Interpellatie-Sipkes, gericht tot de staatssecretaris van Justitie, over opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 655-685

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

17-10-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 10, pagina 655-685

07-10-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25663Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: - het wetsvoorstel Eenmalige uitkering aan gewezen militairen die meer dan twee doch minder dan vijf jaren hebben gediend (Uitkeringswet tegemoetkoming twee tot vijfjarige diensttijd veteranen) (25447)Pagina 689-708
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 7 oktober 1997)Pagina 649-652
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 26 augustus 1997 over de voortgang van de programma's ORET, MILIEV en LCLPagina 685-689
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1998 (25600-IXB)Pagina 652-652
Interpellatie-Sipkes, gericht tot de staatssecretaris van Justitie, over opvang van uitgeprocedeerde asielzoekersPagina 655-685
Presentie en opening (dinsdag 7 oktober 1997)Pagina 639-639
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Een afzonderlijke inkomensvoorziening voor kunstenaars (Wet inkomensvoorziening kunstenaars) (25053)Pagina 652-653
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regels inzake de verstrekking van subsidies door de Minister van Binnenlandse Zaken (Wet overige BiZa-subsidies) (25299)Pagina 654-654
Vragen van het lid Rabbae aan de minister en de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, over de oplossingen voor het dreigende tekort aan leraren in het basis- en voortgezet onderwijs en het verschil van mening tussen beide bewindslieden hieromtrentPagina 642-646
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 inzake ouderbijdragen, sponsorgelden en stichtings- en opheffingsnormen (25177), en over: - de motie-Lambrechts/Dijksma over sponsoring in het onderwijs (25177, nr. 25)Pagina 653-654
Stemming over een motie, ingediend bij de interpellatie-Sipkes over uitgeprocedeerde Somaliërs, te weten: - de motie-Sipkes over het opschorten van de uitzetting van uitgeprocedeerde Somalische asielzoekers (25647, nr. 1)Pagina 655-655
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 7 oktober 1997)Pagina 708-710
Stemmingen over zeven moties, ingediend bij de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor 1998 (25600), te weten: - de motie-Terpstra over de methode van financiering van de minister van Financiën (25600, nr. 40); - de motie-Van der Ploeg c.s. over de private financiering van infrastructuurprojecten (25600, nr. 41); - de motie-Van der Ploeg/Ybema over de scholingsimpuls voor ouderen (25600, nr. 42); - en vier andere motiesPagina 654-655
Vragen van het lid Van Vliet aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, over gedwongen spijbelen in het speciaal onderwijsPagina 646-649
Vragen van het lid M.B. Vos aan de minister van Verkeer en Waterstaat, over de nut-en-noodzaakdiscussie over de tweede Maasvlakte, naar aanleiding van een bericht in Trouw (26 september jl.) over een rapport van het bureau Andersson Elffers FelixPagina 639-642
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1998Pagina 652-652

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 141 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de interpellatie-Sipkes, gericht tot
de staatssecretaris van Justitie, over opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers.Tot het houden van deze interpellatie is verlof verleend in de vergadering
van 2 oktober 1997.(De vragen zijn opgenomen aan het eind van deze weekeditie.)1Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! De directe aanleiding voor dit debat vormde de actie van INLIA
en de Raad van kerken. Deze twee organisaties bieden onderdak aan een aantal
uitgeprocedeerde asielzoekers die niet uitzetbaar zijn. Zij maken duidelijk
zichtbaar hoe de situatie waarschijnlijk voor veel anderen is. Om hoeveel
mensen het precies gaat, weten wij niet. Wel weten wij dat hun situatie heel
schrijnend is.Paulien Muller deed daar onlangs onderzoek naar. Je leest dan over slachtoffers
van orgaandonatie. Je leest zelfs over een vrouw die in eenzaamheid
bevalt en vervolgens haar kind begraaft. Je krijgt er koude rillingen van
dat zoiets anno 1997 in ons land voorkomt. Dit is een situatie die naar mijn
stellige overtuiging niemand maar dan ook niemand wil; niemand beoogde dit
ooit met welke wetgeving dan ook. Kennelijk komt dit helaas wel voor.Is het de eigen schuld van de uitgeprocedeerde, is het de eigen verantwoordelijkheid?
Ik weet het niet. Wat ik wel weet, voorzitter, is dat debatten over asielproblematiek
soms iets weg krijgen van een welles-nietesspelletje. Ik hoop dat dit vandaag
niet gebeurt, al is dit een onderwerp dat bij uitstek daarvoor geschikt is.
Nu gaat het om de vraag: werken mensen mee of verzetten zij zich tegen hun
uitzetting?Dit is een moeilijke beoordeling. Ook de staatssecretaris heeft toegegeven
dat uitzetting soms onmogelijk is. Ook wordt er soms inderdaad ingezien dat
een aantal landen gewoon dwarsligt. Tegelijkertijd weten wij dat duidelijke
regels en criteria waaraan wij verwijtbaar gedrag van uitgeprocedeerden kunnen
toetsen, ontbreken. Wij zien dit ook bij de mensen in het tentenkamp in Drenthe.
De staatssecretaris gaf ons dit weekend haar oordeel.Mijn fractie heeft vervolgens zelf het dossier bestudeerd. Wij kwamen
echt tot andere conclusies. Deze staan vaak haaks op de conclusies van de
staatssecretaris. Ik lees in de dossiers op welke wijze elf mensen het moeten
afleggen tegen het woord van de Chinese ambassade. Elf mensen die stellen:
ik wil niet terug. Natuurlijk willen zij dit niet, maar dit zijn wel mensen
die consequent de formulieren invullen. Dan wordt het woord van de Chinese
ambassade geloofd. Staatssecretaris Patijn stelde twee weken geleden nog tijdens
een overleg dat dit land niet meewerkt als het over terugname gaat. China
heeft ook weinig mogelijkheden om een identiteit te verifiëren. De bevolkingsregisters
zijn voor het grootste deel tijdens de culturele revolutie vernietigd. Toen
ik vroeg om druk uit te oefenen op China, werd ik bijna uitgelachen: ach,
mevrouw Sipkes, druk uitoefenen op China. Toch wordt China geloofd. Toch schrijft
de IND aan mij over een geheel ander geval – niet iemand uit Drenthe –
dat de samenwerking met China van dien aard is dat er geen reden is te twijfelen
aan hun mededelingen. Voorzitter! Mij lijken de mededelingen van de Chinese
ambassade uiterst twijfelachtig.Dan zijn er de andere zaken. Manzar uit Bangladesh kan niet terug omdat
dit land geen enkele Bihari accepteert. Wat moet je daar dan mee? Er zijn
eerder processen rond deze persoon geweest. Die hebben geen twijfel overgelaten
ten aanzien van zijn identiteit, integendeel.Dan is er de stateloze Palestijn Mohammed, afkomstig uit een groep die
de staatssecretaris op 29 januari als voorbeeld van technisch niet verwijderbaren
noemt. Hij heeft ooit tijdens een verhoor gezegd dat hij niet wil meewerken
aan terugkeer, maar een volgende keer heeft hij gezegd dat hij dit wel wil
doen. Hij biedt zelfs aan om mee te gaan naar de ambassade. Toch blijft de
opmerking uit zijn eerste verhoor voor hem fataal.Er is nog een stateloze Palestijn, waarvan wordt gezegd dat hij met onbekende
bestemming is vertrokken. Er is ook gezegd dat degenen die hem onderdak bieden,
is gevraagd om de medische stukken op te sturen en dat die stukken niet zijn
ontvangen. Voorzitter! Wij hebben brieven gezien waaruit blijkt dat de medische
stukken wel verstuurd zijn. Wat moeten wij daar dan mee?Voorzitter! Er liggen ook vanuit Tsjaad verklaringen dat men wel mee wil,
terwijl men tegelijkertijd de directe verklaring niet wenst te ondertekenen.
Wij hebben dat ook bij andere gevallen gezien, bijvoorbeeld Ethiopië.
Toen daar op een gegeven moment gesteld werd: "Mensen, teken niet", zei de
rechter: "Als je dat niet wilt ondertekenen, dan betekent dat op zich niet
dat je onvoldoende meewerkt aan terugkeer."Voorzitter! Bij de dossiers die ik heb bekeken, bestrijd ik de conclusie
van de staatssecretaris dat de mensen niet wilden meewerken. Ik had bij twee
dossiers enige twijfel. Daar waren de zaken mij niet geheel duidelijk, maar
bij de andere dossiers was dat wel het geval.Natuurlijk is het zo dat iemand die hier komt, niet voor niets hier is
gekomen. Als je zo iemand dan vraagt: "Wil je terug?", dan zegt hij uiteraard:
"Nee, ik wil liever niet terug." Natuurlijk willen mensen niet terug. Waarom
willen mensen niet terug? Ik zal een ander voorbeeld noemen.De voorzitter:Wilt u afronden?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ja, voorzitter!Een ander voorbeeld dat we tegenkwamen in het dossier: "Ik wil niet terug,
want ik ben bang vermoord te worden." Het antwoord daarop: "Kent u het IOM?"Voorzitter! Dat zijn twee werelden. Je vraagt je dan af hoe het in andere
gevallen is. Laten we helder zijn. Mijn fractie vindt met de Raad van kerken
dat op straat zetten niet kan, ook niet als het gaat om mensen met kinderen.
Daar moet verder over gesproken worden. Ik heb begrepen dat de staatssecretaris
vanmorgen een gesprek heeft gehad met de Raad van kerken. Volgens de kerken
is het een constructief gesprek geworden en is er ook nog ruimte voor oplossingen.
Ik hoop dat we daar vanmiddag verder mee kunnen komen.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Het migratievraagstuk, het vreemdelingen-, het vluchtelingenbeleid
blijft een terrein waarover ook in andere landen de maatschappelijke discussie
hevig is en de emoties vaak hoog oplopen. Ik leer daar in ieder geval van
dat deze discussie, waarbij de meningen heel vaak verdeeld zijn, slechts gevoerd
kan worden op grond van respect voor elkaars mening. De meningen kunnen nog
zo verdeeld zijn, maar als wij in het algemeen niet uitgaan van de goede intentie
van ook degene met een andere mening, vaak ook een andere verantwoordelijkheid,
dan bereiken wij weinig.Wanneer wij de discussie van de afgelopen weken en de verschillende meningen
overzien, dan blijkt er in zijn algemeenheid wel een gelijke intentie te zijn,
namelijk dat we een humane samenleving willen, nú maar ook voor de
toekomst. De vraag is dan hoe je die humane samenleving bereikt of houdt,
nú maar ook op lange termijn.Voorzitter! Die basis van goede intentie, het allebei willen van een humane
samenleving, is ook de basis geweest voor het gesprek dat vice-premier Dijkstal
en ik hedenochtend met de Raad van kerken en INLIA hebben gevoerd. Het was
ook in mijn ogen een constructief gesprek, waarbij wij vanuit wederzijds respect
maar ook met besef van ieders verantwoordelijkheid enkele afspraken
hebben gemaakt. Mede namens minister Dijkstal en tegemoetkomend aan de toezegging
die ik de Kamer heb gedaan om snel na het gesprek verslag te doen, zal ik
nu verslag doen van dat gesprek en een aantal afspraken die wij met elkaar
hebben gemaakt.De Raad van kerken heeft inmiddels ook naar de pers globaal verslag gedaan.
Ik stel het op prijs dat de raad mij in de gelegenheid heeft gesteld omtrent
de concrete afspraken eerst de Kamer verslag te doen. Ik zal aan de hand van
de door mevrouw Sipkes ingediende vragen een aantal antwoorden geven en daarbij
ook het gesprek van vanochtend meenemen.Voorzitter! Mevrouw Sipkes heeft haar vragen ingediend op 2 oktober. De
Kamer heeft van mij een brief gekregen op 3 oktober. Dat heeft elkaar min
of meer gekruist, zodat een aantal antwoorden over en weer naar elkaar zal
verwijzen.Mevrouw Sipkes vraagt of het artikel in de Volkskrant mij bekend is. Ik
zou bijna kunnen zeggen: "Hoe had ik dat kunnen missen?". Ik heb geprobeerd
om in de brief van 3 oktober uiteen te zetten hoe wij aan de hand van de gegevens
een intensief onderzoek hebben gedaan en de zaken zo zorgvuldig mogelijk hebben
bekeken, waarbij het uitgangspunt is de eigen verantwoordelijkheid voor de
asielzoeker. Dat zal steeds weer het discussiepunt zijn. Dat is ook de basis
van onze wetgeving. Er mag van asielzoekers een actieve houding worden verwacht.
Ook als zij te horen hebben gekregen dat zij hier niet kunnen blijven, zullen
zij actief, ook op eigen initiatief, inspanningen moeten verrichten om aan
de benodigde documenten te komen. Ik verwijs op dit punt naar de uitspraak
van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van jongstleden
september en al eerder een uitspraak van de rechtbank van Zutphen.Voorzitter! Mevrouw Sipkes vraagt vervolgens naar de verwerking van de
gegevens over de bewoners van het tentenkamp. Onze brieven hebben elkaar op
dit punt gekruist. In de fax van 26 september zijn de individuele gegevens
doorgegeven. Die zaken zijn onmiddellijk bekeken. De IND heeft daarop op 1
oktober aan de Raad van kerken een reactie gegeven. Vervolgens heb ik een
en ander vermeld in mijn brief van 3 oktober aan de Kamer. Ik kan niet anders
dan concluderen dat ik meen dat wij oprecht, adequaat en zo snel mogelijk
hebben gereageerd.Mevrouw Sipkes vraagt of ik van mening ben of er ook twijfel bestaat over
de verwijtbaarheid van niet uitzetbaarheid. Voorzitter! Er hoort in dit gehele
proces een actieve medewerking van betrokkene te zijn. Ik heb met de Raad
van kerken een tweetal afspraken gemaakt. Ongetwijfeld zal de Kamer daarop
een reactie geven. Op basis van het feit dat ik uitga van een zorgvuldige
benadering, ook in het kader van de criteria van onze immigratiedienst, hebben
wij afgesproken dat de Raad van kerken en de IND nog éénmaal
al die dossiers naast elkaar zullen leggen om te bezien of er nog een verschil
van interpretatie is. Ik wil absoluut geen onterechte verwachtingen wekken.
Dat betekent niet dat wij de dossiers weer heropenen. Wij zullen nog éénmaal
een laatste check doen aan de hand van de individuele gegevens om te bezien
of er nog verschil van interpretatie is. Ik zeg daar onmiddellijk bij dat
dit niet betekent dat wij de mensen opnieuw in opvang nemen.Ik heb de Raad van kerken voorgesteld om VluchtelingenWerk Nederland erbij
betrekken, waarvan ik gisteren een brief met constructieve suggesties heb
ontvangen. INLIA is hier reeds bij betrokken. Ik heb ook voorgesteld om een
kleine commissie van twee à drie mensen in een tijdsbestek van vier
tot zes weken nog eens te laten kijken naar de criteria die onze immigratiedienst
op dit moment moet hanteren ten aanzien van het "niet willen meewerken". Men
kent de discussie over het niet kunnen meewerken, waarover ik voor de zomer
een voorstel heb gedaan. Ik hoop binnenkort nader van gedachten te wisselen
omtrent het niet kunnen meewerken. Men zou in dat geval in aanmerking moeten
kunnen komen voor een voorlopige vergunning.Ik ben van mening dat de immigratiedienst de criteria ten aanzien van
het niet willen meewerken zorgvuldig heeft toegepast. Daarover mag geen misverstand
bestaan. Er heeft toetsing door de rechter plaatsgevonden. Ik wil iedere twijfel
uitbannen, want het gaat om menselijke problemen. Vandaar dat ik heb voorgesteld
om een onafhankelijke commissie in te stellen. Ik heb VluchtelingenWerk Nederland
en de Raad van kerken gevraagd een voordracht voor één persoon
te doen. De commissie moet de criteria in een kort tijdsbestek bekijken en
beoordelen of men vindt dat wij zorgvuldig genoeg hebben gehandeld dan wel
dat men nog nadere suggesties heeft.Ik keer terug naar de vragen van mevrouw Sipkes. Zij vraagt mij of ik
bereid ben om opnieuw opvang te bieden. Voorzitter! Nee, daar ben ik op dit
moment niet toe bereid, omdat ik meen dat wij die opvang na een zorgvuldige
procedure hebben beëindigd. Wij zien op dit moment geen aanleiding om
opnieuw opvang te bieden.Mevrouw Sipkes vraagt mij of ik de uitspraak van de rechtbank te Alkmaar
van juli vorig jaar ken betreffende de Chinese autoriteiten. Voorzitter! Die
uitspraak is mij bekend, maar deze is door de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State op 22 september jl. vernietigd. Ik heb daarover geschreven
in mijn brief van 3 oktober.Ik meld daarbij nog de volgende concrete gegevens. Sinds 1 januari 1997
is in 31 gevallen door de Chinese autoriteiten de identiteit van betrokkenen
vastgesteld en is in alle gevallen een laissez passer afgegeven. 31 gevallen
is een betrekkelijk bescheiden getal. Ik meld daar in alle openheid bij dat
er nog 145 gevallen in behandeling zijn door de autoriteiten van China en
dat zij in 150 gevallen geweigerd hebben.De volgende vraag van mevrouw Sipkes betrof de uitspraken van de heer
Patijn, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, over China. Wij hebben afspraken
gemaakt. Er is in juni 1994 een missie geweest die heeft overlegd met de Chinese
autoriteiten hoe zij ons medewerking zouden kunnen verlenen. Het is volkenrechtelijk
de plicht van landen om onderdanen terug te nemen. Het is ook duidelijk dat
landen terecht willen vaststellen of mensen inderdaad uit hun land afkomstig
zijn. Daarbij is met China uitdrukkelijk afgesproken dat men op grond van
de verstrekte gegevens zal vaststellen of de betrokken persoon daar vandaan
komt. Ik heb de getallen al genoemd waarop men positief heeft gereageerd en
een laissez passer heeft kunnen afgeven. In andere gevallen is men tot de
conclusie gekomen dat onvoldoende c.q. onjuiste gegevens zouden
zijn verstrekt.Ik kom toe aan de vraag over de Libanese ambassade en de brief van 15
april 1997. Ik moet bekennen dat ik die brief zelf niet ken. Ik heb daarnaar
vandaag bij de immigratiedienst laten informeren. Wij zullen erachteraan gaan,
maar ik heb die brief op dit moment niet. Ik kan wel melden dat eind februari
van dit jaar er afspraken in Beiroet zijn gemaakt met de autoriteiten ter
plaatse omtrent de afgifte van laissez passers aan zowel Libanezen als Palestijnen
uit Libanon. In de periode daarna, vanaf 1 april tot 1 oktober, zijn 22 laissez
passers afgegeven.Voorzitter! Gevraagd is of wij niet moeten concluderen dat het voor een
aantal landen moeilijk is overeenstemming te krijgen. Het is lang niet altijd
gemakkelijk. Het duurt altijd ook vrij lang. Met name in het geval van China
zit er vaak een behoorlijke tijd tussen voordat wij een antwoord krijgen.
Men heeft echter die volkenrechtelijke verplichting. Wij moeten ook erkennen
dat men natuurlijk het recht heeft om vast te stellen of een persoon daadwerkelijk
onderdaan van dat land is. Ik verwijs daarbij naar het voorstel dat ik vanochtend
in het gesprek met de Raad van kerken heb gedaan, dat ik omtrent dat mee willen
werken, een check van een onafhankelijke commissie op korte termijn zou willen
uitvoeren.Ten slotte vraagt mevrouw Sipkes naar het onderzoek in Brabant door mevrouw
Muller. Dat onderzoek is bekend. De vraag was wat ik daarmee verder kan doen.
Ik verwijs op dat punt naar de bij deze Kamer bekende gegevens over de gefaciliteerde
terugkeer. Ik meld die term omdat in een debat dat ik jongstleden zaterdag
ergens had, mij terecht weer eens gezegd werd dat ik die vrijwilligheid wel
tussen aanhalingstekens kon plaatsen. Het gaat om geassisteerde, gefaciliteerde
terugkeer. Wij bieden hulp aan mensen die daarvoor in aanmerking willen komen.
Wij doen dat zo duidelijk mogelijk. De voorstellen daaromtrent zijn bekend.
In dat kader zijn er drie fasen. De eerste fase kan in Nederland plaatsvinden,
waarbij wij mensen voorbereiden op terugkeer. Wij geven hun een heroriëntatie
omtrent de ontwikkelingen die in het land van herkomst hebben plaatsgevonden.
Vervolgens is er de feitelijke terugkeer en de hulp die daarbij kan worden
geboden. Ten slotte noem ik de eerste opvang in het land van herkomst. Men
kan daarbij denken aan de proefprojecten in Ethiopië, die straks wellicht
ook worden uitgevoerd in Angola en Eritrea. Verder noem ik de herintegratievoorstellen
die wij daarbij hebben gedaan en het stimuleringsbudget dat het ministerie
van Justitie daarvoor in werking heeft gesteld.Voorzitter! Samenvattend concludeer ik dat het een buitengewoon gevoelige
problematiek blijft, dat wij daarmee buitengewoon zorgvuldig proberen om te
gaan, dat onze ambtenaren dat zorgvuldig hebben gedaan en dat ik blij ben
dat wij een constructief gesprek hebben gehad met de Raad van kerken en INLIA.
Ik zou daar graag VluchtelingenWerk Nederland bij betrekken, gezien het stuk
dat deze instantie gisteren heeft gepresenteerd. Voorts concludeer ik dat
wij een paar afspraken hebben gemaakt over een laatste bilaterale check en
over een onafhankelijke commissie die het meewerkcriterium nog eens beziet.
Overigens is vanochtend ook nog even het zogenaamde Deense model in bespreking
geweest. Bij mijn beste weten, voorzover mijn informatie nu strekt –
ik heb nog niet alle informatie ontvangen sinds deze suggestie werd gedaan –
speelt ook daarbij wel degelijk het meewerkcriterium een rol. Ik zal dit laten
onderzoeken. Met de Raad van kerken heb ik een afspraak gemaakt over een vervolggesprek
opdat wij in contact blijven over deze moeilijke en gevoelige problematiek.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar beantwoording.
Met genoegen constateer ik dat uit het gesprek, vanochtend met de Raad van
kerken gevoerd, een aantal afspraken is voortgevloeid. Ook ben ik blij met
het feit dat de Raad van kerken en Justitie gezamenlijk zullen nagaan hoe
het precies met de dossiers staat en hoe het is gesteld met de criteria inzake
het meewerken. Toch vond ik het jammer dat de staatssecretaris stelde dat
zij deze mensen geen opvang wilde verstrekken. Toen wij de vorige week deze
interpellatie aanvroegen, zeiden wij dat deze situatie niet kon voortduren
en dat men de mensen daar niet kon laten zitten. Ik vind het bewonderenswaardig
dat door particulieren bungalows beschikbaar zijn gesteld, maar de staatssecretaris
heeft dit weekend onder meer gezegd dat de kerken noch anderen een monopolie
op humaan zijn bezitten. De kerken hebben dat niet, de overheid heeft dat
niet, maar beide hebben wél de mogelijkheid om op een humane manier
met mensen om te gaan. Nu de dossiers nogmaals worden bekeken, lijkt het mij
terecht om de mensen in elk geval voor de tussenliggende periode opvang te
bieden. Daarom leg ik de Kamer een motie voor.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening, dat er voldoende gronden zijn om aan te nemen dat de thans
in het tentenkamp in Drenthe verblijvende uitgeprocedeerde asielzoekers mee
hebben gewerkt aan hun terugkeer;verzoekt de regering aan deze uitgeprocedeerde asielzoekers opvang te
verlenen, zodat nader onderzoek en toetsing mogelijk is,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Sipkes. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 2 (25663).De heer Verhagen (CDA):Uit uw motie blijkt dat naar het oordeel van GroenLinks voldoende is aangetoond
dat de mensen die op dit moment in het tentenkamp verblijven, willen meewerken
aan hun terugkeer. U kunt, gelet op bepaalde onderdelen van uw betoog, tot
die conclusie zijn gekomen, maar niet alle dossiers zijn aan de orde geweest.
In het gesprek, vanochtend met de Raad van kerken gevoerd, is op dat punt
geen overeenstemming bereikt. Integendeel, men heeft geconcludeerd dat de
dossiers nog eens bezien moeten worden door IND en Raad vanVerhagen kerken,
zo blijkt uit het antwoord van de staatssecretaris. Hoe kunt u dan nu tot
de conclusie komen dat allen Sipkesdie nu in het tentenkamp
verblijven, wel willen meewerken aan hun terugkeer?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):In mijn motie geef ik aan dat daar gerede twijfel over bestaat. In eerste
termijn kon ik onmogelijk, gelet op de beperkte tijd, alle dossiers behandelen
en de punten, door de staatssecretaris in haar brief aangegeven, weerleggen.
Wel kan ik u die weerlegging straks op schrift geven. Ik heb de dossiers bekeken
en op grond daarvan meen ik dat twee gevallen nader moeten worden bezien;
in de andere gevallen gaat het mijns inziens om mensen die weliswaar niet
staan te trappelen om terug te gaan, maar die wél steeds meewerken.U zegt dat men er vanochtend, bij het gesprek met de Raad van kerken,
niet is uitgekomen. Neen, het ligt anders. Vanochtend is er in meer brede
zin over deze problematiek gesproken waarbij men niet is ingegaan op individuele
dossiers. Dat heb ik zelf van de Raad van kerken gehoord, tijdens de persconferentie.
De staatssecretaris heeft met de Raad van kerken afgesproken dat er nog eens
gezamenlijk naar die dossiers wordt gekeken om tot een zorgvuldige beoordeling
te komen. Vindt de heer Verhagen het dan terecht dat wij de mensen in tenten
laten zitten of wachten totdat anderen hun misschien een bungalow aanbieden?
Vindt hij dat ook terecht als hij ziet wat er dit weekend is gebeurd, naar
de mogelijke aanvallen? Wij gaan nog inhoudelijk naar de situatie kijken.
Ik heb overigens het woord "getoetst" gebruikt. Misschien moeten wij nog naar
de bestuursrechter, als wij criteria hebben voor wat wel meewerken en niet
meewerken is. Wij moeten daarvoor de tijd geven. Wij moeten de mensen in de
tussentijd opvangen en niet in een tent laten zitten.De heer Verhagen (CDA):Die discussie heb ik niet gestart. Ik heb een vraag gesteld naar aanleiding
van de tekst van uw motie, die luidde dat de mensen willen meewerken. Het
gaat er niet om hoe wij in de tussentijd met de mensen moeten omgaan als hun
dossiers nog een keer bekeken worden. De vraag die ik gesteld heb, is hoe
GroenLinks, gelet op de tekst van de motie, tot de conclusie komt dat de mensen
die in het tentenkamp verblijven allen willen meewerken, op twee gevallen
na.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat heb ik gezegd. Ik weet dat door de dossiers door te ploegen. De mensen
zeggen in eerste instantie dat zij niet willen meewerken, maar vervolgens
vullen dezelfde mensen wel alle formulieren in. Zij gaan wel mee naar de ambassade
en worden daar gepresenteerd. Vervolgens combineren wij een en ander. Wij
bekijken gewoon hoe de discussie over met name die categorieën in die
landen verloopt. Niet meewerken is dan uiterst relatief. Ik zie dat de mensen
niet terug willen. Zij staan niet te trappelen, zoals de staatssecretaris
het afgelopen weekend zei. Natuurlijk doe je dat niet, als je hier naartoe
komt met een bepaalde reden. Dat wil niet zeggen dat je de terugkeer verder
frustreert en tegenwerkt. Dat is iets anders.De heer Middel (PvdA):Ik kan de strekking en de reikwijdte van de motie nog niet helemaal vatten.
Mevrouw Sipkes wil de mensen laten terugkeren naar de opvang. Bedoelt zij
daarmee het vertrekcentrum waar twaalf van hen vandaan komen of bedoelt zij
de reguliere opvang?Zij spreekt over zeventien mensen. Daar heeft de staatssecretaris ook
over gesproken. Mag ik de brieven van INLIA en andere informatie echter geloven,
dan is dit het topje van een ijsberg. Het gaat dan om vele mensen meer in
soortgelijke situaties. Heeft de motie ook betrekking op die mensen of beperkt
zij zich tot de zeventien? Zo ja, waarom dan alleen deze zeventien?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik ben nog niet helemaal klaar. Er komt nog een andere motie. In dit geval
sprak ik nadrukkelijk over de mensen in het tentenkamp. De staatssecretaris
vindt weliswaar dat de IND alles goed heeft gedaan, maar zij heeft tegelijkertijd
aangegeven dat zij nog een keer wil gaan praten. Tegen die mensen zeg ik:
ga naar de opvang. Ik heb niet gezegd dat zij moeten worden teruggestuurd
naar Ter Apel. Ik kan mij ook voorstellen dat zij gewoon naar de reguliere
opvang gaan. Het is nadrukkelijk een tijdelijke oplossing. Heel simpel gezegd,
wil ik de mensen uit de tent en rust in de tent, zodat wij in alle rust buiten
de publiciteit om kunnen bekijken hoe wij hiermee omgaan en hoe zorgvuldig
er is gehandeld. Iedereen heeft dan rust. Dat zeg ik ook in het dictum.De voorzitter:Wilt u uw betoog vervolgen en afronden? Uw vijf minuten zijn nog niet
helemaal verstreken, maar u hebt ook nog moties die voorgelezen moeten worden
binnen de beschikbare tijd.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De staatssecretaris heeft gezegd dat met twee à drie mensen eens
bekeken gaat worden wat niet willen meewerken nu precies betekent. Ik ben
blij dat zij niet alleen denkt aan de Raad van kerken, maar ook aan mensen
van VluchtelingenWerk en dergelijke. In maart en naar aanleiding van de terugkeernota
hebben wij het gehad over criteria daarvoor, maar die zijn er nog steeds niet.Er is nog meer niet. Er zijn nog steeds geen echte oplossingen voor hen
die in Nederland op hun asielverzoek – soms is het onvermijdelijk –
"nee" hebben gekregen. Drie maanden geleden, bij de behandeling van de terugkeernotitie,
bleek dat weer overduidelijk. De aanzetten voor het beleid zijn er en het
beleid zelf, maar het sluitstuk van de procedure is niet rond. Moeten wij
tot die tijd mensen de dupe laten worden? Moeten wij tot die tijd mensen,
ook kinderen, op straat zetten?De heer Dittrich (D66):Ik herinner mij dat mevrouw Sipkes in debatten wel eens zegt dat zij zelf
mensen aanraadt om naar het vertrekcentrum in Ter Apel te gaan. In dat vertrekcentrum
worden mensen gestimuleerd om zelf te vertrekken. Betekent dit dat GroenLinks
nog steeds van mening is dat als blijkt dat mensen niet hebben meegewerkt,
zij uiteindelijk op straat gezet kunnen worden?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Laat ik vooropstellen dat ik inderdaad buiten deze Kamer mensen die naar
Ter Apel moeten, ook aanraad om dat te doen. Ik geef hun de raad ervoor te
zorgen dat zij niet in de illegaliteit terechtkomen. Ik heb het in eerste
termijn al gezegd, illegaal in Nederland verblijven is afschuwelijk.Wat de terugkeernotitie betreft, wij weten gewoon dat het in Ter Apel
vaak misgaat. Daarom heb ik er ook bij herhaling voor gewaarschuwd
dat wij dat sluitstuk rond moeten krijgen. Daarom heb ik ook, in tegenstelling
tot u, de motie ondersteund waarin gevraagd wordt vóór 1 oktober
een uitgebreidere terugkeernota te presenteren om duidelijk te maken hoe er
met mensen wordt omgegaan die technisch niet verwijderbaar zijn.De heer Dittrich (D66):Mevrouw Sipkes, u beantwoordt mijn vraag niet.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Er moet duidelijk zijn dat er weliswaar een goed en strikt beleid moet
worden gevoerd, maar dat je niet zomaar mensen ergens op straat kunt gooien.
En dit is waarschijnlijk een antwoord op uw vraag: wij zeggen dat je mensen
met kinderen niet zomaar op straat mag gooien, hoe ferm en strikt je als overheid
ook moet zijn, hoe goed je ook moet nagaan of men wel wil meewerken en hoe
hard je soms ook moet zijn tegenover echt onwillige asielzoekers. Ik vind
dat je niet mag zeggen dat die maar de straat op moeten, want dan schuif je
het probleem op een ander bord. De samenleving, de mensen worden daar de dupe
van.De heer Dittrich (D66):Nu spreekt u van mensen met kinderen, maar er zijn natuurlijk ook een
heleboel alleenstaande asielzoekers. U vindt dus dat de overheid, als blijkt
dat iemand zijn terugkeer tegenwerkt, hem nooit de straat op kan sturen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Met een enkele reis Zwolle – u weet dat ik daar bij herhaling tegen
geprotesteerd heb – zet je mensen op straat, dan kweek je zelf illegalen.
Zulk beleid, daar moeten wij niet naartoe.De heer Dittrich (D66):Maar is dan uw alternatief dat de overheid altijd opvang moet bieden,
dat zij altijd als het ware een beloning moet geven voor het door iemand frustreren
van zijn eigen terugkeer?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik heb het niet over het belonen van mensen die hun terugkeer consequent
tegenwerken.De heer Dittrich (D66):Het is de consequentie van wat u zegt.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Nee, dat vindt u de consequentie daarvan. Ik zeg dat u een karikatuur
van de situatie maakt. Tot nu toe is er zelfs geen aanzet tot een oplossing
voor het probleem van gebrek aan medewerking, van het technisch niet verwijderbaar
zijn. Laten wij daar dus verder over praten. Ik ben ook erg blij met de toezegging
van de staatssecretaris om het Deense model te gaan bespreken, aangedragen
door VluchtelingenWerk, en de aanpak in andere landen om ons heen. En laten
wij nu eens inzien dat wij niet heel veel mensen zomaar op straat kunnen zetten.
Daar ben ik tegen, het is ook een beleid dat niet werkt.De heer Dittrich (D66):Maar er kan in individuele gevallen toch heel wel beoordeeld worden of
iemand weigerachtig is mee te werken aan zijn terugkeer? U zegt dus dat die
mensen, nadat er maandenlang geprobeerd is om hen tot terugkeer te stimuleren,
niet uit Ter Apel weggestuurd kunnen worden?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Als echt aantoonbaar is dat iemand weigerachtig blijft, dan moet de overheid
een hard beleid voeren. Maar dan moeten wij er ook over praten waar dit toe
leidt. Wij hebben van VluchtelingenWerk het Deense model gekregen. Hoe gaat
men daar om met weigerachtigen? Inderdaad biedt men daar een soort verlengde
opvang, met verdere restricties. Er blijkt dat zulke mensen uiteindelijk veelal
wel bereid zijn om te vertrekken, of het wordt steeds duidelijker dat zij
niet anders kunnen. Er wordt nu te snel geconcludeerd dat iemand medewerking
weigert.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik probeer nu toch even helder te krijgen wat mevrouw Sipkes
wil. Ik citeer een uitspraak van haar; er staat in een artikel: Sipkes vindt
wel dat als uitgeprocedeerde asielzoekers echt niet willen meewerken aan hun
terugkeer, de overheid hard moet optreden. "Dan sta ik een hard en consequent
beleid voor, dan houdt het op." Wat houdt er nu op, als er in haar ogen consequent
geen mensen op straat gezet mogen worden?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik zal het nog een keer uitleggen. De overheid moet een consequent en
zo nodig hard beleid voeren. Ik heb zojuist al gezegd dat het geregeld voorkomt
dat mensen snel op straat gegooid worden. Mensen zomaar op straat gooien,
met alle gevolgen van dien voor de illegaliteit, vinden wij onacceptabel.
Ik heb genoemd het andere voorstel van een versoberde verlengde opvang. Dat
is hard en consequent. Als daarmee ervaringen zijn, waarom wil de overheid
dan niet dat beleid uitvoeren?De heer Verhagen (CDA):Zowel in Trouw als in de televisie-uitzending heeft u gezegd dat het dan
ophoudt. Zoals u het nu voorstelt, houdt er niets op. U stelt een andere opvang
voor, maar het houdt dus niet op in uw ogen. Dat is iets anders dan wat u
gezegd heeft zowel op de televisie als in Trouw.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Het is niet anders.De heer Verhagen (CDA):Ik wil dan toch weten wat anders.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):U heeft mij noch hier noch in het interview met Trouw noch voor de televisie
met collega Rijpstra horen zeggen dat de Nederlandse overheid mensen met kinderen
op straat moet zetten en dat de Nederlandse overheid zo hard moet zijn dat
mensen meteen de illegaliteit ingaan. U heeft mij wel altijd horen zeggen
dat wij een consequent en hard terugzendingsbeleid moeten voeren.De heer Verhagen (CDA):Maar wat moet dan ophouden?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Wanneer houdt het op? Ik wil het dan zo nuanceren dat het wat duidelijker
voor u wordt. Ik vind dat er op dit moment vanuit de situatie van een paar
maanden Ter Apel keihard wordt opgetreden, dat mensen op straat komen en dat
dit niet kan. Dan kan een consequente en harde overheid ook andere opvangmogelijkheden
creëren en daarin heel gericht en heel consequent kijken hoe je mensen
kunt dwingen om wel mee te werken.De heer Verhagen (CDA):Is die soberder opvang die GroenLinks voor ogen heeft dan een soberder
opvang dan wij nu bieden voor de dak- en thuislozen? Ik vraag mij af wat daaronder
verstaan wordt.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Het is een andere opvang. Het is wel een opvang in een centrum. Maar een
van de dingen die dak- en thuislozen niet hebben, is bijvoorbeeld de meldingsplicht
of constant praten van "ga je terug of ga je niet terug". Daar heb ik het
niet over. Ik heb het over een zodanig opvang dat de overheid ook nog greep
krijgt en houdt op de mensen die in de Nederlandse samenleving zitten. Dat
is iets anders dan dak- en thuislozen, nog afgezien van het feit dat veel
uitgeprocedeerde asielzoekers daar uiteindelijk eindigen.De heer Middel (PvdA):Ik probeer via mevrouw Sipkes te achterhalen waar nu het principiële
verschil zit tussen GroenLinks en de PvdA en met de PvdA misschien de rest
van de Kamer. Dan kom je op de vraag wat het verschil is tussen niet willen
en niet kunnen. Stel dat je tot de conclusie komt dat een volwassen asielzoeker
niet wil, maar dat hij zo in zichzelf heeft opgenomen dat hij niet wil, dat
hij voor zichzelf ervan overtuigd is dat hij niet kan. Objectief gezien wil
hij echter niet. Hij weigert, aantoonbaar, elke medewerking om terug te gaan.
Dan zegt u dat je zo iemand moet opvangen en niet op straat mag zetten, want
dat zou onverantwoord zijn. Zo iemand moet je dan sober opvangen. Als je het
Deense model zou volgen, betekent dit dat dit verlengd kan worden, verlengd
kan worden en verlengd kan worden. Op een bepaald moment ontstaat dan de situatie
dat zelfs de meest conservatieve fractie in deze Kamer – ik zal geen
namen noemen – zou zeggen dat het onverantwoord is om mensen nog terug
te sturen. Als je die situatie bereikt, is het sluitstuk van het asielbeleid
weg, want dan kan uiteindelijk iedereen blijven die maar lang genoeg volhoudt.
Zou u die consequentie willen accepteren?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik weet niet of dit wel de consequentie is. Het gebeurt vaak dat mensen
lang wachten op een status en dergelijke.De heer Middel (PvdA):Dat is een ander voorbeeld...De voorzitter:Ik sta geen intra-interrupties toe. Mevrouw Sipkes mag de vraag beantwoorden,
maar er moet niet bij de eerste komma een aanvullende vraag worden gesteld.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Wij hebben het dan over technisch niet verwijderbare uitgeprocedeerde
asielzoekers. Wij hebben het dan over het Deense model. Overigens hoop ik
dat wij in de toekomst uitvoeriger over dat model kunnen praten en over de
werking in de praktijk. Dan krijgt men dus een tijdelijke status van zes maanden,
waarbij in de praktijk wordt gekeken hoe het gaat, of mensen terug kunnen
etc. Het is dan veel meer geoormerkt hoe je er verder mee omgaat. Dat lijkt
mij beter. Als u voor de toekomst het spook wilt zien dat je nooit meer iemand
uitzet, vraag ik mij in allen gemoede af of dit zo is. De staatssecretaris
was nu bijvoorbeeld positiever over de houding van China. Dat is compleet
anders dan twee weken geleden. Wie weet verandert er wel iets. Zonder al die
spookbeelden of die zwart-witbeelden dat iedereen dan blijft, moeten wij rustig
kijken hoe het wel kan en wat het alternatief is voor op straat zetten en
tot illegaal maken.De heer Middel (PvdA):Nog één poging, voorzitter. Ik praat namelijk niet over
technisch niet uitzetbare asielzoekers, want dat zijn mensen die buiten hun
schuld niet weg kunnen, althans volgens de definitie en het beleid. Het gaat
hier om mensen die zelf, objectief aantoonbaar, niet willen. Mijn vraag aan
mevrouw Sipkes was: accepteert zij dan, als consequentie van haar houding,
dat men uiteindelijk toch mag blijven, met als gevolg dat iedereen in wezen
mag blijven, als men maar lang genoeg volhoudt?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Wanneer dit echt aantoonbaar zou zijn, is er nog de vraag of je iemand
kunt uitzetten. U kunt nu wel zeggen dat we het niet hebben over technisch
niet uitzetbare asielzoekers, maar daar hebben we het wel over, want andere
mensen gáán eruit, ook als het tegen de wil zou zijn. Als je
hier niet ontvankelijk bent en je moet eruit, dan ga je eruit. Dus, óf
we praten over technisch niet verwijderbaren – wat ik hier doe; waar
het debat over gaat en waar het toekomstige beleid ook over moet gaan –
óf niet. Dan begrijp ik uw vraag niet zo goed en wie u dan precies
bedoelt, want dat zijn dan ook mensen met andere paspoorten, enz.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! De laatste maal op punt, want er wordt mij nu een vraag gesteld.
Ik bedoel mensen die niet vallen binnen de categorie beleidsmatig niet uitzetbaar
en niet vallen binnen de categorie technisch niet uitzetbaar, maar mensen
die op zich wel weg kunnen en daar ook alle medewerking voor kunnen vragen,
maar er zelf voor kiezen om die medewerking niet te accepteren en niet terug
te gaan, maar hier zo lang mogelijk te blijven. Over die groep mensen heb
ik het.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik ben nu even druk bezig met na te denken welke groep dit precies is:
beleidsmatig niet en technisch niet – want het is helder waar zij vandaan
komen – maar de mensen zelf willen niet? Nu, dan gaan de mensen toch
ook terug? Ik kan de groep niet plaatsen, collega Middel.De heer Middel (PvdA):Als ze weigeren om naar de ambassade te gaan of als ze op het laatste
moment, voor de zoveelste keer, weer een valse naam opgeven, dan houdt het
toch op en kun je als overheid niet zeggen: we blijven aan de gang? Dan ligt
toch de verantwoordelijkheid bij die volwassen asielzoeker?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Nu wordt het helder. We hebben het nog steeds over de technisch niet uitzetbaren,
als het gaat om de verplichting al dan niet naar de ambassade te gaan. Dat
is overigens geen verplichting; wel moet je bepaalde formulieren invullen.
Maar als we het bijvoorbeeld over China hebben, is er geen verplichting om
naar de ambassade toe te gaan. Het is niet een verplichting; het is gewoon
het mee moeten werken aan andere dingen. Ik heb eerder al gezegd dat er tal
van andere mogelijkheden zijn om te kijken wat de nationaliteit is. Op een
gegeven moment zullen mensen ook gedwongen moeten worden, maar het is iets
anders als je dán gedwongen uitzet, met alle zorgvuldigheid, dan wanneer
je zegt: we zetten ze hier op straat met een enkele reis naar het station.De voorzitter:Wilt u uw betoog vervolgen en een poging doen om uw betoog
te beëindigen? Het laatste interruptiedebatje heeft twintig minuten geduurd.
Ik ben zeer tolerant geweest vanwege het belang van de problematiek, maar
wij moeten ook onze agenda een klein beetje in de gaten houden.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik zal het kort samenvatten. Wij hebben hier vrij veel discussie
gehad over het terugkeerbeleid, ook over het feit dat dat deel van het beleid
nog niet rond is. Ik denk dat wij in de zeer nabije toekomst hier verder over
moeten praten. De motie die er lag, riep de staatssecretaris op om vóór
1 oktober met een hernieuwde terugkeernota te komen. Zij heeft ons vorige
week uitgelegd waarom die er niet ligt: de nota is opgehouden om daarin –
ik denk dat dit terecht is – de laatste ontwikkelingen te verwerken.
Maar ik vermoed en verwacht eigenlijk dat, wanneer het kabinet hier het aanstaande
weekend over kan praten, wij volgende week of uiteindelijk de week erna de
andere notitie kunnen krijgen: wellicht ook met wat verdere aanbevelingen
over wat nu precies de criteria zijn rond het niet meewerken.Tot die tijd, voorzitter, vind ik dat wij niet door moeten gaan met uitgeprocedeerde,
technisch niet verwijderbare asielzoekers iedere opvang te onthouden en hen
op straat te zetten. Ik vind dat je mensen er niet de dupe van kunt laten
zijn dat het, wat Nederland en wat ons betreft, nog steeds ontbreekt aan een
deugdelijk terugkeerbeleid. Daarom wil ik de Kamer de volgende motie voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat het vooralsnog ontbreekt aan een deugdelijk terugkeerbeleid;overwegende, dat over verdere invulling en implementatie hiervan de Kamer
op korte termijn nader geïnformeerd zal worden;van mening, dat het onwenselijk is uitgeprocedeerde asielzoekers zonder
perspectief op straat te zetten;verzoekt de regering aan uitgeprocedeerde onverwijderbare asielzoekers
opvang te blijven verlenen totdat de Kamer een oordeel heeft kunnen uitspreken
over de terugkeernota,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Sipkes. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3 (25663).De heer Rijpstra (VVD):Voorzitter! Hadden wij de voorliggende problematiek kunnen voorzien toen
wij over de terugkeernota spraken? Ik weet het niet. Wat er in Drenthe is
gebeurd, zeker afgelopen zaterdag, is niet prettig.Ik ben het met de staatssecretaris eens. Ik wil haar ook bedanken voor
haar toelichting en het gesprek dat zij vanochtend is aangegaan met de Raad
van kerken. Ik denk dat het goed is geweest om samen met de vice-premier de
dialoog aan te gaan met kerkelijke organisaties en hulporganisaties, omdat
je elkaar moet vinden en ook elkaar moet aanvullen op bepaalde terreinen.
Dat moet je kracht zijn.De VVD-fractie is en blijft van mening dat wij in het asielvraagstuk een
zorgvuldige procedure kennen. Wij hebben het staande beleid verschillende
keren besproken in de Kamer. Als een uitgeprocedeerde asielzoeker meewerkt,
maar het land van herkomst weigert, dan blijft die asielzoeker opvang krijgen.
Wij hebben ook uitgesproken dat aan iemand die niet meewerkt uiteindelijk
de opvang wordt onthouden. Ik wil hier toch een keer gezegd hebben dat iemand
niet van de ene op de andere dag op straat wordt gezet. Er zijn nog meer momenten
in de asielketen dat de opvang wordt onthouden. Het begint al bij de aanmeldcentra.
Binnen 24 uur komt er een eerste beslissing en wordt 12% van de mensen afgewezen.
Zij worden teruggestuurd of op straat gezet. Ook tussendoor bij de opvangcentra
en asielzoekerscentra kan, als een asielzoeker zich misdraagt, het COA zeggen:
de opvang wordt u tijdelijk ontzegd, u zoekt het maar even uit. Bij het vertrekcentrum
Ter Apel wordt gekeken of wij de mensen kunnen doordringen van de noodzaak
om terug te gaan, als dat nog niet is gebeurd. Daar wordt geprobeerd om binnen
drie maanden een laissez passer te verkrijgen, zodat iemand kan terugkeren
naar het land van herkomst of een ander land dat deze mensen toelaat.Dan komen wij bij de situatie dat Justitie na een bepaalde periode tot
de conclusie komt dat de uitgeprocedeerde asielzoeker niet meewerkt. Wat zijn
de criteria, wat is niet willen meewerken? Ik dacht dat die vrij helder waren.
Maar goed, ik heb begrip voor het voorstel om ze door een commissie in een
heel korte periode op papier te laten zetten. Als Justitie tot de conclusie
is gekomen dat de uitgeprocedeerde asielzoeker terug moet en niet meewerkt,
wordt de procedure stopgezet. Vervolgens voert niet Justitie, maar het COA
een marginale toets uit, omdat de opvang ontzegd moet worden. Daartegen kan
beroep bij de rechtbank worden aangetekend. Wat is de functie van de rechter
in die allerlaatste fase? Wat doet de rechter op dat moment?Met de situatie in Lheebroek hebben INLIA en de Raad van kerken iets naar
voren willen brengen. Dat is hun goed recht. Zij creëren eigen opvang.
Afgelopen zaterdag is daar een rechts-extremistische groepering schreeuwend
en pamfletten uitdelend het terrein binnengedrongen. Gelukkig is er niks gebeurd.
Dat geeft eens temeer aan dat onze opvangcentra...De heer Janmaat (CD):Voorzitter! Dat is natuurlijk allemaal makkelijk gezegd. Ik voel mij weliswaar
niet aangesproken, maar het lijkt mij toch verstandig om hier aan te geven
dat er precies vier door de BVD ingehuurde lui hebben staan schreeuwen, zodat
de regering in de gelegenheid komt om dat tentenkamp eens te verwijderen.De heer Rijpstra (VVD):Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog.De heer Janmaat (CD):Dat begrijp ik, want die mond van u is snel gesnoerd.De heer Rijpstra (VVD):Door wie?De heer Janmaat (CD):Probeer daar maar achter te komen.De heer Rijpstra (VVD):Voorzitter! Wij hebben in Nederland het COA. Dat is een bewuste keuze
geweest. Er wordt bescherming en beveiliging gegeven. Los van het feit dat
een kerkelijke organisatie zich geroepen voelt om opvang te bieden, moeten
wij de opvang in Nederland via het COA laten lopen. Het is al eens gebleken
dat die beveiliging van belang is.Van het begin af aan, vanaf de aankomst in Nederland, moet de asielzoeker
duidelijk worden gemaakt dat er een moment van beëindiging van de opvang
kan komen. Dat moet niet van de ene op de andere dag plaatsvinden en dat gebeurt
ook niet. De asielzoeker moet weten wat de procedure is en tot hoever deze
overheid gaat. Ook hulporganisaties vervullen daar een taak in. Advocaten
vervullen daar een taak in en ook als politici hebben wij een taak.Het bieden van perspectief is het allerbelangrijkste. In het ene geval
kunnen mensen een nieuwe toekomst opbouwen in Nederland en in het andere geval
wordt perspectief geboden in het land van herkomst. Dat blijf ik een goede
uitgangsgedachte vinden.In het Deense model wordt juist geen perspectief geboden. Daarin wordt
gedifferentieerde opvang aangeboden met een heel sobere bad-, brood- en bedfase.
Er kan zelfs een strafkorting op het zakgeld worden gegeven. Je kunt je afvragen
of dat de manier is waarop je de uitgeprocedeerde asielzoeker moet benaderen.
Werkt zo'n minieme opvang in de gedifferentieerde fase? Ik ben daar benieuwd
naar. Deze benadering staat wel haaks op datgene wat wij beoogd hebben met
het vertrekcentrum Ter Apel. Daar wordt de uitgeprocedeerden juist perspectief
geboden. De cursussen die daar worden gegeven, bieden mogelijkheden in het
land van herkomst. Die benadering vind ik veel positiever.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De periode waarin moet worden vastgesteld waar iemand naartoe moet en
of dat kan, is te kort. Een vorm van verlengde opvang zou daaraan tegemoet
kunnen komen.De heer Rijpstra (VVD):Wij moeten niet vergeten dat de periode in Ter Apel volgt op een langere
periode waarin iemand al te horen krijgt dat hij niet wordt toegelaten. Als
iemand van de rechter te horen krijgt dat zijn laatste beroep is afgewezen,
gaat hij niet direct naar Ter Apel. Vaak zit er een lange periode tussen.
Daar zit dus een knelpunt. Wij kunnen ons ook afvragen of Ter Apel de meest
geschikte plaats is. Wat doen wij met uitgeprocedeerde mensen die in een AZC
verblijven? Wij kunnen niet iedereen naar Ter Apel sturen. Moeten wij misschien
denken aan vier vertrekcentra in Nederland, in elk district één?
Er is dus geen kant-en-klare oplossing.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Daar zijn wij het allemaal over eens. De heer Rijpstra nam eerder afstand
van de door INLIA geboden opvang. Hij vindt dat het COA dat moet blijven doen.
Dat is juist, het is aan de overheid en niet aan de kerken om opvang te verzorgen.
Ik herinner mij dat de heer Rijpstra een klein jaar geleden zei dat het terugkeerbeleid
zorgvuldig van de grond moet komen. Hij zou dat graag met VluchtelingenWerk
en INLIA bekijken. Ik heb toen meteen gezegd dat ik wilde meedoen. Ik wil
nog steeds samen met beide organisaties verder kijken hoe wij het sluitstuk
zorgvuldig kunnen regelen. Is de heer Rijpstra daar ook nog steeds toe bereid?De heer Rijpstra (VVD):Ik ben zonder meer voor samenwerking. Hoe breder het maatschappelijk draagvlak,
des te beter gaat het. Wij hebben hier echter te maken met een andere benadering.
Het gaat om uitgeprocedeerde asielzoekers. Het verschil van mening is dat
justitie vindt – wij steunen die opvatting – dat als mensen meewerken
aan terugkeer, terwijl het land van herkomst weigert, zij de opvang behoren
te krijgen. Ik ga nog een stapje verder. Als het land van herkomst stelselmatig
weigert, als daar een lange periode overheen gaat, langer dan één
of anderhalf jaar, dan vindt de VVD dat op een gegeven moment een streep moet
worden getrokken, in die zin dat zo iemand een voorwaardelijke vergunning
tot verblijf moet krijgen. Ik verwijs daarbij naar de stateloze Palestijnen
die hier zeven, acht jaar zijn. Dan moet je op een gegeven ogenblik een beslissing
nemen. Ik herhaal echter wat ik in een eerder debat heb gezegd. Laat Justitie
die laatste toets uitvoeren! Laat Justitie zeggen: die persoon wil meewerken
aan een terugkeer, maar dat lukt op geen enkele wijze. Dan moet je daar de
consequenties van aanvaarden.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Maar in een aantal gevallen gaat het juist om de stateloze Palestijnen,
om mensen die naar een land moeten dat niet echt coöperatief is! De heer
Rijpstra zegt dat de twee organisaties een andere invalshoek kiezen, maar
hij wil nog wel met ze praten. De heer Rijpstra vindt het terugkeerbeleid
momenteel ook niet goed. De motie op dat punt heeft hij ook ondersteund. Welke
initiatieven heeft de heer Rijpstra genomen in de richting van de organisaties
om wel te komen tot een ander terugkeerbeleid?De heer Rijpstra (VVD):Voorzitter! Wij praten regelmatig met de organisaties. Wij gaan in de
Kamer overigens ook nog praten over het illegalenvraagstuk. Ik vind dat wij
in dit land duidelijk moeten zijn over wat wij willen en waar wij voor staan.
Als iemand niet meewerkt aan terugkeer, terwijl wij heel zorgvuldig werken
als het om de procedure gaat, dan komt er een moment dat de overheid een daad
moet stellen, ook al heeft de persoon die ervoor kiest om niet mee te werken
een gezin. Dat klinkt dan heel erg hard. Als je de beelden van een politicus
die een bepaalde uitspraak doet, naast de beelden zet van een gezin met kinderen,
dan verlies je het als politicus altijd. Dat weet ik wel, maar op een gegeven
ogenblik moet je een daad stellen. Ik wijs er echter op dat het de keuze van
de desbetreffende persoon is geweest om niet mee te werken.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De opmerking van de heer Rijpstra dat het in alle gevallen de keus van
de persoon is, is mij wat te kort door de bocht. Dan hebben wij het over dat
vrijwillige, waarvoor wij nog criteria krijgen. Die zijn er echter nog niet.Ik wil nog een keer terug naar mijn vraag. De heer Rijpstra praat regelmatig
met de organisaties. Dat doen wij allemaal. Welk concreet voorstel heeft de
Rijpstra samen met die organisaties gemaakt? Daar ben ik benieuwd naar, want
dat is mij verder ontgaan.De heer Rijpstra (VVD):Ik heb op dit moment geen concreet voorstel om de opvang in Nederland
anders te regelen. Ik ben wel van mening dat er in een veel
vroeger stadium van de procedure met de asielzoeker moet worden gesproken
over hoe de procedure in Nederland verloopt, welke beslismomenten er komen
en wat daarvan de gevolgen zijn. Ik verwacht dan wel dat een hulporganisatie
als VluchtelingenWerk, maar ook de advocatuur en kerkelijke organisaties meegaan
met de stelling dat als men is uitgeprocedeerd, het perspectief niet meer
in Nederland ligt. Het ergste gevolg kan dan zijn dat iemand op straat komt
te staan.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! De heer Rijpstra is van mening dat wij duidelijk moeten zijn.
Dat geldt dus ook voor hem. Hij moet ook duidelijk zijn. De heer Rijpstra
heeft in het verleden aangegeven dat hij meer vertrekcentra wil, zoals die
in Ter Apel. Dat is een centrum waar mensen niet langer dan drie maanden horen
te zitten. Dan gaan ze weg, of ze gaan weer terug naar de reguliere opvang.
De heer Rijpstra brengt zelf het Deense model naar voren. Hij stelt daar een
paar vragen over. Ik vraag mij echter af wat de antwoorden daarop zijn. Ik
verwijs daarbij naar het debat van de heer Rijpstra met de heer Van Tilborg
op Radio Drenthe. Daarin wordt bedoeld of onbedoeld de suggestie gewekt dat
de heer Rijpstra een bad-, bed- en broodcentrum wil, zoals dat in Denemarken
bestaat. Is dat juist?De heer Rijpstra (VVD):Ik heb al eens eerder gezegd dat wij in Nederland slechts weinig weten
van het terugkeerbeleid. Dat staat nog in de kinderschoenen. De nota van de
staatssecretaris is de eerste aanzet geweest. Zij heeft daarin heel duidelijk
haar visie gegeven. Er komt gegarandeerd een vervolgnota. Wij hebben ervoor
gekozen, ook in Ter Apel, om mensen perspectief te bieden, bijvoorbeeld via
cursussen. Of dat werkt, dat is een tweede, maar als die mensen terugkeren
naar het land van herkomst, dan hebben ze daar wat aan.Je kunt ook een andere redenering volgen. Je kunt zeggen: u kunt meewerken
en dan krijgt u de opvang met faciliteiten, maar als u niet direct na de uitspraak
van de rechter meewerkt, komt u in een centrum met alleen maar BBB.De heer Middel (PvdA):Wilt u dat? Dat was de vraag.De heer Rijpstra (VVD):Dat weet ik nog niet. Ik wil eerst graag meer weten van het Deense model.
Dat is voor mij ook nog nieuw.De heer Middel (PvdA):De VVD-fractie houdt er dus rekening mee dat er eventueel een nieuw opvangmodel
met een nieuwe status bij moet komen. Dan krijgen wij de zoveelste variant.
Dat is niet zo duidelijk.De heer Rijpstra (VVD):Nu lopen allerlei onderwerpen door elkaar. Dat is niet de bedoeling. Wij
hebben het over het terugkeerbeleid. Het gaat vandaag over een probleem dat
organisaties hebben aangekaart. De Kamer moet daarover van gedachten wisselen.
Anderen vragen zich af waarom het Deense model niet in Nederland wordt toegepast.
Voor mij is dat model ook nieuw. Ik vraag mij af welke consequenties een en
ander kan hebben. Ik ben het met de staatssecretaris eens dat dit nader bestudeerd
moet worden.De heer Middel (PvdA):Natuurlijk, maar u heeft de indruk gewekt...De heer Rijpstra (VVD):Bij wie?De heer Middel (PvdA):Bijvoorbeeld in het interview met Radio Drenthe, maar ook op andere plaatsen.
Ik bied u de kans afstand te nemen van de indruk dat u een nieuw model wilt
introduceren. Als u dat niet doet, betekent het dat u die mogelijkheid openhoudt.De heer Rijpstra (VVD):Ik heb helemaal geen nieuw model geïntroduceerd. Ik sta nog steeds
volstrekt achter de asielprocedure op grond van de ketengedachte. Het is echter
bekend dat de heer Middel tegenstander is van een centrum zoals in Ter Apel.De heer Verhagen (CDA):De heer Rijpstra wil dat uitgeprocedeerden kunnen kiezen. Als zij meewerken,
gaan zij naar Ter Apel. Doen zij dat niet, dan komen zij in een BBB-regeling.
Waarin wijkt zijn voorstel af van hetgeen door GroenLinks is bepleit, namelijk
toch opvang als er niet wordt meegewerkt?De heer Rijpstra (VVD):Ik heb geen voorstel gelanceerd. Mijn stelling is dat de bemoeienis van
de Nederlandse overheid op een gegeven moment ophoudt. Dit kan via verschillende
wegen bereikt worden. Iemand is uitgeprocedeerd en krijgt van de rechter te
horen dat hij hier mag blijven. Als hij dan niet wil meewerken aan terugkeer,
wordt hij in Nederland niet gelijk op straat gezet. Zo iemand kan worden opgevangen
in een centrum met zeer beperkte mogelijkheden, zoals in Denemarken. Na een
bepaalde tijd komt dan...De heer Verhagen (CDA):Hoelang?De heer Rijpstra (VVD):Dat kan drie maanden zijn maar ook zes maanden. Daar doe ik nu geen uitspraken
over, want daarmee ga ik veel te gedetailleerd op deze kwestie in. Ik doe
geen voorstel.De heer Verhagen (CDA):Dat doet u wel. Het gaat om de vraag of er al dan niet opvang geboden
moet worden als iemand niet meewerkt aan zijn terugkeer.De heer Rijpstra (VVD):Ik zeg dat de opvang op een gegeven ogenblik stopt. Dat is het voor de
persoon in kwestie vervelend, maar dan wordt hij op straat gezet. Dat is de
uiterste consequentie.De heer Verhagen (CDA):U wilt de gedachte bespreekbaar maken dat men dan al naar een soberder
voorziening gaat, terwijl men nu nog in de centrale opvang een plaats krijgt.De heer Rijpstra (VVD):Een asielzoekerscentrum moet in feite het voorportaal zijn voor integratie
in de gemeente, want daar zijn veel mogelijkheden om die stap te vergemakkelijken.
Uitgeprocedeerde asielzoekers zouden zich niet in een AZC moeten bevinden.De heer Verhagen (CDA):Dat ben ik met u eens. Daarom hebben wij de motie gesteund waarin werd
gevraagd om meer centra zoals in Ter Apel te realiseren. Is uw voorstel van
opvang van toepassing op de mensen die nu in de tentenkampen in Dwingeloo
verblijven?De heer Rijpstra (VVD):Nee! Het is voor mij duidelijk dat deze mensen uitgeprocedeerd zijn en
niet hebben willen meewerken. Dan houdt op een gegeven moment de opvang op.
Deze situatie is niet van de ene op de andere dag ontstaan.
Dit speelt al veel langer.De voorzitter:Ik wil een beroep op de collega's doen om bij interrupties niet steeds
met series vragen te werken. Ik begrijp heel goed dat de discussie opgebouwd
moet worden, maar op een gegeven moet er paal en perk gesteld worden aan de
hoeveelheid vragen. Ik zeg dit met alle respect voor het belang dit onderwerp;
daar bestaat geen enkele twijfel over.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Ik kan mij voorstellen dat u dat zegt, maar ik krijg nog steeds
onduidelijk voor ogen wat de VVD-fractie wil. Op de laatste vraag van collega
Verhagen antwoordt de heer Rijpstra dat voor de mensen in de tenten een verlengde
opvang niet geldt en dat zij niet meer in de opvang komen. Maar aan de andere
kant zegt hij het een interessante gedachte te vinden om verder te kijken
naar de bad-bed-broodregeling. Vindt hij dat de sobere opvangregeling bad-bed-brood
aan het verblijf in Ter Apel geplakt moet worden, waar men ook al drie en
soms vier of vijf maanden zit?De heer Rijpstra (VVD):Voorzitter! Laat ik het nog een keer proberen. Dan zal ik mijn uitleg
staken en heb ik het de heer Dittrich dus niet goed duidelijk gemaakt.Ik vind het een goede suggestie om bij het terugkeerbeleid te kijken hoe
er in andere landen gewerkt wordt. Het model van de sobere regeling dat Denemarken
hanteert, was mij niet bekend. Ik vind het terecht dat de staatssecretaris
aangeeft dat zij dat wil bestuderen.de heer Dittrich (D66):Het Deense model staat gewoon in de terugkeernota beschreven. Dat wisten
we al.De heer Rijpstra (VVD):Ik ga even uit van wat de staatssecretaris net heeft gezegd. Ik ben benieuwd
wat zij daar verder over wil schrijven.Ik sluit mij ook aan bij wat collega Middel heeft gezegd. Mijn fractie
weet ook niet of het vertrekcentrum Ter Apel in deze vorm de juiste manier
is om door te gaan. Het kan best zijn dat wij moeten kiezen voor een sobere
laatste fase, waardoor mensen eerder denken: "Wij hebben hier toch niets te
zoeken, wij gaan terug." Ik vind dat het een van de mogelijkheden is waar
je eens naar kunt kijken.De heer Dittrich (D66):Maar u bedoelt toch niet dat u de cursussen uit Ter Apel weg wilt halen
die mensen voorbereiden om in het land van herkomst aan de slag te gaan?De heer Rijpstra (VVD):In Denemarken doen ze dat dus wel. Dat is ook mijn dilemma. Ik heb altijd
gezegd dat ik iets zie in perspectief bieden, ook als men terugkeert naar
de landen van herkomst. In Denemarken kiest men juist voor een sobere aanpak,
een minieme opvang en verder niets. Dan kiest men er blijkbaar ook voor om
weg te gaan.De heer Dittrich (D66):Mijnheer Rijpstra, mag ik concluderen dat u, terwijl het eerst leek dat
u iets extra's wilde, namelijk naast Ter Apel een bad-bed-broodregeling, in
feite de vraag opwerpt of Ter Apel wel geschikt is en of Ter Apel niet versoberd
moet worden?De heer Rijpstra (VVD):Nee, mijnheer Dittrich, dat zeg ik ook niet. U gaat mij nu zaken in de
mond leggen die ik niet gezegd heb. Ik wil aangeven dat onze asielketengedachte
een goeie gedachte is en dat ik het liefste naar vier vertrekcentra zou willen,
maar dat het effect van het terugkeren in Denemarken op een andere manier
bereikt schijnt te worden, namelijk door zeer minieme opvangmogelijkheden
te bieden. Dat doen wij in Nederland niet. Ik vind dat die gedachte wel eens
verder ontwikkeld zou kunnen worden. Ik ga dan niet voorbij aan wat we hier
hebben. We gaan over Ter Apel nog uitvoerig spreken. Ik zou dat echter graag
verder uitgewerkt willen zien.Voorzitter! Tot slot nog een vraag. Ik weet dat het een moeilijke vraag
is. De vraag is ook al eerder gesteld. Mevrouw Sipkes heeft het gehad over
wat staatssecretaris Patijn heeft gezegd over China. Ik zou wel eens willen
weten op welke wijze wij met landen als Libanon en China onderhandelen en
over terugnameovereenkomsten spreken. Hoe intensief zijn die contacten? De
staatssecretaris heeft in haar antwoorden op mijn vragen over Irak duidelijk
gezegd dat die missies doorgaan. Er zal een missie naar Noord-Irak en een
missie naar Turkije worden uitgevoerd. Ik denk dat dat de enig juiste manier
is om tot een daadwerkelijk terugkeerbeleid naar de moeilijke landen te komen.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Voor elke asielzoeker die uitgeprocedeerd is, is er opvang
in Nederland: in het asielzoekerscentrum, in een gemeentelijke, een ROA-woning
of in Ter Apel. Werkt men mee aan de eigen terugkeer, dan blijft men van de
eigen opvang verzekerd tot het moment dat men uit Nederland kan vertrekken.
Maar soms kan dat heel lang duren. Er zijn landen die identiteitsonderzoeken
moeten doen, hetgeen veel tijd in beslag kan nemen. Soms zijn er andere beletselen.
De asielzoeker zelf kan daar niets aan doen. De staatssecretaris heeft voor
de zomer in de terugkeernotitie het voorstel gedaan om aan deze groep een
soort nieuwe voorwaardelijke vergunning tot verblijf te verstrekken. De D66-fractie
heeft die gedachte gesteund. Er was echter ook een motie van collega Verhagen
van het CDA, waarin werd gevraagd die gedachte niet verder uit te werken.
Wij vinden dat onbegrijpelijk, want wij snappen niet waarom het CDA zijn ogen
sluit voor asielzoekers die in zo'n moeilijke situatie terecht zijn gekomen.
Gelukkig heb ik zaterdag in de krant gelezen dat de voorzitter van Artsen
zonder grenzen, de heer De Milliano, ook vindt dat het CDA op dat punt zijn
koers zou moeten wijzigen. Die motie is met 76 stemmen tegen verworpen.Het gebeurt regelmatig dat de uitgeprocedeerde asielzoeker niet accepteert
dat de overheid en de onafhankelijke rechter van oordeel zijn dat hij geen
recht op verblijf in Nederland heeft en naar zijn land terug kan. Dat kan
zich dan uiten in het weigeren om mee te werken aan de eigen terugkeer.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Collega Dittrich laat zich heel positief uit over de nieuwe
status waartoe de staatssecretaris wil overgaan, de VVTV. In een motie van
de heer Dittrich werd echter opgeroepen om eerst meer onderzoek te doen.De heer Dittrich (D66):Wij hebben tegen de motie van het CDA gestemd omdat wij dat geen begaanbare
weg vonden. In de discussie met de staatssecretaris hebben
wij argumenten aangevoerd om te bezien wie er onder de nieuwe voorwaardelijke
vergunning tot verblijf kan vallen. Wij vinden dat een goede zaak.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat weet ik allemaal wel, want ik was daar ook bij. Uw fractie heeft tegen
de motie van het CDA gestemd, zoals de meerderheid van de Kamer dat gedaan
heeft. Ik heb toevallig ook tegen de motie-Dittrich gestemd waarin, na de
discussie met de staatssecretaris, toch om meer onderzoek werd gevraagd. Nu
laat u zich heel positief over deze mogelijkheid uit. Betekent dit dat u niet
meer van mening bent dat er eerst meer onderzoek gedaan moet worden naar de
VVTV, zodat er snel een wet tot stand gebracht kan worden?De heer Dittrich (D66):U zegt dat ik een motie heb ingediend waarin om meer onderzoek wordt verzocht
naar de nieuwe voorwaardelijke vergunning tot verblijf. U moet de motie er
dan maar bij pakken, want ik ken haar niet.Voorzitter! Wij hebben het hier over meewerken en tegenwerken. Ik heb
de staatssecretaris in antwoord op vragen van mevrouw Sipkes horen zeggen
dat er een kleine commissie komt die binnen vier tot zes weken gaat bekijken
op welke wijze dit tegenwerken moet worden omschreven, dus de criteria waarin
dit getoetst wordt. Ik vind dit op zichzelf best. Voor de D66-fractie gelden
daarvoor de volgende criteria. Wanneer de asielzoeker weigert mee te werken
aan presentaties op de ambassade, of wanneer hij verkeerde informatie geeft
die het het land van herkomst onmogelijk maakt om te verifiëren of hij
daar vandaan komt, of wanneer hij serieus laat blijken niet terug te willen
keren en niet mee te willen werken aan die terugkeer, of wanneer hij geen
enkele inspanning verricht om die terugkeer mogelijk te maken, vindt de fractie
van D66 dat geconcludeerd mag worden dat er sprake is van niet meewerken aan
terugkeer. Ik geef dit de commissie mee.Ook al stelt de commissie criteria op, dan nog blijft het altijd moeilijk
om in het concrete geval vast te stellen of iemand al dan niet heeft meegewerkt.
Daarvoor moet je het dossier kennen. Het hangt dan van de individuele gedragingen
af. De D66-fractie is van mening dat als er twijfel is over de vraag of iemand
tegenwerkt, onze loyaliteit bij de persoon in kwestie moet liggen. In het
geval van twijfel behoort de overheid onderdak te geven en opvang te bieden.In de brief van de staatssecretaris worden de personen die in het tentenkamp
zitten beoordeeld. Er zijn zestien mensen door de Raad van kerken ondergebracht.
Het betreft in totaal negen zaken, omdat er gezinnen bij zitten. Ik heb twee
opmerkingen over de brief. De eerste gaat over de man uit Tsjaad. Hij is naar
de ambassade gegaan en heeft op vragen van de ambassade gezegd dat hij niet
terug wil keren. Overigens heeft hij wel aan de presentatie meegewerkt. Ik
vind eigenlijk de vraag die de autoriteiten van Tsjaad aan deze persoon hebben
gesteld onjuist. Als je weet dat iemand jouw onderdaan is, ben je internationaal-rechtelijk
verplicht je eigen onderdaan terug te nemen. Het is niet relevant de vraag
te stellen of men wil terugkeren. Dat feit kan eigenlijk niet tegen de persoon
in kwestie gebruikt worden. Ik wil de staatssecretaris dan ook vragen of er
wellicht andere argumenten zijn en of zij bereid is die beslissing te herzien.De heer Verhagen (CDA):Vindt de heer Dittrich dat er consequenties verbonden moeten worden aan
onze houding ten opzichte van Tsjaad?De heer Dittrich (D66):Ik vraag de staatssecretaris of zij bereid is die beslissing te herzien
en of zij dan wel staatssecretaris Patijn van Buitenlandse Zaken met de autoriteiten
van Tsjaad in Nederland om de tafel wil gaan zitten om ervoor te zorgen dat
dergelijke vragen in de toekomst niet meer gesteld worden.De heer Verhagen (CDA):De heer Dittrich heeft in het verleden in Nijmegen wel eens gezegd dat
er negatieve consequenties aan verbonden moesten worden als landen weigerachtig
blijven om een laissez passer te verstrekken.De heer Dittrich (D66):In dit geval verstrekt de ambassade van Tsjaad geen laissez passer omdat
de persoon zegt niet terug te willen, maar van Nederland terug moet, terwijl
het op zichzelf vaststaat dat hij uit Tsjaad komt en terug kan keren.De heer Verhagen (CDA):Dus is Tsjaad weigerachtig, terwijl vaststaat dat deze persoon een onderdaan
van Tsjaad is.De heer Dittrich (D66):Dus moet Nederland ervoor zorgen dat Tsjaad dit soort vragen niet meer
stelt.De heer Verhagen (CDA):Hoe?De heer Dittrich (D66):Allereerst door erover te praten, anders gebeurt er niks. Ik kan mij een
dergelijke situatie herinneren met Ethiopië en Eritrea. Toen werden ook
dit soort vragen gesteld. Mensen moesten zelfs een formulier invullen. Dat
is geen goede gang van zaken.De heer Verhagen (CDA):Kan er naar de mening van de heer Dittrich druk op die landen worden uitgeoefend?De heer Dittrich (D66):Ik weet niet om hoeveel gevallen het gaat bij Tsjaad. Het gaat waarschijnlijk
om heel weinig asielzoekers. De Nederlandse overheid moet dan het gesprek
aangaan om Tsjaad ervan te overtuigen dat dit soort vragen niet relevant is
en niet gesteld behoeft te worden. Als men weet dat iemand een eigen onderdaan
is, moet hij een laissez passer krijgen.De heer Verhagen (CDA):De heer Dittrich herhaalt dus niet wat hij in Nijmegen gezegd heeft?De heer Dittrich (D66):Ik heb in Nijmegen absoluut niet over Tsjaad gesproken.De heer Verhagen (CDA):Maar wel over andere landen. De heer Dittrich moet niet doen alsof ik
het alleen over Tsjaad heb. Ik spreek in het algemeen.De heer Dittrich (D66):Bij die andere landen ondersteunen wij het kabinetsbeleid, namelijk om
ervoor te zorgen dat mensen terug kunnen keren en dat er een laissez passer
verstrekt wordt. Dat heeft de regering ook gedaan. Dat is geen punt van kritiek.De heer Verhagen (CDA):Dat gebeurt dus alleen op basis van vrijwilligheid en in overleg?De heer Dittrich (D66):In eerste instantie moet er overlegd worden. Daarna moeten
wij verder kijken.Mevrouw Sipkes heeft een vraag gesteld over de Chinese asielzoekers. Uit
het antwoord is mij niet duidelijk geworden of het Chinese bevolkingsregister
zodanig goed functioneert dat iemand altijd getraceerd kan worden. Wij hebben
de informatie dat als iemand de juiste geboorteplaats opgeeft, hij in de meeste
gevallen goed getraceerd kan worden. Ik hoor graag nog van de staatssecretaris
hoe dat in China gaat.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Wij hebben vorige week van een andere staatssecretaris, namelijk
de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, gehoord dat het niet goed werkt
in China omdat er geen bevolkingsregisters zijn. Die zijn gewoon verbrand
tijdens de culturele revolutie, zo vertelde de staatssecretaris.De heer Dittrich (D66):Ik vraag mij af of dat juist is. Ik weet van Chinezen die in Nederland
wonen en een akte nodig hebben uit China, bijvoorbeeld omdat zij hier in het
huwelijk willen treden, dat zij die akte via het Chinese bevolkingsregister
heel snel kunnen krijgen. Ik vraag mij af of die uitlating, gedaan in een
heel ander debat, juist is. Het is aan de staatssecretaris die vraag te beantwoorden.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Hij zei dat niet tijdens een heel ander debat. Het debat ging over de
jaarlijkse rapportage over het vluchtelingenbeleid. In dat debat spraken wij
over alle aspecten van het vreemdelingenbeleid, ook over de uitzetting van
Chinezen. Ik heb toen de heer Dittrich niet aan de staatssecretaris horen
vragen of het allemaal wel waar was wat hij zei.De heer Dittrich (D66):Dat is duidelijk. Ik vraag aan de staatssecretaris van Justitie of zij
dat kan beoordelen, omdat wij namelijk een brief van haar hebben gekregen
over de mensen in de tenten. Daaronder zijn nogal wat mensen uit China. Ik
vind het een logische vraag om aan de staatssecretaris van Justitie te stellen
of wij zomaar mogen afgaan op de mededeling van de Chinese autoriteiten dat
personen niet getraceerd konden worden en om daaraan meteen de conclusie te
verbinden dat die personen dus weigerachtig zijn. Ik meen dat mevrouw Sipkes
in wat andere bewoordingen een soortgelijke vraag gesteld heeft.Voorzitter! Ik constateer dat de meeste mensen langdurig zijn opgevangen,
ook in Ter Apel, minimaal drie maanden maar vaak langer. Daarvóór
zijn zij al elders ondergebracht geweest. De indruk die af en toe wordt gewekt,
dat mensen pardoes op straat worden gezet, is dan ook volstrekt bezijden de
waarheid. Mensen worden maandenlang gestimuleerd om mee te werken aan hun
eigen terugkeer.Hoe sympathiek het Deense model ook lijkt te zijn, D66 vindt dat men in
Nederland niet voor de keuze moet weglopen: wat doet men uiteindelijk nadat
echt is getracht om iemand te stimuleren om terug te gaan? Als iemand blijft
weigeren, komt er een moment waarop de overheid moet zeggen: nu wordt de opvang
door de overheid beëindigd. In het Deense model is dat niet zo. De fractie
van D66 kan dit model niet onderschrijven, ook al is zij bereid om hierover
verder te spreken.Ik rond mijn betoog af met de volgende conclusie. Uit de brief van de
staatssecretaris blijkt dat er met betrekking tot de meeste zaken niet onjuist
is gehandeld. Er is wat twijfel over het Tsjadische geval. D66 vindt dat niet
van de overheid gevergd kan worden dat zij opvang blijft bieden aan asielzoekers
die klaarblijkelijk weigeren om zich in te spannen om aan hun eigen terugkeer
mee te werken. Zou men dat wél doen, dan zou dit neerkomen op het belonen
van een weigerachtige houding, terwijl iemand die zich wél naar het
oordeel van de onafhankelijke rechter schikt en wél meewerkt aan terugkeer
daardoor wordt benadeeld. Permanente opvang betekent in wezen dat men iedereen
die in Nederland asiel aanvraagt, onderdak blijft bieden. In dat geval kan
men net zo goed de hele asielprocedure afschaffen. D66 wil daarvoor geen verantwoordelijkheid
dragen. Wél willen wij uiteraard dat de overheid zeer zorgvuldig elk
individueel geval bekijkt voordat men tot ontzegging van opvangvoorzieningen
overgaat. Onze indruk is bepaald dat dit ook gebeurt.De heer Rijpstra (VVD):Hoe kijkt u tegen de tentenopvang in Dwingeloo aan? Vindt u dat dit maar
gewoon door moet blijven gaan?De heer Dittrich (D66):Onze conclusie is dat de overheid niet onjuist heeft gehandeld, zij het
dat ik over het Tsjadische geval en over Chinezen vragen heb gesteld. Voor
de rest geldt dat er beslist juist is gehandeld door opvangvoorzieningen te
weigeren. Dat de Raad van kerken die mensen tentenasiel aanbiedt, is een verantwoordelijkheid
van de Raad van kerken. Ik vind overigens dat die raad dan ook de verplichting
heeft om die mensen goed te beschermen. Ik moet zeggen dat ik toch wel wat
heb getwijfeld toen ik op televisie die extreem-rechtse groepering zag. Ik
dacht toen: ik vind dat de Raad van kerken dat niet echt goed heeft gedaan.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Verwijt u de Raad van kerken bepaalde acties die extreem rechts onderneemt?De heer Dittrich (D66):Dat heb ik niet gezegd. Ik heb gezegd dat als je mensen opvang in tenten
aanbiedt, je die mensen ook moet beschermen. Als er zo'n groepering aankomt
en je bent helemaal niet in de buurt... Er zitten vier mensen in een tent,
min of meer weerloos. Ik vind dat dan blijkt dat je dat niet goed hebt georganiseerd.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik vind dit een vrij scherp oordeel en ik begrijp ook niet goed waar u
dit op baseert. Die mensen zitten gewoon in tenten op een camping. Daar gelden
per definitie bepaalde beschermende maatregelen voor iedereen op die camping.De heer Dittrich (D66):Ik heb begrepen dat er daarna extra bescherming is aangevraagd opdat dergelijke
ontwikkelingen worden voorkomen. Welnu, als je zoiets wilt organiseren, moet
je dat ook echt goed doen en er de volle verantwoordelijkheid voor nemen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Om nu te concluderen dat dit niet goed en niet met volle verantwoordelijkheid
gebeurt... Ik ben blij dat er in Nederland nog mensen zijn die niet aan álles
denken en ook niet aan dergelijke mogelijkheden. Ik leg u nog een andere vraag
voor. U bent het dus niet met mij eens dat de mensen die op
dit moment in de tentenkampen verblijven, moeten worden opgevangen zodat nog
nader onderzoek kan plaatsvinden?De heer Dittrich (D66):Neen. U zegt in uw motie dat blijkt dat de mensen wél willen meewerken
aan hun terugkeer, maar dat is mijn conclusie helemaal niet.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik geef in mijn motie aan dat er gerede twijfel bestaat. Indirect zegt
de staatssecretaris dat ook. Immers, zij is bereid om hierover verder te praten
met de Raad van kerken.De heer Dittrich (D66):Maar ik vind niet dat er sprake is van gerede twijfel. Dat heb ik nou
juist uiteengezet.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Nogmaals, de staatssecretaris heeft met de Raad van kerken afgesproken
dat op zeer korte termijn de dossiers nogmaals worden beoordeeld. Is dat op
zich geen reden genoeg om te stellen dat er kennelijk nog twijfels bestaan
en dat er nog discussie mogelijk is? Moeten mensen niet op grond daarvan worden
opgevangen?De heer Dittrich (D66):Het antwoord daarop is: nee. Ik vind het prima dat de staatssecretaris
samen met de Raad van kerken bekijkt of er misschien een oplossing gevonden
kan worden en dat alle dossiers nog eens bladzijde voor bladzijde doorgenomen
worden. Maar op basis van de informatie die wij van de regering hebben gekregen,
kom ik tot het oordeel dat er niet onjuist is gehandeld. Er is dus voor de
fractie van D66 geen reden om te zeggen dat de mensen nu uit de tenten moeten
en weer in de centrale opvang geplaatst moeten worden.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Overigens was collega Dittrich mij nog een antwoord schuldig. De motie
waarover ik het net had, is de motie op stuk nr. 15, ingediend op 26 juni,
waarin gevraagd wordt om een notitie aan de Kamer over de nieuwe status. Dit
is een aanvulling op een eerdere interruptie.De heer Dittrich (D66):Ja, en die notitie moet er ook echt komen.De heer Rouvoet (RPF):Als ik de heer Dittrich goed versta, zegt hij dat hij niet tot de conclusie
is gekomen dat er onjuist gehandeld is. Hij vindt het prima dat er nog eens
naar gekeken wordt. Maar eigenlijk zegt hij tegen de staatssecretaris dat
de exercitie zinloos is.De heer Dittrich (D66):Nee, het is helemaal geen zinloze exercitie. Wij hebben nu gegevens op
basis waarvan ik zeg dat er niet onjuist is gehandeld. De Raad van kerken
heeft de staatssecretaris voor een gesprek uitgenodigd. Vervolgens wordt gezegd:
laten wij vandaag dan niet over individuele dossiers praten, maar meer over
algemeen beleid en algemene lijnen praten. Laten wij de dossiers op een ander
moment bekijken. Daar heb ik helemaal geen bezwaar tegen. Het is echter geen
reden voor mij om te zeggen dat het tentenkamp nu gesloten moet worden en
dat de mensen weer in de gewone reguliere opvang moeten worden geplaatst.
Ik lees in de dossiers dat mensen geweigerd hebben zich te laten presenteren
bij ambassades. Dat is voor mij een reden om nu geen ander beleid te gaan
voeren.De heer Rouvoet (RPF):Als het geen zinloze exercitie is, wordt de mogelijkheid opengelaten dat,
misschien voor enkele mensen, uiteindelijk tot een andere conclusie gekomen
zou worden. Anders, als van tevoren al wordt gezegd dat er niets anders uitkomt,
heeft de exercitie geen nut. Vindt de heer Dittrich niet dat, als die mogelijkheid
dus aanwezig is, de overheid impliciet, door aan te geven dat zij de dossiers
nog een laatste keer gaat vergelijken en bekijken, dus door de afspraak voor
morgen te maken, op z'n minst medeverantwoordelijkheid op zich heeft genomen
voor de opvang gedurende het nadere onderzoek?De heer Dittrich (D66):Nee, dat vind ik niet. Ik heb zelf vragen gesteld over het Tsjadische
geval. Als de staatssecretaris daar geen antwoord op heeft, vind ik dat in
dat geval wel opvang geboden moet worden. Ik vind dat de Tsjadische autoriteiten
de vraag die zij stelden niet hadden mogen stellen.De heer Rouvoet (RPF):Naar aanleiding van het Tsjadische geval is voor mij de vraag wat er met
de heer Dittrich is gebeurd sinds het debat over Gümüs. Nu wil hij
ineens wel over individuele gevallen debatteren in de Kamer.De heer Dittrich (D66):Dat vind ik een heel rare opmerking. Wij debatteren over de brief van
de staatssecretaris aan de Kamer, over een aantal individuele gevallen die
in tenten zitten. Wij hebben het dan niet over asiel in tenten in het algemeen,
maar over de mensen die in die tenten zitten.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De heer Dittrich noemde onder andere als bewijs voor het feit dat mensen
niet meewerken, dat zij niet zijn meegegaan naar de ambassade of geweigerd
hebben mee te werken aan de presentatie bij de Chinese ambassade. In een aantal
gevallen is dat nadrukkelijk wel gebeurd. Is dat een doorslaggevend argument?
Is er niet de afspraak dat uitgeprocedeerden niet naar de ambassade toegaan,
maar dat de IND dat zelf op zich neemt?De heer Dittrich (D66):Mevrouw Sipkes heeft mij helemaal niet horen zeggen dat het een doorslaggevend
argument is. Ik heb een aantal criteria genoemd. De commissie die met criteria
zal komen, zal iets op papier zetten, maar toch zul je in elk individueel
geval moeten kijken naar de gedragingen van de persoon in kwestie. Heeft die
zich voldoende ingezet om mee te werken aan de eigen terugkeer? De mensen
hebben een inspanningsverplichting. Zij kunnen niet achteroverleunen en zeggen:
overheid, zoek het maar uit. Als de onafhankelijke rechter heeft uitgesproken
dat iemand niet in Nederland kan blijven, betekent dit dat die persoon gehouden
is zich in te spannen om aan terugkeer mee te werken.De voorzitter:Onze gasten op de tribune zeg ik dat de heer Dittrich op de sprekerslijst
aangeduid staat als spreker namens de RPF. Het zal inmiddels duidelijk geworden
zijn dat er D66 had moeten staan. De heer Rouvoet spreekt echt namens de RPF.De heer Rouvoet (RPF):Anders zou ik de vorige spreker ook niet geïnterrumpeerd hebben,
voorzitter.De actie van de Raad van kerken heeft ons nog eens met de neus op een
van de moeilijkste elementen van het terugkeerbeleid gedrukt, de kwestie van
de technisch niet verwijderbare uitgeprocedeerde asielzoekers. Voor het reces
hebben wij over de eerste versie van de terugkeernotitie gesproken. Toen is
er op een aantal punten nogal wat kritiek op het gehalte van die nota gekomen.
Ik heb bij die bespreking een motie ingediend waardoor er nu een herziene
versie van die notitie in aantocht is. Nu het aangekondigde gesprek met de
Raad van kerken heeft plaatsgevonden, neem ik aan dat wij de nieuwe notitie
heel snel tegemoet kunnen zien. Ik vraag dit nog maar even voor de zekerheid;
wellicht kan de staatssecretaris er een indicatie van geven, na wat zij er
verleden week in het debat over Somalië heeft opgemerkt.De notitie schoot mijns inziens vooral op het punt van de technisch niet
verwijderbaren tekort. Er is geen specificatie in te vinden van de knelpunten
met onwillige landen. Een land als China, om er maar eens een te nemen, werd
niet eens genoemd. En juist met een terugkeernotitie moeten wij op dit lastige
punt een heldere lijn zien te verkrijgen.Het kernpunt bij technisch niet verwijderbare asielzoekers is de verwijtbaarheid.
Het bestaan van het tentenkamp onderstreept dat dit nog niet zo gemakkelijk
vast te stellen is. Is bijvoorbeeld de reactie "ik wil niet terug" voldoende
om tot de conclusie "verwijtbaar, deze persoon, dit gezin wil niet meewerken"
te komen? En dit is nog extra lastig als het om een land als China gaat. Ik
verwijs ook naar de zesde interpellatievraag van mijn collega Sipkes. Daar
hebben wij namelijk behalve met onwillige autoriteiten ook te maken met een
gebrekkige bevolkingsadministratie, en dan druk ik het voorzichtig uit. Zie
ook de uitspraken van staatssecretaris Patijn. Iemand geeft bijvoorbeeld zijn
persoonsgegevens op en navraag bij de Chinese autoriteiten levert op dat die
gegevens niet bekend zijn en dus onjuist moeten zijn. Zie ook de brief van
de heer Elting aan de Raad van kerken. Ik zou bijna zeggen, durft de staatssecretaris
ervoor in te staan dat de conclusie dat de vreemdeling "dus" niet wil meewerken,
steeds gerechtvaardigd is, nog afgezien van de consequenties die je er op
het punt van de zorgplicht van de overheid aan zou kunnen verbinden?Voorzitter! Het moment van vaststelling of iemand wil meewerken, is cruciaal.
De kernvraag is voor mij of de uitgeprocedeerde asielzoeker in dit soort gevallen
het voordeel van de twijfel krijgt. Duidelijkheid op dit punt kunnen alleen
wij, kabinet en Kamer, verschaffen.Ik ben ingenomen met de tweede afspraak die de staatssecretaris ons heeft
meegedeeld, de afspraak over de IND-criteria op het punt van het niet willen
meewerken. Zou het niet goed zijn ook de andere kant hierbij te betrekken,
dus niet alleen de onwillige asielzoekers, maar ook de onwillige landen? Dit
is natuurlijk voor onze bredere discussie wel van belang, opdat dit door de
commissie erbij kan worden betrokken. Als wij er niet in slagen op dit punt
volstrekte helderheid te verschaffen, dan is een standpunt als "bij onmacht
van de asielzoeker heeft de overheid een zorgplicht en bij onwil is er een
moment waarop de verantwoordelijkheid van de overheid ophoudt" – de
RPF heeft dit standpunt overigens in algemene zin steeds gesteund –
zinledig. Bij de voortzetting van het debat aan de hand van de nieuwe notitie
zal er dus duidelijkheid verschaft moeten worden, niet alleen jegens de betreffende
vreemdelingen, maar ook jegens de samenleving. Hoe komt het toch, zo heb ik
mij afgevraagd, dat bij één dossier zulke uiteenlopende interpretaties
en conclusies mogelijk blijken te zijn?Overigens denk ik niet dat wij het probleem moeten "wegdefiniëren"
door met termen te schuiven. Ik heb ergens opgevangen dat de staatssecretaris
op een congres gezegd zou hebben dat de term "onwillige vreemdelingen" wellicht
vervangen zou moeten worden door een andere term. Het zou jammer zijn als
wij veronderstelden dat daarmee het probleem opgelost zou zijn. Ik zie de
staatssecretaris nu "nee" schudden; daar ben ik blij mee en ik hoor graag
hoe het dan wel zit.Voorzitter! Gelet op het voorgaande kan de actie van de Raad van kerken
moeilijk veroordeeld worden. Overigens ligt dat mijns inziens toch al niet
direct op de weg van de Kamer, en al helemaal niet als er geen sprake is van
wetsovertreding. Ieder zijn verantwoordelijkheid, zeg ik dan maar. De actie
is wel een niet mis te verstaan signaal, een vingerwijzing. Het is beter om
dit signaal ter harte te nemen dan zelf met de vinger te wijzen. Daarbij denk
ik aan de eerste reacties van mijn collega's Rijpstra en Verhagen op de actie
met het tentenkamp van de Raad van kerken.Ten slotte. Hoe moet het nu verder met de opvang van de vreemdelingen
in het tentenkamp? Ik begrijp het uitgangspunt van de staatssecretaris dat
zij uitgeprocedeerde asielzoekers niet al te gemakkelijk alsnog opvang wil
bieden, zeker als het gaat om een groep mensen in uiteenlopende situaties
en afkomstig uit verschillende landen, zoals in Dwingeloo. Tegelijkertijd
zeg ik dat de staatssecretaris toch niet 100% zeker is van haar zaak, als
zij nog eens naar de interpretatie van de dossiers van deze vreemdelingen
wil kijken, zoals zij aangegeven heeft. Anders, als zij zegt dat zij wel 100%
zeker is, heeft zo'n laatste vergelijking niet veel nut meer. Dan is het vooral
bedoeld om een maatschappelijke commotie te apaiseren. Dat zou ik jammer vinden.
Ik verwacht ook niet van deze staatssecretaris dat het daar om begonnen is.Ik mag dus begrijpen dat de kans aanwezig is dat voor enkelen van deze
uitgeprocedeerde asielzoekers alsnog tot een andere conclusie wordt gekomen.
Ik vraag de staatssecretaris hoe ik dat moet rijmen met de eerdere stelligheid
van de staatssecretaris en de heer Elting in zijn brief aan de Raad van kerken
die, samengevat, luidde: deze mensen willen niet meewerken. Waarom is nu precies
deze afspraak gemaakt?Nu deze afspraak gemaakt is, vind ik wel dat bij de geringste twijfel
deze mensen daarvan het voordeel horen te krijgen. Ik vind dat de staatssecretaris
met het besluit tot een laatste toets impliciet medeverantwoordelijkheid voor
de opvang van die groep mensen heeft genomen, al zal dit in de praktijk er
niet toe leiden, gezien de korte duur – enkele dagen – van die
laatste toets. Als het anders zou zijn, is de overheid gehouden om aan haar
zorgplicht inderdaad invulling te geven.De heer Marijnissen (SP):Mijnheer de voorzitter! Er zijn van die onderwerpen in de Kamer waarbij
 het probleem redelijk duidelijk te omschrijven is, maar waarbij
het geven van oplossingen nog niet zo eenvoudig is. Een van die onderwerpen
is het probleem waarover wij nu spreken, het probleem van de uitgeprocedeerde
asielzoekers en het terugkeer- c.q. uitzettingsbeleid.Laat ik vooropstellen dat de SP van mening is dat het niet aangaat dat
partijen, individuen of maatschappelijke organisaties zich in dit soort kwesties
de maat nemen en zeker niet als dit de maat is langs de lat van de humaniteit.
Het kenmerk van dit buitengewoon ingewikkelde vraagstuk is namelijk dat het
per definitie manoeuvreren is tussen aan de ene kant de humaniteit –
en wie is daar uiteindelijk niet voor? – en aan de andere kant de wens
van iedereen om een duidelijk en in elk geval rechtvaardig beleid te voeren.
Het asielbeleid, de duidelijkheid rond het asielbeleid en het beeld van het
asielbeleid zijn niet gediend met een beeld dat als je maar lang genoeg actie
voert, lang genoeg procedeert en lang genoeg uitspraken van de rechter negeert,
je wel in Nederland kunt blijven. De duidelijkheid van het asielbeleid en
de rechtvaardigheid zijn daar niet mee gediend.Laat ik daarbij meteen zeggen dat als andere kant van de medaille de verantwoordelijkheid
van deze overheid bij de interpretatie van de feiten buitengewoon groot is.
Je mag dus niet anders verwachten dan dat de overheid zeer zorgvuldig tewerk
gaat. In het geval van Iran is dat naar mijn idee zeker niet het geval. Op
het moment dat asielzoekers die zijn afgewezen in actie komen, is dat niet
per definitie iets waar de SP zich niet mee zou willen verbinden. In het algemeen
mag echter niet het beeld ontstaan dat als je maar actie voert, lang genoeg
in Nederland verblijft en lang genoeg uitspraken van de rechter negeert, je
wel hier kunt blijven. Dat zou namelijk strijdig zijn met het principe van
duidelijkheid en rechtvaardigheid.In de loop van de asielprocedure wordt vaak al duidelijk dat een asielaanvraag
geen kans van slagen heeft. De SP vindt het dan ook van zeer groot belang
dat in een veel eerder stadium dan nu vaak gebeurt, tijdens de procedure en
niet pas in Ter Apel, een asielzoeker wordt voorbereid op de mogelijkheid
van een terugkeer. Een verlengde opvang, zoals heden ten dage in de media
wel eens gesuggereerd wordt, na Ter Apel is dan niet aan de orde, omdat die
mensen al eerder van de mogelijke realiteit van een terugkeer zijn doordrongen.Cruciaal in dit debat is de vraag of de uitgeprocedeerde asielzoekers
die uit de reguliere opvang of uit Ter Apel worden gezet, wel of niet hebben
meegewerkt aan hun eigen uitzetting. Mevrouw Sipkes heeft, zoals zij zegt,
de dossiers doorgespit en is zeer apert in haar stelling dat deze mensen wel
hebben meegewerkt of in elk geval niet echt obstructie hebben gepleegd. Ik
stel vast dat dit haaks staat, maar dan ook echt haaks, op hetgeen de staatssecretaris
schrijft. Zij schrijft onderaan de tweede alinea: Uit een onderzoek is gebleken
dat de personen die in Ter Apel hebben verbleven, in gesprekken waarvan verslagen
zijn gemaakt, expliciet te kennen hebben gegeven niet te willen meewerken
aan terugkeer naar hun land van herkomst dan wel het verkrijgen van de benodigde
reis- en identiteitsdocumenten.Mijnheer de voorzitter! Ik denk dat de conclusie gerechtvaardigd is dat
wij hier een probleem hebben. Ik heb geen reden om aan de uitspraken van de
staatssecretaris te twijfelen, maar evenmin heb ik, mevrouw Sipkes kennende,
reden om aan haar uitspraken te twijfelen. De staatssecretaris voelt dat zelf
eigenlijk ook wel aan. Immers, zij heeft vandaag aangeboden om er alsnog een
keer naar te kijken. Impliciet zegt zij daarmee: ben ik nu wel zo zeker zoals
het in deze brief staat?De vraag die ik aan de staatssecretaris wil stellen – ik sluit mij
een beetje aan bij de woorden van de heer Rouvoet – is: is dit toch
ook weer niet een precedent? Het is immers van tweeën één:
óf de staatssecretaris is niet zo zeker van haar zaak en dan komt zij
met zo'n voorstel voor een gesprek, óf zij is wel zeker van haar zaak,
maar dan vind ik dat zij haar poot stijf had moeten houden en had moeten zeggen:
sorry, ik zie geen enkele reden om te twijfelen aan mijn eigen IND of aan
wat dan ook. Graag verkrijg ik duidelijkheid daarover.Ik vind het wel een goede zaak dat de staatssecretaris heeft toegezegd
eens nader te willen definiëren wat "niet meewerken" nu eigenlijk betekent,
zodat wij in ieder geval dit soort meningsverschillen of interpretatieverschillen
in de toekomst niet meer hoeven te horen.Mijnheer de voorzitter! Ik kom bij een volgend punt: welke waarborg is
er nu dat die uitgeprocedeerde asielzoekers niet ten onrechte op straat zijn
gezet? Ik neem toch aan – dat is een vraag aan de staatssecretaris –
dat deze mensen, toen zij werden uitgezet en het er niet mee eens waren, een
beroep hebben gedaan op de rechter. Ik ben erg benieuwd naar wat toen het
oordeel van die rechter is geweest.De voorzitter:Wilt u afronden?De heer Marijnissen (SP):Ja, voorzitter. Ik zal het heel snel doen; ik heb nog twee puntjes.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Mag ik dan even een vraag stellen? Als de rechter op dat beroep
heeft gezegd dat mensen niet uitgezet mogen worden uit Ter Apel, is het toch
volstrekt logisch dat ze dan nog in Ter Apel zouden hebben gezeten?De heer Marijnissen (SP):Ja, maar mijn vraag is of zij allemaal wel een beroep op de rechter hebben
gedaan.De heer Dittrich (D66):U vroeg wat het oordeel van de rechter was. Volgens mij mogen we ervan
uitgaan dat dit het oordeel was – als zij het gevraagd hebben –
dat de overheidsvoorzieningen mochten worden onthouden.De heer Marijnissen (SP):Dat spreekt vanzelf; dat zullen wij dan ook van de staatssecretaris nog
wel horen. Maar het gaat mij vooral om de vraag: hebben zij allen ook een
beroep op de rechter gedaan? Daar ga ik namelijk van uit.De heer Dittrich (D66):Maar wat als iemand dat niet gedaan heeft en ervoor gekozen heeft om niet
dat beroep op de rechter te doen? Verbindt u daar dan een conclusie aan?De heer Marijnissen (SP):Ja, dat zou ik opmerkelijk vinden. Als iemand in Ter Apel wordt buitengezet
en als dat echt strijdig zou zijn met de vigerende wetten en regels op dit
terrein, dan neem ik toch aan dat die mensen geadviseerd zou zijn een beroep
op de rechter te doen. Maar misschien hebben zij zelf wel een
inschatting gemaakt dat dit een kansloos beroep zou zijn.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik ben het beroep op de laatste rechter niet tegengekomen.
Ik doel niet op de vreemdelingenrechter, maar verder: dat beroep is niet gebeurd.
Daar kunnen allerlei verklaringen voor zijn.U gaf aan, mijnheer Marijnissen, dat er twee verhalen haaks op elkaar
staan. Dat heb ik zelf ook gezegd: mijn bevindingen op grond van de dossiers,
en die van de staatssecretaris. Ik wil er hier absoluut geen welles-nietesspelletje
van maken, maar wel deze vraag stellen: vindt u het niet terecht dat, nu er
nog naar gekeken gaat worden wat er precies aan de hand is en de dossiers
nog een keer doorgevlooid worden, je mensen dan ook opvangt?De heer Marijnissen (SP):Ik ben er nog niet uit, mevrouw Sipkes. Ik zeg het u eerlijk. Aan de ene
kant zit daar iets redelijks in en aan de andere kant ben ik – dat is
ook precies de vraag die ik aan de staatssecretaris heb gesteld – ontzettend
bang voor weer een precedent, voor weer een nieuwe categorie. Als alles is
doorlopen en mensen uit Ter Apel zijn verwijderd – er is al een heel
lange procedure geweest; er is op basis van de regels en wetten zoals wij
die hebben afgesproken en democratisch hebben vastgesteld, geoordeeld: u kunt
hier niet blijven; er is zelfs een toets door de rechter geweest – komt
er weer een organisatie, willekeurig welke, die onderdak verleent aan die
mensen, waarbij de staatssecretaris vervolgens onder druk wordt gezet. Deze
zegt dan: ik wil nog wel gaan praten. Maar de volgende stap is: we gaan weer
een nieuw soort onderdak organiseren, in de zin van – zoals ik het afgelopen
zondag de heer Rosenmöller hoorde zeggen – BBB, te weten bad, bed
en brood. Ik ben daar geen voorstander van en ik zal u uitleggen waarom.Ik denk dat op het moment dat wij hier besloten hebben, op grond van al
hetgeen ik zojuist heb gezegd, dat die mensen hier niet kunnen blijven, een
uitgesteld vertrek slecht is, niet alleen voor de individuen om wie het om
gaat – omdat hun toekomst wordt uitgesteld, om het een beetje cryptisch
te zeggen – maar ook in die zin dat er tegelijkertijd de suggestie van
uitgaat dat er alsnog een kans is voor anderen die daarna nog in de procedure
komen om op die manier langer in Nederland te verblijven. Zoals ook in een
interruptiedebatje met de staatssecretaris aan de orde is geweest, denk ik
dat er uiteindelijk toch voor een bepaalde groep een moment komt waarop gezegd
moet worden: u moet nu echt gaan. Je kunt ze ook niet eindeloos onder dat
regime van driemaal B in Nederland laten verblijven.Voorzitter! Ik vind dat de staatssecretaris wel erg veel macht geeft aan
de ambassades. Ik zit daar toch mee. Ik heb haar reactie op alle casussen
bekeken. Het is elke keer: de Chinese ambassade zegt, die ambassade zegt,
enzovoorts. De bewijslast ligt vervolgens wel bij die mensen. Het is best
mogelijk dat de ambassades die mensen niet willen en daarom zeggen dat de
personalia niet kloppen. Ik kom daar heel moeilijk achter. Ik krijg graag
een reactie van de staatssecretaris.Een ander punt is dat nogal wat mensen die worden uitgezet naar landen
waar zij eigenlijk ongewenst zijn, de volgende dag vice versa op Schiphol
verschijnen en weer op de een of andere manier hun heil in Nederland zoeken.Voorzitter! Ik denk dat wij het in verband met terugkeer en uitzetting
op termijn echt zullen moeten hebben – wij zullen er in de toekomst
nog verder over spreken – van de akkoorden die bijvoorbeeld met Ethiopië
en Somalië zijn gesloten, wat op een fatsoenlijke manier te regelen moet
zijn via de buitenlandpolitieke kanalen.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Het terugkeerbeleid is cruciaal voor het totale asielbeleid.
Wij hebben er eerder in juni over gesproken. Die discussie is nog niet afgerond.
Dat is te betreuren. Ik heb uit de laatste brief van de staatssecretaris begrepen
dat zij op zeer korte termijn met een brief ter afronding van die discussie
naar de Kamer zal komen. Uit hetgeen nu passeert, blijkt toch dat het broodnodig
is dat wij verder diepgaand daarover van gedachten wisselen.Uitgangspunt voor mijn fractie is dat uitgeprocedeerde asielzoekers moeten
terugkeren en zo nodig verwijderd moeten worden. De vrijwilligheid, die als
uitgangspunt van het beleid wordt gekozen, is in mijn ogen toch heel vaak
een schijnvrijwilligheid, althans zeer betrekkelijk. Er zijn landen waarvan
men moeilijk kan verwachten dat mensen er vrijwillig naar terugkeren. Iran
is een berucht voorbeeld. Die vrijwilligheid moet je dan ook tussen aanhalingstekens
zetten. Daarom blijft het uitzettingsbeleid een moeilijk maar wel noodzakelijk
sluitstuk. Ook daarover zullen wij in het nog voort te zetten debat moeten
spreken.Wij lopen ook nu tegen complicaties aan. Er zijn mensen die niet kunnen
terugkeren, al willen zij zelf wel medewerken. Duidelijk is dat de overheid
voor die categorie enigerlei opvang zal moeten blijven bieden. Een soort gedoogstatus
zonder uitzicht op permanent verblijf hoort daar toch bij. Maar dan kom ik
bij de categorie die niet wil terugkeren. Ik treed daarbij niet in de discussie
die nu gaande is, hoe het met deze categorie in het onderhavige tentenkamp
zit. De meningen daarover lopen nogal uiteen. Ik vind het niet tot de taak
van de Kamerleden behoren om persoonlijke dossiers te beoordelen, hoe nuttig
dat ook kan zijn. Wij hebben eerder gezegd dat wij niet spreken over individuele
gevallen, dus ik ga er nu niet verder op in. Ik spreek nu in het algemeen
over het geval dat sprake is van weigerachtigheid om mede te werken aan terugkeer.Mijn fractie is het er niet mee eens dat daarvoor zonder meer het adagium
geldt: dan houdt de overheid ook op om enigerlei voorziening voor onderdak
en onderhoud te verlenen. Men kan mensen niet zonder meer op straat zetten.
Dat vind ik niet bijbels. Wij mogen hier niet het principe "ga heen en word
warm" hanteren. Zoiets zou ook een aanzet zijn tot illegaliteit. Daar zijn
wij ook tegen. Dan sta je voor een groot dilemma: wat dan wel? Ik heb er geen
oplossing voor, maar ik vind wel dat wij er verder over moeten spreken. Het
Deense model is genoemd. Het zou goed zijn om nader in te gaan op de vraag
hoe dat precies werkt en hoe het in onze situatie zou uitpakken. In ieder
geval zou je kunnen denken aan enigerlei vorm van gesloten opvang met zeer
sobere voorzieningen. Maar hoe dan ook, je moet mensen niet zonder meer op
straat zetten. Mijn fractie zou daar niet voor zijn. Er is nogal wat ophef
over gekomen dat kerken hier een zekere taak hebben gezien.
Die ophef begrijp ik niet zozeer, want je zou dit kunnen zien als een normaal
uitvloeisel van de diaconale taak van de kerken die men ook tegenover deze
categorie heeft. Daar kijk ik dus niet vreemd van op. Dit staat voor mij los
van de discussie rond het kerkasiel. De kerken hebben geen eigen verantwoordelijkheid
voor het asielbeleid. Men moet de verantwoordelijkheden van overheid en kerk
niet verwarren. Kerken zijn geen vrijplaats. Onze opstelling in dit geval
heeft dus niets te maken met onze opstelling ten aanzien van het kerkasiel.
Het gaat mij erom dat het om menselijke redenen niet zo kan zijn dat een bepaalde
categorie zonder meer door de overheid op straat wordt gezet en verder van
elke voorziening verstoken blijft. Dat vind ik niet juist. Over de manier
waarop het anders moet, wil ik graag met de staatssecretaris discussiëren.
Ik heb daarnet een paar denkrichtingen, zoals het Deense model, genoemd.Hoe nu verder in dit geval? De staatssecretaris heeft met de Raad van
kerken een aantal afspraken gemaakt. Zij hoort graag hoe de Kamer erover denkt.
Het is prachtig dat wij weer in die bekende adviseursrol komen. Ik hoorde
van het met elkaar onderzoeken van dossiers en criteria. Dat is natuurlijk
mooi, maar de overheid moet haar eigen verantwoordelijkheid houden. De overheidsverantwoordelijkheid
moet niet met welke particuliere organisatie dan ook worden gedeeld. De overheid
behoudt zelf de verantwoordelijkheid voor beslissingen in deze zaak. Ik neem
aan dat dat onverlet blijft. Ik zou het niet juist vinden als het een soort
onderling akkoord zou worden. Wat gebeurt er met de mensen in de tenten? Zouden
zij, bij gebreke aan andere mogelijkheden, toch nog in Ter Apel kunnen worden
opgevangen? Kortom, er moet iets gebeuren. Wij zullen de discussie moeten
voortzetten. Ook voor deze mensen moet een oplossing worden gevonden.De heer Rijpstra (VVD):De heer Van den Berg kiest voor een principiële benadering. Dat is
zijn goed recht, maar hoe kijkt hij tegen deze materie aan als mensen in een
eerder stadium de opvang wordt ontzegd? In de AC-procedure of in een OC of
AZC gebeurt het ook dat mensen de opvang wordt ontzegd. Vindt de heer Van
den Berg het dan ook een taak van de overheid om de mensen niet op straat
te zetten?De heer Van den Berg (SGP):Als men om welke reden dan ook hier niet kan blijven, in welke fase van
de procedure dan ook, moet uitzetting volgen. Wij hebben het hier echter over
gevallen waarin uitzetting onmogelijk is. Dan kun je mensen niet zonder meer
op straat zetten. Dat leidt tot een vlucht in de illegaliteit, waar wij nu
juist zo tegen zijn.De heer Rijpstra (VVD):Ook als de mensen bewust weigeren mee te werken, vindt u dat de overheid
voor opvang garant moet staan?De heer Van den Berg (SGP):Maar wat is dan "opvang"? Je zou haast kunnen zeggen dat het weigeren
van medewerking een soort strafbaar feit is. Dat moet tegen de mensen werken.
Nogmaals, ik zie het in geen geval als oplossing om mensen zonder meer op
straat te zetten. Wij kunnen praten over andere vormen van opvang. De heer
Rijpstra heeft daar ook dingen over gezegd. Ik heb de oplossing niet paraat,
maar de oplossing is in ieder geval niet om mensen zonder meer op straat te
zetten.De heer Middel (PvdA):Het is voor andere categorieën, bijvoorbeeld illegalen van wie verondersteld
wordt dat zij zich aan hun uitzetting zullen onttrekken of die criminele activiteiten
hebben ondernomen, mogelijk om ze in een huis van bewaring te plaatsen. Denkt
de heer Van den Berg in dit geval ook aan een gesloten opvang?De heer Van den Berg (SGP):Wij moeten niet in een suggestieve discussie vervallen. Een vorm van gesloten
opvang, opdat zo spoedig mogelijk alsnog uitgezet kan worden, behoort mijns
inziens tot de mogelijkheden.De heer Middel (PvdA):Maar de mensen hebben geen strafbaar feit begaan.De heer Van den Berg (SGP):Dat klopt. Ik heb het ook niet over gevangeniscellen of huizen van bewaring.
Het is een aparte categorie.De heer Dittrich (D66):Heeft de heer Van den Berg indertijd voor de koppelingswet gestemd?De heer Van den Berg (SGP):Ja.De heer Dittrich (D66):Weet de heer Van den Berg dat daaraan voor illegalen in Nederland de consequentie
verbonden is dat zij van geen enkele overheidsvoorziening gebruik kunnen maken?De heer Van den Berg (SGP):Ja, dat was de bedoeling, teneinde het verschijnsel van illegaliteit te
bestrijden.De heer Dittrich (D66):Dan heeft u toch meegewerkt aan het onthouden van elke overheidsvoorziening
aan mensen? U houdt hier een heel principieel betoog – dat siert u –
maar bij de koppelingswet hebt u een ander verhaal verteld.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Dit begrijp ik absoluut niet. Ik zou dit haast suggestief
willen noemen. Wij moeten het verschijnsel van de illegaliteit toch bestrijden?
Dat is ook de bedoeling van mijn benadering. Door mensen zonder meer op straat
te zetten, werk je de illegaliteit in de hand. Ik zie daar dus absoluut geen
tegenstelling in.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Het is opmerkelijk dat een aantal kerkelijke instanties de
laatste tijd regelmatig van zich laat horen. Als het er dan om gaat op te
komen voor mensen in nood, dan verdient dat waardering. Overigens, als dat
gebeurt onder de naam van kerkelijke raden of stichtingen, dan is dat niet
zonder meer identiek aan kerken of kerkleden. Het lijkt mij goed om dat even
op te merken, want in het verleden bleek daar wel eens enig verschil tussen
te bestaan. Dat verschil is nu minder opmerkelijk.Asielzoekers blijken vaak hun heil bij kerken te zoeken. Dat is begrijpelijk
en goed, want als er één instantie is waar zij een open oor
en een open hart mogen verwachten, dan is dat de kerk, die het gebod tot naastenliefde
verkondigt. Het luistert voor de kerken wel heel nauw. Ze kunnen de rol van
de overheid niet overnemen. Ze mogen de uitoefening van de overheidstaak niet
frustreren. Ook een kerk moet aan de overheid gehoorzamen,
met dezelfde stringente uitzondering die voor iedereen geldt, namelijk als
gehoorzaamheid aan de overheid zou leiden tot ongehoorzaamheid aan een uitdrukkelijk
gebod van God. Het is voor de kerken ook moeilijk om zich op dit terrein te
begeven, want de informatie waarover zij beschikken, is noodzakelijkerwijs
beperkt. De opvang die zij eventueel willen bieden, zal ook altijd beperkt
blijven in de tijd. Ze moeten oppassen geen valse hoop bij de betrokkenen
te wekken.Die zorgvuldigheid is ook geboden bij het gebruiken van kwalificaties
in de richting van de overheid. Juist kerkelijke woordvoerders moeten goed
weten wat zij zeggen wanneer zij kritiek richting de overheid onder woorden
brengen. Ik zeg dat, omdat ik in de pers kwalificaties tegenkwam over de IND
als een staat binnen de Staat en een beerput. Dat zijn ongepaste kwalificaties
en onbillijk tegenover de medewerkers van deze dienst, die hun werk onder
moeilijke omstandigheden moeten verrichten.De opvang in tenten is dan ook een noodsignaal in de richting van de overheid,
in de trant van: Is de toepassing van de regels in de concrete situatie niet
onevenredig hard? Zijn de regels in alle gevallen nog wel billijk? Concreet:
kun je wel volstaan met de stelling: wie weg moet, maar door eigen schuld
niet weg kan, die moet maar zien? Is elke verantwoordelijkheid van de overheid
beëindigd als de officiële procedure is gevolgd, of is er nog ruimte
voor overleg met de ambassade en met opvanginstellingen? De inzet daarbij
staat wat mij betreft vast. Wie is uitgeprocedeerd, die moet weg. De vraag
hoe en wanneer dat moet gebeuren, is daarmee niet altijd beantwoord. Als het
gaat om de zorgvuldigheid van de procedure, dan zou ik willen zeggen: liever
twee mijl dan een mijl meegaan. Daarbij is het niet aan de Tweede Kamer om
individuele dossiers te beoordelen. Dat hoeft door deze Kamer ook niet te
gebeuren als zij ervan overtuigd kan zijn dat de procedure meer dan zorgvuldig
is geweest. Tegen die achtergrond is het goed dat er is gesproken met de Raad
van kerken en met INLIA en dat er is afgesproken om een extra onafhankelijke
check in deze concrete situaties toe te passen. Als die check zou bevestigen
wat tot nu toe het standpunt van de staatssecretaris is, dan hoop ik dat de
kerken dit zullen accepteren en dienovereenkomstig zullen handelen. Als er
toch nog twijfel blijft bestaan, dan hoop ik dat de staatssecretaris de betrokkenen
het voordeel van de twijfel zal geven.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! De spreektijd voor een echt debat is te kort. Daarom begin
ik met de conclusie van de PvdA-fractie. Die conclusie luidt dat wij het beleid
van de staatssecretaris van Justitie steunen. Dat lijkt mij geen verrassing.
Wel plaatsen wij kanttekeningen bij dit beleid en wat eraan ten grondslag
ligt.Vorige week donderdag bezocht ik het permanente tentenkamp De Marke in
Lheebroek, dat tot voor kort alleen gereformeerde jongeren huisvestte; nu
dus uitgeprocedeerde asielzoekers. Het is er overigens minder schrijnend dan
het op afstand lijkt. Ik sprak daar met zowel bewoners als hun begeleiders.
Daarbij kwam de vraag naar voren hoe de PvdA aankijkt tegen dit alternatieve
tentenkamp. Voorzitter! Wij twijfelen niet aan de goede bedoelingen van de
leden van maatschappelijke organisaties, waaronder ook kerken. Zij hebben
de oprechte behoefte om invulling te geven aan wat de een naastenliefde noemt
en wat ik vanuit mijn achtergrond medemenselijkheid noem. Dit neemt niet weg
dat de actie van INLIA en de kerken tegelijkertijd een publiciteitsoffensief
is dat op zichzelf weer andere, zij het wrange, publiciteitsstunts oproept.Als wij moeten oordelen over het verschijnsel "tentenkampasiel", doen
wij dat aan de hand van de antwoor- den op twee vragen. De eerste vraag is
waar de kerken het morele recht en de pretentie vandaan halen om zich feitelijk
buiten de democratische rechtsstaat te plaatsen. In onze rechtsstaat kunnen
asielzoekers individueel ten minste drie procedures doorlopen, namelijk beschikking,
bezwaar en het beroep bij de onafhankelijke rechter, alvorens zij uitgeprocedeerd
zijn. Je kunt het ook anders, nog duidelijker zeggen. Als Nederland geen rechtsstaat
zou zijn – wat het bijvoorbeeld in de Tweede Wereldoorlog niet was,
helaas – dan ligt er een duidelijke taak voor de kerken als het gaat
om het bieden van onderdak, dus van bescherming en het verschaffen van een
schuilplaats.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Hoorde ik u zeggen dat door acties zoals het tentenkamp de kerken zich
feitelijk buiten de rechtsstaat plaatsen?De heer Middel (PvdA):Ja, maar dat is iets anders dan het overtreden van een wet. Er is in de
publiciteit ook steeds door de actievoerders op gewezen dat men geen strafbare
feiten pleegt. Men doet inderdaad niets buiten de wet om, maar dat is ook
nooit beweerd. In onze rechts- staat hebben wij bepaalde regels vastgesteld.
Er geldt een toetsing door de onafhankelijke rechter. Asielzoekers kunnen
hun verzoek in drie instanties naar voren brengen. Op een bepaald moment is
er dan duidelijkheid. Op dat moment is er blijkbaar een andere maatschappelijke
organisatie die zegt: daar hebben wij niets mee te maken, want wij hebben
onze eigen normen. Die normen zijn kennelijk anders dan die van de rechtsstaat.
Bedoeld of onbedoeld, plaatst men zich buiten de rechtsstaat.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):U maakt met nadruk onderscheid tussen de rechtsstaat en het overtreden
van wetten. Zijn maatschappelijke organisaties echter geen wezenlijk onderdeel
van onze rechtsstaat? Een kerk plaatst zich nooit buiten de rechtsstaat want
zij maakt er onderdeel van uit.De heer Middel (PvdA):Dat is een mooie redenering, waar ik het echter niet helemaal mee eens
ben. Wij moeten er inderdaad blij mee zijn dat er maatschappelijke organisaties
zijn, zoals de kerken. Hun activiteiten worden ook geaccepteerd door de overgrote
meerderheid van de Kamer. Het gaat mij echter om de principiële vraag
waar men de pretentie vandaan haalt. Is het morele karakter, zijn de morele
waarden van kerken van een hoger gehalte dan die van onze democratische rechtsstaat?Er zijn genoeg voorbeelden te geven van het werk van maatschappelijke
organisaties waaruit blijkt dat het systeem vol paradoxen zit. Wij moeten
constateren dat er dingen buiten de rechtsstaat om gebeuren, terwijl wij dat
ook willen. Ik geef een voorbeeld. Een stelletje idioten van
rechts-extremistische oorsprong komt een hoop lawaai maken in het tentenkamp.
Wij vinden dat de politie voor een betere bescherming van de bewoners van
het tentenkamp moet zorgdragen. Dat is een paradox. Dat accepteren wij en
wij willen ook niet anders. Wij hebben een werkbezoek afgelegd aan de stichting
De Vuurbaak in Tilburg om te zien op welke wijze uitgeprocedeerde asielzoekers
worden opgevangen. Een en ander wordt vooral door de kerken gefinancierd,
maar ook de gemeente Tilburg draagt voor een deel bij. Ons maatschappelijke
systeem zit vol paradoxen, maar het gaat mij nu even om de principiële
vraag waar de kerken de pretentie vandaan halen om zich buiten de rechtsstaat
te plaatsen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):U vroeg zich af of de kerken hogere morele waarden hebben dan andere geledingen
in onze samenleving. Ik hoop van niet; ik hoop dat er op dat punt geen verschil
is. Verder is het overigens aan de kerken om te bepalen welke morele maatstaven
zij hanteren.Ik ben echter diep teleurgesteld over uw houding ten aanzien van de acties
van de kerken. U begon uw bijdrage met de mededeling dat u het beleid van
de staatssecretaris volledig steunt. De staatssecretaris heeft in een gesprek
met de Raad van kerken gezegd dat zij blij is met deze activiteiten. Als de
staatssecretaris straks deze uitspraak wil herroepen, hoor ik dat straks wel.
Ik heb dit echter van de Raad van kerken vernomen.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Ik twijfel absoluut niet aan de integriteit van mevrouw Sipkes.
Dat weet zij ook. Ik heb een andere nuance gehoord in de woorden van de staatssecretaris
dan zij meent te horen als het gaat om de activiteiten van de kerken. Ik heb
nooit gezegd en trouwens niemand van mijn fractie heeft ooit gezegd dat je
de marechaussee of de politie moet afsturen op een tentenkamp. Wij hebben
nooit gezegd dat de kerk moet worden binnengevallen om illegalen eruit te
halen en nooit dat we op illegalenjacht moeten gaan.Het gaat hier echter om een principieel onderscheid tussen wat van de
rechtsstaat en wat niet van de rechtsstaat is. Ik constateer dan nogmaals
dat de kerken zich daarbuiten plaatsen. Dat neemt niet weg dat de activiteiten
van kerken op zich in de praktijk soms zeer lovenswaardig zijn. En niet alleen
van de kerken, maar ook van andere maatschappelijke organisaties. We moeten
uitkijken dat we niet alleen over de kerken praten. Dat is te veel eer. Er
zijn tal van maatschappelijke organisaties die soortgelijke activiteiten verrichten.
De mensen die dat werk doen, doen dat met de beste bedoelingen.Overigens heb ik nog een ander, meer praktisch bezwaar tegen het tentenkamp.
Ik ben daar echter nog niet aan toegekomen, want toen interrumpeerde men mij.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Ik vind het een interessante beschouwing van de heer Middel.
Mag ik daaruit de volgende conclusie trekken? Hij heeft gezegd dat er geen
sprake is van wetsovertreding, maar hij wijst niettemin deze actie in stellige
bewoordingen af door te zeggen: "Waar halen de kerken het recht vandaan om
zich buiten de democratische rechtsstaat te plaatsen?". Betekent dat per conse-
quentie dat hij iedere vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid waar wel sprake
is van een gerichte wetsovertreding, in ieder geval van de hand wijst?De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Ik ben misschien te simpel, maar ik begrijp de link niet die
de heer Rouvoet legt. Ik wijs niets af. Ik zeg juist dat er goede dingen worden
gedaan vanuit maatschappelijk initiatief. Maar er wordt een oordeel gevraagd.De voorzitter:Er gaat nu, terwijl we in een interruptiedebat een specifiek geval met
elkaar bediscussiëren, een uitwaaiering plaatsvinden naar meer algemene
overwegingen. Mijnheer Rouvoet, u schudt "nee", maar u doet dat wel door te
zeggen: Vindt de heer Middel dan...? en dan komt er een algemene vraagstelling.
U moet dus geen "nee" schudden. Ik wil daarvoor waarschuwen, ook met het oog
op de tijd. Er staat ook nog wat anders op de agenda.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! We hoeven hier de brede discussie over burgerlijke ongehoorzaamheid
niet te voeren. Dat geef ik u toe. De heer Middel zegt echter in vrij stevige
bewoordingen: "Waar halen de kerken het morele recht vandaan om zich buiten
de democratische rechtsstaat te plaatsen?". Ik zeg dan dat dit zware woorden
zijn die in het debat vallen. Dat is niet onbelangrijk bij dit onderwerp.
We praten in feite over wat we moeten doen met het tentenkamp. Waar halen
de kerken het morele recht vandaan... is geen feitelijke vraag. We kunnen
dan een andere discussie voeren. Er zit een oordeel in besloten. Als de heer
Middel dat oordeel uitspreekt, concludeer ik daaruit dat hij, als er wel sprake
is van wetsovertreding, dat in ieder geval zal afwijzen.De heer Middel (PvdA):Ik vind dat te simpel, voorzitter. Ik geef geen zwaar oordeel. Ik geef
een duidelijke beoordeling. Geen veroordeling maar een beoordeling. Wij praten
hier over een tentenkamp zoals dat zich voordoet in Lheebroek. Je hebt daar
als grootste politieke partij in deze volksvertegenwoordiging een oordeel
over te geven. Ik geef dat oordeel in zeer duidelijke bewoordingen. Ik zeg
precies hoe ik erover denk. Binnen de traditie van de kerk is het vaak voorgekomen
dat men kerkasiel en dat soort activiteiten heeft gepleegd. Ik geef een voorbeeld.
Als men dat in de Tweede Wereldoorlog had gedaan, dan ligt het voor de hand,
maar niet in deze situatie. En dan ga ik er niet eens op in in hoeverre men
dat in de Tweede Wereldoorlog heeft gedaan, want dat is een ander vraagstuk.
Dat staat buiten het debat.De heer Van den Berg (SGP):Ik vraag me af of de toonhoogte waarop de heer Middel zijn uitspraken
doet, helemaal terecht is, gezien wat er feitelijk gebeurt. Ook de vergelijking
met kerkasiel gaat niet helemaal op. Wat er feitelijk gebeurd is, is dat de
mensen die geen onderdak hebben door de kerken onder dak worden gebracht,
zij het in een tent. Ik zie dat als een stukje diaconale zorg. Zo kun je het
althans zien. Ik begrijp absoluut niet hoe de heer Middel daar begrippen bij
kan halen als "zich buiten de rechtsstaat plaatsen". Dat past helemaal niet
op deze situatie.De heer Middel (PvdA):Mijnheer van den Berg, het gaat om uitgeprocedeerde asielzoekers, van
wie de staatssecretaris heeft aangegeven dat zij wel weg kúnnen maar
niet weg wíllen. Zij hebben dus een mogelijkheid om
met steun van de Nederlandse regering weg te gaan. De tickets worden voor
ze geregeld, maar zij willen dat niet. Zij onttrekken zich daaraan. Dus zegt
de Nederlandse overheid: "Als je dan niet wilt, houdt het op een bepaald moment
op. We onthouden je verdere opvangvoorzieningen, omdat je niet weg wilt."Dan komt er een maatschappelijk initiatief, in dit geval van de kerken.
Zij zeggen: Die mensen komen op straat, hoe doet er niet precies toe. Wij
vangen die mensen op.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! De feitelijke situatie is dat deze mensen niet verwijderd
worden, maar ook geen opvang krijgen. Zij verkeren in de open lucht. De heer
Middel zegt dus: "Laat ze maar in de open lucht staan." Is dat de beste oplossing?
Ik kan dat niet echt sociaal vinden, ook niet vanuit uw achtergrond.De heer Middel (PvdA):Wij moeten elkaar niet de maat nemen op het punt van onze achtergrond.
Ik ken uw achtergrond onvoldoende en u geeft er blijk van de mijne onvoldoende
te kennen. Het gaat erom of het zo vreselijk sociaal is en ook democratisch
is, dus sociaal-democratisch is om mensen die zelf duidelijk aangeven niet
terug te willen, terwijl zij objectief wel terug kunnen, in de voorzieningen
te houden. Het gevolg daarvan is dat het asielbeleid geen sluitstuk meer heeft.
Een ander gevolg is dat in andere landen bekend wordt dat men in Nederland
kan blijven als men zegt niet terug te willen keren. Het gevolg daarvan is
dat er vele vreemdelingen naar ons land zullen komen. Dat kan heel gezellig
worden, maar wij willen wel dat deze mensen een goed bestaan hebben. Wij zijn
daarvoor verantwoordelijk. Op een bepaald moment ontstaat de situatie dat
wij geen echte vluchtelingen meer kunnen opvangen omdat er te veel vreemdelingen
zijn, dat er geen maatschappelijk draagvlak meer is en dat racistische toestanden
in ons land ontstaan. Zo'n toekomst hoop ik te vermijden, mijnheer Van den
Berg. Ik ben ervan overtuigd dat dit ook voor u geldt.De heer Van den Berg (SGP):Wij hebben elkaar op dit punt in het verleden vaak kunnen vinden. Ik heb
erop willen wijzen dat de oplossing die u voor ogen staat, namelijk op straat
zetten en verder maar zien, ook niet juist is. Ook ik heb overigens de oplossing
niet.De heer Middel (PvdA):Ik maak er bezwaar tegen dat u de verantwoordelijkheid voor het op straat
zetten eenzijdig bij ons legt, terwijl die ook bij de volwassen asielzoeker
gelegd kan worden, die op een bepaald moment de beslissing neemt om asiel
aan te vragen. Daarmee kan op twee manieren worden omgegaan: men krijgt een
vergunning in een of andere vorm, of niet. In het laatste geval moet men terug.
Als men dat niet wil, houdt de verantwoordelijkheid van de Nederlandse samenleving
op. Ik vind, ook al heb ik er geen politieke argumenten voor, dat voor kinderen
een uitzondering moet worden gemaakt.De heer Van den Berg (SGP):De overheid beëindigt op een gegeven moment de voorziening, dus de
overheid stelt een daad.De heer Middel (PvdA):De vraag is waar de verantwoordelijkheid neergelegd moet worden. Daarover
verschillen wij van mening.Voorzitter! De vraag is of de kerken de uitgeprocedeerden geen valse hoop
en illusies verschaffen. Een langdurig verblijf in Nederland biedt een strohalm
voor een permanente verblijfsvergunning, dus hoe langer je kunt blijven, hoe
meer hoop er is dat dit voorgoed zal zijn. Men klampt zich daaraan vast.Voorzitter! Ik zeg niet dat INLIA, de kerken en de vrijwilligers de wet
overtreden, maar dat zij hun eigen normen volgen, waarbij deze boven die van
onze rechtsstaat worden geplaatst. Dit debat gaat over het verschil tussen
niet kunnen en niet willen en het grijze gebied daartussen. Het is daarbij
noodzakelijk om over de positie van de kinderen te spreken.Voorzitter! De staatssecretaris maakt in haar brief van 3 oktober aannemelijk
dat het hier gaat om uitgeprocedeerden die zelf te kennen hebben gegeven niet
te willen meewerken aan hun vertrek. Door een langer verblijf te forceren,
trachten zij alsnog een meer permanente verblijfstitel af te dwingen. Er zijn
inmiddels documenten die toch aanleiding geven te veronderstellen dat er in
een enkel geval tevens sprake is van een weigerachtige houding van het land
van herkomst. Ik noem de voorbeelden niet, maar het betreft de landen Bangladesh,
Libanon en China. Ik ga ervan uit dat in geval van twijfel tussen niet willen
en niet kunnen de staatssecretaris concludeert dat de betrokkenen hun medewerking
niet weigeren. Met andere woorden: bij twijfel ligt het voordeel altijd bij
de asielzoeker.Wij zullen naar het Deense model kijken, maar wij kunnen er niet op voorhand
enthousiast over zijn. Wij gaan de discussie erover zeker niet uit de weg.De opmerkingen van de staatssecretaris over haar contact met de Raad van
kerken en de conclusies daaruit, getuigen naar mijn mening van wijsheid. Ik
wil er in alle voorzichtigheid toch op wijzen dat dit niet ontbloot is van
risico's. Als de kerken, maar gelukkig ook VluchtelingenWerk Nederland, zo
nadrukkelijk bij het beleid en de uitvoering ervan worden betrokken, is dat
op zichzelf voor deze organisaties een legitimatie om zich op een wijze met
het beleid te bemoeien waarvan je je af moet vragen of dat wel de bedoeling
is.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Wij zijn het erover eens dat het asielbeleid moeilijk is. Het beleid moet
zorgvuldig zijn en verdient draagvlak. Is het dan niet terecht dat met name
ten aanzien van het draagvlak ook met zoveel mogelijk maatschappelijke organisaties
wordt gesproken, zonder er bang voor te zijn dat men daaraan rechten ontleent?De heer Middel (PvdA):Wij moeten uitkijken dat er niet allerlei beroepsinstanties ontstaan of
instanties die zichzelf opwerpen als een extra beroepsmogelijkheid. Dat is
mijn punt. Het gaat mij niet om de humanitaire hulpverlening. Op een bepaald
moment is in dit huis een asielprocedure afgesproken, waarbij ten minste drie
instanties worden doorlopen en vaak zelfs nog meer. Ik wil niet zeggen dat
alles ideaal is, maar op zichzelf is het een redelijk sluitend systeem. Je
werkt met mensen en dan kan er natuurlijk altijd iets misgaan. Ik blijf erbij
dat het een redelijk systeem is waarvoor wij ons als beschaafd land niet behoeven
te schamen.Als mensen weg moeten, is dat een gigantisch persoonlijk drama. Daarvoor
moet je niet weglopen. Dat is vreselijk. Als je probeert die dramatiek en
tragiek weg te denken, dan blijft sec het geval over dat iemand weg moet,
omdat hij geen vergunning krijgt. Ik vind het dan idioot als een andere instantie
zich daarmee gaat bemoeien die zegt dat het eigenlijk niet kan en dat wij
dat gaan toetsen. In een aantal gevallen is dat mogelijk, maar het moet geen
richtlijn worden. Wij moeten oppassen dat wij die instanties niet op die manier
legitimeren.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Daarmee ontkent de heer Middel de realiteit, namelijk dat
binnen de asielprocedure wellicht gezegd kan worden dat een persoon uit ons
land weg moet en dat vervolgens het uitzetten niet kan lukken. De heer Middel
ontkent de realiteit dat wij pas sinds zeer kort over het terugkeerbeleid
praten dat nog niet echt in zijn totaliteit kan worden uitgevoerd zoals het
moet. Er zijn enkele aanzetten. Hij ontkent het feit dat wij daarover verder
praten omdat er nog het een en ander aan schort. Op zo'n moment zet hij maatschappelijke
organisaties die zich echt zorgen maken over de wijze waarop het gaat in Nederland
aan de kant en zegt hij niet: misschien kunnen wij gezamenlijk een oplossing
vinden.De heer Middel (PvdA):Ik ben altijd bereid naar oplossingen te zoeken, maar het gaat mij erom
dat wij weten waarover wij het hebben. Ik heb de indruk dat mevrouw Sipkes
het onderscheid niet meer helemaal helder ziet. Ik zal proberen haar dat duidelijk
te maken. Dit is geen verwijt, maar een constatering.Er zijn drie soorten mensen die niet weggaan, terwijl zij uitgeprocedeerd
zijn. Dat zijn de mensen die om beleidsmatige redenen buiten hun schuld niet
weg kunnen. Dat kan zijn omdat het bijvoorbeeld te gevaarlijk is in het land
van herkomst. Die mensen krijgen een voorlopige verblijfstitel en gaan terug
naar de opvang. Die verblijfstitel kan twee keer verlengd worden, waarna zij
een definitieve verblijfsvergunning krijgen. In ons verkiezingsprogramma,
dat gisteren is verschenen, staat dat dit absoluut zo moet blijven.Dan zijn er de mensen die buiten hun schuld technisch niet uitzetbaar
zijn. Dat kan zijn omdat hun papieren niet in orde zijn of omdat het land
van herkomst weigert mee te werken. Die mensen moeten ook kunnen blijven.
Zij krijgen een verblijfstitel en gaan terug naar de opvang. Dat kan maximaal
drie jaar. Daarna krijgen zij een definitieve status.Dan blijft er nog een categorie over. Die categorie heeft mevrouw Sipkes
niet op haar netvlies. Die categorie kan wel weg, maar doet er alles aan om
dat te voorkomen omdat zij niet willen. Zij willen het zodanig niet, dat zij
zelf de overtuiging hebben dat zij niet weg kunnen. Over die categorie mensen
spreken wij in dit geval. Hun persoonlijke dramatiek is groot. Daar wil ik
niet overheen lopen. Als je echter tegen die groep mensen zegt dat zij de
zaak net zo lang kunnen blijven traineren totdat wij uiteindelijk zeggen dat
zij mogen blijven, dan is het sluitstuk van het asielbeleid weg. Je behoeft
die proceduretoestand dan ook niet meer op te zetten. Dan kun je gewoon iedereen
toelaten. Ik zeg mevrouw Sipkes wel dat er op korte termijn dan geen draagvlak
meer is om echte vluchtelingen in dit land op te vangen. En dat is het laatste
wat ook GroenLinks wil.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Over die groep die niet wil meewerken, wordt gediscussieerd. De criteria
of iemand al dan niet wil meewerken, zijn niet helder. Ook daarover gaan wij
in de toekomst praten. Ook op dat punt heeft de staatssecretaris het initiatief
genomen daarvoor met een aantal mensen criteria vast te stellen. De heer Middel
moet niet zeggen dat het op mijn netvlies niet helder staat om welke drie
categorieën het gaat. Wij hebben het ook over die laatste categorie.
De heer Middel sluit zijn ogen voor het feit dat het niet helder is hoe wij
met die categorie omgaan.De voorzitter:Mijnheer Middel, wilt u heel kort reageren en dan afronden?De heer Middel (PvdA):Ik zal kort zijn. In mijn betoog heb ik aangegeven dat ik een grijs gebied
constateer tussen niet willen en niet kunnen. De woorden grijs gebied zijn
mijn woorden die hier vandaag voor het eerst zijn gebruikt. Als men in dat
grijze gebied zit, is er dus sprake van twijfel en moet dus het voordeel bij
de asielzoeker liggen en moet hij dus een vergunning krijgen om hier te blijven.
Mij lijkt dat een zeer humaan standpunt. Dat is ook zeer duidelijk. Het is
hartstikke goed dat nu het initiatief genomen is het verschil tussen niet
kunnen en niet willen te objectiveren, zodat daarover geen twijfel meer bestaat
en zomin mogelijk het voordeel van de twijfel gegeven behoeft te worden omdat
het helder is. Wij behoeven het niet eens te zijn, maar helder is het wel.De voorzitter:Wilt u afronden?De heer Middel (PvdA):Ik ben nog niet over de helft van mijn spreektijd!De voorzitter:Dat houd ik bij.De heer Middel (PvdA):De fractie van de Partij van de Arbeid is dus van mening dat mensen die
wel weg willen maar niet weg kunnen in Nederland moeten kunnen blijven en
een vergunning moeten krijgen.Als er kinderen in het geding zijn, geldt een ander verhaal. Ik heb daar
niet zozeer politieke argumenten voor. Misschien klinkt het soft, maar het
is een kwestie van gevoel. Als er kinderen in het geding zijn, is er een taak
weggelegd voor de kinderbescherming en voor de voogdij-instanties net als
bij de alleenstaande minderjarige asielzoekers. Kinderen kunnen door volwassenen
gebruikt worden om een langer verblijf in Nederland af te dwingen. Als de
situatie zich voordoet dat voorzieningen aan uitgeprocedeerden worden onthouden,
mag dat niet gelden voor eventuele minderjarige kinderen die in hun gezelschap
zijn. Daarvoor moet in overleg met de genoemde instanties een oplossing worden
gevonden.Voorzitter! Er is wat ons betreft geen aanleiding om het uitzettingsbeleid
bij te stellen, zij het dat "ingeval van twijfel niet mag worden ingehaald"
en dat een verantwoorde oplossing moet worden gevonden voor minderjarige kinderen
die part noch deel hebben aan wat hun allemaal overkomt.Voorts zien wij een positief effect, namelijk dat de publieke opinie milder
wordt ten opzichte van asielzoekers en andere vreemdelingen. Het maatschappelijke
draagvlak wordt breder. Dit feit en de steun van een meerderheid binnen deze
Kamer maken het de staatssecretaris gemakkelijker om bij een
toenemend aantal asielzoekers een goede opvang voor elkaar te krijgen. Ze
behoeft niet zoveel meer te "worstelen", zoals zij het zegt. Ze heeft meer
steun dan wel eens aanwezig lijkt te zijn en ook meer steun dan zij zelf wel
eens denkt.De heer Verhagen (CDA):Mijnheer de voorzitter! De discussie van de afgelopen weken heeft weer
eens aangetoond dat het asielbeleid moeilijk is en geen gemakkelijke oplossingen
kent. De kerken kunnen en moeten ons aanspreken op de zorgvuldigheid van dit
beleid, zeker als zij ervan overtuigd zijn dat de gekozen weg onmenselijk
is. Ik ben dan ook blij dat een gesprek heeft plaatsgevonden tussen de staatssecretaris
en de Raad van kerken. De uitkomst daarvan geeft aan dat de Raad van kerken
en de IND alle dossiers zullen bezien op verschillen van interpretatie. Ook
zal een kleine commissie kijken naar de criteria die de IND hanteert. Wat
is nu precies niet willen meewerken?Gelet op de discussie en de maatschappelijke onrust was het noodzakelijk
om snel antwoord te geven op de vraag wie in de tentenkampen verbleven en
of de mensen meewerkten of niet. Het antwoord op die vraag was ook voor mijn
fractie zeer relevant, aangezien zij er geen onduidelijkheid over wil laten
bestaan dat mensen die meewerken, recht op opvang blijven behouden. Dat is
onzes inziens een tijdelijke opvang waarbij voor de Nederlandse overheid de
verplichting bestaat om veel daadkrachtiger dan tot nu toe te blijven werken
aan de terugkeer.Voorzitter! De brief van de staatssecretaris – het komt ook uit
de antwoorden op de interpellatievragen naar voren – lijkt helder te
zijn. De personen die in Ter Apel verbleven, hebben expliciet te kennen gegeven
niet te willen meewerken aan terugkeer naar het land van herkomst of aan het
verkrijgen van de benodigde reis- en identiteitsdocumenten, zo lezen wij in
de brief. Toch rijst de vraag of dit wel zo helder is. Het feit dat de staatssecretaris
zelf aangeeft dat er een kleine commissie komt die naar de gehanteerde criteria
kijkt, maakt duidelijk dat het antwoord op de eerdergenoemde vraag, geformuleerd
in de brief, niet zo helder is als eerder is gesuggereerd. Kan een verklaring
dat men niet terug wil, worden beschouwd als "niet meewerken"? In een van
de dossiers kunnen wij lezen dat alleen is geconstateerd dat men niet terug
wil. Voorzitter! Dat is in heel veel gevallen begrijpelijk. Centraal dient
te staan de vraag of men niet wil meewerken aan terugkeer en aan het verkrijgen
van de benodigde documenten.De heer Dittrich (D66):U zei zo-even dat u vond dat er harder moest worden gewerkt aan een daadkrachtiger
stimuleren om terug te keren. U voegde daaraan toe dat de regering dat tot
nu toe nog niet deed. In welke zin zou er daadkrachtiger moeten worden opgetreden?
Welke voorstellen wilt u doen om dit in te vullen?De heer Verhagen (CDA):Ik denk dat de actie van de Raad van kerken duidelijk heeft gemaakt dat
het huidige terugkeerbeleid faalt. Reeds bij de discussie in het kader van
de koppelingswet heb ik namens mijn fractie gesteld dat het sluitstuk van
het asielbeleid bij afwijzing van een verzoek, terugkeer naar het land van
herkomst behoort te zijn.De heer Dittrich (D66):Maar daarvoor heeft u toch de medewerking van dat land voor nodig?De heer Verhagen (CDA):U vraagt wat er aan schort. Het sluitstuk van een beleid waarin de overheid
zegt dat iemand hier niet mag blijven, hoort te zijn terugkeer naar het land
van herkomst. Daarop zullen de inspanningen gericht moeten zijn.U zult zich nog wel herinneren dat ik er bij de discussie over de koppelingswet
kritiek op heb gehad dat het beëindigen van de overheidsvoorzieningen
als sluitstuk gepresenteerd werd. Ik heb dat debat heel nadrukkelijk gebruikt
om aan te geven dat het sluitstuk van een geloofwaardig toelatingsbeleid bij
een negatief eindbesluit terugkeer is.De heer Dittrich (D66):U zegt nu dat de overheid daadkrachtiger moet optreden. Doet u dan eens
concrete suggesties, waar de regering wat aan heeft, om daadkrachtiger op
te treden.De heer Verhagen (CDA):Ook bij de behandeling van de nota inzake het terugkeerbeleid heb ik aangegeven
dat die nota mij zwaar teleurstelde. Zij stelde niet teleur om hetgeen erin
stond over het stimuleren van een vrijwillige terugkeer. Zij stelde mij zwaar
teleur om hetgeen er niet in stond. Er werd geen invulling gegeven aan gedwongen
terugkeer, de niet vrijwillige terugkeer.Ik heb meermalen in de Kamer gezegd dat wij er naar mijn mening niet aan
ontkomen om onze laconieke, vrijblijvende houding tegenover landen die weigerachtig
blijven, terwijl er wel meegewerkt wordt aan het vaststellen van de identiteit,
te wijzigen. Als wij niet bereid zijn sancties te verbinden aan het weigerachtige
optreden van een overheid van een ander land om de nodige laissez passers
te verstrekken, dan moeten wij niet verbaasd zijn als die niet verstrekt worden.
Ik heb de heer Dittrich geïnterrumpeerd in zijn bijdrage, door hem te
vragen welke consequenties hij eraan verbond. Het is toch uitermate vreemd
dat wij accepteren dat landen terwijl zij de volkenrechtelijke verplichting
hebben om een laissez passer te verstrekken om hun eigen onderdanen terug
te nemen, dat niet doen.Het is zelfs sterker. De heer Verhagen zal ook gehoord hebben van de rechercheur
van de regiopolitie Amsterdam-Amstelland, die naar de Chinese ambassade is
gegaan om de tweede ambassadesecretaris te bewegen om laissez passers te verstrekken.
De enige reactie van het ministerie van Buitenlandse Zaken was een telefoontje
naar de betrokken rechercheur, met de vraag of hij zou willen ophouden om
de desbetreffende ambassadesecretaris onder druk te zetten.Dat versta ik dus onder een falend terugkeerbeleid. Als wij à la
Ritzen of Wijers contacten met China hebben, waarom hebben wij dan niet de
terugkeer aan de orde gesteld? Ik ben er gaarne toe bereid overeenkomsten
te sluiten voor de opvang en herintegratie van terugkerenden. Ik vind dan
echter ook dat de keerzijde van de medaille hoort te zijn dat je bereid moet
zijn om druk uit te oefenen in het kader van de ontwikkelingssamenwerking,
van de handel en van de economische samenwerking. Anders kun je wel tranen
met tuiten blijven huilen en constateren dat landen weigerachtig blijven.
Je moet daar dan niet vreemd van opkijken. Als wij constateren dat zoveel
landen weigeren om mee te werken, moeten wij daar ook druk op uitoefenen.De heer Dittrich (D66):Het CDA kan helemaal niet garanderen dat zo'n land ineens wel laissez
passers gaat geven als er sancties worden afgekondigd. Als je die sancties
toepast en zo'n ambassade nog steeds geen laissez passers geeft, kunnen de
mensen die weigeren terug te keren hier blijven.De heer Verhagen (CDA):Ik ben ervan overtuigd dat op het moment dat er negatieve consequenties
verbonden zijn aan een blijvend weigerachtige houding, men wel degelijk bereid
is laissez passers te verstrekken.De heer Dittrich (D66):Waar baseert u dat op?De heer Verhagen (CDA):Men kan wel steeds met verdriet in de ogen blijven constateren dat land
X weigert een laissez passer te verstrekken en daar geen negatieve consequenties
aan verbinden, en vervolgens zeggen: mijnheer Verhagen, u weet ook niet of
dat werkt. Ik constateer alleen dat wij een overeenkomst met Israël gesloten
hebben zonder een terugnameclausule. En ik constateer dat wij met tal van
Euro-mediterrane landen overeenkomsten zonder zo'n clausule hebben gesloten.
Wij knopen ook betrekkingen met China aan zonder dat er over terugkeer gesproken
wordt. Integendeel, als iemand probeert om meer laissez passers te krijgen,
komt er meteen een telefoontje van Buitenlandse Zaken overheen dat men moet
ophouden, dat men de ambassadesecretaris in kwestie niet onder druk mag zetten
omdat dat de betrekkingen in gevaar zou brengen. Dat gevaar besef ik wel en
je moet ook niet al meteen met dreigen beginnen. Maar als normaal overleg,
normale contacten niet helpen, dan begrijp ik niet waarom wij accepteren dat
zulke landen weigerachtig blijven om laissez passers te verstrekken.De heer Dittrich (D66):U vergeet een andere oplossing, die de regering wel gebruikt. Kijk naar
Ethiopië of Noord-Somalië: er gaan missies heen, er worden gesprekken
gevoerd en er worden afspraken gemaakt over het terugnemen van eigen onderdanen.De heer Verhagen (CDA):Dat onderdeel van het terugkeerbeleid heb ik ook ondersteund en uiteraard
willen wij Ethiopië graag ondersteunen, ook in financiële zin, bij
de wederopbouw en bij de reïntegratie van terugkerende vluchtelingen.
Maar dan moet dit land ook ophouden alleen maar laissez passers te verstrekken
aan degenen die vrijwillig terugkeren. De staatssecretaris zegt dit ook. Ik
hoorde overigens gisteren nog over een Ethiopiër die uit het AZC in Leeuwarden
is gezet. Als die man, wiens identiteit vaststaat, ook voor niet vrijwillige
terugkeer een laissez passer zou worden verstrekt, waarom is dat dan niet
aan de ambassade gevraagd? Omdat wij nog steeds niet bereid zijn consequenties
te verbinden aan het weigerachtig blijven van verschillende landen. Daar spreek
ik de staatssecretaris op aan; dat heb ik bij de behandeling van het terugkeerbeleid
gedaan, bij de discussie over de koppelingswet en nu weer.De heer Dittrich (D66):Ik kan wel antwoord geven op de vraag, namelijk: omdat iemand in een individueel
geval misschien weigerachtig is naar de ambassade te gaan om zich te presenteren.
Dan kan er natuurlijk ook geen laissez passer verstrekt worden.De heer Verhagen (CDA):Maar dat is in dit geval niet gebeurd.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Het klinkt heel ferm wat de heer Verhagen nu allemaal zegt.
Er zit ook wel wat in, zo moet ik zeggen. Maar misschien overschat hij als
lid van een oppositiepartij de kracht van de regering toch een beetje, want
welke sancties heeft mevrouw Schmitz, de heer Patijn of de heer Van Mierlo
nu eigenlijk tegenover landen als China?Verder sprak de heer Verhagen over de actie van de kerken. Ik heb geprobeerd
er aan de hand van een radio-interview met hem en een heel verhaal in de Drentse
krant van vanochtend achter te komen wat hij nu eigenlijk vindt van deze actie.
Zijn achterban in Drenthe is er duidelijk over; die denkt er anders over dan
ik. Ik zou graag horen hoe hij erover denkt.De heer Verhagen (CDA):Dat heeft u in Trouw kunnen lezen en ik zal er zo dadelijk nog op terugkomen.Voorzitter! Ik ben dus van mening dat wij landen wel degelijk onder druk
kunnen zetten. Wij onderhouden met tal van landen ontwikkelingsrelaties of
handelsbetrekkingen en wij hebben met verschillende Europese landen overeenkomsten
gesloten. Als nu een land als Marokko wel bereid is om een terugkeerclausule
te accepteren, als weigering daarvan negatieve consequenties kan hebben voor
het sluiten van een overeenkomst met de Europese Unie, dan moet dat toch ook
voor andere landen gelden?De voorzitter:Ik geef eerst mevrouw Sipkes en daarna de heer Rijpstra nog de gelegenheid
om te interrumperen, maar ik vraag de leden wel niet zes vragen achter elkaar
te stellen. Ik wil het debat niet "doodfluiten", maar deze interpellatie is
nu tweeënhalf uur aan de gang, terwijl er spreektijden van vijf minuten
gelden. Die waaieren door de interrupties uit tot 20 à 25 minuten.
Ik denk dat men mij dan niet vervolgens kan verwijten dat er problemen met
de agenda ontstaan.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik zal u dat verwijt niet maken, voorzitter.Ik heb twee weken al gezegd dat de delegaties naar China over elkaar heen
buitelen, terwijl er niets gebeurt. Staatssecretaris Patijn zegt daarop dat
het naïef is om te denken dat je China onder druk zou kunnen zetten.
Er is ook gevraagd of de heer Verhagen de sanctiemogelijkheden van Nederland
niet overschat. Als nu blijkt dat Nederland weinig tegenover China kan doen,
moeten dan de sancties op de uitgeprocedeerde asielzoekers worden toegepast?
Of ziet hij een andere oplossing voor hen?De heer Verhagen (CDA):Men is technisch niet verwijderbaar, omdat men geen reisdocument heeft.
Een aantal mensen kunnen uiteraard niet met een paspoort of reisdocument hierheen
komen, omdat zij net het vege lijf hebben weten te redden. Maar er is ook
een grote groep mensen van wie de paspoorten verdwenen zijn. Dat moet u ook
 opgevallen zijn. Wij hebben indertijd over het vliegtuig uit
Turkmenistan kunnen lezen dat omdat alle paspoorten versnipperd in de closetpot
van het vliegtuig lagen, men er al van uitging dat ze asiel wilden aanvragen.
Het gegeven dat men geen document heeft, is de reden dat er na afloop van
de asielprocedure niet kan worden teruggegaan naar het land van herkomst.
Op het moment dat iemand meewerkt aan zijn terugkeer en de vaststelling van
zijn identiteit en dus doet wat van hem verwacht mag worden om het probleem,
het hebben van geen papieren, op te lossen, wat naar mijn mening ook essentieel
is om in de gehele asielprocedure naar behoren en zorgvuldig te kunnen werken,
behoort iemand in de opvang te blijven, ook al is China weigerachtig om een
laissez passer te verstrekken. De sanctie of de druk hoort zich dan te richten
op het land. Dat is anders als het gaat over het niet meewerken. Daarom ben
ik mijn bijdrage begonnen met de vraag te stellen hoe helder dat criterium
is. Wat is meewerken en wat is niet meewerken? Daarover moet duidelijkheid
komen. Daarvoor is die commissie. Ik heb dat ook toegejuicht.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik heb goed naar u geluisterd. In het begin zei u op een gegeven moment
dat een hard en duidelijk overheidsbeleid niet is zoals het nu is, namelijk
dat de opvang wordt beëindigd. U zei dat daar nog iets meer bij komt
kijken. Als het om terugkeerbeleid gaat, is een hard beleid niet dat de opvang
wordt beëindigd. Daar komt nog iets meer bij kijken, zei u. U zei dat
dan inderdaad gekeken wordt welke andere mogelijkheden er nog zijn.De heer Verhagen (CDA):Ik heb gezegd: het sluitstuk van het asielbeleid...Mevrouw Sipkes (GroenLinks):...is niet de beëindiging van de opvang. Dat waren u letterlijke
woorden.De heer Verhagen (CDA):Het sluitstuk behoort te zijn terugkeer naar het land van herkomst.De voorzitter:Wilt u uw bijdrage afronden?De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik ben continu geïnterrumpeerd. Ik heb nauwelijks de
gelegenheid gehad om überhaupt mijn betoog te houden.De voorzitter:Ik houd de boekhouding bij en dat gebeurt correct.De heer Verhagen (CDA):U heeft nu voorgesteld om een kleine commissie nader te laten kijken naar
die criteria voor meewerken en niet meewerken. En daar begonnen de interrupties.
Is in dit geval van de mensen die in tenten verblijven in Dwingeloo, het beëindigen
van de opvangvoorzieningen, indien zij uit Ter Apel kwamen, getoetst door
de rechter? Dat is gewoon een concrete vraag. Ook collega Marijnissen doelde
op dit punt. Normaal heb je hier ook beëindiging van de voorzieningen.
Dat is toetsbaar door een rechter. Heeft een rechter zich hierover uitgesproken?
Ik wil ook weten hoeveel technisch niet verwijderbare uitgeprocedeerde asielzoekers
op dit moment in de opvang zitten. Hoeveel daarvan werken er wel en hoeveel
daarvan werken er niet aan mee?Ook de CDA-fractie vindt dat er een einde komt aan de verantwoordelijkheid
van de overheid voor de opvang, als mensen weigeren mee te werken aan hun
terugkeer, terwijl vaststaat dat zij niet in aanmerking komen voor een status.
Ook al kan de Raad van kerken uit barmhartigheid of uit diaconale zorg van
mening zijn dat hoe dan ook opvang, onderdak en voeding moeten worden geboden,
dan nog blijft ook de CDA-fractie van mening dat uitgeprocedeerde asielzoekers
geen feitelijk verblijf moeten kunnen afdwingen door niet mee te werken aan
hun terugkeer. Wij staan dan voor een dilemma. Dat realiseer ik mij heel goed.
Enerzijds door tegenwerken geen laissez passer en anderzijds voor de overheid
geen mogelijkheid om dat verdere verblijf in Nederland te realiseren, analoog
aan de discussie die wij ook bij de koppelingswet hebben gehad. Toen was ook
het punt dat de Nederlandse overheid niet door het aanbieden van voorzieningen
feitelijk verblijf mogelijk maakt, terwijl tegelijkertijd dezelfde overheid
zegt dat men hier niet mag blijven. Dat is een dilemma en ik realiseer mij
dat zeer zeker. Op het moment dat de overheid zegt dat iemand toch een verblijf
in Nederland kan afdwingen door niet mee te werken, wordt het vernietigen
van de identiteitsdocumenten en het niet meewerken aan de terugkeer de beste
garantie voor een verblijf of in elk geval een verlenging van het verblijf
in Nederland. Als je dat als beleid uitstraalt, denk ik dat je hele zorgvuldige
asielbeleid aardig in de knoop raakt.De heer Middel (PvdA):Ik begrijp uit dit hele betoog, voorzitter, dat er geen andere conclusie
kan zijn dan dat de CDA-fractie, hoe sympathiek men misschien ook staat tegenover
de bedoelingen van INLIA en de kerken, op zich de actie afkeurt.De heer Verhagen (CDA):Ik heb over de actie van INLIA gezegd dat ik de vraag of ik dat een juist
middel vind of niet, minder relevant vind. De vraag die relevant is, is...De heer Middel (PvdA):Wij vragen het.De heer Verhagen (CDA):U vraagt het, maar ik kan ook een antwoord geven in de zin van wat ik
vind. Ik kan mij voorstellen dat mensen zorg aanbieden aan mensen van wie
zij denken dat die onterecht uit de opvang zijn gezet. Ik kan mij voorstellen
dat men vanuit diaconale zorg, vanuit barmhartigheid, komt tot het aanbieden
van opvang.De heer Middel (PvdA):Maar wat is uw politieke oordeel?De heer Verhagen (CDA):Mijn politieke oordeel ziet op hetgeen ik als overheid moet doen. Als
overheid vind ik dat ik opvang moet blijven bieden aan mensen die meewerken
aan hun terugkeer en dat de overheidsverantwoordelijkheid voor het geven van
die opvang ophoudt indien er sprake is van niet meewerken.De heer Middel (PvdA):Dan steunt u dus het beleid van de staatssecretaris.De heer Verhagen (CDA):Op dat punt steun ik het beleid van de staatssecretaris.De heer Rijpstra (VVD):Vindt u het verantwoord wat de Raad van kerken en INLIA gedaan hebben
in Dwingeloo?De heer Verhagen (CDA):Ik vind het verantwoord, omdat het ons heel duidelijk gemaakt
heeft het falen van het terugkeerbeleid en het feit dat wij er niet komen
met een terugkeerbeleid zoals dat gepresenteerd is in de terugkeernota vóór
de zomer, ten aanzien waarvan de Kamer, in grote meerderheid, op een tiental
punten heeft aangegeven dat er méér moet gebeuren. Wij hebben
naar aanleiding van dat debat in wezen nu één reactie gekregen,
namelijk de uitvoering van uw motie over het verplichten van de luchtvaartmaatschappijen
de papieren in te nemen dan wel te kopiëren en daar, als zij dat niet
doen, een sanctie aan te verbinden. Dat is in wezen het enige. Van die negen
andere moties weten wij nog steeds niet, niet alleen wat ermee gebeurt of
hoe ze vertaald worden, nee, we weten zelfs niet eens of het kabinet ze wel
of niet zal uitvoeren. Er waren onder andere ook voorstellen die ertoe leiden
dat er meer begeleid uitgezet moet worden in plaats van iemand de aanzegging
te geven: u moet het land verlaten en we staken de opvangvoorzieningen. Er
waren ook voorstellen bij inzake het reeds naar het begin van de asielprocedure
brengen van het vaststellen van de identiteit.De heer Rijpstra (VVD):Voorzitter! Ik wil toch even naar het onderwerp toegaan. Ik vraag de heer
Verhagen: keurt u de actie van de Raad van kerken en de stichting INLIA goed
of af? Mag dit middel gebruikt worden om blijkbaar de politiek ervan te doordringen
dat wij iets fout doen? Vindt de heer Verhagen dit verantwoord?De heer Verhagen (CDA):Ik vind het een actie die glashelder heeft aangetoond waar het overheidsbeleid
faalt, namelijk bij het terugkeerbeleid. Daar zullen wij aan moeten werken
en daar mag ik, maar ook de heer Rijpstra, op aangesproken worden.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Mag ik de heer Verhagen vragen – als hij dit verantwoord
vindt, terwijl hij zelf zegt dat hij de staatssecretaris steunt daar waar
op een gegeven moment aan opvang een eind mag komen – hoelang de Raad
van kerken mensen in tenten mag onderbrengen van het CDA?De heer Verhagen (CDA):Ik heb ook gezegd naar aanleiding van de actie – daar blijf ik bij –
dat dit in principe geen oplossing is die enig toekomstperspectief biedt.
Het moet ook duidelijk zijn dat, zelfs als je van mening bent dat iemand die
opvang geboden en gegeven moet worden, dit geen alternatief is, omdat de uiteindelijke
keuze alleen maar kan zijn: terugkeer. Het alternatief voor mensen die niet
meewerken aan hun terugkeer, is gewoonweg: wél meewerken. Het is niet
zo dat de overheid door haar optreden iemand de straat op dwingt als deze
meewerkt. Dat is iets wat wij hier allemaal heel helder gezegd hebben: iemand
die meewerkt aan de terugkeer, hoort in de opvang te blijven.De heer Dittrich (D66):Als u zegt dat tentasiel geen adequaat alternatief is, is mijn vraag aan
u: wat is dan de waarde van het signaal aan de overheid dat het terugkeerbeleid
niet zou deugen?De heer Verhagen (CDA):De waarde is dat wij misschien een keer een fatsoenlijk terugkeerbeleid
realiseren.De heer Dittrich (D66):Dan hebben wij u toch ook nodig om concrete voorstellen te doen die u
nog niet gedaan hebt?De heer Verhagen (CDA):Ik heb negen moties ondersteund en ingediend. Ik heb tal van voorstellen
gedaan bij de notitie. Dan moet u niet doen alsof ik hier geen voorstellen
doe, want dan kunnen wij ze wel weer opnoemen.De heer Dittrich (D66):Alstublieft niet!De heer Verhagen (CDA):Alstublieft niet? U heeft ze dus wel? Dan is het toch klaar?De heer Dittrich (D66):Het zijn geen voorstellen waardoor het terugkeerbeleid goed gevoerd kan
worden.De voorzitter:Mijnheer Dittrich, nu grijp ik in. U heeft twee keer gezegd dat het uw
laatste vraag was. Er komen er nog twee achteraan. Dat kan echt niet. Ik geef
mevrouw Sipkes gelegenheid om te interrumperen. Ik wil de heer Verhagen vragen
om daarna zijn betoog af te ronden. Ik kan het hem niet kwalijk nemen dat
er interrupties komen, maar wij moeten wel een keer de termijn van de Kamer
beëindigen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Collega Verhagen heeft herhaald dat de acties van de Raad
van kerken en van INLIA duidelijk maken waar het terugkeerbeleid faalt. Zij
doen het niet voor niks, niet alleen om het duidelijk te maken, maar ook omdat
zij een antwoord verwachten van de politiek: dat falen moet stoppen, er moet
een ander terugkeerbeleid komen. Is hij niet met mij van mening dat wij zolang
dat er niet is, in ieder geval moeten zorgdragen voor die technisch niet verwijderbare
asielzoekers? Is dat niet mede het signaal dat door de Raad van kerken wordt
afgegeven: doe iets, zorg eerst voor een zorgvuldig terugkeerbeleid en laat
de mensen er niet de dupe van zijn?De heer Verhagen (CDA):Ik vind sowieso dat er meer druk moet worden uitgeoefend op de landen
die weigerachtig blijven. Dat is een van de voorstellen die ik heb gedaan.
Ik neem het een uitgeprocedeerde asielzoeker die meewerkt niet kwalijk dat
het land er niet aan meewerkt. Ik verbind er geen negatieve consequenties
aan voor de individuele uitgeprocedeerde asielzoeker. De CDA-fractie wil opvang
blijven geven aan mensen die meewerken, maar zij steunt ook de staatssecretaris
in het uitgangspunt dat de verantwoordelijkheid van de overheid voor de opvangvoorzieningen
ophoudt als asielzoekers weigeren mee te werken aan hun terugkeer als vaststaat
dat zij op basis van die zorgvuldige procedure niet in aanmerking komen voor
een vluchtelingenstatus of een andere status. Dan verwachten wij – daar
kan de kerk mij op aanspreken; daar spreek ik de staatssecretaris op aan –
dat de overheid alles in het werk stelt om een daadwerkelijke terugkeer te
bewerkstelligen. Dat betekent ook invulling geven aan gedwongen terugkeer,
druk uitoefenen op landen die weigerachtig blijven en meer begeleid uitzetten
in plaats van iemand de aanzegging geven het land te verlaten. Andere voorstellen
zijn bijvoorbeeld het naar voren halen van het vaststellen van de identiteit
en het verkrijgen van reisdocumenten aan het begin van de asielprocedure in
plaats van aan het eind, zoals wij dat nu doen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Er liggen inderdaad voorstellen en er liggen
nog onduidelijkheden. Het is helder dat een aantal landen niet wil meewerken.
Er kunnen nog vraagtekens worden geplaatst: hoe helder is het criterium dat
je al dan niet hebt meegewerkt? Wij zullen nog praten over het terugkeerbeleid.
Er is van alles, maar wat doe je op dit moment met asielzoekers die uitgeprocedeerd
zijn, maar technisch niet verwijderbaar zijn? Moet je die de dupe laten worden
of zorgt de overheid toch nog op de een of andere manier voor opvang?De heer Verhagen (CDA):Ik verwacht dat de overheid opvang biedt aan asielzoekers die meewerken,
maar dat zij geen verantwoordelijkheid meer hoeft te nemen als men weigerachtig
blijft om mee te werken. Dat betekent wel dat het onderscheid tussen meewerken
en niet meewerken helder moet zijn. Daarom verwelkom ik die commissie. Ook
de verschillen in interpretatie moeten helder zijn. Ik had gehoopt dat dit
debat op dat punt meer helderheid zou verschaffen. Er zijn verschillende dossiers.
Wij spreken niet over individuele zaken, maar ze zijn vandaag naar aanleiding
van het debat wel over de tafel gegaan. Er zijn ook andere te noemen. U heeft
zelf de medische dossiers genoemd. Ik had gehoopt dat na twee weken op een
aantal punten meer helderheid zou kunnen worden gegeven dan in de bijlage
bij de brief van de staatssecretaris.De vergadering wordt van 18.35 uur tot 18.40 uur geschorst.Voorzitter: WeisglasDe voorzitter:Enigszins tot verbazing van uw nieuwe voorzitter is nog steeds de interpellatie
van mevrouw Sipkes over opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers aan de orde.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Na alle commotie van de afgelopen weken, heb ik getracht een
oud ideaal van mij in te brengen, namelijk genuanceerd debatteren. Dat heb
ik vanochtend ook geprobeerd tijdens het overleg met de Raad van kerken en
INLIA. Ik wil dat graag blijven doen.Mevrouw Sipkes zei daarstraks dat ik blij met deze actie zou zijn. Dat
is een misverstand. Ik weet precies waarop mevrouw Sipkes die opmerking baseert.
Voor de zomer hadden wij nog een debat over de vraag of er een voorlopige
vergunning zou moeten worden verleend bij het niet kúnnen verwijderen.
Sommige partijen hebben daarop redelijk sceptisch gereageerd. Ik heb vanmorgen
op een bepaald moment tegen de Raad van kerken gezegd dat ik aannam dat deze
actie mede van invloed is op het debat dat wij nog in de Kamer gaan voeren.
Dat is iets anders dan dat ik blij ben met deze actie.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter!...De voorzitter:Ik zou willen voorstellen de staatssecretaris iets langere eerste zinnen
te gunnen.Staatssecretaris Schmitz:Graag, voorzitter, want anders duurt dit debat ook drie uur en komt u
echt in de problemen met de agenda. Ik zal proberen zo kort en zo concreet
mogelijk te antwoorden.Ik wil het wel oppakken als een signaal van de vluchtelingenorganisaties,
niet om het falend terugkeerbeleid – zoals u dat zo fraai noemt, mijnheer
Verhagen – aan de orde te stellen, maar omdat men zo'n moeite heeft
met de hardheid van het feit dat mensen op straat komen te staan als het eenmaal
ophoudt met de zorg van de overheid, en daarin staan die organisaties niet
alleen. Dat is de kern. Dat signaal wil men afgeven.Het kabinet heeft uitdrukkelijk gesteld dat het op een gegeven moment
ophoudt. Wij kunnen aan de ene kant niet zeggen dat men geen verblijfsvergunning
krijgt en aan de andere kant wel voorzieningen blijven bieden. Natuurlijk
hoort daar een hele uitvoerige en zorgvuldige procedure tussen te zitten,
maar het houdt op een gegeven moment op. De vluchtelingenorganisaties vinden
dat een moeilijk te verteren consequentie, dat is mij vanochtend tijdens het
gesprek wederom gebleken.Voorzitter! Waarom heb ik een bilateraal overleg voorgesteld aan de Raad
van kerken en INLIA? Ik heb dat gedaan om nog één keer de individuele
zaken die in het tentenkamp aan de orde zijn, te bekijken. Ik heb dat niet
gedaan omdat ik vind dat onze IND onzorgvuldig heeft gehandeld – ik
ben er oprecht van overtuigd dat men met de criteria die men heeft op een
zorgvuldige wijze gehandeld heeft – maar omdat ik iedere twijfel wil
uitsluiten. Er is bij herhaling door diversen van u gevraagd om bij twijfel
het voordeel aan de asielzoeker te geven. Vandaar nog één zo'n
laatste check – uiteraard met behoud van de eigen verantwoordelijkheid
van de overheid – omdat het mensenwerk is en er altijd iets mis kan
gaan.Ik ben dusdanig overtuigd van de zorgvuldigheid waarmee gehandeld is,
dat ik de mensen niet, omdat er nog een check wordt gedaan, nog een keer ga
opvangen. Dat zou nu echt tornen aan mijn geloof dat er zorgvuldig is gehandeld.
Het moet op heel korte termijn gebeuren. Zou er een twijfelgeval zijn, dan
wordt het voordeel van de twijfel aan de asielzoeker gegeven. In zo'n enkel
geval, als het er al is, is opvang weer verantwoord. Ik heb uitdrukkelijk
gezegd dat het geen heropening van de dossiers in zijn algemeenheid is. Het
is een laatste check om iedere twijfel weg te nemen.Voorzitter! In de motie op stuk nr. 2 wordt ervan uitgegaan dat men heeft
meegewerkt. Ik deel die opvatting dus niet. In die zin ontraad ik de motie
uitdrukkelijk, overigens net als de andere motie van mevrouw Sipkes.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter!...De voorzitter:Het moet heel kort!De heer Marijnissen (SP):Dit is de eerste interruptie die ik wil plegen in een debat van drie uur.
Ik vind alles prima, maar ik...De voorzitter:Er ligt nog een lange avond voor ons.De heer Marijnissen (SP):Even dimmen!De voorzitter:Mijnheer Marijnissen, ik zou u iets willen zeggen. Wij hebben een lange
agenda voor vanavond. Ik ken uw stijl en uw vocabulaire, maar als voorzitter
waardeer ik het niet als u "even dimmen" zegt. Ik vraag u dat terug te nemen.De heer Marijnissen (SP):Dat ben ik absoluut niet van plan!De voorzitter:Waarvan akte! Een korte interruptie.De heer Marijnissen (SP):Een heel korte interruptie. Ik heb de staatssecretaris gevraagd of zij
niet bang is dat dit een precedent wordt. Zij laat er nu weer nieuwe mensen
naar kijken.Staatssecretaris Schmitz:Ik denk van niet, omdat de gevoerde actie en alle commotie en publiciteit
eromheen enigszins buitensporig zijn. Ik ga ervan uit dat men dit soort acties
niet bij herhaling zal plegen. In alle voorzichtigheid zeg ik er iets bij.
Bij een hongerstaking of een heel extreme situatie kijken wij ook wel eens
nog een keer naar een dossier. Een algemene precedentwerking verwacht ik niet.
Dan zou er geen eind aan komen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De staatssecretaris gaat samen met de kerken nog een check doen. Dat lijkt
mij prima, maar kan zij duidelijk maken waarom die laatste check niet door
de rechter verricht is?Staatssecretaris Schmitz:Daar kom ik nog op.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):U raadt de motie af.Staatssecretaris Schmitz:Dat zal duidelijk zijn. In het dictum wordt er namelijk van uitgegaan
dat de asielzoekers hebben meegewerkt. Wij hebben een beslissing genomen,
omdat wij vinden dat ze niet hebben meegewerkt.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Tegelijkertijd gaat u met volledige inzet met de Raad van kerken praten.
Is het dan niet terecht om de mensen in die tijd toch nog opvang te bieden
in plaats van ze in tentenkampen te laten zitten?Staatssecretaris Schmitz:Nee, want dat zou erop duiden dat ik ervan uitga dat wij niet zorgvuldig
hebben gehandeld. Ik doe het uitsluitend en alleen – en dat is heel
bijzonder – omdat ik werkelijk iedere twijfel wil uitsluiten.Hoe zit het met de laatste toetsing door de rechter? Er zijn twee systemen.
Er zijn situaties waarin het stappenplan wordt beëindigd als mensen in
de centrale of decentrale opvang zitten. Dan krijgt men op een bepaald moment
te horen dat men is uitgeprocedeerd, dat men terug moet en dat men geen gebruik
van de voorzieningen meer mag maken. Dat wordt doorgaans opnieuw bij de rechter
getoetst. Bij Ter Apel ligt het iets anders. Dan is de beslissing dat men
terug moet al gevallen. Men gaat dan naar Ter Apel. Daar wordt een hele serie
gesprekken met betrokkene gehouden. Daarin wordt gewezen op de medewerking
die er bij terugkeer mogelijk is, op IOM, op doormigratie en ook op het feit
dat als daar geen gebruik van wordt gemaakt, er een moment komt dat de verwijdering
plaatsvindt en dat de opvang ophoudt als er niet wordt meegewerkt. Dan zegt
het COA concreet dat de opvang wordt beëindigd. Die werkwijze is uitdrukkelijk
door de rechter gesanctioneerd. Die werkwijze wordt hier gehanteerd.Voor de duidelijkheid merk ik op dat ik geen commissie instel om criteria
te bedenken. De heer Dittrich heeft een aantal criteria met betrekking tot
de medewerking genoemd. Dat zijn de criteria waarmee ook de IND werkt. Op
basis daarvan moet er worden gecheckt welke stappen men heeft genomen; vandaar
ook die serie gesprekken. Als er uiteindelijk wordt vastgesteld dat men niet
meewerkt, dan gaat de volgende fase starten. Ik stel die commissie in, omdat
ik nog een keer aan een paar onafhankelijke personen wil vragen of de criteria
die wij hanteren, toereikend zijn, gelet op de lastige factor van de landen
van herkomst, alwaar de ambassades een variatie aan medewerking vertonen.Hoe zit het wat dat betreft met bijvoorbeeld China? Staatssecretaris Patijn
schijnt al een keer zijn indrukken over de medewerking van China te hebben
geuit, maar ik weet niet bij welke gelegenheid dat is gebeurd.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat was twee weken geleden bij het algemeen overleg over de jaarlijkse
rapportage vreemdelingenbeleid. Daar was deze staatssecretaris bij.Staatssecretaris Schmitz:Toen ging het ook over Algerije. Ik weet het weer.Wij hebben een en ander afgecheckt. Ik heb hier ook nog een memorandum
van Buitenlandse Zaken. Daar staat ook informatie in. Ik wijs erop dat als
men in China boven de 16 jaar is, men een identiteitskaart moet hebben. Dat
document zou je dus kunnen hanteren. Een ander punt is dat er met name op
lokaal niveau sprake is van bevolkingsregistratie. Als wij daar bij de ambassade
naar vragen, dan moet men dus naar die lokale autoriteiten. Dat vergt veel
tijd, maar als de juiste persoonsgegevens zijn verstrekt, dan moet men inderdaad
traceerbaar zijn.Ik heb zojuist al gesproken over de aantallen. In 31 gevallen is er sprake
van laissez passer. Er zijn nog 145 zaken in behandeling, terwijl 150 gevallen
zijn afgewezen. Getalsmatig is er dus sprake van een veelvoud van weigeringen.
De vraag is of je op basis daarvan kunt concluderen dat in al die 150 gevallen
daadwerkelijk niet is meegewerkt. Vandaar dat ik met Buitenlandse Zaken zal
bespreken op welke wijze daar wat meer inhoud aan kan worden gegeven. Ik kan
echter niet zeggen dat China niet meewerkt. Dat is uitdrukkelijk niet aan
de orde. De heer Dittrich zegt met betrekking tot Tsjaad dat de ambassade
de vraag "Wilt u terug?" niet mag stellen, maar ik weet niet of je dat zo
kunt zeggen. Ik zal met Buitenlandse Zaken nog eens spreken over de medewerking
van de ambassades.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik weet niet van wie het memorandum van Buitenlandse Zaken
komt, maar daarin staan heel andere dingen dan die welke de staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken twee weken geleden naar voren bracht. Het lijkt mij
zinnig dat deze staatssecretaris daar nog een keer op terugkomt. Ik zal staatssecretaris
Patijn er ook over bevragen, want ik hoor echt verschillende dingen.Staatssecretaris Schmitz:Ik denk dat u op dit punt om een reactie van het kabinet mag vragen. De
regering behoort met één mond te spreken.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat lijkt mij juist. Ik herinner mij heel goed dat de staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken heeft gezegd dat ze zijn vernietigd en verder waren
 mijn voorstellen volgens hem nogal naïef.De staatssecretaris van Justitie heeft gezegd dat er heldere criteria
moeten worden ontwikkeld en dat de terugkeerteams daar een rol in kunnen spelen.
Een van de criteria is het antwoord op de simpele vraag: Wilt u terug? Het
ligt voor de hand dat deze vraag met "nee" beantwoord wordt. De staatssecretaris
heeft dit weekend ook gezegd dat de betrokkenen niet staan te trappelen om
terug te keren. Deze vraag is echter nog steeds een van de criteria. Als zij
ontkennend wordt beantwoord, wordt men geacht toch mee te werken aan de terugkeer.
Is het "nee" doorslaggevend?Staatssecretaris Schmitz:U slaat de eigen verantwoordelijkheid en het actief moeten meewerken over.
Iemand heeft in dit verband terecht over een inspanningsverplichting gesproken.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat komt daarna. Dan volgt het actief meewerken, zoals het invullen van
de vragenlijsten en, zo nodig, het meegaan naar de ambassade. Alleen de eerste
vraag, of men terug wil, wordt ontkennend beantwoord, maar verder wordt er
meegewerkt.Staatssecretaris Schmitz:Natuurlijk zeggen asielzoekers dat zij liever niet terug willen. Dat is
niet het criterium waarop wordt beoordeeld of men meewerkt of niet. Daarna
moet er sprake zijn van een actieve inzet. Dit kan de presentatie bij een
ambassade zijn, maar ook het verstrekken van de juiste gegevens inzake de
personalia.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik wil even terug naar China, hoewel ik mij realiseer dat
dit soms moeilijkheden oplevert. Ik vraag mij af of wel geprobeerd wordt om
laissez passers te verkrijgen ten aanzien van China. Er is namelijk een werkinstructie
uitgegaan waarin staat dat zaken van voor 1 januari 1991 soepeler behandeld
worden dan de zaken daarna. De Kamer kende deze instructie overigens niet.Staatssecretaris Schmitz:Dat zal ik moeten uitzoeken. Ik ken niet alle werkinstructies uit mijn
hoofd.De heer Verhagen (CDA):Deze instructie dateert van 29 januari jl. Daarin staat dat uitgeprocedeerde
asielzoekers afkomstig uit China van wie de zaak voor 1 januari 1991 dateert,
een VVTV zonder beperking moet worden verleend. Op zaken van later datum is
geen speciaal beleid van toepassing. De houding van het ministerie ten opzichte
van China is dus anders dan gesuggereerd wordt.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Ik kan hier niet direct op ingaan. Ik moet dit laten uitzoeken.De voorzitter:Daar bestaat uiteraard begrip voor.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Mevrouw Sipkes heeft drie of vier gezegd dat deze asielzoekers
zomaar even op straat worden gegooid. Over een genuanceerd debat gesproken!
Dat is echt niet aan de orde geweest. Ik heb al uiteengezet dat wij na een
lange procedure uiteindelijk zorgvuldig de beslissing hebben genomen dat betrokkenen
de opvang verder onthouden wordt. Er is geen sprake van dat er nonchalant
gehandeld is.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb in interruptiedebatten met collega's inderdaad deze
woorden gebruikt. Daarbij ging het om de vraag hoever de verant- woordelijkheid
van de overheid strekt. De staatssecretaris heeft gezegd dat het voor de Raad
van kerken moeilijk te verteren is dat er een eind aan de opvang komt. Als
er sprake is van een duidelijk en hard overheidsbeleid, kan er een moment
komen waarop de opvang beëindigd moet worden. Een andere vraag is of
dan iedere overheidsbemoeienis ophoudt en mensen op straat gezet moeten worden.
Moet er in Nederland worden nagegaan of mensen een verlengde opvang kunnen
krijgen, of moet via inschakeling van maatschappelijke organisaties geprobeerd
worden om zicht te houden op betrokkenen? De opvang mag niet abrupt beëindigd
worden. In dat verband sprak ik over het op straat zetten van asielzoekers.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Het is juist niet "abrupt". Na een zeer lange procedure, zoals
ook anderen hebben geschilderd, komt men uiteindelijk in Ter Apel. Wij gaan
dan nog gesprekken aan en proberen mensen te overtuigen van de mogelijkheden
die er zijn om hulp te krijgen. De heer Rouvoet heeft mij gevraagd om in plaats
van "onwillige" vreemdeling een andere term te gebruiken. Hier is kennelijk
een misverstand. Wij hebben in het verleden gesproken over zogenaamde vrijwillige
terugkeer. Dat was met hulp. Ik heb steeds gezegd dat de vrijwilligheid daar
tussen aanhalingstekens stond. Ik werd zaterdagmiddag in een debat in Rotterdam
op dat punt geattaqueerd. Men vroeg mij daar om te praten over gefacilieerde
of geassisteerde terugkeer in plaats van over vrijwillige terugkeer. De heer
Rouvoet heeft gelijk dat het niet om een vrijwillige terugkeer gaat. Men staat
niet te trappelen. Het is een vorm van gefacilieerde terugkeer. Laten wij
in die termen praten. Terugkomend op mevrouw Sipkes, is er echter pas sprake
van een gefacilieerde terugkeer aan het eind van de rit, als wij alle stappen
zo zorgvuldig mogelijk hebben gezet. Het is nu half oktober. In 1997 is er
in Ter Apel aan 49 mensen op die manier een verdere opvang onthouden. Ik zeg
niet dat ik dat leuk vind, maar op de aantallen die er zitten, gaat het niet
om honderden mensen. Dat zou heel slecht zijn.Voorzitter! Wat het Deense model betreft, heb ik gezegd dat ik een en
ander zou laten nagaan. De heer Dittrich zei terecht dat daarover in de terugkeernota
al gesproken werd. Daarin stond dat dit model gehanteerd werd zowel voor mensen
die meewerken als voor mensen die niet meewerken. Recentere informatie heeft
mij duidelijk gemaakt dat men dat model toepast als er "geen concrete of objectiveerbare
belemmeringen zijn" of "als die niet alleen gelegen zijn in de weigering van
betrokkene om mee te werken". Kortom, enige nuancering. Ik laat het daarom
uitzoeken om te kijken of wij daar verder ons voordeel mee kunnen doen.Voorzitter! Ik ben blij dat de heer Rijpstra ook van mening is dat ik
geprobeerd heb om een dialoog aan te gaan. Ik hoop dat we de positieve kanten
van de actie kunnen oppakken, waarbij ik erken dat we normaal gesproken dergelijke
middelen niet moeten hanteren.De heer Rijpstra zei dat het terugkeerbeleid nog "in de kinderschoenen"
staat. De heer Verhagen gaat iets verder met zijn opmerking "falend beleid".
Hij heeft dat kennelijk nu al bepaald en dat mag ook als oppositie.
Toen ik de terugkeernota aan de Kamer presenteerde, heeft de Kamer daar kritiek
op gehad en gevraagd om met een verdere invulling te komen. Ik was daarmee
akkoord. Ik heb toen echter wel gezegd: verwacht u geen spectaculaire resultaten.
Het lijkt erop dat zoiets, als je dat zegt, later niet meer gehoord wordt.
In ons omringende landen is er geen land dat op dit punt grote successen boekt.
Ieder land worstelt met dezelfde problematiek. Over China en Iran wordt in
Duitsland en de ons omringende landen dezelfde discussie gevoerd. Niemand
kan op dit punt van grote terugkeersuccessen spreken. We zullen het verder
ontwikkelen. Sommige sprekers hebben het gehad over Ethiopië. Het aanbieden
van hulp en het invullen van reële terugkeer en herintegratie zou in
die landen het model moeten zijn. We behouden uiteraard ook de mogelijkheid
van de gedwongen terugkeer. Nogmaals, dit alles gaat niet via grote successtory's.
Zo ligt dat uitdrukkelijk niet.Ik heb naar aanleiding van China, Tsjaad en Libanon gemeld dat het goed
is dat daarover nog een brief komt van het kabinet. Ik zal daarbij de vraag
van de heer Rijpstra meenemen hoe een en ander in het kader van de onderhandelingen
over de terugnameovereenkomst werkt. Er zijn op dat punt enige vorderingen
gemaakt in Europees verband, in die zin dat men bij het aangaan van een verdere
relatie uitdrukkelijk een terugnameovereenkomst in de contracten wil opnemen.De heer Rijpstra (VVD):Voorzitter! Ik vind het prima dat wij daarover nog nader bericht krijgen.
Ik zal echter kort schetsen wat er gebeurt bij een spreekbeurt als je vertelt
wat er gebeurt als mensen, die bijvoorbeeld uit China komen, zijn uitgeprocedeerd.
Er wordt dan gevraagd waarom die mensen niet gewoon teruggaan, waarna de Chinese
autoriteiten zelf maar moeten uitzoeken waar zij vandaan komen. Dat is niet
de verantwoordelijkheid van Nederland, maar van China. Daarvan zou veel vaker
gebruikgemaakt moeten worden. Dat wordt vaak gezegd.Staatssecretaris Schmitz:Ik snap dat wel. Enerzijds is er de volkenrechtelijke verplichting om
de onderdanen terug te nemen, maar anderzijds kan een staat niet het recht
worden ontzegd dat men wil vaststellen of betrokkene er ook inderdaad vandaan
komt. China is enorm groot, maar ik verwijs ook naar de discussie over Irakezen.
In een grote natie zoals China is dat lastig na te gaan. Over de mate van
medewerking hebben wij reeds gesproken.Ik hoop de heer Rouvoet duidelijk te hebben gemaakt waarom ik nog een
laatste bilaterale check toepas. Ik doe dat niet vanwege de maatschappelijke
discussie, maar omdat ik elke twijfel wil uitsluiten, want het gaat om mensenwerk.
Het is overigens niet zo slecht. Je hoeft niet gemakkelijk toe te geven aan
commotie, maar het is niet fout om vanwege maatschappelijke onrust en emotionele
discussies een signaal te geven. Er dient nagegaan te worden op welke wijze
een dialoog gevoerd kan worden, omdat de intentie van een humane samenleving
dezelfde is.De heer Rouvoet (RPF):Juist omdat er nog een keer naar gekeken wordt, heb ik de vraag gesteld
of de staatssecretaris het denkbaar acht dat in enkele van deze gevallen tot
een andere conclusie wordt gekomen dan tot nu toe. De staatssecretaris heeft
al eerder aangegeven dat zij geen enkele twijfel heeft ten aanzien van de
zorgvuldigheid van de IND. Dat kan de suggestie wekken dat dit een schijnbeweging
is om te apaiseren. Ik hecht eraan om van de staatssecretaris te horen dat
zij het denkbaar acht dat in een of meerdere gevallen tot een andere conclusie
wordt gekomen.Staatssecretaris Schmitz:Ik acht het niet geheel uitgesloten dat dit in een enkel geval zo is.
Als er twijfel is, wordt het voordeel aan de asielzoeker gegeven. Vandaar
de laatste check.De heer Rouvoet (RPF):Hoe is het bieden van die opening te rijmen met de stelligheid in de brieven
tot nu toe, ook van de heer Elting van de IND, dat deze mensen zelf niet mee
willen werken?Staatssecretaris Schmitz:U moet het niet omdraaien. Uiteraard heeft de directeur van de IND aan
de Raad van kerken laten weten dat die zaken zorgvuldig zijn uitgezocht en
dat op grond van de criteria is vastgesteld dat men niet mee wil werken. Vanuit
mijn politieke verantwoordelijkheid neem ik dat over. Ik weet absoluut zeker
dat de IND dit zo zorgvuldig mogelijk heeft gedaan, maar om iedere twijfel
uit te sluiten, wil ik nog eenmaal een check. Ik wil daarmee niet zeggen dat
je als je nu maar lang genoeg actie voert, op een gegeven moment wel een heroverweging
krijgt. Ik vind dat wij tot het allerlaatste moment grote zorgvuldigheid moeten
betrachten. Ik wil iedere twijfel uitsluiten.Voorzitter! De heer Van den Berg heeft eerder de term vrijwilligheid gebruikt.
Ik kies ervoor opener te zeggen dat het om een vorm van gefacilieerde hulp
gaat bij terugkeer, want vrijwilligheid kun je in zo'n geval niet veronderstellen.De heer Schutte heeft gesteld: liever twee mijl dan een mijl meegaan.
Ik weet niet of wij helemaal hetzelfde bedoelen, maar om die reden zeg ik
dat ik nog een keer tot het uiterste die zorgvuldigheid wil betrachten, ook
al denk ik zelf dat wij het zo goed mogelijk hebben gedaan, maar oké,
laten wij alle twijfel uitsluiten.Ik was blij dat de heer Middel signaleerde dat het tentenkamp iets minder
schrijnend was als je het ter plekke zag. Men weet dat ik in het kader van
onze zorg voor de opvang en de vraag of wij wel genoeg opvangmogelijkheden
hebben, juist tenten heb willen vermijden. Ik hoop oprecht dat de problemen
voordat de weersomstandigheden al te slecht worden, zijn opgelost.Ik zou het erg toejuichen als in het kader van verantwoordelijkheid bij
het voeren van actie men wat zorgvuldiger omgaat met het signaal dat men afgeeft.
Dat is vandaag ook gebeurd in de publiciteit. Anders worden zaken uitvergroot,
die de werkelijkheid niet ten goede komen en die niet overeenkomstig de werkelijkheid
zijn.De heer Middel waarschuwt dat op deze manier niet een soort legitimatie
moet worden gegeven aan maatschappelijke en kerkelijke organisaties door hen
te betrekken bij het beleid. Ik sluit mij aan bij hetgeen de heer Van den
Berg daarover heeft gezegd. De overheid behoudt uitdrukkelijk een eigen verantwoordelijkheid.
De overheid moet echter ook in het kader van zorgvuldigheid niet de ogen sluiten
of de oren dichthouden voor maatschappelijke signalen. Zo heb ik deze
actie opgevat. Om die reden heb ik constructief met hen willen omgaan.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Het gaat niet om een legitimatie om maatschappelijke organisaties,
waartoe ik ook de kerk reken, bij het beleid te betrekken. Natuurlijk zijn
zij gelegitimeerd om zich met het beleid te bemoeien. Wij willen dat iedereen
zich met het beleid bemoeit. Het ging mij erom dat zij niet als een soort
beroepsinstantie gaan fungeren, nadat in de rechtsstaat de onafhankelijke
rechter heeft gesproken. Iets dergelijks mag nooit gelegitimeerd worden.Staatssecretaris Schmitz:Dat ben ik met de heer Middel eens.Hij heeft ook gezegd – en ik zou hem dat gaarne nazeggen, maar ik
heb daar wat meer aarzelingen over – dat de publieke opinie wat milder
wordt. Met acties en publiciteit moeten wij oppassen, omdat ik in correspondentie
en dergelijk heel andere signalen krijg. Dat is ook de verantwoordelijkheid
van degenen die actie voeren.Misschien mag ik nog iets zeggen over de kinderen, al kom ik daarop later
uitgebreider terug, omdat de heer Rabbae vragen heeft gesteld over kinderen
op straat in Ter Apel en de relatie met de kinderbescherming. Ik heb daarover
vorige week een overleg gevoerd. De raad voor de kinderbescherming zal op
dat punt wat duidelijker in beeld komen als het kinderen met gezinnen betreft.
Ik hoop dat eind van deze week of anders begin volgende week de vragen van
de heer Rabbae beantwoord kunnen worden omdat wij pogen zo zorgvuldig mogelijk
met de kinderen in dit geheel om te gaan. Wij moeten inderdaad oppassen dat
kinderen niet gebruikt worden om op een ander manier in beeld te komen. Dat
zou niet goed zijn.De heer Verhagen heeft gesproken over het terugkeerbeleid. Ik heb daar
al het een en ander over gezegd. Natuurlijk moeten wij proberen dat beleid
zo concreet mogelijk uiteen te zetten. Hij moet echter geen grote, spectaculaire
resultaten verwachten. Wij moeten wel gestaag doorgaan en daadkrachtig omgaan
met het uitwerken van bijvoorbeeld het Ethiopiëmodel. Dat geldt ook voor
de gedwongen terugkeer als dat nodig is.De vraag die al eerder is gesteld, is of landen niet meer onder druk moeten
worden gezet. Het is voor mij zeer de vraag of dat helpt. Nederland moet dat
niet alleen doen. Daarom heb ik gesproken over de terugnameovereenkomst. Op
dat terrein zijn binnen Europa wel degelijk stappen gezet.De heer Verhagen vraagt om hoeveel mensen het gaat. Hij wilde graag weten
hoeveel verwijderbare asielzoekers er zijn en hoeveel daarvan al dan niet
willen meewerken. Zo simpel ligt het echter niet. Per 1 maart 1997 hadden
wij 7500 verwijderbare asielzoekers in de opvang zitten. Daarvan zitten er
3400 decentraal. Omdat ieder geval individueel getoetst wordt, kan ik hem
niet melden hoeveel daarvan willen meewerken en hoeveel niet willen meewerken.Voorzitter! Ik heb geprobeerd zo concreet mogelijk op de vragen in te
gaan. Ik hoop oprecht dat dit debat ertoe bijdraagt dat wij er met elkaar
aan werken om de intentie om een goed leefbare samenleving tot stand te brengen,
waar te maken, óók in de richting van maatschappelijke organisaties
en met behoud van onze eigen verantwoordelijkheid.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Op korte termijn zullen wij spreken over de terugkeernotitie.
Dat stuk zou er op 1 oktober zijn. De staatssecretaris heeft aangegeven dat
hierover in het kabinet is gediscussieerd. Op welke termijn mogen wij dit
stuk tegemoetzien?Staatssecretaris Schmitz:De vorige week heb ik al uitgelegd dat wij het stuk dat er al lag, hebben
opgehouden in verband met de actuele discussie over dit onderwerp. Het moet
nog langs de ministerraad, samen met mijn rapportage over de contacten van
vandaag en de acties die daarop volgen. Ik denk dat het stuk over twee tot
drie weken naar de Kamer kan worden gezonden.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):En dat is ook het moment waarop wij meer helderheid verkrijgen over de
verschillende criteria inzake vrijwilligheid?Staatssecretaris Schmitz:Dat moet apart worden bezien. Ik heb al gezegd dat ik een onafhankelijke
commissie hiervoor vier tot zes weken de tijd wil geven. Dit moet zorgvuldig
worden gedaan en dus zal dit wat meer tijd kosten.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik dank de staatssecretaris voor haar beknopte maar, voor zover ik dat
kan beoordelen, volledige antwoord.Ik stel voor, aanstaande donderdag onmiddellijk na de lunchpauze over
de moties te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 19.17 uur tot 20.30 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19971998-655-685.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl