Debat naar aanleiding van een algemeen overleg over de klimaatbeheersing
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 3717-3723

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-03-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 61, pagina 3717-3723

22-03-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23900Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 22 maart 1995)Pagina 3683-3683
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 22 maart 1995)Pagina 3735-3735
Interpellatievragen van de leden Groenman (D66) en Wallage (PvdA) aan de minister-president , minister van Binnenlandse Zaken, staatssecretaris van Justitie en staatssecretaris van Binnenlandse Zaken over het spreidingsbeleid nieuwkomers en ghettovorming grote stedenPagina 3736-3737
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg over de klimaatbeheersingPagina 3717-3723
Interpellatie van de leden Groenman en Wallage, gericht tot de minister-president, de minister van Binnenlandse Zaken, de staatssecretaris van Justitie en staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken over het spreidingsbeleid nieuwkomers en gettovorming grote stedenPagina 3683-3717
Regeling van werkzaamheden (woensdag 22 maart 1995)Pagina 3717-3717
61ste vergadering; 22 maart 1995Pagina 3683-3683
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting (23817), en van de motie-Poppe over het beleid m.b.t. de woninggebonden subsidies (23817, nr. 23); de motie-Poppe over het bruteringsakkoord (23817, nr. 24); de motie-Versnel-Schmitz/Duivesteijn over de financiële positie van sociale verhuurders (23817, nr. 26); de motie-Versnel-Schmitz c.s. over de prestatie-eisen t.a.v. de besteding van het maatschappelijk kapitaal (23817, nr. 27) en 6 andere motiesPagina 3723-3735

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is een debat naar aanleiding van: 
 
 een algemeen
overleg over de klimaatbeheersing
 
 .
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! In de miljarden jaren dat de aarde bestaat, hebben
vele klimaatwisselingen plaatsgevonden. De processen die daaraan ten grondslag
lagen, konden niet worden beïnvloed. De klimaatveranderingen die nu langzaam
ontstaan, zijn echter door menselijk toedoen veroorzaakt. Het Max Planck-instituut
en ons eigen KNMI geven aan dat de klimaatverandering van dit moment voor
ten minste 95% door externe factoren wordt veroorzaakt. Ten opzichte van het
pre-industriële niveau is er sprake van een stijging van de aardtemperatuur
van 0,7 graden. Ter illustratie vermeld ik een bericht uit The Guardian van
7 maart 1995: "Afgelopen week brak een ijsberg van 78 km bij 37 km van het
ijs in Antarctica, een vrij unieke gebeurtenis op deze schaal en tamelijk
onverwacht. Tevens een gebeurtenis die wordt toegeschreven aan de opwarming
van ons klimaat."
 
 Voorzitter! Tijdens de Milieuraad van de Europese Unie in Brussel hebben
de milieuministers aangegeven, bereid te zijn aanvullende maatregelen te treffen
om het broeikaseffect krachtiger aan te pakken, met name door het aanscherpen
van de afspraken over de uitstoot van CO2. In het algemeen overleg
van hedenmiddag heeft de minister van VROM gesteld dat er mogelijkheden zijn
en dat Nederland daarbij een belangrijke voortrekkersrol kan spelen, zoals
ons land steeds heeft gedaan. In het kader van het NMP 2 is afgesproken, in
het jaar 2000 te komen tot een reductie van CO2 van 3% tot 5%.
Zonder extra inspanningen zal dit niet lukken. Zelfs de 3%, waarvan nu de
helft wordt ingevuld met behulp van de energieheffing voor kleinverbruikers,
is al lastig te halen. Toch liggen er kansen. Een reeks van aanvullende maatregelen
is mogelijk. Wij voelen ons wat dit betreft gesteund door de woorden van de
minister, hedenmiddag gesproken.
 
 Om dit beleid duidelijk te steunen, leg ik de Kamer een motie voor. Met
de daarin vermelde termijn "voor 1 januari 1996" bedoelen wij: voor het kerstreces.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat: 
 
 
 - de meest recente schattingen, gedaan tijdens
de laatst gehouden Milieuraad in Brussel, aangeven dat de uitstoot aan broeikasgassen
binnen de Europese Unie in de periode van 1990 tot 2000 met 5 tot 8% zal toenemen;
 
 
 - tijdens deze Milieuraad tevens door de landen binnen de Europese
Unie de bereidheid is uitgesproken om het broeikaseffect krachtiger aan te
pakken, met name door het aanscherpen van de afspraken over de uitstoot van
CO2;
 
 
 - ook Nederland op nationaal en internationaal niveau
haar bijdrage moet leveren aan een stabilisatie van broeikasgassen in de atmosfeer
op een veilig niveau;
 
 
 - in het NMP 2 is besloten dat in 1995 een besluit
wordt genomen aangaande de min 5% CO2-reductiedoelstelling en het
daarmee verbonden pakket extra maatregelen;
 
 
 
 verzoekt de regering: 
 
 
 - voor 1 januari 1996 inzichtelijk te
maken en aan de Kamer voor te leggen welk pakket maatregelen nodig zou zijn
om de in het NMP 2 aangekondigde emissiereducties te bereiken;
 
 
 - via
een kosten-batenanalyse nader inzichtelijk te maken hoe het rendement van
investeringen ten behoeve van een verdere reductie van het broeikaseffect
zo groot als mogelijk kan worden gemaakt, en daarbij zowel de in nationaal
als internationaal verband te ondernemen activiteiten te betrekken,
 
 
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Augusteijn-Esser, Crone en Te
Veldhuis. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 56 (23900-XI).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mevrouw Boers-Wijnberg (CDA):
 
 Voorzitter! Ik heb een vraag over het vierde onderdeel van de overweging.
Daarin staat dat er in het NMP 2 is vastgelegd dat er in 1995 een besluit
inzake de doelstelling van min 5% CO2. Voor de duidelijkheid, ook
buiten deze Kamer, is het dan toch wel nuttig om aan te geven, hoe dit gegeven
zich verhoudt tot de regeringsverklaring, waarin duidelijk sprake is van een
reductie met 3% tot 5%, te bereiken met aanpassingsmaatregelen, zoals energiebesparing.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Ook bij de Milieuraad is weer eens geconstateerd hoe moeilijk het is om
een reductiedoelstelling te verwezenlijken, zelfs die van 3% tot 5%. Ik heb
aangegeven dat er nu een reductie van 1,5% wordt bereikt met de maatregelen
per 1 januari 1996 voor de kleinverbruikersheffing. Wij zullen aanvullende
maatregelen moeten nemen om de doelstelling van 3% tot 5% te halen, waarbij
ik ernaar streef, bij 5% uit te komen. Ik denk overigens dat dit voor ons
allen geldt; het is ook de gedachte achter de motie, die daar ook voldoende
ruimte voor geeft.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Boers-Wijnberg (CDA):
 
 De motie is ondertekend door vertegenwoordigers van de coalitiepartners
en ze geeft eigenlijk een verandering van de regeringsverklaring aan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Absoluut niet, u legt de motie echt verkeerd uit. Ik heb zoëven aangeduid
hoe de motie gelezen moet worden. Het blijkt overigens ook al voldoende uit
de tekst. En voor het geval dat u die doelstelling van een reductie met 5%
wilt nazoeken, ik geloof dat die op bladzijde 73 van het NMP precies wordt
uitgelegd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Boers-Wijnberg (CDA):
 
 Even voor de duidelijkheid. Er staat in de motie dat er in 1995 een besluit
zal worden genomen over de reductie van de CO2-uitstoot met 5%.
De aanduiding in de regeringsverklaring, 3% tot 5%, wordt dus veranderd in
5%.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Nee, de gedachte achter de maatregelen die in het tweede deel van de motie
worden aangekondigd, is een reductie met 3% tot 5%, waarbij mijn inzet 5%
is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Ik lees in de motie dat u voor 1 januari 1996 inzichtelijk wilt maken,
welke maatregelen nodig zijn om die reductie te bereiken. Waarom kiest u voor
dit tijdstip? Het ligt na de behandeling van de begroting van VROM en andere
begrotingen, zoals die van EZ. Maatregelen die wij eventueel met elkaar overeenkomen,
kunnen dus op z'n vroegst pas in de begroting voor 1997 worden ingevoerd.
Wordt het daardoor niet nog veel moeilijker om het door ons allen gewenste
doel vóór het jaar 2000 te bereiken?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Wij hebben een tijdstip voorafgaand aan de begrotingsbehandeling 1996
overwogen, maar dat blijkt technisch ontzettend slecht uitvoerbaar te zijn.
Dan moet er namelijk al in mei een nota met aanvullende maatregelen zijn.
Ik heb in de toelichting gezegd dat "voor 1 januari 1996" moet worden gelezen
als: in ieder geval voor het kerstreces, zodat wij er tijdens het kerstreces
besluiten over kunnen nemen. Dan moet het mogelijk zijn om de maatregelen
in te voeren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Stel dat de Kamer, gelet op het pakket van maatregelen, een reductie met
5% mogelijk acht, ziet u dan de mogelijkheid om die reductie op tijd, dus
voor het jaar 2000 te realiseren?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Dat is de bedoeling van deze motie.
 
 
 
 
 
 De heer Crone (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij hebben naar mijn oordeel een goed algemeen
overleg gehad, dat wij nu mooi en snel kunnen afronden. Mijn fractie hecht
eraan dat het plenair gebeurt, omdat het hierbij gaat om een noodzakelijk
optreden van Nederland in het buitenland. Door de eenheid die tegenover het
buitenland nodig is, verbleken de verschillen die in eigen land wel eens bestaan.
Ik ben dan ook blij met de teneur van het debat, waarin de doelstellingen
van het NMP 2 nog eens duidelijk zijn bevestigd. Daarachter ligt het door
mevrouw Augusteijn verwoorde brede gevoelen in Nederland, dat het misgaat
met het klimaat als wij niet ingrijpen. Over die hoofdzaak zijn wij het eens.
 
 Wij hoeven overigens niet alleen maar bang te zijn voor het oplossen van
klimaatproblemen, want het neemt niet alleen onzekerheden weg, er zijn ook
veel economische kansen aan verbonden. Technologisch zijn er heel veel opties
en die kunnen heel goed in het economische proces ingepast worden. Zelfs bij
het doorrekenen van het oorspronkelijke NMP door het Centraal planbureau is
al aangetoond dat verdergaande energiebesparing zichzelf terugverdient. De
vele studies die sindsdien zijn verschenen, hebben dat alleen maar bevestigd,
tot en met de gisteren verschenen studie van het Wereldnatuurfonds. De timing
van de maatregelen is dus wel buitengewoon belangrijk, evenals een zekere
geleidelijkheid. Daarom moeten wij ook de zekerheid van die geleidelijkheid
bieden aan economische actoren (burgers en bedrijven). Wij moeten ook de zekerheid
bieden dat wij doorgaan, dus dat wij niet af en toe een maatregel nemen en
dat er vervolgens in dat opzicht jaren niets gebeurt. Wij blijven het beleid
geleidelijk aanscherpen.
 
 De minister heeft nadrukkelijk gesproken over het doel om na 2000 door
te gaan, in het verlengde van het commitment voor 2000. De doelstelling van
1% à 2% reductie van de broeikasgassen per jaar is een hanteerbaar
element om in Berlijn in te brengen. Dat vat ik op als een toezegging. Het
is een hanteerbaar element dat zij dit in handen neemt. De minister zal zich
er zo sterk mogelijk voor inzetten om in Berlijn succes te boeken. Na Berlijn
zal hier het resultaat besproken worden.
 
 Joint implementation is een belangrijk instrument om een bijdrage te leveren
aan de oplossing van het probleem tegen de laagste kosten, zij het niet in
ons land. Wij moeten daarbij vermijden dat met name ontwikkelingslanden de
indruk krijgen dat wij zo voor een koopje op de eerste rij willen zitten.
Vandaar dat wij dit in de volgende motie hebben verwoord.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,Crone
 
 overwegende, dat: 
 
 
 - het instrument van joint implementation
een belangrijke bijdrage kan leveren aan het voorkomen van ingrijpende klimaatveranderingen;
 
 
 - dit instrument enerzijds kan worden ingezet ten behoeve van technologische
kennisoverdracht in zowel de zich ontwikkelende landen als de landen in Oost-Europa;
 
 
 - anderzijds joint implementation-projecten, gericht op bosaanplant,
een bijdrage kunnen leveren aan de binding van CO2;
 
 
 
 herbevestigt de afspraken in het NMP 2 en spreekt uit
dat bij nieuwe verdragsverplichtingen met betrekking tot CO2, joint
implementation een belangrijke rol kan spelen,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Crone, Augusteijn-Esser en Te
Veldhuis. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 57 (23900-XI).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik wil de heer Crone graag nog een vraag stellen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U hebt vanmiddag al overleg gehad. Ik neem aan dat u nu een vraag stelt
die niet vanmiddag ook is gesteld.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Mijn vraag gaat over de motie en de motie is zojuist ingediend. Het gaat
ook om de motie van mevrouw Augusteijn, die de heer Crone ondersteunt. Hij
heeft vanmiddag namelijk in het overleg gezegd: wij weten nu best al welke
extra maatregelen er mogelijk zijn om de verdergaande doelstellingen te realiseren.
Vindt hij ook niet dat het wat lang duurt, wanneer er pas eind van dit jaar
een aanvullend pakket met maatregelen komt voor de mogelijke uitvoering van
die min 5%?
 
 
 
 
 
 De heer Crone (PvdA):
 
 Ik heb al gezegd dat de berekeningen voor heel veel maatregelen al op
de plank liggen. Dus hoe eerder het kabinet met een brief komt over aanvullend
beleid, des te beter. Voor de zomer komt EZ met een brief over de reparatie
van de bezuinigingseffecten. Als daaraan een aantal andere maatregelen gekoppeld
kunnen worden, zal mij dat een lief ding waard zijn. De opmerking, dat hierover
uiterlijk voor het kerstreces gediscussieerd moet kunnen worden, moet niet
zo opgevat worden dat dit geen dag eerder mag. Als het kabinet daarmee eerder
komt, des te beter. In ieder geval kan het dan besproken worden in relatie
tot bijvoorbeeld de klimaatnota.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Boers-Wijnberg (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik heb met veel belangstelling naar de minister
geluisterd en in mijn gezelschap natuurlijk het hele CDA. Zij schetste een
beeld van de aanpak in Berlijn op de klimaatconferentie gedurende de komende
veertien dagen.
 
 Er moet gedrevenheid zijn. Ik heb tot mijn genoegen geconstateerd dat
daarvan sprake is. Door alle fracties, ook die van de VVD, zijn er in dit
kader stimulerende woorden gesproken. Ik heb zelfs enige spijt van het feit
dat ik de houding van de VVD in Rio de Janeiro in de persoon van de heer Te
Veldhuis ten tonele heb gevoerd. Dat is dus gelukkig verleden tijd.
 
 Ik heb niet de dringende behoefte om moties in te dienen over plannen
voor de huidige situatie in Nederland. Het is wel belangrijk om ten behoeve
van de positie van het kabinet in Berlijn, waar het nu uiteindelijk over gaat,
de zaken aan te brengen die nodig zijn. Daarom spreekt de motie-Crone mij
wel aan.
 
 Het klimaatbeleid moet ons hier bezig blijven houden. Dat moet op gepaste
momenten gebeuren. Dit punt moet niet in één middag afgehandeld
worden. Ik verzoek mijn collega's dan ook om na de klimaatconferentie in Berlijn
opnieuw een algemeen overleg of plenair debat te voeren over het in Nederland
noodzakelijke klimaatbeleid, alsook wereldwijd. Dat vind ik logisch.
 
 Tot slot wens ik de minister en de ambtenaren veel succes en goede resultaten
toe. Het klimaat vraagt daarom. Goed rentmeesterschap is dan ook nodig.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Voorzitter! De Kamer heeft vanmiddag gepraat over de conferentie in Berlijn.
Het is duidelijk geworden dat het iedereen zeer ter harte gaat hoe de toekomst
van onze samenleving, van ons klimaat eruit zal zien. In het overleg is ons
echter gebleken dat de minister niet van plan is, in Berlijn ambitieuze reductiedoelstellingen
voor CO2 na 2000 te bepleiten. Wij betreuren dat. Wij dringen er
nogmaals bij de minister op aan, dit wèl te doen. In onze optiek is
zo'n doelstelling ook zeker mogelijk. Diverse studies laten zien dat er een
wereld te winnen is als het gaat om de energiebesparing. De Icarus-studie,
die is gemaakt in opdracht van het ministerie van VROM, laat zien dat 30%
energiebesparing in 2000 mogelijk is zonder dat het tot extra kosten hoeft
te leiden. Ook onderzoek van het Wereldnatuurfonds laat zien dat er heel wat
mogelijk is: een reductie van 20% van CO2 in 2005, met ook nog
een forse toename van werkgelegenheid. De ambitieuze doelstelling van 20%
reductie in 2005 is dus niet irreëel. Integendeel. Ik vraag de minister
dan ook, vast te houden aan de strategie die is vastgelegd in het NMP 2, voluit
gesteund door de Kamer. Ik leg de Kamer daarom de volgende uitspraak voor.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat in het NMP 2 is vastgelegd dat de strategie in internationaal
verband ongewijzigd blijft en gericht is op onderzoek naar en stimuleren van
de mogelijkheden van 20% CO2-reductie in de geïndustrialiseerde
landen in 2005 ten opzichte van de huidige uitstoot;
 
 verzoekt de regering in het internationale overleg over de klimaatverandering
een ambitieuze inzet te kiezen, uitgaande van de in het NMP 2 vastgelegde
strategie, gericht op een 20% reductiedoelstelling voor 2005,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden M.B. Vos en Stellingwerf. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 58 (23900-XI).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Crone (PvdA):
 
 Voorzitter! Omdat het algemeen overleg geen antwoord op mijn vraag opleverde,
moet ik helaas de vraag herhalen hoe wij dat realiseren. Een reductie van
20% vergt bij een economische groei van 1% à 2% na 2000 een efficiencyverbetering
van 25% à 30%. Hoe wil mevrouw Vos dat doen, terwijl zij in haar eigen
verkiezingsprogramma een heffing voor grootverbruikers heeft afgeschaft?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Ik heb vanmiddag al gezegd dat wij die heffing niet hebben afgeschaft.
Ik wil in feite hetzelfde als in het NMP 2 is vastgelegd. Wij moeten internatio naal een strategie ontwikkelen die gericht is op onderzoek en op
allerlei maatregelen om de doelstelling van 20% reductie te realiseren. Ik
vraag de minister, dit als inzet te kiezen. Ik vraag haar te bevorderen dat
de Europese landen daar gezamenlijk hun strategie op richten. De vraag of
dat, gezien allerlei nieuwe ontwikkelingen, uiteindelijk zal lukken, is natuurlijk
de volgende vraag. Het gaat mij erom dat Europa bij deze conferentie zegt:
dit is onze ambitie, wij ontwikkelen nu gezamenlijk een beleid dat zich hierop
richt, en daarbij zullen wij allerlei technische potenties die er liggen en
die uit allerlei rapporten blijken, optimaal inzetten. Ik vind dat Nederland
een van de landen moet zijn die hierbij het voortouw nemen.
 
 
 
 
 
 De heer Crone (PvdA):
 
 De technische potenties zijn er, maar zij kunnen voor een deel pas ingezet
worden door de oude bestaande installaties uit te schakelen, te vervangen
enz. Dat is precies het tijdpad waar ik het over had. Dat wil ik volgen. Mevrouw
Vos wil ons nu vastleggen op een reductie van 20% in 2005, maar zij durft
niet te zeggen hoe wij die kunnen realiseren. Stel dat de minister dat binnenhaalt
in Berlijn, moeten wij dan over een jaar een brief sturen waarin staat dat
wij ons vergist hebben en dat wij het niet halen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 De studies waar ik het over heb, gaan wel degelijk uit van de bestaande
situatie. Zij laten zien dat er via allerlei technische verbeteringen een
vooruitgang mogelijk is. In de studies wordt ook gesteld dat er een tijdpad
van een jaar of tien voor nodig is. Dan is echter wel degelijk de reductie
van 20% mogelijk. Ook die studies gaan uit van het huidige bestaande en verouderde
potentieel, dat omgevormd moet worden. Dat kan volgens de studies zelfs op
een kosteneffectieve manier.
 
 Het is belangrijk even de intentie van de motie uit te leggen. Het gaat
er mij niet om, nu keihard vast te leggen dat wij die doelstelling moeten
halen. Het gaat erom, vast te leggen dat dit onze inzet is. Het is van belang
daarop je strategie uit te zetten en daarop je brede pakket van maatregelen
in te zetten. Op die manier kun je Europa meekrijgen in de opvatting dat het
die kant op moet gaan. Als wij tot zo'n inzet kunnen komen, is dat een grote
stimulans om een energieheffing breed in te zetten. Dan zijn dergelijke middelen
immers noodzakelijk.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):
 
 Waarom steunt mevrouw Vos dan niet gewoon de motie die ik heb ingediend?
Dat staat haar overigens nog vrij om te doen. De motie gaat uit van dezelfde
inzet. In de motie wordt echter niet precies vastgelegd hoeveel er na 2000
zal worden gerealiseerd. U heeft vanmiddag in het algemeen overleg zelf gezegd,
dat u niet wilt dat bedrijven onderuit worden gehaald en dat u ook de werkgelegenheidsaspecten
van het een en ander hoog acht. Het Wereldnatuurfonds heeft een rapport gepubliceerd
waarin het wel degelijk werkgelegenheidseffecten in positieve zin heeft berekend
wanneer we komen tot een verdergaande reductiedoelstelling. Maar de minister
heeft vanmiddag heel duidelijk aangegeven dat er ook na 2000 een doelstelling
zal plaatsvinden en dat zij ernaar streeft, dat in ieder geval in te brengen
in het klimaatoverleg in Berlijn. Waarom wilt u dan nu per se vastleggen hoeveel
dat moet zijn? Ik denk namelijk dat u daarmee minder bereikt dan wat u wilt
bereiken. Dat zou ik jammer vinden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Ik vind het van belang dat de minister daar duidelijk maakt wat de inzet
van Nederland is en dat zij een enthousiasmerende rol speelt in het debat
in Berlijn. Het is van heel groot belang dat duidelijk wordt gemaakt wat de
inzet zal zijn na 2000. Het rapport van het WNF is voor mij alleen maar een
reden te meer om te zeggen dat het mogelijk is om 20% te reduceren in 2005
en er, in de optiek van het WNF, nog 70.000 banen bij te creëren. De
mogelijkheden zijn er. Ik vraag de minister om die mogelijkheden volop uit
te buiten en ze als richtsnoer voor haar inzet te kiezen. Daarop moet zij
met haar Europese collega's een strategie ontwikkelen om dat ook te realiseren.
Nogmaals, zo staat het letterlijk in het NMP 2 geformuleerd. Als mevrouw Augusteijn
meent dat ik overvraag, dan moet zij nog maar eens naar dat NMP 2 kijken.
De formulering die ik voor mijn motie heb gebruikt, kunt u daarin vrijwel
letterlijk terugvinden.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik neem aan dat u klaar bent?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Nee, voorzitter, ik ben nog niet klaar. Ik wil nog een motie aan de Kamer
voorleggen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dan moet u die nu snel voorlezen, want u bent royaal over uw tijd heen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Mijn tweede motie heeft betrekking op de reductiedoelstelling van 5% waarover
wij later dit jaar zullen spreken.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat een verdergaande reductie van CO2-emissies
nodig is om een stabilisatie van de CO2-concentratie in de atmosfeer
binnen bereik te houden;
 
 overwegende, dat in het NMP is vastgelegd dat in 1995 een besluit wordt
genomen over de -5% reductiedoelstelling voor 2000;
 
 overwegende, dat voor een heldere besluitvorming het gewenst is dat er
inzicht bestaat in de noodzakelijke maatregelen voor een 5% CO2-reductie
in 2000;
 
 verzoekt de regering uiterlijk met de begroting 1996 aan de Kamer voorstellen
te doen voor maatregelen om in 2000 een CO2-reductie van -5% te
kunnen realiseren,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden M.B. Vos en Stellingwerf. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 59 (23900-XI).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij hebben zojuist in het algemeen overleg gesproken
over de klimaatconferentie. Ik heb mijn ernstige zorg uitgesproken over het
feit dat de doelstellingen wel vaak worden gesteld maar bijna even vaak niet
worden gehaald. Binnen de EU is bijvoorbeeld sprake van een
CO2-doelstelling die 5% tot 8% wordt overschreden. De ernst van
de situatie wordt, naar onze opvatting, vaak onderschat. Mondiaal bezien gaat
de economische ontwikkeling met een enorme snelheid voort, bijvoorbeeld in
Zuidoost-Azië, waarbij wellicht sprake is van overschrijdingen van vele
tientallen procenten in dat werelddeel. Wij weten dat niet precies, omdat
daar geen CO2-doelstellingen gelden.
 
 Op basis van de eindige grondstofvoorraden en energievoorraden zullen
we tegen grenzen oplopen. Voor Nederland geldt een CO2-reductiedoelstelling
van 3% tot 5%. De minister heeft erkend dat eigenlijk een doelstelling van
20% reëel zou zijn, maar dat daar wel een politiek draagvlak voor zou
moeten zijn. Daar heeft zij gelijk in, maar daar zit wel het probleem. De
politiek is tot op heden niet in staat om het mondiale milieuprobleem die
prioriteit te geven die het in wezen zou moeten hebben. Vijf jaar geleden
bleek dat nog wel mogelijk, maar nu staan criminaliteit, minderhedenbeleid,
werkgelegenheidsbeleid bovenaan de politieke agenda en dat is veelbetekenend.
 
 De eerste drie genoemde problemen sluiten aan op de dagelijkse belevingswereld
van mensen en dat is op zichzelf natuurlijk interessant. Maar het mondiale
milieuprobleem wordt daardoor niet kleiner. We zijn het met de minister eens
dat het in wezen gaat om een continu onderliggend probleem waarover veel fundamenteler
gesproken zou moeten worden. Zij heeft gezegd dat het te maken heeft met onze
levensstijl en dat de maatregelen, hoe dan ook, tot aanpassing van die levensstijl
zouden moeten leiden. Dat kan in eigen vlees snijden. Dat is waarschijnlijk
ook de reden voor het feit dat de milieuproblematiek op de politieke agenda
gezakt is. Het zal ons en de samenleving duidelijk moeten worden dat alle
menselijke activiteit en alle samenlevingsproblemen die daaruit voortvloeien,
uiteindelijk plaatsvinden op het substraat van de Schepping. De Schepping,
die grenzen van draagkracht in zich bergt. Een Schepping waarvoor wij wel
de verantwoordelijkheid hebben gekregen. Het zou goed zijn wanneer de minister
die verdergaande discussie mede zou willen sturen. Als de minister met de
door haar geëtaleerde intentie naar Berlijn gaat, schept dat bij ons
zeker vertrouwen, maar op de langere termijn kan het echter niet anders dan
dat er verdergaande maatregelen komen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Mijnheer de voorzitter! Er is al een aantal keren aan gerefereerd, dat
wij vanmiddag een buitengewoon belangrijke discussie hebben gehad over een
probleem dat op het ogenblik nog niet alle aandacht heeft. De leden van de
commissie die vanmiddag aanwezig waren, waren allen overtuigd van de zinvolheid
van de discussie en van het nemen van maatregelen voor de korte en voor de
langere termijn.
 
 De motie-Augusteijn-Esser op stuk nr. 56 zie ik als een ondersteuning
van het beleid. Met deze motie kan ik heel goed leven. Sterker nog, ik kan
een heel goed milieubeleid voeren. Mevrouw Boers vroeg hoe het nu zit met
die 5%. Ik lees de zinsnede in ieder geval zo, dat in dit jaar het besluit
moet worden genomen of wij van 3% naar 5% konden springen. Dat wordt bedoeld
met het laatste gedachtenstreepje. Ik interpreteer dat althans zo, en dat
betekent dat er geen licht zit tussen het regeerakkoord en deze zinsnede.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Boers-Wijnberg (CDA):
 
 Ik doe nog één poging. Hoe kan dat nou? Ik vraag u of de
regeringsverklaring wordt veranderd. Het antwoord daarop lijkt mij gewoon
"ja" te zijn!
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Nee, wij hebben afgesproken dat wij in dit jaar een besluit nemen of wij
zover kunnen komen dat wij tot die 5% gaan. Dat is de discussie. Daarom staat
in het regeerakkoord 3% tot 5%, omdat wij toen nog niet konden voorzien of
het 3% zou worden dan wel of wij in 1995 het besluit konden nemen tot 5%.
Wij praten alleen maar over een alinea uit de overwegingen en ik wil alleen
aangeven, dat het laatste gedachtenstreepje volstrekt spoort met de zinsnede
in het regeerakkoord.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Boers-Wijnberg (CDA):
 
 En de datum in de uitspraak van de motie klopt ook?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik was nog niet klaar en ik ga nu verder.
 
 Ik heb al gezegd, dat ik de motie als een ondersteuning van het beleid
zie. In antwoord op de vraag van mevrouw Vos over de behandeling voor de begroting
voor 1996 moet ik opmerken, dat ik dit niet kan overzien. Ik zal nagaan of
het mogelijk is. Als het inderdaad mogelijk is, wil ik dat graag behandelen.
Ik kan haar echter geen toezeggingen doen, omdat ik eerst met het apparaat
moet bezien hoeveel werk dit met zich zal brengen. Als het kan, doen wij dat,
want dan is het praktischer om dat voor de begrotingsbehandeling met elkaar
besproken te hebben. Ik kan in ieder geval wel toezeggen, dat het voor het
kerstreces behandeld zal worden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Wij nemen dit jaar dus nog het besluit welke reductiedoelstellingen wij
kiezen voor het jaar 2000?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Dat hadden we sowieso afgesproken. Wat in deze motie staat, is dat er
een pakket maatregelen gepresenteerd moet worden, waarmee wordt aangegeven
hoe die 5% kan worden bereikt. In de tweede plaats wordt er gesproken over
een kosten/baten-analyse. Ik vind dat een goede onderbouwing van hetgeen wij
moeten besluiten in het najaar. Nogmaals, als het eerder kan, belet niets
ons om die discussie eerder te voeren. Ik pas ervoor om dat te beloven, want
ik kan absoluut niet voorzien welke organisatorische problemen ik mij daarmee
op de hals haal. Het is geen principieel probleem.
 
 Voorzitter! De heer Crone heeft een motie ingediend op stuk nr. 57. Ook
die motie kan ik geheel tot de mijne maken, want daarin staat in wezen hetgeen
waarover wij vanmiddag hebben gesproken. Het lijkt mij een goede zaak, dat
deze motie in de komende jaren een rol blijft spelen.
 
 Vervolgens kom ik toe aan een reactie op twee ongenummerde moties. De
eerste motie gaat over de 20% reductiedoelstelling voor het jaar 2005. In
dit verband lijkt het mij goed, eerst vast te stellen dat wij in Berlijn nog
geen afspraken maken over reductiedoelstellingen. In Berlijn zullen wij afspreken,
in de komende periode een discussie te hebben die zal leiden tot een afspraak
in 1997. Dat is de lijn die in internationaal verband wordt
gevolgd. Dat de Kamer mij met een boodschap op weg stuurt, vind ik op zichzelf
een goede zaak. Er zal namelijk tijdens de verschillende discussies door de
partijen worden besproken wat wel en wat niet haalbaar zal zijn.
 
 Vanmiddag heb ik gezegd – en dat is nog eens herhaald door de heer
Crone – dat ik de reductiedoelstelling van jaarlijks 1% à 2%
hanteerbaar vind en dat ik over die doelstelling in het Berlijnse wil spreken.
De geachte afgevaardigde heeft echter gezegd, dat de doelstelling van 20%
in vijf jaar voor alle landen zou moeten gelden, dus in het algemeen. Hoe
sympathiek ik de motie ook vind, ik kan haar op dit moment niet overnemen.
Wel wil ik haar in mijn beschouwingen betrekken, evenals de andere moties.
 
 Ik wijs nog op het volgende. Er wordt voorgesteld te komen tot een doelstelling
van 20% in vijf jaar. We zijn er niet in geslaagd om in tien jaar te komen
tot een stabilisatie en dan vind ik het nastreven van de doelstelling van
20% in vijf jaar een geweldige opgave. Met een toezegging in dezen zou ik
misschien pretenderen iets waar te maken wat ik niet waar kan maken. Dit betekent
niet dat ik de reductiedoelstelling van 20% niet zeer zinvol zou vinden, maar
als internationale doelstelling is zij nauwelijks haalbaar. Hierover hebben
wij eerder deze middag ook al gesproken. Het is natuurlijk wel noodzakelijk
dat wij in Berlijn en in alle sessies die daarna komen, met elkaar spreken
over alle technologische maatregelen die getroffen kunnen worden en die wellicht –
ik hoop het van harte – op den duur meer resultaat zullen opleveren
dan tot nu toe het geval was. Op basis van de te treffen maatregelen, waarover
wij ook in internationaal verband een afspraak kunnen maken, zouden wij dichter
bij die 20% kunnen komen. Op dit ogenblik durf ik op dit punt echter geen
hardere toezeggingen te doen dan ik nu doe.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! Zojuist is een beoordeling gegeven van een motie van onder
andere de fractie van D66. In die motie wordt gevraagd de Kamer een pakket
maatregelen voor te leggen waarbij wordt uitgegaan van bepaalde percentages.
Zou het niet mogelijk zijn het pakket aan maatregelen dat nodig is voor het
thans genoemde percentage, ook aan te geven?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Maar bij dat andere pakket gaat het om actie in internationaal verband.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Maar het gaat mij om de maatregelen voor Nederland.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 U doelt op de 20% in 2000 tot 2005, alleen in Nederland? U wilt dat ik
ten aanzien daarvan een voorstel doe?
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Nee, ik vraag iets anders. U wordt in een van de moties gevraagd een pakket
van maatregelen voor te stellen...
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Maar daarbij gaat het om een ander pakket.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Maar ik vraag u de consequenties ervan ook aan te geven.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 U doelt op de consequenties die de introductie van die pakketten zouden
hebben in de periode na 2000? Op zichzelf lijkt mij dit een simpele zaak.
Natuurlijk heeft dit punt te maken met de discussie waarop mevrouw Vos duidde.
Ook door de heer Crone en mevrouw Augusteijn is deze kwestie aan de orde gesteld.
Op dit moment verzet ik mij echter tegen de precisering op en de vaststelling
van de 20%. Misschien vraagt de geachte afgevaardigde mij uit te rekenen wat
de consequenties van de pakketten zijn voor de periode na bijvoorbeeld 2005.
Als dat zo is, kan ik mij in dat verzoek vinden. Met de motie als zodanig
heb ik echter moeite.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Voorzitter! In het NMP 2 staat, dat de strategie in internationaal verband
ongewijzigd blijft en dat die gericht is op onderzoek naar en stimulering
van de mogelijkheid van 20% CO2-reductie in de geïndustrialiseerde
landen in het jaar 2005 ten opzichte van de huidige uitstoot. In feite staat
dit voornemen in het NMP 2. Mijn vraag is dan ook: kan de minister niet op
grond van het NMP 2 met deze inzet in Berlijn overleg plegen? Nogmaals, ik
zet de minister niet klem door vast te houden aan het precieze getal. Het
is echter, gelet ook op alle bestaande technische mogelijkheden, van belang
dat de minister een richting aan gaat geven met het oog op de strategie die
straks gezamenlijk in Europa zal worden gevolgd.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik heb al gezegd: ik wil die inzet onder mijn arm meenemen. De zaak wordt
in Berlijn nog niet vastgesteld. Dat gebeurt pas in 1997. Er is dus eerst
nog een heel traject te bewandelen. Ik heb goed naar u geluisterd. Hetgeen
u naar voren bracht, speelt ook een rol in het denken van anderen. Op dit
ogenblik gaat het erom wat haalbaar is. Ik weet dat u dat waarschijnlijk niet
zo prettig vindt om te horen, maar het is toch een aspect waar ik rekening
mee te houden heb. Nogmaals, ik wil die inzet meenemen. Ik ben mij er heel
goed van bewust dat er partijen in deze Kamer zijn die een jaarlijkse reductie
van 1% à 2% te gering vinden. Overigens bouwt dat natuurlijk ook op.
De Kamer kan ervan op aan dat ik er alles aan zal doen als er meer mogelijk
is. Dan kom ik ermee terug in de Kamer, want dan verandert er ook iets voor
de Nederlandse situatie. Zover wil ik gaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 U zei dat een en ander pas in 1997 wordt vastgesteld. Dat betekent dat
er twee kostbare jaren verloren gaan.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ja, maar dat is de afspraak in Berlijn. Daar kan ik op dit ogenblik niets
aan doen. Dat is het vervolg van de afspraken die in Rio zijn vastgelegd.
Het is een tussenstap. Nu moeten wij met elkaar afspreken dat wij überhaupt
bereid zijn, een nieuwe doelstelling te formuleren voor de periode na 2000
en dat wij tussen nu en 1997 met elkaar dit traject willen bewandelen om te
bezien welke maatregelen er genomen moeten worden om die doelstelling te bereiken.
Daar hebben wij twee jaar voor nodig. Daar kan ik niets aan doen.
 
 
 
 
 
 De heer Crone (PvdA):
 
 Ik krijg een dubbele uitleg van mevrouw Vos over haar motie, want zij
leest nu het NMP voor en daarin staat: de geïndustrialiseerde wereld
moet toe naar een reductie van 20%. Daar staat niet dat Nederland dat moet.
Dat betekent dat er onderhandelingen plaats zullen moeten vinden binnen de
geïndustrialiseerde wereld. Dat beoogde ik precies met de doelstelling
van een reductie met 1% of 2% jaarlijks. Ik vraag mevrouw
Vos nogmaals of haar doelstelling gericht is op een afspraak voor de gehele
geïndustrialiseerde wereld over een reductie van 20%. Dan geldt nog in
veel sterkere mate dan voor ons, dat iedereen weet dat die inzet niet haalbaar
is, zeker als er nog twee jaar verloren gaan met onderhandelen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Volgens mij maakt het niet zoveel uit hoe de motie gelezen wordt. Het
gaat om geïndustrialiseerde landen in Europa en Nederland is een geïndustrialiseerd
land. Ik vind dat Nederland in ieder geval in dat internationale verband de
inzet moet kiezen van een reductie met 20% in 2005. Daar moet Nederland ook
de strategie op uitstippelen.
 
 
 
 
 
 De heer Crone (PvdA):
 
 Dus ieder land evenveel; ieder land 20%.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Vos (GroenLinks):
 
 Het is natuurlijk een andere vraag of het op die manier moet. Wat mij
betreft kan Nederland die toezegging doen. Of andere landen dat kunnen, is
de vraag. Het gaat mij om de inzet die Nederland zal kiezen. Uiteindelijk,
als je op 5% uitkomt in 2000 en je doet er per jaar 2% bovenop, zit je ook
op min 15% in 2005. Dus misschien lopen wij wat dat betreft niet zover uit
elkaar.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Nog even en dan wordt de motie van de heer Crone algemeen ondersteund.
 
 Voorzitter! Er ligt nog een motie voor op stuk nr. 59. Ik begrijp dat
het verschil tussen deze motie en de motie die mevrouw Augusteijn heeft ingediend,
gelegen is in het tijdstip. Mevrouw Vos vraagt om duidelijkheid voor de begroting
voor 1996. Ik heb gezegd dat ik die duidelijkheid zal geven als dat mogelijk
is. Ik kan het echter niet beloven, omdat ik niet weet welke organisatorische
problemen dat geeft. Wat mij betreft zou het een goede zaak zijn.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor, aanstaande dinsdag over de moties te stemmen.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19941995-61-3717-3723.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl