Debat inzake Europa, mede ter voorbereiding van de Algemene Raad en de Europese Top
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 6215-6247

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-06-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 95, pagina 6215-6247

19-06-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften en van het Wetboek van Strafvordering (23689)Pagina 6251-6252
95ste vergadering; 19 juni 1996Pagina 6215-6215
Debat inzake Europa, mede ter voorbereiding van de Algemene Raad en de Europese TopPagina 6215-6247
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de artikelen 5 en 9 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en in verband daarmede van enige andere artikelen van dit Wetboek (22408), en over de motie-Dittrich c.s. over overerfbaarheid van adellijke titels (22408, nr. 23)Pagina 6249-6249
Regeling van werkzaamheden (woensdag 19 juni 1996)Pagina 6247-6247
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering omtrent de terbeschikkingstelling en de sanctietoepassing ten aanzien van geestelijk gestoorde delinquenten (24256), en over de motie-Bremmer/Rehwinkel over chronisch TBS-gestelden (23445, 24256, nr. 22); de motie-Rehwinkel/De Graaf over het capaciteitstekort (23445, 24256, nr. 23); de motie-O.P.G. Vos c.s. over tijdelijke alternatieven voor ter beschikking gestelden (23445, 24256, nr. 24)Pagina 6248-6249
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van een Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden en overige verpleegden strafrechtstoepassing en daarmede verband houdende wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en de Beginselenwet gevangeniswezen (Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden) (23445)Pagina 6247-6248
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 19 juni 1996)Pagina 6299-6299
Voortzetting van het debat inzake Europa, mede ter voorbereiding van de Algemene Raad en de Europese TopPagina 6265-6299
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs inzake de bestuursvorm van het openbaar onderwijs (24138)Pagina 6249-6251
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Het onderbrengen van de zorg, bestaande uit duurzaam verblijf en verzorging in een verzorgingshuis, in de aanspraken op grond van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en tijdelijke regeling van de subsidiëring van verzorgingshuizen door de Ziekenfondsraad (Overgangswet verzorgingshuizen) (24606)Pagina 6252-6265

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 442 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is het debat inzake Europa, mede ter voorbereiding
van de Algemene Raad en de Europese Top.
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij staan aan de vooravond van de top in Florence
eind deze week, drie maanden na de start van de regeringsconferentie in Turijn.
Misschien moet in het bijzonder het Nederlandse voorzitterschap van de Europese
Unie over zes maanden genoemd worden.
 
 Wij staan hier in deze Kamer terecht stil bij Europa vanwege deze drie
omstandigheden, de aanstaande Europese top, de lopende regeringsconferentie
de IGC en het Nederlandse voorzitterschap.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Voorzitter! Met excuses aan collega Heerma, maar...
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 U begint al snel.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Het slaat niet op wat u zegt, maar ik mis de staatssecretaris voor Europese
Zaken. Daar kan een aanleiding voor zijn, maar het is misschien goed om hier
even op te wijzen. Ik ging ervan uit dat hij voor ons beschikbaar was.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Voorzitter! Hij kan ieder ogenblik komen. Hij was in de REIA. Wij komen
daar ook net vandaan. Hij is op weg hierheen.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Voorzitter! Nu de coördinerend bewindspersoon ook aanwezig is, ga
ik nog een keer van start. Ik gaf aan dat wij aan de vooravond staan van de
Europese top in Florence, drie maanden na het begin van de regeringsconferentie.
En wat minstens zo belangrijk is: het is zes maanden vóór het
Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie. Wij staan in deze Kamer
terecht stil bij Europa. Het is een Europa in beweging, dat voor grote uitdagingen,
maar ook voor grote inspanningen staat.
 
 Voorzitter! De kern van de gedachtenwisseling vandaag is naar mijn
stellige overtuiging dat het voor de Nederlandse regering en de Nederlandse
positie van groot belang is dat het Europabeleid van het kabinet brede steun
krijgt in het parlement. Dat is in het belang van Nederland, zeker met het
oog op het voorzitterschap begin volgend jaar. De CDA-fractie, zoals al is
gebleken uit eerder overleg in deze Kamer, geeft op hoofdlijnen deze steun
aan de regering. Voor de CDA-fractie is het helder dat de toekomst van Nederland
verbonden is met Europa en dat de Europese samenwerking en integratie ook
het Nederlandse belang dient. Het is jammer dat de discussie over Europa door
sommigen wordt gebruikt om een soort schijntegenstelling te creëren tussen
enerzijds idealisme en anderzijds realisme, of zoals het ook gezegd zou kunnen
worden: tussen koopman en dominee.
 
 Het CDA is en wil zijn een pro-Europapartij met beide benen op de grond,
niet blind-idealistisch, maar realistisch en op punten kritisch. Het CDA staat
voor een Europa van de burger. Dat is een Europa waar de subsidiariteitsgedachte
een belangrijke rol speelt, waar de besluitvorming zo dicht mogelijk bij de
burger plaatsvindt en waar alleen bevoegdheden aan Brussel worden overgedragen
die daar op een doelmatiger manier kunnen worden gehanteerd. Het gaat om een
Europa dat op een slagvaardige wijze problemen aanpakt waarmee mensen in het
leven van alledag worden geconfronteerd. Daarbij denk ik aan grensoverschrijdende
problemen als criminaliteit, terrorisme, drugs en milieuvervuiling. Nationale
staten zijn al lang niet meer in staat om hun soevereiniteit ten volle uit
te oefenen op deze punten. Alleen door Europese samenwerking kan deze soevereiniteit
herwonnen worden. Daarom moet op de regeringsconferentie gewerkt worden aan
een daadkrachtig, doelmatig, doorzichtig en democratisch Europa. Ik zal in
het kort aangeven wat ik met deze steekwoorden bedoel.
 
 Ik ga allereerst in op democratisch. Dit wil zeggen dat de besluiten die
genomen worden ofwel door het Europees Parlement ofwel door de nationale parlementen
worden gecontroleerd. Het begrotingsrecht van het Europees Parlement dient
tot alle verplichte uitgaven, dus ook de landbouwuitgaven, te worden uitgebreid.
Ook zal het Parlement het recht moeten krijgen om individuele commissarissen
naar huis te sturen. Waar gekozen wordt voor een meerderheidsbesluitvorming
moet het Europees Parlement volledige bevoegdheden krijgen. Nationale parlementen
moeten meer en beter betrokken worden bij de intergouvernementele besluitvorming.
Dat vereist overleg en adequate informatie, voordat besluitvorming plaatsvindt.
 
 Ik kom vervolgens op daadkracht. Dit betekent dat er sprake is van slagvaardige
en effectieve besluitvorming. De regeringsconferentie zal ertoe moeten leiden
dat de mogelijkheden van één lidstaat om de andere veertien
in gijzeling te nemen door het uitspreken van een veto, moeten worden beperkt.
Zo leidt de onwil van één tot de onmacht van allen. De BSE-affaire
die als een zwarte schaduw over Florence hangt, geeft aan waar het vetorecht
toe kan leiden. Met betrekking tot de tweede pijler pleit de CDA-fractie er
dan ook voor om te komen tot een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
dat die naam verdient, door afstand te nemen van het unanimiteitsvereiste.
Buitenlands beleid is altijd gericht op het vinden van consensus. Het vetorecht
bemoeilijkt dit alleen maar. De wenselijkheid van een daadkrachtig buitenlands
en veiligheidsbeleid wordt nog eens benadrukt, nu de NAVO-top in Berlijn zich
heeft uitgesproken voor een meer geprofileerde Europese poot in het bondgenootschap.
 
 In de derde plaats vereist een doelmatige Unie een sober uitgavenbeleid,
efficiënte besteding van gelden en een goede controle op de uitgaven.
Hierbij behoort een harde aanpak van fraude, waarbij een uitbreiding van sanctiemogelijkheden
gewenst is. Te denken valt bijvoorbeeld aan financiële sancties ten aanzien
van landen die hun nationale controleverplichtingen niet nakomen. Aan het
rondpompen van geld via Brussel zal geleidelijk een eind moeten komen. De
helft van structuurfondsmiddelen bestaat bijvoorbeeld uit onderlinge subsidiestromen
tussen relatief rijke EU-landen, terwijl deze landen zeer goed in staat zijn
om de eigen regio's te ondersteunen.
 
 Voorzitter! Ik kom op de vierde "D" in mijn rijtje, namelijk de doorzichtigheid.
Dit betekent het hakken in het woud van besluitvormingsprocedures en ook openheid
in die besluitvorming. Wij steunen de inzet van de regering op dit punt. Een
verankering van het recht op bestuurlijke informatie in het verdrag zou wenselijk
zijn.
 
 HeermaOok de handhaving van de gelijkheid van talen binnen de Unie is
in onze ogen een groot goed. Iedere burger heeft het recht
om in zijn eigen taal kennis te nemen van de besluiten van de Unie. Het kan
niet zo zijn dat de inwoner van de ene lidstaat meer gelijk is dan de inwoner
van een andere lidstaat. Wil de Europese Unie draagvlak houden, dan zal zij
de mensen in hun eigen taal moeten aanspreken.
 
 Mijnheer de voorzitter! De EMU, de Economische en monetaire unie, staat
niet op de agenda van de regeringsconferentie. Toch is dit het belangrijkste
project sinds de oprichting van de Unie. Wij hebben ons daar in het verdrag
van Maastricht aan gebonden. De EMU is een voorwaarde voor een duurzame, goed
functionerende interne markt en dwingt de deelnemende lidstaten om hun beleid
onderling nauw af te stemmen. Daardoor worden deze landen ook in politieke
zin hechter aan elkaar verbonden. De totstandkoming van de EMU is een wezenlijke
stap om het integratieproces onomkeerbaar te maken en daarmee de waarborgen
voor veiligheid, stabiliteit en welvaart in Europa hecht te verankeren. Daarnaast
is de EMU ook een direct Nederlands belang. Een handelsnatie als Nederland
is immers gebaat bij een macro-economische stabiliteitsgemeenschap. In het
Verdrag van Maastricht hebben de landen van de Unie met elkaar de criteria
voor de derde fase van de EMU afgesproken. Aan deze verdragsverplichting moet
niet worden gesleuteld. De CDA-fractie gaat ervan uit dat de regering voor
1997 met een dusdanige begroting komt dat Nederland aan de EMU-kopgroep zal
kunnen deelnemen. Als dit op een verantwoorde wijze gebeurt, kan de regering
op steun van mijn fractie rekenen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Het door ons nagestreefde Europa van de burger
vereist veel aandacht voor interne veiligheid en veiligheidsbeleving. Dat
betekent dat vooruitgang is geboden in de samenwerking op het terrein van
justitie en binnenlandse zaken. Het gaat in deze zogenaamde derde pijler naast
criminaliteitsbestrijding ook om andere zaken, zoals het immigratie- en asielbeleid.
Op al deze terreinen kunnen de individuele lidstaten de problemen niet meer
het hoofd bieden. Alleen nauwere Europese samenwerking en afstemming kan leiden
tot een slagvaardige aanpak. De CDA-fractie is voorstander van het integreren
van delen van het asiel- en het immigratiebeleid. Hierbij denken wij aan een
gemeenschappelijk toelatingsbeleid voor vreemdelingen, grotere homogeniteit
in aanvraagprocedures en in wijze van opvang en een gemeenschappelijke lijst
van veilige landen en veilige derde landen. Ook zouden onder voorkomende omstandigheden
gezamenlijke handelsmaatregelen genomen kunnen worden tegen landen die de
afgewezen asielzoekers niet terugnemen.
 
 Een Europa met open grenzen voor iedereen, inclusief criminelen, maar
niet voor de politie, leidt tot begrijpelijke frustraties. Dat geldt ook voor
het almaar uitstellen van Europol. De CDA-fractie is van mening dat, als bestrijding
van internationale criminaliteit en terrorisme werkelijk prioriteit heeft,
Europol niet langer in de wachtkamer kan blijven. Het is gênant dat
wij op een punt dat de burgers zo direct raakt, onvoldoende vooruitgang hebben
geboekt. Hoe ziet de regering de vooruitzichten op dit punt?
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom toe aan het werkgelegenheidsbeleid, een
belangrijk thema in Florence. Het is ook een belangrijk thema voor mijn fractie.
De lidstaten worstelen met een hoge structurele werkloosheid. Dit onderwerp
heeft al jaren hoge prioriteit in het beleid van de Europese Unie. In het
Verdrag van Maastricht wordt het bevorderen van een hoog niveau van werkgelegenheid
en sociale bescherming als taak van de gemeenschap expliciet genoemd. De Unie
heeft de belangrijke taak het beleid van de lidstaten te coördineren.
Dat heeft betrekking op het economische beleid en op het sociale beleid. Het
CDA is daarom voorstander van opname van het Sociaal Protocol in het verdrag.
Het witboek-Delors, de top van Essen en de follow-up daarvan en het werkgelegenheidsinitiatief
van commissievoorzitter Santer tonen aan dat het huidige verdrag ruime mogelijkheden
biedt om het werkgelegenheidsbeleid topprioriteit te geven. Het CDA steunt
deze prioriteit van harte.
 
 Tegen deze achtergrond ziet mijn fractie dan ook niet in welk nut wordt
gediend met de opname van een aparte verdragsparagraaf over werkgelegenheid.
Een verdrag is immers geen beleidsprogramma en geen plek om symboolpolitiek
te bedrijven. Evenals de regering is de CDA-fractie van mening dat overhevelen
van extra bevoegdheden of financiële middelen naar Brussel moet worden
afgewezen.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Is het niet zo dat je vanuit een werkgelegenheidsperspectief, bijvoorbeeld
als Commissie, wel degelijk iets kunt doen, ook al zeg je dat er geen middelen
of bevoegdheden mogen worden overgeheveld?
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Zeker.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Als het ene niet mag zie ik nog wel degelijk ruimte voor het andere, bijvoorbeeld
voor coördinerende middelen.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 U hoort mij de stelling verdedigen dat het huidige verdrag die ruimte
biedt en dat blijkt uit de voorbeelden die ik noemde: het witboek-Delors,
de top van Essen en initiatieven van commissievoorzitter Santer. Ik begrijp
niet goed, en de regering heeft in eerdere debatten ook onvoldoende duidelijk
gemaakt, waarom er een nieuwe bureaucratie moet komen, als ik het zo mag uitdrukken;
een nieuwe lijn met competentiegeschillen. De tekst van het huidige verdrag
biedt aan een economisch comité op alle aspecten van dit punt de basis
voor afstemming en coördinatie.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik begrijp u niet. U zegt dat een en ander op grond van het huidige verdrag
al mogelijk is, en wellicht beluister ik dat u het ook wenselijk vindt.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Zeker.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Dan is er toch ook geen nieuw apparaat en dus geen nieuwe bureaucratie
nodig? Dat begrijpt niemand.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Daar wijs ik de regering juist op. En ik vraag aan de regering of volgens
haar, in tegenstelling tot wat er bijvoorbeeld in het Benelux-memorandum staat,
een dergelijke aparte paragraaf voor werkgelegenheid ook niet nodig is.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Voorzitter! Dit verbaast mij een beetje. Er is al eerder aangegeven, ook
door de CDA, dat het principiële argument om wel een
paragraaf in het verdrag op te nemen, daarin is gelegen dat dan in de doelstellingen
en de bedoelingen van het verdrag meer evenwicht wordt gebracht tussen de
monetaire benadering en de benadering die meer op werkgelegenheid is gericht.
Het gaat, met andere woorden, niet eens zozeer om de vraag of er in juridisch
opzicht een heleboel stappen vooruitgezet kunnen worden, want die opvatting
deel ik met de heer Heerma. Maar ik vind het van principieel belang dat de
landen samenwerken en laten zien dat ze dat niet alleen doen met het oog op
een aantal monetaire doelstellingen, zoals één markt en één
munt, maar ook omdat ze het principieel van belang vinden dat je zonder een
werkgelegenheidsbeleid ook niet tot die andere economische samenwerking kunt
komen. Ik had eerlijk gezegd een iets principiëlere opstelling van de
heer Heerma verwacht.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Die principiële opstelling bestaat hieruit – in dat opzicht
denk ik dat de heer Wallage en ik niet wezenlijk van mening verschillen –
dat coördinatie van werkgelegenheidsbeleid nodig is. Het is de vraag
of je een aparte paragraaf in het verdrag moet opnemen en of er aparte bureaucratie
moet komen met competentieverschillen. In dat opzicht wijkt onze mening af
van die van de regering. Wij willen graag de inzichten van de regering daaromtrent
nog een keer horen. In het gewisselde tot nu toe – ik denk aan de gewisselde
argumenten in het debat in maart en aan de stukken die gewisseld zijn –
is de redengeving onvoldoende opgenomen. Dit laat onverlet dat op basis van
de huidige verdragstekst tot coördinatie gekomen kan worden en moet worden.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Als ik de heer Heerma goed begrijp, is zijn stelling eigenlijk dat –
en ik draai het om – als aangetoond wordt dat dit niet leidt tot meer
bureaucratie en aanvullende bureaucratische systemen, hij zich in principieel
opzicht niet tegen de stelling verzet dat er evenwicht in het verdrag hoort
te zitten.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Dat is een beetje de wereld op zijn kop. Mijn stelling is deze. Het verdrag
is geen beleidsprogramma en is te belangrijk, te principieel en te fundamenteel
om er symboolpolitiek van te maken. Als het huidige verdrag voldoende basis
biedt voor coördinatie, afstemming van werkgelegenheidsbeleid en sociaal-economisch
beleid, zeker ook in de sfeer van de EMU, zie ik niet in waarom wij die weg
op moeten. Dat laat onverlet dat in die situatie afstemming geboden is.
 
 
 
 
 
 De here Wolffensperger (D66):
 
 Als het belang van de werkgelegenheid een dominant belang is in de Europese
Unie en je een formulering kunt vinden die voldoet aan geen overdreven regelzucht
en geen Europees arbeidsmarktbeleid, zodat je ook geen illusies wekt op dat
punt, wat is er dan tegen om dat grote belang dat zo met de economische interne
markt is verweven, een geëigende plaats in het verdrag te geven? Als
ik u beluister, gaat het er meer om hoe je het erin zet dan dat u zich verzet
tegen het feit dat het überhaupt een plaats erin moet krijgen.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Voorzitter! Met permissie, maar ik vind dit een verkeerde vraagstelling.
Mijn vertrekpunt is dat afstemming nodig is. Als het huidige verdrag daarvoor
voldoende basis biedt, is het toch niet redelijk mij de vraag voor te leggen
wat ertegen is om nog iets in het verdrag op te nemen, met alle gevaren van
dien? Ik verwijs naar het debat van enkele maanden geleden waarin is gesproken
over competentieverschillen. Is niet een van de belangrijkste punten in onze
kritiek op Brussel het ontstaan van competentieverschillen en bureaucratie?
Dat moet voorkomen worden.
 
 Voorzitter! Met de regering is de CDA-fractie van mening dat het overhevelen
van extra bevoegdheden of financiële middelen naar Brussel moet worden
afgewezen.
 
 Ik wil een opmerking maken over het vertrouwenspact van commissievoorzitter
Santer. De CDA-fractie heeft steeds gepleit voor het terug laten vloeien van
meevallers op de begroting van de Europese Unie naar de lidstaten. Een geschuif
met meevallers van de ene naar de andere begrotingscategorie moet worden afgewezen.
Met algemene stemmen heeft de Kamer een motie van deze strekking aangenomen.
Deze stellingname zou niet verlaten moeten worden in mijn ogen, ook niet als
blijkt dat Nederland wellicht dit keer uit de pot van het Transeuropese netwerk
geld zou kunnen krijgen voor bijvoorbeeld de tunnel onder het Groene Hart
voor de HSL. Het kan toch niet zo zijn dat lidstaten moeten bezuinigen om
aan de EMU-criteria te kunnen voldoen, terwijl Europa miljarden extra uitgeeft?
Meevallers op de begroting van de Europese Unie behoren naar de lidstaten
terug te vloeien, zodat zij voor nationale prioriteiten kunnen worden aangewend.
Ik verwijs nogmaals naar de motie die door de Kamer op dit punt is aangenomen.
Graag verneem ik de opvatting van de regering terzake.
 
 Mijnheer de voorzitter! De regeringsconferentie moet de Unie gereedmaken
om de voor de deur staande uitbreiding aan te kunnen. Deze uitbreiding, waarmee
de Europese deling die het gevolg was van de Koude Oorlog kan worden overwonnen,
acht mijn fractie wenselijk en uit een oogpunt van stabiliteit in Europa ook
noodzakelijk. Nieuwe lidstaten zijn gebaat bij deelname aan een sterke Unie.
Wil de Unie niet aan haar nieuwe omvang bezwijken, dan zijn institutionele
hervormingen noodzakelijk. De CDA-fractie ziet verdieping in de betekenis
van het beter doen functioneren van de Unie – ik verwijs naar de vier
"D's" die ik eerder noemde – als wezenlijk voor uitbreiding van de Unie.
 
 Over de structuur waarin dat zou kunnen, moet op de regeringsconferentie
meer duidelijkheid komen. Het is duidelijk dat een structuur die gebouwd is
op zes lidstaten, voortvloeiend uit de EGKS, niet straffeloos kan worden gebruikt
voor een Unie van twintig lidstaten of meer. Meerdere integratieniveaus zullen
onvermijdelijk zijn in een Unie die zo heterogeen is als de Europese Unie
na uitbreiding met landen van Midden- en Oost-Europa.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zeg kort iets over het drugsbeleid. Ik citeer:
"Maar al te vaak zie je dat mensen wel een Europese politiek voorstaan, maar
alleen voor zover het beleid correspondeert met de eigen politieke voorkeur.
Zodra de Europese Unie een lijn uitzet die hun niet bevalt, pleiten zij voor
een zelfstandig, onafhankelijk standpunt. Als anderen dit voorbeeld volgen,
komt het eind van de Europese politiek in zicht." Dit citaat betreft hetgeen
de minister van Buitenlandse Zaken, hier aanwezig, enkele maanden
geleden heeft gezegd in de Eerste Kamer. Ik moet zeggen dat ik het volledig
met hem eens ben. Maar hoe ziet hij dit op het gebied van het drugsbeleid?
Kan de regering aangeven wat de stand van zaken is bij de uitvoering van de
motie van de CDA-fractie over Beneluxsamenwerking bij bestrijding van de drugshandel?
 
 Voorzitter! Wij hebben een overzichtsnotitie gekregen, alsmede de stukken
inzake de eind deze week in Florence plaatsvindende top. Wat zal de inzet
van de regering zijn bij het drugsbeleid? Ik verwijs ook naar de uitspraken
van de minister-president, daar waar het gaat om een onderdeel van het drugsbeleid.
Wat zal de inzet van de Nederlandse regering zijn op dit punt?
 
 Mijnheer de voorzitter! Concluderend merk ik op dat het CDA een pro-Europapartij
is en blijft, met beide benen op de grond en op punten kritisch. Wij willen
graag meewerken aan de totstandkoming van een brede steun op hoofdlijnen voor
het Europabeleid van dit kabinet, hoewel wij op onderdelen, zoals gezegd,
een andere visie hebben. Ik doel op een brede steun, mijnheer de voorzitter,
die nodig is voor een sterke positie van Nederland in Europa: een steun die
het Nederlandse belang dient. Dit debat kan daaraan een bijdrage leveren,
zo komt het mij voor.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Voorzitter! De heer Heerma heeft gezegd dat hij terzake van het gemeenschappelijk
buitenlands en veiligheidsbeleid zou willen afstappen van het unanimiteitsvereiste.
Mag ik hem vragen of dat ook geldt voor het veiligheidsbeleid en voor de deelname
aan bijvoorbeeld vredesbewarende operaties? Met andere woorden: wil hij terzake
van besluiten die militaire implicaties hebben, ook afstand doen van het unanimiteitsvereiste?
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Voorzitter! Dan hebben wij het ook over de NAVO. Ik kan mij situaties
voorstellen dat een land bij een bepaald besluit, bijvoorbeeld voor wat betreft
de inzet van een vredesmacht, zegt: "Ik haak af", en dat dit niet betekent
dat daarmee volstrekte machteloosheid gecreëerd wordt, doordat het de
anderen daarmee verboden is tot een dergelijke inzet te komen. Ik kan mij
voorstellen dat in de hele hiërarchie van besluitvorming "unanimiteit
min één" mogelijk is, zoals dat hier in de Kamer wel besproken
is in het verleden, ook met steun van de VVD-fractie, naar ik meen.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Dat laatste is waar. Maar de vraag is of Nederland overstemd kan worden
terzake van het uitzenden van militair materieel en troepen.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Laat ik daar kort en duidelijk over zijn: dat acht ik uitgesloten.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Als Nederland niet gedwongen kan worden om deel te nemen, kunnen andere
landen dat ook niet.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Zo is dat.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Meent de heer Heerma dan niet dat het uitzenden van troepen, het deelnemen
aan militaire operaties een zaak moet blijven van de lidstaten? Als hij van
mening is dat dit niet het geval is, dan wijkt hij af van zowat alle vertegenwoordigers
van de regeringen van de lidstaten in Europa. De heer Kinkel heeft gezegd
dat terzake van militaire implicaties niet met meerderheid van stemmen kan
worden besloten. Het kan alleen maar bij unanimiteit gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Ik dacht dat ik duidelijk was geweest over de besluitvormingsprocedures.
De slagkracht moet toenemen. Als het om inzet van troepen, van Nederlandse
burgers gaat, dan acht ik het laatste woord aan het Nederlandse parlement.
Dat kan niet overgedragen worden.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Als je dit uitzondert van het buitenlands beleid. wat blijft er dan nog
over?
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Het is de inzet van dit debat en van de komende regeringsconferentie om
de slagkracht toe te laten nemen. Nagegaan moet worden, waar je weg kunt van
het vetorecht. Dat werkt verlammend. Er kan tot besluitvormingshiërarchieën
van unanimiteit min één worden gekomen.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Wat het gebruik van militaire troepen betreft, heeft de unanimiteit niets
te maken met de slagkracht. Wij hebben deelgenomen aan de Golfoorlog en wij
nemen deel aan de troepeninzet in Bosnië onder de vlag van de NAVO.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Dat is duidelijk Nederlandse besluitvorming.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Dat ben ik met u eens. Het heeft niets te maken met unanimiteit of geen
unanimiteit. Ik concludeer dat de heer Heerma de gehele sector van besluitvorming
met militaire implicaties uitsluit van de besluitvorming bij meerderheid van
beslissingen.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Als er een meerderheid is om in een bepaalde situatie troepen in te zetten,
dan moet het voor een individuele lidstaat mogelijk zijn daarop een uitzondering
te vormen.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik beweer dat dit niets te maken heeft met het vetorecht of niet. De landen
die zich geroepen voelen, zullen troepen inzetten. Dat is gebeurd in de Golfoorlog
en in Bosnië. Het onttrekt zich aan het vetorecht, waar de heer Heerma
zo beducht voor is.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Nee, nee, dat is de wereld op z'n kop zetten. De heer Bolkestein heeft
zich de laatste maanden nogal druk gemaakt over het vetorecht. Het is goed
daarover in deze Kamer te spreken. Ik heb verwezen naar wat er de afgelopen
dagen aan de hand is met het vetorecht van de Engelsen. Dat moet de heer Bolkestein
als liberaal en wat hem met Europa voor ogen staat een grote zorg zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ja, maar dat speelt zich op een ander terrein af.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Daar ben ik mij zeer van bewust. Het speelt zich nog steeds af op het
terrein van Europa.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Het speelt zich op een ander terrein af. Ik ondersteun het kabinet waar
het kritiek uitoefent op de Engelse houding. De minister-president heeft gezegd
dat Engeland grote schade toebrengt aan Europa. Dat ben ik geheel
met hem eens. Andere landen zullen geneigd zijn het Engelse voorbeeld te volgen.
De minister van Buitenlandse Zaken heeft gezegd dat het onaanvaardbaar is
als Engeland een overwinning zou behalen met gebruik van ontoelaatbare methoden.
Ik ben het daarmee geheel eens.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Dat betekent toch dat de besluitvorming op dit punt moet worden gewijzigd?
Een dergelijke verlamming vanwege een vetorecht moet in de toekomst uitgesloten
worden.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Op het terrein van veterinaire zaken ben ik niet voor het vetorecht. Mijn
vraag betreft de buitenlandpolitiek. De besluitvormingsprocedure heeft niets
te maken met de inzet van troepen, met de besluitvorming met militaire implicaties,
zoals andere regeringsleiders dat ook zien. Ik citeer de heer Kinkel. Wat
blijft er dan over? Ik wil het antwoord wel geven: verklaringen.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Dat vind ik een wat simpele invulling van het gemeenschappelijk buitenlands
en veiligheidsbeleid. De heer Bolkestein en ik denken gelijk als het gaat
om inzet van troepen.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Dank u zeer.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 De heer Heerma merkte op dat het in dit debat belangrijk is om te bezien
of de Kamer steun geeft aan het beleid van de regering. Nu hebben wij net
met betrekking tot de werkgelegenheidsparagraaf de brief van minister Melkert,
als eerstverantwoordelijke op dit terrein, gekregen. Daarin staat dat naast
het feit dat bijvoorbeeld al in het EMU-hoofdstuk en ook in het Sociaal Protocol
aandacht wordt gegeven aan de werkgelegenheidsparagraaf, de regering, in mijn
optiek terecht, van mening is dat meer expliciet in het verdrag moet worden
opgenomen dat de lidstaten hun beleid, gericht op werkgelegenheid, onderling
coördineren. Men heeft hiervoor zelfs conceptverdragsteksten aangeleverd.
Ik heb die zojuist na de interrupties van de collega's gekregen. Moet ik uit
uw reactie op die interrupties afleiden dat u als fractievoorzitter van de
CDA-fractie er geen voorstander van bent om de regering in die richting te
steunen?
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Ik ben helder over de afstemming: dat moet gebeuren. Ik constateer dat
de verdragstekst voldoende is en dat uitbreiding met een werkgelegenheidsparagraaf
symboolpolitiek is.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Maar als de regering nu onderbouwt...
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Dat is tot op heden niet gebeurd.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Maar daarom maak ik deze interruptie wat laat omdat wij net de brief van
de regering daaromtrent krijgen en...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik moet opmerken dat de heer Heerma die brief nog niet heeft kunnen bestuderen
omdat, terwijl de heer Heerma sprak, het ministerie van Sociale Zaken mij
die stapel brieven liet aanreiken. Ik verzoek u derhalve, omdat de heer Heerma
daarvan geen kennis heeft kunnen nemen, dit punt buiten beschouwing te laten.
Het kan in de tweede termijn terugkomen.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Voorzitter! Ik wil helder zijn. Ik heb met mijn vraag, dat het toch niet
mogelijk kan zijn dat in de ogen van de regering de uitbreiding met een werkgelegenheidsparagraaf
noodzakelijk is vanwege een beleidsprogramma of vanwege symboolpolitiek, de
regering uitgenodigd om te reageren. Als dat de kern van de vraag van de heer
Rosenmöller is, wacht ik graag het antwoord van de regering af. Ik zal
zeker van de brief van de minister van Sociale Zaken kennisnemen en dan kunnen
wij dat verder in het debat betrekken.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Dat zullen wij zeker doen, voorzitter.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Voorzitter! Voor D66 is het uitgangspunt dat voortgang van de Europese
integratie niet alleen wenselijk, maar zelfs onvermijdbaar is. Zelfs al bestaat
er geen overeenstemming over het te bereiken einddoel. Wij zien daarvoor drie
zware argumenten.
 
 Het eerste argument is dat na de Tweede Wereldoorlog het besef ontstond
dat vrede en veiligheid in Europa alleen konden worden gewaarborgd door onze
economieën te laten verstrengelen. WolffenspergerDe actuele vertaling
van dat besef is dat nieuwe democratieën in Oost-Europa zullen moeten
worden opgenomen zodra dat mogelijk is. 
 
 Het tweede argument is, dat Europa noodzakelijk is voor dingen die wij
als land niet alleen kunnen: bestrijding van internationale criminaliteit,
migratie en de opvang van vluchtelingen. Door toenemende globalisering komen
daar steeds meer onderwerpen bij die vragen om bovennationale regeling.
 
 Zo menen wij dat het Sociaal Protocol thans in het verdrag moet worden
opgenomen, omdat Europa niet door onderlinge concurrentie mag afglijden naar
het niveau van de zwakste schakel, maar ook omdat wij het Europese systeem
van sociale markteconomie willen behouden als een onmisbaar onderdeel van
onze gemeenschappelijke identiteit.
 
 Ook het werkgelegenheidsbeleid dat steeds meer wordt beïnvloed door
internationale omstandigheden en afspraken, behoort een plaats te krijgen
in het verdrag. Niet om een Europese arbeidsmarktpolitiek te gaan voeren en
zeker niet om daarmee overspannen illusies te wekken, maar wel om te beklemtonen
dat coördinatie op specifieke onderdelen, bijvoorbeeld door de Commissie,
via onderlinge afstemming kan leiden tot versterking van elkaars beleid.
 
 Ook het milieuprobleem kan geen land meer in zijn eentje oplossen. De
luchtvervuiling en het gat in de ozonlaag trekken zich niets van nationale
grenzen aan. Op nationale milieumaatregelen werkt Europa soms meer remmend
dan stimulerend; denk aan de energieheffing. Daar komt nog bij dat we de Unie
gaan uitbreiden met Oosteuropese landen die tot de meest milieuonvriendelijke
in de wereld behoren. Als ik dat alles overzie, geven wij de hoogste prioriteit
aan versterking van de dimensie van duurzame ontwikkeling in de Europese samenwerking.
Ik vraag aan de regering, welke Europese maatregelen voor die versterking
denkbaar zijn en welke maatregelen door de regering op korte termijn daadwerkelijk
in discussie zullen worden gebracht.
 
 Het derde argument voor de onvermijdbaarheid van verdere integratie is
de noodzaak om de positie van Europa te versterken tussen de andere machtsblokken
in de wereld. Een hopeloos verdeeld Europa is bezig af te zakken tot achtertuin
van economische grootmachten. Daarmee is ook de vraag beantwoord, of economische
en politieke integratie van elkaar te scheiden zijn.
 
 Versterking van de positie van Europa is slechts mogelijk door gebundelde
economische macht te vertalen in een gebundelde politieke kracht. Buitenlandpolitiek
en inzet van Europese middelen zijn niet meer van elkaar te scheiden. Totstandkoming
van de EMU zal een historische stap zijn naar vergroting van de politieke
macht van Europa. Politieke integratie is dan ook geen ongewenst bijverschijnsel,
het is een noodzakelijke volgende stap op het fundament van economische integratie.
 
 Voorzitter! Die drie argumenten tonen aan, dat Europese integratie en
Nederlands belang geen onderling conflicterende zaken zijn. Ook vanuit het
Nederlands belang is voortgaande integratie wenselijk en noodzakelijk.
 
 Het grootste gevaar dat de eenwording bedreigt, is het afnemende draagvlak
onder de Europese bevolking en in de publieke opinie. Daarvoor zijn vele oorzaken
aan te geven. Ik volsta met één observatie, namelijk dat de
Europese instituties nu niet bepaald een enthousiasmerende uitstraling hebben!
Dat het Verenigd Koninkrijk euroscepsis zelfs inzet als instrument voor binnenlandse
politiek, is ronduit bedenkelijk.
 
 Vergroting van het draagvlak is voor de Unie een levensnoodzaak. Daarbij
zijn onze prioriteiten in de eerste plaats verdere democratisering door vergroting
van de rol van het Europees Parlement. Die rol zou ook het nu afgeschermde
landbouwbeleid – 50% van de begroting – moeten gaan omvatten.
Er moet vooral grotere openbaarheid komen, niet alleen van de informatie maar
ook van de besluitvorming in de Raad. Alleen op die manier kan zich eindelijk
een publieke Europese meningsvorming ontwikkelen.
 
 Een tweede prioriteit is een slagvaardiger Unie door versnelling van de
besluitvorming en een efficiëntere werkwijze. Extra complicatie daarbij
is de komende toetreding van een groot aantal nieuwe leden, waardoor een Europa
van 28 in zicht komt.
 
 Dit dilemma heeft velen verleid tot het maken van een keuze: of uitbreiding
moet voorrang hebben, of versterking van de Unie.
 
 Mijn fractie, voorzitter, laat zich niet dwingen tot het maken van zo'n
keuze, omdat voorrang voor het één altijd zeer nadelige consequenties
heeft voor het ander.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Voorzitter! Zei de heer Wolffensperger: "Mijn fractievoorzitter"?
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik zei: "Mijn fractie, voorzitter". De strekking van mijn woorden, mijnheer
Bolkestein, was dat mijn fractie in de discussie tussen verbreding en verdieping
geen keuze wenst te maken. Als u mij toestaat, leg ik dat even uit.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Ik wil even terug naar hetgeen waarover u zojuist sprak, mijnheer Wolffensperger,
namelijk uw bezorgdheid over het feit dat het draagvlak voor Europese integratie
onder de bevolking in Europa zo klein is. U hebt daarbij uitgehaald naar Engeland
en gesproken over euroscepticisme. U hebt gezegd dat er meer openheid moet
komen en meer slagvaardigheid. Ik hoor in uw betoog geen enkel commentaar
in de richting van die mensen, die ten principale niets zien in een federaal
Europa. Ik verwijs in dit verband op het onderzoek van de universiteit van
Amsterdam waarover gisteren werd gepubliceerd in NRC Handelsblad.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Uw vraag is helder.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 In de eerste plaats hebt u in de eerste zin van mijn betoog al kunnen
horen, dat ik accepteer dat er geen gemeenschappelijk doel meer bestaat tussen
de lidstaten, laat staan dat wij het allen eens zouden zijn over een federaal
Europa. In hoeverre mij dat spijt, laat ik nu in het midden.
 
 In de tweede plaats heb ik in de lange tijd dat ik deel uitmaak van deze
Kamer al meerdere keren te maken gehad met beslissingen die mijn fractie en
ook ikzelf oprecht voor juist hielden en die wij wilden verdedigen, ook zonder
dat daarvoor op het moment van de discussie een gigantisch draagvlak onder
de bevolking bestond. In zo'n geval moet je de situatie dus omdraaien en zeggen:
als ik met het oog op de verantwoordelijkheid van dit parlement, desnoods
vanwege de verantwoordelijkheid van mijn fractie, deze beslissing in gemoede
voor de juiste houd, zal ik het draagvlak daarvoor moeten
zoeken. Dan zal ik moeten uitleggen. Ik zal openbaarheid moeten betrachten.
Zojuist heb ik al gezegd dat als ik van de voorstellen er een wil onderstrepen,
dat het voorstel is dat de besluitvorming zomin mogelijk moet plaatsvinden
in het besloten kamertje waar de Raad van ministers vergadert. Pas als openbaarheid
wordt toegestaan, zodat je via de pers, via de media, een publieke opinie,
een publieke meningsvorming krijgt over wat daar gebeurt, zodat verantwoording
kan worden afgelegd, wordt daarmee een wezenlijke bijdrage geleverd aan het
kweken van begrip en het creëren van een draagvlak.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Voorzitter! Dat neemt niet weg dat dat gebrek aan draagvlak nu in ieder
geval manifest is geworden. Dat is gebleken aan de hand van het onderzoek.
De heer Wolffensperger heeft dat zelf ook gesignaleerd.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ja zeker!
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Wij stellen ook vast dat sinds "Maastricht", dus sinds 1991, de situatie
niet is verbeterd. Mag het misschien zo zijn dat de meerderheid van de Nederlandse
bevolking in dit project helemaal niets ziet? Weliswaar mag u proberen dat
draagvlak te vergroten, maar misschien zal dat een ijdele poging blijken te
zijn. Is het dan niet zo...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dit is geen interruptie meer, dit is een interventie. U moet nu een vraag
stellen.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Dat zal ik doen. Hoe combineert de heer Wolffensperger zijn pogingen om
Europa democratischer en opener te maken met zijn minachting voor het gegeven
dat de overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking op dit moment niets
ziet in een verdergaande integratie?
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Door de indifferente, ongeïnteresseerde of afwijzende houding van
de bevolking niet te accepteren en het uiterste te doen bij onze pogingen
om nut en noodzaak duidelijk te maken. Niet voor niets heb ik het woord "onvermijdbaarheid"
gebruikt. In dit verband heb ik aan de heer Marijnissen een wedervraag. Welke
conclusie trekt hij uit deze enquête? Dat wij morgen uit de Unie moeten
stappen? Is dat de strekking van zijn vraag?
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Voorzitter! Vanzelfsprekend zal ik in mijn termijn uitvoerig op dit punt
ingaan, ook al heb ik maar zeven minuten spreektijd. Ik wil deze gelegenheid
echter niet voorbij laten gaan om in antwoord op deze vraag voor enige opheldering
te zorgen.
 
 Ik zal niet voorstellen uit de Unie te stappen. Maar wat ik wel zal voorstellen
is niet het kabinet te steunen met zijn inspanningen in de IGC die erop gericht
zijn de integratie voort te zetten. Ik noem in dit verband het gemeenschappelijk
buitenlands en veiligheidsbeleid, het gemeenschappelijk defensiebeleid, het
afschaffen van het vetorecht, het meer in beeld brengen van de Europese Commissie
enzovoorts. Er zijn wel degelijk risico's verbonden aan het project dat het
kabinet voorstelt en dat wij vandaag al dan niet zullen steunen. Ik kom straks
nog te spreken over het feit dat de miskenning van de nationale identiteit
en entiteit een gevaar inhoudt.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik constateer dat dit standpunt nogal riskant en inconsequent is. In de
inzet van het kabinet ten aanzien van de IGC zit een groot aantal elementen
die juist zijn gericht op het bevorderen van participatie van de burgers van
de Europese Unie en op het vergroten van het draagvlak onder hen.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Voorzitter! Een maand of twee geleden heeft de heer Wolffensperger in
het dagblad Trouw geschreven, dat een federaal Europa voor D66 een wenkend
perspectief blijft. Is dat nog steeds zo?
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Voorzitter! Mijn antwoord is een helder "ja". Echter, ik ben een realist,
evenals soms de heer Bolkestein. Ik ga er bij mijn benadering van vandaag
van uit dat het wenkend perspectief, het perspectief voor de lange termijn
dat mijn partij lange tijd heeft gekoesterd, voorlopig niet voor realisering
in aanmerking komt, laat staan op de komende IGC.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 En toch zeker niet het perspectief van de uitbreiding met uiteindelijk
misschien wel 28 lidstaten. U houdt een federaal Europa met 28 lidstaten toch
niet voor mogelijk?
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Kortheidshalve antwoord ik nu: met het accepteren van realiteiten, zijn
de idealen van D66 niet vervlogen. Maar dat er spanning kan zijn tussen realisme
en idealen, hoef ik u niet uit te leggen.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik wens u veel succes.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Dank u!
 
 Voorzitter! Ik was met mijn inbreng gebleven bij het feit dat ik niet
wens te kiezen tussen versterking van de Unie of uitbreiding daarvan. Ik heb
gezegd: die keus maak ik niet, omdat de keus voor het een altijd zeer nadelige
consequenties heeft voor het ander. Wij menen dat Unie en lidstaten de verantwoordelijkheid
hebben om verbreding en verdieping in onderlinge samenhang vorm te geven.
Alleen op die manier kan een optimum worden bereikt.
 
 Bij de slagvaardigheid van de Unie is het meest heikele punt de stagnatie
die kan optreden als unanimiteit is vereist. De Engelse houding bij de gekke-koeienziekte
is daarvan niet zozeer een voorbeeld alswel een karikatuur. In het belang
van Europa kiezen wij voor ruimere toepassing van meerderheidsbesluitvorming,
niet volgens een eenheidsrecept, maar variërend per beleidsterrein en
per soort beslissing. Complicatie daarbij is dat bij meerderheidsbesluiten
de invloed van nationale parlementen wordt verkleind. De logische consequentie
is in dat geval versterking van de controle door het Europees Parlement. De
regering lijkt op dat punt nogal te twijfelen aan de haalbaarheid. Zal dat
niettemin haar inzet zijn?
 
 Bij de interne markt zouden landbouw en handelsbeleid onder meerderheidsbesluitvorming
kunnen worden gebracht, met als positieve consequentie een grotere rol voor
het Europees Parlement. In het buitenlands beleid zullen wij bij meerderheidsbesluitvorming
per geval de modaliteiten moeten bekijken. Is er onderscheid te maken tussen
hoofdlijnen en uitvoerings besluiten? Wij zullen moeten kiezen
tussen de vele modaliteiten van gekwalificeerde meerderheid die in discussie
zijn, van consensus min één tot het variabele engagement.
 
 In de justitiepijler kiezen wij voor een andere weg, namelijk die van
communautarisering waar mogelijk, zoals bij visum- en asielbeleid. Bij onderwerpen
die nauw raken aan de nationale rechtsorde en identiteit...
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Ik mis het woord "drugs".
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Mijnheer Heerma, soms bent u ook wel eens te vlug.
 
 Bij onderwerpen die nauw raken aan de nationale rechtsorde en identiteit,
zoals strafrechtspleging en drugsbeleid, accepteren wij vooralsnog een intergouvernementele
oplossing, mits de invloed van Commissie en Parlement wordt versterkt en mits
uiteraard het Europese Hof een allesomvattende rechtsmacht krijgt. Zie de
Europoldiscussie.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Ik begrijp dat u verder wilt gaan met communautarisering.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ja, maar over het drugsbeleid kunnen wij een lange discussie met elkaar
voeren. Zoals Nederland het drugsbeleid als een stukje van een soort eigen
identiteit beschouwt, zijn er voor andere landen andere onderwerpen, van wapenwetgeving
tot bancaire wetgeving. Ook die onderwerpen worden beschouwd als een stukje
identiteit dat niet door Europese harmonisatie zou mogen worden aangetast.
Wat er ook van het drugsbeleid zij, voor onderwerpen die men bepalend acht
voor het nationaal beleid, die men beschouwt als onderdeel uitmakend van de
nationale identiteit, zullen wij de harmonisatie en communautarisering alleen
geleidelijk kunnen doorvoeren.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Maar principieel hoort het op termijn tot het gemeenschappelijk beleid?
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik sluit niet uit dat op den duur de gehele derde pijler onder het communautaire
beleid valt. Als ik zeg "op den duur", teken ik daarbij aan dat ik ervan overtuigd
ben dat tegen die duur de zegeningen van het Nederlandse drugsbeleid tot ver
in Europa zullen zijn doorgedrongen.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Maar dat kan onderdeel van het gemeenschappelijk beleid zijn. Ik heb het
niet over de richting of de invulling van het beleid. Ik stel vast dat D66
het wenselijk acht, los van de termijn, dat dit onder het gemeenschappelijk
beleid wordt gebracht, net als andere punten uit de derde pijler.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik beaam dat. Bij de derde pijler kies ik eerder voor communautarisering
van de daarin geregelde onderwerpen dan voor een ingewikkelde discussie over
meerderheden en minderheden in de intergouvernementele besluitvorming.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik begrijp dat de heer Wolffensperger vooralsnog baas in eigen coffeeshop
wil blijven. Wat vindt hij van het beleid dat de minister-president voorstaat
inzake het in de grond stampen van de produktiemogelijkheden van XTC-pillen?
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik ben het daar hartgrondig mee eens. In mijn visie op het Nederlandse
drugsbeleid is een van de essenties de scheiding tussen drugs met een relatief
gering risico, zoals hennepprodukten, en andere drugs, waartoe wij volgens
onze wetgeving, of je dat nou wilt of niet, ook XTC en amfetaminen rekenen.
Dan kan het dus niet zo zijn, en dan steun ik de minister-president ten volle,
dat Nederland internationaal zijn reputatie te grabbel gooit. In mijn ogen
zou dat niet gebeuren door het voeren van een verstandig coffeeshopbeleid,
maar wel door zich op te werpen als grootste producent en exporteur van XTC-pillen
tot in Afrika toe.
 
 Nederland is nettobetaler aan de Unie. Wij accepteren dat, mits de lasten
evenredig worden verdeeld. Herziening van het landbouwbeleid en de structuurfondsen
is daarvoor een voorwaarde. De toetreding van nieuwe leden zal de financiële
problemen vergroten. Het is niet reëel om nu al uit te sluiten dat daarvoor
een extra beroep op de huidige lidstaten moet worden gedaan. Als dat extra
beroep in evenredigheid gebeurt en niet resulteert in een onaanvaardbare stijging,
is D66 bereid dat te accepteren, deels uit solidariteit met landen die onze
welvaart nog moeten opbouwen en deels uit het eigenbelang dat ook Nederland
heeft bij vergroting van de Unie.
 
 De totstandkoming van de EMU is in onze ogen van cruciaal belang voor
de positie van Europa in de wereld, maar ook voor de geloofwaardigheid van
het integratieproces. D66 is op dit moment niet bereid om te gaan kiezen tussen
uitstel of versoepeling van de criteria. In de eerste plaats niet omdat wij
er trots op zijn dat juist Nederland door tijdige sanering en aanhoudende
loonmatiging aantoont dat het EMU-examen kan worden gehaald zonder draconische
maatregelen. In de tweede plaats niet omdat wij stellig verwachten dat een
voldoende aantal landen zich bij toepassing van de criteria zal kwalificeren.
In de derde plaats niet, en dat is niet het onbelangrijkste, omdat juist nu
het momentum voor de EMU-integratie zich snel aan het opbouwen is. Het wordt
een beetje een kwestie van nu of nooit. Wij wensen dat momentum niet te doorkruisen
door speculaties over uitstel of versoepeling die al gauw tot self-fulfilling
prophecy's kunnen worden.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! Ik begrijp één uitspraak van de heer Wolffensperger
niet. Hij zei dat hij op dit moment niet bereid is om te kiezen, bijvoorbeeld
voor versoepeling van de criteria. Maar dat suggereert toch dat er een moment
kan komen waarop D66 gaat zeggen dat er wel soepeler met de criteria moet
worden omgegaan? Is dat inderdaad de casus waar D66 voor staat?
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik constateer met genoegen dat de heer Schutte mij zelfs op dit punt,
en naar ik aanneem dus op alle punten, begrepen heeft. De beslissing moeten
wij, als ik wel ben ingelicht, in 1998 nemen. Ik ben ervan overtuigd, ook
op grond van informatie die ik uit de andere lidstaten heb, dat de EMU tot
stand zal komen en dat wij het momentum daarheen niet mogen frustreren door
speculaties. Als dat onverhoopt allemaal niet uitkomt, dan realiseer ik mij
ook wel dat wij dan op het cruciale moment een dergelijke keuze wel hebben
te maken. Daar sloeg dat "op dit moment" op. Ik hoop dus dat
deze keuze nimmer aan mijn fractie zal worden voorgelegd, omdat de EMU totstandkomt.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik vind het een duidelijk maar naar mijn mening niet zo'n positief politiek
signaal, dat D66 nu al de mogelijkheid opent om in die onverhoopte situatie
een keuze te maken voor versoepeling van de criteria. Ik denk dat dit sommigen
niet zal ontgaan.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Nee, nu heeft u mij geheel verkeerd begrepen. Ik heb gezegd: ik maak de
keuze niet. Als in 1998 onverhoopt zou blijken dat niet voldoende lidstaten
zich kwalificeren, dan zullen wij met z'n allen – u, ik, deze Kamer –
die keuze hebben te maken. Maar ik heb mij niet nu al voor uitstel dan wel
versoepeling van de criteria uitgesproken. Ik kijk wel link uit.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Maar de politieke betekenis van uw uitspraak is, dat u in ieder geval
niet zegt dat er op enig moment niet mag worden gekozen voor versoepeling
van de criteria.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Mijn politieke keuze is dat ik het buitengewoon onverstandig vind van
wie dan ook om op dit moment al te gaan speculeren over wat er moet gaan gebeuren
als zich in 1998 onvoldoende lidstaten kwalificeren. Mijn politieke oordeel
is dat je daarmee het risico van een self-fulfilling prophecy oproept op het
moment dat juist het idee "het is in 1999 nu of nooit" vorm begint te krijgen
en dat landen met een steeds grotere snelheid afkoersen op het kwalificeren
op grond van de daarvoor gestelde criteria. Ik wens dat proces niet te frustreren.
Als het onverhoopt anders mocht lopen, dan zijn de heer Schutte en ik genoodzaakt
om daar allebei een uitspraak over te doen.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Voorzitter! Klip en klaar! Dit debat is ook bedoeld om de regering voor
de komende maanden, met het oog op het voorzitterschap en onderweg naar de
EMU toe, guidance mee te geven. Daarbij gaat het vooral over de politieke
verhoudingen hier met betrekking tot deze elementen, deze kruispunten. Moet
ik concluderen dat D66, als onverhoopt puntje bij paaltje komt, een versoepeling
van de criteria niet uitsluit?
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 De heer Heerma verweet mij zojuist dat ik de wereld op haar kop zet. Dat
was overigens niet juist, maar nu zet de heer Heerma de wereld op haar kop!
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Ik kijk wel uit om hier in de Kamer te spreken over verwijtbaar gedrag.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Mijn redenering is niet alleen klip en klaar, maar in mijn ogen politiek
ook de meest verstandige. Wat heeft het namelijk voor zin om op dit moment,
nu wij nog anderhalf jaar zijn verwijderd van die beslissing, te speculeren
over wat wij moeten doen als zich niet voldoende lidstaten kwalificeren en
als de EMU onverhoopt niet, zoals is voorzien, totstandkomt? Zodra je daarover
gaat speculeren, verklein je de mogelijkheid dat de EMU werkelijk totstandkomt!
Daar wens ik niet aan mee te werken. Mocht dat drama zich voordoen, dan mag
de heer Heerma mij als eerste aanspreken op de consequentie daarvan, uitstel
of versoepeling. Ik doe daar nu geen uitspraak over.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Ik draai het om. Sluit D66 versoepeling dan uit? Ik vind namelijk dat
het kabinet er recht op heeft om te weten waar D66 op dit punt staat.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Het kabinet zou dat in deze situatie, als het verstandig is, helemaal
niet moeten willen weten. Het kabinet heeft de opdracht, op grond van het
Verdrag van Maastricht, om onverkort door te stomen naar de EMU! Iets van
wat ik heb gezegd over speculeren, mogen sommige leden van het kabinet zich
ook aantrekken. Ik denk dus dat het kabinet dat van mij niet wil weten. Op
het moment dat er onverhoopt iets fout loopt, zal het kabinet echter zeer
veel waarde hechten aan het oordeel van D66 over de dan ontstane situatie.
Nogmaals, het draait allemaal om de spanning tussen dat "opbouwende" momentum
en het nu doen van uitspraken met een "self-fulfilling prophecy"-karakter.
Het gaat goed op het ogenblik. De inspanningen nemen toe. Iedereen heeft het
gevoel dat het nu moet gebeuren. Laten wij dat proces niet frustreren.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! Is de heer Wolffensperger nu niet bezig zijn eigen wens op
te kloppen, althans wat betreft de houding van het kabinet? Bij gelegenheid
van de algemene politieke beschouwingen vorig jaar heeft zowel de minister-president
als de minister van Financiën gezegd dat versoepeling van de EMU-criteria
volstrekt buiten beeld is en blijft. De heer Wolffensperger peutert daar nu
wat aan. Hoopt hij dat daar een beetje speling in komt?
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik weet niet of de heer Van der Vlies mijn subtiele verwijzing naar die
uitspraak zojuist heeft meegekregen. Die subtiele verwijzing was, aangezien
mijn politieke oordeel is dat een dergelijke keuze nu niet moet worden gemaakt,
dat ook sommige leden van het kabinet dat oordeel op zichzelf zouden kunnen
betrekken. Ik meen daar een uitspraak over gedaan te hebben.
 
 Ik had nog één zin. Die luidt dat ik het kabinet kracht,
wijsheid en eensgezindheid toe wens om van de zelf gestelde doelen zoveel
mogelijk te verwezenlijken, mede onder het Nederlandse voorzitterschap.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Een collega van de heer Wolffensperger, de heer Van den Bos – dat
is trouwens ook mijn collega – heeft vorig jaar in een bekende ochtendkrant
geschreven dat het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid in een
toekomstige Europese Unie van zo'n 25 tot 30 lidstaten volkomen dreigt vast
te lopen. Hij zei dat de behoefte om met zoveel landen over zoveel onderwerpen
tot overeenstemming te komen, een garantie lijkt voor totale verlamming. Hij
vond het verder veel belangrijker om met een substantiële inzet te komen
van weinig landen die ertoe doen, dan met niets of een verwaterd compromis
van veel landen die geen gewicht in de schaal leggen. Is de heer Wolffensperger
het met deze woorden van zijn woordvoerder eens?
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik zou bijna zeggen: per definitie. Voor alle duidelijkheid: ik splits
het in twee punten. In de eerste plaats onderschrijf ik de constatering van
Van den Bos. Je kunt met 28 lidstaten geen unanieme buitenlandpolitiek voeren, ook niet waar dat wel tot de competentie van de Gemeenschap
behoort. Dat is een van de argumenten die mij deed pleiten voor het verlaten
van de unanimiteitsregel. Ik heb daar vervolgens zeer zorgvuldig aan toegevoegd
dat daarmee lang niet alles is gezegd. Je moet op dat terrein van geval tot
geval, van belang tot belang, misschien zelfs van pijler tot pijler nauwkeurig
bekijken, waar dat kan en waar niet. Wat zijn hoofdbeslissingen en wat zijn
uitvoeringsbesluiten? Ik heb er bovendien op gewezen dat ook het verlaten
van het unanimiteitscriterium een hele range van andere mogelijkheden in beschouwing
brengt. Dat is het directe antwoord op uw vraag. Ik heb er kortheidshalve,
omdat ik maar twaalf minuten had, twee genoemd, namelijk consensus min één
en het variabele engagement. Het is niet zo makkelijk, ook niet voor u, om
daar nu een definitieve uitspraak over te doen, temeer daar ik denk dat die
modaliteiten wel eens per beslissing anders zouden moeten worden gekozen.
Maar het antwoord op uw vraag of ik dat onderschrijf is: "ja, ten volle".
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik leid daaruit af dat u toch niet ziet hoe een continentwijde Europese
Unie van 28 lidstaten tot één buitenlandpolitiek kan komen.
Dat is niet mogelijk. Of acht u dat wel mogelijk?
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik acht dat dus wel mogelijk. Uit mijn betoog moge gebleken zijn dat ik,
zij het misschien niet op elk detail, voor de positie van Europa zoals wij
die voor ogen hebben, uitsluitend een vrijhandelszone, economische samenwerking
als een onvoldoende en onmachtig middel beschouwen, als daar bovenop niet
door gebundelde kracht een politieke vuist naar buiten wordt gebouwd. Op grond
van die redenering ga ik naar uw argument. Ik zeg dan dat dat met 28 lidstaten
heel lastig wordt. Ik neem een andere volgorde. Ik zeg dan: nee, dat kan niet,
maar toch moet het. Dat is dan ook precies de reden dat ik, anders dan u,
veel uitgebreider ga nadenken over vormen en modaliteiten van niet-unanimiteit.
Weest u niet bang, mijnheer Bolkestein, want ik zal daarbij niet zo ver doorslaan
dat ik straks ga roepen dat alle besluiten in de tweede pijler dan maar met
gewone meerderheid moeten worden genomen. Ik zie ook wel hoe groot de belangen
zijn die daar spelen.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Voorzitter! Op het laatste punt zijn de heer Wolffensperger en ik het
eens. Ik zou hem echter toch twee dingen willen voorhouden. In de eerste plaats
het feit dat in een Europese Unie van 28 lidstaten de kleine landen de vier
grote landen kunnen overstemmen. Als er een coalitie is van de vier Visegradlanden
en de vier huidige ontvangers van cohesiegelden en wat landen erbij, dan kunnen
die de huidige vier grote landen overstemmen. Mijn stelling is dat dat nooit
zal gebeuren, zeker niet gezien het feit dat Frankrijk en Engeland eigen vertegenwoordigers
hebben in de Veiligheidsraad. Als die landen bereid zouden zijn hun vertegenwoordigers
in te ruilen voor de Europese vertegenwoordiger, zou er misschien iets te
zeggen zijn voor een eenvormige Europese buitenlandpolitiek. Ik zie dat echter
niet gebeuren. Ik denk dat de heer Wolffensperger dat ook niet ziet gebeuren.
 
 
 
 
 
 de heer Wolffensperger (D66):
 
 Het antwoord op uw vraag is denk ik op zich voor de hand liggend. Ik ben
uiteraard in mijn betoog, gezien de kortheid, niet op al die modaliteiten
ingegaan. U zegt dat de vier grotere lidstaten niet door de kleinere overstemd
moeten kunnen worden. Ik geef daar nu geen definitief oordeel over. Ik zeg
wel dat dit alles te maken heeft met een paar niet genoemde modaliteiten die
ook in discussie zijn, zoals bijvoorbeeld de weging door middel van een dubbele
sleutel en het toekennen van andere stemverhoudingen aan de leden onderling.
Ik ben bereid dat probleem onder ogen te zien. Er is echter een cruciaal verschil
tussen u en mij. U hebt een houding dat u bij wijze van spreken stagnatie
in het buitenlands beleid van de Unie verkiest boven het opgeven van ook maar
het minste begin van nationale soevereiniteit. Ik ben daarentegen geneigd
te zeggen dat ik het, mits dat kan binnen fatsoenlijke stelregels die door
iedereen worden geaccepteerd, noodzakelijk acht voor de slagvaardigheid van
het buitenlands beleid en daarmee de positie van Europa dat die mogelijkheden
worden onderzocht.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik ben ook voor een slagvaardig buitenlands beleid. Dat zal niet kunnen
worden bereikt door middel van stemmen. Ik wijs op de stemverhouding in de
vergrote, de continentale Europese Unie. Dat zullen de grote lidstaten nooit
toestaan.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Nu geraken wij een beetje in een abstracte discussie die ik wel eens verder
met de heer Bolkestein wil aangaan. Het hangt namelijk allemaal af van de
manier waarop vorm wordt gegeven aan een systeem van gekwalificeerde meerderheid,
zonder het onmiddellijk met de heer Bolkestein eens te zijn dat de vier grote
mogendheden altijd de doorslag mogen geven. Hij heeft zelf altijd gezegd dat
hij weinig voelt voor een buitenlandpolitiek die gedomineerd wordt door de
vier, terwijl de andere lidstaten daar achteraan hobbelen. Dat ben ik hartgrondig
met hem eens, maar dan zullen wij wel naar de modaliteiten moeten kijken.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Met het laatste ga ik graag akkoord. Ik wijs alleen op het feit dat een
wijziging van de stemverhoudingen zoals de heer Wolffensperger die voorstaat,
ten nadele zal gaan van de kleine lidstaten. Dat is de consequentie.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Dat is correct.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 En als de heer Wolffensperger dat wenst, kan ik alleen maar zeggen dat
ik het niet met hem eens ben. Ik ben daar niet voor.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Dat is dan een illustratie van een verschil van opinie dat zich wel meer
tussen de heer Bolkestein en mij voordoet, namelijk dat mijn fractie in het
belang van de Europese eenwording waarschijnlijk iets sneller bereid is om
offers te brengen dan die van de heer Bolkestein.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het is goed dat de Kamer op dit moment uitdrukkelijk
wil stilstaan bij de toekomst van Europa en de rol en positie van Nederland
daarin. Daarvoor bestaat bijna 40 jaar na de totstandkoming
van het Verdrag van Rome alle aanleiding, zeker nu wij ons moeten voorbereiden
op een verdere uitbreiding van de Europese Unie.
 
 Interessanter is dat in Nederlandse politieke kringen aarzelingen lijken
te groeien over structuur en toekomst van de Europese samenwerking. Die aarzeling
wordt mede gevoed door het geringe draagvlak onder burgers voor een verdere
verdieping van de Europese Unie. Uiteraard zullen wij ons bij dit debat laten
leiden door politieke idealen, maar niet minder belangrijk is het om de realiteit
binnen Europa anno 1996 en daarna onder ogen te zien, en die realiteit is
geheel anders dan de "founding fathers" van de Europese Unie zich hebben kunnen
voorstellen. Tot die realiteit behoort niet alleen dat wij nu spreken over
een Europese Unie van 15, 20 of 25 leden, maar vooral ook over een conglomeraat
van volken die met name op economisch gebied belangen gemeenschappelijk hebben,
maar overigens vooral gekenmerkt worden door verscheidenheid. Erkent het kabinet
overigens dat de jarenlang gevoerde discussie over het dilemma "verdieping
of verbreding" inmiddels als beëindigd moet worden beschouwd? Er zijn
immers beloften gedaan aan een aantal Middeneuropese landen en die zijn niet
eenzijdig herroepbaar, zo men dit al zou willen. Europa zal dan nog groter
en pluriformer worden. Een Europees volk is er echter niet en kan ook niet
bij verdrag in het leven worden geroepen.
 
 Deze fundamentele notie mis ik te veel in de beleidsstukken over Europa
welke het kabinet ons doet toekomen. Op een sprekende wijze komt dit tot uitdrukking
in het verslag van de ministeriële IGC-bijeenkomst van 13 mei jl. In
het zicht van de toekomstige uitbreiding worden de institutionele gevolgen
onder ogen gezien. Minister Van Mierlo vertelt dan dat hij erop heeft gewezen
dat Nederland hervormingen van de Unie voorstaat, die uitgaan van datgene
wat het succes van de Europese integratie heeft betekend, namelijk de communautaire
methode. De echo van het verleden moet dienen om de problemen van het geheel
andere heden op te lossen. Het is waar: de Europese integratie heeft succes
gehad. Er is een interne markt totstandgekomen die slechts weinigen ongedaan
zouden willen maken. Burgers en bedrijfsleven ervaren de voordelen ervan.
Maar de instrumenten die een interne markt tot stand hebben gebracht, kunnen
niet zomaar worden overgebracht naar beleidsterreinen welke direct raken aan
het eigen karakter van de verschillende lidstaten.
 
 Tot de realiteit van vandaag behoort ook dat de discussie over Europa
vooral een discussie van politici en bureaucraten is. Een illustratie daarvan
levert het gisteren gepubliceerde onderzoek naar de Europese gezindheid van
de Nederlanders. Een grote meerderheid van de Nederlanders vindt het lidmaatschap
van de Europese Unie goed als dat concrete voordelen voor de burgers met zich
brengt. Maar allerlei prioriteiten van de regering, waarin de echo van het
verleden overheerst, worden afgewezen. Dat is een beeld dat wij in veel andere
Europese landen ook tegenkomen.
 
 Het is terecht dat de regering niet zomaar wil meewerken aan een verdere
uitbreiding van de Unie. Maar voordat alle aandacht zich concentreert op noodzakelijke
institutionele aanpassingen, zou de prealabele vraag beantwoord moeten worden
in hoeverre er binnen Europa sprake is van een gemeenschappelijke visie op
de toekomst van Europa. Een belangrijk punt daarbij zal zijn in hoeverre de
grotere lidstaten bereid zijn om eigen nationale belangen en voorkeuren zo
nodig ondergeschikt te maken aan het gemeenschappelijk belang. De huidige
opstelling van het Verenigd Koninkrijk vormt een extreem voorbeeld van het
tegendeel, maar in een zich verder verenigend Europa kunnen ook andere landen
voor zulke conflictsituaties komen te staan. Frankrijk heeft op dat punt ook
een verleden met echo's in het heden, bijvoorbeeld op het terrein van de buitenlandpolitiek.
Europa heeft de grens bereikt van het overnemen van competenties van de nationale
staten. Dat is ook een democratische grens.
 
 Het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie zal dan ook
blijvend intergouvernementeel van karakter zijn. De communautaire ambities
op dit punt – en eveneens op het punt van justitie en binnenlandse zaken –
kunnen dan ook beter zo snel mogelijk uit het Verdrag van Maastricht worden
verwijderd. Bij het ontbreken van duidelijke buitenlands- en veiligheidspolitieke
doelstellingen van de Unie is het streven naar een vorm van meerderheidsbesluitvorming
te vergelijken met een zoektocht in de mist. Het zoeken naar overeenstemming
tussen alle of een aantal lidstaten, niet de mogelijkheid van overstemming
van lidstaten, vormt de aangewezen weg.
 
 Om recht te doen aan de gewijzigde situatie in Europa is het goed om met
name aandacht te schenken aan de gevolgen daarvan voor het Europese Hof van
Justitie. Vooral dit Hof heeft Europa een eigen staatkundige zelfstandigheid
gegeven door verstrekkende uitspraken te doen over voorrang van het Europese
recht boven het nationale recht. Erkend moet worden dat het Hof hierin de
laatste tijd terughoudender optreedt dan ten tijde van het Europa van de zes
het geval was. Kennelijk voelt het Hof zelf ook aan dat zijn rol in de uitgebreide,
maar minder communautaire Unie wat meer op het tweede plan behoort te staan.
Maar daarbij past niet de vasthoudendheid van de Nederlandse regering ten
aanzien van een rol van het Hof bij het geven van prejudiciële oordelen
in zaken die tot de tweede en derde pijler behoren.
 
 De eventuele totstandkoming van een Economische en monetaire unie zal
van ingrijpende betekenis zijn voor de toekomst van Europa. Het zou een misvatting
zijn om de EMU alleen te beschouwen als het complement op de interne markt.
Het is niet zonder reden dat bijvoorbeeld kanselier Kohl steeds benadrukt
dat de EMU iets als een politieke unie veronderstelt. Tegelijkertijd moeten
wij constateren dat zo'n politieke unie er niet is en er waarschijnlijk ook
niet zal komen. Graag een reactie op dit punt.
 
 De EMU dreigt zodoende een Fremdkörper te worden binnen de Europese
Unie. Nu gaat de discussie over de vraag hoeveel of hoe weinig landen tijdig
gekwalificeerd zullen zijn om deel te nemen aan de derde fase. Ik steun vanzelfsprekend
ieder pleidooi om niet en nooit de hand te lichten met de criteria, maar het
zou veel belangrijker zijn om de positie van de EMU ten principale nog eens
tegen het licht te houden. Als uitstel van de derde fase dan toch onvermijdelijk
zal zijn, dan biedt dit ruimte voor nadere bezinning. 
 
 Tot een half uur geleden was nog onhelder wat precies de Nederlandse inzet
op de IGC zal zijn terzake van een nieuw verdragsartikel over werkgelegenheid.
Na herhaald verzoek kregen wij zojuist een brief van minister Melkert. Daarin
wordt, na veel plussen en minnen, gekozen voor een nieuw verdragsartikel.
Mijn fractie deelt deze conclusie niet, maar behoudt zich het recht voor om
bij een andere gelegenheid op dit punt terug te komen.
 
 Voorzitter! Ik hoop dat het debat van vandaag een stimulans zal opleveren
voor een principiële discussie over de toekomst van Europa, een discussie
die hier en in de samenleving zal worden gevoerd.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Er waart een spook door Europa, namelijk het spook
van het Europese federalisme. Het spook heeft zijn aanhangers niet onder de
burgers, maar vooral onder politici die pas tevreden zijn wanneer Europa op
zoveel mogelijk terreinen gelijk is geschakeld: economisch met de interne
markt, monetair met de EMU, maar ook op het punt van het buitenlands, veiligheids-
en defensiebeleid, op het punt van justitie en binnenlandse zaken en wie weet
op welk punt in de toekomst nog meer. Zij willen van Nederland – laat
ik dat maar klip en klaar zeggen – een provincie van een federaal Europa
maken. Dat is althans hun inzet; zij spreken zich daar echter slechts zelden
openlijk voor uit, hoewel ik dat de heer Wolffensperger zojuist nog heb horen
doen. Ook die politici zien immers dat de burgers hen niet volgen in hun streven
naar die Verenigde Staten van Europa. Ten overvloede verwijs ik naar de enquête
in NRC Handelsblad van gisteren, waaruit blijkt dat slechts 15% van de Nederlanders
dat federale streven steunt. Ik heb in Europa nog nergens demonstraties van
burgers gezien die de steeds verdergaande integratie of gelijkschakeling binnen
Europa steunen, laat staan eisen. Ook uit opinieonderzoek blijkt dat het met
de sympathie met de hervorming van de Europese Unie maar magertjes is gesteld.
Uit een ander onderzoek blijkt dat slechts 11% van de Nederlanders dat streven
steunt. Wel spreekt een meerderheid van de Nederlanders zich uit voor een
referendum indien besloten zou worden tot een verdere integratie. Hoe kijken
de bewindslieden aan tegen het gegeven dat de meeste Europeanen zich inmiddels
wel via een referendum hebben kunnen uitspreken over de snelle ontwikkelingen
met betrekking tot Europa, en onze eigen bevolking niet? Zijn zij het met
mij eens dat hier misschien een verklaring ligt voor de geringe betrokkenheid
bij Europa van de mensen in ons land?
 
 Mijnheer de voorzitter! De enige demonstraties die ik in Europa zie, zijn
demonstraties tegen de Europese Unie en in het bijzonder tegen de gevolgen
van de pogingen van nationale overheden, geforceerd te willen voldoen aan
de toelatingseisen van de EMU. Een halfjaar geleden lag Frankrijk wekenlang
plat als gevolg van massale stakingen. Afgelopen zaterdag vond in Bonn de
grootste naoorlogse demonstratie plaats onder het motto: als Kohl Amerikaanse
toestanden wil, zorgen wij wel voor Franse toestanden.
 
 Mijnheer de voorzitter! De brede weerzin tegen de EMU heeft niets uit
te staan met onderhuids levend nationalisme, zoals voorstanders van de EMU
wel eens zeggen. De bezwaren richten zich met name tegen de gevolgen voor
het overheidsbeleid: grote bezuinigingen op de collectieve voorzieningen en
afbraak van de sociale zekerheid. Ook in ons land kunnen wij daarover meepraten.
Hoeveel invloed heeft het in 1998 willen voldoen aan de EMU-criteria niet
gehad op de opstellers van het paarse regeerakkoord? Het nu geldende uitgavenkader
is verantwoordelijk voor enorme problemen, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg.
Wij horen het dagelijks. De PvdA zei vroeger: Europa zal socialistisch zijn
of niet zijn. De VVD zegt nu: Europa zal liberaal zijn of niet zijn. Waar
je ook mag staan in het politieke krachtenveld; je zal moeten vaststellen
dat de VVD haar zin heeft gekregen en dat het Europa dat zich als gevolg van
de interne markt en de kroon daarop, de EMU, ontwikkelt, primair een liberaal
Europa is.
 
 Mijnheer de voorzitter! Er zit nog een element in het groeiende verzet
tegen de EMU, en dat is de idee die erachter schuilgaat, namelijk de idee
dat de welvaart en het welbevinden van burgers gediend is met het ontmantelen
van de natiestaat, met het inleveren van nationale soevereiniteit ten behoeve
van een supranationaal orgaan, waar niemand echt zicht op heeft. Hier raakt
de weerzin tegen de EMU aan de manier waarop menig toonaangevend politicus
in Europa de toekomst van ons continent ziet.
 
 Het streven van de federalisten naar één Europa is een gevaarlijk
streven. Naar mijn mening zijn het nog steeds de natiestaten die inhoud geven
aan de democratie. Zij hebben haar verworven en koesteren haar. Hoe meer bevoegdheden
van de nationale staten worden overgedragen aan het communautaire Europa of
worden overgelaten aan intergouvernementele besluitvorming zonder vetorecht
en met meer meerderheidsbesluiten, hoe meer ook de democratie met haar openheid,
doorzichtigheid en controle op de tocht komt. Het is een misvatting te denken
dat het Europees Parlement ooit in staat zal zijn de rol te vervullen die
nu door de nationale parlementen wordt vervuld, net zomin als de mensen de
Europese Commissie ooit zullen zien als een Europese regering. Met de vergroting
van de geografische afstand tussen bestuur en burger zal ook de psychologische
afstand toenemen. De belevingswereld van diegenen die meer en meer taken van
de nationale overheden willen overdragen aan de Brusselse bureaucratie, moeten
er rekening mee houden dat de overgrote meerderheid van de burgers hen daarin
niet steunt. Ik kan het niet voldoende benadrukken.
 
 Geen weldenkend mens, dus ook geen socialist, heeft iets tegen samenwerking,
integendeel, overal waar samenwerking kan strekken tot wederzijds voordeel,
is dat prima. Maar dat is iets anders dan te denken dat nationale entiteiten
en identiteiten ontkend kunnen worden. Laat ik het streven naar een gemeenschappelijk
buitenlands, veiligheids- en defensiebeleid nemen. Is er iemand die de illusie
koestert dat welk van de grote landen in Europa dan ook zich zal laten leiden
door een gemeenschappelijke buitenlandpolitiek, als die strijdig is met het
eigen nationale belang? Zou Duitsland Kroatië níet zo vroegtijdig
hebben erkend, als wij een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
hadden gehad? In dit verband leert ons het gedoe rond de gekke-koeienziekte
meer dan alleen dat de Engelse overheid op onverantwoorde wijze met deze zaak
 is omgegaan. Het leert ons ook dat in het geval van een belangenconflict
er altijd een aandrift is om het nationale belang te laten prevaleren boven
het Europese belang. Een andere inzet is door de nationale overheid ook niet
uit te leggen aan de eigen bevolking. Als een Europees drugsbeleid ons dwingt
coffeeshops te sluiten, wat gaan wij dan doen? Ik heb nu al te doen met minister
Sorgdrager. Het aanhalen van de Europese dwangbuis kan ertoe leiden dat het
project Europa zelf de bron wordt van conflicten in Europa.
 
 Mijnheer de voorzitter! De inzet van het kabinet bij de nu lopende IGC
wordt globaal niet gesteund door de fractie van de SP. Wij vinden de ambities
te hoog en daarom gevaarlijk. Te hoge ambities kunnen snel leiden tot frustratie,
irritatie en conflicten. Dat geldt ook voor de stelling: desnoods gaan wij
werken met gedifferentieerde snelheden. In dat verband wordt nogal eens een
vergelijking gemaakt met het wielrennen: de kopgroep en het peloton. Ik wijs
erop dat de winnaar altijd uit de kopgroep komt en dat in het peloton vaak
de waterdragers bivakkeren. Gedifferentieerd beleid kan wel eens leiden tot
een permanente tweedeling. Hoe zien de bewindslieden een gedifferentieerd
beleid, inclusief een kopgroep, als er tegelijkertijd een Europese Unie is
waarvan alle lidstaten deel uitmaken? Het lijkt mij dat je op die manier zelf
de verdeeldheid aan het organiseren bent.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! De Intergouvernementele conferentie maakt een
moeizame start door. De Europese Unie kampt met een zeer hoge werkloosheid.
De lidstaten van de Unie wringen zich in allerlei bochten om maar tijdig aan
de EMU-criteria te kunnen voldoen. En als klap op de vuurpijl heeft de gekke-koeienziekte
de toch al belaste verhoudingen nog verder verziekt. Het is te hopen dat er
op de top van Turijn niet alleen over koetjes en kalfjes wordt gesproken.
De BSE-crisis moet zo snel mogelijk worden opgelost, maar niet ten koste van
de volksgezondheid.
 
 In dit licht bezien is het voor de IGC zelf maar goed dat deze pas over
anderhalf jaar wordt afgerond. Een fundamentele herbezinning op de Europese
samenwerking is niet zozeer een overbodige luxe alswel een bittere noodzaak.
Er zal een antwoord gevonden moeten worden op een aantal klemmende vragen.
Hoe gaan we verder met het EMU-project? Welke aanpassingen zijn nodig om de
Midden- en Oosteuropese landen toe te laten treden?
 
 Uit de NRC-enquête van gisteren blijkt dat de Europese gezindheid
onder de Nederlandse bevolking gering is. Hoewel een meerderheid tevreden
is over het huidige lidmaatschap van de Unie, voelen de kiezers niets voor
de overdracht van nog meer bevoegdheden naar Europa. Kritiek op de enquête
als zou deze niet representatief zijn en verwijten aan de kiezers dat ze niet
weten wat ze willen illustreren de kloof tussen de Nederlandse kiezers en
de voortrekkers van Europa in Brussel en Straatsburg.
 
 De regering zet nog steeds in op het voor haar oude vertrouwde communautaire
spoor. Hoe realistisch is dat nog sinds de wisseling van de wacht in Parijs?
Wat voor zin heeft het om te streven naar een verdere federalisering van de
Europese samenwerking als grote lidstaten als Frankrijk en Engeland toch duidelijk
te kennen hebben gegeven dat zij daar nu juist niets voor voelen? En –
misschien is dat nog belangrijker – bestaat voor het vasthouden aan
die communautaire lijn in dit huis thans nog voldoende politiek draagvlak?
Twee coalitiepartijen hebben in de aanloop tot dit debat geluiden laten horen,
die ik interpreteer als een afstand nemen van de federale conceptie. De heer
Bolkestein heeft afgelopen vrijdag in NRC Handelsblad afscheid genomen van
een federaal Europa. De Unie moet zich zijns inziens beperken tot haar kerntaken.
Dank voor die helderheid. Nu de regering nog. Welke politieke conclusie verbindt
zij aan de stellingname van de VVD-fractie? De heer Wallage heeft zich aangesloten
bij de rede die Hare Majesteit de Koningin in Aken heeft uitgesproken. In
die rede werd – naast het behoud van de culturele identiteit van de
verscheidene Europese naties – het grote belang benadrukt van toetreding
van de Oosteuropese landen. Daarvoor moeten nu al offers worden gebracht.
Ervan uitgaande dat ons staatshoofd in Aken het beleid van de regering verwoordde,
vraag ik het kabinet aan welke offers we daarbij moeten denken.
 
 Het EMU-project staat onder grote druk. Bijna dagelijks worden twijfels
uitgesproken of de kernlanden van de toekomstige EMU – Frankrijk en
Duitsland – zich wel tijdig kunnen kwalificeren voor de monetaire unie.
In de brief van 14 juni jl. is een tabel opgenomen waaruit men de scores van
de lidstaten op de diverse EMU-criteria kan aflezen. Waarom zijn in de tabel
gedateerde cijfers weergegeven? Tekent zich op dit moment niet het beeld af
van een grote meerderheid van lidstaten die niet voor de afgesproken datum
aan de EMU-criteria zullen kunnen voldoen? De vrees voor politiek gesjoemel
met de EMU-criteria is wijdverbreid. Nu zijn die criteria ook niet helemaal
glashelder. Ik ben dan ook benieuwd wat de heer Hoogervorst van de VVD-fractie
precies bedoelde toen hij begin juni zei dat Nederland helemaal niet meer
mee moet doen als de andere lidstaten besluiten tot een versoepeling van de
criteria. Ongetwijfeld zal de heer Bolkestein daar straks op ingaan.
 
 Voorzitter! Waarom wordt zo krampachtig vastgehouden aan de EMU? Door
sommigen wordt het hele voortbestaan van de Unie opgehangen aan de totstandkoming
van de EMU. Is het werkelijk zo dramatisch als het afgesproken tijdpad niet
zou worden gerealiseerd? De Unie staat of valt toch niet met de invoering
van een gemeenschappelijke munt? De propaganda die voor de euro wordt gemaakt,
onderstreept dat die munt economisch gezien niet eens nodig is. Er zijn ook
nadelen aan verbonden, ook al komen die in de voorlichting tot dusverre niet
aan de orde. Creëren de regeringsleiders niet hun eigen crisis door zo
dramatisch te doen? Er is toch al veel bereikt? De Europese samenwerking heeft
er middellijkerwijs toe mogen bijdragen dat de Westeuropese landen inmiddels
50 jaar in een redelijke harmonie met elkaar samenleven. Wij zouden er steun
aan geven als met de EMU een pas op de plaats werd gemaakt en de inspanning
zich meer zou richten op een spoedige toetreding van de Midden- en Oosteuropese
landen. Een land als Hongarije staat er macro-economisch gezien toch niet
slechter voor dan bijvoorbeeld Griekenland of Portugal? 
 
 Een Unie met 27 lidstaten moet natuurlijk wel bestuurbaar blijven. Kan
die bestuurbaarheid niet juist worden vergroot wanneer de Unie zich beperkt
tot haar kerntaken? Ik denk daarbij met name aan de eerste pijler van het
Verdrag van Maastricht. Daarnaast kan zich een gevarieerd palet van samenwerkingsvormen
ontwikkelen op andere beleidsterreinen waar dat nodig en wenselijk is. Ik
denk aan het actuele thema van de werkgelegenheid. Wij hebben dan ook duidelijke
reserves ten opzichte van de conclusie in de brief van minister Melkert van
heden. De ervaring van de afgelopen jaren laat zien dat een echt communautair
buitenlands en veiligheidsbeleid niet te realiseren is. De grote lidstaten
zijn niet bereid hun nationale zelfstandigheid geheel op te offeren. Wij zijn
daar niet ongelukkig mee. Men is wel bereid tot coördinatie van gezamenlijke
activiteiten. Als de WEU zich in nauwe samenwerking met de NAVO en dus met
de Verenigde Staten zou ontwikkelen tot een volwaardige, intergouvernementele
defensieorganisatie voor de lidstaten van de Unie kan Europa geleidelijk aan
de verantwoordelijkheid nemen voor zijn eigen veiligheid. De recente afspraken
tussen NAVO en WEU inzake het CJTF-concept stemmen ons dan ook hoopvol.
 
 Voorzitter! Ik rond af. De SGP-fractie zou het toejuichen wanneer de grootse
ambities werden bijgesteld. Laten we nuchter zijn. Alleen een Unie die zich
beperkt tot haalbare taken, een Unie ook die recht doet aan de culturele verscheidenheid
van de lidstaten, waaronder door de Unie erkende eigen talen, en waarin ruimte
is voor alle Europese landen, zal levensvatbaar blijken te zijn. Dat is, zeg
ik in de richting van de heer Bolkestein, zekere geen kwestie van liberalisme
alleen, maar van calvinisme en Hollands realisme.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! De Europese Unie is in de 40 jaar van haar bestaan
van eminent belang gebleken: voor Nederland, voor Europa en voor de wereld.
Aanvankelijk waren er drie doelstellingen: ten eerste oorlog tussen Frankrijk
en Duitsland onmogelijk maken, ten tweede gezamenlijk weerstand bieden tegen
het agressieve communisme en ten derde de wederopbouw ter hand nemen en de
welvaart verhogen.
 
 Die doelstellingen zijn bereikt. Wat zijn onze doelstellingen nu? In de
eerste plaats de stabiliteit van de Centraaleuropese landen vergroten. Dat
kan het beste gebeuren door die landen in de Unie op te nemen, om te beginnen
Polen, Tsjechië, Hongarije en Slovenië. In beginsel is die toetreding
aanvaard en in de zogenaamde Europa-akkoorden vastgelegd. Wij moeten ons dus
voorbereiden op een Unie van uiteindelijk wellicht zo'n 28 lidstaten.
 
 Mijn eerste conclusie hieruit is dat het oude federale ideaal voor zoveel
en zo verschillende lidstaten niet meer kan opgaan. De heer Frans Andriessen,
voormalig vice-president van de Europese Commissie, heeft zich onlangs in
gelijke zin uitgelaten. In zijn Mansholt-lezing van 15 mei jl. zei hij: "Dat
federale model paste bij een relatief homogeen Europa. Het continentale Europa
is niet homogeen en zal dat ook op korte termijn niet zijn." De uitgroei naar
een continentale Europese Unie, aldus de heer Andriessen, is een keerpunt
dat een kanteling in ons denken vereist.
 
 Na afloop van de Intergouvernementele conferentie zullen de onderhandelingen
met de toetreders beginnen. Maar in Polen zijn nog zeer veel staatsbedrijven
en het is moeilijk in te zien hoe de mededingingsregels van de Unie daarop
van toepassing kunnen zijn. En zo zijn er overal problemen. De overgangsperiode
voor Spanje en Portugal was acht à tien jaar, die zij deels in, deels
buiten de Unie hebben doorgebracht.
 
 In dit verband heb ik twee vragen aan het kabinet. Mijn eerste vraag is,
in hoeverre het mogelijk is de aanpassingsperiode die toetreders moeten doormaken,
binnen de Unie te laten plaatshebben. Dit betekent natuurlijk dat er tot het
einde van die periode beperkingen voor het onderlinge verkeer zullen zijn,
maar ook dat die landen eerder dan anders lid zullen worden. Mijn tweede vraag
is, in hoeverre althans de vier door mij genoemde toetreders vóór
hun lidmaatschap van de Unie waarnemers bij de tweede en derde pijler kunnen
zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik heb even gewacht, omdat ik dacht dat collega Bolkestein
de heer Andriessen recht zou doen met een wat evenwichtige bloemlezing uit
diens lezing, maar ik moet vaststellen dat hij dit niet doet. De heer Andriessen
heeft wel over dat keerpunt gesproken, maar heeft daar een pleidooi aan toegevoegd
voor, kort gezegd, verschillende snelheden. Hij onderschreef absoluut niet
de stelling die de heer Bolkestein betrekt, als het gaat om het einde van
het Europa zoals het oorspronkelijk was bedoeld. De heer Bolkestein pikt uit
die lezing datgene wat hij gebruiken kan en dat is zijn goed recht, maar het
is bepaald geen evenwichtige weergave van wat de heer Andriessen heeft gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Het is inderdaad waar dat de heer Andriessen in zijn voorschrift voor
de wijze waarop de Europese Unie zich moet structureren, uitgaat van vier
concentrische ringen met vier vormen van Europees parlement en vier vormen
van Europese Commissie, en met voor de binnenste ring een eigen Europees Parlement.
Het betekent dat de instituties worden aangepast aan die concentrische ringen.
Hoe dat precies zou moeten, moet u niet aan mij vragen, maar aan de heer Andriessen.
Het is een visie die zich best laat verdedigen, maar die buitengewoon gecompliceerd
is. Hij zegt echter vierkant dat het federale model paste bij een relatief
homogeen Europa en dat het continentale Europa waar wij nu op afgaan, niet
homogeen is en dat op korte termijn ook niet zal worden. Dat gebrek aan homogeniteit
probeert de heer Andriessen op te lossen of aan te pakken door middel van
die vier concentrische ringen.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Voorzitter! Mijn enige punt was dat als de heer Andriessen een complex
betoog houdt, dit nog geen rechtvaardiging is voor de heer Bolkestein om een
simplistisch samenvatting te geven.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Nee, het is absoluut geen simplistische samenvatting. Het is de essentie
van het betoog van de heer Andriessen. Hij zegt: wij staan voor een keerpunt
en dat vereist een kanteling in het denken. Hij doet dat zelf ook door te
komen met een ingewikkelde maar daarom nog niet minder valabele wijze om aan
te kijken tegen de uitbreiding van de Europese Unie. Ik heb aldus twee vragen
gesteld aan het kabinet, voorzitter, en ik wacht op het antwoord. 
 
 Deze vragen hebben van doen met het veiligheidsvacuüm waarin de toetreders
zich voelen. Zij willen zo spoedig mogelijk tot de NAVO toetreden. Om een
veelheid van redenen is mijn fractie daar terughoudend in. Maar hoe eerder
bijvoorbeeld Polen tot de Europese Unie zal toetreden, des te sneller zal
in zijn behoefte aan geborgenheid worden voorzien. In ieder geval zou het
niet gewenst zijn dat de uitbreiding van de NAVO, indien die al moet gebeuren,
eerder zou plaatshebben dan die van de Europese Unie.
 
 Voorzitter! In Berlijn is afgesproken dat de NAVO vredesoperaties kan
uitvoeren zonder dat de Amerikanen meedoen. Ik vraag aan de minister van Buitenlandse
Zaken waarom de WEU dan nog een integraal deel van de EU zou moeten uitmaken.
Wat betekent die integratie van de WEU in de EU overigens? Wat is nog het
nut van een Europese defensie-identiteit, wat dit ook moge betekenen, buiten
de NAVO? Ik zie dat niet.
 
 De tweede doelstelling van de Unie moet zijn het vergroten van de welvaart
met inachtneming van goede zorgen voor het milieu. Dat is het terrein van
de eerste pijler, het hart van de Unie. Wij mogen het werk hier niet als gedaan
beschouwen. De Franse neiging om de openbare diensten te beschermen, laat
zien dat de interne markt altijd aan erosie onderhevig blijft. De heer Delors
heeft gezegd: men wordt niet verliefd op een markt. In strikte zin is dat
uiteraard waar, maar het is een verkeerd signaal. Wij menen dat de EU moet
openstaan voor de concurrentie. Ik zie dat mevrouw Van Nieuwenhoven het niet
met mij eens is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):
 
 Juist niet.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Als de opmerking van de heer Delors een variant was op die van Gustaf
Heinemann "man liebt keine Länder, man liebt seine Frau", dan kunt u
zien dat u die argumentatie zowel naar het nationalisme als naar Europa mag
vertalen.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik bewonder de heer Wallage om zijn grote bekendheid met de Duitse literatuur;
ik benijd hem daarom. Misschien ben ik wat meer Frans georiënteerd. De
uitspraak van Delors geeft aan, dat de Fransen geneigd zijn om steeds weer
terug te vallen in het oude colbertisme, het mercantilisme en dat zij eigenlijk
niet houden van vrijhandel. Het is een signaal in de verkeerde richting. Wij
moeten terzake alert blijven. Ook de fractie van de PvdA in het Europees Parlement
heeft gestemd voor een motie waarin stond dat de openbare diensten moeten
worden afgeschermd van internationale concurrentie. Dat is een slechte zaak.
Ik herhaal dat de EU open moet staan voor concurrentie uit de vier windstreken.
Liberalen zijn vrijhandelaren en aan een fortress Europe hebben zij geen behoefte.
De Unie moet vooral openstaan voor produkten van de Centraaleuropese toetreders.
Moeilijk doen over een paar vrachtauto's aardbeien per week uit Bulgarije
is belachelijk.
 
 De uitbreiding maakt een nieuwe definitie van het acquis communautaire
nodig in het licht van de subsidiariteitstoets. Immers, wat goed was voor
zes lidstaten, is dat daarom nog niet voor 28. Krampachtig vasthouden aan
de bestaande regels zou leiden tot verstarring. De besluitvorming in de eerste
pijler is bij gekwalificeerde meerderheid, behalve voor fiscale aangelegenheden
en het eigen-middelenbesluit. De regering wil dat zo houden en daar zijn wij
het mee eens.
 
 Waar wij het niet mee eens zijn, is het werkgelegenheidspact van commissievoorzitter
Santer. Het kabinet heeft drie voorwaarden gesteld: geen extra geld; geen
extra bevoegdheden; geen versoepeling van de EMU-criteria. Dan is het mij
duister wat Santer nog kan doen. Bovendien is het niet goed mogelijk vanuit
Brussel banen te scheppen, misschien wel banen in Brussel. Het motto van dit
kabinet is: werk, werk en nog eens werk, en niet: banen, banen en nog eens
banen. Minister Van Mierlo heeft al snedig opgemerkt: verdragsteksten scheppen
geen banen. Waar loze verdragsteksten worden gezaaid, wordt euroscepsis geoogst.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik heb een vraag aan de heer Bolkestein, want het wordt mij
te vaak gezegd dat Brussel geen banen schept. Daar gaat de suggestie van uit
dat Den Haag wel banen schept en dat is net zo onterecht. Ik neem aan dat
de heer Bolkestein wel kennis heeft kunnen nemen van de brief van het kabinet
over het voorstel van het kabinet om het verdrag te wijzigen met betrekking
tot de werkgelegenheid. Hij heeft daarin ook een aantal citaten en heel concrete
voorstellen van het kabinet kunnen zien om het verdrag op het punt van de
werkgelegenheid te wijzigen, om het meer als een gemeenschappelijk belang
te zien en om het onderling te coördineren. Een belangrijke vraag in
het kader van dit debat is, of de regeringspartijen het kabinet daarin steunen.
Steunt de fractie van de heer Bolkestein die richting, die wij overigens wel
zouden willen steunen, ook?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Wij zijn niet voor opname van enigerlei werkgelegenheidsparagraaf in het
Verdrag van Maastricht. De overwegingen zijn uiteengezet door de heer Heerma.
Wij zijn het daarmee eens. Misschien mag ik verwijzen naar artikel 2 en artikel
118 van het Verdrag van Rome. Daarin staat alles over het werkgelegenheidsbeleid.
Wij zijn er een tegenstander van dat teksten op teksten worden gestapeld,
temeer omdat, voorzover ik de brief in de gauwigheid heb kunnen analyseren,
dit alleen maar zal leiden tot het heen en weer schuiven van papier. Wij zijn
tegen bureaucratisering van Europa, ook van Nederland zoals u misschien weet,
mijnheer Rosenmöller. Wij vinden dit dus een verkeerde start. Er is door
de heer Wolffensperger zeer terecht gesproken over het draagvlak in de samenleving.
Als men het draagvlak wil ondermijnen, moet men zich te buiten gaan aan teksten
die niet steunen op een werkelijkheid. Dan zal de bevolking duidelijk worden
dat men praat zonder dat het gevolgen heeft.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Het standpunt van de regering om in die werkgelegenheidsparagraaf een
aantal wijzigingen aan te brengen, is ingegeven vanuit de grote zorg die er
bestaat in Nederland en in de andere lidstaten met betrekking tot het niveau
van de werkloosheid. Dat vraagt om een andere, een hogere ambitie. Wilt u
dan met zoveel woorden zeggen, dat u dat dus eigenlijk allemaal maar verschuiven
van papier vindt en dat dit nieuwe bureaucratie introduceert? Is dat uw kritiek
op de regering?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Op dit punt wel. De werkloosheid kan alleen worden aangepakt op het niveau
van de individuele staten. Het is in Nederland, zoals u weet, een van de hoogste
zo niet dé hoogste prioriteit. Het kabinet werkt daaraan met man en
macht. Wij steunen dat. Ik zie niet in wat de Europese Commissie kan toevoegen
aan hetgeen deze regering reeds doet!
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Dat betekent ook dat u een stap verdergaat dan collega Heerma. Collega
Heerma zegt dat de bestaande verdragsteksten op dat gebied voldoende zijn.
Als u zegt dat het onderwerp werkgelegenheid zich zou moeten beperken tot
de nationale lidstaten, zegt u eigenlijk ook dat alles wat reeds in het Verdrag
van Rome staat – de artikelen die u noemde – zou moeten worden
geschrapt, dat wil zeggen, dat dat beter zou zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 In het licht van de subsidiariteitstoets zeg ik inderdaad dat daarbij
een kritische kanttekening kan worden geplaatst. De essentie is dat het pact
van de heer Santer geen bijdrage zal leveren aan de oplossing van de werkloosheid
in Nederland. Ik geef toe dat ik die brief snel gelezen heb, misschien zijn
mij wat details ontgaan. Als ik dat zo op mij laat afkomen, zie ik veel bureaucratie
en dus veel banen maar niet meer werk.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Miskent collega Bolkestein hier niet het belangrijke, hoog oplopende niveau
van de werkloosheid in Europa? Erkent hij niet dat er een hele strikte relatie
ligt tussen enerzijds de financiële economische politiek, die natuurlijk
het project Europa in belangrijke mate domineert, en alles wat met het sociale
vraagstuk – lees: in belangrijke mate het werkgelegenheids- of werkloosheidsvraagstuk –
te maken heeft?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wilt u kort zijn in uw interrupties?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Natuurlijk misken ik niet het grote belang van de werkgelegenheid. Waarmee
is dit kabinet, gesteund door mijn fractie, nu de afgelopen twee jaar bezig
geweest? Het punt is dat men een illusie schept als men denkt dat de mensen
in Brussel, met alle beste bedoelingen van dien, daaraan een bijdrage kunnen
leveren. Dat is niet zo. De politici in het algemeen en zeker de mensen in
Brussel, waarover het scepticisme toch al zo aan het groeien is – de
heer Marijnissen heeft daarover gesproken – kunnen dat niet waarmaken.
Daarmee zaaien wij twijfel over wat Europa kan en wat het betekent. Dat is
niet verstandig!
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik constateer een markant meningsverschil tussen de fractie
van de VVD en de regering, nog groter dan het meningsverschil tussen de fractie
van het CDA en de regering. Ik hoop eerlijk gezegd dat u in deze Kamer in
een redelijk geïsoleerde positie bent, mijnheer Bolkestein.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Voorzitter! De heer Bolkestein hanteert het woord werkgelegenheid betrekkelijk
geïsoleerd. Bij werkgelegenheid hoort economische groei. Bij economische
groei in Europa hoort op zijn minst dat wij voor de verbindingen – de
spoorwegen, het alternatief voor het vliegen – en voor de ruimte die
er voor het bedrijfsleven moet zijn in Europa met elkaar de randvoorwaarden
scheppen. Ik zei: met elkaar. Dat betekent dat er alleen al op het terrein
van de infrastructuur een buitengewoon belangrijke taak voor Europa is die
direct wergelegenheidsconsequenties heeft. Alleen al dat ene voorbeeld geeft
aan dat het een beetje flauw is om het te doen voorkomen alsof Europa samenvalt
met ambtenaren in Brussel. Europa behoort samen te vallen met het wegnemen
van barrières voor economische groei. Op die manier kan het, mede door
onderlinge afstemming, werkgelegenheid bevorderen. Dat is toch de realiteit.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Zou de heer Wallage extra geld willen uittrekken voor infrastructuur?
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 U mag wel een vraag met een wedervraag beantwoorden, maar mijn vraag was
of u niet een zeer eenzijdig beeld geeft van de manier waarop wij in dit land
en in Europa aan werk komen. Voor werk is onder andere nodig het doen van
investeringen. Naast datgene wat we gezamenlijk in Europa betalen, is de ruimte
daarvoor uiterst beperkt. Zeker! Maar binnen de totale Europese begroting
kun je aan het een meer doen en aan het ander minder, zodat werk wordt gegenereerd.
Met andere woorden: je kunt je werkgelegenheidsdoelstelling in het Europese
beleid meer of minder centraal stellen. Mijn vraag was: geeft u niet een eenzijdige
voorstelling van zaken en doet u het niet voorkomen dat de bijdrage van Europa
uitsluitend zou bestaan uit een ambtelijke bijdrage. Voor die ambtelijke bijdrage
rijdt binnenkort geen TGV.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 De voorwaarden die het kabinet terecht heeft gesteld, houden in dat er
niet extra geld beschikbaar komt. Dus voor de grote infrastructurele werken,
waarvoor op zichzelf wel wat valt te zeggen, komt geen extra geld. Die grote
infrastructurele werken worden dus niet versneld uitgevoerd. Dan komt het
verder neer op coördineren, maar op coördineren van wat? Dat is
het coördineren van datgene wat de lidstaten op dit ogenblik al doen.
Ik zou niet weten in welk opzicht dit kabinet sneller zou moeten varen dan
anderen of welke besluiten het zou moeten nemen om de werkloosheid in Nederland
harder aan te pakken. Het kabinet doet al wat het kan. Wat heeft dit kabinet
nu te leren van Brussel op het punt van het bestrijden van de werkloosheid?
Het spijt mij, maar ik zie dat niet. Nogmaals, het kardinale punt is dat wanneer
teksten worden geformuleerd en wanneer ambities worden geuit die niet omgezet
worden in werkelijkheden, bij de Nederlandse burgers, maar ook elders de indruk
zal ontstaan: de mensen praten, maar zij doen niets. En dat ondermijnt het
draagvlak dat de heer Wolffensperger, zeer terecht, wil.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Voorzitter! De heer Bolkestein en ik hebben over dit onderwerp in mijn
termijn al uitgebreid van gedachten gewisseld. De heer Bolkestein zei toen
tegen mij: de coördinatie waar jij op doelt, is al mogelijk op grond
van de huidige verdragstekst. Mijn vraag aan hem is: vindt u dat die coördinatie
op dit moment voldoende uit de verf komt? Zou er met het oog op dit verdrag
niet een extra impuls nodig zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Er is al ik weet niet hoeveel keer gesproken over het
nut van de bestrijding van de werkloosheid in de Europese Unie, maar wat doet
de Europese Unie nu meer of anders dan dit kabinet? Ik zie echt het nut van
de bedoelde inspanning niet. Dat is gezegd in Essen en daarvoor is het ook
gezegd, maar wat gebeurt er nou? De essentie van de kritiek van veel mensen
is – die is soms ook ongefundeerd – dat in Brussel toestanden
bestaan waarop niemand zicht heeft en dat de inspanningen niets opleveren.
Dit is daarvan een voorbeeld.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Dat is het omgekeerde van hetgeen ik met mijn vraag aangaf. U zegt: er
gebeurt niets. Ik ben geneigd dat van harte met u eens te zijn. De vraag is
of niet met name op het punt van de coördinatie meer zou moeten gebeuren
en of daarvoor niet een extra stimulans nodig is.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ach, al dat gecoördineer...
 
 Voorzitter! Overigens vinden wij dat het overschot op de landbouwbegroting
aan de lidstaten moet worden teruggegeven. Wil de minister-president bevestigen
dat hij zich hiervoor in Florence sterk zal maken?
 
 Wij herinneren de regering aan de motie die op 20 december 1995 door de
coalitiewoordvoerders is ingediend, die door de Kamer unaniem is aanvaard
en waarin de regering wordt verzocht "geen medewerking te geven aan (...)
wijzigingen in de vigerende financiële perspectieven".
 
 Het gemeenschappelijk landbouwbeleid moet worden hervormd. Dat geldt ook
voor de structuurfondsen en het cohesiefonds, die op problemen van fraude,
absorptievermogen en het rondpompen van geld stuiten. Nederland subsidieert
nu indirect Engeland en Italië. Wij vinden dat niet nodig. Minister Zalm
heeft voorgesteld dat de rijkere lidstaten niet langer uit de structuurfondsen
ontvangen en dat er een grens aan de nettobijdrage van een land wordt gesteld.
Dat zijn zinnige voorstellen. Men kan niet verwachten dat wij hier de buikriem
aanhalen om aan de criteria van de muntunie te voldoen, maar in Brussel de
teugels vieren.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Als ik het mij goed herinner, was de tweede doelstelling van de heer Bolkestein:
werkgelegenheid binnen de randvoorwaarden van het milieu. Ik heb hem minutenlang
horen praten over werkgelegenheid en financiën, maar ik heb geen woord
over het milieu gehoord. Is dat maatgevend voor de aangelegde prioriteit?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Nee, dat is het helemaal niet. Als tweede doelstelling heb ik genoemd
verhoging van de welvaart met inachtneming van een goed milieu. Bij andere
gelegenheden heeft mijn fractie al naar voren gebracht dat wij terzake van
het milieu in de eerste pijler meer gebruik moeten maken van besluitvorming
bij meerderheid of bij gekwalificeerde meerderheid.
 
 Die muntunie moet onze derde doelstelling zijn. Wij waren en blijven daar
om de bekende redenen voor. De transactiekosten zullen verminderen, binnen
de muntunie worden concurrerende devaluaties onmogelijk en wij worden minder
afhankelijk van de grillen van de dollar. Maar er zijn ook risico's, die niet
mogen worden verdoezeld.
 
 Ten eerste zijn er spanningen tussen het EMU-gebied en de landen eromheen.
Ik ben benieuwd wat de politieke gevolgen in Italië zullen zijn wanneer
dat land niet tot de eerste toetreders tot de muntunie behoort en in hoeverre
dit de federalisering van Italië in de hand zal werken. Ik ben ook benieuwd
of de landen die in eerste instantie niet zullen toetreden, daarvoor een prijs
zullen eisen en, zo ja, hoe hoog die zal zijn.
 
 Ten tweede zijn er spanningen binnen het EMU-gebied zelf. Door het wegvallen
van het wisselkoersinstrument zal het aanpassingsvermogen van die economieën
binnen de muntunie niet worden verhoogd. De Europese arbeidsmarkten hebben
niet de flexibiliteit van de Amerikaanse. De roep om geldstromen van de betere
naar de minder goed presterende economieën zal sterker worden, met alle
politieke gevolgen van dien.
 
 Wie, zoals de heer Wolffensperger, denkt dat de muntunie de politieke
cohesie van de Europese Unie zal vergroten, zou zich wel eens kunnen vergissen.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Gezien de door u geschetste spanningen, is dat niet per definitie een
gevolg van de EMU. De cohesie zal wel toenemen tussen de partners die eraan
deelnemen. Naar ik mag hopen zal de cohesie van de hele Unie uiteindelijk
toenemen op het moment dat elk land daarvan aan de EMU deelneemt.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik ben beducht voor spanningen, ook binnen het EMU-gebied. De flexibiliteit
van de wisselkoersen nemen wij weg. Dat zou zich kunnen vertalen in een hogere
werkloosheid dan elders en in de roep om geldoverdrachten van de betere naar
de minder goed functionerende economieën, met alle politieke spanningen
van dien. Kijkt u naar Italië: twee economieën binnen één
munteenheid.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Nu komt de heer Bolkestein over samenhang te spreken tussen een muntunie
en de rest van de Europese samenwerking. Hij bepleit nadrukkelijk de totstandkoming
van de muntunie. Ik zou het op prijs stellen als hij ook zou aangeven hoe
hij die spanning zou willen oplossen.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik denk dat het verstandig zou zijn – ik weet dat het kabinet zich
daarmee bezighoudt, in het bijzonder ook de Ecofin-raad – om te komen
tot een wisselkoersarrangement tussen het EMU-gebied en het gebied daaromheen.
Of dat ook kan, zal de toekomst moeten uitwijzen. De rol die de Europese centrale
bank daarin zal spelen, is ook belangrijk. Ik vind het een belangrijke bijkomstigheid –
ik wil niet zeggen dat het een voorwaarde is – van het ontstaan van
een goed functionerende muntunie. Ik had het daarnet over iets anders, namelijk
spanningen binnen het muntuniegebied. Ik wijs erop dat er spanningen tussen
het muntuniegebied en het niet-muntuniegebied en ook binnen het EMU-gebied
kunnen ontstaan. Dat is een risico dat wij aanvaarden, want wij zijn voor
een EMU.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Het uitgaan van een gezamenlijke markt en het daarbinnen stap voor stap
werken aan een muntunie kan consequenties hebben voor het beleid dat je overigens
in zo'n unie moet voeren. Met andere woorden, er is samenhang tussen het monetaire
en het bredere economische beleid. Ik zou niet weten waarom
die samenhang er niet zou zijn ten aanzien van het sociale beleid en het werkgelegenheidsbeleid.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Over dat sociale kom ik zo meteen te spreken, want ik geloof dat wij daar
een probleem scheppen. Ik ben het echter volstrekt met de heer Wallage eens,
dat een economische convergentie binnen het muntuniegebied noodzakelijk is.
 
 Ik kom nu op dat andere punt. Hoe groter de flexibiliteit van de arbeidsmarkt
is, des te makkelijker is het leven in de muntunie. Opname van het Sociaal
Protocol in het Verdrag van Maastricht vermindert die flexibiliteit en bemoeilijkt
dus de muntunie. Dat is dus iets anders dan wat de heer Wallage heeft gezegd.
De regering wil het Sociaal Protocol in het Verdrag van Maastricht opnemen.
Ik zeg: daarmee bemoeilijk je het functioneren van de muntunie; doe dat dus
niet. Wij volgen de regering hier dus niet.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Hier hebben de heer Bolkestein en ik echt verschil van mening. Ik vraag
hem te reageren op de argumenten die ik heb genoemd. Ten eerste: is hij bereid
om het risico te aanvaarden dat het sociale niveau in Europa afzakt tot dat
van de zwakste deelnemer? Ten tweede: denkt hij ook niet dat de sociale markteconomie,
gezien in de mondiale economie, toch een typisch Europese verworvenheid is
die wij in stand moeten houden?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Een Westeuropese. Als men het Sociaal Protocol wil opnemen in het Verdrag
van Maastricht en dus wil laten gelden voor die grote continentale Europese
Unie, dan legt men het Rijnlandse model op aan al die landen uit Oost-Europa
die daar nog lang niet aan toe zijn. Daarom zeg ik: doe dat dus niet.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Maar het omgekeerde is dat wij ons met ons sociaal niveau richten naar
die Oosteuropese landen door daarvoor geen richtlijnen vast te stellen. Dan
eindigen wij met onze sociale zekerheid uiteindelijk op het niveau in Thailand
of in de Verenigde Staten.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Nee, dat is absoluut niet nodig. Wij hebben al jarenlang te maken met
die mondialisering. Het is helemaal niet nodig dat de Nederlandse sociale
toestanden lijken op die in Thailand. U overdrijft schromelijk. De verzorgingsstaat
moet worden aangepast en verder zal het niet gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Maar bent u bereid om de verzorgingsstaat in Nederland en in West-Europa
zover aan te passen, dat wij ook op dat punt uitsluitend kijken naar de concurrentieverhoudingen
van andere economieën in de rest van de wereld? Daarmee zou u een fundamenteel
stukje van de Europese identiteit opgeven. Ik zou mij daar mordicus tegen
verzetten.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik ook. Het is ook niet nodig. Er zijn binnen het muntuniegebied flexibiliteiten.
De eerste flexibiliteit is de wisselkoers; die vervalt. De tweede flexibiliteit
is die van de werkloosheid; die gaat op of neer. De derde flexibiliteit is
die van de arbeidsmarkt. De eerste flexibiliteit is binnen het muntuniegebied
verdwenen. Als men die tweede flexibiliteit wil verminderen door opname van
het Sociaal Protocol in het Verdrag van Maastricht, dan betekent dat een grotere
mate van verschil in werkgelegenheid en dus een grotere mate van verschil
in werkloosheid. Ergens moet de flexibiliteit tot uiting komen. Het is verkeerd
en contraproduktief om zowel de muntunie te willen als het Sociaal Protocol
op te nemen in het Verdrag van Maastricht.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Dan spits ik mijn vraag nog één keer heel specifiek op uw
antwoord toe. Zou u bereid zijn om binnen West-Europa, dus nog zonder de uitbreiding
waar wij over spreken, te accepteren dat het sociale niveau geleidelijk aan
door het niet maken van afspraken afglijdt naar het niveau van de zwakste
lidstaat?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Nee, dat accepteer ik niet. Dat zal ook niet gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Waarom dan niet?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Omdat Nederland binnen de beperkingen die de muntunie zal stellen, autonoom
is in het bepalen van zijn sociale randvoorwaarden.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Dan laat u het volkomen over aan het spel van de maatschappelijke krachten.
Dit betekent dat de concurrentieverhoudingen tussen de lidstaten in Europa
ertoe zullen leiden dat het sociale niveau steeds lager wordt. Dat is nu precies
voor een overheid, hetzij nationaal, hetzij Europees, de reden om hieraan
zekere randvoorwaarden te verbinden. Daar gaat zo'n Sociaal Protocol over.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik ben absoluut niet bevreesd voor het afdalen van de sociale bescherming
in Nederland tot het niveau in Portugal, om maar eens een voorbeeld te noemen.
Dat zal absoluut niet gebeuren. Daar hebben wij dat Sociaal Protocol absoluut
niet voor nodig. Ik wijs er alleen op dat wij, zeker gezien in het licht van
de uitbreiding tot 28 lidstaten, dat Sociaal Protocol als onderdeel van het
verdrag kunnen missen als kiespijn.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik begrijp dat de heer Bolkestein niet bang is voor afglijden.
Hij vertrouwt namelijk ook op sterke vakbonden. Daar heeft hij gelijk in.
De heer Bolkestein vindt coördinatie en vergaande afstemming op monetair
gebied nodig. Dat ben ik met hem eens. Vervolgens zegt hij dat je je daarmee
enige flexibiliteit ontneemt en dat die flexibiliteit zich vervolgens zal
uiten op het terrein van de werkgelegenheid. Dan is het toch logisch om in
Europees verband zoveel als mogelijk is een werkgelegenheidspolitiek te voeren!
Anders doe je aan selectief winkelen in wat de Europese Gemeenschap voor mensen
kan betekenen. Het betekent namelijk dat je de voordelen van de Europese munt
wel pakt, maar dat je de nadelen ervan afwentelt op mensen. Dat vind ik onaanvaardbaar.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik kan die gedachtengang niet volgen. Het wisselkoersarrangement is in
het verleden gebruikt om de economieën min of meer te stabiliseren. Als
men dat verijdelt, dan moet er ergens flexibiliteit overblijven. Als dat niet
gebeurt, dan uit zich dat in werkloos heid. Dan moet je kiezen
tussen sociale bescherming en werkgelegenheid. Dat is een heel belangrijke
keuze, die ook in het debat met de Verenigde Staten steeds opgeld doet. Men
kan echter niet alles vastleggen. Dat is onmogelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Akkoord, maar als je moet kiezen, dan moet er ergens een plek zijn waar
je kunt kiezen! Wij kunnen dan niet zeggen dat wij de munt gezamenlijk maken,
op Europees niveau, en dat wij de kwestie van de werkgelegenheid en de sociale
consequenties nationaal wel aandweilen. Juist de eigen redenering van de heer
Bolkestein, waarbij hij uitgaat van de noodzaak tot keuze en afstemming, dwingt
tot een Europese politiek op dat terrein.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik ben het daar niet mee eens. Afgezien daarvan vind ik het gestelde over
het dweilen een weinig elegante beeldspraak.
 
 De eerste doelstelling van de muntunie is het tegengaan van de geldontwaarding.
Nederland heeft nu de laagste inflatie en rente van Europa. De euro moet dus
minstens even hard zijn als de gulden. Als de euro geen geloofwaardige start
maakt, dan betalen de Nederlanders vanaf de eerste dag een hogere rente. Daarom
is het essentieel dat alleen die landen meedoen die aan de criteria van het
verdrag voldoen. Wil de minister-president herhalen dat het een politieke
doodzonde is om het met die criteria niet zo nauw te nemen? En dat als wij
moeten kiezen tussen twee kwaden, met de criteria rommelen of uitstellen,
wij dan maar enig uitstel moeten aanvaarden?
 
 De regeringen van de Europese lidstaten staan dus voor vier gecompliceerde
en omstreden dossiers: die van de Intergouvernementele conferentie, die van
de toetredingsonderhandelingen, die van de herstructurering van de financiering
en die van de muntunie. Deze komen min of meer tegelijkertijd op het kabinet
af. Ik wens de minister-president, de minister van Buitenlandse Zaken en zijn
staatssecretaris veel moed en doorzettingsvermogen toe, en vooral inzicht.
 
 
 
 
 
 De heer Rouvoet (RPF):
 
 Voorzitter! Een vraag over de doelstellingen. Het viel mij op dat eerste
en de tweede doelstelling qua volgorde zijn omgedraaid, vergeleken met wat
ik de afgelopen week in NRC Handelsblad kon lezen. Moet ik daar enig belang
aan hechten? Komt de heer Bolkestein verder nog toe aan de doelstelling van
het constructief engagement met de rest van de wereld?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Daar begin ik nu mee. Verder moet de heer Rouvoet de aangegeven volgorde
niet zien als een orde van belang. Het is zoals ik zojuist aangaf.
 
 Ik ga nu in op de buitenlandpolitiek van de Europese Unie, dat wil zeggen
op de tweede pijler. In een algemeen overleg op 3 augustus 1995 heeft staatssecretaris
Patijn gezegd dat het kabinet er geen enkele behoefte aan heeft het intergouvernementele
karakter van de tweede pijler te wijzigen. Onlangs heeft hij herhaald dat
pogingen om hier tot meerderheidsbesluitvorming te komen, kansloos zijn. Zweden,
Ierland, het Verenigd Koninkrijk en Griekenland hebben zich nu tegen besluitvorming
bij meerderheid gekeerd. Frankrijk is ook tegen, tenzij de stemverhouding
in de Raad in zijn voordeel wordt gewijzigd. Daar zijn wij, in tegenstelling
tot de heer Wolffensperger, neem ik aan, geen voorstander van.
 
 Voorzitter! Een zeer belangrijk deel van de buitenlandpolitiek van de
Unie is handelspolitiek. Zoals gezegd, vindt de besluitvorming daar reeds
bij gekwalificeerde meerderheid plaats. Dat is dus al geregeld.
 
 Aan het andere einde van het spectrum zijn de vredesbewarende operaties
die met de uitzending van troepen gepaard gaan. Iedereen is het ermee eens
dat die alleen met instemming van de desbetreffende regeringen en volksvertegenwoordigingen
kunnen plaatshebben. Dat is dus een zaak van de lidstaten zelf en niet van
de Europese Unie. Dergelijke operaties zullen in de praktijk dan ook door
een coalitie van gelijk gezinde landen worden uitgevoerd, zoals nu in Bosnië.
 
 In het midden van het spectrum ligt de "klassieke" buitenlandpolitiek
met zaken als de erkenning van een land of een handelsboycot. Natuurlijk is
het goed als de meningen daarover eensluidend zijn, zodat de Unie met één
stem kan spreken. Nederland moet daar ook aan werken.
 
 Toch willen wij een slag om de arm houden. Alles waartoe wij nu besluiten,
moet niet alleen voor de huidige Unie gelden maar ook voor die van 28 lidstaten.
In die grote continentale Europese Unie zou Nederland overstemd kunnen worden
in een zaak, bijvoorbeeld het Midden-Oosten betreffende, waarin het een eigen
koers wil handhaven. Ik zou die koers niet op voorhand willen laten schieten.
Daarom zijn wij hier voor het unanimiteitsvereiste, met een kleine uitzondering
waar ik zo meteen over kom te spreken. Dat maakt parlementaire controle ook
mogelijk. Besluitvorming bij meerderheid vereist controle door het Europees
Parlement. In een parlement met uiteindelijk 884 leden onder wie slechts 30
Nederlanders, zullen onze landgenoten zich niet herkennen. Het is buitengewoon
onwaarschijnlijk dat de grote lidstaten hun buitenlands beleid aan het Europees
Parlement zullen onderwerpen.
 
 Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zullen zich ook niet laten
overstemmen. Wat wij dus willen vermijden, is een besluitvormingsprocedure
die in de praktijk intergouvernementeel voor de grote en communautair voor
de kleine is.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik vind het zo merkwaardig dat ik in dit onderdeel van het
betoog van de heer Bolkestein, dat hij de afgelopen maanden ook actief heeft
uitgedragen, zo weinig hoor over wat hijzelf voor een noodzakelijke vorm van
afstemming zou houden. Hij legt uit dat de grote landen iets niet willen en
dat de controle een probleem is. Kortom, hij somt steeds maar problemen op.
Ik kom er echter niet achter of mondiaal gezien een economische grootmacht
als Europa in zijn ogen ook tot een zo stevig mogelijke gezamenlijke buitenland-
en veiligheidspolitiek zou moeten komen. Als dat namelijk stap één
is – en daar zijn we het over eens – dan hoort stap twee te zijn
hoe je de belemmeringen die daaraan vastzitten, te lijf gaat. De argumentatie
van de heer Bolkestein is precies andersom. Hij somt de problemen en de onmogelijkheden
op en laat de toehoorder achter met het gevoel dat hij dat gezamenlijke beleid
ook niet belangrijk vindt. Ik zou hem dus willen uitnodigen om daar de volgorde
der dingen nog eens goed te belichten.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Voorzitter! Zoals ik heb gezegd, delen de heer Wallage en ik de ambitie
om te komen tot een slagvaardig buitenlands beleid van de Europese Unie. De
regering moet zich daar ook sterk voor maken. Maar ik ben zeer sceptisch over
de mogelijkheid van één Europese buitenlandpolitiek in die continentale
Unie van 28 lidstaten. Mag ik nog eens benadrukken dat mijn gehele gedachtengang
wordt beïnvloed door die uitbreiding naar 28 lidstaten? Waren wij met
zijn zessen gebleven, dan had ik er anders tegenaan gekeken. Met de toetreding
van Engeland is dat al verloren gegaan. De heer Wallage vraagt mij hoe die
Europese buitenlandpolitiek – waar ook ik naar streef – tot stand
moet komen. Ik zeg dan dat dat alleen kan door middel van instemming van de
lidstaten. Als die instemming er niet is, dan zal dat door een groep van gelijk
gezinde landen tot uiting worden gebracht. Dat is natuurlijk niet ideaal.
Ik ben dat met de heer Wallage eens, maar ik zie geen andere mogelijkheid.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik vind dit deel van het debat zo ongelooflijk absoluut. Ik
onderstreep de uitbreiding. Ik kom daar straks zelf op terug. Die uitbreiding
zal hoe dan ook geleidelijk verlopen. Door steeds te spreken over een verdubbeling
van de Unie, door te doen alsof dat morgenmiddag om zes uur zo zal zijn en
door alle werkwijzes in het gemeenschappelijk buitenlands beleid daarop te
willen afstemmen, komt er een hele rare spanning in de tijd. Het zal tien
tot vijftien jaar duren voordat die verdubbeling effectief een feit is. Zouden
wij nu met elkaar in die tien tot vijftien jaar niet iets beters kunnen bedenken
dan de problemen te etaleren zoals de heer Bolkestein doet? Dat is mijn benadering.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Maar alle bevoegdheden die wij nu overdragen aan Brussel, gelden niet
alleen voor de Unie zoals die nu bestaat, maar ook voor die grote continentale
Unie. Die stap kan maar één keer gezet worden en ik ben dan
ook buitengewoon behoedzaam. Ik zal de heer Wallage een voorbeeld geven waarop
hij misschien wil reageren. Op de agenda van de top van Florence staat het
Midden-Oosten. Stel, dat uit de discussie daarover een verklaring voortkomt
waarmee dit parlement in meerderheid niet kan leven. Dan wil ik toch mijn
vrijheid behouden om daar afstand van te nemen en ben ik niet bereid om mij
daar op voorhand bij neer te leggen.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Ik denk dat ik misschien niet zo'n goed, maar wel net zo'n autonoom denker
ben als de heer Bolkestein. Wie samenwerkt, overlegt met die wetenschap in
het achterhoofd. Dus als landen bij elkaar zitten om te bekijken of zij een
gezamenlijke politieke lijn kunnen formuleren, hebben alle vertegenwoordigers
van die landen ook hun "Bolkesteins" in het achterhoofd en weten zij dat zij
thuis moeten komen. In het overleg zit dus een automatische druk om naar een
enigszins fatsoenlijke consensus toe te werken. Ik maak er bezwaar tegen dat
in de redenering van de heer Bolkestein, terwijl hij onderschrijft dat er
gemiddeld naar die consensus gestreefd moet worden, al bij voorbaat een vetorecht
wordt toegekend aan één van die gesprekspartners. Naar mijn
mening werkt dat ondermijnend op de weg om stap voor stap te komen tot een
gezamenlijk Europees gezicht dat aan de wereld getoond kan worden. Als wij
economisch zo sterk zijn als wij zijn, dan moeten wij ook de politieke invloed
die wij in de wereld kunnen uitoefenen, niet onnodig laten verbrokkelen. Dat
is de benadering van de PvdA.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik kom zo meteen op de blokkade door één lidstaat. Verder
is het zoals ik heb gezegd: er ontstaat een buitenlandpolitiek als drie grote
lidstaten het eens zijn, en als zij het niet eens zijn, dan ontstaat er geen
buitenlandpolitiek. Die drie grote lidstaten hebben dus in feite een vetomacht.
Als zij het willen, waarom wij dan niet?
 
 Voorzitter! Om redenen die ik heb genoemd, staan wij huiverig tegenover
het voorstel van "constructieve onthouding". Het is ondenkbaar dat een groot
land als Frankrijk zal toestaan dat de Europese Unie tegen de wil van Frankrijk
een buitenlandspolitiek initiatief neemt, laat staan dat het eraan zou willen
meebetalen. In de praktijk zou die regel van constructieve onthouding alleen
voor de kleinere landen gelden. Wij verzetten ons daartegen. Kan het kabinet
overigens een voorbeeld geven van een situatie waarin deze constructie zou
kunnen gelden? Dan is er nog de uitzondering: om gechicaneer van sommige lidstaten
te ontkrachten, valt in uitzonderlijke situaties de constructie van consensus
minus één te overwegen, maar verder wil mijn fractie niet gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Het debat hier en het publieke debat buiten deze Kamer heeft
de heer Bolkestein heel erg toegespitst op het vetorecht en het feit dat dit
moet blijven bestaan, ook in het kader van de IGC. Hoe verhoudt dit zich tot
het pleidooi dat de heer Bolkestein ook houdt voor een slagvaardig Europees
buitenlands beleid? Ik denk dat wij het over één ding eens zouden
moeten kunnen zijn, namelijk dat Europa op het terrein van het buitenlands
beleid in de afgelopen periode buitengewoon weinig slagvaardig heeft kunnen
opereren; misschien heeft het institutionele punt van het vetorecht daar wel
een bijdrage aan geleverd. Wat zijn de alternatieven van de heer Bolkestein
om wel degelijk tot dat slagvaardige buitenlands beleid te komen?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Mijn eerste opmerking is dat de huidige vijftien het al niet met elkaar
eens zijn, laat staan dat de 28 lidstaten van de toekomst dat zullen zijn.
Voorts had de wijze van besluitvorming in de Europese Unie niets te maken
met de tragedie in voormalig Joegoslavië. De wijze van besluitvorming
van de Unie stond naast die tragedie. Wij hebben unaniem gestemd voor erkenning
van Kroatië. En als er geen unanimiteit vereist zou zijn, maar een meerderheid
van stemmen, dan was er nog steeds een meerderheid voor dat besluit geweest,
want het is onwaarschijnlijk dat Duitsland, indien het in staat is om elf
lidstaten te intimideren, niet in staat zou zijn om dat bij zeven of acht
lidstaten te doen. Nederland is toen gekomen met het voorstel om de grenzen
langs etnische lijnen te trekken. Ik weet dat de heer Van Mierlo het op dat
punt niet met mij eens is, maar ik zie het toch zoals ik zojuist heb gezegd:
het voorstel van Nederland is geweest om nieuwe lijnen te trekken langs etnische
lijnen. Dat voorstel is unaniem van tafel geveegd, hoewel wij dat nu uitvoeren.
Nu doen wij wat in 1991 door de heer Van den Broek is voorgesteld.
Daar heeft de kwestie van besluitvorming niets mee te maken. Wij waren toen
radeloos en wij wisten niet wat er te doen stond. Het heeft dus niets te maken
met meerderheid, minderheid of unanimiteit. Wij konden het probleem niet aan
en voor enigerlei militaire interventie was er absoluut geen meerderheid.
In dit verband verwijs ik naar een toespraak van onze ambassadeur in Bonn,
de heer Van Walsum, voor de Konrad Adenauer Stiftung, waarin hij juist dit
punt is nagegaan. Hij kwam daarbij tot de conclusie dat in de cruciale zes
maanden van de tweede helft van het jaar 1991, toen de heer Van Walsum hier
directeur-generaal politieke zaken was, wel over alles is nagedacht, maar
dat de wijze van besluitvorming daar "nuchter" van is gebleven. Met andere
woorden: wat de heer Rosenmöller zegt, slaat niet op dat soort situaties.
Dat soort situaties kan alleen worden aangepakt als er een helder plan is
waar iedereen zich achter stelt of waar een voldoende aantal krachtige landen
zich achter stellen, zoals de heer Van den Bos vorig jaar in zijn artikel
heeft beschreven. Dat kan niet worden opgelegd.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Is niet de enige conclusie uit datgene wat u nu allemaal – overigens
begrijpelijk – met veel hartstocht zegt, dat de discussie over veto,
unanimiteit versus consensus minus één of gekwalificeerde meerderheid
een veel te belangrijke discussie is, daar waar het gaat om het antwoord op
de vraag hoe je een slagvaardig Europees buitenlands beleid krijgt? Hebt u
daar via uw vrij rabiate stellingname met betrekking tot het handhaven van
dat vetorecht ook niet een bepaalde bijdrage aan geleverd?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Mag ik de heer Rosenmöller erop wijzen dat ik niet iets nieuws voorstel?
Ik weerspiegel de huidige situatie. De staatssecretaris heeft gezegd dat besluitvorming
bij meerderheid van stemmen in Europa kansloos is. Dus doet u nou niet alsof
ik rabiaat ben. Ik ben absoluut niet rabiaat. Ik weerspiegel de werkelijkheid
van Europa vandaag de dag.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 De heer Bolkestein is zeker niet rabiaat, maar hij is wel voor de status
quo. Wat wij van hem vragen, is een tikje meer dynamiek ten aanzien van de
vraag wat zijn bijdrage kan zijn aan het oplossen van de problemen die hij
hier schetst. Ik heb die bijdrage niet gehoord.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Ik ben absoluut niet voor de status quo. Ik ben voor uitbreiding van de
Europese Gemeenschap. Dat is niet de status quo. Ik heb daar zelfs het eerste
onderwerp van mijn bijdrage van gemaakt. Ik ben voor de Economische en monetaire
unie. Ik ben voor een hervorming van de financiële situatie in de Gemeenschap.
Ik wil dus van alles, maar ik ben wel realist.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Ik mis iets in uw betoog. Op het moment dat ik u vraag naar de alternatieven
om te komen tot een slagvaardig Europees buitenlands beleid, vlucht u –
permettez le mot – in een beschrijving van de historie – daar
is op zich niet zoveel op af te dingen – of gaat u over op andere pijlers,
de EMU en alles wat er op het punt van het financieel-economische en monetaire
beleid binnen Europa te verhapstukken is. Dat is natuurlijk uw goed recht,
maar daarmee is het antwoord nog niet gegeven op de vraag hoe u buiten die
discussie over gekwalificeerde meerderheden, unanimiteit of vetorecht wenst
te komen tot een slagvaardig Europees buitenlands beleid.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Dat wens ik ook en dat kan alleen maar door middel van overreding. Mag
ik u een vraag stellen? Stel dat de gekwalificeerde meerderheid van lidstaten
van de Europese Unie voor een handelsboycot van Iran is; zou u het dan daarmee
eens zijn? U en andere collega's denken dat ik datgene in de weg sta wat goed
is, maar misschien sta ik wel datgene in de weg wat slecht is. U moet toch
op z'n minst aan die mogelijkheid denken. Volgend jaar gaat Hongkong –
niet geografisch, maar qua bestuur – over naar Peking. De leider van
de oppositie daar, Martin Lee, wordt door Peking totaal terzijde geschoven.
Ik denk dus dat het beetje democratie – de Engelsen moeten niet doen
alsof zij daar "de democratie" hebben gebracht, maar sinds twee jaar is er
een beetje democratie – door Peking om zeep wordt geholpen. Als de Tweede
Kamer in meerderheid vindt dat de Europese Raad daar tegenop moet komen en
als de regering zich daar sterk voor probeert te maken, denk ik dat de gekwalificeerde
meerderheid van de Europese Unie zal zeggen: ik trek mijn handen van dat akkefietje
af. Daar ben ik het niet mee eens. Moeten wij ons daarbij neerleggen? Het
zijn dus niet alleen de goede dingen die ik eventueel zou willen verhinderen;
het zijn zeker en in de eerste plaats de slechte zaken die ik zou willen tegenhouden.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Voorzitter!...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De vraag is gericht aan de heer Rosenmöller en het is ook een interruptiedebat
tussen de heer Bolkestein en de heer Rosenmöller.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 En volgens mij is dit probleem niet fundamenteel anders dan datgene wat
betrekking heeft op het vetorecht. Het is precies hetzelfde. Je kunt dingen
willen of niet willen, je kunt dingen tegenhouden of niet; wat dat betreft
geldt: goed of slecht, zowel wat betreft de gekwalificeerde meerderheid als
wat betreft het vetorecht. Daar zit geen fundamenteel verschil tussen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De heer Wallage mag interrumperen, maar ik wijs hem erop dat het niet
gebruikelijk is dat een kamerlid in één interruptieronde drie,
vier keer achter elkaar terugkomt, wanneer een ander de spreker heeft onderbroken.
De heer Wallage heeft ook een tweede termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Voorzitter! Ik kom ten slotte toe aan de derde pijler.
 
 Het Verdrag van Maastricht bepaalt dat de instellingen van de Unie hier
hoofdzakelijk op intergouvernementele wijze opereren. Besluitvorming vindt
dan ook plaats bij eenparigheid van stemmen. Bovendien heeft deze Kamer het
recht bedongen ontwerpbesluiten die Nederland binden, voorgelegd te krijgen
voordat daarover in raadskader wordt besloten. Mijn fractie is het daarmee
eens, zij het dat ze pragmatisch wil zijn. Als plausibel kan worden gemaakt
dat de Commissie op onderdelen van asiel-, immigratie- en
visumbeleid een nuttige rol kan spelen, inclusief de rol van het Hof en die
van Interpol... nee, Interpol moet ik hiervan afzonderen. Als dus plausibel
kan worden gemaakt dat de Commissie op onderdelen van visum-, asiel- en immigratiebeleid
een nuttige rol kan vervullen, dan zullen wij ons laten overtuigen, want harmonisatie
is hier natuurlijk dringend gewenst.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Hoort in dat rijtje ook het drugsbeleid thuis?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Het drugsbeleid behoort tot het politionele en justitiële beleid.
Zoals de regering heeft opgemerkt in de stukken hierover, bestaat er buitengewoon
weinig animo in de Europese Unie om terzake van dat onderdeel van het beleid
over te stappen op een communautaire aanpak. De regering stelt dat, als ik
het wel heb, ook niet voor. Dat neemt natuurlijk niet weg dat het buitenland
langs allerlei kanalen druk op Nederland uitoefent om het beleid in een richting
te sturen die internationaal meer aanvaardbaar is. Het is natuurlijk waar
dat Nederland op sommige onderdelen van het drugsbeleid een uitzonderlijke
positie inneemt.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Wat is de opvatting van de VVD terzake?
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Terzake van wat?
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 U geeft een uiteenzetting over de opvattingen van de regering. Ik vraag
u wat de opvattingen van de VVD-fractie zijn over het drugsbeleid en het gemeenschappelijk
maken van elementen daarvan bij de derde pijler.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Wij ondersteunen de drugsnota van het kabinet.
 
 Voorzitter! Tot slot merk ik het volgende op. Europese samenwerking is
essentieel om te komen tot een vreedzaam en welvarend werelddeel, dat een
constructief engagement met de rest van de wereld tentoonspreidt. Ik vraag
de regering zich daarvoor sterk te maken met een nuchtere zakelijkheid en
met zicht op de machtsverhoudingen binnen Europa en op wat haalbaar is.
 
 
 
 
 
 De heer Rouvoet (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! Dit debat vindt plaats terwijl in het kader van
het Europese kampioenschap nationale teams om de eer en de beker strijden,
begeleid door uitbundig vertoon van nationale sentimenten. Zou dat ons iets
te zeggen kunnen hebben? In ieder geval dat, alleen al vanwege de EK, slechts
weinigen aandrang zullen voelen om zich dezer dagen eerst en vooral Europeaan
te noemen.
 
 Europa is geen belichaming van een gedachte, schreef de heer Bolkestein
vorige week. Ik zou willen zeggen: niet meer. De Europese integratie lijkt
immers de vanzelfsprekendheid voorbij te zijn. Vanaf de jaren vijftig is met
groot enthousiasme gebouwd aan het economische fort Europa in de verwachting,
en niet ten onrechte, zo is gebleken, dat andere beleidsterreinen als vanzelf
zouden kunnen worden meegenomen. Intensivering van de samenwerking op tal
van terreinen, integratie, federalisme, communautarisering en supranationalisme;
dat waren de trefwoorden voor de richting waarin de Europese samenwerking
zich volgens een overigens dunne, politieke en maatschappelijke bovenlaag –
de gemiddelde burger is er tot nu toe nog nooit warm of koud van geworden –
diende te ontwikkelen en zich ook metterdaad ontwikkelde.
 
 Natuurlijk, er waren en er zijn graden van enthousiasme en verschillen
van opvatting tussen de lidstaten. Ook hier zijn er trekkers en remmers, maar
de route en het einddoel stonden nauwelijks ten principale ter discussie.
 
 Het voorbehoud van Engeland ten aanzien van de sociale paragraaf in het
Verdrag van Maastricht was een lelijke dissonant in het Europese koor, terwijl
vandaag de dag de politiek van non-coöperatie, zeg maar obstructie als
gevolg van de gekke-koeienkwestie, zelfs een serieuze bedreiging voor de Unie
vormt. En zo begint de top van Florence straks in een sfeer van crisis en
dreigende mislukking.
 
 Maar er zijn meer factoren die de twijfel aan de bereikbaarheid en de
wenselijkheid van dat ene Europa hebben gevoed. Ik stip er enkele aan: Black
Monday (met sindsdien "het F-woord" als symbool van de nieuwe behoedzaamheid),
de machteloosheid op de Balkan, de wens tot toetreding van een aantal in economisch
opzicht zwakkere landen, de moeizame derde fase van de EMU, de institutionele
en procedurele hervormingen en de aanpassingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
en de structuurfondsen, zelfs zonder uitbreiding al moeilijk genoeg, het eigen-middelenbesluit
en onze promotie tot nettobetaler, waarbij het nationale hemd toch nader bleek
te zijn dan de Europese rok en ten slotte de kennelijk structurele apathie
onder de bevolkingen van de lidstaten ten aanzien van Europa: in Nederland
gaat ternauwernood eenderde van de kiesgerechtigden naar de stembus. Het blijkt
desondanks niet mee te vallen om los te komen van het oude ideaal. Begrippen
als kopgroepen, meersnelheden, Europa à la carte, A- en B-lidmaatschappen,
concentrische cirkels, Schengen, opt-outconstructies, flexibele integratie
gaan over tafel, alles onder de obligate toevoeging dat een en ander de cohesie
niet mag aantasten. Zij maskeren in feite het gebrek aan eenheid en eensgezindheid.
Kortom: er is sprake van verwarring, scepsis en verlegenheid ten aanzien van
de toekomst van de Europese samenwerking. Kennelijk heeft ook internationalisering
haar grenzen en we zijn er getuige van dat de Europese integratie daar tegenop
loopt. Vroeg of laat roept internationalisering een tegenkracht op, waarbij
het belang van de nationale staat en van nationale kenmerken en verworvenheden
benadrukt wordt.
 
 AD 1996 lijkt de tijd voorbij dat zij die weigerden kritiekloos in de
optocht der eurofielen mee te lopen werden beschouwd als de enigszins wereldvreemde
achterhoede die de vorige oorlog probeerde te winnen. Het is aardig de verkiezingsprogramma's
uit 1986 er nog eens op na te slaan, waarin – om maar een voorbeeld
te noemen – de VVD warme woorden sprak over "de bevordering van het
Europees besef". Waar vind je dat tien jaar later nog, behalve in CDA-rapporten?
Steeds duidelijker wordt het dat supranationaliteit haar prijs heeft. Ik denk
aan de gebrekkige democratische legitimatie, vergroting van de afstand tussen
burger en bestuur, afnemende nationale zeggenschap over wezenlijke
zaken, ingewikkelde besluitvorming en een bureaucratische uitvoering. Verder
wegen de eigen culturele waarden en kenmerken (taal, munt, koningshuis) zwaar,
zo blijkt ook uit de gisteren gepubliceerde NRC-enquête.
 
 Dit alles vaststellen is één ding, maar dan rijst direct
de vraag naar het alternatief. Waar willen we heen met Europa? Europa, quo
vadis? Het antwoord op die vraag blijkt nog niet zo eenvoudig te zijn. De
euroforie is omgeslagen in euroscepsis, verlegenheid. Die verlegenheid spreekt
bijvoorbeeld uit de IGC en de Nederlandse voorbereiding ervan. Welke richting
het opgaat en wat precies de inzet van de Nederlandse regering ten aanzien
van de kernvragen zal zijn worden niet goed duidelijk. Ik denk aan het voorstel
om de begrippen verbreding en verdieping met elkaar te verenigen als doelstelling,
met als toverwoord differentiatie. Het lijkt mij niet meer dan een formule.
Wat de RPF betreft zou die verlegenheid als een gelegenheid moeten worden
aangegrepen om de koers van de Europese samenwerking bij te stellen.
 
 Ik rond af met het steekwoordsgewijs aanduiden van die andere koers. Ik
noem: loslating van het ideaal van een federatief Europa, de verenigde staten
van Europa; tempering van de ambities; van federaal en communautair naar intergouvernementeel
(ook de tweede en derde pijler moeten derhalve intergouvernementeel blijven),
ook wat de Europese instellingen betreft, dus het benadrukken van de intergouvernementele
elementen in de instellingen; versterking van de rol van de nationale parlementen;
beperking van het takenpakket en afstoten van wat de kerntaken te boven gaat
(het opnieuw loslaten van de toets van subsidiariteit op het huidige takenpakket);
verbreding krijgt voorrang boven verdieping. Deze opvatting van de RPF is
niet nieuw, maar blijkt wel actueel te zijn en bovendien de opvattingen van
een meerderheid van de Nederlandse bevolking te weerspiegelen. Zeker die partijen
die zich doorgaans zoveel gelegen laten liggen aan de wil van het volk, moeten
zich toch de vraag stellen wat het voor het Nederlandse beleid en de Nederlandse
inzet voor de Europese Unie betekent dat driekwart van de bevolking zich uitspreekt
voor een Europa van zelfstandige staten.
 
 Voorzitter! Ik ben mij ervan bewust nauwelijks of geen vragen aan het
kabinet te hebben gesteld. Zoals ik aangaf, heb ik dit debat willen aangrijpen
om namens mijn fractie meer fundamenteel over de richting van Europa en de
Europese samenwerking te spreken. Ik hoop niettemin zeer dat het kabinet zal
willen reageren op wat ik in dat verband naar voren heb gebracht.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Voorzitter! Drieënhalve minuut spreektijd voor zo'n belangrijk onderwerp
als het onderhavige is wel heel kort. Ik zal proberen in hoofdlijnen mijn
inbreng te leveren.
 
 Ik dank de regering voor de zeer goede informatie die zij heeft verstrekt
over de Nederlandse standpunten die zij tijdens de komende Europese Raad in
de Italiaanse stad Florence zal innemen. De twee aangereikte notities zijn
duidelijk en de belangrijkste onderwerpen, zoals werkgelegenheid, Europol,
EMU, gemeenschappelijk landbouwbeleid en uitbreiding van de Europese Unie,
zijn voldoende geformuleerd. Ik wens de regering succes in Florence.
 
 Ik wil enkele kritische opmerkingen maken ten aanzien van de grondrechten
en de EMU. Wat de grondrechten betreft, blijkt er in ons land grote aarzeling
te bestaan. Dit wil ik de regering graag voorleggen. Die aarzeling manifesteert
zich duidelijk binnen het EVRM, het Europees verdrag voor de rechten van de
mens, en het Europees handvest inzake de lokale autonomie. Op grond van het
EVRM kan elke Nederlander in beroep gaan bij het Europese Hof van Justitie
om in zijn rechten te worden erkend. Ik heb al een keer eerder gezegd dat,
als iemand in Luxemburg in zijn rechten erkend wordt, hij in Nederland van
de minister te horen krijgt dat de zaak gesloten is en tegen hem wordt gezegd:
begint u maar een bodemprocedure. Het is bekend dat zo'n procedure vaak meer
dan tien jaar duurt. Ik duid hier vooral op, omdat het vaak de ouderen in
ons land betreft. Zij worden hiermee onrechtvaardig behandeld. Ik hoop dat
daaraan aandacht wordt besteed.
 
 Het volgende punt betreft het Europees handvest inzake de lokale autonomie
dat in 1991 door ons land is bekrachtigd behoudens artikel 11. Dat laatste
betreft weer iets typisch Nederlands: de wettelijke bescherming van de lokale
autonomie is niet van kracht. Dit betekent dat elke lokale overheid voor een
gesloten deur staat als het gaat om erkenning van en respect voor haar gemeentegrenzen
en de autonomie van haar grondgebied. Ook hiervoor vraag ik de aandacht van
de regering.
 
 Het derde punt betreft de Europese ombudsman. Dit instituut kennen wij
sinds juli 1995 en is heel belangrijk voor de burgers van de Unie ter betere
waarborging van hun rechten en belangen. Maar wat heeft dit voor zin als wij
met het EVRM en het Europees handvest inzake de lokale autonomie al zulke
moeilijkheden hebben?
 
 Voorzitter! Ter afronding wil ik iets zeggen over de EMU. Uiterlijk in
2002 moet deze ingevoerd worden. Deze zaak heeft mijn volle steun. Ik ben
van mening dat Nederland aan de norm voldoet. Daarover heb ik al twee keer
in deze Kamer duidelijkheid gegeven. Ik heb beperkte steun van minister Zalm
en dat doet mij deugd, dat mag de regering wel weten. Ik hoop dat de regering
minister Zalm zal steunen, want dan zullen wij, denk ik, op korte termijn
volledig aan de voorwaarden voldoen. Nu het ABP geprivatiseerd is, meen ik
dat er een modus is te vinden om het gigantische vermogen van het ABP te betrekken
bij de berekening om te komen tot de noodzakelijke norm.
 
 Voorzitter! Tot slot wens ik de regering nogmaals succes in Florence.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Velen – ook in Nederland, zo bleek gisteren nog uit
een enquête in NRC Handelsblad – kijken met gemengde gevoelens
aan tegen de voortgang van de Europese integratie. Is het allemaal wel echt
nodig, en is het niet te omslachtig en fraudegevoelig? Wat levert het nu allemaal
precies op? Blijft het eigen karakter van Nederland wel voldoende bewaard?
Aan de andere kant voelen velen ook de noodzaak van internationale solidariteit
en grensoverschrijdende samenwerking in een tijd van wereldwijde milieuproblemen
en mondialisering van de economie. 
 
 Waarom Europese samenwerking? De Europese integratie is ooit na de Tweede
Wereldoorlog begonnen als antwoord op grote problemen die toen om een oplossing
vroegen: nooit meer een oorlog tussen Duitsland en Frankrijk, alsmede het
bijdragen aan de wederopbouw en de welvaart van ons deel van Europa. Die doelstellingen
zijn mede dankzij de Europese samenwerking binnen achtereenvolgens de EGKS,
de EEG, de EG en uiteindelijk de Europese Unie tot stand gebracht. Deze samenwerkingsverbanden
waren middelen om breed gedragen doelen te bereiken. Nu dringt zich opnieuw
de vraag op: aan welke doelen moet de Europese samenwerking bijdragen aan
het einde van deze zo bewogen 20ste eeuw?
 
 Het gaat dan om twee ingrijpende ontwikkelingen. Ten eerste betreft dit
het antwoord dat nodig is op het einde van de Koude Oorlog. Het ongedaan maken
van de deling van Europa dient nu ook te worden omgezet in pan-Europese samenwerking,
waarbij het vreedzaam en welvarend samenleven van Oost- en West-Europa de
historische opdracht is. Ten tweede is Europese samenwerking voor ons een
middel om greep te krijgen op de internationalisering van de economie. Grensoverschrijdende
samenwerking is nodig om uitwassen van het neoliberale marktmodel in sociale
en ecologische zin te corrigeren. Over beide doelstellingen wil ik iets zeggen.
 
 Voor mijn fractie is Europese samenwerking binnen de EU vooral pragmatisch
van aard. Wij hebben geen behoefte aan een heel federaal Europa. Dat lijkt
me ook, gezien het feit dat een steeds groter aantal lidstaten zal toetreden,
een illusoire kwestie. Dit neemt echter niet weg dat daar waar bevoegdheden
worden overgedragen aan de Europese Unie, op dat niveau ook de besluitvorming
en de controle daarop voluit horen te voldoen aan democratische eisen. Een
strikt intergouvernementeel systeem voldoet daar niet aan. Het is niet voor
niets dat in de loop der jaren, naarmate de EU zich met meer zaken ging bemoeien,
een eigen communautaire rechtsorde is ontstaan: een mengsysteem met zowel
intergouvernementele, als supranationale aspecten.
 
 Voor mijn fractie is het democratisch gehalte van de huidige EU nog steeds
een groot punt van zorg. De gebrekkige vooruitgang op dit punt in het Verdrag
van Maastricht was voor ons een doorslaggevende reden om tegen te stemmen.
Voor ons is de democratische vooruitgang tijdens de IGC dan ook een vereiste.
Het is belangrijk voor het draagvlak bij de burgers.
 
 Een pragmatische benadering van de EU betekent ook dat voortdurend kritisch
gekeken moet worden naar wat uitsluitend op nationaal niveau kan blijven en
wat ook Brusselse bemoeienis noodzakelijk maakt. Absolute regels voor het
subsidiariteitsvraagstuk zijn naar mijn idee echter niet te geven. De invulling
ervan is afhankelijk van politieke opvattingen en is daarmee ook onderdeel
van het politieke debat. Bovendien geldt ook het omgekeerde: namelijk of taken
die aan Brussel zijn overgedragen, overgedragen moeten blijven. Zo kun je
kanttekeningen plaatsen bij de omvang van de structuurfondsen voor regionale
ondersteuning, waar erg veel geld in rondgepompt wordt.
 
 De financieel-economische kant van de EU is verreweg het sterkst ontwikkeld.
De EU is in mijn ogen zelfs veel te veel een eenzijdig monetair-economisch
project, zeker na de totstandkoming van de interne markt in 1993. De interne
markt is ooit in de Cecchini-rapporten bejubeld als haarlemmerolie. De werkloosheid
zou erdoor omlaag gaan en de prijzen ook, maar wij hebben daar nog weinig
van kunnen merken. De werkloosheid binnen de EU is hoger dan ooit. Er is trouwens
ook nog geen goed onderzoek gedaan naar de gevolgen van de interne markt.
Alle euforische beweringen over de zegeningen ervan zijn wat mij betreft slagen
in de lucht en zouden het gevoel van euroscepsis bij burgers kunnen voeden.
 
 In ieder geval is het duidelijk dat er meer moet gebeuren om de werkloosheid
te bestrijden. Inderdaad, collega Bolkestein, scheppen verdragsteksten geen
banen; dat geldt overigens ook voor regeerakkoorden. Maar verdragsteksten
kunnen wel voorwaarden scheppen. Als er geen verdragsherziening in 1987 was
geweest die meerderheidsbesluitvorming introduceerde, dan was er nu geen interne
markt. Kortom, een werkgelegenheidsparagraaf kan zeker geen kwaad. Ook de
uitvoering van het vertrouwenspact van commissievoorzitter Santer, voorzover
het plannen betreft die onze milieutoets kunnen doorstaan, is een goede zaak.
 
 Maar sociaal gezien wel het meest funest is de heiligverklaring van vooral
het tijdschema voor de invoering van die ene munt. Als de EMU er eenmaal is,
wordt de ruimte voor een nationaal fiscaal en monetair beleid buitengewoon
gering. Het risico is dan levensgroot aanwezig dat de beleidsconcurrentie
gezocht wordt in de afbraak van de sociale zekerheid en de sociale bescherming.
Daarom is een sociaal beleid dat minimumnormen aangeeft dringend nodig in
de EU. Ik zou sowieso wel eens van de regering en van degenen die hier vinden
dat de Europese integratie niet te ver mag gaan, willen weten of juist het
uit handen geven van dat monetair-economisch beleid, niet een ongehoorde uitverkoop
van de soevereiniteit is.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik wil even een verduidelijking vragen. U zei letterlijk dat u aanhikte
tegen de heiligverklaring van het tijdstip van inwerkingtreding van de EMU.
Bent u nu gewoon tegen de EMU of hebt u moeite met het tijdstip?
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Ik geloof dat ik er nog op kom, maar ik kan het natuurlijk ook nu al zeggen,
want dat vind ik prettiger. Wij hebben geen principiële bezwaren tegen
de EMU als zodanig, wij hebben wel een aantal belangrijke voorwaarden te formuleren
alvorens wij tot de introductie van de EMU kunnen overgaan. Dat is precies
het antwoord op de vraag naar het tijdschema van invoering. Wij denken dat
er meer werk te verhapstukken is op sociaal en ecologisch terrein, maar vooral
op dat sociale terrein, omdat er een heel nauwe relatie is tussen enerzijds
het financieel-monetaire, economische Europa en anderzijds de gevolgen die
dat heeft voor de werkgelegenheid. Die argumenten zijn in de interrupties
gewisseld en ik had niet het idee dat u en ik daar een meningsverschil over
hadden. Wij hebben zoveel zorgen over dat tijdschema omdat het, als wij over
anderhalf jaar dat besluit zouden moeten nemen, zeer wel denkbaar is dat met
betrekking tot de bevoegdheden op financieel en economisch terrein zeer veel
overgeheveld wordt zodat de ruimte om het eigen begrotingsbeleid
te formuleren buitengewoon krap is en dat dit betekent dat er voor een werkgelegenheidsbeleid
of voor een sociaal beleid nog maar zeer weinig ruimte zal blijven bestaan.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik kom weer terug op mijn vraag, want ik hoorde u de bezwaren formuleren
maar die slaan op de EMU als zodanig. Of denkt u dit op zo'n korte termijn
op te lossen, en horen wij dat ook nu, dat die EMU over een tijdje wel kan
worden ingevoerd?
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Ik zal dit in de loop van mijn verhaal zeggen. Wij denken dat het invoeringsschema
van de EMU te ambitieus is omdat het niet of nauwelijks in de huidige situatie
de mogelijkheden biedt om een verantwoord sociaal en werkgelegenheidsbeleid
in de nationale lidstaten te kunnen voeren.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 U gaat dus straks betogen aan welke randvoorwaarden op dat terrein zou
moeten worden voldaan? Versta mij goed, ik probeer u te begrijpen, ik spreek
u niet tegen.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 U zult van mij waarschijnlijk begrijpen dat ik dit in de beperkte spreektijd
die ik heb, niet allemaal puntsgewijze van A tot Z kan doen. In essentie gaat
het er mij om dat de introductie van die ene munt in 1998 wel eens op een
moment zou kunnen komen dat allerlei politieke aspecten die er in belangrijke
mate uit kunnen voortvloeien en die wel tot de nationale competentie blijven
behoren, zo erg door het naar Brussel overgehevelde financieel-economische
beleid worden bepaald, dat er een flinke discrepantie in zit.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 U acht het dus wel mogelijk dat op een later tijdstip, wanneer al die
problemen zijn opgelost, de EMU wel ingevoerd kan worden?
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Zeker, wij hebben geen principiële bezwaren tegen de EMU, maar wij
menen dat er aan een aantal voorwaarden zal moeten worden voldaan alvorens
die EMU kan worden geïntroduceerd. De discussie over de IGC op dit moment
volgend, menen wij dat aan die voorwaarden in begin 1998 niet zal worden voldaan.
Dat brengt mij tot de stelling dat het niet verstandig is, sterker dat het
wenselijk is om te pleiten voor uitstel van de invoering van de EMU.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Dit is toch een heel belangrijk punt en misschien kunt u voor mij zo'n
concrete voorwaarde formuleren waar de Gemeenschap aan zou moeten voldoen
voordat u bereid bent om tot de EMU toe te treden? Ik kan dan precies begrijpen
wat u bedoelt.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Als u de rest van mijn verhaal even wilt aanhoren, dan is het zeer goed
mogelijk dat u de vraag handhaaft en ik zal haar dan ook beantwoorden. Maar
misschien wordt die vraag in de rest van het betoog beantwoord.
 
 Ik zou sowieso wel eens van de regering en van degenen hier die vinden
dat de Europese integratie niet te ver mag gaan, willen weten of niet juist
het uit handen geven van het monetair-economisch beleid niet een ongehoorde
uitverkoop van de soevereiniteit is, waar nauwelijks politieke sturing op
Europees niveau tegenover staat, zodat we straks overgeleverd zijn aan Frankfurt
en Duisenberg. En dat is wel even een maatje anders dan overgeleverd zijn
aan Duisenberg en het Frederiksplein. Met andere woorden, is er een symbolischer
en vergaander federaal project denkbaar dan die ene munt? Is uitstel niet
verstandig totdat de Europese Unie meer in balans is en er sprake is van echte
sociaal-economische convergentie? Onder die dekmantel, collega Wolffensperger,
moet u dan ook het antwoord op uw vraag zoeken.
 
 Niet alleen in sociaal opzicht, maar misschien nog wel meer in ecologisch
opzicht moet de interne markt bijgestuurd worden. Wij vinden de inzet van
de regering bij de IGC op milieuterrein veel te weinig ambitieus. Wij betreuren
het dat Nederland geen energieparagraaf in het verdrag wil; een energieparagraaf
die uitgaat van duurzame energie en besparing. Ook is het zaak dat het principe
van duurzame ontwikkeling een plaats krijgt gelijkwaardig aan de economische
doelstellingen in het verdrag.
 
 Als het niet lukt tot een voortvarend milieubeleid te komen, zou Nederland
met andere landen een voorhoede moeten vormen; bijvoorbeeld als het gaat om
de invoering van een CO2-heffing. De premier heeft zich daar ooit
stellig over uitgelaten. Geldt dat nog steeds?
 
 Voorzitter! De tweede doelstelling betreft de integratie van West- en
Oost-Europa. Wij zijn van meet af aan groot voorstander geweest van een zo
snel mogelijk lidmaatschap van Oosteuropese democratieën. Het is verheugend
dat eind volgend jaar de toetredingsonderhandelingen kunnen gaan beginnen.
We ondersteunen de voorkeur van de regering, die voor alle geassocieerde landen
tegelijk te beginnen en vervolgens in een eigen tempo voor ieder land te laten
verlopen.
 
 De IGC, die nu bezig is, moet zorgen voor de institutionele aanpassing
en voor de verdieping die nodig is om de uitbreiding tot een succes te maken
en de EU slagvaardig te houden. In het algemeen is versterking van de democratische
besluitvorming in Brussel daarvoor een voorwaarde. Dat betekent bijvoorbeeld
meer beslissen bij gekwalificeerde meerderheid. De vooruitzichten om dat succesvol
te laten zijn, lijken ongunstig.
 
 Het onvermijdelijke compromis bij de IGC moet niet uitmonden in een Europa
dat niet meer dan een grote handelszone is. Juist de doelstelling van pan-Europese
stabiliteit vraagt om versterking van de politieke dimensie. Een meer gezamenlijk
buitenlands beleid is daarbij onontbeerlijk. Wij steunen de regering in het
streven naar gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming bij het buitenlands
beleid, met een opt-out voor lidstaten die niet mee willen doen. Tegelijkertijd
wil ik wel zeggen, dat we van deze verandering geen wonderen verwachten. Het
is nog altijd de bevoegdheid van de halfjaarlijkse Eurotoppen om de richtsnoeren
voor het buitenlands beleid uit te zetten. De regeringsleiders beslissen dan
bij unanimiteit. Meerderheidsbesluitvorming door de ministers van buitenlandse
zaken tussendoor, is dus van beperkte betekenis. Het gaat uiteindelijk om
de gezamenlijke politieke wil. Die laat zich niet door procedures afdwingen.
Daarom snap ik niet dat collega Bolkestein net doet of deze maatregel hetzelfde
is als het oversteken van de Rubicon. 
 
 Voorzitter! Of er iets terechtkomt van de wensen om de Europese Unie democratischer
en slagvaardiger te maken, is een hachelijke vraag. Het antwoord ligt erin
besloten, of men in Florence letterlijk in staat is om de Engelse koe bij
de horens te vatten. Waarschijnlijk komt het – zoals zo vaak het geval
is – tot een compromis in de laatste vijf minuten. Ondertussen heeft
Major met zijn obstructiepolitiek wel zoveel succes geoogst bij het thuisfront,
dat de Engelse verkiezingen wel zullen wachten tot de uiterste datum van mei
1997. Kortom, de hele IGC-onderhandelingen zullen geblokkeerd worden door
een eindeloos Brits veto. Ik vraag de minister-president of er voor de andere
veertien lidstaten een grens is tot waar ze deze houding tolereren?
 
 Tot slot, voorzitter, is mijn fractie overigens van mening dat een nieuwe
verdragswijziging in Nederland aan een referendum onderworpen dient te worden.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik kan het niet helemaal laten, want u had mij iets beloofd, mijnheer
Rosenmöller. U bent toch niet erg duidelijk over de EMU. U zegt: nu wil
ik de EMU niet, later wel. Op mijn vraag, aan welke voorwaarden dan moet zijn
voldaan, antwoordde u: "Er moet sprake zijn van een echt sociaal-economische
convergentie in Europa". Welnu, dat is een gave cirkelredenering. Want voor
een sociaal-economische convergentie hebben wij die EMU nu juist nodig. Dat
is daarvoor de eerste stap. Je kunt de zaak dus moeilijk omkeren en tot sint-juttemis
gaan wachten totdat zij vanzelf totstandkomt.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Nee, ik heb bijvoorbeeld één heel concreet punt genoemd.
Ik lees mijn eigen tekst voor: "Daarom is een sociaal beleid dat minimumnormen
aangeeft, dringend nodig in de Europese Unie." Dat zou bijvoorbeeld een aan
het BNP-gerelateerd minimumloon kunnen zijn. Zo zouden de minimumnormen op
sociaal terrein uitgebreid kunnen worden. Ik denk dat, wanneer wij dat niet
doen, de EMU kan leiden tot een beleidsconcurrentie in neerwaartse zin op
sociaal terrein, waarvan u en ik hier straks de gevolgen voor de burgers in
Nederland moeten verdedigen, die ik niet kan verdedigen en u misschien nog
wel kunt verdedigen. Vandaar dat ik vind dat een stelsel van minimumnormen
op Europees niveau een voorwaarde is om Nederland te laten toetreden tot die
EMU. Dat is een heel concreet punt, want ik denk dat er een directe relatie
is tussen het financieel-economische beleid en het sociale beleid. Ik ben
bang voor afbraak als het een van het ander wordt losgeknipt en die twee niet
meer onlosmakelijk met elkaar verbonden blijven.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Kijkend naar de beelden die de crisis in verband
met de gekke-koeienziekte met zich bracht, drong het tot mij door dat deze
situatie eerder een bewijs was van een te weinig Europa dan van een te veel
Europa. Bij één markt horen gezamenlijke spelregels voor produktie.
Als in het ene land een veehouder al zijn vee moet slachten als zich bij één
dier een ernstige, besmettelijke ziekte voordoet en in het andere land binnen
dezelfde gemeenschappelijke markt kan worden volstaan met het slachten van
dat ene dier, is er eerder te veel autonomie en iets te weinig gemeenschappelijkheid.
Soms wordt lacherig gedaan over Brusselse regels, maar soms kun je beter een
regel meer hebben, zeker als de gezondheid op het spel staat. Wie geen gezamenlijke
normen accepteert, maar wel een gemeenschappelijke markt wil, profiteert zonder
te investeren in die gemeenschappelijkheid. Het is terecht dat de Europese
Unie dat niet pikt en het is bizar dat vervolgens ook nog eens het unanimiteitsvereiste
wordt misbruikt. Het is goed dat minister Van Mierlo op een vasthoudende en
evenwichtige wijze tracht om het probleem inhoudelijk op te lossen.
 
 Er staat meer op het spel dan de strijd tegen besmet vlees, hoe belangrijk
die ook is. Wij zien Europa in tal van opzichten als Nederlands belang. Ons
belang ligt in Europa. Wie instabiliteit, spanningen en migratiestromen wil
voorkomen, moet Maastricht aanvullen en daar niet op terugkomen. Wij zien
Maastricht zoals de liberale Europeaan Hans Nord dat in Vrijheid en Democratie
formuleerde, "als een symbool van de wil het eenwordingsproces voort te zetten
en niet te laten wegspoelen door de golf van onzekerheden, angsten en misverstanden
die thans door Europa gaat". De gezamenlijke aanpak van het buitenlands en
veiligheidsbeleid en die op het terrein van justitie, het sociaal en werkgelegenheidsbeleid
als logische consequentie van een gemeenschappelijk monetair beleid is door
een kamermeerderheid als inzet voor de IGC 1996 gekozen. Daar komen wij in
dit debat dan ook niet op terug. Wie op die gegroeide consensus in deze Kamer
wel wil terugkomen, moet hier maar voorstellen doen en dat niet alleen doen
op de opiniepagina's van kranten.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Dat lijkt mij op zichzelf een duidelijk statement, maar wellicht kunt
u er ook namen bij noemen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gijzel (PvdA):
 
 Hij doelde op de heer Heerma.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Ja, hij doelde onder andere op mij.
 
 
 
 
 
 De heer Bolkestein (VVD):
 
 Hij bedoelt mij.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Kijk, ik wist dat de heer Bolkestein mij goed zou begrijpen, ook zonder
dat ik zijn naam noem.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Maar doelde u nu op de heer Bolkestein? Hij schrijft inderdaad op opiniepagina's.
Ik begrijp dat u op de regeringspartij VVD doelt.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Voorzitter! De heer Bolkestein heeft mij goed begrepen. De heer Heerma
heeft mij goed begrepen. Wat kan ik nu nog meer wensen.
 
 Voorzitter! Voor de Partij van de Arbeid is, kijkend naar Europa, de hoge
werkloosheid de achilleshiel van de Europese eenwording. Als Europa niet meer
is dan markt en munt, zullen de landen elkaar beconcurreren op die factoren
die de kosten per produkt beïnvloeden. Dat lokt de sociale dumping en
de negatieve beleidsconcurrentie tussen lidstaten uit. Zo'n negatieve spiraal
valt vervolgens heel moeilijk te stoppen als op belangrijke terreinen elk
land in feite het vetorecht behoudt. Het creëren van één
markt en één munt vraagt erom de sociale en ecologische voorwaarde
voor de produktie eveneens op elkaar af te stemmen en dat
vraagt weer om nieuwe besluitvormingsmechanismen om een Europa à la
carte te voorkomen. Er dreigt een onbalans tussen het monetair en economisch
beleid enerzijds en het werkgelegenheids- en sociale-zekerheidsbeleid anderzijds.
Misschien is ons eigen land wel een goed voorbeeld van die samenhang, want
dat het in ons land naar verhouding goed gaat, beter dan in de meeste landen
om ons heen, heeft alles te maken met een functionerende overlegeconomie waarin
het beleid van sociale partners en dat van de overheid goed op elkaar worden
afgestemd.
 
 Als een sociaal pact nodig is om Duitsland weer op de been te brengen,
terwijl dat in Frankrijk pijnlijk wordt gemist, geeft dat aan wat in heel
Europa op het spel staat. De economie is te belangrijk om alleen aan de bankiers
over te laten. Naar het woord van minister Melkert: monetaire rust te midden
van sociale onrust is niet goed denkbaar. Terecht zet het kabinet zich ervoor
in tijdens de IGC het sociale beleid en het werkgelegenheidsbeleid zo in het
verdrag op te nemen, dat een grotere coördinatie tussen de lidstaten
wordt verwezenlijkt. In het kader van de discussie over de noodzaak van zo'n
opname, vraag ik het kabinet of de huidige verdragstekst alleen verplicht
tot het uitwisselen van informatie. Vraagt een coördinerende verantwoordelijkheid,
zoals deze ook op andere beleidsterreinen in het verdrag staat, een aanvullende
uitspraak in het verdrag? Dat lijkt mij voor de heer Heerma een belangrijk
argument om nog eens na te denken over de stelling die hij in de eerste ronde
van het debat heeft betrokken.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 De heer Wallage heeft al eerder benadrukt hoe belangrijk het in zijn visie
is dat de monetaire aspecten verbonden aan de EMU ook gezien worden in het
licht van de sociale gevolgen. Mijn vraag is heel simpel. Waarom heeft de
PvdA niet van het begin af aan bepleit dat bij de toelatingscriteria van de
EMU niet alleen gesproken wordt over de staatsschuld, de rente, de inflatie
en al dat soort monetaire en financiële aangelegenheden, maar ook over
de inhoud van het sociaal stelsel, het milieubeleid en alle andere aspecten
waarvan de heer Wallage nu zegt dat hij ze wil integreren?
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 De PvdA heeft zich altijd op het standpunt gesteld dat er samenhang dient
te zijn tussen samenwerking op monetair gebied en samenwerking op andere beleidsterreinen.
Als je een munteenheid maakt en dus een zeer belangrijke bevoegdheid uit handen
geeft, dan moet je criteria hebben die nadrukkelijk op dat beleidsonderdeel
slaan. Je moet de toegangsvereisten bij de poort wel relateren aan wat er
achter die poort zit, namelijk de gezamenlijke munt. Wij hebben er nooit misverstand
over laten bestaan dat onze bereidheid om de EMU-route te steunen, samenhangt
met de noodzaak om in Europa gezamenlijk voorwaarden te scheppen voor een
fatsoenlijk sociaal en werkgelegenheidsbeleid. Wie de neiging heeft om uit
te stappen, zal misschien sneller dit soort voorwaarden stellen. Wie zoals
wij graag verder wil op het pad van Europese samenwerking, hoedt zich voor
voorwaarden die niet binnen de onderhandelingen over die ene munt zijn te
realiseren.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Ik vind het toch een beetje dubbel. U bent bereid met de EMU in te stemmen,
sec beoordelend op de financieel-monetaire criteria, terwijl u steeds blijft
hameren op de maatschappelijke en sociale consequenties. Waarom geen integratie
van die criteria bij de beoordeling van de EMU? Is het niet zo dat datgene
wat Europees wordt nagestreefd op het punt van het Sociaal Protocol, de sociale
standaard, het werkgelegenheidsbeleid, enz. per definitie altijd een lager
niveau zal hebben dan dat in Nederland? Vandaar mijn pleidooi om bij de toelating
tot de EMU op voorhand die andere criteria te betrekken.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Ik heb hier een fundamenteel verschil van opvatting met de heer Marijnissen.
Dat komt omdat ik de meerwaarde van verdergaande monetaire samenwerking in
Europa voor onze eigen economie, voor de groei in ons land en de werkgelegenheid
die daaraan vastzit, veel positiever beoordeel dan hij. Het is wel zo dat
de stap richting EMU consequenties behoort te hebben voor de rest van het
beleid in Europa. Daar spreek ik nu over. Zonder het één na
te laten, kun je je voor het ander inzetten.
 
 Wie binnen één markt geen verlaagde produktiekosten wil
door een hogere belasting van het milieu, moet gezamenlijke milieunormen afspreken.
Geen land in de Unie is in staat door structurele wijzigingen in zijn produktie
aan ecologische randvoorwaarden te voldoen als niet andere landen dezelfde
wijzigingen doorvoeren. Eén markt en één munt lokken
die samenhang met andere beleidsterreinen uit. Ik heb mij gestoord aan het
feit dat het toekomstperspectief van Europa in de partijpolitieke context
moet worden geplaatst. Geen enkele politieke stroming zal het alleenvertoningsrecht
voor het democratisch Europa van de toekomst hebben. Als Europa één
ding zal zijn, dan zal het duurzaam zijn of niet zijn. Als wij in het nationale
debat over de ecotaks van VVD-zijde het woord "onding" en een verwijzing naar
Europa horen, dan moet daaraan worden toegevoegd dat hier dus Europese politiek
geboden is en dat de nadere afspraken over Europees milieubeleid met de bijbehorende
belastingen desnoods ook tot stand moeten komen als een of twee landen zich
daartegen verzetten. Het gaat een stap te ver als men enerzijds als het ware
naar Europa verwijst om hier niks te doen en anderzijds vervolgens aan Europa
spelregels verbindt zodat ook daar niks gebeurt.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Ik heb een vraag aan collega Wallage, die niet is ingegeven vanuit de
behoefte om vroeg of laat uit te stappen. Hij benadrukt de samenhang tussen
alles wat met de muntunie en het economisch beleid samenhangt en het sociaal
en ecologisch beleid waarvoor hij een hartstochtelijk pleidooi voert. Ik ben
het daarmee eens. Lijkt er echter, gegeven de politieke verhoudingen, niet
meer consensus te bestaan om het financieel-economische Europa wel te realiseren
en dat sociaal-ecologische Europa niet te realiseren? Is het vanuit die optiek
niet buitengewoon belangrijk om de relatie tussen die twee thema's vast te
houden? Welke consequentie trekt de PvdA dan als bijvoorbeeld het werkgelegenheidsbeleid...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mag ik u erop wijzen dat u nu op de kern van de interruptie
komt die de heer Marijnissen zoëven heeft gemaakt? Wij moeten elkaar
niet herhalen. De heer Wallage kan uw interruptie beantwoorden.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Uit onze nationale geschiedenis hebben wij de ervaring dat een aantal
economische ontwikkelingen, zoals investeringen in infrastructuur en stappen
vooruit door bedrijven, niet automatisch gevolgd worden door rechten van werknemers.
Daar is voor geknokt; dat is stap voor stap gegaan. Dat is ook in Europa het
geval. Sommige dingen vinden elkaar heel gemakkelijk. Het Europa van de banken
en van de multinationals bestaat allang. Het kost vreselijk veel moeite en
enorm veel druk om de sociale randvoorwaarden ook fatsoenlijk en gezamenlijk
gerealiseerd te krijgen. In onze benadering moet iedere stap in Europa ook
vanuit die vraag worden beoordeeld. Dat zal, wat ons betreft, ook het geval
zijn bij de beoordeling van de resultaten van de IGC.
 
 Harmonisatie van belastingwetgeving, een bewust verschuiven van het belasten
van arbeid naar het belasten van vervuilen en naar het fiscaal aantrekkelijk
maken van arbeidsintensief produceren, vraagt meer integratie, niet minder.
Wat voor duurzaamheid geldt, gaat ook op voor de veiligheid van de burger.
Grensoverschrijdende criminaliteit vraagt om een gezamenlijke bestrijding.
Ook daar geldt: er is eerder behoefte aan meer dan aan minder Europa. Bij
vrij personenverkeer verplaatsen zich niet alleen de gehoorzame burgers, maar
ook de criminelen. Daarom hechten wij aan het gelijktijdig in werking treden
van de drie belangrijke verdragen, waaronder het Europolverdrag. Wat het Spaanse
voorzitterschap voorstelt, is voor ons echt een minimum. Voor ons is een belangrijke
rol voor het Hof van Justitie onontbeerlijk. Ik hoor daarop graag nog de reactie
van de regering.
 
 Het spreekt eigenlijk vanzelf dat juist Nederland met zijn internationale
verbindingen en zijn leven van de handel en de export er belang bij heeft
dat handel en communicatie in Europa zich via moderne netwerken kunnen voltrekken.
Dat kan geen enkel land meer op z'n eigen houtje. Ook hier geldt de eis van
duurzaamheid. Wie in Europa verkeersstromen wil verleggen van de lucht naar
het spoor, moet ook tot een effectieve Europese politiek komen als het om
de infrastructuur gaat.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Ik heb een vraag over het meer Europa op het gebied van de infrastructuur.
Betekent dat meer geld, meer bevoegdheden?
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Als er belemmeringen zijn op het punt van de bevoegdheden, zou ik die
bevoegdheden in ieder geval niet uit de weg gaan. Als het om meer geld gaat,
wijs ik erop dat in Europa grote geldstromen opnieuw moeten worden herschikt.
Daarvoor is een principiële discussie nodig. Het lijkt mij mogelijk om
die nieuwe inspanning te plaatsen in het financiële meerjarenperspectief
zoals het er nu ligt. Ik praat dus niet over meer geld, maar over een ander
gebruik van de middelen die wij in Europa voor Europa beschikbaar hebben gesteld.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Maar op dit punt gaat het om Europese middelen, dus om meer geld?
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Nee. Ik zeg dat het binnen het perspectief van de beschikbare middelen
voor de komende jaren moet gebeuren. Er wordt nu geld besteed aan zaken waar
je ook mee kunt stoppen. Wij hebben met elkaar jarenlang onevenredig veel
middelen voor dat ene beleidsterrein beschikbaar gesteld. Zowel wat de structuurfondsen
als wat de landbouw betreft, moeten wij in Europa tot een nieuwe prioriteitenstelling
komen. Ik vind het zeer belangrijk dat de groei in Europa op een uit milieuoogpunt
acceptabele wijze kan plaatsvinden. Daarom wil ik bijvoorbeeld het Europese
railverkeer een impuls geven. Maar dat moet wel inpasbaar zijn binnen het
geheel van de middelen die voor de komende jaren zijn gereserveerd.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Voorzitter! Ik tast het belang niet aan. De kern is of het via Brusselse
middelen moet. Ik stel de vraag anders. Betekent dit dat de heer Wallage afstand
neemt van de motie die hier is aanvaard?
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Ik begrijp heel goed waar de heer Heerma op uit is, maar ik ga zeker niet,
voordat onze vertegenwoordigers in Europees verband dat gesprek voortzetten,
deuren op kieren zetten. Ik ga ervan uit, kijkend naar het meerjarenperspectief
voor Europa, dat een herijking van prioriteiten mogelijk moet zijn. Er is
echter in dit geval ook nog zoiets als een specifiek nationaal belang wat
betreft de financiering. Ik laat de regering graag de ruimte om daar op een
intelligente manier over te onderhandelen.
 
 Ons land geeft op weg naar die ene munt een goed voorbeeld. De voorlopige
cijfers voor 1997 laten zien dat het mogelijk is om ons voor de EMU te kwalificeren
en om voldoende ruimte te laten voor economische groei. Het beleid van de
afgelopen zeven jaar heeft veel pijnlijke aanpassingen gekend, maar het begint
nu vruchten af te werpen. Aanvullende bezuinigingen ten behoeve van de EMU
zijn bij ons niet nodig. Dankzij de herinrichting van de sociale zekerheid
en vooral dankzij de loonmatiging groeit de werkgelegenheid. Er ontstaat ruimte
om juist wie langdurig is uitgeschakeld weer een deel van die groei deelachtig
te laten worden. Wij praten voor de komende jaren niet alleen over een voortgezette
koppeling, maar ook over de absolute noodzaak om de groei die er is, meer
gericht ten goede te laten komen aan degenen die, onder zeer moeilijke omstandigheden
levend, de afgelopen jaren harde klappen hebben opgelopen.
 
 Het gaat bij de EMU om meer dan het vasthouden aan de criteria. Er dient
ook voldoende vertrouwen te zijn in de inrichting van de Unie, in die zin
dat zij ongelijke snelheden, een kopgroep, kan verdragen. Daarover hoor ik
met name graag het oordeel van de regering. Ik voorzie daar spanningen.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 De heer Wallage zegt in een bijzin dat het om meer gaat dan om het handhaven
van de criteria. Blijft dat voor de fractie van de PvdA in de Kamer het uitgangspunt,
gezien de uitlatingen van de financieel woordvoerder? Hij zegt namelijk dat
niet aan het tempo moet worden gemorreld, maar dat de criteria inzake de financieringstekort
en de staatsschuld soepel kunnen worden toegepast. Mag ik daarover een heldere
uitlating van de heer Wallage?
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 De argumentatie van de heer Van der Ploeg, waarover ik al wel eerder wat
heb gezegd, is de volgende. Wanneer wij spreken over de criteria voor toetreding
tot de EMU, doen wij net alsof je die in een computer kunt stoppen en dat
de uitkomst ervan er zo uit komt rollen. In de criteria voor de EMU is echter
sprake van een aantal uitgangspunten waarover feitelijk onderhandeld zal moeten
worden. Dat is waar de heer Van der Ploeg op doelde. Ik heb mijn opvatting
terzake gegeven. De PvdA bepleit geen verandering van, geen oprekking in de
criteria. De sterkste reden daarvoor is dat wij in ons eigen land hebben bewezen
dat je met die criteria economische groei kunt genereren en dat je ook aan
de cijfers kunt voldoen.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Ik ben gelukkig met die conclusie. Dat betekent: geen versoepeling en
handhaving van de criteria. Dat is het vertrekpunt voor de PvdA-fractie.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Ja. Ik meende dat zojuist te hebben gezegd in mijn tekst.
 
 Voor de langere termijn is de stabiliteit van markt en munt afhankelijk
van het uitbannen van de grote economische en veiligheidsverschillen in Europa.
Dat is de methode waarmee wij de tegenstellingen tussen de oude vijanden na
de Tweede Wereldoorlog hebben overwonnen. Wij hebben er namelijk voor gezorgd
dat er geen grote economische en veiligheidsverschillen meer in dat deel van
Europa waren. Zo goed als wij in staat zijn geweest, met vergaande Europese
samenwerking, om de oude vijandschap tussen Duitsland en Frankrijk om te zetten
in effectieve samenwerking, zo goed hebben wij er nu gemeenschappelijk belang
bij om de consequenties van de communistische overheersing in Midden en Oost-Europa
weg te werken. De verbreding van de Unie mag echter niet worden misbruikt
om de verdieping van de bestaande samenwerking te blokkeren. Evenmin mag de
geleidelijke groei van de Unie een argument zijn om nieuwe toetreders in de
wachtkamer te plaatsen, tot het debat binnen de huidige Unie over institutionele
vragen is uitgewoed. Er zijn twee bordjes die de PvdA-fractie niet op het
Europese huis zou willen zien. Het ene bordje is: wegens verbouwing toegang
gesloten. Het andere bordje is: omdat we open zijn, wordt er niet verbouwd.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik juich die uitspraak toe, want dit is in overeenstemming met wat ikzelf
gezegd heb. Toch is de heer Wallage kennelijk heel ingrijpend van mening veranderd,
als tenminste de weergave van een door hem op 20 mei gegeven radiogesprek
die ik hier voor mij heb, juist is. Daarin wordt ten eerste gezegd dat hij
pleit voor voorrang voor toetreding, ook als de consequentie daarvan zou zijn
dat "de verbouwing niet doorgaat". Bovendien wordt hem hier in de mond gelegd –
ik neem aan dat dat terecht is – dat hij de snelle eenwording van Europa
uit het PvdA-programma voor de komende periode zou willen schrappen en dat
hij het "niet realistisch vindt om nu te streven naar verdere politieke eenwording
op tal van terreinen". Of dit is allemaal klinkklare onzin, of hij is in zeer
positieve zin van gedachten veranderd.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Het antwoord is dat de journalist een offday had. Ik begreep vanmorgen
uit het voetbalnieuws dat dat ook kan.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Dat is gezien de veelheid knipsels die ik hier in mijn hand heb, erg onwaarschijnlijk.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Mag ik u verwijzen naar het letterlijke verslag van die radio-uitzending?
Ik zal kort weergeven wat ik daar heb gezegd. Voorzover het ging over de verbreding,
heb ik mij verzet tegen diegenen die toetreders willen laten wachten totdat
het Europese huis op orde is. Datzelfde standpunt heb ik hier zonet ook gegeven.
Voorzover het om het andere punt ging, heb ik gezegd dat het een groot verschil
maakt of je een federaal Europa in je beginselprogramma hebt. Ik blijf dit
overigens een voor de hand liggende zaak vinden. In een verkiezingsprogramma
moet je de nadruk leggen op het oplossen van een aantal buitengewoon praktische
problemen. Dat heb ik voor de radio gezegd. "Wallage schrapt federalisme",
is dus gewoon een onjuiste weergave van wat ik voor de radio heb gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Ik accepteer dat volkomen als uitleg. Ik zit ook wel eens in een radioprogramma.
Maar schrapt u het federalisme nu wel of niet uit uw gedachtengoed?
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Ik heb juist aangegeven dat ik de eenwording van Europa, het feit dat
je een groot aantal gemeenschappelijke verantwoordelijkheden ook gemeenschappelijk
beantwoordt, voor de langere termijn wel degelijk een richtinggevend beginsel
vind. Ik vind dat dat dus thuishoort in een beginselprogramma van de PvdA.
Ik geloof dat ik ongeveer zei wat u zonet zei over dat onderwerp.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Dat verheugde me juist zo. Vandaar de vraag.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Gelukkig maar.
 
 Voorzitter! Wij willen dus niet die twee bordjes op het Europese huis
zien. Dat geeft ook aan dat wij ons niet willen laten vangen in die tegenstelling
tussen verdieping en verbreding. Praag, Boedapest en Warschau zijn net zozeer
Europa als Amsterdam, Berlijn en Londen. Een voortgezette tweedeling is onverdraaglijk,
nu het IJzeren Gordijn is verdwenen. Natuurlijk verscherpt de verbreding de
noodzaak tot een doelmatiger interne besluitvorming van de Unie. Het zet hier
druk op. Maar terwijl wij werken aan een doelmatiger en democratischer Europese
Unie mogen wij de tijd voor de nieuwe toetreders niet laten verdampen. Blokkerende
veto's belonen gechicaneer. Ik had dezelfde woordkeus als collega Bolkestein.
De Unie is economisch een wereldspeler. De Unie is een majeur handelsblok.
Het is de grootste partner in de ontwikkelingssamenwerking. Ze weet echter
door de wijze van besluitvorming met name op het terrein van de buitenland-
en veiligheidspolitiek haar economisch gewicht onvoldoende om te zetten in
politieke invloed daar waar dat telt. Dat schaadt onze gezamenlijke Europese
belangen. Door genuanceerder met de unanimiteitsregel om te gaan, wordt de
autonomie van Europa groter. Wie uiteindelijk alles zelf wil beslissen, ontbeert
de kracht van het geheel. Hij doet uiteindelijk zichzelf tekort. Niemand bepleit
dat Europa gaat beslissen over het uitzenden van Nederlandse
militairen voor vredestaken, maar iedereen moet inzien dat we voor het beslechten
van gewapende conflicten op Europees grondgebied niet afhankelijk kunnen blijven
van beslissingen in het Witte Huis. Dat tast vroeger of later de geloofwaardigheid
van de gehele Europese politiek aan, inclusief die van de markt en de munt.
 
 Het meest curieuze argument tegen verdergaande Europese integratie vond
ik de vergelijking die collega Heerma onlangs in NRC Handelsblad trok met
de culturele situatie in de Verenigde Staten. Zijn redenering was zo ongeveer:
daar heb je één taal, daar heb je één gezamenlijke
geschiedenis; in Europa heb je grote onderlinge cultuurverschillen en daardoor
zijn er grenzen aan wat je in Europa gemeenschappelijk kunt doen. Inderdaad,
niemand maakt van Hollanders Italianen, of van Duitsers Engelsen. Dat zit
er niet in. Meer dan 1000 jaar geschiedenis staan ook borg voor die eigen
identiteit. Wie zulke landen wel in één gemeenschappelijke markt
wil laten werken, met één munt, heeft daarom meer cement tussen
de stenen van het Europese huis nodig en niet minder. Juist omdat wij zelf
willen blijven doen wat wij zelf kunnen en samen willen doen wat wij samen
noodzakelijk vinden, juist omdat er grote verschillen in cultuur en traditie
zijn – en die zullen ook blijven – is het zo noodzakelijk om te
investeren in het gemeenschappelijke. Dat gaat namelijk niet vanzelf op een
continent als Europa. Dat gezamenlijke Europa moet dan wel aanzienlijk beter
aan democratische eisen voldoen. Als er meer gezamenlijke besluiten worden
genomen, vraagt dit om meer parlementaire controle, hetzij hier, hetzij in
Europa. En als het Europees Parlement niet effectief is, dan moeten wij de
samenstelling en de rol ervan veranderen, maar wij moeten nooit berusten.
En wanneer individuele landen zich af en toe moeten aanpassen, is dat alleen
geloofwaardig als niet alleen in Brussel achter gesloten deuren wordt besloten,
maar ook publiekelijk verantwoording wordt afgelegd en controle wordt uitgeoefend.
 
 Ik vind de resultaten van de enquête niet verbazingwekkend en ik
reken het onszelf aan, ik reken het de politiek aan. In de politiek, hier
en in Brussel, zijn wij bij elke Raad opnieuw erg met onszelf bezig geweest.
Het wordt dus hoog tijd om daar waar grote belangen van mensen op het spel
staan, te laten zien dat wij dit pad inslaan omdat wij dat profijtelijk, noodzakelijk
en nuttig vinden. Mede in antwoord op een vraag van de heer Rosenmöller
zeg ik dus dat ik geloof dat ook het resultaat van de IGC beoordeeld zou moeten
worden aan de hand van de mate waarin de IGC zelf bijdraagt aan die verdere
democratische controle op wat wij economisch allemaal met elkaar doen. Als
die dimensie niet wordt versterkt, zullen wij het oordeel van burgers ook
niet kunnen keren. Daar ben ik van overtuigd.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Tijdens de behandeling van het Verdrag van Maastricht hebben wij gepleit
voor een referendum. Wij hebben al gezien dat in andere landen een referendum
over een verdragswijziging een geweldige stimulans is voor het inhoudelijke
debat tussen politici en de bevolking, waar het uiteindelijk om gaat. Zou
de heer Wallage bij de komende verdragswijziging voorstander zijn van zo'n
referendum, deels natuurlijk om dat draagvlak te creëren, maar deels
ook ter stimulering van het debat daarover?
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Naar mijn mening zitten er aan referenda in het algemeen en die over belangrijke
Europese stappen in het bijzonder een aantal voor- en nadelen. Ik vind de
discussie daarover zinvol, maar ik geef geen eindoordeel omdat ik goed wil
weten hoe dit zich verhoudt met de verantwoordelijkheid die wij ook hier dragen,
hetgeen overigens ook te maken heeft met mijn algemene aarzeling bij het instrument
referendum. Ik vind het echter zinvol om in de komende maanden de voors en
tegens van zo'n benadering zorgvuldig tegen elkaar af te wegen. De landen
waar een referendum heeft plaatsgevonden, hebben immers een aanzienlijk intensiever
debat over Europa gehad. Nu wil ik niet zeggen dat de wijze waarop de regeringen
zich vervolgens in Europa moesten handhaven een voorbeeld was van "autonoom
onderhandelen"; dat risico zit er dus aan vast. Ik stel mij voor dat wij de
voor- en nadelen hiervan zorgvuldig met elkaar bezien.
 
 Mijnheer de voorzitter! Europa is nog lang niet af. Maar wie de voordelen
van één markt en één munt wil incasseren, moet
ook willen investeren in sociaal beleid, in duurzame produktiemethoden. Bovenal
moet hij bij elke beslissing die hij gezamenlijk laat nemen, de democratische
controle en de doorzichtigheid laten groeien. Europa is niet af. Er is alleen
maar één weg en die gaat voorwaarts; er is geen weg terug.
 
 
 
 
 
 De heer Verkerk (AOV):
 
 Voorzitter! Vanmorgen zei iemand tegen mij dat er, als wij niet zoveel
geld aan Brussel gaven, meer politie op straat zou zijn en er minder geraniums
uit de bloembakken bij de Hofvijver zouden worden gestolen. Het is ongeveer
de opvatting die men aantreft in de zojuist in NRC Handelsblad bekendgemaakte
resultaten van een enquête. Daaruit blijkt dat veel Nederlanders minder
ver willen gaan dan de regering en de volksvertegenwoordiging. Ook blijkt
dat de burger slecht op de hoogte is van de Europese Unie. Mijn voorganger
heeft het al duidelijk gemaakt: Den Haag en Brussel, de parlementen en de
ambtenaren, doen te veel aan binnenvetterij. Men heeft ook verzuimd om het
beleid van Brussel en, zoals daarop gereflecteerd wordt, het beleid van Den
Haag, duidelijk uit te dragen. Ik krijg van de bewindslieden graag antwoord
op de vraag of zij het ermee eens zijn dat de regering en het parlement onvoldoende
doen aan informatievoorziening over het buitenlands beleid en aan het geven
van een duidelijke toelichting op het Europees beleid. Vinden zij ook dat
er in vorming en onderwijs misschien onvoldoende aandacht aan Europa wordt
besteed?
 
 Het zal de Nederlandse burger duidelijk moeten worden dat hij er belang
bij heeft dat er bepaalde Europese, supranationale spelregels gelden. Nadrukkelijk
dient erop te worden gewezen dat de Nederlandse identiteit daarmee niet wordt
opgeheven en niet wordt overgeleverd aan de Europese Unie. De Nederlandse
identiteit wordt naar onze mening in ieder geval bepaald door taal, cultuur
en koninklijk huis. De Nederlanders worden niet ineens Europeanen. Zij zijn
Nederlander, maar wonen in Europa. Ik neem als voorbeeld de
Verenigde Staten, waar naast eenheid van taal en munt duidelijke culturele
verschillen bestaan. Graag krijg ik van de bewindslieden een korte toelichting
over hoe zij denken over de handhaving van de Nederlandse identiteit tegenover
de verdergaande Europese eenwording.
 
 De halsstarrige houding van de Britten heeft de lidstaten van de Europese
Unie in een lastig parket gebracht. De Europese verdragen zijn gebaseerd op
verdraagzaamheid en vertrouwen in elkaar, maar een land dat met behulp van
een vetorecht dwars wil liggen, kan eenvoudig een crisis veroorzaken. De obstructiepolitiek
van Engeland maakt duidelijk dat het kinderlijk eenvoudig is om zand in de
Europese politieke motor te gooien. Voormalig voorzitter Delors zei onlangs
dat uitbreiding van de Europese Unie tevens haar ondergang kan worden. Toekomstige
besluitvorming zal derhalve via een tweederde meerderheid tot stand dienen
te komen om verlamming van de Unie te voorkomen. Nog steeds zijn veel nationale
regeringen huiverig om een stuk verantwoordelijkheid af te staan. Toch kunnen
veel problemen alleen nog maar op Europees niveau worden opgelost. Ik noem
bijvoorbeeld milieu, landbouw, industriepolitiek en werkloosheidsproblemen.
Het gebrek aan democratie op Europees niveau mag geen reden zijn om bevoegdheden
niet naar Europa te verschuiven, maar moet juist een stimulans zijn om een
sluitende democratische controle te regelen.
 
 Wat de monetaire situatie betreft, kan een gemeenschappelijke markt pas
echt goed functioneren met één munt. De EMU kan aanwijsbare
voordelen hebben. Europa kan zich in feite weinig meer permitteren. Ik wijs
op de Pacific, die een centrale positie verovert op de economische wereldkaart.
De vraag komt echter wel op wat de gevolgen van de invoering van de EMU zijn
voor nog niet toetredende landen. Gaan achterblijvers concurreren met hun
lagere wisselkoers? Ook op dat punt krijg ik graag een reactie van de bewindslieden.
 
 Belangrijk voor de acceptatie van de EMU door de burger is haast vanzelfsprekend
dat werkgelegenheid en groei van de economie worden bewerkstelligd. Het is
daarom hoogst noodzakelijk dat het immense werkloosheidsprobleem van 18 miljoen
werklozen in Europa in Europese context wordt behandeld.
 
 Na invoering van de EMU bestaat het gevaar van concurrentie op sociaal
terrein in de sociale zekerheid en bescherming. De Nederlandse vakcentrales
spreken van "sociale dumping". Hoe kan dit worden voorkomen? Ook op dit punt
krijg ik graag een reactie van de bewindslieden.
 
 Toetreding van Oost- en Midden-Europa tot de EU is op den duur onvermijdelijk.
Er dienen wel ernstige, zware voorwaarden te worden gesteld ten aanzien van
de democratische gekozenheid en het democratisch functioneren van dergelijke
staten. Een echt federaal, noch een communautair beleid is vooralsnog mogelijk.
De grote landen zullen vooralsnog altijd hun eigen buitenlands beleid blijven
voeren. Het hoogst haalbare is naar onze mening coördinatie van gezamenlijke
activiteiten. Een term die hierop van toepassing is, is "constructieve absentie".
Dat wil zeggen: de procedure waarbij een land vrij is om te besluiten om niet
aan een door de meerderheid van de lidstaten voorgestane actie of beleidsonderdeel
deel te nemen; het besluit zal echter wel worden uitgevoerd.
 
 Het Europese veiligheidsbeleid krijgt nu enigszins gestalte via het europeaniseren
van de NAVO. Het concept van de combined joint task force is een goede ontwikkeling.
Europa kan nu NAVO-faciliteiten gebruiken en gelukkig is er daarbij nog steeds
invloed van de Verenigde Staten. Positief is dat Frankrijk weer volwaardig
lid kan worden en dat de militaire poot van de WEU in een ander daglicht komt
te staan. Via een omweg kan wellicht aan een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid
vorm worden gegeven.
 
 Ook op het gebied van justitie is Engeland weer de grote dwarsligger.
Europol en de kwestie van prejudiciële bevoegdheid van het Hof van Justitie
zijn mede door de BSE-crisis nog niet geregeld. Ook hierover vraagt het AOV
zich af of op deze wijze de EU met Engeland als lid wel goed kan functioneren.
Ik ontvang graag een reactie.
 
 De Nederlandse burger ziet dat het Europese justitiebeleid niet werkt.
Vooral op het gebied van drugsbestrijding ziet hij de mislukkingen. Uiteindelijk
staat Nederland grotendeels alleen met zijn drugsbeleid. Naarmate de Europese
integratie voortschrijdt, zal het een moeilijke beslissing worden of ons land
zich meer zal conformeren of een afzijdige positie zal innemen. Als het drugsbeleid
niet wordt geharmoniseerd, zal de Europese Unie op een belangrijk onderdeel
falen. Het Akkoord van Schengen heeft de Europese drugssmokkel vergemakkelijkt.
Vorig jaar zijn bij de Nederlands-Duitse grens 4000 smokkeldelicten waargenomen;
een stijging van maar liefst 25% vergeleken met 1994. Nederland staat nog
steeds niet open voor de kritiek van andere Europese landen. Ons liberale
standpunt wordt met enig dédain uitgedragen. Hoe is thans de stand
van zaken? Ook op die vraag ontvang ik graag een antwoord.
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Opnieuw praat de Kamer met de regering over de
voortgang van de Europese integratie. Zoals de fractie van de CD al vaker
heeft opgemerkt, is het woord "integratie" een veel te zware en beladen definitie.
Er is hoogstens en eigenlijk alleen maar sprake van Europese samenwerking
op economisch gebied en daaruit volgend kan mogelijkerwijze de financiële
samenwerking tot een wat hoger niveau komen. Indien de EU op niet al te lange
termijn zou worden uitgebreid, is integratie tussen 28 landen ten oosten en
ten westen in Europa nog moeilijker dan de daarbij vergeleken nog vrij eenvoudige
integratie van de minderheden in onze Nederlandse samenleving. De regering
ziet als eerste dat de cultuurverschillen nog lang niet zijn opgelost en veelal
eerder tot spanningen leiden. Het is eigenlijk een onderschatting om te denken
dat de Europese landen hun eigen culturen zo eenvoudig zullen afstaan, ook
al geeft Nederland daarin het slechte voorbeeld, door veel te gemakkelijk
over eigen culturele waarden heen te stappen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Samenwerking op economisch gebied heeft nog lang
niet geleid tot eenwording op financieel gebied, dus de EMU. Naar mijn idee
loopt de Nederlandse regering ook daarbij veel te hard van stapel, waarbij
ze overigens andere Europese landen tegenover zich vindt. Aan het vormen van
de EMU en de Europese munt zijn grote onzekerheden verbonden,
waarvan de gevolgen lang niet te overzien zijn. Ook hier wordt naar de mening
van de CD veel te eenvoudig met Nederlandse financiële belangen omgesprongen.
Dit geldt temeer daar van politieke integratie nog steeds geen sprake is.
De grote Westeuropese landen zijn niet van zins om op diverse voor hen belangrijke
beleidsterreinen ook maar enige macht af te staan. Wij zien dat aan het buitenlands
beleid, aan defensieoptreden en aan diverse grote vraagstukken.
 
 Natuurlijk is er over heel Europa een eenheid van problemen ontstaan,
niet omdat Europa gaat integreren maar omdat diverse grenzen alvast bij voorbaat
zijn afgeschaft, althans de controle aan die grenzen is afgeschaft. De hoge
werkloosheid in Nederland is natuurlijk niet meer op te lossen als alles maar
min of meer vrijelijk in en uit kan lopen. Daarbij wijzen wij natuurlijk onder
andere naar de asielzoekers. Het is volstrekt buiten de realiteit om te denken
dat in deze vage vorm van Europese samenwerking die problemen internationaal
kunnen worden aangepakt.
 
 Dat lukt zelfs niet op kleinere internationale schaal. Het Schengen-verdrag
is wat betreft de controle aan de buitengrenzen volledig aan het mislukken.
Je hoeft nog niet eens te denken aan de lange buitengrens van Italië;
je neemt gewoon de grens van Zwitserland, Duitsland, Oostenrijk en Frankrijk.
Dat zijn buitengrenzen van Schengen en daaraan vindt nauwelijks of geen controle
van personen plaats. De landen zijn niet in staat aan dat kleine verdrag enige
praktische waarde te geven. De CD vindt dat Nederland, met het CDA voorop,
veel en veel te hard van stapel is gelopen. Het heeft veel te eenvoudig gedacht
over Europese eenwording en afhankelijk daarvan over de motivatie van grote
Europese landen om het CDA hier te volgen. Dat is nooit gebeurd. In dat opzicht
hebben vele burgers het CDA niet begrepen in zijn wens om als klein land zo
hard aan te lopen achter dat verenigd Europa. Een goede bestudering van de
partijliteratuur van het CDA laat zien, dat de redevoeringen in de jaren zeventig
en die van halverwege de jaren negentig nauwelijks verschillen. Er wordt geen
vooruitgang geboekt.
 
 Mijnheer de voorzitter! De Nederlandse regering zit in grote financiële
problemen. De minister-president loopt hard voorop met het invoeren van de
ecotaks en met het voorstel inzake verhoging van de accijns voor auto's. Dat
lijkt niet afgestemd op internationaal beleid. Het is alleen maar gegrond
op de grote behoefte van de Nederlandse regering aan meer inkomsten omdat
zij het ene gat niet meer met het andere kan dekken.
 
 De CD ziet weinig of niets in dat verenigd Europa. Er mag wel internationale
samenwerking komen, maar de CD is tegen iedere afstand van een deel van ons
nationaal belang. Laten wij eerst in eigen land de zaken op orde stellen,
voordat een en ander in groter verband wordt aangepakt.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wij zijn gekomen aan het einde van de eerste termijn van de kant van de
Kamer. Het antwoord van de regering zal aanvangen na de dinerpauze. Ik ga
ervan uit dat het een vroege dinerpauze zal zijn, zodat er tijd is voor voorbereiding
van het antwoord, hetgeen ongetwijfeld tijdbesparend zal werken.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 13.50 uur tot 14.45 uur geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan, dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-95-6215-6247.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl