Aan de orde is de behandeling van het voorstel van wet van het lid Wolfsen tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met de mogelijkheid van een dwangsom bij niet tijdig beslissen door een bestuursorgaan (Wet dwangsom bij niet tijdig beslissen) (29934)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 268-293

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-12-2007

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 8, pagina 268-293

20-11-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29934Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 20 november 2007)Pagina 267-267
Aan de orde is de behandeling van het voorstel van wet van het lid Wolfsen tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met de mogelijkheid van een dwangsom bij niet tijdig beslissen door een bestuursorgaan (Wet dwangsom bij niet tijdig beslissen) (29934)Pagina 268-293
Aan de orde is de stemming over het wetsvoorstel Verlenging van de totale duur van de voorwaardelijke beëindiging van de verpleging van overheidswege (28238)Pagina 267-268
Lijst van besluiten (dinsdag 20 november 2007)Pagina 293-293
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 20 november 2007)Pagina 293-294

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 133 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het voorstel van wet
van het lid Wolfsen tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met de
mogelijkheid van een dwangsom bij niet tijdig beslissen door een bestuursorgaan
(Wet dwangsom bij niet tijdig beslissen) (29934).De voorzitter:Ik heet de initiatiefnemer, de heer Wolfsen, die ik overigens hartelijk
feliciteer met zijn nieuwe ambt, en zijn adviseurs, de heren Luchtenveld,
De Voogd, Crince le Roy, Van de Loop en Scheltema van harte welkom in de Eerste
Kamer.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Huijbregts-Schiedon (VVD):Mevrouw de voorzitter. De VVD-fractie heeft met instemming kennisgenomen
van het initiatiefvoorstel van de Tweede Kamerleden Wolfsen en Luchtenveld
tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht. De VVD-fractie deelt de
mening van de initiatiefnemers dat de Nederlandse burger moet kunnen vertrouwen
op termijnen die de overheid zichzelf heeft gesteld. De inspanningsverplichting
jegens de burger wordt met dit wetsvoorstel als spreekwoordelijke stok achter
de deur niet vrijblijvend, maar verplichtend. Althans, dat is de strekking,
maar daarover straks meer. Het wetsvoorstel zelf wordt door de VVD-fractie
weliswaar positief beoordeeld, maar toch gezien als "second best"
oplossing.De beste zekerheid lijkt immers het automatisch verlenen van een beschikking
wanneer het bestuursorgaan niet tijdig beschikt. Wat dit betreft verdient
de indertijd breed gesteunde motie-Koopmans/De Krom sympathie, waarin is gevraagd
om het instellen van fatale termijnen in de AWB. Aarzelend, maar toch, in
navolging van de Raad van State en de initiatiefnemers erkennen wij echter
dat deze zogenaamde valbijloplossing een aantal nadelige effecten kan hebben,
zoals het schaden van belangen van derden of wellicht het algemeen belang.
In dat licht beschouwen wij de beschermingsconstructie die dit initiatiefwetsvoorstel
biedt als een waardevol alternatief. Het houdt het midden tussen de bevordering
van een snelle besluitvorming en de afweging van belangen van derden.Al met al is de VVD-fractie van mening dat hier een laagdrempelige regeling
wordt geïntroduceerd, die helpt te voorkomen dat burgers onnodig naar
de rechter worden gedwongen. Wellicht kan het moment waarop het facultatieve
karakter van de regeling overgaat in de gelding van rechtswege gebruikt worden
voor een eerste evaluatie van deze wettelijke regeling. Graag horen wij de
mening van de initiatiefnemers hierover.Tot zover het goede nieuws. Opmerkelijk is dat juist vanuit de lokale
overheden positief op dit voorstel wordt gereageerd en dat een van de initiatiefnemers,
de toekomstige burgemeester van Utrecht, met de uitwerking van het wetsvoorstel
zal worden geconfronteerd. Ik feliciteer hem met zijn benoeming. Vooral gemeenten
zien zich hierdoor intern gesteund om de dienstverlening aan de burger te
verbeteren. De spreekwoordelijke externe stok wordt dus vooral intern als
een positief hulpmiddel beschouwd. Anderzijds heeft het voorstel alle risico's
van schijnzekerheid: de risicoparagraaf van de gemeentelijke begroting wordt
uitgebreid en de calculatie tussen het betalen van een verplichte dwangsom
en mogelijke procesrisico's wordt opportuun.Bij luchtvaartmaatschappijen is het gebruik om bij niet-nakoming van de
prestatieverplichting tot vervoer een vergoeding uit te betalen, zo heb ik
onlangs helaas zelf mogen ondervinden. Daarmee is voor de vervoerder de kous
af, in de veronderstelling dat de gedupeerde passagier hiermee tevreden is
gesteld. Ik kan u verzekeren: in de praktijk is het tegendeel waar. Ooit zal
ook deze regeling in het leven zijn geroepen om klantenbinding, vertrouwen
en prestatie te verbeteren, maar uiteindelijk is zij verworden tot een afkoopsom
die zijn doel voorbij schiet. De VVD-fractie vertrouwt erop dat deze wet niet
diezelfde weg zal gaan, dat toepassing op den duur tot de uitzonderingen gaat
behoren en dat de wet zichzelf uiteindelijk overbodig zal maken, want de burger
wil geen geld, maar een besluit.Maar ook vertrouwt de VVD-fractie erop dat de bestuursorganen er niet
toe worden verleid om mogelijke dwangsommen vooraf in bijvoorbeeld de leges
te verwerken of dat op voorhand, voor alle zekerheid, negatief wordt beschikt.
Hetzelfde geldt voor de mogelijke opschortende werking door bijvoorbeeld het
verzoek om nadere gegevens. Kortom: er zijn vele creatieve oplossingen mogelijk
om de werking en het effect van de wet te omzeilen. Ik zal geen suggesties
doen aan de gemeente Utrecht, maar zij zijn er wel.De VVD-fractie is alles overwegende toch vol vertrouwen dat de bestuursorganen
deze wet gebruiken als een steun in de rug om de dienstverlening aan de burger
nog beter te maken en zo mee te helpen het vertrouwen tussen burger en overheid
te verbeteren. Wellicht stimuleert de gevraagde scherpte bestuursorganen ook
tot kritische beschouwing over de vraag of vergunningen wel echt nodig zijn
of mogelijk vereenvoudigd kunnen worden. Ook in dat opzicht leidt de initiatiefwet
tot een evenwichtiger opstelling van het bestuursorgaan. Al die effecten zouden
in de door mij genoemde evaluatie meegenomen kunnen worden.Met kanttekeningen en beschouwingen, dat wel, maar zonder de spanning
op te willen voeren: de VVD-fractie zal dit voorstel steunen.De voorzitter:Het woord is aan de heer Rehwinkel, die zijn maidenspeech zal houden.De heer Rehwinkel (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Ik zou bijna met een raadsel kunnen beginnen. Het
is inderdaad mijn maidenspeech, maar toch niet de eerste keer dat ik hier
sta. Ik heb bij de behandeling van een aantal huwelijkswetten rondom het Koninklijk
Huis als lid van de Verenigde Vergadering ook vanaf deze plek het woord mogen
voeren. Het is mij een eer om dat nu als lid van deze Kamer te mogen doen.Het initiatiefvoorstel van de heer Wolfsen, inderdaad oorspronkelijk mee
ingediend door het oud-Tweede Kamerlid voor de VVD de heer Luchtenveld, die
hier vandaag ook aanwezig is – goed dat hij er is, fijn om hem te zien –
wil burgers een effectief rechtsmiddel geven tegen te trage besluitvorming
door het bestuur. Het beoogt het bestuur te sanctioneren met het opleggen
van een dwangsom bij het niet naleven van wettelijk voorgeschreven beslistermijnen.
Ik dank de heren Wolfsen en Luchtenveld voor hun initiatief. Ik kan de heer
Wolfsen, anders dan de heer Luchtenveld, nog toewensen dat hij als Tweede
Kamerlid de hopelijk succesvolle afronding van dit wetsvoorstel mag meemaken.
Zeker weten wij nu dat hij snel onder deze wet zal vallen. Inderdaad wordt
hij een volgende keer niet door de Utrechtse kiezer, maar op aantallen dwangsommen
beoordeeld.De AWB geeft termijnen waarbinnen de overheid moet beslissen. Die termijnen
beschermen burgers tegen onbehoorlijk gedrag van de overheid en ze verschaffen
ook rechtszekerheid, omdat burgers zo weten binnen welke termijn zij duidelijkheid
krijgen over het standpunt van de overheid. Die termijnen blijken nu veelvuldig
te worden overschreden. Voor een bestuursorgaan mag gelden dat het zich aan
gestelde termijnen houdt. Er is sprake van structurele vertragingen in de
afhandeling van onder andere bezwaarschriften. Vanuit die optiek beoordelen
wij als PvdA-fractie het ingediende wetsvoorstel positief. Wij hopen dat extra
inspanningen van bestuursorganen ertoe zullen leiden dat voortaan wel op tijd
wordt beslist.Bij de schriftelijke behandeling is gewaarschuwd voor het wat te eenvoudige
beeld van een krachtige, wat arrogante overheid versus de eenvoudige en wat
hulpeloze burger. Wij stellen ons achter die waarschuwing. Dit wetsvoorstel
kan een bijdrage zijn om niet tijdig beslissen te voorkomen, maar de indiener
wijst er zelf op dat allerlei oorzaken ten grondslag liggen aan het niet halen
van beslistermijnen. Die kunnen variëren van te lage prioriteitstelling
tot gebrek aan capaciteit of bijvoorbeeld de complexiteit van een zaak. Het
mag duidelijk zijn dat met dit wetsvoorstel laatstgenoemde problemen, complexiteit
en gebrek aan capaciteit, niet zomaar zijn opgelost.Zeker moet ook de waarschuwing uit het preadvies van mevrouw mr. M. Vos
ter harte worden genomen. Zij wijst op bestuursorganen die het werk om uiteenlopende
redenen boven het hoofd is gegroeid. De indiener reageert wel op de waarschuwing
van mevrouw Vos, maar dat doet hij door te spreken van kennelijke onverschilligheid
bij die bestuursorganen ten aanzien van wettelijke termijnen. Er kunnen echter
ook problemen van bestuurskracht zijn die meer serieuze aandacht verdienen.
Bij de uitvoering van de wet dwangsom bij niet tijdig beslissen, die dan met
recht de wet-Wolfsen mag heten – wet-Wolfsen/Luchtenveld, vooruit –
moet daarvoor aandacht bestaan.De voorgestelde dwangsomregeling heeft tot 1 januari 2009 een facultatief
karakter voor alle bestuursorganen. Na die datum gaat de regeling van rechtswege
gelden. Bestuursorganen hebben dus tot 2009 de tijd om zich voor te bereiden
op het volledig van kracht worden van de dwangsomregeling en om de daarvoor
noodzakelijke organisatorische maatregelen te treffen. Indien bestuursorganen
al gereed zijn om tijdig beschikkingen af te geven, kunnen die bestuursorganen
de dwangsomregeling nog voor afloop van de facultatieve periode voor zichzelf
vrijwillig van toepassing verklaren. Enkele provincies en gemeenten hebben
dat al gedaan. Zij worden met uitvoeringsproblemen geconfronteerd die ons
nu ten voordele kunnen zijn.De indiener verwacht dat, als de dwangsomregeling daadwerkelijk is ingevoerd,
gemeenteraden of andere controlerende organen beter in staat zijn om structurele
termijnoverschrijdingen vast te stellen en te corrigeren. Maar ik meen dat
daar eerder zicht op zou moeten ontstaan, eerder dus dan het moment dat de
dwangsomregeling daadwerkelijk en definitief is ingevoerd. Zowel de indiener
als de ministers wil ik graag vragen waar de meeste dwangsommen worden verwacht.
Noemt u eens een aantal organen of overheden. De bedoeling van dit wetsvoorstel
is onvermijdelijk ook een zekere "naming and blaming". Als je van
gemeenten en deelgemeenten hoort spreken waar in soms tientallen procenten
van de gevallen afhandelingstermijnen niet worden gehaald, dan mag je alleen
maar hopen dat dit niet juist is. Ik stel dit uitdrukkelijk ook als vraag.Ik wil de ministers ook vragen of zij bereid zijn om ontwikkelingen te
volgen. Met name de structurele problemen van bestuurskracht dienen als zodanig
te worden benoemd. Mijn vraag is er vooral op gericht om onvoldoende bestuurskrachtige
gemeenten, die dus niet voor die facultatieve regeling kiezen, te schouwen.
Dat aspect kan volgens ons onderdeel vormen van de integrale schouw naar in
de wetgeving voorkomende beslistermijnen die al is aangekondigd voor het geval
het voorstel wet wordt. Het toetsen van termijnen moet ook gebeuren vanuit
het oogpunt van op te brengen bestuurskracht. Ik vermoed dat het probleem
van onvoldoende bestuurskracht zich met name bij gemeenten en minder bij bijvoorbeeld
provincies zal voordoen. Nou, wordt hier gezegd. Ook in dat geval is er reden
om te schouwen. Bent u bereid dat in beeld te brengen?Het mag overigens duidelijk zijn dat het toetsen van wettelijke beslistermijnen
ook onze hand in eigen boezem is. Er werd net "nou" geroepen door
iemand die ongetwijfeld ook als vertegenwoordiger van een gemeente zijn hand
in eigen boezem zal steken. Dat moeten wij ook als Eerste en Tweede Kamer
doen, want de Eerste en Tweede Kamer zullen zich over de redelijkheid van
wettelijk gestelde termijnen moeten buigen. Dat kan ook het voordeel van dit
wetsvoorstel zijn.De vraag kan ook worden gesteld of eenmaal uitgekeerde bedragen op basis
van de wet-Wolfsen meetellen voor de vermogenstoets bij later in de tijd,
dus nadat de dwangsom is uitbetaald, ingediende aanvragen voor een uitkering
levensonderhoud, voor bijzondere bijstand, voor bijvoorbeeld een langdurigheidstoeslag,
maar bijvoorbeeld ook bij aanvragen kwijtschelding gemeentebelastingen. Beoordeling
van kwijtscheldingsaanvragen van gemeentelijke belastingen en heffingen geschiedt
aan de hand van de Invorderingswet 1990 en aan de hand van verschillende uitvoeringsregelingen.
Laten die ruimte om dwangsombepalingen buiten de vermogenstoets te houden?
Het wapen van de dwangsom mag toch niet minder krachtig zijn voor mensen die
kwetsbaar zijn en het meest afhankelijk zijn van voortvarende besluitvorming
van de overheid? Ik sluit mij aan bij de vraag die zojuist door de VVD-fractie
is gesteld. Hoe kan, meer in het algemeen, worden voorkomen dat dwangsombepalingen
via belastingverhogingen, bijvoorbeeld via de leges, op de burger
worden afgewenteld?Hierbij wil ik het laten. Als nieuw lid van de Eerste Kamer past mij bescheidenheid.
De tijd die wij hier nemen kan bovendien door de heer Wolfsen niet aan voorbereiding
op het burgemeestersambt worden besteed. Ik zou graag in de komende jaren
vanuit Naarden met de heer Wolfsen willen duelleren over het zo tijdig mogelijk
beslissen door, in ons geval, de gemeentelijke overheid.De voorzitter:Mijnheer Rehwinkel, van harte gefeliciteerd met uw maidenspeech. Het oogmerk
van het initiatiefwetsvoorstel, het scheppen van een effectiever rechtsmiddel
voor burgers tegen te trage besluitvorming van overheden, zal u niet alleen
als lid van deze Kamer aanspreken, maar ook als burgemeester van Naarden.
Ik heb vernomen dat u daar bekendstaat als iemand die van opschieten houdt.
Naarden zal dus, als het aan u ligt, niet snel een dwangsom opgelegd krijgen,
als althans het wetsvoorstel door deze Kamer wordt aanvaard.U bent afkomstig uit een SDAP-milieu. Dat heeft zijn sporen nagelaten,
gelet op uw studie en al uw andere activiteiten. U studeerde bestuurswetenschappen
aan de Rijksuniversiteit Groningen en promoveerde in 1991 aan diezelfde universiteit
op de staatsrechtelijke positie van de minister-president. De mooie titel
van uw proefschrift is: "De minister-president: eerste onder gelijken
of gelijke onder de eersten?". Daarna vertrok u uit Groningen om in Den
Haag particulier secretaris te worden van de toenmalige minister van Onderwijs
en Wetenschappen, de heer Ritzen. Vervolgens werkte u tot begin 1995 bij de
Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk instituut van de PvdA. Daarna
werd u lid van, zoals wij het noemen, de overkant, de Tweede Kamer. Dat lidmaatschap
duurde ongeveer zevenenhalf jaar. Daarna bleef u echter actief in de politiek-bestuurlijke
sector, want vanaf 2003 was u directeur van het Nederlands Centrum voor Staatsrecht
en Politiek. Nu bent u dan, sinds 1 februari 2004, burgemeester van de
prachtige vestingstad Naarden.Koud één dag burgemeester ervoer u meteen wat het is om
midden tussen de burgers te staan. De plaatselijke carnavalsvereniging De
Vestingnarren hees u op het podium voor het stadhuis voor een duet met de
zanger Frans Bauer. Dat moet een bijzondere ervaring zijn geweest voor een
niet-katholieke en nuchtere Groninger. Overigens bent u een van de eerste
burgemeesters met een eigen weblog.U gaat publieke optredens bepaald niet uit de weg. Journalisten weten
u met name gemakkelijk te vinden voor commentaar op ontwikkelingen rond het
Koninklijk Huis in relatie tot de ministeriële verantwoordelijkheid.
Afgelopen zomer ontlokte u zelf echter de nodige commentaren met uw artikel
in de Volkskrant over de opheffing van het verschil in strafmaat tussen majesteitsschennis
en andere vormen van belediging.Mijnheer Rehwinkel, u bent niet benauwd voor het ventileren van een opvatting
en evenmin voor het debat daarover. Dat, gevoegd bij uw kennis en ervaring,
maken u zeer welkom in deze Kamer. Ik wens u van harte geluk met uw werkzaamheden
hier.Ik schors de vergadering enkele minuten om de heer Rehwinkel te feliciteren.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Engels (D66):Voorzitter. Graag maak ik melding van het feit dat ik mede namens de fractie
van de OSF en de fractie van de Partij voor de Dieren spreek. Voor mij is
het hiermee al een memorabele dag. Ik begin met het overbrengen van de gelukwensen
van onze fracties aan de heer Rehwinkel, ter gelegenheid van zijn maidenspeech.Toen Peter Rehwinkel lang geleden – ik hoorde net dat het 1987 was –
als jonge onderzoeker zijn opwachting maakte bij de vakgroep staatsrecht in
Groningen, kon ik niet vermoeden – hij kon dat waarschijnlijk wel –
dat, en vooral waar wij veel later opnieuw collega's zouden worden. Wij delen
overigens nog een bijzonderheid: wij zijn de enige twee promovendi van onze
oud-collega Jan Vis. Dat bindt ons tot in lengte van jaren. Bovendien zijn
wij beiden ook nog voorstander van bestuurlijke vernieuwing. Ik weet niet
of dat laatste zo blijft.Vervolgens wil ik graag de heren Wolfsen en Luchtenveld complimenteren
met dit initiatiefvoorstel. Zoals wij allen weten is het geen sinecure om
als Kamerlid een wetsvoorstel voor te bereiden en door de Staten-Generaal
te loodsen. Dat is en blijft een prestatie. Tot slot van deze inleidende opmerkingen
past mij nog een tweede felicitatie aan het adres van de heer Wolfsen, dit
in verband met zijn verkiezing, aanbeveling en benoeming tot burgemeester
van Utrecht.Nu ter zake. Dit wetsvoorstel vloeit voort uit de ambitie om overheidsorganen
sneller tot besluitvorming te bewegen. Zo vindt er toch nog bestuurlijke vernieuwing
plaats in deze kabinetsperiode. Het streven het openbaar bestuur niet alleen
democratisch en doelmatig in te richten en te laten functioneren, maar vooral
ook slagvaardig te laten opereren, kan op zichzelf genomen voluit worden ondersteund.
Juist in een nog steeds complexer wordende samenleving, waarin maatschappelijke
problemen ingewikkelder en indringender worden, is zorgvuldigheid van publiek
handelen niet de enige eis die aan het openbaar bestuur gesteld moet worden.
De noodzaak van een slagkrachtige overheid is al terug te vinden bij Machiavelli.
Deze ten onrechte vaak verguisde denker legde de grondslag voor de fundering
van publiek gezag los van religie en moraal. Tegelijkertijd maakte hij daarmee
duidelijk dat voor de aanvaarding van dat publiek gezag slagvaardigheid en
succesvol handelen essentieel zijn.Inmiddels bevinden wij ons in een democratische rechtsstaat, waarin volkssoevereiniteit,
mensenrechten, machtenscheiding en de rule of law op een verschillende, maar
wel samenhangende wijze de legitimatie van de statelijke macht vormgeven.
Vanwege de grote betekenis van dat principiële normencomplex, lijken
voor de rechtvaardiging van overheidshandelen evenzeer van belang zijnde waarden
als doelmatigheid en slagvaardigheid wel eens in de verdrukking te komen.
Wij hebben in de afgelopen decennia de zogeheten beginselen van behoorlijk
bestuur een beduidende plaats gegeven in het geheel van de juridische eisen
die wij tegenwoordig aan het overheidshandelen stellen. Naar mijn opvatting
zouden uitgangspunten van doelmatigheid en slagvaardigheid daarin meer prominent
tot uitdrukking moeten komen.Met dit uitstapje wil ik aangeven dat onze fracties zich in zijn algemeenheid
goed thuis voelen bij de uitgangspunten die aan dit wetsvoorstel ten grondslag
liggen, een wetsvoorstel waarin gelukkig, vanwege het amendement
op stuk nr. 16, het regeringsvoorstel 30435 inmiddels is opgenomen. Een kwalitatief
goed openbaar bestuur functioneert dusdanig dat zowel zorgvuldig als slagvaardig
wordt beslist. De maatschappelijke dynamiek vraagt dat burgers, bedrijven
en instellingen binnen redelijke termijnen weten waar zij met de overheid
aan toe zijn. Een effectief en efficiënt werkende overheid draagt aldus
in belangrijke mate bij aan vertrouwen en draagvlak in de samenleving.In die zin is ook begrijpelijk dat de initiatiefnemers nadrukkelijk vertrekken
vanuit het perspectief van de burger. En dat perspectief is, zoals bekend,
nog steeds een van de wezenlijke inspiraties voor het politiek handelen van
D66. Het zal dan ook niet hebben verbaasd dat mijn fractie in de schriftelijke
voorbereiding van een positieve grondhouding heeft blijk gegeven.Toch hebben wij ook laten doorschemeren dat in de beargumentering van
de initiatiefnemers naar onze smaak op onderdelen al te zeer de indruk wordt
gewekt dat er op het punt van termijnoverschrijdingen een tamelijk eenzijdige
risico- en schuldaansprakelijkheid wordt neergelegd bij bestuursorganen. Als
wij echter spreken over de verhouding tussen burger en bestuur – iets
waartoe mijn fractie altijd graag bereid is – spreken wij over een wederkerige
verhouding. Ik bedoel daarmee dat het openbaar bestuur mag rekenen op burgerschap,
dat wil zeggen op een maatschappelijke attitude waarin de eigen verantwoordelijkheid
van belanghebbenden nadrukkelijk een plaats krijgt in publieke afwegingen
en besluiten. In dat licht hebben wij gevraagd of wij met dit voorstel niet
een stap zetten die de zogeheten afrekencultuur dichterbij brengt en mogelijk
calculerend maatschappelijk gedrag van creatieve burgers uitlokt. In hun reactie
op dit deel van onze schriftelijke inbreng, lijken de initiatiefnemers het
element van verwijtbaar overheidshandelen sterk te relativeren. Ik lees in
hun statement dat termijnen er niet voor niets zijn en dat de dwangsomregeling
tot een betere verhouding tussen burger en bestuur leidt omdat daarmee de
gang naar de rechter wordt voorkomen. Wij vragen om een verduidelijking, alvorens
wij ons laten overtuigen dat het gevaar voor "dwangsommetje scoren"
nauwelijks bestaat. Graag nodig ik de initiatiefnemers uit die verduidelijking
te geven.Hierop voortbordurend kan ik melden dat wij het een goede suggestie vinden
van de CDA-fractie om een algemene schouw te houden van de thans geldende
beslistermijnen. Met name mijn fractievoorzitter vindt dit een belangrijk
punt. Wij zijn ingenomen met de positieve reactie van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties op dit punt. Wij zien daarin een erkenning dat
er weliswaar een krachtig offensief nodig is in de richting van te traag werkende
bestuursorganen, maar dat termijnoverschrijdingen niet automatisch en eenzijdig
voor rekening en risico van de overheid zijn.Een ander argument van de initiatiefnemers is de veronderstelde prikkel
die van de dwangsomfiguur uitgaat in de richting van de volksvertegenwoordigende
organen. Blijkbaar is de veronderstelling dat de controlerende rol van deze
organen tot dusver is tekortgeschoten bij de termijnoverschrijdingen. De initiatiefnemers
denken kennelijk dat de politieke controle op dit punt zal worden versterkt
omdat de gevolgen van deze regeling in budgettaire zin op de begroting zichtbaar
worden. Ook van dit argument is mijn fractie niet onder de indruk. Afgezien
van de wijze waarop de financiële gevolgen van gesanctioneerde termijnoverschrijdingen
in beeld komen – naar onze mening vooral in de jaarstukken – zal
dat naar onze inschatting niet het eerste aanknopingspunt zijn om de controle
aan te scherpen. Nog niet eens zozeer omdat nog maar moet blijken hoe substantieel
die effecten zullen zijn. Het punt is dat volksvertegenwoordigers het meest
scherp zijn waar zij het gevoel hebben dat burgers, bedrijven en instellingen
door ondermaats presteren van bestuursorganen – en met name van hun
ambtenaren – benadeeld worden. Bij uitstek op dit type kwesties spreken
burgers hun volksvertegenwoordigers aan. Bij uitstek op dit type kwesties
voelen volksvertegenwoordigers zich ook aangesproken en reageren zij adequaat.
Soms wel eens te adequaat overigens, maar dit terzijde. Nu wil mijn fractie
niet de indruk wekken dat volksvertegenwoordigingen in alle opzichten goed
functioneren, maar op dit punt zouden wij menen dat van dit voorstel niet
de kwaliteitsimpuls uitgaat die de initiatiefnemers voor ogen staat. Graag
horen wij de reactie van de initiatiefnemers.Als een na laatste punt zou ik graag nog een reactie horen op de brief
van de VNG die wij hebben ontvangen en die naar ik aanneem bij de initiatiefnemers
bekend is.Graag hoor ik van de beide ministers of zij zich al een oordeel hebben
gevormd over de vraag of tot bekrachtiging zal worden overgegaan. Als ik de
berichtgeving in de kranten de laatste tijd goed heb gevolgd, mag niet worden
uitgesloten dat in de ministerraad al vroegtijdig wordt beraadslaagd en wellicht
ook besloten over de bekrachtiging van nog niet aangenomen wetsvoorstellen.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Namens onze fractie wil ik de heer Wolfsen feliciteren met
deze kroonbenoeming. Ook feliciteert mijn fractie de heer Rehwinkel met zijn
maidenspeech. Ik zal verder niet in zijn biografie treden, maar wij kennen
elkaar al uit Groningen en dat maakt de inbreng tot dit moment vrij Gronings.
Maar dat zal straks afnemen.Uit alles blijkt dat de verdedigers bij de opstelling en bij de defensie
van het voorliggende voorstel werden geïnspireerd door de wens een snellere
besluitvorming op aanvragen van burgers voor een beschikking te bevorderen.
Die wens heeft onze fractie ook.Onze dank geldt vervolgens ook de regering, want haar wetsvoorstel en
geesteskind Wet beroep bij niet tijdig beslissen is via amendering in hoofdzaak
opgenomen in het nu geagendeerde initiatiefwetsvoorstel. Onze fractie kon
zich, zoals wij ook bij de schriftelijke voorbereiding lieten weten, goed
vinden in dat regeringsontwerp. Wij hebben ons ook terdege afgevraagd –
vandaar de uitgebreide inbreng in twee instanties – of in dat licht
het initiatiefwetsvoorstel-Wolfsen/Luchtenveld nog wel nuttig is en meerwaarde
bezit. Zou het misschien zelfs wel contraproductief kunnen zijn? Het is immers
een tweede drukmiddel, naast het beroep op de rechter, in de vorm van een
door burgers zonder rechterlijke tussenkomst gevorderde dwangsom. Is dat wel
gewenst? Het schriftelijke debat met de initiatiefnemers over deze kwestie
was daarom uitgebreid, en wat ons betreft tot op redelijke hoogte nog bevredigend
ook. Dat betekent niet dat onze twijfels geheel zijn weggenomen. Met name
het impliciete requisitoir tegen de bestuursorganen was hier
en daar te schril. Is het inderdaad in de volle breedte "de schuld"
van de bestuursorganen dat termijnen zo massaal worden overschreden? Wij kennen
de rapporten van de Algemene Rekenkamer en de kabinetsnotities, waarnaar ook
de initiatiefnemers verwijzen. Het is dan ook zonneklaar dat bestuurlijke
en ambtelijke herprioriteringen, organisatiewijzigingen en extra geld in belangrijke
mate inderdaad het euvel kunnen terugdringen. Onze fractie voelt zich voor
alles volksvertegenwoordiger en wil zich tolk weten van de terechte teleurstelling
die soms uitmondt in ergernis van burgers, die veel te lang op uitsluitsel
van hun aanvraag moeten wachten. Maar wij voelen ons als medewetgever ook
verantwoordelijk voor de uitvoerbaarheid van wettelijke voorschriften, ook
waar deze voorschriften termijnen als hier bedoeld vastleggen. Daarom ligt
hier niet alleen een verantwoordelijkheid voor bestuursorganen, maar ook voor
de nationale wetgever om te blijven controleren of zijn wilsvaststellingen
in het licht van voortschrijdende ontwikkelingen of als gevolg van praktische
hindernissen nog wel van voldoende werkelijkheidszin getuigen. Dus niet alleen
de stok hanteren door in dit geval de burger recht op dwangsom tot ruim € 1200
te verlenen, te betalen door het bestuursorgaan, maar ook door als medewetgever
in de spiegel te kijken. Het is immers heel goed voorstelbaar dat, nadat een
wet in het Staatsblad is verschenen, de praktijk leert dat de complexiteit
van de afhandeling van de aanvragen onvoldoende verdisconteerd is. Zelfs een
wetgever kan er soms, vaak uiteraard onbedoeld, achteraf naast blijken te
zitten. Daar komt bij dat niet alle structurele hobbels in de termijndiscipline
gladgestreken kunnen worden door veel geld, meer ambtenaren of reorganisatieprojecten
binnen het ambtelijk apparaat. Daarom willen wij een integrale schouw van
die termijnbepalingen. Dat is voor ons heel wezenlijk, zeker van die welke
in de praktijk steeds weer massaal worden overschreden. Wij hebben daarover
de initiatiefnemers weinig of hooguit enigszins knorrig gehoord.Gelukkig heeft minister Ter Horst, ongetwijfeld namens de regering sprekend,
het voortouw willen nemen. Zij heeft dat voornemen in een brief neergelegd,
waarin op deze door onze fractie opgeworpen kwestie wordt ingegaan. Die toezegging
is voor ons essentieel. Het is ook goed om te vernemen dat de VNG hier nogal
aan hecht. Er zijn ook nog enkele andere zaken die wij, ondanks de uitgebreide
en zorgvuldige beantwoording door de initiatiefnemers, in deze plenaire behandeling
naar voren brengen. De beantwoording is op die punten voor ons tot nu toe
niet geheel helder.Lokt het wetsvoorstel niet te veel strategisch gedrag uit door bestuursorganen?
Er dreigen twee gevaren: geconfronteerd met een dreigende deadline en met
een burger die niet wil instemmen met eenmalige verlenging van de afhandelingstermijn,
kan een bestuursorgaan, bijvoorbeeld het college van B en W, teneinde een
dwangsom te vermijden overgaan tot een overhaaste, niet voldoende uitgebalanceerde
beslissing. Het kan ook te snel een exceptie inroepen als bedoeld in artikel
4 lid 15 Awb.Er kan bij het bestuursorgaan vrees ontstaan voor processueel nadeel in
het geval burgers later schadevergoedingen claimen bij de civiele rechter.
De initiatiefnemers wijzen er weliswaar terecht op dat voor het ontstaan van
zo'n recht op schadevergoeding meer nodig is dan het enkele feit van een termijnoverschrijding,
maar dat neemt niet weg dat een bestuursorgaan dat een dwangsom heeft uitbetaald
en dus geen beroep op een exceptie deed, en dus verwijtbare termijnoverschrijding "bekent",
een civiele procedure duidelijk met achterstand ingaat. In ieder geval lijkt
de formele onzorgvuldigheid al vast te staan. Maar het is niet alleen strategisch
gedrag van bestuursorganen dat een risico kan vormen van de aanvaarding van
dit wetsvoorstel, dat kan ook strategisch gedrag van burgers zijn. Dat mag
niet op voorhand worden uitgesloten. Indien van de burger wordt gevraagd instemming
te verlenen met betrekking tot verlenging kan de verleiding om een dwangsommetje
te scoren – studententerm – wel eens groot blijken te zijn. In
hoeverre is de weigering van de burger in te stemmen met een verzoek van een
bestuursorgaan onderhevig aan een eventuele rechterlijke toets, waarbij een
begrip als "goede trouw" een rol speelt?De stellingname onderaan bladzijde 3 van de nadere memorie van antwoord
frappeert ons. Daar staat namelijk dat de bevoegdheid van decentrale overheden
om bestaande verordeningen over financiële tegemoetkomingen en dwangsommen
bij termijnoverschrijding te handhaven of zelfs nieuw vast te stellen, wordt
gehandhaafd. Daarbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen verordeningen die
wel, en verordeningen die niet in overeenstemming zijn met deze nu voorliggende
wet. Onze fractie leidt uit deze zin af dat dit wetsvoorstel tot 2009 geen
gevolgen heeft voor die anterieure en posterieure verordeningen. Betekent
dit dan ook dat decentrale overheden in die verordeningen lagere dwangsommen
kunnen vastleggen? Kunnen zij in die verordeningen ook op allerlei andere
punten afwijken van dit wetsvoorstel? Het antwoord hierop is voor ons erg
belangrijk, dan begrijpen wij beter wat er wordt bedoeld.De beantwoording van een aantal vragen over de artikelen 4:14 tot en met
4:17 bracht nog geen volledige duidelijkheid. De initiatiefnemers betogen
dat de mededeling dat de termijn niet wordt gehaald een mededeling van informatieve
aard is, en niet de verplichting van het bestuursorgaan teniet doet om bij
een niet-tijdige beschikking de dwangsom te betalen. Die verplichting verdwijnt
slechts als de burger instemt met de verdaging c.q. verlenging. Hiervoor is
dit punt al even ter sprake gekomen, in verband met eventueel strategisch
gedrag van de burger en het bestuursorgaan. Dit betekent immers feitelijk
dat de eenmalige verlenging die in veel situaties tot nu toe wordt gepraktiseerd,
erg sterk onder druk komt. Dit is wellicht ook de bedoeling, maar het betekent
nogal wat, want het maakt de integrale schouw van afhandelingstermijnen alleen
nog maar dringender. Graag vernemen wij het oordeel van de heer Wolfsen en
van de regering over dit risico. Is ook overwogen om de eenmalige verlenging
niet, maar alle verdere verlengingen wel afhankelijk te maken van de instemming
van de burger? Dat zou een grote stap in de goede richting, namelijk het scherp
houden van bestuursorganen, zijn geweest, maar het risico van grootscheepse
struikelpartijen in het openbaar bestuur hebben verkleind.Wij kunnen niet onvermeld laten dat in het thans voorliggende voorstel
het nieuwe artikel 8:55a, waarin het gaat om beroep bij niet tijdig beslissen,
kennelijk van een wat andere gedachtegang uitgaat als het gaat om de gevolgen van niet tijdig beslissen. In lid 1 onder a van dat artikel
is namelijk bepaald dat de afdeling die over beroep gaat bij niet tijdig beslissen
van toepassing is als de wettelijke beslistermijn is overschreden en het bestuursorgaan
geen mededeling heeft gedaan als bedoeld in artikel 4:14, lid 1. De mededeling
als bedoeld in dat artikel kan hier kennelijk wel worden ingezet om te voorkomen
dat beroep wordt ingesteld tegen niet tijdig beslissen. De vraag die ons nu
bezighoudt, is echter hoe dit zich verhoudt met het bepaalde in artikel 8:55,
tweede lid, nu daarin is vermeld dat de bepalingen over beroep bij niet tijdig
beslissen tevens van toepassing zijn als paragraaf 4.1.3.2 van toepassing
is. Waar het eigenlijk op neerkomt, is de vraag of op dit punt de fusie tussen
het regeringsvoorstel en het oorspronkelijke initiatiefwetsvoorstel niet is
gaan schuren.Wij nemen aan dat het de initiatiefnemers bekend is dat vanuit de kring
van de VNG een aantal vragen is gerezen. De heer Rehwinkel heeft er al één
gesteld over de dwangsom en de vermogenstoets. Een andere vraag is in hoeverre
het ambtenarenrecht onder deze wet valt. Zo is de vraag opgeworpen of de aanvraag
om een verlofdag, waar laat op wordt gereageerd, een termijnoverschrijding
is, als bedoeld in dit wetsvoorstel. Het impliciete verwijt zou dan zijn dat
de initiatiefnemers te weinig rekening hebben gehouden met de omstandigheid
dat de AMvB ook op dit onderwerp van toepassing zou zijn. Een andere vraag
is, of de begrippen "kennelijk niet ontvankelijk" en "kennelijk
ongegrond" die in dit wetsvoorstel voorkomen, maar overigens niet in
een AMvB, gelukkig geredigeerd zijn. Dan gaat het simpelweg om artikel 4:17,
lid 6, onder c. Deze vragen komen op vanuit de kring van de zo "geliefde"
VNG.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Om te beginnen wil ik namens onze fracties de oorspronkelijke
indieners graag gelukwensen met het feit dat hun initiatiefvoorstel het stadium
van plenaire behandeling in deze Kamer heeft bereikt, kort voor het moment
waarop de enig overgebleven formele indiener de Tweede Kamer zal verlaten
om burgemeester van de Domstad te worden, een ambt waarin wij hem veel voldoening
toewensen. Een gelukkige omstandigheid is dat er na de memorie van antwoord
aan deze Kamer, toen er nog sprake was van twee formele indieners, sinds de
nadere memorie van antwoord tot op dit moment in elk geval één
formele indiener in staat is het wetsvoorstel hier te verdedigen, zij het
met bijstand.Het is duidelijk voor welk probleem het wetsvoorstel een – niet
de – oplossing wil bieden: het niet tijdig, dat wil zeggen niet binnen
de wettelijk voorgeschreven termijn, beslissen door een bestuursorgaan. Duidelijk
is ook dat de citeertitel niet geheel de vlag is die de lading dekt. Zij is
in feite te ruim, omdat het alleen gaat over aanvragen tot beschikking en
niet over andere (niet-)handelingen van een bestuursorgaan. De indiener heeft
dit zelf in de nadere memorie van antwoord erkend. Het is goed dit te signaleren,
al was het alleen maar om misplaatste verwachtingen bij de burger te voorkomen.Blijft echter voluit staan dat het voorstel tegemoet wil komen aan een
problematiek die al jarenlang door burgers wordt ervaren: de soms uiterst
trage overheid. Zoals zo vaak het geval is, moeten we ook hier niet menen
dat een probleem als sneeuw voor de zon verdwijnt zodra er maar een wet is
gemaakt. De indiener zal zich dat zeker bewust zijn. Uit verschillende mogelijke
alternatieve oplossingen heeft hij gekozen voor het instrument dwangsom, eventueel
gevolgd door beroep op de rechter. Wij achten het gelukkig dat hij niet heeft
gekozen voor een breed stelsel van fatale termijnen of voor het Spaanse systeem
van de silencio positivo. Over laatstgenoemd alternatief heeft de Raad van
State zich in een advies van 1 april 2005 zeer kritisch uitgelaten, en
terecht, menen wij, vooral vanwege de met zulke wetgeving samenhangende rechtsonzekerheid
en vanwege het algemeen belang en het belang van derden.Wij kunnen ons voorstellen dat de indiener heeft uitgezien naar een reactie
van het kabinet op dit alom gesignaleerde probleem. Dat werd ook tijd. Reeds
op 28 maart 2002 is een voorontwerp uitgebracht door de commissie-Scheltema:
Aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een doeltreffender rechtsmiddel
tegen niet tijdig beslissen door bestuursorganen. Daar ging de kabinetsnotitie
Termijnen voor bestuur en rechter (27461) van 11 oktober 2000 aan vooraf.Wij zien het voorstel dan ook als een reactie op de kritiek op het overschrijden
van beslistermijnen, geuit in diverse rapporten van de Nationale Ombudsman
en het rapport van de Algemene Rekenkamer van 31 maart 2004, getiteld "Beslistermijnen.
Waar blijft de tijd?". Het actieprogramma Andere overheid schijnt bij
de kwesties waarmee wij ons thans bezighouden, te hebben geleid tot een zekere
verbetering bij de departementen. Die geleidelijke verbetering neemt niet
weg dat in de praktijk blijkt, onder andere uit onderzoek van de Stichting
Rekenschap, dat het ene bestuursorgaan er wel in slaagt zich aan de wettelijke
termijnen te houden, terwijl een ander, vergelijkbaar orgaan daar niet in
slaagt. Er blijken grote verschillen te zijn, waarvoor velerlei oorzaken zijn.Het is in zekere zin een merkwaardige leemte in onze wetgeving dat er
geen instrument of rechtsmiddel bestaat voor de burger om de overheden tot
meer spoed te manen bij overschrijding van termijnen. Met artikel 6:2, aanhef
en sub b, AWB heeft de burger thans al wel een instrument in handen om ingeval
van niet tijdig beslissen op zijn bezwaarschrift via de (voorzieningen)rechter
in korte tijd een besluit af te dwingen, mits van spoedeisendheid sprake is.
Anders dan bij het niet tijdig beslissen op een bezwaarschrift, kan de burger
bij niet tijdig beslissen op een aanvraag niet direct de weg naar de voorzieningenrechter
bewandelen om op korte termijn een besluit af te dwingen. Op grond van het
connexiteitsvereiste (art. 8:81 AWB) is tevens het indienen van een bezwaarschrift
vereist. Daarbij komt dat het bestuursorgaan op grond van artikel 6:20 AWB
niet de verplichting heeft om, hangende de behandeling van het bezwaarschrift,
een primair besluit te nemen. Nadeel van het zonder meer openstellen van rechtstreeks
beroep op de bestuursrechter zou zijn de procedurele benadering. Er komt immers
slechts een primair besluit. De burger zou daartoe eerst beroep moeten instellen
en vervolgens eventueel bezwaar moeten maken tegen het reële primaire
besluit. De reguliere volgorde die in de bestuurlijke procedure gangbaar is,
zou daarmee overhoop worden gehaald.Een mogelijke oplossing zou zijn om het ongebruikt verstrijken van de
beslistermijn als zodanig als een spoedeisend belang bij het verkrijgen van
een reëel besluit te beschouwen en het connexiteitsvereiste te laten
vervallen, maar ieder zal inzien dat dit een wat gekunstelde
oplossing is. Zowel de indiener als het kabinet heeft gekozen voor een andere,
minder gecompliceerde weg. Of dit altijd een effectieve weg zal zijn, moet
nog blijken. Daarover zijn door voorgaande sprekers al tal van vragen gelanceerd.Een dwangsom, die na zes weken maximaal € 1260 kan bedragen,
zal bij grote financiële belangen weinig indruk maken. Het zal in de
meeste gevallen gaan om eenvoudige beschikkingen waarmee individuele burgers
en kleine bedrijven te maken krijgen. Over effectiviteit gesproken, in reactie
op de stelling van de interviewer dat boetes gemeenten waarschijnlijk prikkelen
tot sneller werken, verklaarde VNG-directeur Pans in een interview in Forum
van 30 juni 2005 het volgende: U zegt terecht: waarschijnlijk. Ik denk
niet dat daar een positief effect van uitgaat. Dat is een wat ander geluid
dan ik uit de bijdrage van mevrouw Huijbregts meende op te maken.Uit het voorstel, zoals door de Tweede Kamer geamendeerd, wordt duidelijk
dat als het middel van de dwangsom niet werkt, het middel van het rechtstreeks
beroep uitkomst moet bieden. Duidelijk is dat zowel het ene als het andere
middel niet in de weg kan staan aan een vordering tot schadevergoeding wegens
termijnoverschrijding. Wegens zo'n termijnoverschrijding bij een vergunningaanvraag
werd een varkenshouder uit Asten in 2000 op grond van een uitspraak van de
Hoge Raad ruim een miljoen gulden toegekend.Wij zullen het er waarschijnlijk over eens zijn dat de oplossing voor
het probleem als zodanig niet primair moet worden gezocht in wettelijke bepalingen
en gerechtelijke procedures. Een vraag waarop de indiener ongetwijfeld zal
willen ingaan, is of het wetsvoorstel geen onbedoelde neveneffecten zal hebben,
zodat afbreuk wordt gedaan aan de bedoelde effectiviteit. In de stukken is
reeds sprake van strategisch defensief gedrag van overheden en van calculerend
gedrag van burgers. De heer Dölle maakte daarvan al even melding. Het
risico bestaat, en wordt ook door de indieners erkend, zo las ik, dat een
bestuursorgaan snel een afwijzend besluit zal nemen om aan een dwangsom te
ontkomen. De vraag die hier de aandacht mag hebben, is hoe dat risico uit
te bannen.Als laatste onderdeel van mijn bijdrage richt ik mij tot het kabinet.
De minister van Binnenlandse Zaken en de minister van Justitie zijn immers
verantwoordelijk voor de Algemene wet bestuursrecht. Vóór de
aanvaarding van het amendement-Fierens/Van Schijndel op 27 juni 2006
was te verwachten dat het initiatiefvoorstel tezamen met het regeringsvoorstel
(30435), mits aanvaard door de Tweede Kamer, in deze Kamer zou worden behandeld.
Het initiatiefvoorstel vertoont na de amendering grote gelijkenis met het
regeringsvoorstel, maar zij zijn niet identiek aan elkaar, zoals de minister
van Justitie in zijn brief aan de Tweede Kamer van 16 mei 2006 schrijft.
Er zijn verschillen, bijvoorbeeld wat betreft de bepaling van de hoogte van
de dwangsom.Sinds de Tweede Kamer op 3 april 2006 het verslag heeft uitgebracht
over dit voorstel, heeft de behandeling aldaar geen vervolg gekregen. Een
voor de hand liggende vraag is derhalve hoe het kabinet de toekomst van zijn
eigen wetsvoorstel ziet. Wordt het ingetrokken, als het initiatiefvoorstel
zou worden aanvaard? Dat staat niet los van de vraag of het initiatiefvoorstel
zal worden bekrachtigd, zoals de heer Engels zo-even te berde bracht. Een tweede vraag is of het kabinet bereid en voornemens is na te gaan
of en, zo ja, wanneer de thans bestaande wettelijke beslistermijnen wel in
alle gevallen realistisch en dus werkbaar zijn. De heer Dölle gebruikte
hiervoor de benaming van een integrale schouw van de wettelijke termijnen
en daar sluit ik mij graag bij aan.Verwijzend naar de eerder door mij genoemde notitie Termijnen voor bestuur
en rechter, is de vraag of het kabinet een standpunt heeft bepaald over de
stelling die de heer S. Jansen in 2002 in zijn proefschrift "De redelijke
termijn, met name in het bestuursrecht" verdedigde, dat de Staat moet
worden aangesproken wegens onrechtmatige daad, hetgeen tot een schadevergoeding
aan de burger zou kunnen leiden, wanneer juridische procedures te lang duren.
Dan gaat het niet over de procedures in het kader van dit wetsvoorstel, maar
in ruimere zin. Deze vraag heeft zijdelings betrekking op dit wetsvoorstel,
maar past wel bij het overschrijden van termijnen, waar wij ons op deze dag
mee bezighouden.De heer Kox (SP):Voorzitter. Het is fijn om de heer Luchtenveld hier te zien. Zijn vorige
initiatiefwetsvoorstel moest het in deze Kamer doen met de gewaardeerde steun
van de fractie van D66 maar die was niet genoeg om van een wetsvoorstel een
wet te maken. Ik wens hem een beter afscheid als initiatiefrijk maker van
een initiatiefwetsvoorstel toe en de kans lijkt mij redelijk groot dat hij
hier toch met een mooie prijs weggaat. Ik ben ook blij met de aanwezigheid
van de heer Wolfsen. Ook hij stelt zijn laatste parlementaire loodjes hier
aan de orde en ik vind het fijn dat wij nog met hem kunnen spreken. Ik feliciteer
hem met zijn benoeming tot burgemeester van Utrecht. Het is geen Tilburg,
mijnheer Wolfsen, maar het is toch ook wel een mooie plaats. Ik hoop dat het
u goed gaat.Ik ben natuurlijk ook altijd blij dat de ministers er zijn, maar die worden
ervoor betaald. Zij mogen zelfs van mij, zeg ik tegen mevrouw Ter Horst, met
hun centen precies doen wat zij zelf willen. Daarover maak ik mij geen zorgen.
Ik vind het echter vooral belangrijk dat wij de twee parlementariërs
hier in ons midden hebben om over hun afscheidswetsvoorstel te praten.Het aangename is namelijk dat het een wetsvoorstel is waarvan heel veel
mensen in het verleden hebben gezegd dat wij zoiets zouden moeten hebben.
Ik was erg veel jaren terug in de rechtshulpverlening werkzaam. Daarin kreeg
je voortdurend het gevoel van fundamentele ongelijkheid: als burger of als
hulpverlener van een burger hoef je maar een dag te laat te zijn en het is
gedaan met de koopman, terwijl de regering of overheidsinstanties zich van
alles en nog wat kunnen permitteren met termijnen. Het is in deze twee parlementariërs
te prijzen dat zij datgene doen waarvan zo veel mensen, onder wie ik, gedacht
hebben dat het gedaan zou moeten worden. Dit is werkelijk initiatiefrijk en
te prijzen.Zoals de initiatiefnemers zelf zeggen, gaat het om een klein, krachtig
en eenvoudig wetsvoorstel. Zo'n wetsvoorstel is het inderdaad. Je hoeft er
niet diep op te studeren en het is niet ingewikkeld om te lezen. Het is een
wetsvoorstel dat aan anderen ten voorbeeld gesteld zou kunnen worden.Tegelijkertijd zullen de initiatiefnemers met mij van mening zijn dat
het wetsvoorstel een signaal vormt. Wij hebben dit wetsvoorstel omdat wij
weten dat er te vaak iets niet goed gaat. Bij het UWV, bij de IND, maar ook
bij allerlei andere overheidsinstanties worden beslissingen niet genomen voor
het tijdstip waarop ze genomen zouden moeten zijn. Wij hebben daarover interessant
materiaal van de Rekenkamer en van de ombudsman gekregen. Het feit dat dit
wetsvoorstel voorgelegd moet worden aan het parlement, geeft aan dat er iets
niet goed gaat op dit punt.De vraag is natuurlijk waarom overheden niet op tijd beslissen. Komt dit
omdat termijnen eigenlijk te kort zijn? Komt het omdat kwesties te moeilijk
zijn geworden? Komt het omdat er te weinig of te weinig deskundig personeel
is? Komt het omdat er te weinig daadkracht is bij ambtenaren of bestuurders?
Is het een vorm van bestuurlijke arrogantie, een gebrek aan inzicht in wat
de burger wil of een gebrek aan respect voor die burger? Dit zijn allemaal
vragen die je je eigenlijk moet stellen als zo'n wetsvoorstel voorgelegd wordt,
maar die niet door dit wetsvoorstel beantwoord worden. Dit is ook niet de
bedoeling van de initiatiefnemers. Zij willen met dit wetsvoorstel, dit signaal,
een mogelijkheid geven om er iets tegen te ondernemen.Tegelijkertijd zou ik mede in de richting van de ministers willen zeggen
dat wij eigenlijk antwoord op deze vragen zouden moeten krijgen. Pas als wij
weten waardoor dit frequent overschrijden van termijnen wordt veroorzaakt,
kunnen wij misschien werken aan een cultuuromslag. Daarop zal het vooral aankomen.
Het zou toch zo moeten zijn, om het enigszins moralistisch te zeggen, dat
dienaren van de overheid denken: "Al beslis ik dan niet voor de burger
op tijd, dan doe ik het toch ten minste voor de betrouwbaarheid van de overheid
en voor het vertrouwen van die burger in de overheid." Dat een burger
zich erover moet beklagen dat termijnen niet worden gehaald, zou juist door
de overheid en door de dienaren van de overheid als zwaarste verwijt gezien
moeten worden. Misschien kan ik hierop een reactie krijgen.Het is natuurlijk de vraag wat de effecten van dit voorstel zullen zijn.
Je kunt daar heel lang over tobben. Je kunt heel veel bedenken wat allemaal
fout zou kunnen gaan. Tegelijkertijd zou dit voorstel kunnen leiden tot snellere
besliswegen, tot helderder structuren bij instanties, tot meer en beter personeel
en tot meer daadkracht bij met name bestuurders. Bovendien zou het kunnen
bijdragen tot minder arrogantie bij hen die beslissingen moeten nemen. Zij
dienen zich gewoon te realiseren dat het heel normaal is dat je binnen de
tijd die daarvoor staat je beslissing neemt, omdat per slot van rekening van
de burger eveneens verlangd wordt dat hij of zij binnen de termijn die daarvoor
staat zijn of haar deel van het werk doet.Tegelijkertijd zitten er bepaalde risico's aan vast. Ik hoor graag de
inschatting daarvan van de kant van de initiatiefnemers en van de regering.
Leidt het niet tot sneller afwijzen? Dan zouden wij er niet veel mee opschieten.
Kan het leiden tot cynisch gedrag bij ambtenaren en beslissers, die redeneren: "Uiteindelijk
betalen die burgers toch zelf de rekening, dus laat ze maar komen"?Een andere vraag is wie die dwangsom zal gaan vragen. Zullen dat weer
de gisseren onder ons zijn of zullen het inderdaad de mensen zijn die door
overheidsinstanties op een bepaald punt in de kou worden gezet en die deze
dwangsom behoren te krijgen? Wij weten niet hoe dit gaat aflopen. Daarom lijkt
het mij van belang dat wij op enige termijn kunnen evalueren wat nu de effecten
van deze nieuwe regeling zijn. Werkt ze? Hoe werkt ze? Zijn er bijkomende
problemen? De collega's Dölle en Rehwinkel hebben al een aantal elementen
genoemd, zoals de vermogenstoets. Uitkeringsinstanties denken misschien: ik
zal je terugpakken door het geld dat je als dwangsom binnenhaalt, te verrekenen
met je uitkering. Dan trekt men toch aan het kortste einde. Dat zal moeten
worden geëvalueerd. Ik hoor graag van de regering – want die gaat
daarover – hoe wij dat zouden moeten doen.Ik vraag ook of bij de indieners en bij de regering al inzicht bestaat
in lokale en provinciale dwangsomregelingen. Een heleboel provincies en gemeenteraden
hebben immers al een eigen dwangsomregeling aangenomen die erg op deze regeling
lijkt. Hebben wij al enig inzicht in de werking daarvan of is de termijn nog
te kort om daar al iets zinnigs over te zeggen?Voor de SP-fractie is het initiatiefwetsvoorstel meer dan de moeite waard.
Wij vinden het goed gevonden. Het had er al veel eerder moeten zijn. Dat zeg
ik tegen iedereen die in het parlement zit, dus ook tegen mijn fractie, natuurlijk
aan de overkant, want wij mogen dat allemaal niet. Anders hadden wij dat natuurlijk
allang gedaan; zo pleit ik mijzelf vrij. Ik vind het dus meer dan de moeite
waard, maar ik verwacht er geen wonderen van. Dat moet niemand doen, want
het zou heel treurig zijn als de overheid vanwege een boete van € 20
ineens wel goed gaat functioneren. Dat zou te gemakkelijk zijn.Ik heb nog een vraag aan de regering, met name aan de minister van Justitie.
Zijn voorganger, die samen met minister Pechtold de inbreng van de regering
over dit initiatiefwetsvoorstel voor zijn rekening nam, was niet echt enthousiast.
Eerlijk gezegd begrijp ik uit de stukken dat, als het aan minister Donner
had gelegen, dit initiatiefwetsvoorstel het niet tot hier had gebracht. Hij
kon daar niets tegen doen, want er was algemene steun in de Tweede Kamer.
Hoe denkt zijn opvolger daar echter over? Hij denkt natuurlijk precies hetzelfde
als zijn voorganger, want de regering is eerlijk. Misschien zit er echter
toch enige nuance in en is hij er toch iets blijer mee dan minister Donner
dacht te kunnen zijn. Dat vraag ik natuurlijk ook aan de minister van BZK,
hoewel zij op dit punt een iets makkelijkere positie heeft omdat haar voorganger
Pechtold niet echt als tegenstander van dit initiatiefwetsvoorstel gezien
kon worden. Misschien heeft zij echter toch een andere appreciatie van dit
voorstel.Het is goed dat de Tweede Kamer en de regering in staat zijn gebleken
om twee voorstellen tot op bepaalde hoogte in elkaar te schuiven, zodat de
burger met één wetsvoorstel twee rechten toebedeeld krijgt.
Ook daarvan moeten wij zien wat dat gaat opleveren.Tot slot vraag ik de regering niet hoe het zit met die ene wet waarover
collega Holdijk zojuist sprak, maar met de motie-Koopmans/De Krom. Is die
motie hiermee een schone dood gestorven of mogen wij daarover in de toekomst
toch nog iets van de regering verwachten? Ik doel op het voorstel om met fatale
termijnen te gaan werken. Ik zie de bezwaren die daaraan zitten en die door
de Raad van State zijn onderkend, maar ik zie ook erg veel voordelen. Op sommige
overheidsinstanties zou dat een prikkelender werking kunnen hebben dan de invoering van een dwangsom, maar ik hoor graag de opvatting van de
regering daarover.Mevrouw Strik (GroenLinks):Voorzitter. Het voordeel van de rol van hekkensluiter is dat je kunt aansluiten
bij alle verstandige woorden die al zijn uitgesproken in de Eerste Kamer.
Ik kan mijn spreektijd dus beperken tot wat echt nog een keer gezegd moet
worden. Om te beginnen is dat een welgemeende felicitatie met het prachtige
initiatiefwetsvoorstel dat voorligt. Ik sluit mij overigens aan bij de VVD-fractie
die het voorstel als "second best" kwalificeerde. Wat ons betreft
zou een te late behandeling van een aanvraag een positieve beschikking tot
gevolg moeten hebben.Wij zijn echter erg tevreden met hoe het er nu voorligt. Dit wetsvoorstel
vormt, zo kan ik wel stellen, de rode draad van het Kamerlidmaatschap van
de heer Wolfsen. De eerste aanzet deed hij in zijn maidenspeech. Het is hem
gelukt om de laatste behandeling van zijn wetsvoorstel zo ongeveer tot zijn
afscheidsoptreden te maken. Er zijn gevallen van een ongelukkiger timing bekend!De rechtszekerheid staat of valt met een betrouwbare overheid. Zo'n overheid
houdt zich aan de wet, net zo vanzelfsprekend als zij haar burgers daaraan
houdt. Vijf jaar geleden gaf de heer Wolfsen in zijn maidenspeech al de onderbouwing
voor deze initiatiefwet: hij haalde toen een teleurgestelde Nationale ombudsman
aan, die de vrees had uitgesproken dat het zonder financiële prikkels
waarschijnlijk niet zou gaan lukken om de overheid aan haar termijnen te houden. "Een
financieel prikkeltje doet soms wonderen", stelde de heer Wolfsen. "Het
is verrassend eenvoudig en zo goed als zeker effectief. Het moedigt in dit
geval alleen maar aan wat toch al moest, namelijk voortvarend handelen."Zo simpel is het inderdaad. Als boetes werken voor burgers, dan werken
ze ook voor bestuursorganen. Natuurlijk is het behalen van beslistermijnen
ook nu al een zorg van overheden. De urgentie ervan zal door de wet met sprongen
vooruitgaan. Wanneer ik naar de inspiratiebron van de heer Wolfsen terugga,
wordt mijn verbazing groter dat met het langere respijt voor beschikkingen
op basis van de Vreemdelingenwet en het Soeverein Besluit uit 1813, de grootste
zondaar met fluwelen handschoentjes wordt aangepakt. Al vanaf het begin van
de jaren negentig regent het klachten over de trage afhandeling door de IND.
In de memorie van toelichting haalt de heer Wolfsen een rapport uit 1995 aan
over forse termijnoverschrijdingen in asielzaken. Het is wrang dat de organisatie
die deels de aanzet heeft gegeven tot dit initiatief nu meer ruimte krijgt
dan andere. De effecten van overschrijding zijn over het algemeen ingrijpend.
Het gezin kan zich niet herenigen, er is geen aanspraak op voorzieningen in
verband met de Koppelingswet en zelfs de ziektekostenverzekering is niet toegankelijk.
Dan hebben wij het nog niet over de onzekerheid die lange procedures bij asielzoekers
teweegbrengt.Als een dwangsom ervoor moet zorgen dat de IND zijn werk doet, waarom
zouden wij dan dralen met de invoering ervan? De aantallen kunnen geen reden
meer zijn. Zowel de aanvragen op reguliere gronden als de asielaanvragen zijn
uitermate overzichtelijk. Ook hebben wij een besluitmoratorium. Voor een beslissing
op reguliere gronden is al een mvv-behandeling geweest. Ook hebben wij langere
beslistermijnen. De Tweede Kamer heeft daarop aangedrongen, maar ik blijf
het erg jammer vinden. Van het verlengde respijt gaat naar mijn idee een verkeerde
symboliek uit, namelijk dat de ene wat meer gelijk is dan de andere.Met het wetsvoorstel wordt de verhouding tussen burger en overheid verder
gejuridiseerd. Daar is geen ontkomen aan. De tijdige ingebrekestelling waaraan
een burger moet voldoen, vereist bijvoorbeeld een zekere procedurele kennis.
Dat stelt eisen aan de informatievoorziening door de bestuursorganen. Niettemin
zullen burgers behoefte hebben aan rechtsbijstand, om te weten of zij in hun
recht staan, om te beoordelen of het bestuursorgaan zich aan de juiste procedurele
stappen houdt en of de dwangsom op een juiste wijze is vastgesteld. Om tal
van redenen kan er in deze procedure een meningsverschil bestaan tussen bestuursorganen
en de burger. Gaat de indiener ervan uit dat de rechtshulp die de burger hierbij
zoekt toevoegingswaardig is? Gaat de minister hiervan misschien uit? Als dit
niet het geval is, ben ik benieuwd naar de argumenten en wil ik graag weten
of er geen ongelijkheid zou kunnen ontstaan tussen de bemiddelde en de minder
bemiddelde burger. Is er al onderzoek gedaan naar de omvang van de mogelijke
druk op de rechtshulp die de wet naar verwachting met zich zal brengen?Als het vandaag meezit, zal de dag waarop de wet in werking treedt samenvallen
met de dag waarop de heer Wolfsen aantreedt als burgervader van Utrecht. Wij
begrijpen dat Utrecht er veel aan gelegen zal zijn dat dit wetsvoorstel geen
wassen neus wordt. Utrecht zal alles op alles zetten om de wet onmiddellijk
in te voeren en vrijwillig eerder van toepassing te verklaren. Dit zou een
heel waardig welkomstgeschenk zijn voor de nieuwe burgervader. Ik wens de
heer Wolfsen daarmee, net als met zijn burgemeesterschap, veel succes.De vergadering wordt van 14.50 uur tot 17.00 uur geschorst.De heer Wolfsen:Mevrouw de voorzitter. Allereerst een woord van dank aan uw adres voor
het feit dat u dit wetsvoorstel nog hebt willen agenderen voor het kerstreces
en voor mijn vertrek uit de Tweede Kamer. Dus dank daarvoor, ook namens de
heer Luchtenveld. Anders hadden wij toch wel een beetje met de handen in het
haar gezeten, want wie had dit wetsvoorstel hier dan moeten verdedigen?Vervolgens graag mijn felicitaties aan het adres van de heer Rehwinkel
met zijn maidenspeech. Ik vind het heel bijzonder dat hij en ik over hetzelfde
onderwerp onze maidenspeech hebben gehouden. Ook zie ik met vreugde terug
op de te korte periode die wij samen aan de overzijde in een fractie hebben
mogen zitten. Goed om hem hier weer te ontmoeten!Ook dank aan degenen die mij persoonlijk hebben gefeliciteerd met mijn
vertrek naar Utrecht. Inderdaad, een prachtige stad om burgemeester van te
mogen worden. Die felicitaties neem ik dan ook dankbaar aan.Ten slotte nog een woord van dank aan iedereen die dit wetsvoorstel al
zo welwillend heeft benaderd en voor de positieve woorden die erover zijn
gesproken. Terecht zijn er nog de nodige vragen gesteld. Die begrijpen wij
wel, maar veel leden hebben zich toch al in positieve bewoordingen
over dit wetsvoorstel uitgelaten, waarvoor nogmaals dank.Voorzitter. Ik wil enkele inleidende opmerkingen maken. Vervolgens willen
wij de vragen beantwoorden. Enkele neem ik voor mijn rekening, maar ik vraag
u graag toestemming om ook de heer Luchtenveld als deskundige, en zeker nu
als deskundige binnen de VNG en in gemeenteland, enkele vragen te laten beantwoorden.De voorzitter:Ik kijk even rond en constateer dat de leden er uiteraard geen bezwaar
tegen hebben dat de heer Luchtenveld straks het woord voert.De heer Wolfsen:Dank u zeer!Afsluitend zal ik nog enkele algemene opmerkingen maken.Voorzitter. In mijn maidenspeech op 3 september 2002 – mevrouw
Strik was zo alert om die terug te lezen – heb ik inderdaad al opmerkingen
gemaakt over het gebrek aan voortvarendheid bij de overheid. Mijn inspiratiebron
was eigenlijk het jaarverslag van de Ombudsman dat op dat moment verscheen.
Ik mocht daar mijn maidenspeech over houden en heb ook uit dat jaarverslag
geciteerd. Als u mij toestaat, zou ik dat citaat uit het jaarverslag van de
Ombudsman over 2001 nu willen herhalen: "Wanneer de jaarverslagen 1998,
1999 en 2000 naast elkaar worden gelegd, valt in het beeld dat de Ombudsman
van de overheid schetst, vooral het gebrek aan voortvarendheid op. De overheid
behoort de vaart erin te houden. Op dat punt worden burgers geregeld in hun
verwachtingen teleurgesteld. Klachten over de duur van de behandeling van
een brief, verzoek, aanvraag of bezwaarschrift staan bij de Nationale Ombudsman
steevast op de eerste plaats." Een aantal jaren daarna werd dat nog eens
bevestigd in het jaarverslag 2005. Ik citeer nu uit het persbericht dat de
ombudsman zelf over dat jaarverslag heeft doen verschijnen. De kop was: "Te
veel mensen in financiële nood door de overheid." Ik citeer: "De
Nationale Ombudsman vraagt in zijn jaarverslag aandacht voor de financiële
nood waarin mensen raken door de trage behandeling van hun aanvrage voor een
uitkering, subsidie of vergunning. Veel mensen hebben in 2005 geklaagd over
de trage verlening van huursubsidie, over de toekenning van uitkeringen, of
het uitblijven van betalingen op grond van de Ziektewet. De afgelopen tijd
zijn daar klachten over de toekenning van de huur- en zorgtoeslag bij gekomen.
Te veel mensen komen in ernstige financiële problemen. De Ombudsman wijst
erop dat de overheid er is voor de burger."Voorzitter. Dit waren, kort samengevat, onze inspiratiebronnen om te komen
tot dit wetsvoorstel. Natuurlijk hebben wij ook naar de oorzaken gezocht.
Hoe komt het toch dat de overheid zo vaak te laat beslist? Het is niet eenvoudig
om die oorzaken goed op een rij te krijgen. Ik zeg dit in alle eerlijkheid.
Die oorzaken zijn zeer divers. De Algemene Rekenkamer heeft er ook onderzoek
naar gedaan, de Ombudsman zelf, net als allerlei andere instanties en natuurlijk
wijzelf ook bij bestuursorganen. Het varieert, soms is het heel simpelweg
gebrek aan aandacht van bestuurders voor dit fenomeen. Het beslissen op bezwaarschriften
heeft gewoon een mindere, een lagere prioriteit van bestuurders, maar zeer
ten onrechte. Het kan ook liggen aan gebrekkige automatiseringssystemen, gebrekkige
organisatiestructuren, bestuurders die er te weinig aandacht voor hebben,
maar soms ook – daarom is zo'n evaluatie, zo'n schouw ook zo ontzettend
goed – dat in de praktijk wettelijke termijnen echt te kort zijn. Ook
dit zien wij eerlijk onder ogen. Een bekend voorbeeld is de Wet op de architectentitel.
Als je een buitenlandse titel hier geldig wil laten verklaren, dan is de termijn
die daarvoor staat altijd te kort. Die zou dan ook moeten worden verlengd.
De oorzaken zijn dus ontzettend divers en op alle vragen die hierover zijn
gesteld, kan dan ook geen eenduidig antwoord worden gegeven, helaas!Diverse leden hebben gesproken over een second best oplossing of een mogelijkheid
of een oplossing, zoals de heer Holdijk zei. Wij zijn het daarmee eens. Zelf
hebben wij ook gezocht naar de beste variant. Als je daarover gaat doordenken,
zie je vaak dat het betere de vijand is van het goede. Oorspronkelijk dachten
wij: je moet leges betalen voor het aanvragen van een vergunning, ook voor
de kwaliteit van de besluitvorming, maar als je te laat bent, betaal je die
leges terug. Tot een heldere ambtenaar op Binnenlandse Zaken ons zei: Weet
je wel wat je aan leges moet betalen als je bijvoorbeeld gaat boren in de
Waddenzee? Miljoenen zijn daarmee gemoeid. Zou het iets te laat zijn, dan
zou de overheid miljoenen mislopen. Die mogelijkheid hebben wij dan ook maar
onmiddellijk afgeschreven. Ook over de silencio positivo hebben wij positief
nagedacht. In haar eenvoud is dit inderdaad een hele mooie regeling, maar
een heel simpel voorbeeld. Als er een bouwvergunning wordt aangevraagd voor
een brandgevaarlijk huis naast jou en die vergunning zou worden verleend omdat
er te laat wordt beslist, dan woon je toch mooi wel naast een brandgevaarlijk
huis. Wie wil dat in Nederland? Of als er derden mee gemoeid zijn? Daarom
hebben wij die silencio positivo – waar wij echt positief tegenover
staan en wat een goede variant zou zijn – om die reden afgewezen, waarbij
wij de mogelijkheid op zich vanzelfsprekend niet afwijzen. Wij zouden het
ook op prijs stellen als onze collega's aan de overkant of u hier in deze
Kamer of de regering serieus naar die opties gaan kijken. Maar om dat helemaal
uit te werken in één wetsvoorstel voor alle mogelijkheden was
voor ons – ik zeg dit in alle eerlijkheid – ondoenlijk. Wat wij
nu presenteren, is dus een heel simpel financieel prikkeltje dat soms wonderen
doet, maar niet meer is dan een oplossing om deze kwestie te gaan aanpakken.
Natuurlijk is de beste oplossing, het zij hier herhaald, dat de overheid op
tijd een goede beslissing neemt. Daar streven wij ook allemaal naar, dat is
ook een verantwoordelijkheid van de overheid. Hoe minder deze wet in de toekomst
hoeft te worden gebruikt, hoe liever het ons vanzelfsprekend is!Nog enkele opmerkingen over de neveneffecten. Er is gesproken over calculerende
burgers of een calculerende overheid. Zou het geen afkoopregeling kunnen worden,
vroeg mevrouw Huijbrechts? Het is voor ons heel moeilijk in de schatten welke
effecten deze wet zal bewerkstelligen. Wij verwachten en hopen oprecht dat
het niet zal gebeuren. Wij hebben ook allerlei varianten ingebouwd. Als er
sprake is van overmacht, hoeft er niet betaald te worden. Er zit een drempel
in van de ingebrekestelling. Er is gevraagd of het in de praktijk niet tot
gemakkelijke afwijzingen zou kunnen leiden. Aanvankelijk dachten wij dat ook
wel, maar naderhand niet meer zo. Veronderstel dat een bestuursorgaan heel
gemakkelijk en evident zou afwijzen waar een positieve vergunning
of beslissing op haar plek zou zijn? De heer Luchtenveld zal straks wel iets
zeggen over de schadevergoedingsprocedures in het civiel recht. Als men heel
gemakkelijk zou afwijzen, om bijvoorbeeld weg te lopen voor een beslissing,
dan zou dat via het civiel recht wel eens tot serieuze schadevergoedingen
kunnen leiden. Omdat het wel eens neveneffecten zou kunnen hebben –
wij kunnen die natuurlijk niet uitsluiten, maar in het algemeen gaan wij uit
van de goede trouw van bestuurders in Nederland – vinden ook wij een
evaluatie zeer op haar plaats en wij hechten er dan ook zeer aan dat die gaat
plaatsvinden. In reactie op diverse vragen en opmerkingen komt het mogelijke
probleem van de neveneffecten nog wel terug.Voorzitter. Ik ga verder met de vragen. De heer Holdijk sprak over de
citeertitel die niet helemaal de lading dekt. Wij zijn dat met hem eens. De
titel is eigenlijk een beetje spreektaal. Het gaat over beslissen en zo is
het ook gebruikt. In de wet zelf – dat is natuurlijk toch de kern, want
daarmee gaat straks ook worden gewerkt – is het allemaal keurig en zuiver
gesteld.Mevrouw Strik stelde vragen over de precieze werking van de tijdige ingebrekestelling.
Die ingebrekestelling is op zich niet aan termijnen gebonden; die is op elk
moment mogelijk. Er zit wel een negatieve termijn aan: zij mag niet onredelijk
laat worden gedaan. Calculerend gebruik van de burger, die de zaak bijvoorbeeld
even laat lopen om later extra te kunnen incasseren, is niet toegestaan. Over
wat onredelijk laat is, bestaat enige jurisprudentie; vijf à zes maanden
is niet op voorhand of in alle gevallen te laat, maar dat zou wel kunnen.
Het gaat hier dus om maatwerk en het is niet aan termijnen gebonden, mits
het niet onredelijk laat gebeurt.De heer Dölle stelde vragen over de verlenging van de termijn en
de mededeling die het bestuursorgaan moet doen als de termijn niet wordt gehaald.
Aan het doen of nalaten van de mededeling op zich zijn geen rechtsgevolgen
verbonden. Het heeft ook geen effect op de verplichting om een dwangsom te
betalen; te laat is te laat, ook al wordt de mededeling daarna gedaan. Tot
1 januari 2009 echter heeft de mededeling wel een rechtsgevolg, omdat
een bestuursorgaan dat de mededeling doet, tot die tijd voorkomt dat het "twee
keer stilzit": én te laat beslissen én dat ook niet meedelen.
In dat geval kan een burger rechtstreeks in beroep gaan. Een overheid of bestuursorgaan
kan dit voorkomen door die mededeling te doen. Tot 1 januari 2009 heeft
dit dus wel een rechtgevolg en het voorkomt dat het bestuursorgaan "twee
keer stilzit"; de mogelijkheid van de gang naar de rechter kan door een
mededeling worden uitgeschakeld.De heer Dölle vroeg ook naar de mogelijkheden voor bestuursorganen
tot 1 januari 2009: als dit initiatiefwetsvoorstel wordt aangenomen,
kunnen zij dan zelf nog verordeningen maken? Ja, dat kan. Tot 1 januari
2009 zijn bestuursorganen volstrekt vrij: ze kunnen zelf nog verordeningen
maken en alternatieven bedenken. Als het voorstel is aangenomen en kracht
van wet krijgt, kunnen ze deze ook zelf eerder van toepassing verklaren. Ze
mogen alternatieven bedenken, ze mogen deze van toepassing verklaren en de
dwangsommen lager of hoger vaststellen – dat is allemaal geen enkel
probleem. Maar op 1 januari 2009 geldt voor alle bestuursorganen dat
deze wet van toepassing wordt en vervallen alle op dat moment van kracht zijnde
verordeningen en is er in heel Nederland één uniforme regeling.
Dat is natuurlijk ook wel zo mooi.Verder vroeg de heer Dölle of belanghebbenden nog wel zullen instemmen
met opschorting als zij daarmee hun dwangsom verspelen; ze zouden zo immers
geld weggeven. Wij gaan ervan uit dat aanvragers het meeste belang hebben
bij een goede beslissing. Als een bestuursorgaan aannemelijk kan maken dat
het meer tijd nodig heeft, zal de belanghebbende daarmee instemmen, zo is
onze vaste overtuiging. Het lijkt ons verder een zaak van goede communicatie.
Het is mogelijk dat een burger doet wat de heer Dölle vreest, maar wij
verwachten dat niet omdat deze belang heeft bij een goede en verstandige beslissing.De heer Dölle vroeg ook naar de verhouding tussen artikel 8.55a,
eerste lid en 8.55a, tweede lid. Artikel 8.55a vervalt op 1 januari 2009.
Tot die tijd regelt het artikel dat rechtstreeks beroep mogelijk is als de
overheid te laat beslist en zij niet laat weten wanneer die beslissing wel
komt; zie artikel 4.14, lid 1 over het "dubbele stilzitten". Tot
1 januari 2009 voorkomt artikel 4.14, lid 1 dat rechtstreeks beroep kan
worden ingesteld. Het tweede lid stelt dat de regeling van rechtstreeks beroep
geldt als een bestuursorgaan op grond van artikel 4.16 besluit dat de dwangsomregeling
vóór 1 januari al van toepassing wordt. Dit is dus een
variant op de mogelijkheid die ik net beschreef en voor gemeenten die nog
geen eigen regeling hebben. Zowel artikel 4.16 als artikel 8.55a vervallen
per 1 januari 2009 van rechtswege.Diverse leden vroegen hoe het gaat met de schouw: hoe begint hij, wie
doet hem? Ik wil deze vraag doorschuiven naar beide ministers en vragen hoe
zij daartegen aankijken. Natuurlijk moet die schouw plaatsvinden; wij vinden
die goed en moedigen die ook zeer aan. Tegelijk zou je hem kunnen beschouwen
als een vorm van evaluatie, omdat je bijvoorbeeld oploopt tegen termijnen
die evident te kort zijn. De heer Rehwinkel vroeg naar een soort speciale
schouw voor wat minder bestuurskrachtige gemeenten. Wij begrijpen zijn zorg.
Dit hoeft niet per se te maken te hebben met de omvang van de gemeenten, maar
kan ook komen door de aandacht van gekozen bestuurders of hun bestuurskracht.
Wij vinden dit een goede suggestie, maar vinden het ook wat lastig om daar
als wetgever een oordeel over uit te spreken. Met de toestemming van de Kamer
zouden wij deze vraag daarom willen doorgeleiden naar de minister van Binnenlandse
Zaken, die een toezichthoudende taak op de gemeenten vervult. Het zou ons
dus zeer dierbaar zijn als de minister hierover iets wilde zeggen.De heer Kox vroeg naar ervaringen met regelingen die nu al in gemeenten
en provincies van kracht zijn. Wij hebben de afgelopen week wat rondgebeld
en waar gemeenten en provincies al een dergelijke regeling hebben geïntroduceerd,
blijkt er weinig gebruik van te worden gemaakt. Men kent geen problemen op
dit vlak, maar de loutere invoering van de regeling heeft – en dat is
bemoedigend – een agenderende functie gehad: er is op lokaal niveau
zeer veel over deze problematiek gesproken, het probleem staat er nu op de
agenda. We kunnen op dit moment dus constateren dat het wel tot deze agendering
heeft geleid en dat negatieve ervaringen, ontwijkgedrag en calculerende burgers
nergens zijn aangetroffen. Maar laten we ook eerlijk zijn: het is allemaal
nog erg recent, dus daar mag je niet echt conclusies uit trekken.Nog een paar afsluitende opmerkingen. Wij hopen dat de burgerjaarverslagen
over de controlerende taak van de volksvertegenwoordigers, in de toekomst
meer aandacht zullen schenken aan dit probleem, zodat volksvertegenwoordigers
in gemeenteraden, Provinciale Staten en in de Kamer hieraan aandacht schenken
en bestuurders hierop kunnen aanspreken. We hopen ook dat de Nationale ombudsman
zijn goede werk op dit vlak voortzet en aan de bel blijft trekken als hij
misstanden constateert.Dit waren de vragen die ik voor mijn rekening neem. De heer Luchtenveld
zal nu nog een aantal vragen beantwoorden en daarna maak ik nog wat afrondende
opmerkingen. Ik zal daarbij opletten dat er vanwege onze taakverdeling geen
vragen tussen wal en schip belanden, al ben ik er zeker van dat de Kamer daar
ook zeer alert op zal zijn.De heer Luchtenveld:Voorzitter. Verschillende leden hebben gevraagd naar de reactie op de
brief van de VNG aan de Kamer waarin een aantal punten aan de orde werden
gesteld. Sommigen hebben hier een aantal punten expliciet uitgelicht, anderen
vroegen om een algemene reactie op alle punten. Het eerste wat aan de orde
kwam was de samenloop van dwangsom en uitkering, bijvoorbeeld een bijstandsuitkering.
Ik moest mijn licht laten schijnen op de situatie dat iemand die een uitkering
geniet, een dwangsom krijgt toegewezen; wordt er dan gekort op de uitkering?
Eén ding is duidelijk: een dwangsom is geen inkomen. Er kan dus niet
worden gekort op de uitkering, er kan bijvoorbeeld ook niet worden gekort
op woontoeslag of huursubsidie. De vermogenstoets kan wel een rol spelen:
bij het aanvragen van de uitkering, maar ook tijdens het ontvangen van een
uitkering, is het van belang dat iemands kapitaal niet boven de vermogenstoets
uitkomt. Voor een alleenstaande is dit bedrag op dit moment € 5245
en voor een alleenstaande ouder of gehuwde is het € 10.490. Door
zo'n dwangsom kan men daar tijdelijk boven komen. Uit onderzoek, ons aangereikt
door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, blijkt echter dat
75% van de bijstandsaanvragers op dit moment een negatief vermogen
heeft. Het valt dus niet te verwachten dat mensen snel boven die norm zullen
uitkomen. Voor bijzondere bijstand geldt nog iets anders. In beginsel mag
met alle inkomens- en vermogensbestanddelen rekening worden gehouden bij de
toekenning van de bijzondere bijstand. Het reeds verbeurd zijn verklaard van
een dwangsom kan in dat geval een rol spelen bij de bereidheid van de gemeente
om bijzondere bijstand te verstrekken. In zijn algemeenheid roepen wij gemeenten
ertoe op om daarin terughoudend te zijn. De bedoeling van de prikkel is natuurlijk
dat een verbeurdverklaarde dwangsom zo veel mogelijk bij de aanvrager blijft
en niet wordt verrekend.Is het wetsvoorstel ook van toepassing op het ambtenarenrecht? En zo ja,
is dat wel gewenst? Het ambtenarenrecht is niet uitgesloten, dus is het wetsvoorstel
ook daarop van toepassing. Primair is het wetsvoorstel bedoeld voor burgers
die opkomen tegen een overheid die niet tijdig beslist. Ook een ambtenaar
die een aanvraag indient, kan echter een beroep doen op de wet. Onze inschatting
is dat dit niet zo vaak aan de orde zal zijn. De VNG geeft het voorbeeld van
de verlofaanvraag. Die is in de praktijk vrijwel altijd afgedaan voor de dag
waarvoor het verlof is aangevraagd. Er geldt een redelijke termijn van acht
weken. Meestal wordt verlof niet eens acht weken van tevoren aangevraagd,
dus daarna zal er meestal geen behoefte meer bestaan aan behandeling van de
aanvraag. Aan de dwangsom kom je in het ambtenarenrecht vaak niet toe. Er
zijn wel bijzondere omstandigheden, zoals bij het aanvragen van lang buitengewoon
verlof, waarin het wetsvoorstel van toepassing is.Er is gevraagd of de overheid kan overgaan tot het afwijzen van een aanvraag
omdat zij niet op tijd extern advies kan inwinnen. De bedoeling van de wet
is dat zodanige afspraken worden gemaakt, ook in financiële zin, dat
adviezen tijdig worden uitgebracht. Knelpunten in de praktijk kunnen aan de
orde komen bij de schouw. Ook als de overheid adviezen niet tijdig ontvangt,
is zij gehouden om een beslissing te nemen. De overheid mag niet lichtvaardig
overgaan tot het afwijzen van aanvragen. Onder omstandigheden kan zij daarvoor
aansprakelijk zijn; ik zal hierover straks nog iets zeggen.Er is gevraagd naar de kennelijk niet-ontvankelijkheid zoals bedoeld in
artikel 4:17, lid 6c: om welke aanvragen gaat het daarbij? Ook de Algemene
wet bestuursrecht kent dit begrip, maar daarbij gaat het meer om beslissingen
op bezwaar dan om eerste aanvragen. Er kan in dit geval worden gedacht aan
aanvragen die evident niet aan de voorwaarden voldoen, zoals een 40-jarige
die AOW aanvraagt of iemand met een koophuis die in aanmerking wil komen voor
huurtoeslag. Het is duidelijk dat dit soort aanvragen nooit tot een positieve
beslissing zouden kunnen leiden, zodat ze als niet-ontvankelijk kunnen worden
beschouwd. Ze kunnen dan ook op basis van artikel 4:17, lid 6c niet leiden
tot het verbeurdverklaren van een dwangsom.Krijgt de overheid bij verbeurdverklaring van een dwangsom geen achterstandspositie
bij de civiele aansprakelijkheid? In de nadere memorie van antwoord hebben
wij daarover op pagina 4 al het een en ander gezegd. Het wetsvoorstel beoogt
op zichzelf niet om verandering aan te brengen in de aansprakelijkheidspositie
van de overheid in civielrechtelijke zin. Er is ook al gezegd dat aan verschillende
vereisten moet worden voldaan om tot schade te komen: onrechtmatigheid, schuld,
schade en een causaal verband tussen vertraagd optreden en ontstane schade.
Ook moet zijn voldaan aan het relativiteitsbeginsel. Ook onder de huidige
wet kan de overheid al in een nadelige positie komen door niet tijdig te beslissen.
Het is nu al mogelijk om het niet nemen van een beslissing als een fictieve
weigering te beschouwen. Dit kan leiden tot het treffen van een voorziening
door een rechter. Ook dit kan een rol spelen in een civielrechtelijke procedure.
Er verandert dus niet heel veel. Een gegeven kan zijn dat een overheid (te)
laat heeft beslist, maar dit hoeft niet doorslaggevend te zijn voor de schadepositie.In hoeverre is het noodzakelijk en wenselijk om een toevoeging te krijgen
om een burger bij te laten staan in zijn strijd tegen een overheid die niet
tot een besluit komt? Hierover hebben wij in de pauze gesproken. In het algemeen
is het voor de ingebrekestelling niet nodig om juridische bijstand te krijgen.
Als dit wetsvoorstel wordt aanvaard, zal er algemene voorlichting op gang
komen. Indien een burger er alleen niet in slaagt, zal hij in het algemeen
via een juridisch loket of andere adviseurs voldoende hulp krijgen
voor het schrijven van een ingebrekestelling.De heer Kox (SP):Moet er onder beslissingen niet een mooie zin komen te staan zoals "Als
wij niet tijdig beslissen, dan kunt u een dwangsom vorderen"? Dat zou
veel schelen, want burgers zullen dat niet zelf bedenken.De heer Luchtenveld:De vraag is natuurlijk of men een brief krijgt als er geen enkel besluit
wordt genomen. Als men geen brief krijgt, kan die zin er ook niet in staan.
Er zal algemene voorlichting worden gegeven over deze wet. Als men de overheid
in gebreke kan stellen, is een brief of zelfs een e-mail daarvoor voldoende.
Het is volgens ons niet nodig om een toevoeging aan te vragen, naar een advocaat
te gaan en hem die brief te laten schrijven. Dit ligt anders als het overheidsorgaan
nog steeds niet beslist en het besluit uitblijft, of als men de dwangsom niet
verbeurdverklaart, niet vaststelt of te laag vaststelt. Dan is er een geschil
en moet soms alsnog de rechter worden ingeschakeld om een beslissing af te
dwingen. In dat soort omstandigheden kan juridische bijstand wel geboden zijn.De heer Kox (SP):Ik ben blij met de alertheid van de heer Luchtenveld. Ik stelde een domme
vraag, maar die werd ingegeven door de wetenschap dat vaak te veel kennis
over dit soort procedures bij burgers wordt verondersteld. Als de overheid
geen duidelijke informatie geeft aan de burger – let wel, u hebt dit
recht erbij gekregen – kan het krijgen van een toevoeging om de procedure
te voeren de moeite waard zijn. Misschien wil de minister van Justitie daarop
straks ook nog ingaan.De heer Luchtenveld:Ik wijs erop dat de overheid niet de enige hoeft te zijn die voorlichting
geeft over de nieuwe wet. Ook consumentenorganisaties, bijvoorbeeld op het
gebied van bouwen, wonen en zorg, kunnen erop wijzen dat er recht is op een
beslissing binnen een bepaalde tijd en dat anders een dwangsom kan worden
gevraagd. Het is denkbaar dat de algemene voorlichting ervoor zorgt dat mensen
op de hoogte zijn van deze mogelijkheid. Er zullen altijd mensen zijn die
er geen gebruik van maken. Met dit wetsvoorstel wordt in ieder geval voor
heel veel mensen de mogelijkheid geschapen om er wel gebruik van te maken.Hiermee ben ik aan het einde gekomen van de beantwoording van de vragen
die ik voor mijn rekening zou nemen.De heer Wolfsen:Voorzitter. Ik heb nog een paar afsluitende opmerkingen. De gestelde vragen
heb ik afgevinkt.Mevrouw Huijbregts heeft de motie-Koopmans/De Krom aangesneden. Wij staan
er positief tegenover. Dit hebben wij niet echt laten terugkomen in de antwoorden,
omdat het betere de vijand van het goede is. Laten wij eerst hiermee aan de
slag gaan en dan later een vervolgstap zetten.Mevrouw Huijbregts heeft ook de afkoopsom aan de orde gesteld. Zij maakte
een vergelijking met de luchtvaart. Mensen zeggen: ik betaal maar want dan
ben ik ervan af. In dat geval is er een contractuele verhouding, wat hierbij
niet het geval is. Ook als de dwangsom verbeurdverklaard wordt, ontslaat dat
de overheid of het bestuursorgaan niet van de verplichting om met een beschikking
te komen. Men kan de verplichting om te beslissen niet afkopen door die dwangsom
te betalen. In het civiele recht is dit gemakkelijker door te zeggen: ik betaal
de schadevergoeding, dat is het einde van het contract en daarmee is onze
relatie ook ten einde. Daar bestaat een iets andere verhouding, maar ik begrijp
de angst van mevrouw Huijbregts-Schiedon. Wij hopen dat deze niet zal worden
bewaarheid. Ik dank haar voor de steun die zij tevoren heeft uitgesproken
om ons niet onnodig in spanning te laten.De heer Rehwinkel heeft geen vraag gesteld, maar noemde een begrip dat
ons zeer aansprak. Tijdens de beraadslaging in onze Kamer hebben wij daaraan
even aandacht geschonken. Hij noemde de rechtszekerheid. Daarom vinden wij
dit zo'n belangrijk wetsvoorstel en hebben wij ons hiervoor zo sterk ingezet.
Rechtszekerheid betekent de voorspelbaarheid van het recht. Hoe reageert het
recht op te laat beslissen? Er bestaan vaak fatale termijnen voor de burger.
Een dag te laat met een bezwaar is definitief te laat. Als een milde rechter
eens de hand over het hart strijkt, wordt dit vaak door een hogere rechter
gecorrigeerd. Als het de prestaties van de overheid betreft, heeft ook de
burger recht op die rechtszekerheid.De heer Rehwinkel heeft gezegd uit te zien naar een eventueel duel vanuit
Naarden met mij in Utrecht. Voor mij geldt hetzelfde, maar natuurlijk wel
op een positieve manier. Misschien kunnen wij waar het goed gaat van elkaar
leren. Wij moeten deze wet vooral op een positieve manier uitvoeren en niet
proberen er in negatieve zin over te spreken, in de zin dat gemeenten veel
dwangsommen zullen verbeuren. Hoe minder de wet zal worden gebruikt, hoe liever
het ons is.De heer Engels heeft eveneens een begrip gehanteerd dat ons zeer aansprak,
namelijk de wederkerigheid. Hij heeft gewaarschuwd voor de angst, de afrekencultuur
of het dwangsommetjes scoren. Dat willen wij inderdaad niet. Wij zoeken een
goede balans tussen de burger en de overheid. Het moet geen afrekencultuur
worden. De overheid mag van de burger verwachten dat hij op tijd in bezwaar
gaat. Als dit een dag te laat gebeurt, weet de overheid waar zij aan toe is.
Dan maakt niemand meer bezwaar. Op dezelfde wijze moet de burger dat ook weten
van de overheid. De wederkerigheid en de waarschuwende woorden die de heer
Engels daarbij heeft gebruikt, spreken ons zeer aan.De heer Dölle heeft vanuit hetzelfde perspectief gesproken. Hij sprak
over burgerschap. Het ligt niet altijd alleen aan de overheid, zei hij. Hij
proefde in onze toelichting dat wij soms wat te kritisch waren over bestuursorganen,
dat wij daarover in wat te negatieve woorden spraken. Dat is beslist niet
onze bedoeling geweest. Natuurlijk moeten burgers zich ook verantwoord gedragen.
Daarom hebben wij allerlei escapes in het wetsvoorstel opgenomen: men moet
niet onredelijk laat zijn en als sprake is van overmacht, hoeft de dwangsom
niet te worden betaald. Wij verwachten ook van de burger dat hij zich verantwoord
en netjes gedraagt en op tijd reageert als hij een beslissing wenst en ook
op tijd reageert als hij de overheid in gebreke wil stellen. Wie onredelijk
laat is, is ook echt te laat. Het moet van twee kanten komen.De heer Dölle heeft het woord "knorrig" genoemd. Mijn excuses
dat wij op hem de indruk hebben gewekt dat wij wat knorrig hebben
gereageerd op de schouw. Dat is bepaald niet onze bedoeling geweest, want
wij vinden die juist heel goed. De vraag is of men eerst deze schouw moet
verrichten en dan pas de wet moet invoeren. Ook daarin moet een balans worden
gevonden, maar wij zouden het prettig vinden als wij deze indruk bij hem kunnen
wegnemen. Wij hebben het bepaald niet knorrig bedoeld, ook al is dit wellicht
zo bij de heer Dölle overgekomen. Over het strategische gedrag hebben
wij al gesproken.De heer Holdijk heeft opgemerkt dat het voorstel maar één
oplossing is. Dit is al grotendeels aan de orde geweest. Ook heeft hij enkele
relativerende opmerkingen gemaakt over het feit dat niet alle problemen als
sneeuw voor de zon zullen verdwijnen na aanneming van dit wetsvoorstel. Dit
moeten wij helaas met hem eens zijn.De heer Kox heeft gezegd dat wij zoiets nodig hebben en heeft gevraagd
waarom dit niet eerder is ingevoerd. Wij hopen dat hij het wetsvoorstel zal
steunen, dan krijgt hij zoiets. Dat hebben wij graag voor hem gedaan. Wij
hebben gehoord over de agenderende functie bij bestuursorganen. Als zo'n verordening
bestaat, zal men erover spreken, zaken oplijnen, elkaar aanspreken, noem maar
op.Mevrouw Strik heeft gezegd dat de grootste zondaar, de IND, met fluwelen
handschoenen wordt aangepakt. Dit gebeurt niet door ons, dus ik neem aan dat
zij dit niet tegen ons heeft gezegd, maar wel tegen onze collega's in de Tweede
Kamer. Die hebben dit erin geamendeerd. Het stond niet in ons oorspronkelijke
wetsvoorstel. Wij hebben gezegd: een bestuursorgaan is een bestuursorgaan
en de wet is voor iedereen gelijk, dus de IND valt daar ook onder en ook het
UWV, et cetera. In de Tweede Kamer is echter het amendement ingediend en aangenomen.
Wij hebben wel enig begrip voor de serieuze problemen bij de IND. Daarom hebben
wij de IND iets meer respijt gegeven, maar over een aantal jaren valt ook
daarvoor definitief de bijl.Tot slot heeft zij gevraagd naar de situatie straks in Utrecht. Ik kan
verklappen dat ik met een gewaardeerd lid van deze Kamer, de heer Hermans,
dit wetsvoorstel als geschenk, in de vorm van een verordening, heb aangeboden
aan de gemeenteraad van Utrecht. Als ik straks lid zal zijn van het college,
zal ik daarin deze kwestie onmiddellijk agenderen. Het zou mij een lief ding
waard zijn, als ook in Utrecht zeer weinig gebruik zal hoeven worden gemaakt
van de dwangsom, maar ik bedank mevrouw Strik voor haar aanmoediging.De heer Engels (D66):Een van de stellingen van de heer Wolfsen luidde dat van dit wetsvoorstel
een sterke prikkel zou uitgaan voor volksvertegenwoordigingen. Ik heb daar
een ander beeld tegenover gezet, namelijk dat volksvertegenwoordigingen in
mijn waarneming al sterk de neiging hebben om bestuursorganen kritisch te
volgen op het nakomen van termijnen, omdat zij daarover vaak in de supermarkt
worden klemgereden. Die prikkel zie ik niet zo. Is dit wetsvoorstel daarvoor
echt een kwaliteitsimpuls of niet?Verder is de stelling geuit dat de dwangsomregeling zal leiden tot een
betere verhouding tussen burger en bestuur, omdat geen gang naar de rechter
plaatsvindt. Mijn stelling is dat zeker in wat kleinere gemeenten in het geval
van een dwangsom de relatie tussen burger en bestuur misschien even iets minder
goed is dan men normaal kan verwachten.De heer Wolfsen:Ik denk dat de heer Engels voor een belangrijk deel gelijk heeft dat volksvertegenwoordigers
door burgers worden aangesproken. Ik heb zelf een periode in de gemeenteraad
gezeten en ook als Kamerlid wordt men bij herhaling op verjaardagen aangesproken
of wordt men gebeld en tegenwoordig heel veel gemaild met het verzoek: doe
daar wat aan, dit duurt te lang, dat duurt te lang. Heel veel volksvertegenwoordigers
doen dit gelukkig al, maar lang niet allemaal. Dit wetsvoorstel heeft ook
een preventieve functie. Wij hopen dat volksvertegenwoordigers bestuurders
nog meer op tijdig beslissen zullen aanspreken dan zij al deden. Het heeft
te maken met de kwaliteit van de overheid. Als men op een verjaardag hoort
dat te laat over een vergunning is beslist, blijkt dat een hele gemeente,
een heel ministerie of een hele provincie daarop wordt aangekeken. Het heeft
ook te maken met de geloofwaardigheid van de overheid en met het vertrouwen
dat zij burgers schenkt. Deze worden aangetast als men, heel basaal, niet
op tijd beslist. Wij verwachten van deze wet geen grote dingen, maar wel een
enigszins aanmoedigende functie.Er is gevraagd naar de verhouding tussen een bestuursorgaan en een burger
als een dwangsom wordt opgelegd. Als nu te laat wordt beslist, moet men een
bezwaar indienen tegen de fictieve weigering en kan men een voorlopige voorziening
vragen. Nu moet men onmiddellijk naar de rechter. Wij menen dat dit nog bezwarender
is voor de relatie en dat de drempel voor burgers te hoog is. Dit houdt de
mensen er onnodig van af om de bestuurder een prikkel te geven. Daarom vinden
wij het heel goed dat dit alternatief er is. Wij vinden het ook heel goed
dat eerst een ingebrekestelling moet plaatsvinden. Dit is van regeringszijde
aangebracht, omdat dit ook in het wetsvoorstel van de regering stond. Men
moet eerst een brief schrijven. Men gaat niet onmiddellijk naar de rechter,
maar stuurt eerst een briefje. Dat kan de verhoudingen goed houden. Het instrument
waarnaar men grijpt, alleen maar een briefje, schaadt de verhoudingen naar
onze mening het minst, althans veel minder dan een gang naar de rechter, direct
of via een voorlopige voorziening.Minister Ter Horst:Voorzitter. Ik dank u voor de gelegenheid een aantal opmerkingen te maken
over dit initiatiefwetsvoorstel. De minister van Justitie zal dit straks ook
doen. In de eerste plaats maak ik mijn complimenten aan de indieners van het
wetsvoorstel, de heer Wolfsen en de heer Luchtenveld. Ik vind het buitengewoon
chic van vooral de heer Wolfsen dat hij afscheid neemt met een wetsvoorstel
waarmee hij ongetwijfeld zelf last zal krijgen. Dat is wel eens anders bij
volksvertegenwoordigers.Het kabinet heeft nog geen standpunt ingenomen. Dat zullen wij zoals gebruikelijk
ordelijk aan het eind van het proces doen, als de vraag zich voordoet of het
voorstel moet worden bekrachtigd. Ik spreek hier dus meer als adviseur van
de Kamer. Dat is voor mij een bijzondere rol. Het wetsvoorstel pakt absoluut
een hardnekkig probleem aan. Het is buitengewoon ergerlijk voor mensen als
zij lang moeten wachten op beslissingen van de overheid. Er wordt daarover
veel geklaagd. Dat kan men zien in het jaarverslag van de Nationale ombudsman.
Het kabinet deelt het doel van het wetsvoorstel dan ook zonder enige reserve.
Nogmaals, de indieners verdienen alle lof voor hun initiatief
en voor de tijd die zij daarin hebben gestoken. Ik ben het helemaal met de
heer Kox eens, die dat het meest expliciet verwoordde: eigenlijk iedereen
zat erop te wachten en nu ligt het er. Het onderwerp leeft ook, zoals de heer
Wolfsen al heeft aangegeven. Een aantal provincies en gemeenten heeft de dwangsom
al ingevoerd, vooruitlopend op de wet. Dat is toch heel bijzonder. Dat zullen
zij niet alleen doen om zich in te dekken, maar ook omdat zij het gewoon een
goed idee vinden. Overigens is het nog te recent om daadwerkelijk van de ervaringen
van die provincies en gemeenten te kunnen leren.Zal die dwangsom daadwerkelijk bijdragen aan het gestelde doel, dat wij
absoluut delen? Het toekomstbeeld dat de indieners van het initiatiefwetsvoorstel
hebben geschetst, is dat er straks bijna nooit meer een termijn zal worden
overschreden en dat er dus nauwelijks dwangsommen zullen worden uitgekeerd;
een dwangsom is alleen een hulpmiddel voor het geval er in incidentele gevallen
toch iets misgaat. Dat ideaal spreekt ook het kabinet aan, maar er zijn overheidsorganisaties
die dat nu al realiseren zonder dat de burgers naar het middel van de dwangsom
moeten grijpen. Andere overheidsorganisaties zijn nog niet zo ver, maar zijn
er wel mee bezig. Eigenlijk hoor je zelden iets over die organisaties die
het goed doen of goed op weg zijn. Meestal gaat de aandacht uit naar die plekken
waar het nog niet goed gaat; lees het jaarlijks verslag van de Ombudsman.
Daarin gaat de aandacht natuurlijk voornamelijk uit naar organisaties die
het niet goed doen.Goedlopende organisaties zullen niet zitten te wachten op het middel van
de dwangsom, want – de indieners zullen zich dat ook realiseren –
het zou gebruikt kunnen worden als een extra wapen door die mensen die het
prettig vinden om te klagen, bezwaar te maken en in beroep te gaan. Die mensen
zijn er in gemeenten; zij zijn er waarschijnlijk ook op rijksniveau. Het is
natuurlijk niet de bedoeling van het wetsvoorstel om aan hen een extra instrument
te geven. Goedlopende organisaties hoeven zich natuurlijk geen zorgen te maken.
Als zij hun zaakjes op orde hebben en op tijd reageren, zullen zij van die
mensen geen last hebben. Maar als het gebeurt en als deze mensen in groten
getale aanwezig zijn, dan betekent dat een kostenpost voor die gemeenten.Hoe zit het met organisaties die achterblijven of organisaties die het
goed deden, maar weer terugvallen? Je moet jezelf afvragen of de dreiging
van de dwangsom die situatie zal verbeteren. De indieners zullen ook van oordeel
zijn dat in organisaties die de boel niet op orde hebben de dwangsom als zodanig
niet zal leiden tot een verbetering, omdat daar fundamentele problemen zijn.
Dan heb ik het niet over de cultuur binnen een organisatie, omdat ik ervan
overtuigd ben dat het instellen van een dwangsom zal leiden tot een wijziging
van die cultuur. Het is eigenlijk heel flauw dat het soms nodig is, maar zo
werkt het wel. Ik heb dat in Nijmegen ook zelf meegemaakt. Daar hadden wij
geen dwangsom, maar was de burgemeester de "dwangsom", op een aardige
manier. Toen ik merkte dat wij veel te laat waren met het beschikken op bezwaar
en beroep, heb ik tegen de directeur Juridische Zaken gezegd: als hij binnen
een bepaalde termijn de zaak op orde had, kreeg de hele afdeling moorkoppen
en als dat niet lukte, zou ik met hem een ernstig gesprek voeren. Zij hebben
het gehaald en dat was buitengewoon aardig. Zij hebben er ook veel energie
in gestoken. Er zijn dus andere mogelijkheden dan een dwangsom, maar ik wil
niet zeggen dat het overal geldt. Daarmee is wel aangegeven – ik weet
dat de heer Wolfsen dat zelf weet en dat hij dat middel absoluut zal toepassen –
dat aandacht van het bestuur voor het snel beschikken op vergunningaanvragen
of het snel beantwoorden van brieven buitengewoon belangrijk is. Wij hopen
dat het zal werken zoals de indieners dat voor ogen hebben, maar wij zullen
ook merken dat het soms niet het gewenste effect heeft. Dan moeten er andere
instrumenten aan te pas komen.Ik wil nog iets zeggen over de organisaties die het goed op orde hebben
en waar die cultuuromslag zichtbaar is geweest. De Belastingdienst en het
UWV zijn voorbeelden waar het nog wel problematisch is. Er is gezegd dat dit
organisaties zijn met hoge koorts, die je dus even met rust zou moeten laten
om orde op zaken te stellen. Aangegeven is dat in dergelijke gevallen sprake
zou moeten zijn van stelselwijzigingen en van reorganisaties om tot verbeteringen
te komen. Wij zijn het erover eens dat de dwangsom niet tot het gewenste resultaat
zal leiden bij organisaties met dit soort problemen.Ik wil nog een zorg uitspreken over de termijn van een jaar. Wij zitten
nu iets meer dan een jaar voor 1 januari 2009. Dat is naar de beoordeling
van het kabinet voldoende om voorbereid te zijn op deze maatregel, dus daar
heb ik het niet over. Maar stel dat de schouw, die zal beginnen op het moment
dat dit wetsvoorstel wordt aanvaard, leidt tot de conclusie dat sommige termijnen
die nu zijn gesteld in de wet- en regelgeving moeten worden gewijzigd. U weet
natuurlijk ook dat de termijnen die in de wet- en regelgeving zijn opgenomen
niet waren bedoeld om tot 100% realisatie te komen voor het einde van
die termijn. Ik wil niet zeggen dat het nattevingerwerk was – dat zult
u mij niet horen zeggen – maar het was wel een algemene termijn. Stel
dat die schouw leidt tot het oordeel dat in sommige gevallen de termijnen
moeten worden verlengd, dan is het de vraag of dat je binnen een jaar lukt.
Dat is de zorg van het kabinet. Het gaat niet om de voorbereiding van bestuursorganen
op de wet. Het gaat erom dat het resultaat van de schouw is dat termijnen
in wetten zullen moeten worden gewijzigd. U weet als geen ander hoe lang het
duurt om een wet te wijzigen. Deze zorg van het kabinet wil ik nog even onder
uw aandacht brengen.De heer Rehwinkel (PvdA):De minister spreekt over organisaties met hoge koorts die misschien met
rust moeten worden gelaten. Wat bedoelt zij daar precies mee te zeggen? Ik
heb in eerste termijn gezegd dat er soms redenen van bestuurskracht aanwezig
kunnen zijn. Daarover zou u als minister toch ook gerapporteerd moeten en
willen worden? Dan moet je niet zeggen dat wij gaan werken aan aanpassing
van termijnen, maar dan moet u als minister van Binnenlandse Zaken ook gerapporteerd
worden, bijvoorbeeld over onvoldoende bestuurskrachtige gemeenten. Dat vergt
dan toch een daarop gerichte aanpak?Minister Ter Horst:Ik kom terug op het punt van de bestuurskracht. Er kunnen ten minste twee
modaliteiten zijn. Een mogelijkheid is dat een gemeente niet in staat is,
bijvoorbeeld door te weinig druk van het bestuur, om die termijnen te halen.
De andere mogelijkheid is dat je op basis van de schouw, bijvoorbeeld als
heel veel gemeenten voortdurend de termijnen overschrijden, in alle
redelijkheid moet zeggen dat er een wijziging moet komen in de termijnen.
Op landelijk niveau moeten degenen die de wetten maken er ook in redelijkheid
naar kijken. Als bijvoorbeeld tweederde van de gemeenten een bepaalde termijn
overschrijdt, kan de wetgever niet zeggen: jullie moeten toch maar zorgen
dat je het binnen die termijn haalt. Dat bedoel ik met die redelijkheid.Mevrouw Huijbregts heeft gevraagd of het mogelijk is om te evalueren in
de periode dat de regeling nog facultatief is. Die periode is vrij kort. Ik
zei al dat een aantal provincies hun dwangsomregeling hebben ingevoerd. Dat
zijn de provincies Gelderland, Zuid-Holland, Drenthe, Overijssel en Utrecht,
dus dat is toch niet mis, bijna de helft van het aantal provincies. Van de
gemeenten hebben onder andere Amersfoort en Rotterdam – er zijn er meer –
dat gedaan. Wij hebben daarvan nog geen ervaringen kunnen horen en kunnen
daar nu niet van leren. Ik verwacht niet dat in de loop van deze periode nog
gemeenten of provincies de dwangsomregeling zullen invoeren zoals die in de
wet is gegeven. In die zin valt er nog niet zo vreselijk veel te evalueren.De heer Rehwinkel heeft gevraagd hoe kan worden voorkomen dat de dwangsombetalingen
via belastingverhoging op de burger worden afgewenteld. Gezien de formulering
van de vraag zou het wenselijk zijn dat je tot het antwoord komt: dat gaan
wij op die en die manier doen. Maar hij weet natuurlijk ook dat het antwoord
op die vraag moet zijn: dat kunnen wij niet voorkomen. Het kan zijn dat een
gemeente de kosten die worden gemaakt door de uitbetaling van dwangsommen,
weer op de een of andere manier ten laste laat komen van de burger. Op die
manier komt natuurlijk alles in een begroting ten laste van de burger.De heer Rehwinkel heeft bijzondere aandacht gevraagd voor onvoldoende
bestuurskrachtige gemeenten. Ik heb al gesproken over de redelijkheid. De
wetgeving zal er in redelijkheid van moeten uitgaan dat een meerderheid van
de gemeenten erin slaagt om binnen een termijn iets te realiseren. Als gemeenten
dat niet doen, moeten wij naar de bestuurskracht kijken. Het aardige is dat
de staatssecretaris van BZK een bestuurskrachtmeting doet. Dit element zou
daarin kunnen worden meegenomen. Ik vind het heel interessant om in de bestuurskrachtmeting
ook te bekijken hoe gemeenten met deze kwestie omgaan. Voor provincies wordt
geen bestuurskrachtmeting verricht, maar er zijn andere mogelijkheden. Ik
denk bijvoorbeeld aan begrotingsscans. In overleg met VNG en ipo zullen wij
bezien welke instrumenten wij hebben om ook bij provincies te meten of zij
in staat zijn om daadwerkelijk de bestuurskracht te ontwikkelen om binnen
de termijnen hun zaken voor elkaar te krijgen. Ik zeg erbij dat autonomie
autonomie is. Dit wetsvoorstel is bedoeld om ervoor te zorgen dat gemeenten
en provincies zo weinig mogelijk dwangsommen zullen uitbetalen. Ik kan mij
niet voorstellen dat het anders zal gaan.De heer Rehwinkel heeft gevraagd waar de meeste dwangsommen worden verwacht.
Het zou nattevingerwerk zijn als ik daar iets over zou zeggen. Wij weten niet
wat bestuursorganen eraan gaan doen om ervoor te zorgen dat ze binnen termijnen
blijven. Bovendien is het nog mogelijk dat de wetgever iets aan de termijnen
gaat doen.De heer Holdijk heeft gevraagd wat er, als dit wetsvoorstel wordt aangenomen,
gebeurt met het wetsvoorstel dat de regering in voorbereiding had. In de brief
hebben wij geprobeerd aan te geven dat dat regeringsvoorstel zal worden teruggetrokken.Daarnaast heeft hij gevraagd wat het wet worden van dit wetsvoorstel betekent
voor de termijnen waarbinnen bepaalde zaken geregeld moeten zijn. Wij vinden
het zinvol om de in de wetgeving voorkomende beslistermijnen dan nog eens
tegen het licht te houden om te bekijken of ze in alle gevallen haalbaar zijn.Hoe zit het met de burger? Moet hij niet worden voorgelicht over deze
kwestie? Bij alle brieven die van gemeenten uitgaan, staat vóór
de handtekening het zinnetje dat er binnen zoveel weken bezwaar en beroep
kan worden aangetekend. Als je iemand een brief stuurt dat hij een gratificatie
krijgt, staat dat er ook in. Ik heb indertijd gevraagd of dat niet kon worden
geschrapt, maar dat bleek niet mogelijk. Ik weet niet of hierover iets in
die zin geregeld is, maar ik denk wel dat gemeenten hierover informatie zullen
geven. Als gemeenten het niet doen, zullen allerlei consumentenorganisaties
het wel doen, zo is mijn verwachting.De heer Kox (SP):Ik heb even zitten nadenken of ik echt zo dom was als ik zei dat ik was.
Dat ben ik nog steeds, maar ik ben het met de minister eens dat er ook andere
manieren van communicatie zijn. Je kunt bijvoorbeeld een bevestiging krijgen
van het feit dat je iets gevraagd hebt. Op zo'n bevestiging kan een zinnetje
staan dat de burger er rekening mee moet houden dat er termijnen zijn en dat
er bij overschrijding daarvan een dwangsom is. Daarbij kan een verwijzing
naar een website worden opgenomen. Wij moeten ervan uitgaan dat overheidsinstanties
er van hun kant alles aan doen om duidelijk te maken hoe het in elkaar zit.
Dat kan helpen. Als je wilt stoppen met roken, moet je ook tegen iedereen
zeggen dat je dat wilt.Minister Ter Horst:In eerste instantie laat ik dit aan de indieners over. Ik weet niet of
het ook hun idee is geweest dat gemeenten hier actiever aan werken dan alleen
via consumentenorganisaties en algemene voorlichting. In een standaardantwoordbrief
kan hierover een passage worden opgenomen.De heer Kox heeft mij proberen uit te dagen om te zeggen dat iedereen
zelf over de centen mag beschikken die hij krijgt. Dat vind ik ook. Niemand
in het kabinet zal zich daarmee bemoeien.Minister Hirsch Ballin:Voorzitter. Het initiatiefvoorstel van de heer Wolfsen, oorspronkelijk
van de heren Wolfsen en Luchtenveld, is bijzonder. Dat blijkt al uit het feit
dat de vragen van de leden van de Eerste Kamer door vijf personen in zes rondes
worden beantwoord.Voor een evaluatie van dit wetsvoorstel verwijs ik naar de volgende periodieke
evaluatie van de Algemene wet bestuursrecht in 2011. De ervaring leert dat
je enige ervaring met de wet moet hebben om zinvolle conclusies te kunnen
trekken. Dat raakt wel de voorwaarden waaronder de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel plaatsvindt. Mijn collega van BZK heeft al gewezen op de vragen
rond het invoeringstraject. Er is de noodzaak om nog eens goed naar de termijnen
te kijken. Laten deze zich verenigen met de straffe regelingen die in het
wetvoorstel zijn voorzien? Wij moeten dat serieus doen, want
niemand heeft er iets aan als het tot allerhande problemen gaat leiden. Ik
hoop dat dit allemaal nog op tijd lukt. Een voorbereidingstermijn van één
jaar is krap, zeker wanneer de conclusie is dat nog eens goed naar deze punten
moet worden gekeken en dat misschien zelfs wetswijziging wenselijk is.Hoe verhoudt dit zich tot de lex silencio? In het coalitieakkoord is opgenomen
dat zal worden voorbereid een regeling strekkende tot het ruimer toepassen
van de lex silencio positivo naar Spaans voorbeeld. Het is de gedachte dat
in een ruimer aantal gevallen een besluit uit het zwijgen voortkomt. Nog dit
kalenderjaar zal ik samen met de staatssecretaris van EZ een brief sturen
over dit onderwerp. Het is niet ver buiten een redelijke inschatting om aan
te nemen dat in ieder geval tot de conclusies zal moeten behoren dat moet
worden bekeken of een vergunningstelsel zich leent voor toepassing van de
lex silencio positivo. De werking van het wetsvoorstel, de beslistermijnen
en de mogelijke toepassing van de lex silencio positivo moeten in verhouding
tot elkaar worden gezien. Er is bovendien nog een raakvlak met de Europese
Dienstenrichtlijn, die voorschrijft dat er in bepaalde gevallen bij stilzwijgen
een positieve beslissing wordt aangenomen.Daarnaast is er de motie van de leden Koopmans en De Krom over de fatale
termijnen. De heer Dölle heeft gevraagd of de eenmalige verlenging die
nu veel wordt gebruikt, onder druk zal komen te staan in verband met artikel
4:14, eerste lid. Ik denk dat daar een misverstand in het spel is. Veel wetten
kennen nu een mogelijkheid van verdaging. Dat is een echte verlenging van
de termijn. Artikel 4:14, eerste lid, geeft slechts aan dat de termijn niet
wordt gehaald. Dat is iets anders dan een verdaging, al ligt het qua oorzaak
dicht bij elkaar.De heer Holdijk heeft gevraagd wat de regering vindt van de stelling in
het proefschrift van de heer Jansen dat overschrijding van termijnen tot aansprakelijkheid
van de overheid moet leiden. Die stelling onderschrijven wij. De rechtspraak
is dat overschrijding van de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 van
het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden, tot schadevergoeding kan leiden. Dat kan ook het geval zijn bij
overschrijding van een wettelijke beslistermijn. Natuurlijk moet wel aan de
andere voorwaarden voor die schadeplichtigheid, zoals de aantoonbaarheid van
de schade, worden voldaan.De heer Scheltema:Voorzitter. De vragen zijn zo uitvoerig behandeld dat er voor mij maar één
vraag rest van de heer Dölle, over hoe het regeringsvoorstel bij amendement
is ingewerkt in het initiatiefvoorstel van de heren Wolfsen en Luchtenveld.
Hij vraagt zich af of er geen frictie ontstaat door de manier waarop artikel
8:55a is geformuleerd. Ik meen dat die frictie er niet is, omdat artikel 8:55a
vervalt op 1 januari 2009, waardoor op dat moment zowel de dwangsomregeling
als de regeling van rechtstreeks beroep bij de rechter in volle omvang geldt.
Tot 1 januari 2009 geldt de dwangsomregeling nog niet, behalve wanneer
die vrijwillig van toepassing is verklaard. De regeling van het rechtstreeks
beroep op de rechter geldt alleen maar in ergerlijke gevallen die in artikel
8:55a zijn omschreven. Om het in die overgangsperiode niet te gecompliceerd
te maken, is gezegd dat bij vrijwillige toepassing van de regeling van de
dwangsom in die periode, ook de regeling van rechtstreeks beroep volledig
van toepassing is, omdat verschillende soorten regimes in die termijn niet
wenselijk is. Er ontstaat dus geen frictie; in beginsel ontstaat een overzichtelijke
regeling.De heer Wolfsen (PvdA):Eén vraag had de minister doorgeschoven naar de indieners. Zal
ik die nu beantwoorden of zal ik wachten tot de tweede termijn?De voorzitter:Dat mag nu.De heer Wolfsen (PvdA):De heer Kox heeft gevraagd naar de bedoeling van de indieners. Wij hebben
bewust afgezien van het opnemen in de wet zelf van een plicht tot informeren,
want daarmee zouden wij de zaak onnodig juridiseren. Wij gaan ervan uit dat
bestuurders actief voorlichting zullen verstrekken. Wij zullen volksvertegenwoordigers
en bestuursorganen erop aanspreken om dat te doen. Tot op heden hebben wij
steeds onze medewerking verleend aan congressen en wij juichen de voorlichtende
functie van MKB-Nederland toe. Wij moedigen dat aan en wij gaan ervan uit
dat bij ontvangstbevestigingen, die soms automatisch worden verstuurd, dit
soort informatie wordt opgenomen. Maar wij hebben er bewust niet voor gekozen
om sancties op te leggen als dat niet zou gebeuren, want dan zit je onmiddellijk
in juridische verhoudingen.Hierbij een kleine correctie om geen parlementaire onjuistheid te laten
voortbestaan: er lag een amendement van de Kamer en er was grote druk vanuit
de Tweede Kamer om de IND iets meer tijd te geven. Wij hebben onder druk daarvan
toen zelf een nota van wijziging voorgesteld.Wij delen de zorg van de minister over de schouw. Echter, de schouw is
nu al in volle gang en het is formeel wel een jaar, maar feitelijk drie jaar.
Dat is zodanig lang dat wij het wel verantwoord achten om 1 januari 2009
als ingangsdatum in de wet op te nemen.Mevrouw Huijbregts-Schiedon (VVD):Voorzitter. De VVD-fractie heeft in eerste termijn al een oordeel gegeven
over dit voorstel. De brede en heldere beantwoording van de initiatiefnemers
heeft ons in ons oordeel bevestigd, overigens ook in de kanttekeningen die
wij erbij hebben geplaatst.Interessant is de nadruk die is gelegd op de functie in de schouw van
monitoring op reële termijnen. Wij zijn blij dat de minister bereid is
om als daar bepaalde beelden uit naar voren komen, die ter discussie te stellen.De minister heeft aangegeven niet voor 2009 te willen evalueren. Ik begrijp
haar argumenten daarvoor, omdat in die vrijwillige periode het nu lijkt alsof
hiermee maar een beperkt aantal bestuursorganen aan het werk gaat. Ik verzeker
haar dat dat er in de loop van 2008 wel meer zullen worden. Een vorm van evaluatie
kan wellicht beter opgedragen worden aan de VNG en het ipo. Die zal een groot
aantal antwoorden opleveren op vragen die hier gesteld zijn, bijvoorbeeld
de vraag: wat is de meest effectieve manier van communiceren? Ik denk dat
wij ons daarover hier niet zo druk moeten maken.Ten slotte moet mij wel de verzuchting van het hart dat ik hoop weinig
ervaring te hoeven opdoen met de werking van deze wet.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter. Ik dank u, de initiatiefnemer, de bewindslieden en de fractiewoordvoerders
voor de vriendelijke woorden ter gelegenheid van mijn maidenspeech. Inderdaad
is het heel bijzonder dat de heer Wolfsen en ik over hetzelfde onderwerp onze
maidenspeech hebben gehouden. Hij citeerde dat hem toen al een gebrek aan
voortvarendheid bij de overheid was opgevallen. Het siert hem echt dat hij
dat punt zo vroegtijdig heeft geagendeerd. Wij zullen duelleren de komende
jaren, maar hij heeft het in een aantal opzichten al van mij gewonnen, want
ik heb wel eens een initiatiefwet gemaakt – over het kiesrecht niet-Nederlanders –
maar ik heb het niet zo ver geschopt als hij, gezien de plek waar hij nu zit.Ik waardeer dat de heer Wolfsen erkent dat de wettelijke termijnen soms
tekortschieten. Hij erkent dat dat onder ogen gezien moet worden, dat daarvoor
de schouw moet worden verricht en dat dat soms tot aanpassing moet leiden.
Overigens valt het mij op dat wij in dit debat al snel over gemeenten spreken,
terwijl wij ook zouden moeten spreken over uitvoeringsorganen als het UWV.
Kennelijk hebben wij de gemeenten op ons netvlies staan, maar juist bij die
uitvoeringsorganen is soms van onacceptabele beschikkingen en termijnen sprake
die onze aandacht verdienen.Dit wetsvoorstel is om te waarschuwen voor gevaren en wij moeten dit wetsvoorstel
niet terugbrengen naar "een simpel financieel prikkeltje". Wij hebben
echt de verwachting dat met dit wetsvoorstel het belangrijke probleem van
het overschrijden van termijnen kan worden aangepakt. Daar gaat het om en
niet zozeer om het toekennen van een financiële tegemoetkoming bij het
overschrijden van termijnen.Ik vond het interessant wat de heer Wolfsen meldde over eerste ervaringen
die zijn opgedaan, waaruit blijkt dat het vooral dat effect heeft. Er is nog
geen sprake van calculerend gedrag, zodat het juist die agenderende functie
heeft gehad. De heer Luchtenveld deed een algemene oproep aan gemeenten als
het gaat om de vermogenstoets. Er werd op gewezen dat bij 75% van de
bijstandsaanvragen sprake is van negatief vermogen, maar bij de andere 25%
kan het er wel degelijk overheen schieten. Ik denk dat dat een aangelegen
punt moet zijn en nodig de minister uit, in haar tweede termijn daarover iets
meer te zeggen. Ik meen dat er wel degelijk mogelijkheden zijn. Er is sprake
van de Invorderingswet 1990 en van verschillende uitvoeringsregelingen, die
volgens mij de ruimte kunnen bieden om die vermogenstoets buiten beschouwing
te laten. Wij zouden het zeer betreuren als juist bij toekenning van dwangsommen
aan burgers uit bepaalde inkomenscategorieën blijkt dat er nog een teleurstellend
vervolg is: de vermogenstoets. Andere fracties hebben daar ook opmerkingen
over gemaakt. Wij overwogen om hierover met een motie te komen, maar ik hoop
eerlijk gezegd dat de minister mogelijkheden ziet om die vermogenstoets buiten
beschouwing te laten, of dat zij dat verder wil verkennen, zodat de motie
niet nodig is.De heer Kox (SP):Wat is betreuren? Betekent dit dat de fractie van de Partij van de Arbeid
vindt dat dit moet worden opgelost? Dan moet er wel een toezegging zijn, want
anders hebben wij een klein probleempje met deze overigens uitstekende wet.
Daarover zijn wij het eens?De heer Rehwinkel (PvdA):Dat punt moeten wij nader bezien. De minister heeft daar niet veel over
gezegd; zij sloot zich aan bij de woorden van de heer Luchtenveld daarover.
Dat is niet genoeg, want dan kun je gemeenten wel oproepen terughoudend te
zijn, maar je bent wel overgeleverd aan de goede wil van gemeenten om daarin
terughoudend te zijn. Zeker als het de eigen fout van een gemeente is, zou
je denken dat er geen dwangsom kan worden toegekend, waarna daarmee in de
vermogenstoets rekening wordt gehouden. Ik hoop dat de minister daarover in
haar tweede termijn iets meer wil zeggen. Dan beoordelen wij ons verdere handelen.De heer Dölle (CDA):Om misverstanden te voorkomen: onze vragen over het effect van het uitbetalen
van dwangsommen op de vermogenstoets was informatief. Dat wil nog niet zeggen
dat het op de ene of op de andere manier moet worden opgelost, maar wij gaan
daar zeker over nadenken.De heer Rehwinkel (PvdA):Het punt had gelukkig uw aandacht.Wij vroegen ons af, in hoeverre wordt opgeroepen om dit bij juridische
loketten actief onder de aandacht te brengen en of in het algemeen is nagedacht
over de communicatie als het wetsvoorstel wordt aangenomen. Is bijvoorbeeld
gedacht aan communicatie via postbus 51?Als ik de bewindslieden heb gehoord, kunnen zij nog geen formeel standpunt
innemen. Ik meen dat daarover beraadslaging in de ministerraad moet plaatsvinden.
Maar als de doelstellingen van het wetsvoorstel worden gedeeld, zoals de minister
van BZK het zei, zou je toch denken dat het contraseign dit wetsvoorstel niet
meer kan ontgaan. Daar hopen wij op.De heer Engels (D66):Voorzitter. Ik dank de heren initiatiefnemers, de beide bewindslieden
en de regeringscommissaris voor de antwoorden die zij hebben gegeven op alle
vragen, al waren zij niet alle van mij. Veel punten zijn genoegzaam en voldoende
besproken, zodat ik ronduit kan zeggen dat de fracties van D66, de OSF en
de Partij voor de Dieren het voorstel zullen steunen.Ik wil nog wel één kwestie aan de orde stellen, waarbij
mijn invalshoek de volgende is. Ik doel op de vraag naar de eindigheid van
juridische middelen om het openbaar bestuur aan te zetten tot een snellere
besluitvorming. Hoe meer je juridiseert, hoe meer het gevaar van meer bureaucratie
ontstaat. Het is mijn overtuiging dat er een eindigheid is aan de juridische
inkadering, omdat er van nature ruimte moet zijn voor de politiek bestuurlijke
dynamiek van de overheid. Dat brengt mij op een punt dat hierbij aansluit:
de heer Wolfsen heeft aangegeven dat voor de traagheid vele oorzaken zijn
te noemen. Ik kan hem daarin volgen, maar noem nog twee elementen die niet
in de stukken staan, maar wel belangrijk zijn. Zij zijn ook belemmerend voor
een slagvaardige overheid, die je niet met moorkoppen te lijf kunt gaan. De
eerste is een vergruizend politiek primaat, een van de knelpunten
bij gemeenten en andere overheidsorganen. Minder slagvaardig optreden heeft
volgens mij te maken met het feit dat de politieke aansturing niet in alle
opzichten voldoet. Verder zit het hem vooral in de kwaliteit van ambtelijke
adviseurs als het gaat om de mate van dienstverlening aan burgers, interactief
opereren en vooral ook efficiënt werken, die vaak bepalen of een overheidsorgaan
al of niet het keurmerk van slagvaardigheid heeft. Daar zit een groot spanningsveld
tussen politieke en bestuurlijke verantwoordelijken en degenen die ambtelijke
verantwoordelijkheid dragen. Dat stijgt inderdaad uit boven dit wetsvoorstel,
maar het is iets wat de komende tijd meer aandacht dan ooit verdient.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Ook van onze kant dank voor de antwoorden.Wij zijn blij dat de heer Wolfsen geen knorrigheid constateert waar het
gaat om de voor ons erg belangrijke schouw. Die ziet hij ook wel zitten, zeg
ik maar even huiselijk, wat past in de licht serene sfeer die langzamerhand
hier ontstaat.Over strategisch gedrag van bestuursorganen zegt de heer Luchtenveld dat
het mee zal vallen, want de vrees dat overheden te snel een negatieve beschikking
geven of te snel een beroep doen op overmacht of iets dergelijks, hoeft niet.
Een overheid die dat doet, kan worden geconfronteerd met de civiele rechter.
Daarbij moet wel in acht worden genomen dat men niet zo snel naar een civiele
rechter zal gaan. Ik vermoed dat de grond overmacht veel zal worden aangevoerd,
en niet alleen bij gemeenten, maar ook bij studiefinanciering, UWV enzovoorts.
Ik heb daar in eerste termijn niet naar gevraagd, maar dat doe ik nu. Wellicht
is het goed om nog iets te zeggen over de betekenis van overmacht in deze
context van dit wetsvoorstel.Ik begrijp dat men in provinciale of gemeentelijke verordeningen of waterschapskeuren
duidelijk kan afwijken van deze wet wat betreft de dwangsommen, waarbij men
er bovenuit kan gaan, en vormvereisten zoals ingebrekestellingen en dergelijke
kan variëren, maar dat mag slechts een jaar. Dat geeft toch een wat wonderlijk
beeld. Wanneer dit wetsvoorstel in 2009 daadwerkelijk gaat gelden, kan dat
de nodige problemen opleveren wanneer burgers zijn ingeleid via zo'n decentrale
verordening. Ik zal hier niet meer woorden aan wijden.Het kan zijn dat een burger vraagt om een benoeming, een vergunning, bijvoorbeeld
omdat hij een wielerwedstrijd wil houden, een parkeerontheffing, een beschikking
of een subsidie, maar dat deze niet op tijd afkomt. Ik neem de gemeente nog
een keer als voorbeeld, maar niet de gemeente Naarden. Als de gemeente laat
weten er niet op tijd uit te komen en geen beroep doet op een exceptie, dan
is het toch aan de burger om te beslissen of hij instemt met dat besluit of
gaat voor de dwangsom, om het eigentijds te zeggen?De verwachting van de initiatiefnemers dat de burgers niet voor de dwangsom
zal gaan, omdat hij belang heeft bij de vergunning, subsidie, uitkering, benoeming,
ontheffing, concessie of wat dan ook, is misschien toch een miskenning van
het feit dat burgers wel degelijk geïnteresseerd kunnen zijn in die € 1200.
De vergunning waar het om gaat, staat daar wat buiten, want ik neem niet aan
dat overheden wraak gaan nemen door daarmee niet meer af te komen. De kern
van mijn betoog is de vraag of de indieners niet al te optimistisch zijn over
het gedrag van sommige groepen burgers in bepaalde situaties die toch niets
menselijks vreemd is.Dan heb ik nog een vraag, waarbij ik mij verontschuldig voor het feit
dat ik deze niet eerder heb gesteld, omdat deze niet eerder was opgekomen.
Geldt dit regime ook wanneer het verzoek tot uitstel van betaling bij de vierde
tranche van de AWB verder wordt gejuridiseerd tot een beschikking en wanneer
te laat wordt gereageerd op verzoeken tot uitstel om te betalen aan de overheid,
die talrijk kunnen zijn?De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Namens de fracties die ik in eerste termijn mocht vertegenwoordigen,
dank ik de initiatiefnemers, de beide ministers en de regeringscommissaris
voor hun reactie op onze bijdrage en de bijdragen van anderen.Het viel mij op dat de heer Wolfsen het hele instrument van de dwangsom
in mijn ogen wel erg marginaliseerde, toen hij de woorden gebruikte: een simpel
financieel prikkeltje. Ik geloof dat deze woorden niet helemaal corresponderen
met de verwachtingen die hij heeft uitgesproken over het effect van dit voorstel.
Het gaat mij er niet om zout te leggen op deze slak. Als ik het objectief
probeer te benaderen, doet het niet helemaal recht aan de inhoud van het voorstel
om het zo te marginaliseren.Ik denk dat wij het er allen over eens zijn dat het uiteindelijk moet
gaan om een tijdige, goed onderbouwde, verantwoorde beslissing. Dat is in
het belang van de burger en van de overheid, omdat daarmee procedures worden
voorkomen, et cetera. Naarmate deze wet minder wordt gebruikt, kan dat er
paradoxaal genoeg toe bijdragen dat de besluitvorming aan kwaliteit gaat winnen.
Dan zou het een van de mooiste wetsvoorstellen zijn die wij dit jaar in deze
Kamer kunnen aannemen. Bij de vraag wat wij willen met dit wetsvoorstel, zijn
wij het eens met degenen die zeggen dat versnelling van de besluitvorming
meer een kwestie is van verandering van organisaties dan van wetgeving. Daarmee
zeg ik in andere woorden ongeveer hetzelfde als wat ik in eerste termijn opmerkte.Namens het kabinet is gezegd dat het nog geen standpunt heeft ingenomen
over de bekrachtiging en dat dit eerst zal gebeuren als het wetsvoorstel zou
worden aangenomen. Tegelijkertijd hoor ik uit de mond van dezelfde minister
dat het regeringsvoorstel wordt ingetrokken als het initiatiefvoorstel wordt
aanvaard. Ik ben zo vrij om daaraan de conclusie te verbinden dat het regeringsvoorstel
van tafel is als het initiatiefvoorstel wordt aangenomen. De pluspunten die
vergelijkenderwijs door het kabinet aan het regeringsvoorstel zijn toegekend,
worden daarmee tegelijkertijd losgelaten. Ik hoor graag of de bedoeling is
om daarin te berusten. In de brief van de minister van Justitie is rechtszekerheid
genoemd als een van de pluspunten van het regeringsvoorstel. Wanneer het initiatiefvoorstel
in zijn oorspronkelijke vorm hier had voorgelegen, met daarnaast het regeringsvoorstel,
zou onze voorkeur sterk naar het regeringsvoorstel zijn uitgegaan. Maar goed,
wij weten wat er is gebeurd in de Tweede Kamer. Dat leidt ertoe dat de initiatiefnemers
ons per saldo hebben kunnen overtuigen van de waarde van dit
wetsvoorstel, met inbegrip van de amendering.De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. Collega Dölle heeft ons er in eerste termijn
al op gewezen dat er veel Groningse geleerdheid aan dit debat deelneemt. Inmiddels
is mij ook gebleken dat er erg veel bestaande, voormalige of toekomstige burgemeesterlijke
geleerdheid aan het debat deelneemt. Dat doet je als eenvoudig Eerste Kamerlid
klein voelen, maar in dit geval is dat niet erg, want de initiatiefnemers
hebben juist aangekondigd dat dit een klein, eenvoudig en voor iedere burger
te begrijpen wetsvoorstel is.De beantwoording in eerste termijn vanachter die tafel – er zit
een heleboel; het kost een paar centen, maar je krijgt daar ook iets voor
terug – heeft mij overtuigd. Dit is een goed wetsvoorstel. Ik ben het
erg eens met initiatiefnemer Wolfsen dat het betere soms de vijand is van
het goede. Dat geldt zeker in deze context. Het is goed dat wij dit wetsvoorstel
hebben en dat wij niet al te lang zijn blijven tobben over hoe het allemaal
nog beter had gekund.Tegelijkertijd heb ik goed geluisterd naar de vertegenwoordigers van de
regering, die het wetsvoorstel kunnen steunen, hoewel zij daar nog over moeten
praten. Zij hebben echter ook aangegeven dat in de komende tijd een aantal
zaken nog moeten worden opgelost. De minister van Justitie heeft een aantal
punten genoemd waarover wij de komende tijd nog standpunten van de regering
mogen verwachten. De minister van BZK heeft gezegd dat misschien enkele wetten
moeten worden aangepast omdat die op gespannen voet komen te staan met de
bedoeling van dit wetsvoorstel. Juist omdat het zo'n heldere, kleine en eenvoudige
wet wordt, hecht ik erg aan goede, eenvoudige en heldere voorlichting over
het bestaan van die wet. Wij kunnen hier immers wel een wet aannemen, maar
daarmee is zij nog niet gekend. Ik heb zowel van de heer Wolfsen als van de
minister van BZK positieve uitlatingen gehoord over de wens dat uitvoerders,
instanties en gemeenten bekendheid aan deze regeling geven. Ook collega's
willen hier erg veel helderheid over hebben. Als de minister van BZK in tweede
termijn kan zeggen dat zij het helemaal eens is met de woorden van de heer
Wolfsen, zijn wij het op dit punt helemaal eens.Wij zijn het er ook over eens dat er geëvalueerd moet worden. De
minister van Justitie vindt 2011 een goede termijn, omdat de AWB dan in haar
geheel wordt geëvalueerd. Dat lijkt mij een verstandig voorstel. Ik vind
het positief dat een eerste verkennende ronde van de initiatiefnemers bij
de organen die al een dwangsomregeling hebben ingevoerd, uitwijst dat die
regeling in ieder geval niet tot problemen heeft geleid en agenderend werkt.
Ik denk dat dat in het algemeen zo zal zijn. Door je met de kwestie bezig
te houden, realiseer je je beter dat het eigenlijk heel raar is om niet op
tijd te beslissen. Dat zou moeten leiden tot een cultuurverandering. Het zou,
een enkele uitzondering daargelaten, je eer te na moeten zijn om niet op tijd
te beslissen.Collega Rehwinkel drong er in zijn tweede termijn op aan dat er veel duidelijkheid
moet komen over eventuele gevolgen voor mensen met een uitkering die een dwangsom
krijgen. Hij sprak over een motie. Ik zou het nog fijner en chiquer vinden
als zowel de indieners als de regering duidelijk maken dat het niet wenselijk
is dat iemand slachtoffer kan worden van het feit dat hij slachtoffer is geworden
van een overheid die te laat beslist.Mijn laatste opmerking betreft de opmerking van de minister van BZK dat
het kabinet de koninklijke weg volgt en het wetsvoorstel dus afwacht voordat
het kabinet gaat praten over bekrachtiging daarvan. Het is geen referendumwet.
Ik neem dus niet aan dat er geheime besluiten over genomen zijn in het kabinet;
die kunnen wij trouwens toch niet kennen. Zit er echter ook nog iets Donneriaans
in die opmerking? Ik heb in eerste termijn eraan herinnerd dat de vorige minister
van Justitie eigenlijk niet gecharmeerd was van dit wetsvoorstel. Dat hebben
wij bij de huidige minister van Justitie niet gemerkt. Was dat alleen maar
een formele opmerking en kunnen wij ervan uitgaan dat dit wetsvoorstel, zoals
collega Holdijk zei, een van de mooiste wetten van dit jaar kan worden of
zit er toch nog iets onder het gras? Ik mag hopen en aannemen van niet. Per
slot van rekening hebben wij hier vandaag een wet aangenomen waarvan Kamerbreed
werd gezegd dat zij beslist niet moeders mooiste was. Het zou dus een mooie
compensatie zijn om op één dag moeders mooiste tot wet te promoveren.Mevrouw Strik (GroenLinks):Voorzitter. Het doel van dit wetsvoorstel is natuurlijk het bereiken van
een voortvarende overheid, zodat de burger op tijd weet waaraan hij toe is.
Een overheid kan immers zelf denken allerlei redenen te hebben om meer tijd
te nemen, maar – om de indiener te citeren – "gecertificeerd
te laat is ook te laat". Dat willen wij niet meer zien.Wij geven de burger dus een middel in handen om ervoor te zorgen dat dit
niet meer gaat gebeuren en dat de overheid voortvarend handelt. Als je burgers
een rechtsmiddel geeft, moeten zij dat ook echt kunnen gebruiken. Ik heb hier
vaker de angst voor de calculerende burger horen uitspreken. De tegenhanger
van de calculerende burger is de burger die niet juridisch is onderlegd en
die de wet niet altijd kent. Ik denk dat het goed is om daar voldoende aandacht
voor te hebben bij de uitwerking van deze wet. Er is natuurlijk een verschil
tussen capabele en minder capabele en tussen bemiddelde en minder bemiddelde
mensen. Wij willen natuurlijk niet dat deze wet alleen gevolgen kan hebben
voor een enkele groep. Iedereen moet er op de juiste manier voor kunnen zorgen
dat men tijdig de beslissing krijgt waarom men heeft gevraagd. Daar zal een
goede ondersteuning soms onmisbaar bij zijn. Sommige middelen, zoals de WOB,
waar ook geen toevoeging voor is en waarbij geen rechtshulp mogelijk is, worden
nauwelijks gebruikt. Alleen journalisten die daar een specialistisch bedrijfje
voor hebben, maken daar gebruik van, omdat het zo complex is dat niemand weet
hoe het moet. Dan denkt men: laat maar zitten. Dit is typisch iets wat misschien
eenvoudiger kan zijn, maar waarop je wel moet letten. Soms moet je dus bekijken
of er ondersteuning is als daarom wordt gevraagd. Een juridisch loket kan
prima zijn. Ik vind het goed dat de indieners de mogelijkheid hebben opengehouden
van meer rechtshulp als het complexer wordt. Vorige week heb ik staatssecretaris
Albayrak nog horen zeggen dat je het begin van de procedure zo goed mogelijk
moet maken, want dan heb je in een later stadium minder procedures nodig.
Ik zou dat ook op dit punt zeggen: zorg ervoor dat snel de juiste stappen
gezet kunnen worden, ook door de burgers.Informatievoorziening is natuurlijk zo'n eerste stap. Daar heeft de heer
Kox zojuist al op aangedrongen. Ik heb daarover ook positieve geluiden gehoord
vanachter de tafel, maar dit is niet in het wetsvoorstel verwerkt. Ik vraag
dringend om daar bij alle bestuursorganen aandacht voor te vragen. Daarbij
gaat het dus niet alleen om gemeenten en provincies. Ook via andere vakministeries
moet ervoor worden gezorgd dat hun uitvoeringsorganen er voldoende aandacht
aan besteden dat hier informatie over komt. Er werd gesuggereerd dat er een
ontvangstbevestiging zou moeten komen. Ook bij de eerste beschikking, als
die negatief is, moet niet alleen worden aangegeven dat bezwaar en beroep
mogelijk zijn, maar ook dat het uitblijven van een beslissing op bezwaar evengoed
dit gevolg kan hebben. Minister Ter Horst gaf aan dat in ieder geval in Nijmegen
die kennisgeving er standaard op staat, maar is dat voor bestuursorganen juridisch
verplicht? Als dat zo is, zou het heel logisch zijn dat daarvoor hetzelfde
zou gelden. Daar krijg ik graag antwoord op.Voor de evaluatie lijkt 2011 mij inderdaad een heel goed moment. Ik zou
daarbij dan ook aandacht willen vragen voor de vraag wie er gebruik heeft
gemaakt van de regeling. Zijn dat bepaalde groepen of niet? Is er voldoende
bekendheid met de mogelijkheid? Dan kunnen wij bekijken of er sprake is geweest
van goede informatievoorziening en goede ondersteuning.Verschillende sprekers hebben het gehad over de krappe beslistermijn.
De schouw zou daar mogelijk meer duidelijkheid over kunnen scheppen. Het is
natuurlijk heel interessant om te bekijken of dat nieuwe informatie oplevert,
maar tegelijkertijd zou mij dat verbazen. Als ik mij niet vergis, zijn er
immers al meerdere evaluaties van de AWB geweest. Ik vraag mij af of de vraag
of de beslistermijn krap is, daarbij al aan de orde is geweest. Of is daarbij
juist geconstateerd dat dit goed werkte?De heer Wolfsen maakte een opmerking over de IND. Hij gaf aan dat de IND
in een lastige positie heeft verkeerd en ook problemen had. Het kabinet heeft
een traject ingezet, ook naar aanleiding van een rapport van de Rekenkamer.
Het traject zou in het jaar 2008 afgerond moeten zijn. Dat zou precies samenvallen
met de invoeringsdatum van de wet. Ik pleit ervoor dat parlement en ministers
proberen, zo veel stappen te zetten dat het systeem eerder op de IND van toepassing
kan worden verklaard.Ik wens het kabinet veel wijsheid toe bij de beraadslaging als de wet
eenmaal is aangenomen. Ik zie uit naar het jaarverslag 2008 van de gemeente
Utrecht.De heer Wolfsen:Voorzitter. Dank voor alle waarderende woorden voor het wetsvoorstel.
Er zijn een aantal nieuwe vragen gesteld. Sommige vragen waren al in eerste
termijn gesteld. Ik neem er een paar voor mijn rekening. Ook de heer Luchtenveld
en de ministers nemen er een paar voor hun rekening. Eén vraag zal
ik proberen te slijten aan de regeringscommissaris, die buitengewoon deskundig
is op het vlak van de vierde tranche van de Algemene wet bestuursrecht.Mevrouw Huijbregts heeft de functie van de schouw benadrukt. Wij zijn
het daarmee eens. Wij willen graag reële en eerlijke beslistermijnen,
zodat iedereen weet dat de overheid zich aan de wet kan houden. De heer Rehwinkel
zei terecht dat dit de rechtszekerheid ten goede komt. Ook de wens dat de
wet zo weinig mogelijk gebruikt hoeft te worden, wordt door ons onderschreven.De heer Rehwinkel heeft gezegd dat de wettelijke termijnen niet altijd
reëel zijn. Zijn opmerking dat het zeker niet alleen om gemeenten gaat,
is mij uit het hart gegrepen. Alle bestuursorganen in Nederland vallen straks
onder de wet, ook al is aan het begin de IND even daarvan uitgesloten. Ik
zal proberen in het vervolg het woord "gemeente" te mijden.De heer Rehwinkel en de heer Holdijk vragen of ik niet onnodig bescheiden
ben door te spreken van een kleine financiële prikkel. Ik heb dat in
de Tweede Kamer gezegd bij de behandeling van het jaarverslag van de ombudsman
in 2002. Ik heb toen het idee geopperd van een kleine financiële prikkel.
Ik heb dat niet gedaan om een en ander te relativeren, maar om de ambitie
uit te spreken dat zo'n prikkel kan werken. Het was misschien een bescheiden
opmerking, maar mijn ambitie was groot. Ik ben op dit vlak dan ook buitengewoon
ambitieus. Eerst heb ik de minister van Binnenlandse Zaken een tot twee jaar
respijt gegeven. Toen de vorderingen onvoldoende waren, hebben wij naar de
pen gegrepen voor het schrijven van een initiatiefwetsvoorstel.De heer Engels vraagt naar de eindigheid van de inzet van juridische middelen.
Op die bijna filosofische vraag kan ik vandaag geen antwoord geven. Ik bevond
mij vroeger in Groningen onder het gehoor van de heer Engels en de heer Dölle.
Ik kan niet zeggen dat hun wijze colleges aan mij hebben geleid tot dit wetsvoorstel.
Het kan er echter enigszins aan bijgedragen hebben. Ik tob ook met deze vraag.
Wij hebben bewust gekozen om de bevestiging van ontvangst niet dwingend voor
te schrijven, juist om juridisering te voorkomen. Wij hebben ook bewust gekozen
met het wachten met een initiatief. Wij denken echter dat deze zeer ambitieuze,
maar kleine prikkel een bijdrage kan leveren. Ik sluit niet uit dat de middelen
uitgeput zijn. Ik denk dat wij het hierbij voorlopig moeten laten. Ik overweeg
een volgende stap bij de silencio positivo. Ik zie zeker mogelijkheden om
de fatale termijn ook buiten de Woningwet te gebruiken.De heer Engels spreekt van vergruizing van het politieke klimaat. Wij
zijn daar altijd nog zelf bij. De minister van Binnenlandse Zaken, oud-burgemeester
van Nijmegen, heeft een mooi voorbeeld gegeven. Ik ben die ambtenaar ook tegengekomen
op congressen. Sommigen dreigden hem met pek en veren de zaal uit te jagen,
omdat er altijd een goede reden voor is als het wat langer duurt. Ik wil niet
onnodig vriendelijk zijn tegen de minister, maar tijdens een van die congressen
stak een moedige ambtenaar uit Nijmegen de vinger op. Die vond het goed dat
het onderwerp geagendeerd werd. Hij vertelde dat in zijn gemeente de burgemeester
aandacht heeft voor de kwestie. Hij vond dat het goed werkte. Ik weet niet
of het gestimuleerd is door de raad of dat het bestuur het spontaan heeft
opgepakt. De volksvertegenwoordigers en de bestuurders zijn medeverantwoordelijk
voor de vergruizing. Ik ben het ermee eens dat wij moeten letten op de kwaliteit
van de ambtelijke ondersteuning en de ambtelijke adviezen. Dat is een wat
ingewikkelde kwestie. Ik schuif die dan ook vooruit naar de begrotingsbehandeling
van Binnenlandse Zaken en Justitie. Dit is echter een belangrijk onderwerp.De heer Dölle sprak ook over de schouw. Ik ben hem dankbaar dat ik
zijn gevoel van knorrigheid heb kunnen wegnemen. Hij vroeg naar het begrip
overmacht. Ik heb als voorbeelden brand, overstroming en stroomstoring genoemd.
Ik heb ook een negatief voorbeeld genoemd. Ziekte van een ambtenaar zal er
niet onder vallen. De jurisprudentie moet tot een invulling van dit begrip
komen.De afwijkingsmogelijkheid dat waterschappen en gemeenten afwijkende verordeningen
kunnen maken, blijft bestaan tot 1 januari 2009. Ik geef de heer Dölle
gelijk dat dit tot een zekere verwarring kan leiden. Wijze bestuursorganen
bedenken echter geen verordeningen meer, maar zullen met een besluit de wet
van toepassing verklaren. Dat bewerkstelligt meer eenvormigheid. Tot die tijd
laten wij de bestuursorganen vrij om voor alternatieven te zorgen.De heer Dölle wijst erop dat calculerende burgers bij het instemmen
met uitstel de overheid aan de beslistermijn van acht weken kunnen houden
omdat zij denken: kassa! Ik kan dat niet uitsluiten. Verstandige burgers begrijpen
echter dat een ingewikkelde beslissing meer tijd vergt van een bestuursorgaan
om tot een kwalitatief goede beslissing te komen. De summiere ervaringen tot
op heden lijken daarop ook te wijzen.De heer Dölle (CDA):Binnenkort worden verzoeken tot uitstel beschouwd als verzoeken om een
beschikking die valt onder de Awb. Mijn vraag is of dat regime ook geldt voor
de talloze verzoeken tot uitstel van betaling bij belasting, leges of wat
dan ook. Het is immers interessant als bij de vraag naar een gunst de vrager € 1200
krijgt bij een te late reactie.De heer Wolfsen:Die terechte vraag is voor mij te ingewikkeld. De regeringscommissaris
is heel goed thuis in de vierde tranche van de Algemene wet bestuursrecht.
Ik vraag hem straks een antwoord te geven. Als hij geen antwoord heeft, zal
ik alsnog om een kleine schorsing vragen. Mijn hoop is echter op hem gevestigd.De heer Holdijk vroeg of er niet te veel wordt gemarginaliseerd, maar
dat is absoluut niet mijn bedoeling geweest. Het is een heel simpel instrument
met grote ambities! Dank voor de steun die hij overigens uitsprak.De opmerkingen van de heer Kox over voorlichting kan ik alleen maar van
harte onderschrijven. Ik zou het niet verder willen juridiseren, maar zijn
pleidooi wel zeer willen onderstrepen.Mevrouw Strik citeerde mij toen zij zei dat gecertificeerd te laat ook
te laat is. Ik heb dat inderdaad gezegd. Aan de ene kant vind ik het heel
goed om je te onderwerpen aan allerlei regimes, maar wij moeten daar niet
onnodig veel van verwachten. Je moet gewoon proberen altijd op tijd te zijn.
Hoe simpeler dat kan – zelfs zonder certificering of zelfs zonder wetten –
hoe liever mij dat is. Zij onderstreepte eveneens dat zo belangrijke punt
van de voorlichting.De IND blijft inderdaad een belangrijk punt. Op zich vind ook ik het jammer
dat die er vooralsnog buiten is gebleven, al heb ik er wel begrip voor, want
het is een buitengewoon ingewikkelde dienst. Er zijn grote problemen geweest,
maar er worden ook grote verbeterslagen gemaakt. Laatst hebben wij daar in
de Tweede Kamer nog de Ombudsman over horen spreken. Hij zei dat het nu echt
stukken beter gaat, maar dat nog niet ideaal is. Wij hebben daarom bewust
in de wet de mogelijkheid opgenomen dat, mocht de minister vinden dat de wet
op de IND van toepassing kan worden verklaard of dat de Kamer dat via moties
of op andere manieren zou willen afdwingen, dat dan wel mogelijk is. Er is
een uiterste datum, maar het kan natuurlijk eerder.Mevrouw Strik (GroenLinks):U zei dat u had nagedacht over die verplichte kennisgeving van de mogelijkheid
voor een dwangsom, maar dat u daar niet voor had gekozen. Erkent u wel dat
die dwangsom ook een rechtsmiddel is?De heer Wolfsen:Zeker!Mevrouw Strik (GroenLinks):Waarom maakt u dan onderscheid tussen twee soorten rechtsmiddelen? Bij
een beschikking is het verplicht om aan te geven dat bezwaar en beroep mogelijk
is. Ik heb het nu over het te lang duren van reageren op een bezwaarschrift.
Waarom dat onderscheid?De heer Wolfsen:Onze aanvankelijke afweging was: er is niks, de overheid zit stil. Je
kunt dan ook niet verplichten om iets ergens in op te nemen, want er gebeurt
immers niets. Als wij dan toch die verplichte voorlichting in de wet zouden
willen opnemen, dan zouden wij ook moeten opnemen dat er altijd een verplichte
ontvangstbevestiging zal moeten worden gestuurd.Mevrouw Strik (GroenLinks):Ik begrijp wel dat dit lastig is.De heer Wolfsen:Wij hebben toen gekozen voor één lijn, dus niet in algemene
zin verplichtend voorschrijven dat altijd informatie moet worden gegeven.
Het zou een variant geweest kunnen zijn om ook in het geval van bezwaarschriften
op te nemen: U kunt ons in gebreke stellen als wij te laat zijn.Mevrouw Strik (GroenLinks):U hebt op dat punt gekozen voor die ene lijn, maar dat betekent dan wel
dat er geen een lijn is als het erom gaat welke mogelijkheden de burger heeft
als er geen besluit komt.De heer Wolfsen:Ja, ik moet u daar gelijk in geven!De heer Dölle (CDA):Het woord "rechtsmiddel" wordt gebruikt en u verbindt daar bepaalde
associaties aan, maar onze fractie heeft in de schriftelijke voorbereiding
nadrukkelijk gevraagd of dit een rechtsmiddel was. Toen hebben de indieners
daarop geantwoord: Neen, het is een instrument!De heer Wolfsen:Dank voor deze correctie. Wij staan nog steeds op dat standpunt.Mevrouw Strik (GroenLinks):Nu zit er ook de mogelijkheid in om in beroep te gaan tegen het niet tijdig
beslissen. Ik neem aan dat dit wel een rechtsmiddel is?De heer Wolfsen:Ja, het in beroep gaan is een rechtsmiddel!Mevrouw Strik (GroenLinks):Wordt dat dan een verplichte kennisgeving? Komt dat dan
bij de eerste beschikking?De heer Wolfsen:In beschikkingen moet worden opgenomen welke rechtsmiddelen tegen die
beschikking openstaan. Alle rechtsmiddelen worden altijd genoemd als er algemene
bepalingen in de Awb zijn. Rechtsmiddelen moeten worden opgenomen in de beschikking.
Dat is goed geregeld, zowel voor bezwaar als voor beroep, maar deze mogelijkheid
is niet dwingend voorgeschreven. Ik ben het met u eens dat er voor rechtsmiddelen
wel sprake is van een eenduidig regime, maar voor dit instrument eigenlijk
ook, namelijk dat je het niet meldt.Mevrouw Strik (GroenLinks):Ja, maar het beroep tegen niet tijdig beslissen, wordt dus wel opgenomen?De heer Wolfsen:Ja!Voorzitter. Ik ben hiermee gekomen aan het eind van de reeks vragen die
aan mij zijn gesteld! Rest mij nog u te danken voor uw gastvrijheid. Ik wil
bij deze gelegenheid ook graag danken degenen die ons bij het opstellen van
dit wetsvoorstel hebben ondersteund. Enkelen hebben al gezegd hoe ingewikkeld
het is om een initiatiefwetsvoorstel te maken. Wij hebben royale bijstand
gekregen van ambtenaren van Binnenlandse Zaken en van Justitie en ik dank
beide bewindslieden daarvoor. Ook dank ik degenen die steeds aan onze zijde
hebben gezeten. Ik wil geen namen noemen, maar wel een uitzondering maken,
namelijk die van mijn medewerker Ton Langenhuyzen die er ongewoon veel energie
in heeft gestopt. Hij werkt altijd wel hard, maar hij heeft zich hier zo op
gestort dat ik hem nu graag op deze plaats persoonlijk daarvoor wil bedanken!De heer Dölle (CDA):Ik weet niet of de heer Luchtenveld er nog op ingaat, maar een voor ons
belangrijke vraag was die over de burger die een beschikking vraagt waar de
overheid niet op tijd uitkomt en die vraagt of de burger instemt met verlenging
of verdaging.De heer Wolfsen:De heer Luchtenveld komt daar zeker op terug!De heer Rehwinkel (PvdA):Met alle respect voor de heer Luchtenveld, maar ik had een vraag die ik
toch graag aan de overgebleven indiener wil stellen. De heer Luchtenveld heeft
iets gezegd over de samenval van de dwangsombetaling en de vermogenstoets.
Ik was blij met zijn visie, namelijk dat je daar eigenlijk de algemene oproep
richting gemeenten zou moeten doen om terughoudend met die vermogenstoets
te zijn. Het punt is nu wel bij deze wetsbehandeling aan de orde en ik zou
dan de overgebleven initiatiefnemer graag willen vragen of wij eigenlijk ook
niet al bij dit wetgevingstraject die oproep zouden moeten doen? Zouden wij
gemeenten nu al niet moeten oproepen om er terughoudend in te zijn, dus eigenlijk
de woorden van de heer Luchtenveld volgend?De heer Wolfsen:Er bestaat geen verschil van mening op dit punt tussen de heer Luchtenveld
en mij. Bij de beraadslaging hebben wij ons wel gerealiseerd dat gemeenten
eigenlijk ook wel weinig ruimte hebben. Maar waar ruimte is, moeten wij niet
proberen om de werking van dit instrument ongedaan te maken door te verrekenen
met bedragen die burgers op andere terreinen van de gemeenten te goed hebben.
Ik ben het dus met u eens en steun uw oproep, maar aan de andere kant hecht
ik er ook zeer aan dat daar waar geen ruimte is gemeenten niet onnodig creatief
moeten gaan proberen om de grenzen van vermogenstoetsen of wat dan ook te
gaan aftasten, als u althans begrijpt wat ik bedoel! Heel veel wetgeving biedt
die ruimte gewoon niet!De heer Rehwinkel (PvdA):De vraag is natuurlijk wel of wij die ruimte voldoende hebben verkend.
Ik zou er al tevreden mee zijn als wij van plan zouden zijn om die ruimte
te verkennen – ik heb niet voor niets de Invorderingswet 1990 en verschillende
uitvoeringsregelingen genoemd – en als wij op zijn minst die oproep
dus zouden doen om terughoudend te zijn als er sprake is van een dwangsombetaling
en ook van een vermogenstoets. Als je het hebt over die € 5240 als
bijstandsuitkering voor een alleenstaande zou het toch onredelijk zijn als
die eventuele € 1200 dwangsombepaling een struikelblok wordt bij
de vermogenstoets?De heer Wolfsen:Dat onderschrijf ik zeer. Sterker nog – maar wij hebben het niet
overlegd – ik zou het ook goed vinden als die soort zaken bij de evaluatie
wordt meegenomen. Iets wat wettelijk niet goed is geregeld en als onbedoeld
de werking van zo'n dwangsom ongedaan kan worden gemaakt door de verrekenverplichting,
zou dan via de andere kant gecorrigeerd moeten worden.De heer Luchtenveld:Voorzitter. Over de vermogenstoets is volgens mij niet zo veel meer te
zeggen, behalve dat het hierbij niet alleen gaat om gemeenten, maar ook om
het Rijk, die deze toets bijvoorbeeld toepast voor de huurtoeslag. Inderdaad
moet bij de evaluatie blijken in hoeverre hierbij knelpunten zijn, maar de
grondhouding moet zijn dat het verbeuren van de dwangsom in principe is bedoeld
om bij de burger terecht te komen en niet moet worden verrekend met andere
zaken.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik trap nu in de val die ik zelf had opengezet: inderdaad moeten we niet
alleen maar over gemeenten spreken. Het is dus niet alleen een oproep aan
gemeenten, maar ook aan het Rijk en andere bestuurlijke niveaus.De heer Luchtenveld:De heer Dölle wees op de eerste kennisgeving van de overheid dat
een besluit niet tijdig wordt genomen. De overheid kan dit dus doen, maar
kan soms op basis van bijzondere wetgeving ook verdagen, dus de termijn oprekken
door een verdagingbeslissing te nemen. De praktijk leert dat ook dit niet
gebeurt, terwijl wel die mogelijkheid bestaat. Als een burger naar de stand
van zaken informeert, kondigt men aan dat het later wordt, soms zelfs telefonisch
en niet eens schriftelijk, zonder dat een verdagingsbesluit wordt genomen.
Het zou dan een goede zaak zijn als men een officieel verdagingsbesluit nam,
waar tegelijk de eindtermijn in is gegeven.Als de overheid vraagt om instemming van de burger met een of twee weken
langer, zal deze daar dan mee instemmen? Nu is er natuurlijk de ingebrekestelling,
waarmee een termijn van twee weken verloopt en er daardoor nauwelijks een
dwangsom te incasseren zou zijn; € 20 of € 40
zet natuurlijk niet veel zoden aan de dijk, voor € 1260 moet het
echt een behoorlijke termijnoverschrijding zijn. Verder gaan wij ervan uit
dat in verreweg de meeste gevallen de burger behoefte heeft aan het besluit
van de overheid. Wij denken niet dat de overheid een negatief besluit zou
nemen als een burger om een dwangsom vraagt; wij denken eerder dat het van
belang is dat de burger dat besluit wil hebben. Ook denken wij dat de burger,
als deze staat voor de afweging van bijvoorbeeld een beroep of nóg
een gang naar de rechter vanwege de dwangsomprocedure, dat niet zal doen als
die beslissing redelijkerwijs in het verschiet ligt, als de overheid aannemelijk
kan maken dat zij maar een korte tijd extra nodig heeft en al helemaal niet
als de overheid ook nog zou kunnen verdagen; zoals gezegd, is dat formele
verdagingsbesluit altijd nog een mogelijke reactie van de overheid. Wij denken
dus dat het in de praktijk wel zal meevallen met die calculerende burgers,
in ieder geval wat dit mogelijke effect betreft.De heer Dölle (CDA):Mijn verwachting is iets anders, maar ik geef onmiddellijk toe dat de
praktijk dit moet uitwijzen. Dit bezwaar wordt echter in vele, wellicht wat
angstige, ambtelijke echelons geuit. Daar wijst men erop dat de overheid in
een aantal gevallen te afhankelijk wordt van de goede wil van de burger en
vreest men dat deze vaak zal kiezen voor een aantrekkelijke geldsom. Maar
ook wij willen dit afwachten.De heer Luchtenveld:Ook hier is bestuurlijke aandacht het juiste antwoord. Het lijkt me hoe
dan ook goed dat het bestuursorgaan zich dit van tevoren realiseert en bijvoorbeeld
de risico's op termijnoverschrijding inventariseert. Ik ken gemeenten die
steekproefsgewijs dossiers hierop zijn nagegaan en zich hebben afgevraagd
hoe zij het proces konden versnellen. Een gemeente kan tijdig de gedragslijn
aanpassen, in de zin dat zij altijd tijdig een uitstel van de termijn zal
aanvragen en tijdig verdagingsbeslissingen zal voorbereiden. Gemeenten hoeven
dus niet te wachten tot het moment dat de ingebrekestellingen in de bus vallen.De heer Dölle (CDA):Dat ben ik met u eens, maar in het verleden was bijvoorbeeld de trage
gang van de rechterlijke macht ook niet zo gemakkelijk op te lossen, omdat
daar structurele problemen waren.De heer Luchtenveld:Maar naar aanleiding van bevindingen van de Ombudsman zijn er ook al jaren
verbeterprocessen aan de gang. De hoop en verwachting van de indieners is
dan ook dat we niet helemaal bij nul zullen hoeven beginnen en dat dit een
extra zetje zal opleveren in het verbeterproces.Minister Ter Horst:Voorzitter. De heer Rehwinkel ging nogmaals in op de mogelijkheden van
de vermogenstoets. Ik sluit mij aan bij de oproep van de indiener aan gemeenten
en andere bestuursorganen. Ik denk overigens dat wij hier niet zo negatief
over hoeven zijn: 75% van de bijstandsaanvragers heeft immers een negatief
vermogen.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik ben blij met deze opmerking van de minister en hoop dat zij dit ook
onder de aandacht van haar collega van Sociale Zaken wil brengen, die hier
per slot van rekening over gaat.Minister Ter Horst:Er is ook gesuggereerd om dit bij de evaluatie te betrekken. Ik neem dit
gaarne mee.De heer Engels sprak over het gebrek aan bestuurlijke aansturing. Daarvan
is natuurlijk soms sprake. Hij sprak ook in negatieve zin over de kwaliteit
van het ambtelijk apparaat. Het aardige van dit initiatiefvoorstel vind ik
nu juist dat het een instrument vormt om beide bloot te leggen: goede bestuurders
kunnen aan de slag als het uitwijst dat het ambtelijk apparaat van een te
laag niveau is; bij een gebrekkige aansturing kunnen andere toezichtorganen
in actie komen.Mevrouw Strik wilde het jaarverslag van Utrecht bestuderen. Dat is natuurlijk
mogelijk, maar ik denk dat zij het burgerjaarverslag zou moeten inzien. Ik
verwacht namelijk dat de burgemeester, die verantwoordelijk is voor de dienstverlening,
hierover rapporteert; voor alle andere bestuursorganen is dit overigens wel
het jaarverslag.De heer Holdijk vroeg nogmaals expliciet of het regeringsvoorstel vervalt
met de aanneming van dit wetsvoorstel. Ik neem aan dat hij niet de aanneming,
maar de bekrachtiging bedoelde. Maar inderdaad is die voor het kabinet reden
om zijn eigen voorstel te laten vallen. Wat betekent dit voor de voordelen
die in het regeringsvoorstel stonden? Wij vinden dat het initiatiefvoorstel
daar voldoende recht aan doet en hebben daarom geen behoefte meer aan een
eigen voorstel in die richting.Nu de vragen van de heer Kox. Ik ben het geheel eens met de opmerkingen
van de heer Wolfsen over de voorlichting. Ik kan de heer Kox wel het volgende
toezeggen: als dit wetsvoorstel is aangenomen en bekrachtigd, zal er ongetwijfeld
een circulaire uitgaan naar de bestuursorganen en daarin zouden we de goede
voorlichting voor de burgers kunnen meenemen; dat helpt in ieder geval een
beetje. Verder vroeg de heer Kox of er sprake was van formele terughoudendheid
van het kabinet, of dat er iets anders achter zat. Laat ik hier het volgende
op zeggen: de minister van Justitie en ikzelf hebben er alle vertrouwen in
dat dit een goede gang door het kabinet zal hebben.Mevrouw Strik vroeg tot slot nog iets over de juridische verplichting
van bezwaar en beroep. Ik weet niet of het nog nodig is dat ik daarop inga,
want het is zonet uitgebreid besproken. Inderdaad is er een verschil tussen
de verplichting om te melden dat iemand recht heeft op bezwaar en beroep en
het instrument van de mogelijkheid van een dwangsom. Ook in mijn optiek zijn
deze zaken dus van een iets andere orde, maar wij vinden beiden dat bestuursorganen
burgers hierover goed moeten informeren.Minister Hirsch Ballin:Voorzitter. De initiatiefnemer heeft al het nodige naar voren gebracht
over de uitvoering en de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel. Hij heeft gezegd
dat er een speciale regeling is getroffen voor de IND. Daarbij teken ik aan
dat dit niet het gehele werkterrein van de IND betreft. Daarnaar zullen wij
nog goed moet kijken, met name in verhouding tot de Rijkswet op het Nederlanderschap.
Ook bij andere onderwerpen bestaat mogelijk behoefte aan verdagingsbevoegdheden
of nieuwe regelingen voor de termijnen. Wij moeten nog het nodige werk verrichten,
zoals schouwen en bepalen wat er nog te doen is als dit wetsvoorstel door
uw Kamer wordt aanvaard; als ik het goed heb geproefd, ziet het daarnaar uit.Mevrouw Strik heeft gevraagd naar mijn gevoelens rondom het wetsvoorstel
en om vergelijkingen te maken met eerder geuite gevoelens. Ik wil vandaag
natuurlijk niet achterblijven in het uiten van warme gevoelens. De heer Rehwinkel
heb ik nog niet gecomplimenteerd met zijn maidenspeech. Het gaf mij een bijzonder
goed gevoel dat ik voor de tweede keer een maidenspeech van hem mocht meemaken.
De eerste was toen wij samen lid waren van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Dat laat nog eens zien dat een maidenspeech niet per definitie de laatste
hoeft te zijn.Vandaag heb ik ook de "widowspeech" van de heer Wolfsen mogen
meemaken. Bij die gelegenheid wil ik graag uiting geven aan mijn gevoelens
van dankbaarheid voor de samenwerking van de afgelopen maanden op het gebied
van wetgeving. Ik had niet voorzien dat die op deze manier een afronding zou
krijgen, nu wij hier samen zitten bij de behandeling van een wetsvoorstel
in de Eerste Kamer der Staten-Generaal. Dankzij die samenwerking is een flink
aantal wetsvoorstellen de afgelopen veertien maanden afgehandeld. Een paar
helaas niet – de heer Wolfsen weet nu precies wat ik bedoel –
maar wij hebben nog een maand. Ook bij deze bijna-afronding van de samenwerking
heb ik dus goede gevoelens.Heb ik die goede gevoelens ook voor het wetsvoorstel zelf? Ja, nu ik daar
zo naar wordt gevraagd; ik moet even opletten hoe mijn "ja" in de
Handelingen terechtkomt. Het is een ja, met toch een enkele caveat. Het is
een goede zaak als de overheid wordt gestimuleerd om op tijd te beslissen.
Het redelijkerwijs mogelijke moet daaraan worden gedaan. Op een aantal punten
moeten wij echter nog wel kijken naar de uitvoerbaarheid. Vandaar de schouw
en de daaruit voortvloeiende mogelijkheid om ten aanzien van de termijn van
inwerkingtreding en de beslistermijn met nadere voorstellen te komen.Het is onze hoop en bedoeling dat de evaluatie een verder inzicht zal
geven. De Algemene wet bestuursrecht wordt iedere vijf jaar geëvalueerd
door een onafhankelijke commissie. Dat is een goede zaak, gelet op het algemene
belang dat met deze wet is gemoeid. Omdat het zo'n grote wet is met een breed
toepassingsbereik overeenkomstig de bedoelingen van artikel 107 van de Grondwet,
concentreert de evaluatie zich op deelonderwerpen. Deze worden per evaluatieronde
geselecteerd. Het ligt voor de hand dat het tijdig beslissen en de rechtsbescherming
daarbij – wat tenslotte een van de doelstellingen van de Algemene wet
bestuursrecht is – onderwerp zijn van de komende evaluatie. Er zal empirisch
onderzoek worden gedaan om dit goed in beeld te krijgen. Daaruit zal duidelijk
worden ten aanzien van welke besluiten met welke doelstellingen gebruik wordt
gemaakt van de regeling die in dit wetsvoorstel is vervat.De heer Dölle (CDA):De minister zegt dat de regering naar aanleiding van de schouw of van
andere overwegingen nog met voorstellen kan komen. In welke vorm zal dat dan
gebeuren?Minister Hirsch Ballin:Dat hangt uiteraard af van de aard van de bevindingen. Het kunnen voorstellen
van organisatorische maar ook van legislatieve aard zijn. Wij zullen ook nog
moeten bezien hoe de verhouding is tot de rijkswetgeving, waarbij andere toepassingsvragen
een rol spelen.De heer Dölle (CDA):Hoe zullen voorstellen van legislatieve aard vorm worden gegeven? Wordt
dat een wijzigingsvoorstel op dit wetsvoorstel?Minister Hirsch Ballin:Ik heb zojuist twee dingen genoemd. Ten eerste het tijdstip van inwerkingtreding.
Daarover is net gesproken in verband met het jaar voorbereiding. Ten tweede
moet er wel worden gekeken – ook de initiatiefnemer heeft dit onder
de aandacht gebracht – naar de veranderende verhouding tussen de Algemene
wet bestuursrecht en de bijzondere wetten met de termijnenregelingen. Daarmee
moet wel kunnen worden gewerkt.Mevrouw Strik (GroenLinks):Ik kan mij eerlijk gezegd niet zo goed herinneren dat ik heb geïnformeerd
naar de gevoelens van de minister. Daarvoor heb ik altijd wel een brede belangstelling,
dus ik dank hem voor zijn antwoord. Ik kan mij wel herinneren te hebben gevraagd
of de krappe beslistermijn al in eerdere evaluaties van de AWB is opgemerkt.
Ook heb ik aandacht gevraagd voor mensen die misschien meer ondersteuning
nodig hebben bij het gebruikmaken van het instrument dwangsom. Kan daaraan
aandacht worden besteed bij de evaluatie in 2011? Daarbij gaat het om het
gebruik en de bekendheid onder verschillende groepen.Minister Hirsch Ballin:De twee vragen raken elkaar. Het beroep dat wordt gedaan op de geldende
beslistermijnen, loopt op dit moment hoofdzakelijk langs de mogelijkheid om
op te komen tegen het uitblijven van een besluit, dat qua rechtsbescherming
gelijk wordt gesteld met een besluit, met een paar bijzondere voorzieningen.
Dat heeft in eerdere evaluaties van en commentaren op de Algemene wet bestuursrecht
aandacht gekregen. De vraag is hoe in de praktijk van dit wetsvoorstel gebruik
zal worden gemaakt. Ik houd mij even aan het feit dat de Kamer nog geen besluit
heeft genomen maar ik ga ervan uit dat het zo gaat lopen. De vraag is of burgers
de weg weten te vinden naar de nieuwe mogelijkheden van bescherming tegen
overschrijding van de beslistermijn die met de wet zijn beoogd.De heer Scheltema:Voorzitter. Ik heb nog twee punten. De heer Dölle heeft gevraagd
of aanvragen voor kwijtschelding of uitstel van betaling een beschikking opleveren
die onder deze regeling valt. Dit heeft hij in het bijzonder in verband gebracht
met de vierde tranche van de AWB, die hier binnenkort zal worden behandeld.
Die beschikkingen bestaan ook nu al, ze zijn niet alleen een gevolg van de
vierde tranche. Het wetsvoorstel dat er ligt, is heel algemeen en maakt geen
onderscheid tussen verschillende soorten beschikkingen. Dit betekent dat de
regels voor alle beschikkingen gelden. Ik zou overigens verwachten dat juist
beschikkingen tot kwijtschelding en uitstel van betaling zo
eenvoudig zijn dat de problemen daar niet snel culmineren.De minister van Justitie reageerde op de vraag of dit in eerdere evaluaties
aan de orde is gekomen. Zoals hij al zei, is dat inderdaad het geval. Die
en andere studies zijn mede aanleiding geweest tot het indienen van het wetsvoorstel
beroep tegen niet tijdig beslissen, dat als het ware uiteindelijk in dit wetsvoorstel
terecht is gekomen.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:Ik feliciteer in ieder geval de initiatiefnemer, de heer Wolfsen, van
harte met het aannemen van het wetsvoorstel, maar ook de heer Luchtenveld
en de adviseurs wil ik niet onvermeld laten.Sluiting 19.22 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20072008-268-293.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl