Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap met betrekking tot meervoudige nationaliteit en andere nationaliteitsrechtelijke kwesties (31813, R1873)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 32
 
 
 
 Nederlanderschap
 Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Rijkswet op het Nederlanderschap met betrekking tot meervoudige nationaliteit
en andere nationaliteitsrechtelijke kwesties (31813, R1873).
 
 Ik heet de minister van Justitie welkom in de Eerste Kamer.
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Allereerst wil ik duidelijk maken dat mijn fractie verheugd
is dat met dit wetsvoorstel het Nederlanderschap geregeld wordt voor mensen
die vóór 1 januari 1985 zijn geboren als kind van een Nederlandse
moeder en een niet-Nederlandse vader. Deze omissie in de wetgeving heeft al
te lang geduurd, maar nu wordt hun situatie gelukkig gelijkgetrokken met die
van kinderen van Nederlandse vaders. Dat is tevens het laatste positieve punt
dat onze fractie uit dit wetsvoorstel haalt. Het overige deel is namelijk
gericht op het terugdringen van de dubbele nationaliteit, wat onze fractie
een onwenselijke ontwikkeling vindt.
 "Er is niet één Nederlandse identiteit". Deze woorden kwamen
het alom gewaardeerde lid van het Koninklijk Huis duur te staan. De opmerking
zou onze cultuur onrecht aandoen en ons in ons oranjegevoel aantasten. Maar
drukte deze opmerking niet een breed gedeelde waarneming uit, ingegeven door
de tijdgeest en door de manier waarop burgers nu in de wereld staan? Prinses
Maxima belichaamt wellicht de moderne mens, thuis in meerdere landen en culturen,
een identiteit opgebouwd uit elementen van verschillende achtergronden en
ervaringen.
 Dat nationale identiteiten wellicht wat minder precies samenvallen met
de burgers van een land, past in deze tijd van grensoverschrijdend wonen,
werken, studeren en liefhebben. Steeds vaker voelen mensen zich met meerdere
landen en culturen verbonden. Onze fractie is van mening dat de ontwikkeling
naar transnationale identiteiten die dit oplevert, niet bestreden of belemmerd
moet worden door vast te houden aan de eis dat een burger maar één
nationaliteit mag aannemen. Hoe dan ook, leidt de afstandseis ertoe dat mensen
voor een dilemma worden geplaatst, en één deel waarmee ze zich
verbonden voelen, geweld moeten aandoen.
 Dit kabinet heeft ervoor gekozen om de afstandseis juist meer in ere te
herstellen door meer groepen voor die keuze te plaatsen. Het is een tegengestelde
beweging aan de tijdgeest, maar ook aan de ontwikkelingen in de meeste Europese
landen, die er wel voor kiezen om mensen een dubbele nationaliteit te gunnen.
 Onze fractie is niet overtuigd geraakt van de argumenten vóór
de verruiming van de afstandseis en de terugdringing van de meervoudige nationaliteit.
Verdragsrechtelijk is Nederland geenszins verplicht om dit uitgangspunt te
hanteren, wat ook al duidelijk wordt door de andere keuze die de landen om
ons heen maken. Kan de regering toch nog eens duidelijk maken waarom ze kiest
voor dit achterhoedegevecht? En waarom ze niet het advies van de ACVZ volgt
van anderhalf jaar geleden om aansluiting te zoeken bij de – ik citeer –
"overgrote meerderheid van Europese landen die bij de verwerving van nationaliteit
het niet meer van belang achten of daardoor meervoudige nationaliteit ontstaat"?
 De regering noemt als belangrijkste argument dat een rechtspositie van
een burger helderder wordt met één nationaliteit. In de nadere
memorie van antwoord noemt ze dat in het belang van de overheid én
de burger. Ten aanzien van burgers lijkt het onze fractie logischer om de
keuze bij henzelf te laten: kiezen ze voor eenvoud ten koste van een tweede
nationaliteit, of geven ze de voorkeur aan een dubbele nationaliteit, ondanks
een wat ingewikkelder burgerschap? De regering sprak ook van de rechtsordelijke
betekenis tussen de staat en het individu. Dat heeft ze voor onze fractie
niet duidelijk genoeg kunnen onderbouwen. Een Nederlander heeft in Nederland
immers net zo veel plichten met of zonder een tweede nationaliteit. Graag
een nadere onderbouwing.
 Steeds meer verdragsstaten zijn uitgetreden bij het verdrag ter bestrijding
van meervoudige nationaliteit. Overweegt Nederland dat ook te doen? Zo nee,
waarom niet? Kan de regering toch nader dat overheidsbelang toelichten, dat
er zou zijn bij de terugdringing van de meervoudige nationaliteit? Dat belang
moet namelijk opwegen tegen het belang van, in dit geval, tweedegeneratiemigranten
die een band met twee landen hebben. Zij wonen al in Nederland van jongs af
aan, vanaf hun vierde levensjaar en moeten een pijnlijke band doorsnijden.
Om hen daartoe te dwingen, moet daar een ander belang tegenoverstaan.
 De regering meent dat het risico niet groot is dat deze migranten geen
afstand zullen doen, omdat ze nu eenmaal al zo lang in Nederland wonen. Waar
baseert de regering deze aanname precies op? De ACVZ en de WRR concluderen
in hun onderzoeken immers dat een serieus deel van de optanten waarschijnlijk
zal afzien van het Nederlanderschap. Waarom zou het feit dat de Nederlandse
overheid hen dwingt te kiezen, er niet toe kunnen leiden dat ze voor het andere
land kiezen? Graag een onderbouwing voor de verwachting van de regering dat
dit niet zal gebeuren.
 Bij de wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap in 1997 stelde
de regering er groot belang aan te hechten dat en ik citeer: "op zijn minst
migranten van de tweede generatie geen vreemdelingen meer blijven, maar volledig
integreren in het politieke en maatschappelijke leven van de Staat waarin
zij van kinds af aan wonen". Destijds was de regering ervan overtuigd dat
het voordeel van hun volledige integratie ruimschoots opweegt tegen een mogelijk
nadeel van een meervoudige nationaliteit. Is de regering deze mening nu niet
meer toegedaan? Acht de regering de Nederlandse nationaliteit niet cruciaal
voor de participatie? Graag een antwoord.
 De tweedegeneratiemigranten die hier vanaf hun vierde jaar wonen, zijn
hier volkomen thuis. In hun beleving verschilt hun band met Nederland nauwelijks
van die van tweedegeneratiemigranten die hier geboren zijn. De laatste groep
wordt niet gevraagd afstand te doen, de eerste wel. Welke rechtvaardiging
is er voor deze ongelijke behandeling? De regering stelt in de memorie van
antwoord dat ze de identiteit van de hier geborene wil respecteren, maar waarom
geldt dat dan niet voor de tweede generatie die hier niet is geboren? We zijn
verdragsrechtelijk verplicht om de hier geborenen een meervoudige nationaliteit
toe te staan, is dat misschien de enige reden voor de ongelijke behandeling?
Destijds was het echter juist de reden om de andere tweedegeneratiegenoten
hetzelfde te behandelen als de hier geboren tweede generatie. Ook het onderscheid
dat door de afstandeis bij de tweedegeneratieoptanten ontstaat met kinderen
die met hun ouders mee naturaliseren – en die dat dus niet hoeven te
doen – is niet goed uit te leggen.
 De effectieve band is het sleutelwoord voor de regering. Het blijft voor
ons de vraag wie het criterium daarvoor mag bepalen. Een affectieve band alleen
vindt de regering niet voldoende, maar zou dat in elk geval niet ook medebepalend
moeten zijn? De effectieve band is in andere opzichten ook weer niet heilig
voor de regering, getuige de wens om de effectieve nationaliteit in te trekken
op gronden van openbare orde. Zo blijft een genaturaliseerde Nederlander altijd
een soort tweederangs-Nederlander omdat er een voorwaardelijk karakter aan
kleeft. Dat getuigt naar mijn mening niet van een consistente redenering en
het bevordert evenmin de integratie.
 Concluderend. Mijn fractie heeft de indruk dat de regering alleen nog
meervoudige nationaliteit wil toestaan voor zover ze dat op internationaalrechtelijke
gronden verplicht is. Ofschoon de regering terecht heeft opgemerkt dat niet
in alle Europese landen meervoudige nationaliteit ruimhartig wordt benaderd,
valt wel te stellen dat de Nederlandse tendens om die meervoudige nationaliteit
te beperken tegen de stroom ingaat. Niettemin stelt de regering te hechten
aan Europese afstemming van nationaliteitsregels. Mijn fractie ziet niet zo
veel mogelijkheden tot afstemming, laat staan harmonisatie als iedereen hardnekkig
aan zijn eigen standpunt vasthoudt.
 Het is dus de vraag welk belang de regering hecht aan mogelijke Europese
afstemming, ook als dat misschien iets moet kosten. Wat leren wij verder van
ontwikkelingen in andere landen? De regering spreekt over uitwisseling van
informatie. Betekent dat ook dat Nederland nadrukkelijk zal kijken naar de
effecten van de tendensen in andere landen? Leidt het ruimhartig toestaan
van meervoudige nationaliteit met andere woorden inderdaad tot problemen voor
een heldere rechtspositie of bevordert het toch de integratie? En integratie
is wel een doelstelling die wij allemaal onderschrijven.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Voorzitter. De strekking van mijn betoog zal niet erg verrassen, na de
verhandeling van GroenLinks. Wij zitten grotendeels op dezelfde lijn.
 De bezwaren van de SP-fractie tegen dit wetsvoorstel zijn van drieërlei
aard.
 Ons eerste bezwaar is wetstechnisch. De Eerste Kamer wordt wederom voor
een dilemma gesteld. Hier ligt een wetsvoorstel dat een bijzonder wenselijke
en vanuit het oogpunt van antidiscriminatiewetgeving zelfs noodzakelijke wijziging
doorvoert. Dit maakt het op zichzelf al onmogelijk om tegen dit wetsvoorstel
te stemmen. Doordat deze bepaling is gekoppeld aan de andere voorstellen,
kan de Eerste Kamer eigenlijk geen kant op. Dat is hier al eerder opgemerkt.
 Ons tweede bezwaar heeft te maken met de effectiviteit van de wetgeving.
Het aantal mensen dat door deze wetswijziging geen dubbele nationaliteit meer
zal hebben, is klein. Er is een groot aantal uitzonderingen op de afstandseis:
een stuk of 9 bij naturalisatie en een stuk of 4 bij optie. Dat maakt de wet
lastig kenbaar voor de burger en de ambtenaar van de burgerlijke stand. Juist
omdat de wet niet voldoende bekend was bij de ambtenaren van de burgerlijke
stand en bij de mensen die het betrof, was reparatie van de wet nodig met
betrekking tot kinderen die voor 1985 zijn geboren uit een Nederlandse moeder.
Nu komt er dus weer een wijziging die een klein aantal mensen betreft en die
de nodige implementatieproblemen met zich zal meebrengen. De vraag is of het
voordeel dat het kabinet kennelijk in deze wijziging ziet, opweegt tegen de
nadelen.
 Het zwaarste punt dat de SP naar voren wil brengen, is dat zij zich niet
kan vinden in het beoogde doel van de wijziging: het verminderen van het aantal
mensen met een dubbele nationaliteit. Dit wetsvoorstel zet meervoudige nationaliteit
negatief neer, terwijl de landen van de Raad van Europa steeds meer juist
de positieve kanten van meervoudige nationaliteit inzien. Nederland bevindt
zich dus "in een nare achterhoede", zoals Jessurun d'Oliveira het uitdrukt.
Op dit punt zal ik nader ingaan.
 Het wetsvoorstel beoogt het aantal mensen met een meervoudige nationaliteit
te beperken door uitbreiding van de plicht om afstand te doen van de oorspronkelijke
nationaliteit. Op pagina 5 van de memorie van antwoord aan deze Kamer ontkent
de minister dit. Op pagina 6 valt echter te lezen: "Beperking van meervoudige
nationaliteit bij verlening van het Nederlanderschap is, in het spoor van
het hierboven genoemde verdrag, de hoofdregel van de Rijkswet op het Nederlanderschap."
Is beperking van die meervoudige nationaliteit nu wel of niet het doel van
de wetswijziging?
 De minister noemt bij herhaling als argumenten "de eenheid van rechtsorde"
en "een heldere rechtspositie". De SP wil graag weten wat de minister verstaat
onder "eenheid van rechtsorde". Wat is daarvan het voordeel in een multiculturele
samenleving? Wat is er onhelder aan de rechtspositie van een inwoner van ons
land die in het bezit is van een dubbele nationaliteit? Gesteld wordt: "Meervoudige
nationaliteit kan licht tot moeilijkheden aanleiding geven met betrekking
tot onderwerpen als bescherming en bijstand vanwege diplomatieke onderscheidenlijk
consulaire vertegenwoordigers, verblijf en vestiging, dienstplicht, fiscale
verplichtingen en gebruik van financiële voorzieningen."
 Dat ís een antwoord. De SP kan begrijpen dat de regering het misschien
ongewenst acht dat een Nederlander in een ander land onder de wapenen wordt
geroepen. Dat kan een Turkse jongen inderdaad overkomen. Zover mij bekend
is, wordt dat probleem echter ook ondervangen door het Verdrag van Straatsburg,
want dat bevat ook bepalingen inzake militaire dienstplicht in geval van meervoudige
nationaliteit. Hebben de andere door de minister genoemde problemen die ik
net opnoemde, zich in de praktijk al voorgedaan? Ik zou daar graag iets over
horen. Zijn er voorts uit onderzoek of uit de praktijk nog andere problemen
met dubbele nationaliteit te noemen die zich daadwerkelijk hebben voorgedaan?
 Ter onderbouwing van de uitbreiding van de afstandseis beroept de minister
zich steeds op het Verdrag van de Raad van Europa van 1963 betreffende de
beperking van gevallen van meervoudige nationaliteit en betreffende militaire
verplichtingen in geval van meervoudige nationaliteit, maar hij beroept zich
tevens op het Tweede Protocol bij dat verdrag. Dat aanvaardt bipatridie en
staat dus haaks op het oorspronkelijke verdrag. Is de minister het
met ons eens dat bestrijding van meervoudige nationaliteit in de landen van
de Raad van Europa niet meer als dringend wordt gezien en dat, integendeel,
ook de positieve kanten van de meervoudige nationaliteit worden ingezien?
 Ter onderbouwing daarvan constateer ik dat op dit moment nog slechts Nederland,
Denemarken, Noorwegen en Oostenrijk partij zijn bij het verdrag. Het verdrag
is overigens uitsluitend van toepassing op de bij het verdrag aangesloten
landen onderling. Door alle andere landen is het inmiddels opgezegd. Op dit
moment gaat het dus, met uitzondering van Noorwegen, om landen van de Europese
Unie en dus om burgers van de Unie. Tussen deze landen is inmiddels tot stand
gekomen het Europees Verdrag inzake nationaliteit (EVN). Nederland is sinds
2001 partij bij dit verdrag. Vindt de minister het nog steeds vanzelfsprekend
om een beroep te doen op het oude verdrag dat inmiddels door veel staten is
opgezegd?
 Graag wil de SP-fractie hier nogmaals wijzen op de adviezen van de WRR,
de ACVZ en de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) die er alle goed gemotiveerd
op neer komen dat de afstandseis de emotionele waarde van afkomst ontkent,
niet zinvol is en zou moeten worden losgelaten. Is de minister het met ons
eens dat deze advieslichamen gezaghebbend zijn en dat er goede redenen moeten
zijn, anders dan het oude verdrag van 1963, om van deze gelijkluidende adviezen
af te wijken?
 Alle in deze Kamer aanwezige partijen zijn voorstander van een goede integratie
van vreemdelingen in ons land. Wij willen dat zij de taal spreken, werken
en dat de kinderen het goed doen op school. Onderzoek wees jaren geleden reeds
uit dat integratie in een nieuw land beter verloopt naarmate iemand beter
geworteld is in de eigen cultuur. Dit wetsvoorstel negeert de emotionele kant
van de verbondenheid door nationaliteit met het land van de ouders en voorouders.
Het is als een chirurg die een lichaamsdeel amputeert en zich verwondert over
de geestelijke pijn, het verdriet en de boosheid over de verminking, omdat
er toch een mooie prothese voor in de plaats komt. Hoe rationeel juist ook,
een dergelijke redenatie schaadt de patiënt, in dit geval de vreemdeling,
die zijn nationaliteit tegen zijn zin moet opgeven. Ik weet zeker dat een
van de leden van deze Kamer dit uit eigen ervaring kan onderschrijven. Zelf
heb ik als kind jaren in Frankrijk gewoond. Ik heb mij echter steeds nadrukkelijk
Nederlander gevoeld, hoewel ik in die tijd de Nederlandse taal nog wel verstond,
maar nauwelijks meer kon spreken. Ik was volledig geïntegreerd en voelde
me toch duidelijk Nederlands. In ons dorp in Frankrijk werd dat uitsluitend
als positief benoemd. Het uitgangspunt dat mensen die kiezen voor het Nederlanderschap
hun eigen achtergrond moeten verloochenen, schaadt ons inziens het integratiedebat.
 Ik kom bij mijn vijfde en laatste vraag. Op grond van misdrijven tegen,
kort gezegd, de veiligheid van de staat en andere essentiële belangen
van het Koninkrijk, kan de minister het Nederlanderschap ontnemen. Dit is
echter uitgesloten indien betrokkene daardoor staatloos wordt. In feite kan
ontneming van het Nederlanderschap dus alleen plaatsvinden met betrekking
tot mensen met een dubbele nationaliteit. Artikel 5, lid 2 van het EVN stelt
dat staten zich doen leiden door het beginsel van niet-discriminatie van hun
eigen onderdanen, ongeacht of zij deze nationaliteit door geboorte bezitten
of later hebben gekregen. Is de minister het met de SP-fractie eens dat hoewel
hier niet sprake is van een dwingend voorgeschreven bepaling, discriminatie
te allen tijde dient te worden vermeden? De minister heeft er zelf op gewezen
dat deze misdrijven uiterst zelden voorkomen. Deze zeer zeldzame gevallen
zullen dus slechts bij bipatridie kunnen leiden tot de ontneming van het Nederlanderschap.
Hier lijkt sprake van een uit mensenrechtelijk oogpunt zeer onwenselijke bepaling,
die zelden of nooit tot iets zal leiden. Zou de minister in overweging willen
nemen, deze bepaling buiten werking te laten?
 Wij zien de antwoorden van de minister gaarne tegemoet.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Mijnheer de voorzitter. Allereerst wil ik degenen bedanken die niet het
woord gevoerd hebben. Uit de schriftelijke voorbereiding van de behandeling
van dit wetsvoorstel in de Kamer heb ik namelijk begrepen dat daaruit de instemming
blijkt van hun fracties. Ik stel het buitengewoon op prijs dat deze fracties
desalniettemin hier aanwezig zijn. Voor zover dat niet het geval mocht zijn,
dan moet ik zeggen dat ik het betreur dat ik niet de gelegenheid krijg om
degenen die toch overwegen tegen te stemmen, te overtuigen van de waarde om
zich voor dit wetsvoorstel uit te spreken.
 Ik zal mijn antwoord vervolgen. Daarbij zal ik allereerst tot uitdrukking
brengen dat ik meen dat wat mevrouw Strik en mevrouw Quik naar voren brengen,
hen helemaal niet hoeft te weerhouden van steun aan dit wetsvoorstel. Welnu,
het wetsvoorstel is gevolgd op een langdurige discussie in Nederland over
de richting van de ontwikkeling van de wetgeving aangaande het staatsburgerschap.
Daarbij zijn twee dimensies van belang. De ene is een volledige inburgering,
het belang dat wij daaraan hechten en dat gaandeweg meer profiel heeft gekregen.
 Die inburgering wordt als het ware bezegeld met de verkrijging van het
Nederlanderschap. Vandaar dat in het wetsvoorstel een regeling is opgenomen
voor het verlies in het geval van gedragingen die een evidente breuk betekenen
(misdrijf van zeer ernstige aard) met het Nederlandse staatsverband en zijn
rechtsstelsel. Vandaar dat ook in het wetsvoorstel een plaats gegeven is aan
de eis dat iedereen die het Nederlanderschap verwerft Nederlands kent. Ik
merk vaak dat, als ik tegen mensen zeg dat dit geregeld wordt in het onderhavige
wetsvoorstel, zich een zekere verbazing meester maakt van de betrokkene. De
vraag die dan opkomt, is dan: hoefde je voordien geen Nederlands te kennen
om Nederlander te worden? Ja, dat is inderdaad de situatie tot op heden. Dit
betekent dat mensen het Nederlanderschap kunnen verwerven op grond van het
feit dat zij op dat moment ingezetene zijn van de Caribische delen van het
Koninkrijk, zonder die kennis van het Nederlands te hebben die hen in staat
stelt om hun rechten uit te oefenen om als Nederlander in alle delen van het
Koninkrijk, dus ook in Nederland, te wonen, dus ook zonder dat zij de officiële
taal van het koninkrijksverband als geheel voldoende kennen.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 U noemt het uitgangspunt dat de Nederlandse nationaliteit een bezegeling
is van het feit dat je hier geïntegreerd bent. Wij hebben het hier over
de tweede generatie migranten, de optanten die hier al vanaf hun vierde jaar
wonen. Ik kan mij daarbij moeilijk voorstellen dat zij moeten
bewijzen dat zij zich het Nederlands eigen zijn. De regering heeft echter
ook altijd als uitgangspunt gehad dat de Nederlandse nationaliteit de integratie
bevordert; die is niet alleen maar een "hoofdprijs" bij het bereikt hebben
van een volledige integratie, maar de Nederlandse nationaliteit versterkt
ook de integratie als zodanig. Kunt u daar eens op ingaan?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Zeker, dat zal ik graag doen. Dit betreft ook een van de punten die door
mevrouw Strik aan de orde is gesteld. Ik ga daar dan ook graag op in. Wat
de eerste opmerking betreft van mevrouw Strik in haar interruptie, merk ik
op dat ik al iets had gezegd over de redenen voor het wetsvoorstel. Ik was
bezig twee doelstellingen aan te geven, maar ik sprak nog over de eerste doelstelling.
Mevrouw Strik heeft zojuist echter een vraag gesteld over de tweede doelstelling.
Ik was het volgende aan het zeggen: de ene hoofdlijn is dat dit wetsvoorstel
uitdrukking geeft aan de gedachte dat de verkrijging van het Nederlanderschap
een bezegeling is van de inburgering. Ik voeg daaraan onmiddellijk het volgende
toe naar aanleiding van de tweede vraag van mevrouw Strik. Jazeker, en ook
in die zin stimuleert het, want als je dit niet als realiter bereikbare mogelijkheid
neerlegt en bijvoorbeeld het Nederlanderschap zou onthouden aan de mensen
die een gegronde reden hebben om geen afstand te doen van een ander staatsburgerschap,
dan zou je belemmeren dat het Nederlanderschap een rol speelt in de inburgering.
Maar ik gaf dus de argumenten voor de nieuwe verliesbepaling, namelijk gerelateerd
aan bepaalde, zeer ernstige misdrijven, en ik gaf een argument voor het stellen
van de taaleis. Ook mensen die in de Nederlandse Antillen of in Aruba wonen,
krijgen met het verkrijgen van het Nederlanderschap het recht om overal in
het Koninkrijk te wonen. Wij hebben ook in de praktijk gezien dat degenen
die daar het Nederlanderschap hebben verkregen, bijvoorbeeld komend uit de
Dominicaanse Republiek, vervolgens, zelfs zonder de lagereschoolkennis van
het Nederlands die mensen meekrijgen wanneer zij in de Antillen of Aruba opgroeien
naar Nederland komen – en dus echt zonder enige bruikbare kennis van
het Nederlands – dan toch hier als Nederlander wonen. Dat bedoelde ik
met het eerste punt uit de argumentatie achter het wetsvoorstel.
 Dan kom ik op het tweede punt, de kwesties rondom de dubbele nationaliteit.
Mevrouw Quik heeft daarover een opmerking gemaakt, waarbij zij verwees naar
passages uit de toelichting. In de tweede passage werd verwezen naar iets
wat een bestaand element is van de Rijkswet op het Nederlanderschap en wat
niet verandert door deze wet, namelijk de hoofdregel van afstand van een nationaliteit
die men bezit. Maar dit wetsvoorstel is absoluut niet bedoeld als een soort
vendetta tegen de mensen met een dubbele nationaliteit. Ik onderken zeer wel
de waarde van de gezichtspunten die naar voren zijn gebracht in het advies
van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken. Ik heb bij alle gelegenheden
binnen en buiten de Kamer, zoals bij de feestelijke gelegenheid waarnaar mevrouw
Quik verwees in het begin van haar bijdrage – maar op de een of andere
manier heeft wat ik bij die gelegenheid heb gezegd wat minder aandacht gekregen
in de publiciteit – tot uitdrukking gebracht dat er wat mij betreft
geen sprake van is dat wij een negatieve houding aannemen ten opzichte van
de zeer vele mensen die om allerlei redenen in Nederland een dubbele nationaliteit
hebben. Dus dit wetsvoorstel is absoluut niet bedoeld als een negatief signaal
aan de mensen met een dubbele nationaliteit. Dat was wellicht wel het geval
met een wetsvoorstel dat onder verantwoordelijkheid van het kabinet waarvan
ik deel uitmaak is ingetrokken, maar het is niet het oogmerk van dit wetsvoorstel
om daarmee een soort negatieve houding aan te nemen ten opzichte van de talloze
mensen – rond 1 miljoen – in ons land die door geboorte, door
de loop van hun levensgeschiedenis of door welke omstandigheden dan ook, naast
het Nederlanderschap een andere nationaliteit hebben. Dus voor zover mevrouw
Strik ook nog maar een moment zou hebben gedacht dat die gedachte bij mij
zou leven, wil ik die graag categorisch hebben weersproken.
 Dat brengt mij op de voordelen die eraan verbonden zijn om aan mensen
die het Nederlanderschap verkrijgen te vragen om van een andere nationaliteit
afstand te doen. Die vraag stellen wij niet – dat is een verschil met
het ingetrokken wetsvoorstel – aan mensen die bijvoorbeeld een huwelijk
met een Nederlander zijn aangegaan. Er zijn allerlei bezwaren aan verbonden
als wij die eis ook ten opzichte van hen zouden stellen. Maar als het gaat
om mensen voor wie de band met de Nederlandse rechtsorde dominant is en voor
wie de andere rechtsorde van de nationaliteit die zij nog bezitten op de achtergrond
is geraakt, is de vraag legitiem die wordt gesteld bij verkrijging, en dus
in het wegnemen van een – overigens getalsmatig beperkte – anomalie
tussen de optiesituatie en de situatie van verkrijging door naturalisatie
dat dan afstand wordt gedaan van de andere nationaliteit. Ik hecht eraan om
nogmaals te onderstrepen dat dat niet geschiedt met enig negatief voornemen
ten aanzien van de mensen met een dubbele nationaliteit, maar wij moeten ons
wel realiseren dat er ook in de praktijk problemen zijn, zoals die ook werden
genoemd door mevrouw Quik, rondom de dienstplicht. Natuurlijk zou het wenselijk
zijn dat ook andere staten op dit punt vrijheid bieden aan hun burgers, om
afstand te doen van een nationaliteit of althans om een zekere vrijheid te
laten aan hun burgers om bijvoorbeeld niet, terwijl zij in Nederland zijn
opgegroeid, hier zijn geïntegreerd en zich voorbereiden op het beroepsleven
in Nederland, in hun land van herkomst nog militaire dienstplicht te vervullen.
Het zou in mijn ogen wenselijk zijn dat andere staten deze houding aannemen
ten opzichte van hun burgers die als primaire nationaliteit het Nederlanderschap
bezitten.
 Ik geef een ander voorbeeld dan die welke al in de schriftelijke stukken
zijn gekomen. Als wij alleen de schriftelijke stukken zouden herhalen, heeft
een debat als dit immers weinig toegevoegde waarde. Uit het leven gegrepen,
noem ik het voorbeeld van iemand die hier in Nederland criminele activiteiten
heeft ontplooid, die zich aan de detentie weet te onttrekken en zich begeeft
naar het land van herkomst. Ik heb hierbij een concreet geval in gedachte.
Als er met dat land geen verdrag bestaat op grond waarvan dit land eigen onderdanen
uitlevert, bevinden wij ons in de situatie dat iemand bij wie de Nederlandse
justitie bij wijze van spreken de hand op de schouder zou willen leggen, niet
naar Nederland kan worden gebracht om hier te worden berecht. Het kan dus
zijn dat de bezwaren die nu nog aan de dubbele nationaliteit zijn verbonden,
door een verdere ontwikkeling minder worden. Dat geldt bijvoorbeeld als men
in dat geval eigen onderdanen wil uitleveren, zoals wij dat
ook doen. Deze ontwikkeling is nog niet bereikt. In deze situatie is het een
verstandige en redelijke keuze om het afstandsvereiste voorop te stellen,
zonder dit op de spits te drijven. Dat doet dit wetsvoorstel ook niet.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Beide voorbeelden die de minister noemt, zijn oplosbaar. Turkse dienstplicht
kan worden afgekocht. De minister doelt waarschijnlijk op Sadam B. Dat mag
best worden gezegd, want wie kent hem tegenwoordig niet. Op dat gebied zijn
wij al een heel eind op weg met Europese regelgeving. Dat staat helemaal los
van de nationaliteit. Uitleveringsverdragen hebben eigenlijk niets met nationaliteit
te maken. Ik vraag mij daarom nog steeds af welke praktische voorbeelden nog
meer gegeven zouden kunnen worden die pleiten voor het afstand doen van de
eigen nationaliteit.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik heb in de schriftelijke beantwoording al gesteld dat er een eenduidigheid
ontstaat op een aantal punten die van belang kunnen zijn, al naar gelang de
wetgeving van het land. Het is waar dat naar Turks recht de mogelijkheid bestaat
om met een combinatie van een korte aanwezigheid in de Turkse krijgsmacht
en het betalen van een som geld de dienstplicht te vervullen. Dat brengen
wij ook onder de aandacht. Dit neemt niet weg dat de jongemannen die in deze
situatie verkeren wel aanwezig moeten zijn en de som geld wel moeten betalen.
Als zij daaraan niet hebben gedacht, bijvoorbeeld als de nationaliteit van
generatie op generatie wordt geërfd en het besef van de tweede nationaliteit
minder levendig is, dan onderwerpen zij zich aan sancties. Natuurlijk zetten
wij de gesprekken daarover voort. Ik heb dit punt onder andere opgebracht
in gesprekken met mijn Turkse collega. Ik heb daarbij naar voren gebracht
dat dit misschien bij NAVO-lidstaten onder elkaar anders kan worden geregeld.
 In antwoord op vragen van mevrouw Strik heb ik al gezegd dat de rechtsontwikkeling
op dit punt niet ten einde is. Dit wetsvoorstel is geen voorstel dat op een
of andere manier in extremen vervalt. De bestaande hoofdregel van de afstand
wordt behouden op dit punt waar sprake is van een moeilijk uit te leggen discrepantie.
Er worden geen pogingen gedaan om deze afstandseis op de spits te drijven.
Er is geen enkele negatieve connotatie aan verbonden ten opzichte van de talloze
gewaardeerde medeburgers die een dubbele nationaliteit hebben. Ik heb dit
in alle stadia tot uitdrukking gebracht, onder andere met volledige instemming
van de woordvoerders van de SP-fractie in de Tweede Kamer. Tegelijkertijd
is er wel een beletsel opgeworpen voor het verkrijgen van het Nederlanderschap
in een situatie waarin er bezwaren of bedenkingen zijn op het punt van deelname
aan de samenleving, bijvoorbeeld door betrokkenheid bij staatsgevaarlijke
terroristische activiteiten, of bijvoorbeeld als iemand het Nederlands helemaal
niet kent.
 Mijns inziens ligt er dus een wetsvoorstel voor dat echt evenwichtig mag
worden genoemd en dat naar mijn overtuiging echt evenwichtig is. Ik zou het
daarom op prijs stellen als die evenwichtigheid ook tot uitdrukking zou komen
in de steun van de leden van de Kamer.
 Er ligt nog een enkele vraag van mevrouw Strik over het ACVZ-advies. Ik
heb al gezegd dat in dit advies veel waardevols te vinden is. Er zijn inderdaad
ook ontwikkelingen in andere Europese staten die op een gegeven moment kunnen
leiden tot een herijking. Dat is mijns inziens een reden te meer om de evenwichtige
benadering te steunen van dit wetsvoorstel met deze oogmerken. De keuze voor
het optierecht is niet bedoeld als iets om scherp te slijpen, maar wel om
een grens te trekken die wat dichter ligt bij de bestaande situatie ten aanzien
van de naturalisatie. Zowel bij de situatie onder artikel 6, eerste lid, onder
e, als bij de situatie onder artikel 6, eerste lid, onder a geldt dat er in
het algemeen geen effectieve band meer is met het land van de andere nationaliteit.
Voor optanten die sinds hun vierde jaar toelating en hun hoofdverblijf in
Nederland hebben, geldt in de afweging dat gevraagd mag worden met de doelstelling
die aan dit wetsvoorstel ten grondslag ligt. Voor degenen die sinds hun geboorte
in het Koninkrijk verblijven, leidt de afweging tussen respect voor bestaande
en nieuw te verwerven rechten tot een andere uitkomst. Dit in verband met
de gelijkenis van deze optanten met kinderen van de derde generatie, namelijk
het recht op behoud van artikel 14 van het EVN en artikel 8 van het IVRK,
en de vergelijking met de natualisandis die is geboren in het Koninkrijk.
 Over het punt van de effectieve en affectieve band heb ik hopelijk al
voldoende gezegd.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Wij zijn verdragsrechtelijk verplicht de meervoudige nationaliteit toe
te staan aan wie hier is geboren. Dat heeft de minister ook gezegd. Daarom
is er ook voor gekozen om de situatie van tweedegeneratiemigranten die hier
al van kleins af aan wonen, gelijk te trekken met de situatie van hen die
hier geboren zijn. Deze situaties lijken het meest op elkaar. Nu laat de regering
dit los. Want, zo zegt de minister, "ik wil ze gelijktrekken met de naturalisandi",
mensen die hier misschien op meerderjarige leeftijd naartoe zijn gekomen.
Mijn vraag is steeds: wat is de rechtvaardiging om een gelijke behandeling
op te heffen omwille van een verzwakking van de rechtspositie van tweedegeneratiemigranten?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik begrijp de argumenten van mevrouw Strik wel. Je kunt zeggen dat er
bij het aanbrengen van een afgrenzing altijd een argumentatie mogelijk is
die de vergelijkbaarheid net op een ander punt legt. Ik heb zo-even de argumenten
gegeven waarom ik meen dat deze vergelijkbaarheid met naturalisandi de doorslag
geeft. Ik wil erop wijzen dat dit allemaal niet afdoet aan de mogelijkheid
dat er omstandigheden zijn waarin de afstandseis redelijkerwijs niet kan worden
gesteld. Dat geldt natuurlijk ook bij deze optanten.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Kan de minister mij uitleggen wat er veranderd is, waarom de regering
nu een andere keuze maakt dan zij tot nu toe heeft gedaan?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ja, dat kan ik enigszins uitleggen. Ik zeg dit met een aarzeling die misschien
moeilijk in de Handelingen is weer te geven. Ik vraag mij even af hoe mijn
"ja" van zo-even in geschreven vorm klinkt. Een "ja" met aarzeling, ik probeer
het maar even zelf te beschrijven, met een klankkleur die aangeeft dat er
ook wel argumenten zijn in een andere richting. Bij het opstellen van dit
wetsvoorstel hebben wij geprobeerd het evenwicht in de discussie
te vinden en te bewaren. Sommigen zeggen dat er in bepaalde constellaties
toch wel wat complicaties zijn aan dubbele nationaliteit. Dat is waar, vooral
als zich dit van generatie op generatie voortzet. Dit kan het gevolg zijn
van het recht van nationaliteit van de staat van herkomst. Dat is tenslotte
de realiteit. Neem Marokko. Wij hebben verscheidene malen tegen de Marokkaanse
collega's gezegd dat het toch wel mooi zou zijn als men een afstand kon introduceren.
Dat betekent dus dat de afstandsvereiste niet kan worden gesteld voor de optanten
in de situatie waarover mevrouw Strik spreekt. Voor andere landen kan het
wel. Dan krijgen wij toch een kleine verruiming van de situatie dat men geen
andere nationaliteit heeft dan de effectieve waar, zoals gezegd, enige voordelen
aan verbonden zijn. Wij slijpen dit echter niet scherp. Dus, anders dan het
ingetrokken wetsvoorstel, is het niet een zodanig ten strijde trekken tegen
de dubbele nationaliteit dat wij problemen over mensen afroepen die in een
levenssituatie terecht kunnen komen waarin de band met de staat van herkomst
van belang is. In die afweging zijn wij hierop uitgekomen.
 Volgens mij heb ik over de effectieve en de affectieve band voldoende
gezegd, ook bij andere gelegenheden. Wat de vraag van mevrouw Quik over de
onderliggende oogmerken betreft: ik hoop dat ik haar zorgen heb kunnen verminderen.
Op de Turkse dienstplicht ben ik eveneens reeds ingegaan. Ik hoop dat ik de
verhouding tot de integratie ook voldoende heb belicht. Laat ik er dit nog
aan toevoegen, gelet op het betoog van mevrouw Quik die verwees naar haar
eigen Franse verleden. Natuurlijk is het van enorme waarde als mensen ook
een andere taal en cultuur kunnen begrijpen dan die waarvan ze de nationaliteit
hebben. Mevrouw Quik heeft dit meegemaakt als Nederlandse in Frankrijk. Iemand
in de omgekeerde situatie zal dit hopelijk ook zo kunnen ervaren. Dat maakt
het in mijn ogen wenselijk om alle uitingen achterwege te laten die op de
een of andere manier een negatieve klankkleur geven aan de aanwezigheid van
het grote aantal gewaardeerde medeburgers met een meervoudige nationaliteit.
Ik hoop dat wij met dit wetsvoorstel het evenwicht vinden tussen het toekennen
van waarde en betekenis aan de verkrijging van het Nederlanderschap en het
verminderen van enkele complicaties die kunnen optreden al naar gelang de
mate van vrijheid die het land van de andere nationaliteit geeft, wordt beperkt,
bijvoorbeeld wanneer mensen worden geconfronteerd met zo iets als de dienstplicht.
Dat leidt tot beperkingen in de persoonlijke vrijheid rondom erfrecht of belastingrecht.
Ik denk ook aan beperkingen uit het oogpunt van de rechtszorg, bijvoorbeeld
in het geval van uitleveringssituaties.
 Ik hoop hiermee de vragen in eerste termijn voldoende te hebben beantwoord.
Ik zie uit naar de eventuele opmerkingen in tweede termijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Ik heb nog niet helemaal antwoord gekregen op mijn vraag over de antidiscriminatiebepaling
in het Europees verdrag inzake nationaliteiten, met name met betrekking tot
de ontneming van het Nederlanderschap aan mensen die een staatsgevaarlijk
misdrijf plegen. Het gaat om een klein aantal mensen. Alleen mensen met een
dubbele nationaliteit kunnen daardoor worden getroffen. Is dat geen discriminatie?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Discriminatie kan nooit los worden gezien van de redenen die er zijn om
onderscheid te maken. Alleen dan is het discriminatie. Er is een gerechtvaardigd
onderscheid in verband met het vermijden van staatloosheid. Het gaat om misdrijven
die naar hun aard een breuk betekenen met de Nederlandse rechtsorde. De maatregel
is inderdaad een vergaande. Vandaar ook de beperking, maar deze vindt een
rechtvaardiging die in overeenstemming is met het Europees verdrag inzake
nationaliteiten en het VN-verdrag ter voorkoming van staatloosheid. Ook andere
landen hebben vergelijkbare regelgeving op dit punt. Het gaat om een limitatieve
categorie, om kleine aantallen, maar dat lijkt me niet zozeer een bezwaar
als wel dat het bevestigt dat het gaat om een maatregel die je alleen moet
nemen in het geval van een regelrechte breuk met de Nederlandse rechtsorde.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Wat is het verschil tussen een Nederlandse terrorist en iemand met een
dubbele nationaliteit, een bipatride terrorist?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Dat verschil is er in beginsel niet. Beide breken met de Nederlandse rechtsorde.
De beperking komt voort uit onze verplichting om staatloosheid te voorkomen.
Die beperking hebben wij te aanvaarden.
 
 
 Dank. Wij zijn toe aan de tweede termijn van de Eerste Kamer. Het woord
is aan mevrouw Strik.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording. Ik hoop dat hij
mij straks ook kan bedanken, want mijn fractie steunt het wetsvoorstel, vooral
vanwege het volgens ons zo belangrijke punt van de gelijktrekking van kinderen
met een niet-Nederlandse ouder.
 De minister heeft duidelijk aangegeven dat het wetsvoorstel niet is bedoeld
als een negatief signaal richting mensen met een dubbele nationaliteit. Ik
ben blij dat de minister dat expliciet stelt. De afstandseis geldt al als
regel, maar die gold ook al als regel. Het punt is dat de afstandsregel ook
wordt opgelegd aan bepaalde groepen die eerder op basis van goede redenen
werden gevrijwaard van de afstandseis. Normaliter verwacht je bij een beleidswijziging,
zeker bij een beleidswijziging waarbij rechten aan een bepaalde groep worden
ontnomen, een onderbouwing met feiten, op basis van een onderzoek naar waarom
het is misgegaan en waarom het nodig is om deze rechten aan die groep te ontnemen.
Dat mist onze fractie bij deze wijziging. Ook omdat er misschien inzicht zou
kunnen ontstaan of zou kunnen groeien wat dit betreft zou er sprake moeten
zijn van een nadere onderbouwing. De minister noemt wel een aantal argumenten,
maar die hebben steeds gegolden. Er zijn praktische oplossingen te bedenken
voor de argumenten die hij noemt. Deels, denk aan de ontsnapte gedetineerde,
betreft het heel kleine groepen. Het is de vraag of je daarvoor een algemene
beleidswijziging moet invoeren. Onze fractie is dus nog niet overtuigd geraakt
door de beantwoording van de minister. Een paar vragen zijn helaas nog niet
beantwoord. Ik heb gevraagd naar de onderbouwing van de regering. Waarom verwacht
de regering dat de optanten zullen kiezen voor de Nederlandse nationaliteit,
terwijl op basis van WRR-onderzoek en ACVZ-onderzoek nadrukkelijk
kan worden verwacht dat een serieus deel van de optanten niet zal kiezen voor
de Nederlandse nationaliteit? Dit baart onze fractie zorgen. Straks krijgen
we groepen vreemdelingen die eigenlijk helemaal thuis zijn in onze samenleving.
Dat is slecht voor de integratie.
 Ik heb ook nog een vraag gesteld over de Europese afstemming. De minister
heeft aangegeven, ook in de schriftelijke beantwoording, dat hij vindt dat
we allemaal onze standpunten moeten kunnen innemen, maar dat hij afstemming
wel belangrijk vindt. Hoe kunnen wij de afstemming door middel van uitwisseling
zo benutten, dat wij echt kunnen bekijken hoe het in de andere landen uitpakt?
Zo kunnen we misschien een beetje af van de politieke stellingnamen en van
de politieke denkbeelden die ons beleid bepalen. Zo kunnen we ook terug naar
de feiten en de effecten en kunnen we bekijken welk beleid het beste is voor
de integratie en voor de rechtspositie die iedereen het beste uit de verf
laat komen.
 Ik wil nog een opmerking maken over het voorwaardelijk Nederlanderschap.
Mevrouw Quik heeft daar ook al op gewezen. Het is natuurlijk niet goed dat
het Nederlanderschap een bepaalde voorwaardelijkheid heeft. Op het moment
dat je ernstige misdrijven pleegt, dreig je het Nederlanderschap kwijt te
raken. Mijn fractie is er evenwel blij mee dat het hier een heel beperkte
groep betreft. Het gaat echt om ernstige en terroristische misdrijven. Daarom
kunnen wij het ook billijken. Maar juist in het huidige klimaat zijn wij er
bezorgd over dat als je deze weg inslaat, het een hellend vlak blijkt te zijn.
Dan worden er steeds meer situaties in de wet opgenomen waarvan wordt gezegd:
nu kunnen wij het Nederlanderschap ontnemen. Onzes inziens zou dit een zeer
onwenselijke ontwikkeling zijn. Dan krijg je namelijk twee soorten Nederlanders.
Daarmee kun je niemand insluiten in onze samenleving. Mensen zonder Nederlanderschap
zullen zich dan altijd een buitenstaander blijven voelen. Met dit wetsvoorstel
is dit niet gebeurd. Wij spreken de hoop uit dat het hierbij zal blijven.
 
 
 
 Mevrouw
 Quik-Schuijt
 SP
 
 Voorzitter. Ik heb maar de helft van de spreektijd van mevrouw Strik gevraagd,
omdat ik al vermoedde dat ik naadloos kon aansluiten bij alles wat zij zou
zeggen. Ik wil nog even aandacht vragen voor de effectiviteit van de wetgeving.
Ik heb de minister betrapt op de zin "het gaat hierbij om een kleine verruiming
waar enige voordelen aan zijn verbonden". Mijn vraag is of het alle wetgevende
en uitvoerende arbeid waard is. Het wetsvoorstel bevat een gelijktrekking
met betrekking tot kinderen van moeders die hier voor 1985 geboren zijn. Wij
zullen het wetsvoorstel en die bepaling van harte steunen. Ik ben er ook blij
mee dat de minister heeft gezegd dat dit wetsvoorstel geen negatieve connotatie
heeft. Het wetsvoorstel draagt echter wel het gevaar in zich dat het negatief
wordt opgevat. Daarom vond mijn fractie het ook belangrijk om hier het woord
te voeren. Ik wil daarbij duidelijk zeggen dat mijn fractie noch voor, nog
tegen de meervoudige nationaliteit is. Wij vinden dat mensen dat zelf moeten
kunnen beoordelen. Ik denk dat een betere voorlichting noodzakelijk is. Als
je gaat googelen, vind je alle voorlichting. Ik denk dat heel veel mensen
zich niet heel erg bewust zijn van de mogelijkheden die zij hebben. Heel veel
mensen weten niet wat er gebeurt met een dubbele nationaliteit. Ons standpunt
is daarom dat mensen zelf mogen kiezen of zij afstand willen doen van hun
nationaliteiten, nadat zij alle beschikbare informatie tot zich hebben genomen.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Voorzitter. Ik wil om te beginnen graag mijn dank uitspreken voor de woorden
van herkenning die naar voren kwamen in de betogen van mevrouw Strik en mevrouw
Quik en die voor hun fractie zo bepalend zijn dat zij het wetsvoorstel zullen
steunen. Ik ben daar blij om en hoop dat de behandeling van dit wetsvoorstel
bijdraagt aan enige rust ten aanzien van dit onderwerp. Ik ben mij zeer bewust
van de toon en de soms verstrekkendheid van de voorstellen die de afgelopen
jaren zijn gedaan op het gebied van het nationaliteitsrecht en staatsburgerschap.
Het lijkt mij goed, juist in een samenleving die gebaseerd moet zijn en hoort
te zijn op wederzijds respect voor ieder met wat haar of hem eigen is, als
die tonen niet meer zo luid klinken dat ze de verstaanbaarheid van de burgers
in onze samenleving aantasten.
 Er is terecht opgemerkt dat er bepaalde onderdelen in het wetsvoorstel
zitten die ergens een grens trekken waarvan je kunt zegen dat die ook net
iets anders kan worden getrokken. Dart geldt echter voor meer wettelijke regelingen.
Het is niet ongewoon in de wetgeving en het is ook het geval bij dit wetsvoorstel.
Tegelijkertijd is het zo dat we niet de bedoeling hebben om hiermee de mogelijkheid
om het Nederlanderschap te verkrijgen voor mensen bij wie het inburgeringsproces
geconsolideerd is, te beperken of aan te tasten.
 Mevrouw Strik vraagt of de afstandseis rondom de optie ertoe kan leiden
dat mensen van wie je zou wensen dat zij wel opteren voor het Nederlanderschap
dat toch achterwege laten. Wij hebben geen onderzoek met actuele gegevens
op dat punt. Het is echter wel duidelijk dat deze afstandsplicht voor optanten
betrekking heeft op mensen voor wie, in ieder geval in het overgrote deel
van de gevallen, zal gelden dat de Nederlandse nationaliteit hun effectieve
nationaliteit is en dat er geen affectieve band meer is met het land van herkomst.
In dergelijke gevallen is het vragen van afstand redelijk en mogelijk ook
in hun eigen belang, indien zij zich niet realiseren welke gevolgen op langere
termijn verbonden kunnen zijn aan de andere nationaliteit. Ik noem het geval
van de dienstplicht.
 Dit neemt echter niet weg dat er uitzonderingen zijn, ook op deze afstandsplicht.
Die gelden ook bij optie, net als bij verkrijging door naturalisatie. Wat
mij betreft geldt hiervoor dat het nationaliteitsrecht zo dicht mogelijk zal
moeten aansluiten bij de eigen verantwoordelijkheid van de betrokkenen. Dat
is de reden dat ik mij in gesprekken met bijvoorbeeld mijn Marokkaanse collega's
die op dit terrein bevoegd zijn, heb ingezet voor het mogelijk maken van de
afstand van het Marokkaans staatsburgerschap.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 De minister zegt dat hij er geen onderzoek naar gedaan heeft. In mijn
bijdrage verwijs ik echter naar onderzoeken die al gedaan zijn door de ACVZ
en de WRR, waaruit blijkt dat de kans reëel is dat een serieus deel toch
geen afstand zal willen doen en dus het Nederlanderschap verliest. De minister
zegt dat er geen onderzoek naar is gedaan, maar kan hij deze
uitspraken wegen tegen zijn eigen verwachting? Hij geeft een argument, maar
het gaat om de verwachting wat het gedrag van de optanten zal zijn.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik heb al gezegd dat er veel waardevolle dingen zitten in het rapport
van de ACVZ. Het is best mogelijk dat er nog een verdere ontwikkeling plaatsvindt.
Die ligt echter niet alleen aan ons, maar ook aan de ontwikkeling van de wetgeving
in andere landen en het tot stand komen van internationale verdragen die complicaties
wegnemen. Ik heb ook het punt genoemd van de consulaire en de diplomatieke
bijstand. Ook daar is natuurlijk jurisprudentierecht over, ook van het Internationaal
Gerechtshof. We hebben echter geen onderzoek daarnaar gedaan en dat kun je
ook niet doen. Dan zou je een soort gefingeerde laboratoriumsituatie moeten
creëren en dat gaat nu eenmaal moeilijk bij dit soort dingen. De uitzonderingen
op de afstandsplicht gelden ook in het geval van de optie. Het risico van
onwenselijke negatieve gevolgen is dus klein en is aanzienlijk kleiner dan
bij de afstandseis zoals die vervat was in het ingetrokken wetsvoorstel ten
aanzien van huwenden.
 Mevrouw Quik heeft terecht opgemerkt dat ik geen grootse en dramatische
effecten heb voorgespiegeld over de effecten van deze wetgeving. Dat is ook
de reden waarom de Raad van State destijds bezwaar had gemaakt tegen het onder
mijn verantwoordelijkheid ingetrokken wetsvoorstel. Daarin werd namelijk voorgespiegeld
dat er zeer positieve effecten zouden zijn, terwijl we in feite moesten vrezen
voor een situatie van langdurig hinkende rechtsverhoudingen staande huwelijk
of extra complicaties in het geval zo'n huwelijk zou stranden. Daarom hebben
we dat element van het ingetrokken wetsvoorstel niet overgenomen.
 Betekent dit dat dit wetsvoorstel geen grote betekenis heeft? Nee, wel
degelijk. Maar dan primair omdat het op een evenwichtige manier afkoerst op
waar het ons eigenlijk om moet gaan bij de verkrijging van het Nederlanderschap.
Namelijk met de volle staatsburgerlijke rechten en plichten die behoren bij
het Nederlander zijn, deel uitmaken van onze rechtsorde door al diegenen wier
levensloop ze daartoe heeft gebracht, doordat ze hier zijn opgegroeid, doordat
ze hier zijn gekomen, doordat ze trouwen met een Nederlander en doordat ze
zo vertrouwd zijn geraakt met onze samenleving dat ze de taal, het recht,
de instellingen en de maatschappelijke tradities in dit land willen kennen
en daar mede vorm aan willen geven.
 Daarmee heb ik tegelijkertijd ook iets gezegd over de verhouding tussen
herkomst en toekomst. Dat was de titel van mijn bijdrage aan de bijeenkomst
die was georganiseerd door de WRR, waarbij ik aanwezig was in het goede gezelschap
van een van de huidige leden van uw Kamer, mevrouw Meurs. Ik heb toen gesproken
onder de titel Herkomst en toekomst. Die herkomst is in hoge mate verscheiden.
Die heeft mensen hier gebracht die door welke situatie dan ook een enkelvoudige
nationaliteit hebben of een meervoudige nationaliteit. Minstens een van de
leden van uw Kamer die dit debat volgt, heeft een dubbele nationaliteit.
 Ik heb zelf maar één nationaliteit, de Nederlandse nationaliteit.
En dat terwijl ik een vader had die in een ander land is geboren en als vluchteling
naar Nederland is gekomen, ten tijde van een regime, het Hitler-regime, dat
zijn werk zo grondig deed dat het ook de nationaliteit ontnam van degenen
die het land uit werden gewerkt. Aan die grondigheid is het toe te schrijven
dat voor mij de vraag van één of twee nationaliteiten zich nooit
heeft voorgedaan. Ik heb één nationaliteit.
 Maar er zijn in uw Kamer en op vele plaatsen in het politieke en maatschappelijke
leven mensen met een dubbele nationaliteit. Ook onder bewindslieden, niet
alleen van het kabinet dat inmiddels in beperkte samenstelling verdergaat
maar ook in vroegere Nederlandse kabinetten, zijn er bewindslieden met een
meervoudige nationaliteit.
 Ik denk dat het goed is om onder ogen te zien dat met een regeling zoals
we die nu hebben voorgesteld, we proberen recht te doen aan mensen als burgers
van dit land, als staatsburgers van dit land. Het heeft mij pijn gedaan dat
er vanuit sommige hoeken heden en in het recente verleden over Nederlanders
met een meervoudige nationaliteit wordt en is gesproken alsof zij tweederangsburgers
zouden zijn. Dat zijn zij niet. Die indruk mag op geen enkele manier ontstaan
en worden gevoed. Dit wetsvoorstel berust op de gedachte van volledig en onvoorwaardelijk
respect voor alle Nederlanders: degenen die het zijn en degenen die het kunnen
worden, zonder onderscheid. Dat is in overeenstemming met de uitgangspunten
van ons constitutioneel bestel, waarvan ik het een voorrecht vind dat ik het
heb mogen proberen te dienen met de verdediging van dit wetsvoorstel.
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 De aanwezige leden van de fractie van de VVD wordt conform artikel 121
van het Reglement van Orde aantekening verleend dat zij geacht willen worden
zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.