie ik dat in een aantal landen zelfs nog geen formele non-discriminatiewetgeving
bestaat. U begrijpt dan wat ik bedoel. Daarop moet fors druk worden gezet.Ik sluit mijn betoog met een paar politieke conclusies af. Scherpe posities
over bijvoorbeeld het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de Conventie zijn
voor een land als Nederland alleen zinvol als steun en betrokkenheid van meerdere
landen tevoren kunnen worden gerealiseerd. Dat spreekt vanzelf. Wij zullen
ons dit meer dan ooit bewust moeten zijn, zeker in een grotere Unie. In die
grotere Unie zal de positie van grotere landen, vrees ik, alleen maar relevanter
worden. Er zijn wel meer landen en meer spelers, maar het vinden van compromissen
en het maken van goede besluiten, worden steeds meer afhankelijk van niet
zozeer de Raad, al dan niet in openbaarheid, maar van de achterkamers, de
voorportalen en de hotelkamers die in de omgeving liggen. Dat betekent voor
Nederland dat het buitengewoon belangrijk is om in te zetten op communautaire
methodes en om een goede positie te kiezen ten opzichte van die grote landen,
het liefst samen met andere kleine landen die een politieke positie kunnen
innemen. Ik noem bijvoorbeeld de Benelux. Ook hierover krijg ik graag een
oordeel van de regering.Ik meen dat Nederland redelijk tevreden kan zijn. Het kabinet mag redelijk
tevreden zijn over de eigen prestatie. Ook de oppositie mag redelijk tevreden
zijn, gelet op de uitkomst en wat wij verleden week hebben gezegd. De nieuwe
lidstaten mogen zeer tevreden zijn, zelfs de boeren kunnen enigszins tevreden
zijn. Alleen kan de heer Zalm niet tevreden zijn. Ook hij is, vrees ik, op
dit moment een bende van één.De heer Van der Staaij (SGP):De heer De Graaf sprak het bekende woord "referendum" uit, maar er kwam
geen vervolg. Gelet op het interessante artikel in de Volkrant met allerlei
krachtige argumenten van een aantal Europarlementariërs tegen een referendum,
ben ik benieuwd naar wat hij hierover nu te melden heeft.De heer De Graaf (D66):Ik vind dit buitengewoon aardig, het verlengt mijn spreektijd, maar het
is vragen naar de bekende weg. Dat begrijpt de heer Van der Staaij ook wel.
De Europarlementariërs waren van de PvdA en GroenLinks. Het was een interessant
artikel, zij het dat ik mij realiseerde dat GroenLinks in de Kamer mijn motie
over een referendum over de uitbreiding heeft ondertekend. Ik meen mij ook
te herinneren dat de PvdA heeft laten weten de motie in de Kamer te steunen.
Deze motie maakt deel uit van de beraadslagingen, zoals de voorzitter meldde,
en ik kan u melden dat die wat mij betreft aanstaande dinsdag in stemming
komt. Ik heb, indien de Kamer volledig aanwezig is, grote verwachting dat
die motie wordt aangenomen. De heer Van der Staaij wil toch niet dat ik de
discussie van verleden week over de wenselijkheid van een uitbreidingsreferendum
overdoe?De heer Van der Staaij (SGP):Ik reageerde op het feit dat u het woord zelf noemde, maar er geen vervolg
kwam. U verwijst nu naar aanleiding van het artikel in de Volkskrant alleen
maar naar de politieke kleur, maar het gaat ook om de inhoudelijke discussie
die hierover doorgaat. Een belangwekkend element vind ik – en hierover
is verleden week niet uitvoerig gesproken – in hoeverre het niet alleen
te laat is met het oog op eventuele vertraging, maar ook in hoeverre het niet
te laat in het proces is, gelet op wat bijvoorbeeld al in Nice is besproken
en in het verleden afgesproken criteria.De heer De Graaf (D66):Ik ben het daar totaal niet mee eens. Iedere keer als het woord referendum
aan de orde komt of als het aan een specifiek onderwerp wordt gerelateerd,
krijg ik altijd bezwaren te horen: het is te vroeg, te laat, ontijdig, er
is al besloten, het werkt vertragend, enz. Het werkt in ieder geval niet vertragend.
Het jaar 2003 is niet alleen bedoeld om het verdrag af te sluiten, maar om
vervolgens de nationale democratieën de kans te geven, zich daarvoor
uit te spreken. In veel landen, zoals de nieuwe lidstaten, gaat dat per referendum.
Misschien kan dit ook in de landen van de huidige 15 lidstaten. Waarom zou
Nederland niet gebruik kunnen maken van die tijd, als de ratificatie, dus
de daadwerkelijke totstandkoming en werking van het verdrag, maar geregeld
is voor de ingangsdatum 1 januari 2004?Het is ook niet te laat. Er is in Nice veel geregeld, maar dat ging echt
over de vormgeving en de onderlinge verhoudingen. Er wordt ook in de Conventie
nog veel geregeld. Het referendum moet echter gaan over de vraag of de Nederlandse
bevolking steun geeft aan vergroting van de Unie met nieuwe landen. Dit is
een heel simpele vraag, die met ja of nee kan worden beantwoord.De heer Palm (LPF):Voorzitter. Ik geef een compliment aan de heer Van Dijk voor zijn maidenspeech.De fractie van de LPF heeft zich vorige week duidelijk uitgesproken tegen
uitbreiding van de Europese Unie met 10 landen tegelijkertijd, de zogenaamde
big bang. Wij hebben argumenten hiervoor gegeven. Wij hebben weinig vertrouwen
in het voldoen aan de criteria van Kopenhagen; in 2004 zouden zij daaraan
moeten voldoen. Wij hebben over het gemeenschappelijk landbouwbeleid gesproken
en wij hebben het gehad over het onvoldoende functioneren van de huidige Europese
Unie. Voor ons was het ook erg belangrijk dat de burger onvoldoende inspraak
heeft in dit hele proces.Hoe beoordeelt de Lijst Pim Fortuyn nu de resultaten van de bijeenkomst
van de Europese Raad in Brussel op 24 en 25 oktober? Wat wij vreesden, is
een beetje bewaarheid geworden. Ik geef een compliment aan de regering, in
het bijzonder de minister-president, voor het beeld dat is ontstaan van het
kleine landje Nederland dat tegen alles en iedereen in ertoe in staat is geweest,
op een paar punten verbeteringen te bewerkstelligen. Dit is een hele prestatie.Dit brengt mij wel op de vraag of het niet mogelijk was geweest, vooraf
wat meer duidelijkheid te krijgen. Deze vraag is eerder door anderen gesteld.
Men sprak over de bende van vier. Drie van de vier hebben kennelijk andere
dingen aan het hoofd gehad, want zij hebben Nederland alleen laten staan.
Ik ben er erg benieuwd naar hoe dit proces verlopen is. Dit is ook belangrijk
voor de toekomst. Wat wij nu zien, is dat twee grote landen min of meer bepalen
wat er in Europa gebeurt. Ik vind dit een angstwekkende ontwikkeling. Zeker
als er straks 25 landen zijn, zullen enkele grote landen de zaken bepalen.
De rol van Nederland is hiermee teruggebracht tot die van een kleine provincie.
Dit onderkennende zal Nederland meer zijn best moeten doen om bijvoorbeeld
in Beneluxverband een vuist te maken. De Benelux heeft, als wij hierin overeenstemming
kunnen bereiken, evenveel stemmen als een land als Frankrijk. Het is dus van
belang, in de toekomst coalities te vormen, zoals de heer De Graaf al zei.
Als landje alleen heb je immers steeds minder te vertellen. De minister van
Buitenlandse Zaken zal er in de toekomst dus veel meer aan moeten trekken.Er zijn enkele verbeteringen aangebracht, bijvoorbeeld met afspraken over
monitoring en vrijwaringsbepalingen. De toepassing van de vrijwaringsbepalingen
wordt verbreed en verlengd, en de Raad dient betrokken te worden bij de beslissing
tot het nemen en opheffen van maatregelen. Dit is een lichte verbetering,
in lijn met datgene wat wij, gegeven de situatie, voorstaan.Een belangrijk bezwaar voor de LPF betreft het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Zie ik het goed dat er eigenlijk absoluut geen sprake is van een hervorming?
In het verslag staat dat zekere aanpassingen niet uitgesloten worden geacht.
Het is wel aardig dat de inflatiecorrectie naar 1% is gebracht. De facto geeft
dit een heel kleine vermindering. Zal er nu vanaf 2006 een verschuiving plaatsvinden
van inkomenssteun naar de toetreders, met heel langzamerhand vermindering
van de steun aan de huidige lidstaten? Ik denk dat het zo is, maar er is absoluut
geen sprake van hervorming van het landbouwbeleid. Nu zitten wij in die rijdende
trein en de vraag is wat wij nog kunnen doen om die hervorming af te dwingen.
Dit zal heel moeilijk zijn.Er wordt een beroep op Griekenland en Turkije gedaan om onderling uit
de problemen met Cyprus te komen. Dit is erg vrijblijvend. Ik heb vorige week
al gezegd dat het naar onze mening een groot probleem is om Cyprus erbij te
betrekken.Ik heb begrepen dat de Kamer, in ieder geval de Lijst Pim Fortuyn, tegen
het noemen van een datum is voor de toetreding van Roemenië en Bulgarije.
Ik zie dat er nu toch een datum wordt genoemd: 2007. Een belangrijk deel van
de Kamer vindt dit geen goede zaak.De heer Timmermans sprak van schipperen en doormodderen. Tegen schipperen
heb ik op zich geen bezwaar, want je zit nu eenmaal met een groot aantal landen
in de Unie. Dan moet je schipperen; je krijgt niet altijd je zin. Dat doormodderen
laat ik voorlopig maar slaan op het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Dit
lijkt mij de grootste omissie in de huidige afspraken.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Voorzitter. Naar ons oordeel heeft Nederland als grootste van de kleine
landen gedaan wat het kon op de top van Brussel. De minister-president heeft
behaald wat mogelijk was, waarmee onze fractie de regering complimenteert.
Wij zagen al een beetje aankomen dat de inzet van de regering waarover wij
de vorige week in de Kamer hebben gediscussieerd, een maximumuitgangspositie
was, ook gelet op datgene wat er in het verleden is gebeurd.De top van Brussel werd beheerst door de grote landen. Je moet constateren
dat Nederland als grootste van de kleine landen dan eigenlijk alleen in de
marge nog wat kan veranderen.Bij de oprekking van de termijn voor de vrijwaringsclausules van twee
naar drie jaar rijst voor onze fractie de vraag of die drie jaar lang genoeg
is voor de toetreders om hun cruciale overheidssectoren aan te passen. De
heer Van Bommel vroeg het ook al.Is er op de top in Brussel nog gesproken over de versterking van de buitengrenzen?
Is er hierbij aan gedacht om de buitengrenzen aan twee kanten te versterken,
dus niet alleen door de toetreders maar ook door de landen aan de andere kant
van de buitengrens in Oost-Europa? Gaan wij mogelijk akkoorden sluiten met
Wit-Rusland, Rusland en Oekraïne om hun, met economische vooruitzichten,
ertoe te bewegen iets te doen aan de versterking van die buitengrens teneinde
de criminaliteit te beperken?Het besluit van de Nederlandse regering om de uitbreiding van de Europese
Unie niet te blokkeren, was onvermijdelijk. Wij hebben dit in het debat van
vorige week al aan de orde gehad. De uitbreiding van de Unie is een feit,
maar Nederland zal de komende jaren wat beter op zijn tellen moeten passen
in verband met het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Wij hebben op de top
van Berlijn in 1998 veel geld teruggehaald, maar hiermee wel onderhandelingspositie
weggeven voor de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Daar
konden wij even niet meer aan komen. Dit is precies het probleem waartegen
wij nu aangelopen zijn. De fractie van Leefbaar Nederland kijkt met verwachting en hoopvol uit
naar de stemming aanstaande dinsdag over het referendum. De fractie van Leefbaar
Nederland hoopt dat er dan voldoende leden van de fractie van de LPF aanwezig
zijn om de motie van de heer De Graaf aan een meerderheid te helpen.De vergadering wordt van 12.00 uur tot 12.05 geschorst.De voorzitter:Alvorens ik het woord geef aan de regering, stel ik u voor, te trachten
dit debat nog voor de middagpauze af te ronden. Dat betekent dat er kort moet
worden geïnterrumpeerd en dat wij de tweede termijn vooral moeten beperken
tot het indienen van moties, anders is een middagpauze verplicht en dan loopt
de vergadering langer uit. Ik zie instemmend geknik. Dan zal dat mijn inzet
zijn. Dat betekent dat u mij misschien af en toe zult tegenkomen op het punt
van interrupties.Minister Balkenende:Voorzitter. Namens het kabinet zeg ik de geachte afgevaardigden dank voor
hun inbreng in eerste termijn. Ik zeg ook graag dank voor de waarderende woorden
die zijn uitgesproken over de wijze waarop Nederland zich vorige week heeft
opgesteld en de resultaten die uiteindelijk konden worden geboekt. Ik dank
u nogmaals voor uw inbreng van vorige week, omdat een kabinet in demissionaire
status uiteraard is gebaat bij een helder oordeel van de Kamer. Dat heeft
bijgedragen aan de positie van Nederland. De heer Timmermans sprak een waar
woord toen hij het had over het referentiekader, in de zin van: hoe beoordeel
je een en ander nu precies en waaraan refereer je dat? Refereer je het aan
het Strategisch akkoord of ga je ook uit van de ontstane situatie in Europa,
het draagvlak voor de maatregelen en de weerbarstigheid van de materie? Daar
was namelijk nadrukkelijk sprake van. Ik zal hierop ingaan.In het algemeen kunnen wij zeggen dat de Europese Raad van Brussel een
baanbrekend besluit heeft kunnen nemen. Allereerst is er besloten over de
landen waarmee de Unie de onderhandelingen in Kopenhagen wil afronden. Er
is overeenstemming bereikt over een aangescherpt waarborgensysteem. Ik ga
daar straks meer in het bijzonder op in. Vervolgens is overeenstemming bereikt
over de zaken die nog open stonden met betrekking tot het financieel pakket,
meer in het bijzonder met betrekking tot de inkomensondersteuning in de sfeer
van de landbouw. Ten slotte heeft de Europese Raad de overeenstemming kunnen
bekrachtigen die de ministers van buitenlandse zaken in de Raad hadden bereikt
over het uitstaande institutionele vraagstuk. Door de besluitvorming vorige
week ligt, als alles goed gaat, de weg open naar afronding van de toetredingsonderhandelingen
met de 10 nieuwe lidstaten in december in Kopenhagen en de ondertekening van
het toetredingsverdrag in april 2003 in Athene.Dan iets over de werkverdeling. Ik ga in op de toetredingsvoorwaarden,
de safe guards, het financieel pakket, het landbouwbeleid, het vraagstuk van
de degressiviteit, het ongewijzigd beleid terzake en de hervorming van het
landbouwbeleid. Ten slotte zal ik iets zeggen over de onderhandelingsstrategie
en het vraagstuk van de te houden referenda. De minister van Buitenlandse
Zaken zal ingaan op de landenkeuze en het vraagstuk op het gebied van de Conventie.
Wij hebben vorige week een eerste indicatie gekregen van de voorzitter van
de Conventie, de heer Giscard d'Estaing. De minister zal ook ingaan op de
samenwerking in Beneluxverband. De heer Nicolaï zal daar ook nog op ingaan.
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken zal meer in het bijzonder stilstaan
bij het regionaal beleid, de structuurfondsen, de verdere uitwerking ten aanzien
van vragen over de vrijwaring en de voorbereiding op Kopenhagen. Met name
de heer Zalm heeft nog gevraagd hoe wij omgaan met de onvolkomenheden. Die
vraag sluit aan bij het debat dat wij vorige week hebben gehad.Ik zeg eerst iets over de toetredingsvoorwaarden, beter gezegd de safe
guards, de vrijwaringsclausules. Wij hebben daar vorige week over gesproken.
Zoals bekend, was Nederland alleen bereid in te stemmen met de 10 als dit
met voldoende waarborgen zou zijn omkleed. Hierbij was een precisering en
een aanscherping noodzakelijk. Wij hebben nadrukkelijk de opdracht van u meegekregen
om op verschillende terreinen resultaten te boeken. Ik denk dat kan worden
gezegd dat wij in die onderhandelingsopzet zijn geslaagd. Het ging om drie
elementen. Het eerste element betrof de duur van de periode waarin maatregelen
kunnen worden genomen. Die duur was beperkt tot twee jaar, maar door de inzet
van Nederland is die verlengd naar drie jaar. Nederland is zelf met dit voorstel
gekomen. Het is niet van andere landen gekomen. Ik onderlijn voorts dat het
gaat om de verlenging van de periode waarin maatregelen kunnen worden genomen.
Het loopt vanaf 2004 t/m 2006. Als echter is voorzien in de vrijwaringsmaatregelen,
dan kan daar een heleboel jaar aan worden gewerkt. In 2006 kan een maatregel
worden afgekondigd, maar die kan nog lopen tot 2011. Met andere woorden, de
maatregelen kunnen pas worden opgeheven wanneer de tekortkomingen zijn weggewerkt.
Er zijn dus over een reeks van jaren mogelijkheden om de tekortkomingen recht
te zetten. Daarmee is mijns inziens voldaan aan een eerste belangrijke voorwaarde
van de kant van het kabinet en van de Kamer.Het tweede punt betrof de reikwijdte. Die is verduidelijkt. Daar hebben
wij vorige week ook over gesproken. Aanvankelijk was er sprake van vrijwaringsclausules
voor de interne markt en JBZ. Op verzoek van Nederland is verduidelijkt dat
onder de interne markt wordt verstaan: alle vormen van sectoraal beleid die
economische activiteiten met een grensoverschrijdend effect betreffen, dus
ook personenverkeer, dienstenverkeer, energie en sociaal beleid. Daarmee is
een verduidelijking ontstaan van de vraag waar een en ander betrekking op
heeft.Een derde element waar wij vorige week ook over hebben gesproken, betrof
de betrokkenheid van de Raad. In de aanvankelijke voorstellen zou het gaan
om de rol van de Commissie. Op verzoek van Nederland is in de conclusies van
de Europese Raad opgenomen dat de Commissie bij besluiten over de herroeping
van ingestelde vrijwaringsclausules terdege rekening dient te houden met de
opmerkingen van de lidstaten in de Raad. Mevrouw Karimi, de heer Van de Staaij
en anderen hebben hierover een vraag gesteld. Het gaat om de bekende conclusie
8 van het voorzitterschap. Die betrokkenheid betekent dat de
Commissie niet autonoom handelt, maar dat de Raad nadrukkelijk zal worden
geïnformeerd. De formule in de conclusie is zodanig dat de Commissie
terdege rekening zal houden met de opmerkingen van de Raad terzake. Dat betekent
dat de Commissie niet uit eigener beweging over kan gaan tot het opheffen
van maatregelen, maar dat zij zich zal moeten vergewissen van de steun van
de Raad. Het lijkt mij dat daarmee tegemoet wordt gekomen aan de wensen van
de Kamer.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Zegt de minister-president dat, als in de conclusie staat
dat er terdege rekening wordt gehouden met de opmerkingen van de Raad, dit
dusdanig moet worden geïnterpreteerd dat de Commissie niet kan overgaan
tot de opheffing dan met goedkeuring van de Raad? Dat lijkt mij een heel andere
formulering, maar dat lees ik niet in de conclusie.Minister Balkenende:Er staat dat de Commissie de Raad informeert. Dat betekent dat er een
verplichting tot informeren bestaat. De formule "terdege rekening houden met
de gevoelens van de Raad" betekent dat de Raad de gelegenheid heeft eigen
opvattingen naar voren te brengen en dat de Commissie zich moet vergewissen
van voldoende steun. Dat is de interpretatie die daaraan moet worden gegeven.
Dat is iets anders dan de kwestie van de unanimiteit, maar daar kom ik nog
op terug.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het is een zelfstandige bevoegdheid van de Europese Commissie om tot opheffing
van een maatregel over te gaan. Daarvoor is het tegemoet komen aan de opmerkingen
van de Raad als zodanig geen voorwaarde.Minister Balkenende:Dat betekent dat de Commissie niet uit eigener beweging kan handelen.
Dat is de waarde van de formule die er nu in staat. De Commissie is pas bevoegd,
nadat er sprake is geweest van betrokkenheid van de Raad.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik wil het wel scherp hebben, want dat is essentieel. Het staat ook in
de motie-Verhagen. Wij stellen met elkaar vast dat dit er niet is uitgekomen.
Het kan gebeuren dat de Europese Commissie aan de Raad vraagt of hij opmerkingen
heeft. Die worden gemaakt, maar vervolgens kan de Europese Commissie, vanuit
haar eigen, zelfstandige bevoegdheid, zeggen dat zij daar kennis van neemt,
maar dat zij niet tegemoet komt aan die en die opmerking en dat de maatregel
toch wordt opgeheven. Zie ik dat goed?Minister Balkenende:Ik heb aan de interpretatie en de uitleg die ik zojuist gaf van conclusie
8 niets toe te voegen. Ik kom nog te spreken over de kwestie van de unanimiteit.
Voordat ik toekom aan de motie-Verhagen nog een enkel ander punt. Ik onderlijn
dat de vrijwaringsmaatregelen vanaf de eerste dag van toetreding van kracht
worden, indien hiertoe op basis van de monitoringrapporten aanleiding bestaat.
Dat strookt met het Nederlandse streven – ik citeer wat vorige week
aan de orde is geweest – naar "toetreding voorzover gereed". De precieze
procedure voor de instelling en opheffing van vrijwaringsmaatregelen zal de
komende weken meer in detail moeten worden uitgewerkt. De effectiviteit van
het instrument, snelle besluitvorming en een rol van de lidstaten in de besluitvorming
zijn voor Nederland de belangrijkste uitgangspunten. Dat is vorige week ook
gewisseld.Dan kom ik op de vraag hoe dit zich verhoudt tot datgene wat hierover
vorige week is gewisseld. De regering heeft zich, conform de strekking van
de motie van de heer Verhagen, in de Europese Raad ingezet voor de opheffing
van de vrijwaringsclausules bij unanimiteit van de Raad. Het punt is genoemd
en ik heb het ook in de bilaterale gesprekken buiten de vergadering aan de
orde gesteld. Het resultaat zoals dat er nu uit is gekomen, is het best haalbare
en is in lijn met hetgeen het kabinet zelf verleden week naar voren heeft
gebracht. Ik heb verleden week al met u gesproken over de haalbaarheid van
een unanimiteitsregel. Ik heb toen aangegeven dat mij dat niet haalbare leek.
Dat was een inschatting, maar ik heb dit punt niettemin namens de Kamer in
willen brengen in de discussie.Voorafgaand aan de Europese Raad heb ik een bilateraal overleg gehad met
Commissievoorzitter Prodi. Die wees mij op de gevaren van besluitvorming bij
unanimiteit. Zo zou de benodigde unanimiteit voor het opheffen van maatregelen
misbruikt kunnen worden door lidstaten om hun belangen, hun economische belangen
oneigenlijk te beschermen, onder het motto van: wij gaan akkoord met opheffing
van maatregelen, maar wij willen daar wel iets voor terug zien. Unanieme besluitvorming
over het instellen van maatregelen lijkt in de praktijk eveneens moeilijk
te verwezenlijken. De kans is groot dat er lidstaten zullen zijn die om uiteenlopende
redenen tegen toepassing van maatregelen zullen zijn. Ik denk hierbij aan
Griekenland wat betreft Cyprus. Met een sterke rol van de Commissie wordt
dit voorkomen.Ondanks deze argumenten, die natuurlijk bekeken moeten worden en waar
belangrijke elementen in zitten, heb ik gemeend het Nederlandse standpunt
naar voren te moeten brengen. Hiervoor bleek – ik heb dat verleden week
al aan de Kamer meegedeeld – geen steun te zijn. De betrokkenheid van
de Raad is uiteindelijk wel in de conclusies opgenomen. Dat leek mij, gezien
de context waarbinnen gewerkt moest worden, het best haalbare resultaat en
ook een te verantwoorden resultaat.De heer Zalm (VVD):Het was ook het standpunt van het kabinet zelf en niet alleen dat van
de Kamer. Het kabinet heeft in een brief aan de Kamer geschreven dat de Europese
Raad bij unanimiteit zou moeten beslissen over de opheffing van vrijwaringsmaatregelen.
Wat de Kamer daar door middel van een motie aan heeft toegevoegd, is dat ook
het vaststellen of landen op terreinen voldoen – dus het ja, voorzover... –
bij unanimiteit zou moeten geschieden. Pas dan zou dit een alternatief zijn
voor de unanimiteitspositie die bestaat bij toelating. Een alternatieve route
zou dan kunnen zijn: alle 10 mogen toetreden voorzover ze voldoen. Als dat
"voorzover ze voldoen" unanimiteit heeft, is dat een alternatieve route voor
het opnieuw examen moeten doen, waarbij ook sprake is van unanimiteit. Als
dit wordt losgelaten, wordt het een wezenlijk andere procedure. Dan kun je
overstemd worden. Dat is hier niet eens nodig, want de Commissie kan dan gewoon
constateren dat bijvoorbeeld 12 lidstaten het wel in orde vinden. Als Nederland
dat niet vindt, hebben wij geen recht van spreken meer. Het
is dus toch wezenlijk anders, ook in de beoordeling van dit traject als alternatief
voor het alleen toelaten van landen die voldoen en zeggen dat landen die nog
niet voldoen, opnieuw examen moeten doen. Het is naar mijn gevoel niet een
volwaardig alternatief voor die benadering.Minister Balkenende:In de brief van het kabinet werd gesproken in termen van "zou dan bij
unanimiteit besloten moeten worden". Dat was de formule die het kabinet heeft
gehanteerd. Daarmee wilde het onderlijnen dat de gang langs de Raad noodzakelijk
is en er als het kan sprake moet zijn van unanimiteit. De woorden "zou dan"
betekenen dat het geen direct imperatieve formulering was. De heer Verhagen
heeft vervolgens zijn motie ingediend en toen is nadrukkelijk gewisseld dat
het hier zou moeten gaan om een inspanningsverplichting om het te behalen
en niet om een resultaatsverplichting. Ook dat is verleden week nadrukkelijk
met elkaar gewisseld.Wat deed zich nu voor in de gesprekken in Brussel? Op het moment dat je
zou kiezen voor een unanimiteit van de Raad, moet je je ook bewust zijn van
het feit dat je daarmee bepaalde risico's loopt. Sommige landen kunnen dit
instrument oneigenlijk gaan gebruiken om andere doelen te bereiken. Dat was
de argumentatie die wij hoorden van de kant van de Commissie en van andere
landen. Zij waarschuwden voor het oneigenlijk gebruik van een unanimiteitsregel.
Dat was de inhoudelijke kant van het verhaal.Het andere punt betrof de haalbaarheid. Daar heb ik verleden week een
inschatting van gegeven. Gegeven de context van de gesprekken, lijkt mij dat
hetgeen binnen is gehaald – een verlenging van de duur van twee naar
drie jaar, een verduidelijking en uitbreiding van het terrein waarop de vrijwaring
betrekking kan hebben en een nadrukkelijke betrokkenheid van de Raad, waardoor
de Commissie niet autonoom kan handelen maar er nadrukkelijk sprake van zal
moeten zijn dat men zich vergewist van hetgeen de Raad naar voren wil brengen –
alles was wat Nederland binnen kon halen. De heer Van Dijk zei ook dat Nederland
vrijwel alles heeft binnengehaald. Het lijkt mij dat wij met deze aanscherping
die Nederland heeft ingebracht, een situatie hebben bereikt waardoor het proces
van toetreding, waarbij nog sprake is van tal van onvolkomenheden, in ieder
geval in een beter vaarwater is gekomen. Dat betekent tegelijkertijd dat de
participanten van Nederland in de Raad zich steeds bewust moeten zijn van
de onvolkomenheden en zich ook de komende jaren scherp zullen moeten opstellen
als het gaat om de toetredingsvoorwaarden en goed en scherp toe zullen moeten
zien op de naleving daarvan. Die mogelijkheid heeft de Raad nu gekregen en
dat komt volgens mij tegemoet aan de intentie van dit parlement.Ik kom bij het financiële pakket. Daar is veel over gezegd, verleden
week in het debat, maar ook in het debat in Europa. In Brussel hebben wij
een compromis bereikt over het financieel pakket van de uitbreiding. Het belangrijkste
discussiepunt vormde het onderhandelingsbod van de Europese Unie aan de kandidaat-lidstaten
op het gebied van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Direct voorafgaand
aan de top spraken president Chirac en bondskanselier Schröder af dat
zij ieder konden instemmen met infasering van de directe inkomenssteun in
de nieuwe lidstaten volgens het door de Commissie voorgestelde tempo, mits
dit gepaard ging met het reëel constant houden van categorie I.A van
de EU-begroting in de periode 2007-2013 ten opzichte van het laatste jaar
van de lopende financiële perspectieven van de Europese Unie, 2006.Dat reëel constant houden is een belangrijk punt. Dat werd in het
Frans-Duitse akkoord gedefinieerd met een maximale inflatiecorrectie van 1,5%.
Dat is voor de financiële uitkomsten van groot belang gebleken. Onder
categorie I.A vallen de uitgaven voor inkomenssteun en de marktmaatregelen
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Dan speelt natuurlijk de vraag of
ik hiervan wist. Uiteraard was ik ervan op de hoogte dat er deze middag een
gesprek zou plaatsvinden tussen de heren Chirac en Schröder. Eerder had
ook al een gesprek plaatsgevonden, maar dat gesprek had niet geleid tot conclusies.
Dus ook wij waren zeer benieuwd naar de uiteindelijke uitkomst. Net als Duitsland
mikten wij op een nominaal constante fixatie van het plafond. Dat hadden wij
gewisseld in het gesprek dat ik met de heer Schröder heb gehad in Brussel.
Ik heb verleden week maandag dat punt nog eens onderlijnd.Wat is er gebeurd in het gesprek tussen Duitsland en Frankrijk, tussen
de president en de bondskanselier? Daar is men doorgeschoten naar een reëel
constant niveau, door 1,5% correctie toe te staan. Dat was voor ons inderdaad
een verrassing, maar dat was niet alleen een verrassing voor de Nederlandse
delegatie, maar ook voor de Duitse delegatie. Het compromis was namelijk van
dien aard dat het leidde tot een uitkomst die niet helemaal spoorde met hetgeen
ook in de gesprekken tussen Duitsland en Nederland naar voren was gekomen.Ik hoor de heer Timmermans zeggen: je moet regeringsleiders ook nooit
alleen laten. Gelet op hetgeen naderhand is gezegd over de rol van de tolken,
moet ik zeggen dat hij bijna gelijk begint te krijgen. Ik kom daar nog op
terug.Er waren dus heldere afspraken gemaakt met de Duitsers, maar dat akkoord
kwam ook voor ons, gezien de uitkomsten, als een verrassing. Dat gold echter
niet alleen voor ons, maar waarschijnlijk voor alle participanten in het Brusselse
debat. Een akkoord tussen Duitsland en Frankrijk is, gegeven alle moeilijkheden,
uiteraard wel toe te juichen, want het impliceert dat de zeker op dit terrein
grote tegenpolen in de Unie bereid en in staat zijn tot het sluiten van compromissen.
Dat was waarschijnlijk ook de reden waarom bij de andere lidstaten een groot
gevoel van opluchting bestond. Dat was al op de donderdagavond bij het werkdiner
het geval. Die opluchting werd al die donderdagavond bij de participanten
omgezet in instemming. Ik zeg dit, omdat de heer Van Dijk het precieze onderhandelingsproces
en het traject van bespreking scherp naar voren heeft gebracht. Het eerste
moment was dus donderdagavond, toen bleek dat er een akkoord was en toen ook
het voorzitterschap al koerste op het overnemen van die conclusies.Nederland kon als enige toen niet instemmen. Bij nadere bestudering werd
ons namelijk duidelijk dat van degressiviteit van de directe inkomenssteun
geen sprake zou zijn, wel infasering, maar geen uitfasering. Om die reden
hebben wij donderdagavond de Commissie gevraagd nadere berekeningen
te maken. Daarin werden wij ondersteund door andere landen, maar niet wat
betreft de inhoudelijke conclusie. Daarin stonden wij die donderdagavond alleen.
Wij hebben als eis gesteld dat het maximum percentage voor inflatiecorrectie
zodanig moest worden vastgesteld dat de infasering van inkomenssteun automatisch
tot degressiviteit van de inkomenssteun zou leiden. Die term "degressiviteit"
is regelmatig naar voren gekomen. Wat deed zich toen voor in de gesprekken
op vrijdag? Geen van de lidstaten, zeker het voorzitterschap niet, was gecharmeerd
van de Nederlandse opstelling. Aan het begin van de middag is een klemmend
beroep op ons gedaan om akkoord te gaan met het bereikte resultaat. Er zou
geen sprake mogen zijn van het toevoegen van elementen of van het wijzigen
van elementen in het reeds bereikte akkoord, omdat het hier zou gaan om een
proces van uitbreiding van de Unie met een enorme historische betekenis.Dat was de positie waarin Nederland was komen te verkeren. Ik heb toen
gezegd dat ik hier niet mee akkoord kon gaan en ik heb aandacht gevraagd voor
de Nederlandse situatie en voor de Nederlandse wensen. Ik heb daarbij gewezen
op de criteria die in het Nederlandse parlement aan de orde zijn geweest.
Toen heb ik gezegd: hier kan ik mij niet bij neerleggen. Het is goed om nog
eens te zeggen dat Nederland – nadat wij contact hadden gehad met Duitsland,
Engeland, Zweden en al die andere landen – volstrekt alleen stond toen
het erom ging te komen tot degressiviteit. Het leek bijna een gelopen race.
Dat heeft toen geleid tot een schorsing. In die schorsing heeft overleg plaatsgevonden
tussen het voorzitterschap en Nederland en verder zijn er de nodige bilaterale
contacten geweest. Dat heeft uiteindelijk geleid tot het voorstel van de voorzitter
om de inflatiecorrectie niet op 1,5% vast te leggen maar op 1%. Natuurlijk
had ik liever gezien dat er een verdergaande reductie zou zijn geweest van
de inkomenssteun. Daarover moet geen misverstand bestaan. Dat was ook onze
inzet. Maar de politieke kaarten lagen plotseling wel heel anders na het Frans-Duitse
akkoord. Binnen de kaders van het mogelijke – en de Kamer weet wat ik
als onmogelijk heb gedefinieerd – was dit naar mijn stellige overtuiging
een optimaal resultaat, zeker in vergelijking met het Frans-Duitse akkoord
en in vergelijking met de huidige financiële perspectieven, waarbij binnen
categorie I.A het aandeel directe inkomenssteun nominaal constant wordt gehouden
en de rest van de categorie reëel constant. Het resultaat dat uiteindelijk
is bereikt, zal op termijn non-discriminatoir zijn voor oude en voor nieuwe
lidstaten. De infasering van de inkomenssteun kan voor het grootste deel worden
gefinancierd uit de voorziening die in Berlijn reeds was voorzien voor de
uitbreiding en de inflatiecorrectie van 1%. De dekking van de resterende kosten
zal moeten plaatsvinden via versnelde uitfasering van de inkomenssteun via
degressiviteit.Voorzitter. Ik ga nog wat dieper in op de financiële aspecten, waarover
veel vragen zijn gesteld. Er is wel gezegd: ach, een half procentje, is dat
het nu helemaal? De inzet van Nederland heeft echter verstrekkende gevolgen.
Uit de beantwoording van de vragen die de heer Zalm heeft gesteld, blijkt
dat het uiteindelijk wel een besparing oplevert van 6,7 mld cumulatief en
1,7 à 1,8 mld in 2013. In het huidige akkoord leidt eenderde van de
kosten van de infasering tot extra afdrachten ten opzichte van ongewijzigd
beleid na 2006. Eenderde wordt dus gedekt door herschikking binnen de kaders
van Berlijn en eenderde via degressiviteit bij de huidige lidstaten. Vastgesteld
kan worden dat in 2013 in totaal voor de huidige lidstaten in reële termen
een degressiviteit wordt bereikt van circa 20%, inclusief inflatie. Verder
kunnen wij constateren dat de landbouwuitgaven, categorie I.A, tot 1999 meegroeiden
met de economische groei, een reële stijging van 0,4%. Tussen 2000 en
2006 was sprake van reëel constante uitgaven. Na 2006 zal er een reële
daling waar te nemen zijn, waarbij het inflatiepercentage van 1 geldt als
de inflatie hoger komt te liggen. Op dit moment omvatten de landbouwuitgaven,
exclusief het plattelandsbeleid, grofweg 0,4% van het BNP van de EU. In 2013
zal dat naar verwachting uitkomen op 0,3% van het BNP van de EU. Verder is
aan de orde geweest de inzet die destijds door de heer Veerman naar voren
werd gebracht, het reëel constant houden. Kijken wij naar het uiteindelijke
onderhandelingsresultaat, dan kunnen wij zeggen dat het huidige akkoord vergeleken
met het reëel constant houden, zo'n 3,5 mld euro lager ligt dan in de
variant van het reëel constant houden. Kortom, hieruit blijkt wel dat
er sprake is van meer dan alleen een half procentje winst. Het heeft te maken
met behoorlijk wat geld en met degressiviteit.De heer Zalm heeft een opmerking gemaakt over ongewijzigd beleid. Nu is
het de vraag of zomaar gesproken kan worden van ongewijzigd beleid. Dat is
natuurlijk de kwintessens van de discussie, want de zaak is geregeld tot 2006
en daarna ontstaat een nieuwe situatie. Zoals men weet, gaat het om een bedrag
van 42 mld, waarvan ruim 30 mld inkomenssteun is. Een deel blijft buiten de
inflatiecompensatie en een deel niet. Op basis daarvan kom je bij die 0,5%
uit. Het is echter de vraag of je daar zomaar van mag uitgaan. De realiteit
is namelijk dat wij juist bezig waren met iets heel anders. Het merkwaardige
is dat er vrijdag – en dan kom ik weer terug bij de heer Timmermans
toen het ging over het niet alleen kunnen laten van regeringsleiders –
op een gegeven moment in de discussie onduidelijkheid over was wat precies
werd verstaan onder inflatiecompensatie. President Chirac ging ervan uit dat
het zou gaan om de reële inflatie. Dan denk je al gauw aan een procent
of twee. Toen heeft de heer Schröder naar voren gebracht dat het zo niet
mocht worden verstaan en dat rekening gehouden moest worden met 1,5%. Toen
heb ik gezegd: als dat gebeurt, is er geen degressiviteit en maak je ook geen
begin met fasing out en dus moet dat anders. Dus de realiteit was niet direct
het ongewijzigd beleid; de realiteit was dat er een uitkomst zou zijn die
veel verder weg lag van hetgeen Nederland beoogde. Tegen die achtergrond moet
mijn interventie bezien worden. De uiteindelijke inzet van Nederland heeft
geleid tot een uitkomst die in mijn ogen verdedigbaar was. Maar het had ook
heel anders kunnen uitpakken als het was gebleven bij het akkoord tussen Duitsland
en Frankrijk.Voorzitter. Misschien is het goed om nog in te gaan op de positie van
Engeland.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik was één van degenen die wat licht geringschattend
spraken over het succespercentage van een half procent. De minister-president
heeft daar nu een aantal opmerkingen over gemaakt. Ik denk dat het goed is
als ik, gehoord de uiteenzetting van de minister-president, dat element uit
het debat weghaal. Dat element wil ik graag toevoegen aan de algemene opmerking
die ik heb gemaakt aan het begin van mijn bijdrage dat er waardering is voor
wat er binnen de grenzen van het mogelijke gerealiseerd is.Minister Balkenende:Dank u zeer.Voorzitter. Het lijkt mij goed om iets te zeggen over de landen waarmee
wij steeds zijn opgetrokken. Ik heb de Kamer gezegd dat ik de verschillende
hoofdsteden langs zou gaan om aandacht te vragen voor het Nederlandse standpunt.
Ik kom straks op de hervorming van het landbouwbeleid. Daar ligt de positie
van het Verenigd Koninkrijk iets anders dan in deze discussie, want toen het
ging om de financiële afspraken stond Nederland helemaal alleen. Anderen
zeiden wel tegen ons "fight for it" en bij de Duitse delegatie gingen de duimen
wel omhoog toen het resultaat geboekt was, maar op dat moment was het nog
de vraag of het door zou gaan. Nederland heeft op dat punt een eigen lijn
moeten voeren. Dat is jammer, maar tegelijkertijd moet ik concluderen dat
de contacten er wel toe hebben geleid dat er nadrukkelijk aandacht en begrip
was voor de Nederlandse positie. Ik kom daar aan het eind van mijn betoog
nog op terug, maar ik ben er zeker van dat de investering die wij hebben gedaan
door te spreken met president Chirac en de andere hoofdrolspelers, wel het
klimaat mogelijk heeft gemaakt dat wij die reductie van de inflatiecompensatie
hebben kunnen bewerkstelligen. Het is nog niet genoeg, want wij praten nog
over de hervorming van het landbouwbeleid, maar ik denk wel dat onze inzet
in die zin productief is geweest. De uitkomst is verdedigbaar, maar het geeft
wel aan dat wij de agenda de komende jaren buitengewoon scherp moeten houden.Dit brengt mij bij het punt van de landbouwhervorming.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. Ik heb een vraag over de inkomenssteun. Is het mogelijk om
dat om te zetten in plattelandsontwikkelingssteun?Minister Balkenende:Daar kom ik nu juist aan toe. Dat is namelijk de samenhang die bestaat
tussen het financieel kader waarover wij nu hebben gesproken en de complexe
discussie over de hervorming van het landbouwbeleid. Als het aan Nederland
ligt, is dat natuurlijk wel het geval. In het Strategisch akkoord wordt gesproken
over een omzetting van inkomenssteun van producten naar steun die te maken
heeft met landschapsbeheer. Dat debat moet de komende tijd nadrukkelijk worden
gevoerd. Maar dan loop ik vooruit op hetgeen ik voornemens ben te zeggen over
de inhoudelijke aspecten van het landbouwbeleid.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dat wacht ik af. Ik heb nog een andere vraag. U heeft ook gesproken over
een onderhandelingsbod. Wat nu afgesproken is, is een onderhandelingsbod aan
de kandidaat-lidstaten. Is dit de maximale ruimte voor de kandidaat-lidstaten?Minister Balkenende:Hierop zal de heer Nicolaï terugkomen. Voordat gesproken zou worden
met de lidstaten, was het van belang dat het voorzitterschap conclusies kon
trekken ten aanzien van dit belangrijke vraagstuk. Als geen afspraken gemaakt
kunnen worden op dit dossier in Brussel, is het lastig om te spreken met de
afzonderlijke lidstaten. Het voordeel van de afspraken die nu zijn gemaakt,
is dat duidelijkheid is geboden. Dat zal de inhoud van de gesprekken ten goede
komen. Op de precieze bepalingen en formuleringen met het oog op de onderhandelingen
zal de staatssecretaris nader ingaan.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Ik kom nog even terug op de uitkomst van de onderhandelingen,
te weten 0,5% minder. Moeten wij de woorden van de minister-president zo verstaan
dat er sprake is van een breuk in het beleid, een breuk met het verleden,
en dat door de afname met 0,5% sprake is van een stap in de richting die de
Nederlandse regering wenst? Dat werpt namelijk een ander licht op dit onderdeel
van de onderhandelingen en wekt meer verwachtingen ten aanzien van Kopenhagen.Minister Balkenende:U stelt deze vraag terecht. Toen donderdagavond de onderhandelingsresultaten
bekend waren, werden wij geconfronteerd met het probleem dat doorrekening
van die afspraken, inclusief de inflatiecompensatie van 1,5% – om die
reden heb ik de Commissie gevraagd om aan te geven hoe dit precies zit –
kan opleveren dat niet voldaan zou zijn aan het belangrijke
element van degressiviteit. Dat stond op het spel. Dat laat nog onverlet de
inhoud van het landbouwbeleid. Er moest een knik komen. Mede door de inzet
van Nederland komt er, waar aanvankelijk sprake was van een groei van de landbouwuitgaven
tot 2000, daarna van een reëel constant houden ervan, nu een daling aan.
Op dit moment gaat 0,4% van het totale BNP van de Europese Unie op aan landbouwuitgaven.
Dat zal teruglopen naar 0,3% in 2013. Dat is wat ons betreft niet genoeg,
maar er zit wel een zekere knik in de ontwikkeling. Ik vind dat een positieve
uitkomst van het debat van vorige week in Brussel.De heer Van Bommel (SP):Ik licht dit punt eruit omdat dit volgens mij het meest wezenlijke punt
is dat in Brussel is bereikt. Dat betreft dus niet zozeer de hoogte als wel
het percentage als zodanig, maar een breuk in het denken over een plafond
en over uiteindelijke afbouw.Minister Balkenende:Ik onderschrijf dat. Als het gebleven was bij de afspraak tussen Duitsland
en Frankrijk, was er geen degressiviteit bereikt. Die is nu gelukkig wel gerealiseerd.Dit brengt mij op de landbouwhervormingen. Er is geconstateerd dat conclusie
12 van het voorzitterschap begint met de aanduiding: "Onverminderd toekomstige
beslissingen over het GLB, de financiering van de Europese Unie, na 2006,
eventuele gevolgen van de uitvoering van punt 22 van de conclusies van de
Europese Raad van Berlijn, alsmede de internationale verbintenissen die de
Europese Unie is aangegaan, onder meer bij de start van de ontwikkelingsronde
van Doha, zullen rechtstreekse betalingen worden ingevoerd...". Wat hier feitelijk
staat, is een voorbode van de discussie die wij in Europees verband moeten
voeren over de toekomst van het landbouwbeleid. Er is een verschil in oriëntatie
tussen president Chirac en premier Blair. Het idee van president Chirac was
om de zaak tot 2006 stil te houden. Wij hebben toen in de Raad gediscussieerd
over het refereren aan de mid-term review.Wat de positie van Nederland betreft, ik heb donderdagavond, indachtig
het debat met de Kamer, gesproken over de noodzaak van de inhoudelijke herziening
van het landbouwbeleid. Ik heb gewezen op een grotere marktoriëntatie,
beperking van de exportsubsidies, duurzaamheid in de landbouw en verandering
van de ratio van ondersteuning van het leveren van producten naar het ondersteunen
van activiteiten die te maken hebben met landschapsbeheer. Ik heb die elementen
donderdagavond in het werkdiner naar voren gebracht en ik heb deze opnieuw
naar voren gebracht in de vergadering van de Europese Raad op vrijdag. Er
was een punt van discussie tussen premier Blair en president Chirac, maar
uiteindelijk leidde dat tot een conclusie die in dit stadium voldoende is,
omdat wordt gepreludeerd op debatten die nog moeten plaatsvinden. Wat mij
betreft, gebeurt dat zo snel mogelijk. De inzet van Nederland daarin is helder.
Gegeven deze uitkomst, worden de debatten die naderhand in de pers zo breed
worden uitgemeten wel wat bijzonder, omdat dit punt eigenlijk in een minuut
of vijf was opgelost. Pas naderhand heeft dit een eigen dynamiek gekregen.
Het is goed om te onderlijnen dat dit punt gelukkig, met het refereren aan
de mid-term review en met de noodzakelijke aanpassingen van het landbouwbeleid,
aan de orde is gesteld.Het is goed dat in de conclusies is opgenomen dat deze afspraken toekomstige
beslissingen over het landbouwbeleid en de financiering ervan onverlet laten.
Inhoudelijke beleidsaanpassingen in het GLB worden dus niet uitgesloten. Dat
was en is een belangrijke doelstelling van Nederland. Bedacht moet worden
dat de degressiviteit ook ruimte biedt voor noodzakelijke aanpassingen. Dat
is dus een bijkomend argument voor de degressiviteit.De heer Timmermans (PvdA):Wordt het niet hoog tijd om met de gelijkgestemde landen snel tot een
concrete invulling van de wensen te komen? Ik zal mijn bronnen niet meer vermelden,
maar ik begrijp dat de indruk in de Europese Raad nadrukkelijk was dat het
Nederland vooral om de nettobetalerpositie van Nederland te doen was en iets
minder om de hervorming van het landbouwbeleid. Ik neem aan dat dit beeld
snel correctie behoeft.Minister Balkenende:U maakt een belangrijk punt. De heer Zalm verdient er de credits voor
dat de uitkomst in Brussel heeft geleid tot een betere betalingspositie van
Nederland. Het punt van de inhoudelijke verandering is toen echter blijven
liggen. Ik heb na afloop tegen de collega's gezegd dat wij onverminderd door
moeten gaan met het aandacht vragen voor precies de thematiek waar u nu op
wijst. De agenda moet zijn dat die veranderingen erdoor komen. Ik heb dat
in de debatten ook naar voren gebracht. Er is een inhoudelijke noodzaak om
het debat voort te zetten om te voorkomen dat wij een soort bestendiging krijgen
van de bestaande situatie. Ik beschouw het als de taak van de Nederlandse
regering om de komende tijd nadrukkelijk door te gaan met het inhoudelijke
debat en met het vinden van medestanders. Wij kunnen niet slechts tevreden
zijn met de financiële afspraken, die wat beter zijn dan het Frans-Duitse
compromis, maar wij zullen ook inhoudelijk verder moeten gaan. Gelukkig biedt
de conclusie ruimte voor dit debat.De heer Van der Staaij (SGP):De minister-president citeerde de zin inzake onverminderd toekomstige
beslissingen over het GLB. Hij geeft daar de politieke betekenis aan dat die
hervormingen er ook moeten komen. In hoeverre kunnen deze woorden in andere
lidstaten niet worden uitgelegd als: het staat deze niet in de weg, maar of
het ook daadwerkelijk moet en zal gebeuren, moeten wij maar afwachten?Minister Balkenende:Dit is een terecht punt. Het is onzeker welke invloed de afspraken van
de Europese Raad van Brussel zullen hebben op de mid-term review van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid. Het is budgettaire gezien mogelijk om in grote lijnen de voorstellen
van de MTR-voorstellen van commissaris Fischler overeind te houden en daarbij
toch te voldoen aan de afspraken in Brussel. Commissaris Fischler heeft al
aangegeven, in grote lijnen niet af te zullen afwijken van de uitgezette lijnen.
Dat is op zichzelf al winst voor de gehele discussie. In december van dit
jaar zal hij de definitieve wetgevingsvoorstellen bekendmaken die uitvoering
zullen geven aan de MTR-plannen. Het hangt vervolgens vooral van de lidstaten
af of die voorstellen daadwerkelijk zullen worden omgezet in
beleid. Dat is ook de relevantie van de vraag van de heer Timmermans. Het
is nu nog te kort na de Europese Raad om een goed inzicht te hebben in de
visies van andere lidstaten op dit dossier, maar wij mogen ervan uitgaan dat
de meer hervormingsgezinde lidstaten, waaronder Nederland, discussie over
de landbouwhervorming in het kader van de MTR zullen willen voortzetten, terwijl
de lidstaten die meer belang hebben bij de status quo liever niet meer over
de MTR willen spreken. Dat dit de realiteit is, bleek ook wel. De opdracht
is dus aan ons om onverminderd door te gaan met het aandacht vragen voor veranderingen
in de sfeer van de MTR.Ik onderschrijf de opmerking van de heer Van Dijk dat de resultaten van
Brussel de noodzaak van een debat over de hervorming van het landbouwbeleid
alleen maar groter hebben gemaakt.Er is gevraagd naar de opstelling van de heer Blair. Ik heb aangegeven
dat het begin van conclusie 12 in korte tijd is geformuleerd. De heer Blair
heeft ons feitelijk niet ondersteund ten aanzien van de financiële beperking,
de inflatiecompensatie.De heer Van Bommel heeft terecht aandacht gevraagd voor het perspectief
van duurzaamheid. Ik heb al aangegeven dat ik dat nadrukkelijk naar voren
heb gebracht.De heer Timmermans (PvdA):Is het, gelet op de opstelling van de heer Blair, geen tijd dat Nederland
een groot punt maakt van het beëindigen van de Britse rebate?Minister Balkenende:Ik had nog niet mijn hele agenda verklapt. Laat ik een tipje van de sluier
oplichten. Ik denk dat wij een aantal vragen in samenhang zullen moeten bekijken.
De rebate van het Verenigd Koninkrijk is een onderdeel van deze discussie,
evenals de herziening van het landbouwbeleid en de faire nettobetalingspositie
van Nederland. Het zijn allemaal zaken die de komende jaren op de agenda komen
te staan omdat dit noodzakelijk is. Die elementen zijn ook aangeroerd. Uiteraard
ging dat gepaard met allerlei gevoeligheden, maar het zijn wel dé onderwerpen
waarover wij onze positie verder zullen moeten bepalen. De lijn is volgens
mij wel helder. Wij zullen in samenspel met anderen moeten werken aan het
behalen van resultaten. Dat is wat ons nu te doen staat.Ik meen dat ik voldoende heb gezegd over de landbouwhervormingen. Ik wil
wel nog een aantal slotopmerkingen maken over de onderhandelingsstrategie
en het referendum. Daarover zijn verschillende opmerkingen gemaakt.Ik ga eerst in op de onderhandelingsstrategie. Vorige week, maar ook nu,
is naar voren gekomen dat de positie van Nederland onduidelijk zou zijn geweest
en dat de geloofwaardigheid van Nederland zou zijn geschaad. Nederland, een
van de founding fathers van de Europese Unie, de Europese Gemeenschap, zou
signalen hebben afgegeven die een breuk daarmee zouden inhouden. Dat zijn
zaken waarvoor je enorm moet opletten. Dat is ook de reden geweest waarom
het kabinet unaniem heeft gezegd dat het geen veto wil uitspreken over de
toetsing van landen, maar nadrukkelijk een verbetertraject wenst evenals een
politieke opdracht om resultaten te boeken in de sfeer van het landbouwbeleid.
Met die boodschap ben ik op pad gegaan naar verschillende landen. Ik meen
dat die opstelling uiteindelijk een heldere positie van Nederland aangeeft:
wat wil Nederland bereiken ten aanzien van de safe guards, de toetredingsvoorwaarden,
en wat is diens positie in het landbouwbeleid? Het heeft in ieder geval bijgedragen
aan een onderhandelingsresultaat dat ook voor ons verdedigbaar is.De vraag of wij hadden moeten blokkeren, is natuurlijk een politieke hamvraag.
Zij kwam in het debat van vorige week, maar ook vandaag aan de orde. Het was
mogelijk geweest dat Nederland de besluitvorming zou hebben opgehouden. Wat
was er gebeurd als de landen niet akkoord waren gegaan? Wie zal het weten?
Ik had vrijdagmiddag te maken met de vraag wat voor ons acceptabel was. De
1% was voor ons acceptabel. Als wij in een positie waren gekomen waarin wij
genoegen hadden moeten nemen met een uitstel van de besluitvorming, hadden
wij de besluitvorming kunnen ophouden. Dat is misschien waar, maar dan vraag
ik mij ten zeerste af of wij in Kopenhagen nog wel resultaat hadden geboekt
op het gebied van bijvoorbeeld de financiële aspecten. Ik betwijfel dat
ten zeerste. Dit is echter speculatief. Ik ben er daarom ook blij mee dat
wij de discussie daarover nu kunnen afronden. Ik stel het zeer op prijs dat
de heer Timmermans heeft gezegd dat de Nederlandse regering heeft gewerkt
aan een herstel van vertrouwen; zij heeft de positie van Nederland gemarkeerd
en is opgekomen voor de Nederlandse belangen zonder dat dit schade heeft toegebracht
aan de positie van Nederland. Dat was ook onze inzet in de gesprekken. Ik
stel die waarderende woorden van de heer Timmermans zeer op prijs.De heer Palm heeft gevraagd of Nederland geen kleine provincie wordt.
De les van afgelopen vrijdag is dat iets gedaan kan worden als je goede argumenten
inbrengt en het vertrouwen van anderen weet te winnen. Ik herinner mij zeer
goed dat president heel duidelijk Chirac zei: wij hebben nu een overeenkomst
en daar mag niets aan worden veranderd. De heer Schröder vroeg de aanwezigen
daarmee akkoord te gaan omdat het ging om een groot historisch belang. Het
vertrouwen dat wij hebben weten te wekken in onze gesprekken, heeft er naar
mijn mening uiteindelijk aan bijdragen dat men akkoord is gegaan met een verbetering,
althans volgens Nederlands inzicht, van de besluitvorming. Dat wijst erop
dat je overtuigende argumenten moet geven, een duidelijke lijn moet weergeven
en hard moet zijn. Naar ik meen zei de heer Rouvoet dat van bikkelhard onderhandelen
geen sprake is geweest. Ik mag hem verzekeren dat de onderhandelingen vrijdagmiddag
wel hard waren. Het ging niet vanzelf. Er is een lange schorsing geweest.
Het was niet eenvoudig. Al met al mogen wij denk ik tevreden terugkijken op
het resultaat. De waarderende woorden van de Kamer stelt het kabinet zeer
op prijs.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Is de minister het met mij eens dat in de kandidaat-lidstaten problemen
zijn ontstaan over de positie van Nederland? Welke strategie hanteert de minister
de komende tijd tegenover de kandidaat-lidstaten?Minister Balkenende:Ik denk dat Nederland een heel belangrijk signaal heeft afgegeven, ook
in het debat dat vorige week in de Kamer is gevoerd. Wij hebben gesproken
over het historisch belang van uitbreiding. We hebben aangegeven
dat wij serieus willen omgaan met de toetredingsvoorwaarden. Wij hebben ook
aangegeven dat wij geen gebruik zouden maken van het recht van veto. Dat was
natuurlijk de grote gevoeligheid. Wij hebben duidelijk aangegeven wat onze
positie was. De waardering voor deze positie van Nederland is er. Dat heb
ik ook gemerkt in de contacten. Zijn er criteria voor de uitbreiding, dan
behoort men daar natuurlijk wel aan te voldoen. Daarover hebben wij vorige
week ook van gedachten gewisseld. Afgelopen donderdag en vrijdag heb ik dat
meermalen gezegd. Er ligt nog een extra hypotheek op die discussie omdat Europa
soms de neiging heeft om te gemakkelijk om te gaan met spelregels. In dat
kader is vorige week het Stabiliteitspact aan de orde gekomen. Als je afspraken
hebt gemaakt, moet je ook op de naleving ervan toezien. Dat is volgens mij
ook de betekenis van de aanscherping van de vrijwaringsclausules die Nederland
heeft voorgesteld. Die is juist bedoeld om elkaar scherp te houden. Ik heb
zelf tegen de gesprekspartners gezegd dat het gaat om eerlijkheid in de discussie.
Het gaat om eerlijkheid tegenover de toetredende landen: er moet worden voldaan
aan de gestelde criteria. Het gaat om eerlijkheid in het landbouwdebat: je
moet het perspectief aangeven. De eerlijkheid die wij hebben willen bieden,
is in ieder geval gediend met hetgeen vorige week vrijdag in Brussel is afgesproken.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dat is mij duidelijk. Het debat daarover is inderdaad gevoerd, maar desalniettemin
vonden kandidaat-lidstaten de positie van Nederland niet duidelijk of bestond
er onbegrip over de debatten die hier zijn gevoerd. Kan de minister dat bevestigen?
Is hij het met mij eens dat hij iets moet doen aan het herstel van het vertrouwen
van de kandidaat-lidstaten?Minister Balkenende:Ik denk dat de Kamer en het kabinet, dat unaniem was, vorige week al een
buitengewoon belangrijk signaal hebben gegeven. Diplomaten hebben dit debat
intens gevolgd. Er is nadrukkelijk naar Nederland gekeken, zowel door de huidige
lidstaten als door de toetredende landen. De positie waarvoor is gekozen en
die in Brussel naar voren is gebracht, is al een behoorlijke stap. Uiteraard
gaan wij door met het zetten van stappen. Wij staan positief tegenover een
verdere uitbreiding en de historische betekenis daarvan, maar letten scherp
op de criteria. Het is dus én-én.Bij het referendum zijn twee zaken aan de orde. Vorige week hebben wij
deze besproken. Moet er een referendum komen over de uitbreiding? Vorige week
heb ik namens het kabinet de Kamer geadviseerd om dat niet te doen. Mijn argument
was dat dit kan leiden tot onduidelijkheid over de positie van Nederland.
Juist na alles wat de afgelopen tijd is gebeurd, loop je het risico dat je
moet aangeven dat het parlement en de regering van Nederland wel voor een
uitbreiding zijn, maar dat daarbij een grote voetnoot moet worden geplaatst
omdat hierover nog een referendum moet plaatsvinden. Ik herhaal wat ik vorige
week heb gezegd: het lijkt mij geen goede zaak als de duidelijkheid over de
positie van Nederland omslaat in onduidelijkheid doordat wordt gepreludeerd
op een referendum over de uitbreiding. Ik heb dan ook niets toe te voegen
aan hetgeen ik vorige week naar voren heb gebracht. Mijn advies is nog steeds
dat wij dat niet moeten doen.De heer De Graaf (D66):Dat begrijp ik. Ook ik hoef niets toe te voegen aan hetgeen ik daarover
vorige week heb gezegd. Eén punt is echter anders geworden. De minister-president
heeft vorige week aangegeven dat hij moeite had met het referendum: in dat
geval zou hij op de top in Brussel geen positie kunnen innemen omdat nog een
referendum moet volgen. De top van Brussel is achter de rug. De positie van
de Nederlandse regering en de positie van het parlement inzake de uitbreiding
zijn volstrekt duidelijk. Of mijn motie nu wel of niet een meerderheid haalt,
dat laat onverlet dat de minister dat voorbehoud altijd zal moeten maken.
De tijdelijke referendumwet blijft immers van toepassing, ook in december,
januari en februari, en wel totdat deze wet al dan niet onverhoopt door een
volgende coalitie wordt afgeschaft.Minister Balkenende:Wij begrijpen elkaars posities erg goed. Een herhaling van zetten is niet
nodig. De situatie in Kopenhagen zou overigens niet anders zijn als ik daar
opnieuw met de boodschap zou komen dat wij wel voor de uitbreiding zijn, maar
dat er nog een referendum kan komen. Dat is deze discussie. Daarom heb ik
ook een advies gegeven over de mogelijkheid van het houden van een referendum
over de uitbreiding. Daarnaast is er een discussie over het referendum over
de Conventie. Dat is een meer algemene discussie over de vraag hoe je tegen
een referendum aankijkt. Daarover heb ik de vorige week het nodige gezegd.
Het kabinet is van oordeel dat dit niet gehouden zou moeten worden, maar dat
heeft te maken met zijn visie op het referendum als zodanig. Ik maak dus een
nadrukkelijk onderscheid tussen een referendum over de uitbreiding op grond
van het onderhandelingstraject en de besprekingen en een referendum over de
Conventie, die een meer algemene discussie omvat.Voorzitter. Ik meen dat ik hiermee de punten heb behandeld die op mijn
terrein liggen. De minister en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken
zullen ingaan op de overige punten, die ik al heb aangekondigd.De voorzitter:Ik roep nog even in herinnering dat wij hebben afgesproken om te proberen
vóór de lunchpauze dit debat af te ronden. Ik zou dan ook de
minister en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken willen vragen om de
antwoorden zo beknopt mogelijk te houden, waarna in tweede termijn de moties
kunnen worden ingediend die al zijn aangekondigd. Op die manier kunnen wij
proberen ons te houden aan de afspraak over het afronden van dit debat.Minister De Hoop Scheffer:Voorzitter. Ook mijnerzijds een woord van dank voor de inbreng van de
geachte afgevaardigden. De heer Van Dijk feliciteer ook ik van harte met zijn
maidenspeech.Uit de eerste termijn en het antwoord van de minister-president is vooral
één ding onmiskenbaar duidelijk geworden: de historische uitbreiding
van de Europese Unie die gaat plaatsvinden, heeft ook grote gevolgen voor
het Nederlandse buitenlands beleid en de Nederlandse positie in Europa. Die
positie zal in een Europa van 25 – en later misschien nog meer –
een andere zijn dan in het Europa van 15. Ik zal dit punt nu
niet verder uitwerken, want het zal – voorzover uw Kamer dat een demissionair
kabinet toestaat – aan de orde moeten komen bij de behandeling van de
begroting van Buitenlandse Zaken. Door vele geachte afgevaardigden is terecht
gezegd dat in het Europese concert grote landen natuurlijk een behoorlijke
partij meeblazen. Als een akkoord tot stand komt zoals dat van afgelopen week
tussen Frankrijk en Duitsland – hoe groot de interpretatieverschillen
aanvankelijk ook waren – beperkt dat de marges voor Nederland, zij het
dat Nederland er onder leiding van de minister-president in is geslaagd om
die marges behoorlijk op te rekken. In een Unie van 25 zal dat niet anders
zijn. Ik wil hiermee maar zeggen dat er altijd grote en minder grote landen
zullen blijven. Overigens geldt niet per definitie dat een akkoord tussen
grote landen altijd tegen het Nederlandse belang in gaat. Dat neemt niet weg
dat het van groot belang is dat Nederland er ook in het Europa van de 25 –
en straks nog meer – voor zorgt om in bilateraal diplomatiek verband
bondgenootschappen te zoeken, waar dat mogelijk is. Hoewel ook ik mij een
jaar of tien geleden enigszins overgaf aan de gedachte dat de klassieke bilaterale
diplomatie in Europa voorbij was, heb ik die gedachte aan een intensieve herijking
moeten onderwerpen. Ik denk dat juist in de grote Unie het bilateraal vinden
van bondgenoten van groot belang is.Ik kom hiermee ook op de Benelux en bij hetgeen de heren Timmermans en
Van Dijk en anderen daarover hebben gezegd. Het is inderdaad van groot belang –
wij zijn daar al mee bezig – om in Beneluxverband door middel van een
nieuw memorandum de opvattingen over de Conventie goed op elkaar af te stemmen.
Ook dat is een vorm van bilaterale diplomatie, net zoals dat gisteren en eergisteren
het geval was, toen ik respectievelijk mijn Tsjechische en Bulgaarse collegae
in Den Haag ontving. Ik heb daarbij uitleg gegeven over de gebeurtenissen
op de top, maar heb met hen ook op bepaalde punten bezien in hoeverre er straks
bondgenootschappen gesmeed kunnen worden. Europa wordt straks, met de mogelijke
toetreding van 10 nieuwe landen, geografisch weliswaar continentaler, maar
dat betekent niet per definitie dat Europa niet meer Atlantisch is bij een
aantal elementen van de buitenlandse politiek.Ik laat dit nu verder liggen, want wij komen hier wel nader op terug.
Tot de heer Timmermans zeg ik nog dat wij al het nodige doen in Beneluxverband.
Zo is er een Beneluxtop geweest voorafgaand aan de Europese top, en op 4 december
is er wederom een Beneluxtop. Wij gaan dus voort met onze pogingen om in een
Beneluxmemorandum een gemeenschappelijke stem vast te leggen. België,
Nederland en Luxemburg hebben immers, zoals de heer Palm al zei, samen 29
stemmen in de Raad en dat is inderdaad evenveel als een groot land. Wij zijn
het niet op alle punten altijd eens – ook dat moet erbij gezegd worden –
maar wij zullen ons best doen.Kort een enkel woord over de Conventie, voorzitter, nu de heer Timmermans
en een aantal anderen dat kleine zijstapje hebben gezet, maar het heeft ook
alles te maken met de positie van Nederland. Hoewel geconstateerd moet worden –
als actief participant weet de heer Timmermans dat heel goed – dat alles
rond de Conventie nog voorlopig is, dat er nog niets definitief is beslist
en dat er positieve opmerkingen te maken zijn, bijvoorbeeld over het initiatiefrecht
van de Commissie of een discussie over rechtspersoonlijkheid van de Unie,
zijn er ook een aantal signalen die voor het Nederlandse belang in de verkeerde
richting wijzen. Daarbij gaat het onder andere om de gedachte van een voorzitter
van de Europese Raad, gekozen door zijn of haar gelijken, met een belangrijk
politiek stempel. Grote landen zeggen daarover "dan weet president Bush eindelijk
wie hij moet opbellen", maar dit is niet in het belang van Nederland. Nederland
heeft juist belang bij stevige communautaire structuren en bij een balans
tussen instellingen. Dat betekent dat de Europese Raad niet opgewaardeerd
zou moeten worden als ware het het Elysée, en de Commissie niet gemaakt
zou moeten worden tot het Matignon, de zetel van de Franse premier. Iedereen
die Frankrijk kent, weet dat er een enorm verschil is tussen het Elysée
en het Matignon waar het gaat om invloed en het maken van buitenlands en Europees
beleid.De Hoop SchefferOok hierover komen wij ongetwijfeld nog nader te spreken, maar het is
volstrekt terecht dat een aantal geachte afgevaardigden de Conventie hebben
genoemd. De Nederlandse regering is op een aantal punten niet zonder zorgen,
maar ieder van ons, vanuit de eigen verantwoordelijkheid, zal er hard aan
werken om te bereiken dat onze desiderata zoveel mogelijk kunnen
worden vervuld.Tot de heer Timmermans zeg ik, naar aanleiding van zijn terechte opmerking
over Rusland, dat inderdaad de balans gevonden zal moeten worden. De eerste
gelegenheid die zich daarvoor aandient, is de EU-Ruslandtop die, zoals wij
weten, vanwege een bepaalde reden niet in Kopenhagen, maar in Brussel zal
plaatsvinden. Ik verwijs hierbij ook, net als verleden week, naar meer specifieke
Nederlandse mogelijkheden om een aanjaagfunctie te vervullen, nu Nederland
per 1 januari het OVSE-voorzitterschap overneemt. Problemen zoals die gisteren
in het vragenuur aan de orde waren, kunnen dan zeker in discussie worden gebracht.
Het hoeft dus niet alleen tot de EU beperkt te blijven, maar de EU zal hier
wel een belangrijke rol moeten blijven spelen.In antwoord op opmerkingen van mevrouw Karimi en de heer Van Dijk over
Turkije kan ik zeggen dat het niet de bedoeling is geweest om bij deze Europese
Raad, voorafgaand aan de verkiezingen in Turkije die al zeer nabij zijn, namelijk
op 3 november, in de richting van Turkije een ontmoedigend of negatief signaal
af te geven. Dat kan niemands bedoeling zijn geweest. Zonder bij Turkije verwachtingen
te willen wekken, hebben wij duidelijk willen maken dat wij Turkije complimenteren
met de stappen die vooruit zijn gezet en aanmoedigen om verder te gaan –
als je dat doet, is de conclusie gerechtvaardigd dat men er nog niet is –
en dat vervolgens in Kopenhagen, dus ná de verkiezingen op 3 november,
nader zal worden afgesproken welk signaal aan Turkije zal worden gegeven.
Wij hebben nog twee algemene raden, namelijk op 18/19 november en op 9/10
december, waar de Europese Raad in Kopenhagen wordt voorbereid. Dan moet worden
bezien welke elementen de doorslag zouden moeten geven bij het formuleren
van dat signaal aan Turkije, bijvoorbeeld verder voortgaan met het goed bezien
in hoeverre Turkije voldoet aan het acquis of, in positieve zin, het geven
van meer pre-accessiesteun en meer samenwerking. Waar de rode lijnen liggen,
zal in Kopenhagen moeten worden beslist.Ik zeg erbij dat de Nederlandse regering op dit moment niet geporteerd
is voor het noemen van een datum voor het openen van toetredingsonderhandelingen,
dat gedachten daarover zich in de Europese Unie ontwikkelen en dat wordt gediscussieerd
wordt over een "rendez-vousclausule", dat wil zeggen dat je praat over een
datum waarop je zou kunnen beginnen te praten over een datum. Er zijn een
aantal modaliteiten denkbaar. Ik zeg daarbij dat er rond Turkije ook los van
de toetredingsdatum een aantal zaken spelen, zoals Cyprus, waar wij in een
notitie op terug zullen komen. Ik noem ook een punt dat nog niet is genoemd,
maar dat eveneens belangrijk is, namelijk de relatie tussen de NAVO en de
Europese Unie waar het om vredesoperaties gaat. Daarover zullen nog politieke
posities ingenomen moeten worden. Ik wil niet zeggen dat hier een directe
relatie gelegd moet worden, maar natuurlijk zullen wij wel met grote spanning
en aandacht de verkiezingen in Turkije op 3 november volgen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik begin mij nu wel wat zorgen te maken. Kunnen al deze overwegingen een
reden zijn voor de Nederlandse regering om bijvoorbeeld akkoord te gaan met
een voorstel om al in 2003 een datum te noemen voor het begin van de onderhandelingen?
Dat zou dan een oneigenlijke reden zijn, want het rapport van de Commissie
is heel duidelijk.Minister De Hoop Scheffer:Het rapport is volstrekt duidelijk. Ik heb getracht aan te tonen dat de
Nederlandse regering het te vroeg en niet verstandig vindt om in deze fase
al definitief een positie te kiezen, gelet op wat namens de 15 tegen Turkije
gezegd moet worden.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Wanneer kiest u positie?Minister De Hoop Scheffer:Wij zullen onze inbreng leveren in de twee raden die gehouden worden ter
voorbereiding van de Europese top. In het voorbereidingsdebat dat wij hier
zullen voeren voor de top in Kopenhagen medio december zullen wij daarop moeten
terugkomen.In de conclusies van de Europese Raad betreffende Roemenië en Bulgarije
spreekt de Raad ondersteuning uit voor de ambitie van deze landen om de doelstelling
van het lidmaatschap in 2007 te bereiken. Deze ambitie heb ik eergisteren
van mijn Bulgaarse collega nogmaals gehoord. Dat is echter iets anders, en
dat spoort met de conclusies van het Kamerdebat van verleden week, dan dat
de Europese Raad deze landen een datum aanreikt. Op een later tijdstip zal
moeten worden bezien of deze ambitie kan worden waargemaakt, maar de minister-president
en ik hebben de uitspraak van de Kamer ter harte genomen en niet over een
datum gesproken. Zo staat dit ook in de conclusies van de Europese Raad.De heer De Graaf sprak over de politieke criteria. Ik herhaal wat ik daarover
verleden week heb gezegd. De discussies over de positie van de Roma en Sinti
bevatten uiteraard politieke criteria. Dit betreft ook een punt als corruptie.
Indien landen niet voldoen aan wat de heer De Graaf en de Nederlandse regering
noodzakelijk vinden – ik noem bijvoorbeeld een onvoldoende uitgevoerde
antidiscriminatoire wetgeving – moet de druk op die landen hoog worden
gehouden. Dit kan gebeuren door in gesprekken met collega's aandacht voor
de positie van de Roma te vragen. Ik heb dat in mijn bilaterale contacten
gedaan. Ook kan men in OVSE-verband, waar Nederland voorzitter van wordt,
werken aan een Roma- en Sinti-statuut. Tevens kan via de Raad van Europa druk
worden uitgeoefend. Wanneer die landen eenmaal zijn toegetreden, kan als uiterste
middel gebruik worden gemaakt van artikel 7 van het verdrag, maar dit is een
ultimum remedium.De heer De Graaf (D66):Om dit debat niet onnodig te verlengen, nodig ik de minister uit, een
overzicht te verstrekken van wat men doet en wil doen, niet alleen op het
gebied van de Roma en Sinti, maar ook ten aanzien van de non-discriminatiewetgeving
in die landen en de behandeling van homoseksuelen. Wat kunnen wij in EU-verband,
bilateraal of in OVSE-verband doen ten aanzien van het brede terrein van democratie,
rechtsstaat en mensenrechten? Als de minister dit wil toezeggen, kunnen wij
hierover later nog eens spreken.Minister De Hoop Scheffer:Wij kunnen hierover zeker later nog een spreken. Ik ben bereid aan mijn
medewerkers te vragen of zij willen noteren wat ik zojuist heb gezegd. Als
de heer De Graaf en ik elkaar maar goed verstaan: hij mag niet
verwachten dat nieuwe middelen uit de hoge hoed getoverd worden. Zodra de
landen lid zijn geworden van de EU, kunnen zij op deze terreinen krachtiger
worden aangesproken dan nu het geval is. Ik ben het eens met de heer De Graaf
dat er een probleem is met de Roma.De heer De Graaf (D66):Het gaat mij vooral om de periode tot aan de toetreding. Dat is het moment
om de druk zo hoog mogelijk op te voeren. Wij kunnen dan met elkaar in debat
gaan over de vraag of de Kamer misschien andere manieren wenst. Ik stel het
zeer op prijs als u mij een overzicht geeft van wat op deze punten in het
komende jaar kan worden gedaan.Minister De Hoop Scheffer:Ik zeg dit toe. Overigens meen ik dat deze punten ook besproken kunnen
worden bij de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken. Nogmaals,
ik ben bereid die inventarisatie voor de Kamer te maken.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Naarmate wij langer spreken over de vraag of wel of niet voldaan wordt
aan de politieke criteria, mag het duidelijk zijn dat wij er toch steeds van
uit zijn gegaan dat aan dat onderdeel van de Kopenhagen-criteria voldaan is.
Anders waren wij niet met de onderhandelingen begonnen. Ik zie de notitie
graag tegemoet, maar als de minister nu zegt dat er meer druk kan worden uitgeoefend
op die landen als zij in de EU zijn dan wanneer zij daarbuiten staan, wijs
ik erop dat dit voor Turkije bijvoorbeeld nooit een argument is geweest. Ik
zou het betreuren als wij die discussie nu overdoen.Minister De Hoop Scheffer:Het is volstrekt juist wat de heer Rouvoet zegt. Uit zijn interruptie
blijkt wel dat hij mijn aarzeling begrepen heeft over deze punten. Ik ben
graag bereid, een en ander nogmaals toe te lichten, maar de heer Rouvoet heeft
ten principale gelijk. Wel handhaaf ik de stelling dat een land dat lid is
van de EU en dat zich bevindt binnen het raamwerk van wat wij als normaal
beschouwen, heel goed blijvend aangesproken kan worden op de kwaliteit van
zijn wetgeving. Wij kunnen dat ook doen nu deze landen nog geen lid van de
Unie zijn. Afgezien van de Unie, hebben wij daar ook andere gremia voor. Die
middelen zullen wij maximaal moeten gebruiken. Ten aanzien van de afweging
over het voldoen aan de politieke criteria, mag niet de conclusie zijn: die
landen voldoen daar voor een gedeelte niet aan, want... Dat is het andere
uiterste. Nee, er is een politieke afweging gemaakt. Met de instemming tijdens
de top in Brussel van afgelopen donderdag en vrijdag mag daaruit die conclusie
worden getrokken.De heer Timmermans (PvdA):Ik neem aan dat dit ook geldt voor oude lidstaten. Italië bijvoorbeeld
staat op de 40ste plek van de wereldranglijst wat betreft de persvrijheid.
Er kan zich ook een moment voordoen dat dit land op zijn verplichtingen jegens
de persvrijheid wordt aangesproken.Minister De Hoop Scheffer:Dat is een element als wij spreken over Europa als waardegemeenschap.
Dat hoort er wel degelijk bij. Ik heb dus geen reden om de heer Timmermans
op dat punt tegen te spreken.De heer Teeven sprak over de buitengrenzen van de EU. De Unie krijgt na
de uitbreiding nieuwe buren. Met die nieuwe buren wordt op verschillende manieren
contact gelegd in het kader van wat wij het "wider Europe"-initiatief noemen.
Dit verloopt af en toe niet zonder problemen. Hij noemde Belarus. Naar ik
nu begrijp, is daar de laatste vertegenwoordiger van de OVSE over de grens
gezet. Wat daar gebeurt, is niet best. De gesprekken zijn dus niet eenvoudig,
maar het "wider Europe"-initiatief voldoet op een aantal terreinen aan wat
de heer Teeven opmerkte. Buitengrenzen van de EU zijn ook weer grenzen van
landen met de EU. Er bestaat dus een gemeenschappelijk belang.De voorzitter:Ik weet dat de staatssecretaris veel vragen zijn gesteld, maar ik vraag
hem toch om zo beknopt mogelijk te antwoorden. Er is dan nog tijd voor een
tweede termijn. Ook de leden verzoek ik zich te beperken bij het interrumperen.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik dank de leden voor hun opmerkingen en vragen. Ik feliciteer
de heer Van Dijk hartelijk met zijn maidenspeech.In het vorige debat en in de discussie met de minister-president is al
uitvoerig gesproken over de vrijwaringsclausules. Er is specifiek gevraagd
wat er in de verschillende rondes is bereikt, en de heer Zalm vroeg specifiek
of er alles bij elkaar nog voldoende recht wordt gedaan aan het "ja, voorzover"-uitgangspunt
van de regering. Ik zet de verduidelijking en aanscherping die de regering
steeds gewenst heeft, kort op een rijtje. Op het eerste punt, het ingaan bij
toetreden, constateer ik dat het al in het vorige debat duidelijk was en dat
het keurig is bevestigd in de conclusies van de Europese Raad. Het tweede
punt is dat de beoordeling dient plaats te vinden op grond van de monitorrapporten
van de Commissie, ook bij herhaling. Ook dit was in de vorige discussie in
de Kamer duidelijk en is bevestigd door de Europese Raad. Over de verbreding
die wij wensten om in feite alles behalve een aantal institutionele financiële
aangelegenheden te laten vallen onder de vrijwaringsmogelijkheden, was de
vorige keer goede hoop omdat de Commissie hiervoor ruimte had gegeven. Dit
is nu in de conclusies van de Europese Raad bevestigd. Hetzelfde geldt voor
de tweejarige periode voor het kunnen instellen van deze procedure: de opening
was geboden en de bevestiging is nu in de drie jaar. Op het vijfde punt, zolang
als nodig, is de duur van de vrijwaringsmaatregelen expliciet verwoord. Het
zesde punt betreft de procedure door het instellen van de vrijwaringsmogelijkheden.
Het is nu keurig verankerd in de Europese Raad dat de Commissie initiatieven
neemt, maar dat ook lidstaten een verzoek hiertoe kunnen indienen. Het zevende
punt betreft de procedure voor opheffing en de rol van de Europese Raad hierbij;
dit is besproken in de discussie met de minister-president. Het laatste punt
is de verankering in het toetredingsverdrag, zodat wij er zeker van zijn hoe
het zal lopen.Als ik dit rijtje bekijk, constateer ik dat Nederland op het punt van
de opheffingsprocedure, de unanimiteit van de Raad, de helft heeft binnengehaald
en dat op de overige zeven punten is bereikt wat Nederland wenste. Hiermee
kom ik op een score van 7,5 uit 8. Het lijkt mij dat je kunt concluderen dat
hiermee een mooi, stevig uitsluitingssysteem is afgesproken.De heer Zalm (VVD):Geen unanimiteit is geen unanimiteit. De motie-Verhagen bevat maar één
uitspraak van de Kamer; verder is het een verzoek. Op het punt van de vaststelling
van het voldoen aan de eisen, dus het uitreiken van het certificaat, is geen
unanimiteit voorzien terwijl die wel was gevraagd. Ook voor het opheffen is
geen unanimiteit voorzien. Oftewel: de motie-Verhagen is voor 100% niet uitgevoerd.
Zij kon niet worden uitgevoerd. Dat lijkt mij helder.Staatssecretaris Nicolaï:De heer Zalm gebruikt een ander rijtje dan de acht punten die ik net naar
voren heb gebracht. In dat rijtje kom ik uit op een score van 7,5 uit 8. Dit
laat onverlet zijn opmerkingen over de motie van de heer Verhagen, maar dit
onderwerp, met de inzet van de regering en de rol van de Raad, is al gewisseld
met de minister-president.Ik kom bij de vraag hoe wij bij het van tevoren afspreken van de vrijwaringsmogelijkheden
kunnen voorkomen dat landen de boel frustreren. De procedure is zoals wij
eerder bespraken. Wij krijgen van de Commissie monitorrapporten zes maanden
voor toetreding. Deze moeten op de punten waarop tekortkomingen geconstateerd
worden, onmiddellijk leiden tot een duidelijke lijst van vrijwaringen. Wij
hebben de vorige keer al duidelijk gemaakt dat dit de enige manier is om het
goed te regelen. Voor het van tevoren instellen van de maatregelen zou een
grotere rol van de Europese Raad juist onze mogelijkheden en positie beperken
in plaats van vergroten. Wij hebben dus vertrouwen in het opereren van de
Commissie. Voor het geval dat Nederland van mening is dat de Commissie ten
onrechte geen vrijwaringsmaatregel start op een punt waarop in onze ogen tekortkomingen
bestaan, is er voorzien in de mogelijkheid dat een individuele lidstaat een
verzoek hiertoe indient. Het aardige is dat wij dit kunnen doen op grond van
de monitorrapporten van de Commissie, die, zoals wij tot nu toe gezien hebben,
uitgesproken eerlijk en openhartig zijn in hun kritische kanttekeningen.De regering zal de motie-Verhagen uitvoeren, die correspondeert met een
verzoek van de heer Zalm om de Kamer voorafgaand aan Kopenhagen voorlopig
inzicht te geven. De regering heeft er alle begrip voor dat de Kamer graag
voor Kopenhagen inzicht heeft in datgene wat het kan behelzen. Dit laat onverlet
dat de besluitvorming pas in een veel later stadium plaatsvindt, namelijk
op grond van de monitorrapporten van de Commissie die zes maanden voor de
toetreding te verwachten zijn.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik wil graag weten wat u nu precies toezegt. Gaat de Nederlandse regering
al voor Kopenhagen een lijst maken van de terreinen waarop zij vrijwaringsclausules
verwacht?Staatssecretaris Nicolaï:Ik wil het iets preciezer formuleren: wij zullen tegemoetkomen aan het
verzoek in de motie en, zoals daarin wordt gevraagd, voorlopig inzicht aan
de Kamer geven in de zaken waarop de vrijwaring, naar de huidige stand van
zaken, betrekking kan hebben. Het is een voorschot, omdat wij pas een halfjaar
voor toetreding kunnen uitmaken hoever de landen zijn. Wij blijven, zoals
ik ook de vorige keer zei, er veel goede hoop op houden dat zij op veel punten
de boel nog aardig inlopen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Net zei u dat de vrijwaringsclausules kunnen worden ingesteld op basis
van de monitorrapporten. Op basis waarvan presenteert u dan dat voorlopige
inzicht?Staatssecretaris Nicolaï:Er ligt nu een stapel heldere voortgangsrapportages van de Commissie.
Zoals ik de motie heb begrepen, vraagt de Kamer de regering om duidelijk te
maken tot welke vrijwaringssituaties deze rapportages zouden leiden als wij
nu kort voor de toetreding zouden staan. Zo heb ik de vraag begrepen en zo
zullen wij de motie uitvoeren.Mevrouw Karimi vroeg naar de ruimte voor kandidaat-lidstaten in de laatste
fase van het onderhandelingstraject tot Kopenhagen. Formeel is deze ruimte
er. De Commissie heeft een mandaat gekregen en kan hierbinnen schuiven. Materieel
is de ruimte zeer beperkt; dit moeten wij onder ogen zien. Ook de kandidaat-lidstaten
weten het. Het is al in 1996 afgesproken dat het op deze manier zou gaan:
eerst zouden de onderhandelingsaanboden worden vastgesteld en vervolgens zouden
met de kandidaat-lidstaten de laatste gesprekken gevoerd worden.Verder vroeg mevrouw Karimi om acties om eventueel geschaad vertrouwen
van kandidaat-lidstaten te herstellen. De minister-president is al hierop
ingegaan en in aanvulling hierop heb ik twee opmerkingen. Er is een verschil
tussen de reacties van kandidaat-lidstaten die politiek en publicitair worden
gegeven, en datgene wat wij intern horen. Het valt mij op dat er bijzonder
veel begrip is voor de standpunten van Nederland, op ongeveer alle punten
waarover wij gesproken hebben. Ook is er enig respect voor de stevigheid waarmee
Nederland bezig is.Ik ben het er wel mee eens dat er enige bijstelling mogelijk is in het
offensieve reisprogramma dat het kabinet heeft afgesproken na de discussie
in de Kamer naar aanleiding van de uitlatingen van de minister van landbouw.
Ik zal mijn accenten nu op kandidaat-lidstaten leggen en ervoor zorgen dat
ik zoveel mogelijk ervan spreek.De heer Van Dijk vroeg naar de inzet van gelden uit de structuurfondsen
voor de opbouw van institutionele capaciteit van kandidaat-lidstaten en het
afbouwen van vrijwaringssituaties; dit punt is ook in het vorige debat aan
de orde geweest. Er wordt een transitiefaciliteit voor de opbouw van institutionele
capaciteit in de nieuwe lidstaten ingesteld. Dit fonds bedraagt 380 mln euro.
Ter voorkoming van overlap met de structuurfondsen is deze transitiefaciliteit
bedoeld voor projecten op het gebied van JBZ, interne markt, milieu, voedselveiligheid,
landbouwadministratie, nucleaire veiligheid en administratieve hervorming.
Binnen deze sectoren worden in overleg met de nieuwe lidstaten prioriteiten
gesteld. Capaciteitsopbouw in overige sectoren kan binnen de structuurfondsen
worden gefinancierd. De fondsen van de transitiefaciliteit zullen vooral worden
ingezet waar dit het hardst nodig is. Aan de hand van de monitorrapporten
van de Commissie kan dit bepaald worden.Daarnaast kennen wij nog de pre-accessiefondsen, bijvoorbeeld op het gebied
van het varen. Die worden met name ingezet voor de institutionele opbouw waarover
de heer Van Dijk sprak. De formulering van nieuwe projecten op dit vlak eindigt weliswaar bij toetreding, maar de projecten kunnen nog een
paar jaar doorlopen. De uitvoering daarvan kan nog tot 2006 doorlopen. De
mate waarin de structuurfondsen worden ingezet voor de opbouw, hangt af van
de programma's die worden ingediend door de nieuwe lidstaten zelf. Het is
aan hen om die te formuleren. Daarom kunnen wij niet van te voren een vaststaand
percentage afspreken dat hiervoor bestemd zou moeten zijn.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter. Wij hebben vorige week heel nadrukkelijk aangegeven dat wij
graag zouden zien dat de gelden vanuit de structuurfondsen meer worden ingezet
voor de opbouw van de institutionele structuur. Wij zouden voorts graag zien
dat de vrijwaringsclausules zo snel mogelijk worden afgebouwd. De staatssecretaris
geeft aan dat de structuurfondsen ongewijzigd blijven, maar dat er daarnaast
nog enkele fondsen zijn, in het kader van pre-accessiesteun, zoals die op
het gebied van varen, die voor de aangegeven doelstellingen kunnen worden
ingezet. Ik vraag de Nederlandse regering dit punt in de komende toetredingsonderhandelingen
nadrukkelijk mee te nemen, zodat de projecten die worden gefinancierd uit
de structuurfondsen toch kunnen worden ingezet voor datgene wat wij vorige
week hebben aangegeven.Staatssecretaris Nicolaï:Ik wijs op de mogelijkheden die er al zijn en die er nog komen voor bijvoorbeeld
een zaak als het varen, want er zit 380 mln euro in het fonds. Dat is een
noemenswaardig bedrag. Daar komt bij dat kandidaat-lidstaten of nieuwe lidstaten
zelf initiatieven moeten nemen in deze richting. Het streven van de fractie
van het CDA deel ik overigens geheel.De heer Van Bommel vroeg waarom de systematiek met betrekking tot de kleine
boeren, zoals wij die hebben afgesproken, niet van toepassing is op kleine
boeren in nieuwe lidstaten. Het komt erop neer dat voor die nieuwe lidstaten
twee alternatieven bestaan, specifieke voorzieningen die recht doen aan deze
situatie. De heer Van Bommel noemde specifiek Polen. In feite ondervangen
die voorzieningen het niet van toepassing zijn van deze algemene regeling. Dan nog een enkele opmerking over de Conventie. Er is door diverse sprekers
gewezen op het belang van het in Beneluxverband opereren in de richting van
de Conventie. Ik deel de zorg van met name de heer Timmermans over een dreigende
accentverschuiving in de richting van in het algemeen meer intergouvernementeel
in plaats van communautair. Het belangrijkste punt wat dat betreft is momenteel
de discussie over het voorzitterschap van de Raad, de president van Europa,
maar daar staan wij bepaald negatief tegenover. Er zijn overigens meer elementen
aan te wijzen in deze richting. Wij hebben voorts kritische opvattingen over
bijvoorbeeld de instelling van een Europees congres en het toch weer opduiken
van de competentiecataloog. Zo hebben wij meer twijfels, kijkend naar de stukken
die er nu liggen. Wij willen wat dit betreft een aantal stappen nemen. Op
4 december vindt een Beneluxbijeenkomst plaats. Veel van de kleinere lidstaten
delen de opvattingen van deze regering en die corresponderen weer grotendeels
met die van de Kamer. Ik heb er gisteren ook al overleg in Portugal over gehad.
Wij zijn bezig om niet alleen de Benelux maar ook een flink aantal kleinere
landen binden aan een aantal ideeën, zoals die ons op dit moment voor
ogen staan. De eerste geschikte gelegenheid daartoe is de volgende Algemene
Raad op 18 en 19 november. Ter voorbereiding van de Beneluxnotitie die wij
op 4 december bespreken, willen wij met een aantal landen informeel bij elkaar
komen, in de hoop dat wij bredere afspraken kunnen maken over de plannen op
dit punt, zodat wij een machtsfactor van betekenis in de Conventie zullen
zijn.De voorzitter:Daarmee zijn wij aan het eind van de eerste termijn gekomen. Vorige week
is er 13 uur gesproken, nu ongeveer 3,5 uur. Er is veel en ruim geïnterrumpeerd.
Ik stel voor dat wij de tweede termijn beperken tot het indienen van moties
en geen beschouwingen meer houden. Ik zie instemmend geknik.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. Om de hongerigen onder ons niet langer aan het lijntje te
houden, zal ik alleen moties indienen. De eerste motie gaat over een referendum
rond de Europese Conventie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat in de Europese Conventie belangrijke voorstellen worden
voorbereid die tot ingrijpende aanpassingen van de verdragen kunnen leiden;van mening dat het verhogen van de betrokkenheid van de burgers bij de
toekomstige hervormingen van de Unie dringend gewenst is;spreekt de wens uit dat de resultaten van de Conventie aan een bij voorkeur
Europees referendum zullen worden onderworpen, dan wel, indien dit niet mogelijk
zal zijn, de ratificatie door Nederland van de betreffende verdragwijzigingen
aan een referendum wordt onderworpen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Timmermans, Karimi, Th.C. de Graaf,
Van Bommel, Palm en Teeven.Zij krijgt nr. 197(21501-20).De heer Timmermans (PvdA):De tweede motie gaat eveneens over de Conventie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,gelet op de presentatie van het raamwerk voor een toekomstig Europees
verdrag door de voorzitter van de Conventie, de heer Giscard d'Estaing;Timmermansoverwegende dat dit raamwerk weliswaar slechts een voorstel voor een structuur
is, maar desalniettemin ook aanzetten voor inhoudelijke voorstellen bevat;van mening dat het belang van Nederland het beste is gediend met versterking
van de communautaire methode; verzoekt de regering, op de kortst mogelijke termijn met de Beneluxpartners
in overleg te treden teneinde een gemeenschappelijk standpunt over het raamwerk
te formuleren, om vervolgens voor dit standpunt steun te verwerven bij andere
lidstaten, met name bij Duitsland,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Timmermans, Karimi, Th.C. de Graaf
en Van Dijk. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 198(21501-20).De heer Timmermans (PvdA):Ik hecht eraan deze motie in te dienen, niet zozeer omdat de regering
dit niet zou willen, maar omdat het in de demissionaire staat van dit kabinet
goed is als de Kamer haar positie op dit punt markeert. De laatste motie gaat
over Rusland.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de constructieve relatie van de EU met Rusland van groot
belang is voor de stabiliteit in Europa;van oordeel dat intensievere samenwerking bij de strijd tegen terrorisme
geboden is;van mening dat de relatie gestoeld moet zijn op gemeenschappelijke waarden,
waarbij een democratische rechtsstaat en de eerbiediging van mensenrechten
centraal staan;van oordeel dat Rusland de verplichtingen die zijn verbonden aan het lidmaatschap
van de Raad van Europa in onvoldoende mate nakomt, met name in de wijze waarop
in Tsjetsjenië wordt opgetreden;verzoekt de regering, intensieve samenwerking tussen de Europese Unie
en Rusland bij de bestrijding van het internationale terrorisme te bevorderen
en grotere prioriteit te geven aan de mensenrechtendialoog,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Timmermans, Karimi en Th.C. de
Graaf. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 199(21501-20).Minister Balkenende:Voorzitter. Ook ik kan mij beperken tot het ingaan op de ingediende moties.
De eerste motie van de heer Timmermans heeft betrekking op het referendum.
Daar hebben wij al over gesproken. Het zal duidelijk zijn dat wij aan deze
motie geen behoefte hebben. Wij zijn het er namelijk niet mee eens. Het is
echter niet nodig om dat nader toe te lichten, gezien hetgeen is gewisseld.De tweede motie heeft betrekking op de Conventie. Wij beschouwen deze
motie als een ondersteuning van het beleid. Het is goed om duidelijkheid te
verschaffen over hoe wij het verdere traject richting andere landen gaan voeren.
Ik verwijs ook naar hetgeen staatssecretaris Nicolaï zo-even naar voren
heeft gebracht over de besprekingen in Beneluxverband op 4 december a.s.De derde motie heeft betrekking op Rusland. Bepaalde elementen zijn al
aangeroerd door de minister van Buitenlandse Zaken, zoals de inzet van Nederland
als het gaat om de OVSE-top, de top tussen de Europese Unie en Rusland. Daar
kunnen deze elementen ook aan de orde komen. Mensenrechten blijven belangrijk,
evenals de andere aspecten. Wij laten het oordeel over deze motie graag aan
de Kamer over.Er was enige verwarring over de naam van de heer Van Dijk. Ik mag de heer
Van Dijk toewensen dat hij niet de naam Van Dijke krijgt, maar dat is al weer
rechtgezet. Ik wil hem graag aan het slot van dit debat zeggen hoezeer wij
hebben gewaardeerd dat hij zijn maidenspeech heeft gehouden. Wij wensen hem
alle goeds toe. Ik weet dat het Europa-dossier hem zeer aan het hart ligt.
Het is dan ook mooi dat zijn maidenspeech ligt op het terrein dat hem zo zeer
bezighoudt. Ik wens hem graag alle goeds als Kamerlid.De beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt van 13.35 uur tot 14.45 uur geschorst.Voorzitter: WeisglasDe voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-733-760.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl