Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en de Gratiewet (herziene gratieregeling en regeling inzake schadevergoeding voor voorlopige hechtenis) (23960)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 4445-4461

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-05-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 74, pagina 4445-4461

10-05-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23960Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs (Wet educatie en beroepsonderwijs) (23778)Pagina 4462-4509
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en de Gratiewet (herziene gratieregeling en regeling inzake schadevergoeding voor voorlopige hechtenis) (23960)Pagina 4445-4461
Lijst van ingekomen stukken (woensdag 10 mei 1995)Pagina 4509-4509
Regeling van werkzaamheden (woensdag 10 mei 1995)Pagina 4445-4445
74ste vergadering; 10 mei 1995Pagina 4445-4445

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 297 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Wijziging
van het Wetboek van Strafvordering en de Gratiewet (herziene gratieregeling
en regeling inzake schadevergoeding voor voorlopige hechtenis) (23960).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! De fractie van de Partij van de Arbeid kan in
grote trekken instemmen met het wetsvoorstel dat ter tafel ligt. Dat levert
een praktische gratieregeling en een praktische regeling van schadevergoeding
voor voorlopige hechtenis op door de invoering van het verrekeningsmodel.
 
 Naar aanleiding van de nota naar aanleiding van het verslag en de nota
van wijziging wil ik nog een aantal korte punten naar voren brengen. In de
eerste plaats betreft dit een vraag over het percentage ingewilligde gratieverzoeken.
Ik meen dat dit het juiste moment is om dat te bespreken. Dat percentage schommelt
in de afgelopen jaren rond de 30. De motivering die daarvoor gegeven wordt
is tamelijk summier. Dat wil zeggen dat het percentage niet in uitgewerkte
 categorieën is uitgesplitst maar in vrij globale categorieën.
Wat opvalt is dat financiële omstandigheden kennelijk een belangrijke
rol spelen, hetgeen voor zichzelf spreekt. Dat is echter moeilijker te beoordelen
bij een categorie als persoonlijke omstandigheden. Helemaal lastig te beoordelen
is de categorie van ongeveer 10% die valt onder artikel 2, lid b, van de Gratiewet,
waarin staat dat gratie kan worden verleend indien aannemelijk is dat met
de tenuitvoerlegging geen met de strafrechtstoepassing na te streven doel
in redelijkheid wordt gediend. Valt daar nu de vaak lange termijn onder die
is verlopen tussen het onherroepelijk worden van het vonnis en de waarschijnlijke
executiedatum?
 
 Het volgende punt dat ik wil noemen, is de collectieve gratie, ook wel
amnestie genoemd. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt naar aanleiding
van de opmerkingen van de fractie van GroenLinks daarvan afstand genomen omdat
het in strijd zou zijn met het individuele karakter van de straf en omdat
het willekeurig van aard zou zijn. Die argumenten kan mijn fractie geheel
delen. Je zou ook nog kunnen wijzen op de onrust die allicht in gevangenissen
kan ontstaan wanneer die mogelijkheid wordt geopend, in die zin dat men gaat
anticiperen op mogelijke amnestieverleningen. Wanneer die niet wordt verleend,
kan daaruit achteraf een soort frustratie of verontwaardiging voortkomen.
Ik wijs op de onrust die bijvoorbeeld in de gevangenis op Curaçao is
ontstaan toen er tijdens het bezoek van de paus in 1989 nadrukkelijke pressie
was om amnestie te verlenen, wat toen niet is gebeurd. Ik wijs ook op de discussie
die men in de kranten kan lezen over de Franse verkiezingen. Kennelijk is
het in Frankrijk de gewoonte om bij een nieuw benoemde president ruimhartig
amnestie te verlenen waarop door de bevolking in die zin wordt geanticipeerd,
dat men massaal verkeersovertredingen begaat omdat te verwachten is dat daarvoor
gratie zal worden verleend wanneer die overtredingen worden opgespoord en
berecht. Ik kan mij daar dus geheel mee verenigen en ik heb mij, eerlijk gezegd,
met mijn fractie er wel enigszins over verbaasd dat juist GroenLinks met die
suggestie is gekomen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Mijnheer de voorzitter! Kan de heer Van Oven zijn vraag nader toelichten?
Waarom vindt hij het zo vreemd, dat juist GroenLinks dit voorstel doet?
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Het is mij bekend dat uw fractie diepe rechtvaardigheidsgevoelens kent
en de gedachte van collectieve gratie naar aanleiding van gebeurtenissen die
hoegenaamd niets te maken hebben met hetgeen waarvoor mensen veroordeeld zijn
en hun straf uitzitten, is daar moeilijk mee te rijmen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Het is ook een gevoel van rechtvaardigheid om wanneer de gehele bevolking
feest viert naar aanleiding van een belangrijke gebeurtenis in dit land dit
niet te beperken tot het vrijlopende deel van de bevolking. De mensen achter
de tralies moeten daar ook iets van merken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Dat kan natuurlijk ook op andere manieren gebeuren, maar het is wel bijzonder
toevallig of je je achter de tralies bevindt wanneer een dergelijke gebeurtenis
plaatsvindt, zodat er inderdaad een zeer willekeurige werking van uitgaat.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ja, maar daarbij doet u alsof wij zomaar een voorstel doen zonder enige
clausulering. Ik kom hierop terug in mijn eerste termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Ik zal u met veel belangstelling volgen!
 
 Voorzitter! Ook met de ondergrens van ƒ 500 inzake boetes waarvan
gratie kan worden gevraagd, zijn wij akkoord, zij het dat de Orde van advocaten
moet worden toegegeven dat het een weinig principiële benadering is.
Om praktische redenen is het mijns inziens niet ontoelaatbaar om ergens grenzen
te stellen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Dat valt mij juist op en tegen van de PvdA! De PvdA neemt
het op voor de kansarmen in dit land. Dat mogen wij in ieder geval toch nog
steeds aannemen. Het is de vraag of ƒ 500 voor mensen met een bijstandsuitkering
of nog minder niet een gigantisch bedrag is. Ik heb altijd begrepen dat het
principe van amnestie niets te maken heeft met een soort kosten/baten-analyse.
Het gaat om een ander oordeel hierover van de overheid. Ik neem aan, dat de
PvdA ook gevoelig is voor het feit dat wij hiermee niet een soort indirecte
en niet bedoelde klassejustitie krijgen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Ik denk niet dat het met een grens van ƒ 500 die kant zal opgaan.
De heer Rabbae heeft gelijk als hij zegt, dat het weinig principieel is en
dat het ten nadele kan uitpakken van de armste bevolkingsgroepen, maar wij
hebben te maken gekregen met een stelsel van strafrecht dat in het algemeen
aanzienlijk onder spanning staat en waarin voortdurend in sterke mate rekening
moet worden gehouden met overwegingen van efficiency, doorstroming van zaken
en ontstoppingen. In dat kader meen ik, dat dergelijke ondergrenzen –
die men ook terugvindt bij de beoordeling van de vraag of hoger beroep toelaatbaar
is – ook in het kader van de gratieregeling acceptabel zijn, mits het
natuurlijk niet te hoog oploopt.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 De argumenten lijken zeker logisch en billijk, maar het feit blijft overeind,
dat je met deze argumentatie een situatie krijgt waarin de armen altijd de
klos zijn. Kapitaal- en koopkrachtigen kunnen alsnog een kansje maken, maar
de mensen aan de onderkant hebben altijd een batterij argumenten tegen zich.
Ook in dit geval en ik vind het heel jammer dat de PvdA dit zo consolideert.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Er zijn praktische grenzen aan de strafrechtspleging.
 
 Voorzitter! Mijn fractie heeft aarzelingen over artikel 559, lid 2, waarin
wordt geformuleerd het ontbreken van de opschortende werking van het gratieverzoek
voor veroordeelden die zelf om uitstel hebben verzocht. Misschien kan ik mijn
bezwaar met een voorbeeld verduidelijken. Laten wij eerst het geval nemen
van veroordeelde A die is gestraft, die niet binnen een jaar wordt opgeroepen
voor de executie van zijn straf en die daarna uitstel vraagt. In totaal gaat
het dan bijvoorbeeld om 18 maanden. Hij krijgt wel opschortende werking van
zijn gratieverzoek toegekend. Veroordeelde B vraagt kort na het onherroepelijk
worden van het vonnis om uitstel, dus binnen een jaar na het onherroepelijk
worden van het vonnis. Op grond daarvan krijgt hij bijvoorbeeld een kort uitstel,
dat in feite om andere redenen een veel langer uitstel wordt gevraagd. Als
deze veroordeelde binnen 18 maanden een gratieverzoek indient, komt hij niet
voor de opschortende werking in aanmerking. Ik hoop dat ik de regeling goed
heb begrepen.
 
 Voorzitter! Ik kom te spreken over punt 5 van de nota van wijziging, de
"terme de grâce" en de bijkomende straf. Er worden als het ware twee
oplossingen te voorschijn getoverd: één voor het geval de Wegenverkeerswet
wordt gewijzigd en één voor zover dat niet het geval is. Ik
vraag mij af hoe dit wetstechnisch moet worden gezien. De verwachting is toch
niet dat in de wet wordt opgenomen onder welke voorwaarden een bepaalde wettelijke
bepaling geldt? Of gaat het om het moment van invoering, dat afhankelijk wordt
gesteld van de invoering van de desbetreffende wijziging van de Wegenverkeerswet?
Ik verneem op dit punt graag een verduidelijking van de minister.
 
 Dan kom ik bij de schadevergoeding voor de voorlopige hechtenis. Er is
de laatste jaren sprake van een stijging van de kosten, zij het dat er in
1993 en 1994 weer enigszins een stabilisatie te zien is op ongeveer 3,5 mln.
Ik destilleer dit uit antwoorden op vragen die ik zelf heb gesteld op 10 maart
jl. De minister heeft op 3 april geantwoord. Zij heeft in de nota naar aanleiding
van het verslag ter zake van dit wetsvoorstel meegedeeld dat er ook incidenteel
in met name grote fraudezaken hoge bedragen worden uitgekeerd. De vraag is
of juist in dergelijke zaken niet het gevaar bestaat dat uit angst daarvoor
minder snel tot vervolging wordt overgegaan. Met andere woorden, in hoeverre
speelt dat een rol bij de vervolgingsbeslissing? Ik kan een parallel trekken
met de situatie die in de kamervragen van 10 maart 1995 aan de orde werd gesteld.
Daarin ging het om een arrest van het hof van 's-Hertogenbosch. Ik heb toen
de vrees uitgesproken dat officieren van justitie geneigd kunnen zijn om onder
invloed van dat arrest minder snel tot cumulatieve tenlasteleggingen te komen.
De minister heeft geantwoord dat daarvan nooit sprake zal zijn, omdat het
geen punt van overweging is. Maar de ervaring leert dat het in ieder geval
in het verleden een enkele keer is voorgekomen dat officieren van justitie
onder het motto van "nooit geschoten, is altijd mis" in zaken tegen verdachten
waarin zij niet zeker zijn van een veroordeling, verschillende feiten naast
elkaar ten laste leggen in de hoop dat ergens een veroordeling volgt. Dit
komt de minister wellicht bekend voor! Ik zeg niet dat het vaak voorkomt,
maar het komt voor. Dat heeft een bepaald risico wat de schadevergoedingen
betreft.
 
 Voorzitter! Dan is er het punt van de schorsingsbevoegdheid in het geval
gratie is gevraagd door een persoon die op grond van een nieuwe regeling niet
automatisch voor opschortende werking door het gratieverzoek in aanmerking
komt. De oplossing is dan dat de minister daartoe kan besluiten. In antwoord
op vragen van de PvdA-fractie heeft de minister opgemerkt dat het openbaar
ministerie niet de bevoegdheid heeft om onherroepelijke straffen niet ten
uitvoer te leggen. Als ik het goed heb, heeft ons inmiddels een brief van
de minister bereikt van 3 april 1995 over de problemen op het gebied van de
detentiecapaciteit. Daarin wordt een oplossing gesuggereerd die erop neerkomt
dat afgestraften voor het eind van de executietijd worden weggezonden. Er
zou zelfs sprake zijn van een experiment in Alkmaar en Haarlem waarbij ook
officieren van justitie zijn betrokken. Hoe verhoudt het standpunt dat officieren
van justitie daartoe nooit zijn gerechtigd zich tot de richtlijn van de procureurs-generaal
en de hoofdofficier van justitie van 1 oktober 1993, waarin onder punt 5 met
zoveel woorden wordt gezegd dat sprake zou kunnen zijn van het wegsturen van
afgestraften met een kort strafrestant?
 
 Ten slotte is er nog de kwestie van het gratieverzoek door een derde:
een ander dan de belanghebbende zelf doet voor hem of haar een gratieverzoek.
Daarover wordt in het voorgestelde artikel 560 gezegd dat daaraan pas aandacht
kan worden besteed als blijkt dat de betrokkene daarmee instemt. Dit laat
de mogelijkheid open dat het gratieverzoek als een soort vertragingstechniek
wordt gehanteerd. Een derde dient een volstrekt kansloos gratieverzoek in,
waarna de belanghebbende zelf als het ware achterwege laat om daarmee zijn
instemming te betuigen. Zolang hij daarmee niet is geconfronteerd, blijft
boven de markt hangen of hij daarmee instemt. Dat kan ook op het moment dat
hij voor executie wordt opgeroepen, zodat er toch een vertragende werking
van uitgaat. Om dit te voorkomen wil ik mede namens de leden Vos en Dittrich
een amendement indienen op grond waarvan artikel 560 als volgt komt te luiden:
"Een verzoekschrift om gratie dat van een derde afkomstig is wordt buiten
verdere behandeling gelaten, indien niet binnen een maand na indiening daarvan
degene aan wie de straf of maatregel is opgelegd schriftelijk van zijn instemming
daarmee heeft doen blijken."
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Een amendement kunt u altijd indienen. Daarvoor is zelfs geen ondersteuning
nodig.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Het is niet ondersteund. Het wordt ingediend namens de heren Vos en Dittrich.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ik begrijp de redenering van de heer Van Oven, maar hoe weet hij van tevoren
dat de betrokkene met een vertragingstactiek bezig is? De termijn lijkt mij
wel redelijk qua constructie, maar vindt de heer Van Oven de termijn van een
maand niet aan de korte kant? Er kunnen technische problemen zijn in de communicatie
tussen de verschillende instanties en de betrokkenen. Zou een termijn van
uiterlijk twee à drie maanden niet beter zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Termijnen zijn altijd willekeurig. Het gaat ons er juist om dat de beslissing
over gratie betrekkelijk snel zijn beslag kan krijgen. Normaliter mag je inderdaad
verwachten, zoals ook in de nota naar aanleiding van het verslag door de minister
wordt opgemerkt, dat belanghebbenden daarmee zullen instemmen. Als dat het
geval is, zal niets hen ervan weerhouden om heel snel hun instemming te betuigen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik lever deze bijdrage mede namens de fracties
van de RPF en de SGP. 
 
 Tijdens de behandeling van de Gratiewet in 1987 deed de toenmalige minister
van Justitie de kernachtige uitspraak, dat we een recht kennen om gratie te
verlenen, maar geen recht op gratie. Bij alle discussies welke wij kunnen
voeren over oorsprong en karakter van het recht van gratie is het goed, dit
vast te houden. Van een prerogatief van de vorst is het recht ontwikkeld tot
een recht met een bestuurlijk karakter. Bij de hantering ervan moet elke willekeur
contrabande zijn en dienen algemene beginselen van behoorlijk bestuur in acht
genomen te worden. Maar daarmee is het nog geen afdwingbaar recht geworden.
De vereiste zorgvuldigheid zal vooral moeten blijken uit de gevolgde procedure.
 
 Overigens is het goed te bedenken dat ook in de tijd waarin gratie wel
een recht van de vorst was, aan de toepassing ervan grondige adviezen ten
grondslag lagen. Uit een studie van Van Ruller naar de gratieverlening aan
ter dood veroordeelden in Nederland van 1806 tot 1870, blijkt dat van de ongeveer
500 ter dood veroordeelden de meesten aan het schavot ontkwamen, doordat de
koning gratie verleende. Het recht van gratie fungeerde in die tijd dan ook
al als instrument om een vrij streng ogend strafrechtelijk systeem een betrekkelijk
milde toepassing te geven.
 
 Ik haal dit op, omdat zowel de functie van het recht van gratie als het
karakter ervan ook van belang zijn bij de beoordeling van het voorliggende
wetsvoorstel. Van een afdwingbaar recht kan geen sprake zijn. Pogingen om
toepassing van dit recht af te dwingen door bijvoorbeeld het traineren van
procedures, behoren dan ook tot mislukken gedoemd te zijn.
 
 Dat geldt met name ook bij het al dan niet toekennen van opschortende
werking aan de indiening van een gratieverzoek. Het risico dat zo'n verzoek
wordt afgewezen en dat het daarna extra pijnlijk kan zijn met strafexecutie
geconfronteerd te worden, behoort bij de indiener van het verzoek te liggen
en mag in ieder geval geen zelfstandig argument vormen om gratie te verlenen.
 
 Dit brengt mij onvermijdelijk tot de huidige executiepraktijk. Wij weten
uiteraard al geruime tijd van de capaciteitsproblemen bij het gevangeniswezen
en van de gevolgen daarvan voor de executie van vrijheidsstraffen. Maar telkens
als je met de feiten geconfronteerd wordt, schrik je er weer van. Als veroordeelden
gemiddeld een jaar moeten wachten op een plaats in een cel, ondermijnt dat
de geloofwaardigheid van ons strafrechtelijk systeem. Naast de heenzendproblematiek
is dat een zaak die om een oplossing schreeuwt. Welk effect verwacht de minister
van de realisering van de capaciteitsuitbreiding op het verschijnsel wachttijden?
 
 Ook de inning van geldboeten schiet nog te kort. Binnen een jaar wordt
62% geïnd, binnen twee jaar 70%. De conclusie lijkt dan ook gerechtvaardigd,
dat ongeveer een kwart van de geldboeten nooit wordt geïnd en dat traineren
dus kan lonen, te meer omdat het alternatief van de vervangende hechtenis
momenteel nauwelijks reëel is.
 
 Kritiek is wel geuit op het voorstel, de mogelijkheid van gratiëring
van geldboeten te beperken tot boeten hoger dan ƒ 500. De Orde van
advocaten wijst erop, dat het instituut van gratiëring niet gebaseerd
is op een kosten/baten-analyse. Dit argument als zodanig is juist. Maar daarmee
is nog niet gezegd, dat geen bodem gelegd kan worden in de hantering van het
recht.
 
 Ik herinner eraan, dat het gaat om een recht tot gratieverlening, niet
om een recht op gratie. Het is dan ook niet onjuist, bij de hantering van
het recht het belang van de veroordeelde niet als enig en doorslaggevend criterium
te hanteren. Het bijzondere of nieuwe van omstandigheden kan ook zo beperkt
van omvang zijn, dat het onvoldoende bijzonder is om een op zichzelf terecht
opgelegde straf niet te verminderen of op te heffen.
 
 In het verslag van de kamercommissie is ook weer eens de mogelijkheid
van collectieve gratie aan de orde gesteld. Daar werd al op gewezen door de
fractie van GroenLinks. De jongste herdenking van 50 jaar vrijheid was daaraan
niet vreemd. Tijdens het debat over de wet in 1987 heb ik laten doorschemeren,
wel iets sympathieks te zien in deze mogelijkheid. Wie zou onder de indruk
van de feestelijkheden van vorige week niet kunnen meevoelen met Fabius, die
in zijn tijd schreef dat waar dergelijke blijdschap heerst, daarvan ook een
straal valle in het sombere verblijf der gevangenen, wat verre van afkeurenswaardig
zou zijn. Maar de tijd is veranderd, het instrument gratieverlening is mee
veranderd en de Gratiewet vormt nu het formele kader.
 
 In dat kader staat de strikt individuele beoordeling centraal. Daarin
past geen collectieve gratie. Dat heeft de minister in de nota naar aanleiding
van het verslag bevestigd. Toch komt de vraag naar die mogelijkheid steeds
weer aan de orde, misschien mede ingegeven door het ook door de heer Van Oven
genoemde Franse voorbeeld, waarbij het aantreden van een nieuwe president
aanleiding is om opgelegde geldboetes kwijt te schelden.
 
 Dat die vraag toch steeds weer opkomt, is misschien mede een gevolg van
het feit dat het debat in 1987 enigszins een open einde had. De toenmalige
minister sloot niet uit dat ooit nog eens sprake zou kunnen zijn van collectieve
gratie, maar dan alleen bij afzonderlijke wet. Maar omdat gratieverlening
volgens artikel 122 van de Grondwet een recht is van de Kroon zou dit moeten
gebeuren in de vorm van amnestie. Ik heb toen mijn twijfels uitgesproken over
de vraag of dat wel kan. Volgens de doctrine heeft amnestie immers een ander
karakter en andere rechtsgevolgen dan gratie. Formeel wordt dan het strafbare
karakter van het feit opgeheven, maar dat is bij gratie niet het geval. Ik
zou dit verschil in de praktijk willen handhaven. Ook om te voorkomen dat
rond elke vreugdevolle nationale gebeurtenis discussies ontstaan die valse
hoop wekken, zou ik het op prijs stellen als dit debat op dit punt tot absolute
duidelijkheid leidt. Mijns inziens kan dit alleen betekenen dat zolang de
huidige Gratiewet van kracht is, collectieve gratie niet mogelijk is en dat
amnestie hiervoor geen alternatief vormt.
 
 Het zal duidelijk zijn dat onze fracties met het wetsvoorstel weinig problemen
hebben, maar wij menen dat aan de basis voor het te voeren gratiebeleid nog
wel het een en ander schort. Het laatste weten wij helaas al lang.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Voorzitter! Een gratieverzoek heeft in bepaalde gevallen opschortende
werking. Dat is een redelijk uitgangspunt, maar dat moet niet leiden tot onredelijke
uitkomsten. Dat geldt wel voor de huidige regeling, bijvoorbeeld
indien de verdachte zich aan de voorlopige hechtenis heeft onttrokken of indien
de veroordeelde de executie frustreert. Dat is de reden waarom dit voorstel
de gebleken knelpunten op dit vlak aanpakt. Het zal duidelijk dat wij met
de voorgestelde verbeteringen instemmen.
 
 Ik heb dan ook slechts behoefte aan een enkele opmerking over de regeling
die een termijn van één jaar stelt, na het verstrijken waarvan
aan een gratieverzoek opschortende werking kan toekomen. De achterliggende
gedachte in het schriftelijke gedeelte van dit wetsvoorstel is dat deze termijn
van een jaar een prikkel vormt voor de overheid om voortvarend tot executie
van gevangenisstraffen over te gaan. Dat uitgangspunt, die prikkel, spreekt
ons aan. Wij vinden het namelijk van het grootste belang dat straf zo snel
mogelijk op de misdaad volgt. Een jaar na de veroordeling vinden wij eigenlijk
al aan de lange kant. Immers, tussen de veroordeling en de daad zelf verloopt
ook vaak al geruime tijd.
 
 Zorgen baart ons echter het feit dat die prikkel tot snelle executie gefrustreerd
wordt door het cellentekort. Ik wil die zorg in dit kader aan de orde stellen.
Wij achten het namelijk ongewenst dat het cellentekort zodanig doorwerkt dat
zij die als gevolg van dat cellentekort uit voorlopige hechtenis zijn heengezonden,
mogelijk wel opschortende werking genieten en degenen die in voorlopige hechtenis
moeten blijven niet. Bij het huidige cellentekort is immers het wel of niet
in voorlopige hechtenis moeten blijven een loterij. De relatie met de opschortende
werking van de gratieverlening zie ik dan ook als volgt. Het aantal lopende
vonnissen wordt door de heenzendingen groter. De 5316 heenzendingen van vorig
jaar en de 1417 van dit eerste kwartaal betekenen even zovele extra lopende
vonnissen. Dat betekent een extra belasting voor de executie en een extra
risico voor overschrijding van de termijn van één jaar. Deze
vonnissen zou ik op oneigenlijke gronden lopend willen noemen.
 
 Dit aspect wordt helaas niet meegenomen in dit wetsvoorstel, nu ook in
deze gevallen zonder meer opschortende werking ontstaat, indien in zo'n geval
een gratieverzoek wordt ingediend en er meer dan een jaar is verstreken tussen
de onherroepelijkheid van het vonnis en de indiening van het verzoekschrift
om gratie. De kans dat deze regeling van artikel 559, lid 2, van toepassing
wordt, neemt hierdoor toe als gevolg van het aantal heenzendingen. Er is inmiddels
sprake – zo blijkt uit de informatie van de minister – van 9000
lopende vonnissen, waarvan slechts 25% binnen een jaar kan worden geëxecuteerd.
Dat vormt onzes inziens een groot probleem. Dat maakt de genoemde prikkel
tot een farce.
 
 Voorzitter! Doel is natuurlijk de afname van het aantal heenzendingen.
Dit wordt tengevolge van het bouwprogramma, conform de ons gepresenteerde
analyses van de minister, dit jaar op enig moment bereikt. Kloppen deze analyses
nog? Ik verwijs in dit verband naar de eerste kwartaalcijfers van dit jaar.
Als dit het geval is, is ons probleem een stuk kleiner. Onze zorg is echter
dat op de langere termijn de heenzendingen weer zullen toenemen. Ook de minister
voorziet immers weer tekorten en heeft uitgesproken dat het noodzakelijk is,
in ieder geval 1000 extra cellen te realiseren. Het bevreemdt ons dat de financiering
daarvan nog steeds niet rond is. Kan de minister iets zeggen over de stand
van zaken? Wat is de reden voor het uitstel van deze beslissing? Er is wel
een besluit genomen over de koppeling maar niet hierover, terwijl bij wijze
van spreken het besluit over de koppeling niet zo urgent is als dit. Het is
noodzakelijk om zo snel mogelijk plannen ter zake te ontwikkelen, want de
bouw van cellen vergt veel tijd.
 
 Ook indien de financiering rond komt en de bouw van start kan gaan, kan
er in de tussentijd weer een toename van het aantal heenzendingen plaatsvinden.
Dit leidt in onze ogen weer tot een toename van het aantal oneigenlijke opschortingskansen
bij gratieverzoeken. De vraag die hieruit opborrelt, is of dit geen aanleiding
moet vormen om de aan de orde zijnde regeling zodanig aan te passen dat degenen
die een lopend vonnis hebben als gevolg van een heenzending wegens het cellentekort,
als regel geen opschortende werking toekomt bij het indienen van een gratieverzoek.
Deze regeling is analoog aan de regeling die de minister in de nota van wijziging
heeft gepresenteerd voor de gevallen waarin de termijnoverschrijding van een
jaar te wijten is aan een verzoek van de veroordeelde om uitstel van de executie.
 
 Voorzitter! Ik moet erkennen dat ik de oplossing van dit dilemma nog niet
voorhanden heb, mede omdat ik geen zicht heb op de argumenten voor en tegen.
Ik hoor die dan ook graag van de minister. Bovendien heb ik geen zicht op
het realiteitsgehalte van de bouwplannen van de minister ter oplossing van
de heenzendproblematiek. Ook daarover wil ik graag meer weten teneinde te
kunnen bepalen of op dit punt een wijzigingsvoorstel gewenst is.
 
 Voorzitter! Door de verruimde schadevergoedingsregeling wordt het mogelijk,
de reeds ondergane detentie in mindering te brengen op een nieuwe straf. Ik
erken dat daar grote voordelen aan zitten, zowel voor de veroordeelde als
voor de overheid. In onze visie moet echter de rechter de afweging blijven
maken of deze vorm van strafkorting verantwoord is, ook vanuit het oogpunt
van bejegening. Onder die randvoorwaarde kunnen wij instemmen met ook dit
gedeelte van het voorstel, zoals het gehele wetsvoorstel, op een enkele kanttekening
na, onze goedkeuring kan wegdragen.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het aan de orde zijnde wetsvoorstel heeft een
plechtanker: het belang van een voortvarende en zekere executie van straffen.
Daarbij past dat de opschortende werking van een verzoekschrift tot gratie
beperkt wordt tot de gevallen waarin daaraan een duidelijke functie toekomt.
Uitstel van executie dient geen automatisme te zijn, zeker indien de veroordeelde
zichzelf aan de executie van een vrijheidsstraf heeft onttrokken en in gevallen
waarin de aaneengesloten executie van korte vrijheidsstraffen moet worden
verzekerd. De fractie van de VVD is het met die uitgangspunten eens.
 
 Volgens het oorspronkelijke wetsvoorstel 23690, nr. 2, kon de veroordeelde
in ieder geval rekenen op opschorting van de vrijheidsstraf hangende het gratieverzoek
voor vrijheidsstraffen van zes maanden of minder. Ook gold dat in gevallen
waarin een jaar was verstreken het verzoekschrift tot gratie een opschortende
werking zou hebben. In het gewijzigde wetsvoorstel is de eerste
conditie gehandhaafd. Volgens de memorie van toelichting houdt de termijn
van zes maanden direct verband met de behandelingsduur van het gratieverzoek.
De fractie van de VVD heeft de minister verzocht, die behandelingsduur, zo
mogelijk, tot drie maanden te reduceren. Tevens heeft mijn fractie vraagtekens
geplaatst bij de praktische mogelijkheden om de prikkel waar te maken die
de minister de overheid had willen opleggen, namelijk om de executie van de
vrijheidsstraf binnen een jaar na het onherroepelijk worden van het vonnis
of arrest te vragen. Bij de achtergrond van deze vragen en de daarop ontvangen
antwoorden wil ik nader stilstaan.
 
 De fractie van de VVD sluit niet uit dat de strafpraktijk zal uitwijzen
dat de toepassing van vrijheidsstraffen steeds meer voor zwaardere zaken zal
worden gereserveerd. Het leeuwedeel van de vrijheidsstraffen die uiteindelijk
zullen worden opgelegd, zal waarschijnlijk kortdurend zijn, variërend
van twee weken tot één à anderhalf jaar. Een indicatie
voor die ontwikkeling blijkt onder meer uit het rapport van de overleg- en
adviescommissie alternatieve straffen van 10 mei 1994. Daarin valt te lezen
dat toepassing van taakstraffen die in de plaats komen van vrijheidsstraffen
in de praktijk de afgelopen jaren spectaculair is toegenomen. De fractie van
de VVD zag gaarne dat in die gevallen waarin een korte vrijheidsstraf wordt
opgelegd, de ernst daarvan voor een ieder onomstotelijk vaststaat. Daarbij
past niet dat executie van de vrijheidsstraf makkelijk wordt versluierd of
vertraagd.
 
 De VVD acht het wenselijk dat de minister daadwerkelijk haar plechtanker
in het oog houdt en de voortvarende executie van vrijheidsstraffen bevordert.
Zij heeft daartoe de sleutel in handen, ook zonder dat daartoe het onderhavige
wetsvoorstel behoeft te worden gewijzigd. Indien immers de behandelingsduur
van het gratieverzoek ingekort wordt, wordt daarmee tegelijkertijd de opschortingsperiode
beperkt. Volgens de nota naar aanleiding van het verslag past de inkorting
van de gratieprocedure binnen de in algemene zin voorgenomen efficiencymaatregelen.
Inhoudelijk geeft de minister aan dit voornemen echter nog weinig vorm. Hoe
denkt zij over de ontwikkeling in de toepassing van vrijheidsstraffen? Ik
vraag haar tevens, de bereidheid uit te spreken om naar nieuwe procedurele
efficiencymaatregelen te zoeken en zich wat de gratieprocedure betreft niet
alleen te beperken tot de instructie aan de politie dat voortaan met één
adrescontrole kan worden volstaan.
 
 In de toevoeging bij de memorie van toelichting blijft echter staan dat
het in de rede ligt, dat naarmate er meer tijd verstrijkt – gedacht
wordt aan een jaar – de kans groter wordt dat zich omstandigheden voordoen
die aanleiding kunnen geven voor het claimen van gratie. In gewoon Nederlands
betekent dit dat je na een jaar gemakkelijker kunt scoren. De minister komt
hierop terug in de nota naar aanleiding van het verslag waarin zij stelt dat
te verwachten valt dat de veroordeelde in gewijzigde omstandigheden binnen
de periode van een jaar aanleiding kan zien tot het indienen van een gratieverzoek.
 
 Voor de VVD is die benadering wat te gemakkelijk. In het leven doen zich
voortdurend veranderingen voor. De grens van één jaar is heel
kunstmatig. De minister weet als geen ander hoe pragmatisch de rechtspraktijk
is. De huidige tekst van de memorie van toelichting werkt in de hand dat menigeen
die na een jaar nog de dans ontsprongen is zijn of haar nieuwe relatie presenteert
als een brok van stabiliteit in het leven die een waarborg biedt voor een
rechte gedragslijn.
 
 Ik verzoek de minister zorgvuldigheidshalve afstand te nemen van de veronderstelling
dat na ommekomst van een jaar zonder executie van de straf zonder meer de
kans op gratie belangrijk zal stijgen. Het vorenstaande laat onverlet dat
de VVD er waarde aan hecht dat in het belang van de veroordeelde en in het
belang van de samenleving de executie van vrijheidsstraffen start binnen een
jaar nadat het vonnis of arrest onherroepelijk is geworden. De VVD acht het
een mager gegeven dat dit slechts in 35% van de gevallen binnen een jaar lukt.
 
 De VVD heeft kennis genomen van de mededeling van de minister dat afgezien
van het argument van cellentekort dat aan de orde is gesteld, het reeds zal
helpen als het onherroepelijk vonnis of arrest sneller zal worden ingezonden
zodat de veroordeelde sneller voor een gereserveerde plaats in aanmerking
zou komen. Kennelijk is er ook nog procedureel lucht uit te persen om de executies
sneller binnen een jaar te laten plaatsvinden. De VVD sluit dus niet uit dat
eenvoudige voorzieningen eraan kunnen bijdragen een voortvarende executie
te bevorderen. Er moet niet te snel berust worden in het argument dat het
OM, verantwoordelijk voor de executie, knel zou zitten in een strafrechtelijke
reden tussen politie en gevangeniswezen. Graag hoor ik in dit verband van
de minister binnen welk tijdsbestek naar haar oordeel de executie redelijkerwijze
dient aan te vangen en hoe zij zich voorstelt dat doel te bereiken.
 
 Binnen het executierelaas moet mij ook van het hart dat de mededeling
omtrent het percentage van geldboetes dat na twee jaar geïnd is en dat
op 70 staat niet direct tot een juichstemming leidt. Gelukkig realiseert ook
de minister zich dat het beter kan. Met grote belangstelling zal de VVD eind
1995 de evaluatie afwachten. Mag ik aannemen dat de Kamer daarover een bericht
zal ontvangen?
 
 Ten slotte enige woorden over artikel 90 van het Wetboek van Strafvordering
in gewijzigde vorm. De VVD onderschrijft met overtuiging het uitgangspunt,
dat iemand die onrechtmatig in verzekering of voorlopige hechtenis heeft gezeten
recht heeft op een adequate schadevergoeding. Het spreekt voor zich dat die
schadevergoeding vertaald kan worden in een geldsom of een strafkorting op
een andere straf. De VVD is echter ook zeer begaan met slachtoffers van misdrijven.
Volgens het kwartaalbericht Rechtsbescherming en veiligheid van het Centraal
bureau voor de statistiek wordt nog steeds het aantal delicten geschat op
circa 5 tot 6 miljoen per jaar en bedraagt het aantal aangiften zeker 2,2
miljoen. Wat er ook zij van deze cijfers, aannemelijk is dat vele slachtoffers
door delicten waarbij zij ongewild betrokken zijn ook financieel zullen worden
gedupeerd. Naar ik begrijp is de minister van mening, dat indien een officier
geconfronteerd wordt met een verdachte die weinig verhaal biedt en hij voor
de keuze staat of een boete of een schadevergoedingsmaatregel te vorderen,
hij prioriteit dient toe te kennen aan de schadevergoedingsmaatregel. Gaarne
hoor ik bevestigd, dat hopelijk in die incidentele gevallen waarin de Staat
een schadevergoeding verschuldigd is, compensatie daarvan
met een schadevergoedingsmaatregel in genoemde zin mogelijk is. Graag hoor
ik ook het oordeel van de minister over de mogelijkheid tot compensatie van
een fiscale claim met een schadevergoeding die door de Staat verschuldigd
zou zijn. Het komt de VVD niet onredelijk voor om ook die compensatie te billijken.
De VVD verzoekt de minister de bereidheid uit te spreken om met haar collega
Vermeend te overleggen of zulks fiscaalrechtelijk mogelijk en wenselijk is.
Vervolgens zou de Kamer daarover per brief kunnen worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Mijn fractie gaat akkoord met het onderhavige wetsvoorstel
dat beoogt voortvarend over te gaan tot executie van straffen. Het wetsvoorstel
rekent ook af met een aantal rariteiten in de huidige wetgeving, die slecht
gedrag belonen. Als je de voorlopige hechtenis ontwijkt, dan mag je een verzoek
richten tot de instanties inzake de gratieverlening.
 
 De centrale vraag is in hoeverre deze voortvarendheid beantwoord zal worden
door het vraagstuk van de capaciteit van de cellen. Zal het beleid gericht
op na één jaar in ontvangst nemen van gratieverzoeken er niet
toe leiden, dat de druk op de celcapaciteit wordt vergroot? Ik hoor graag
het antwoord van de minister op deze vragen.
 
 Voorzitter! Ik kom terug op het interruptiedebat tussen de heer Van Oven
en mijzelf over de grens van ƒ 500. Alleen boven die grens wordt een
gratieverzoek toegestaan. Ik vind dat niet acceptabel. Ik kan begrip opbrengen
voor een aantal argumenten, maar het rechtvaardigheidsgevoel belet mij om
dat te accepteren. Degenen met een krappe beurs zijn weer het slachtoffer
van een aantal bureaucratische redeneringen. Ze klinken waarschijnlijk logisch,
maar zijn sociaal niet aanvaardbaar.
 
 Ter zake van het seponeren van een aantal sancties is er een verschil
tussen de grens waarbij de fiscus overgaat tot seponeren en die waarbij het
openbaar ministerie daartoe overgaat. Het gaat dan over de sociale fraude.
Ook daar was sprake van een verschil in niveaus en kon worden gesproken over
een soort klassejustitie. Dat is gelukkig gecorrigeerd. Nu krijgen wij hier
ongeveer dezelfde situatie terug. Mijn fractie verzet zich ertegen, dat mensen
die een geldboete onder de ƒ 500 hebben niet in staat worden gesteld
om een gratieverzoek in te dienen. Nogmaals, voor iemand die van de bijstand
leeft en krap bij beurs zit, is dat een gigantisch bedrag.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Houdt de heer Rabbae in het oog dat de hoogte van de geldboete ook al
beïnvloed zal zijn door de draagkracht van deze categorie mensen, omdat
de rechter daarmee rekening houdt bij het opleggen van die boeten?
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Dat lees ik ook in de nota naar aanleiding van het verslag. Ik ga ervan
uit dat de rechter inderdaad rekening houdt met de sociale en de inkomenspositie
van betrokkenen en die verdisconteert in de boete. Maar dat moet dan voor
iedereen gelden, dus ook voor de mensen die een boete van meer dan ƒ
500 krijgen opgelegd. En daarmee is de kous dan af. Maar het is niet wenselijk
opening te geven aan deze groep en de andere groep uit te sluiten.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Maar aan mensen met een geringe draagkracht wordt een lagere boete opgelegd
dan aan anderen. Als zij daarnaast ook gratie kunnen krijgen, geheel of gedeeltelijk,
zoals de heer Rabbae bepleit, wordt met die geringe draagkracht twee maal
rekening gehouden. Dat moet worden afgewogen tegen het belang dat is gediend
met redelijke procedures wanneer het gaat om relatief kleine bedragen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 De heer Schutte gaat ervan uit dat de rechter in alle gevallen rekening
houdt met de inkomenspositie van betrokkenen en dat dit een billijkheidsgraad
geeft aan de redenering. Of het eerste waar is, weet ik eerlijk gezegd niet;
ik ga ervan uit dat de rechter het in de regel zal doen. Het is desondanks
een merkwaardige presentatie dat mensen met een smalle beurs worden uitgezonderd
van de mogelijkheid om gratie te krijgen. Ik begrijp best dat het argument
van de heer Schutte enige amendering van mijn redenering inhoudt. Maar in
de presentatie aan de bevolking is deze kwestie gevoelsmatig en sociaal niet
te verdedigen.
 
 Voorzitter! Mijn fractie heeft de minister gevraagd om oog te hebben voor
de mogelijkheid van collectieve gratie. Zij heeft geantwoord dat zulks niet
mogelijk is om drie redenen. Ten eerste merkt zij op dat het Nederlandse strafklimaat
mild is; dat is juist. Ten tweede zou zo'n maatregel een basis van willekeur
kunnen hebben; dat kan ik mij voorstellen. Ten derde is gratie volgens de
minister gewoon uit de tijd. Collega Schutte heeft ongeveer hetzelfde gezegd,
namelijk dat wij in de moderne tijd leven.
 
 De vraag is wat mijn fractie precies heeft voorgesteld. Ik richt mij nu
in het bijzonder tot de heer Van Oven van de PvdA-fractie, met wie ik hierover
al heb gediscussieerd. Mijn fractie beoogt een systeem waarin willekeur juist
is uitgesloten, maar waarmee enigszins wordt tegemoetgekomen aan de wens om
ook de mensen achter de tralies te betrekken bij belangrijke momenten. Het
gaat daarbij niet om een willekeurig maatregel bij jaarlijks terugkerende
evenementen of het winnen van een cup door Ajax of Feijenoord, maar het gaat
om een maatregel bij bijvoorbeeld de inhuldiging van een staatshoofd, het
tienjarig herdenken van de bevrijding en vergelijkbare momenten die voor het
hele land belangrijk zijn. Het is een symbolisch gebaar, waaruit blijkt dat
ook wordt gedacht aan de mensen achter de tralies – weliswaar niet en
masse en collectief – als het erom gaat zo'n moment in de geschiedenis
van het land te markeren. In dit verband stelt mijn fractie voor om bijvoorbeeld
het laatste halfjaar van lange straffen, bijvoorbeeld van vijf jaar of langer,
om te zetten in maatschappelijke dienstverlening, indien in dat laatste halfjaar
zo'n moment zich voordoet. De reïntegratie van langgestraften in de samenleving
wordt daarmee ook bewerkstelligd en het belang daarvan zal iedereen in de
Kamer onderschrijven. Dat kan worden gemarkeerd met het bewerkstelligen ervan
op zo'n moment als ik zojuist bedoelde.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Ik heb u horen zeggen: "niet door een willekeurige maatregel", maar is
niet ook het tijdstip van inhuldiging van een staatshoofd willekeurig? Is
het niet willekeurig wanneer wordt gezegd dat alleen mensen met een gevangenisstraf van meer dan vijf jaar in aanmerking komen? Is het
niet willekeurig om te zeggen: wat het strafrestant boven een bepaalde grens
ook moge zijn, daarvan zal gratie worden verleend? Dat zijn toch willekeurigheden
die als het ware onwillekeurig in een dergelijke regeling insluipen?
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Op een gegeven moment moet je een grens aangeven. Zojuist heeft u een
amendement ingediend met een termijn van een maand waarbinnen kan worden gereageerd.
Het betreft hier verzoekschriften van derden. Welnu, ik zou u kunnen vragen
waarom u hiervoor niet een termijn van drie of vier maanden hanteert. U zegt
dat het er hierbij om gaat een grens te stellen aan de procedure. Inderdaad,
op een gegeven moment moet men een grens stellen. Het komt mij voor dat de
door mij aangegeven grens billijk is omdat een en ander voor iedereen zou
gelden. Dit is niet willekeurig, in die zin dat de vorst of de minister op
een bepaald moment zou beslissen om tot vrijlating of vermindering van straffen
voor bepaalde categorieën over te gaan. Een algemene regel, voor iedereen
geldig, past bij deze regelgeving. Natuurlijk, waar het om de grenslegging
gaat, is het willekeurig, maar als dit eenmaal is aangenomen, is het duidelijk
voor iederéén.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Ja, op dat moment. Echter, dan nog geldt dat de strafrestanten in grootte
verschillend kunnen zijn. Hier is toch sprake van een duidelijk verschil met
die termijn van een maand die ik heb opgevoerd en die voor iedereen geldt
die een beroep zou willen doen op de regeling. Dat is toch iets anders dan
de situatie waarin men op een willekeurig moment minder straf krijgt dan eerder
is toegemeten.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Het is toch nu al gebruik dat getracht wordt om mensen te resocialiseren,
terug te brengen in de maatschappij? Dat element zou gemarkeerd kunnen worden
op dergelijke nationale momenten. Op deze manier zouden de mensen achter de
tralies daarvan iets kunnen merken zonder dat zou worden beslist om de een
wèl en de ander níet vrij te laten of strafvermindering te geven.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Wat het Nederlandse strafrechtstelsel betreft kan men trots zijn op de
resocialisatiemogelijkheden en de daarbij behorende planning die vaak op vormen
van detentiefasering is gebaseerd. Ik kan niet inzien dat een plotseling besluit
tot vrijlating als zodanig die resocialisatie zou dienen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Dat vind ik heel merkwaardig, want dat zegt u niet als het gaat om de
huidige gang van zaken op dit terrein.
 
 Voorzitter! Als door de minister en ook, impliciet, door collega Van Oven
wordt gesteld dat dit niet past en eigenlijk uit de tijd is, wil ik er nogmaals
op wijzen dat het omzetten van een gedeelte van de straf in maatschappelijke
dienstverlening een bekende constructie in ons strafstelsel is. Bovendien
is er in dit verband, onder meer door de heer Schutte, verwezen naar andere
landen, waaronder Frankrijk. Eerlijk gezegd leef ik liever in Nederland dan
in Frankrijk, maar men kan niet zeggen dat Frankrijk in de middeleeuwen leeft.
Frankrijk is een van de toonaangevende landen binnen de EU, tot treurnis van
sommige politici in deze Kamer. Het Franse voorbeeld en andere voorbeelden
geven aan dat een en ander zeker niet "uit de tijd" is. Echter, het betreft
hier een politieke keuze die men kan maken binnen het eigen strafsysteem.
 
 Voorzitter! Collega Van Oven heeft een amendement ingediend op artikel
560. Het is voor mij geen principiële zaak. Ik geloof dat het voor hem
en zijn collega's ook geen principiële zaak hoeft te zijn. Wij constateren
echter dat in de normale communicatie tussen instanties in Nederland in de
praktijk fouten worden gemaakt die te maken hebben met de tijdsdruk etcetera.
Ik stel daarom voor een redelijke termijn te noemen, die niet vertragend behoeft
te werken. Laten wij deze zaak eerlijk en nuchter bekijken. De instanties
en de betrokkenen moeten een redelijke tijd hebben om te reageren. Wij moeten
nu niet krampachtig tot een regeling willen komen, die straks in de praktijk
niet blijkt te werken.
 
 Mijn verzoek aan beide indieners is hiermee rekening te houden en de termijn
te verlengen tot twee of drie maanden. Het is voor mij geen principiële
zaak, maar het gaat mij erom tot iets werkbaars te komen.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Voorzitter! Op de keper beschouwd is gratieverlening eigenlijk een soort
inbreuk op het onherroepelijke oordeel van de rechter. Daarom is behoedzaamheid
op haar plaats. De fractie van D66 stemt in grote lijnen in met het voorliggende
voorstel, omdat die behoedzaamheid er heel praktisch in wordt uitgewerkt.
 
 Er zijn natuurlijk altijd omstandigheden waar een rechter geen rekening
mee kon houden, bijvoorbeeld persoonlijke omstandigheden die zich na de afloop
van de strafzaak hebben voorgedaan. Het is logisch dat in sommige gevallen
gratie aan de orde kan komen.
 
 In de schriftelijke voorbereiding heb ik de minister gevraagd, of zij
kon uitsplitsen hoe vaak het voorkomt dat op grond van medische, sociale of
psychische redenen gratie wordt verleend. Ik ben tot het stellen van die vraag
gekomen omdat het afgelopen jaar in de pers herhaaldelijk berichten verschenen
over mensen die een vrij forse gevangenisstraf opgelegd hadden gekregen, maar
uiteindelijk, omdat zij niet detentiegeschikt waren en het niet aankonden
om in een gevangeniscel te zitten, niet hoefden te zitten. Ik ben blij met
het antwoord van de minister dat dit eigenlijk heel weinig voorkomt. Dit soort
zaken kan op grond van uitvoerige bestudering door de geneeskundig inspecteur
uiteindelijk tot bijvoorbeeld voorwaardelijke gratie leiden. Iemand hoeft
dan niet in de gevangenis te zitten, maar moet wellicht aan andere voorwaarden
voldoen, om toch op een bepaalde manier gestraft te worden. Ik neem aan dat
dit de zorg bij veel mensen wegneemt, dat je op een tamelijk gemakkelijke
wijze onder een gevangenisstraf uit kunt komen, als je maar een rapport van
een psychiater kunt overleggen.
 
 Ik ben blij dat de minister het voorstel van D66 over de "terme de grâce"
heeft gevolgd en in de nota van wijziging heeft geschreven dat die afgeschaft
kan worden, omdat hij eigenlijk geen redelijk doel meer dient. Het was mij
ook opgevallen dat nu eigenlijk twee mogelijkheden worden opgesomd. Ik sluit
mij graag aan bij de vraag van collega Van Oven hoe dat zich verhoudt tot
de invoeringsdatum van dit wetsvoorstel en van de Wegenverkeerswet. 
 
 Wij hebben gelezen dat een paar maanden geleden de Bond van wetsovertreders
ter gelegenheid van de viering van 5 mei, de bevrijding, een collectieve gratie
voor gevangenen vroeg. D66 was blij met de reactie van de minister dat gratie
altijd plaatsvindt op basis van een individuele afweging. Je moet gratie niet
collectief toepassen. Nu hoorde ik collega Rabbae van GroenLinks in zijn interruptie
bij de heer Van Oven zeggen, dat ook zij die achter de tralies zitten moeten
kunnen meefeesten buiten de gevangenis als zich een bijzonder feit voordoet,
bijvoorbeeld de inhuldiging van een nieuw staatshoofd.
 
 Ik ben het daar niet mee eens. Ik vind dat de individuele afweging echt
voorop hoort te staan, zeker ook gezien het strafklimaat dat wij in Nederland
kennen. Ik heb echt de behoefte om op te merken dat men dan ook maar geen
crimineel gedrag had moeten vertonen. Een collectieve amnestie, waarvan GroenLinks
volgens mij gecharmeerd is, is niet goed. Er moet altijd sprake zijn van een
individuele afweging. Als men wil meefeesten, kan men ook in de gevangenis
de televisie aanzetten en net zoals het grootste deel van de Nederlandse bevolking
bij dat soort evenementen doet, erin meedelen. Een en ander moet niet vertaald
worden in kwijtschelding van een deel van de gevangenisstraf.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ik weet niet of de heer Dittrich ooit in de gevangenis is geweest, maar
als dat wel het geval is, weet hij dat je zelfs met tien televisies de vrijheid
niet kunt terugkrijgen. Maar goed, dit even terzijde.
 
 De heer Dittrich zegt: ik ben het er eigenlijk niet mee eens en ik vind
het niet juist, want men had geen crimineel gedrag moeten vertonen. Dat moet
hij dan wel laten gelden voor alle gratieverzoeken.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Nee, want dat moet gebeuren op basis van een individuele afweging. In
een bepaalde zaak doet iemand op grond van zijn, bijvoorbeeld, persoonlijke
omstandigheden een gratieverzoek. Welnu, dat moet beoordeeld worden. Gratieverlening
moet niet al naar gelang zich een willekeurige gebeurtenis voordoet, gelden
voor een hele groep mensen. Daar maak ik dus bezwaar tegen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Wanneer alle langgestraften individueel een gratieverzoek indienen, wil
de heer Dittrich mijn redenering beamen?
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Nee, want dan hangt het af van de vraag of die mensen individueel zwaarwegende
argumenten hebben voor dat gratieverzoek. Die kunnen per persoon heel erg
verschillen. Zoiets moet dus niet collectief gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ook niet wanneer het gaat om een omzetting van een laatste deeltje van
een straf in bijvoorbeeld maatschappelijke dienstverlening?
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Dat is een heel ander verhaal. De heer Rabbae brengt het in aan de hand
van een bepaalde gebeurtenis die zich kan voordoen. Hij noemt in dat verband
de inhuldiging van een staatshoofd; maar het geldt niet als Ajax de Champion
League wint. Hij koppelt een algehele regeling aan een toevallige omstandigheid
of gebeurtenis. Ik wijs dat op principiële gronden af. Een gratieverzoek
moet namelijk altijd individueel afgewogen worden.
 
 Iets heel anders is dat je op een gegeven ogenblik uit overwegingen van
resocialisatie van de individuele gevangene besluit om het laatste deel van
een gevangenisstraf die heel lang geduurd heeft, om te zetten in bijvoorbeeld
dienstverlening.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Maar het ene kan met het andere samenvallen. Beide momenten kunnen inhouden
dat de langgestrafte die in de laatste fase van de hechtenis is, toe is aan
een maatschappelijke reïntegratie. Dat kun je met zo'n beslissing markeren.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Het verschil is dat de heer Rabbae de individuele toetsing loslaat. D66
vindt dat erg belangrijk. Zij is er dus niet voor om het voorstel van de heer
Rabbae dienaangaande te volgen.
 
 Voorzitter! Nog iets over de ondergrens van ƒ 500. De fractie van
D66 kan zich erin vinden dat een geldboete beneden die grens niet voor gratie
in aanmerking komt. Eerlijk gezegd, heb ik mij een beetje verbaasd over de
reactie van collega Rabbae. Hij vindt het sociaal onaanvaardbaar. Hij heeft
zelfs het woord "klassejustitie" in de mond genomen. Dat soort krachttermen
vind ik wat gratuit overkomen, als hij helemaal geen amendement indient om
de wet op dat punt te veranderen.
 
 Hij gebruikt wat zwaarwichtige termen en vervolgens gaat hij weer zitten.
Hij had dat in een amendement moeten vastleggen, bijvoorbeeld met een toelichting.
Wij hadden dat dan goed kunnen bekijken. In ieder geval is mij opgevallen
dat hij in zijn argumentatie helemaal buiten beschouwing heeft gelaten dat
een officier van justitie wel degelijk betaaltermijnen kan stellen, als iemand
bijvoorbeeld een geldboete van ƒ 450 heeft en meedeelt die niet te
kunnen betalen. Het is mogelijk dat die persoon maandelijks ƒ 50 afbetaalt
op die geldboete van ƒ 450. De termijnen kunnen zelfs zo ruim genomen
worden dat er in een uitzonderlijk geval van een soort gratie gesproken kan
worden.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Dat weet ik, maar de heer Dittrich kan niet stellen dat het bij de bevolking
niet raar overkomt dat iemand die een boete van minder dan ƒ 500 krijgt,
het verzoek eigenlijk maar moet inslikken, terwijl iemand met een hogere boete
de mogelijkheid van gratieverzoek heeft. Collega Schutte en ik hebben daarover
net van gedachten gewisseld. Het feit dat ik nog geen amendement heb ingediend,
betekent dat de heer Dittrich nog niet weet wat ik in tweede termijn zal doen.
Ik wacht even het antwoord van de minister af. Ik zal mijn handelen afstemmen
op het antwoord van de minister. Als ik dan een amendement in dezen indien,
ben ik wel geïnteresseerd in het gedrag van de heer Dittrich.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Dan wil ik hierover graag verder praten op basis van het amendement. Ik
wil dan met name praten over de onderliggende argumenten ervoor. Een belangrijk
argument, dat in de praktijk vaak gehanteerd wordt, is het stellen van betaaltermijnen
om de mensen aan de onderkant van de samenleving te ontzien. Zij kunnen geen
grote bedragen betalen. De rechter heeft daarmee overigens ook al rekening
gehouden bij het opleggen van de straf. Dat is verplicht, ook voor de rechter.
Het uitsmeren van de betaaltermijn over een lange periode
kan een heleboel mensen tegemoetkomen. Daarover discussieer ik graag nader
aan de hand van het amendement van de heer Rabbae.
 
 Ten slotte maak ik nog een opmerking over het verrekeningsmodel. Voor
degenen die ten onrechte de voorlopige hechtenis hebben ondergaan, is het
logisch dat zij dat in geld kunnen terugzien dan wel dat het verrekend wordt
met een openstaande straf. Het is aan de rechter om dat te beoordelen. Dat
staat in lid 4 van artikel 90. Wij denken dat dit op zichzelf een belangrijke
verruiming is van het toch wel knellende systeem dat er was. In de schriftelijke
voorbereiding heeft D66 gevraagd of het ook mogelijk is dat fiscale schulden
hierbij betrokken worden. De minister heeft daarop gezegd: nee, het gaat echt
om een schuld in een strafzaak. Dat is in de wettekst opgenomen via een nota
van wijziging. De fractie van D66 vindt het wel belangrijk dat ook de mogelijkheid
van onherroepelijke fiscale schulden hierbij betrokken wordt. Ik vraag de
minister dan ook of zij bereid is hierop nader in te gaan in de beantwoording,
dan wel of zij bereid is hierover te spreken in het kabinet. Uit andere gegevens
is ons bekend dat zeer veel fiscale schulden heel moeilijk inbaar zijn. Het
zou heel mooi zijn als die schulden in sommige situaties verrekend konden
worden met een schadevergoeding.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 14.10 uur tot 14.25 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik ben blij te kunnen constateren dat het wetsvoorstel
dat aan de orde is, in het algemeen gunstig is ontvangen. Het voldoet dan
ook aan een behoefte die in de praktijk gebleken is, een behoefte aan de mogelijkheid
tot snellere afhandeling van de executie van gevangenisstraffen en aan de
compensatiemogelijkheid die bij de schadevergoedingsregeling is voorgesteld,
die in de praktijk als een gemis is ervaren en die ook tot onredelijke situaties
heeft geleid.
 
 De heer Schutte heeft in zijn bijdrage nog eens het karakter van de gratie
aangehaald. Het is een recht om gratie te verlenen. Gedetineerden, veroordeelden
hebben geen recht op gratie. Het recht ligt bij de gratieverlener en niet
bij de gratie-ontvanger. In de hele procedure is dan ook de mogelijkheid voorzien
van grondige advisering en de procedure is gebaseerd op een individuele beoordeling.
 
 Een aantal woordvoerders heeft de vraag over de collectieve gratie naar
voren gebracht. Wij hebben ons in het begin van dit jaar, onder andere naar
aanleiding van brieven die wij daarover kregen, beziggehouden met de vraag
of collectieve gratie een mogelijkheid zou zijn of niet en wij hebben een
afweging gemaakt. Enerzijds voorziet de huidige gratieregeling formeel niet
in die mogelijkheid, anderzijds past collectieve gratie niet in de sfeer van
amnestie omdat het bij amnestie gaat om de vraag of een strafbaar feit op
een bepaald moment anders wordt gewaardeerd. Als instrument past zij dus niet
in de regelingen die wij hebben vastgesteld. Maar afgezien daarvan, zijn er
argumenten voor te noemen, die ook al vermeld zijn in de nota naar aanleiding
van het verslag, dat collectieve gratie heel snel zou kunnen leiden tot willekeur
en dat zij eigenlijk in strijd is met de individuele beoordeling van het verzoek,
die is voorzien in de gratieregeling, maar ook met het individuele karakter
van de strafoplegging, zoals ook de heer Dittrich aanhaalde. Bovendien kom
je met een aantal zeer praktische problemen te zitten, waarbij je te maken
krijgt met de relatie tot de opgelegde straf. Hoe zou je zoiets moeten meten?
Je krijgt ook te maken met de invalshoek van het slachtoffer, gerelateerd
aan het feit dat het betrekkelijk willekeurig is dat iemand op dit moment
is gedetineerd en niet alreeds is vrijgelaten dan wel dat hij na deze meimaand
wordt gedetineerd. Ook dat is een kwestie van willekeur.
 
 Voorts ben ik het eens met degenen die hebben gezegd dat deze discussie,
die steeds weer oplaait naar aanleiding van feestelijke gebeurtenissen, een
onrust teweegbrengt in de inrichtingen, maar ook een zekere verwachting wekt
die uiteindelijk tot teleurstelling leidt. Wij moeten dat niet doen. Ik meen
dan ook in dit geval te moeten concluderen, dat zolang de huidige gratieregeling
er is, collectieve gratiëring geen mogelijkheid is en dat de discussie
hierover niet steeds moet worden opgeroepen.
 
 De heer Van Oven haalt in zijn bijdrage de redenen aan waarom gratie wordt
verleend. Hij constateert terecht dat over de jaren heen, gemiddeld ongeveer
30% gratiëring plaatsvindt. Op pagina 7 van de nota naar aanleiding van
het verslag staat een uitsplitsing in gevallen, op grond waarvan de gratie
is verleend. Artikel 2, lid b, van de Gratiewet bevat een restcategorie die
heel moeilijk is uit te splitsen, omdat het zulke specifieke dingen zijn.
 
 De heer Van Oven heeft vervolgens gevraagd of de termijn een veel voorkomend
argument is om gratie te verlenen. Hij doelde daarmee op de lange tijd die
verstrijkt tussen het wijzen van het vonnis en de gratiëring. In beginsel
is de termijn op zichzelf geen reden voor gratiëring. Ik zeg het met
opzet voorzichtig, omdat in een enkel geval het verlopen van de termijn tot
een onredelijke situatie leidt, maar het tijdsverloop op zichzelf kan geen
reden zijn tot gratie. Naarmate de tijd echter verstrijkt, wordt natuurlijk
wel de kans groter dat zich omstandigheden voordoen die niet bekend waren
of die nog niet waren ingetreden op het moment dat de rechter het vonnis wees.
Het karakter van de gratie is er juist op gebaseerd, dat zich omstandigheden
voordoen waarmee de rechter geen rekening heeft kunnen houden tijdens het
vonnis, welke omstandigheden uiteindelijk toch tot een andere strafoplegging
geleid zouden hebben, ware het zo geweest dat de rechter dat geweten had.
Naarmate de tijd verstrijkt, kan dat inderdaad gebeuren, maar dan nog vindt
iedere keer een individuele toetsing plaats met een rapportage van instellingen
die kunnen weten hoe de situatie van de veroordeelde is. Laat men niet denken,
dat het voor waar wordt aangenomen als de veroordeelde aangeeft een hechte
relatie en een stabiel gezin te hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Neemt de minister nu afstand van de jaartermijn als het moment waarop
je betere kansen hebt op gratie? Gaat zij het wat vloeiender benaderen?
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Neen, dat doe ik niet. Je moet ergens een moment van redelijkheid inbouwen.
Ik ben van mening dat een vonnis in beginsel een jaar nadat
het gewezen is ten uitvoer moet worden gelegd. Wanneer het apparaat zo niet
werkt en daardoor de termijn van een jaar overschreden wordt, begint het belang
van de veroordeelde natuurlijk zwaarder te wegen. Je kunt bijna spreken van
een recht op een tijdige tenuitvoerlegging van de straf. Als je dat recht
niet hebt gekregen, begint een ander recht een rol te spelen. Die beoordeling
moet dan anders zijn. Met andere woorden: na een jaar – zo is ook opgenomen
in de voorstellen – treedt de schorsing van de tenuitvoerlegging weer
in zoals zij nu normaliter intreedt. Dat hangt natuurlijk ook samen met het
zojuist door mij geschilderde tijdsverloop en dat kan leiden tot een andere
belangenafweging.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Voorzitter! Nog één laatste vraag. Staat niet het hanteren
van zo'n jaartermijn haaks op de individuele benadering die de minister in
feite als norm zelf voorschrijft?
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 "Haaks" wil ik niet zeggen. Een individuele benadering is iets anders
dan het stellen van een algemene termijn. Ik ben dat met de heer Vos eens.
Maar na het verstrijken van dat jaar verandert natuurlijk niet ineens die
individuele beoordeling van het verzoek; na een jaar treedt schorsende werking
in. Het is een algemene regeling, maar die staat niet in de weg aan een daarop
volgende individuele beoordeling van het gratieverzoek.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! Ik neem aan, dat dit ook betekent dat er dus geen gratie wordt
verleend als het tijdsverloop mede is te wijten aan het optreden van de betrokkene
zelf.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Dat klopt. Het komt namelijk nog wel eens voor, dat men zich willens en
wetens onttrekt aan bijvoorbeeld de mogelijkheid tot betekening van een vonnis.
Daarmee wordt de termijn op zichzelf al uitgerekt. Wanneer dat blijkt, dan
zal dat natuurlijk meewegen in de beoordeling van het gratieverzoek.
 
 Voorzitter! Heel nauw in relatie met dit wetsvoorstel staat natuurlijk
de vraag naar de cellencapaciteit. Ik vind het heel logisch en terecht dat
daarover opmerkingen worden gemaakt. Natuurlijk zijn er nu eenmaal cellen
nodig voor de executie van vrijheidsstraffen. Wij krijgen er ook niet voor
niets, mede als gevolg van de beslissingen van het vorige kabinet, nog een
flink aantal cellen erbij. Bovendien zal er enige uitbreiding zijn. Ik noem
wat getallen. Gedurende 1995 en 1996 zullen er volgens de bestaande plannen
nog 3000 cellen bij komen. Dan reken ik vanaf 1 januari 1995. Bij de behandeling
van de begroting voor 1995 is besloten om 200 eenvoudige cellen aan de vier
grote steden toe te delen. Dat zijn de zogenaamde Wallage-cellen. Bij de behandeling
van de Kaderbrief is besloten tot de bouw van nog eens 1000 cellen. Ik begrijp
niet waarom mevrouw Soutendijk van mening is dat hierover geen zekerheid wordt
gegeven.
 
 De minister-president heeft bij de presentatie naar aanleiding van beslissingen
over de Kaderbrief gemeld dat de 1000 cellen op het programma staan voor 1996
t/m 1999. De exacte plannen – welke cellen, waar en hoe – worden
op dit moment uitgewerkt. Wij verwachten dat aan het einde van dit jaar/begin
volgend jaar een evenwicht is bereikt tussen de behoefte aan capaciteit en
de vraag naar capaciteit. Als wordt gevraagd of dat vooruitzicht klopt, kan
dat nooit met zekerheid worden bevestigd. Wij hebben wel een aantal prognoses
meegenomen. Maar onverwachte ontwikkelingen daargelaten, gaan wij er voorlopig
nog van uit dat het evenwicht dan bereikt zal zijn. De prognoses wijzen wel
uit dat daarna de behoefte aan capaciteit weer zal toenemen. Ik moet in dit
verband wijzen op het gevaar dat wij in onze eigen valkuil vallen. Wanneer
wij de capaciteit vergroten, kan juist daardoor de behoefte toenemen. Hetzelfde
verschijnsel doet zich voor bij wachtlijsten voor operaties. Als mogelijkheden
worden verruimd en criteria ruimer worden gehanteerd, blijven de wachtlijsten
even lang. Dat gevaar lopen wij hier natuurlijk ook. Daarom laat ik de ontwikkelingen
in de verschillende categorieën gedetineerden onderzoeken. Bezien wordt
of de behoefte die is bepaald op grond van de gegevens die wij nu hebben,
wordt gelenigd door het bouwen van meer cellen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! Is dat altijd een gevaar? Het kan ook zijn dat de behoefte
nu kunstmatig laag zit en dat een goede rechtsbedeling met zich brengt dat
de behoefte aan de werkelijkheid gaat beantwoorden.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Dat is een vraag die terecht wordt gesteld. Die kan echter niet worden
beantwoord met "ja" of "neen". De discussie hierover hangt
samen met de vraag: wanneer moet voorlopige hechtenis worden toegepast? De
mening heerst vaak dat voorlopige hechtenis moet worden toegepast, als dat
kan volgens de gronden van het Wetboek van Strafvordering. Daar ben ik het
niet mee eens. Preventieve hechtenis houdt in dat men mensen vastzet die nog
niet veroordeeld zijn. Dat is een middel dat met uiterste terughoudendheid
moet worden toegepast. Niet voor niets is een van de gronden van de voorlopige
hechtenis: het potentiële gevaar dat iemand oplevert voor de samenleving.
Daarover kun je van mening van verschillen. Maar mij staat in elk geval grote
terughoudendheid bij de toepassing van dit middel voor ogen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Voorzitter! Vormt dat voor de minister aanleiding om het artikel in het
wetboek te herzien? Of zegt zij: dat ben ik niet van plan?
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Dat ben ik niet van plan. De regeling is op zichzelf goed. Daarvan kan
een gevarieerd gebruik worden gemaakt. Ook de lokale situatie kan een heel
duidelijke rol spelen. Daarom vind ik het goed dat de gronden ruim zijn. Het
is mogelijk dat delicten in de ene situatie minder erg worden gevonden dan
in de andere situatie. Dan kan men zeggen: de maatschappij moet toch tijdelijk
verlost worden van deze persoon. Dan moet er de mogelijkheid zijn om voorlopige
hechtenis toe te passen, dus gedifferentieerd naar aanleiding van de omvang
van de problematiek ter plaatse.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):
 
 Hoe verhoudt de visie van de minister zich ten opzichte van de heenzendingen
die op dit moment plaatsvinden? Vindt zij dat een gewenste toepassing van
dat artikel volgens de regels die zij schetst? Of zou zij daar een andere
visie tegenover willen stellen? Zou zij dat willen terugdringen?
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Voorzitter! Ik heb met grote instemming het vorige kabinet ten tonele
gevoerd, dat heeft besloten tot een uitbreiding van de capaciteit. Er staat
ons nu nog nieuwe capaciteit te wachten. Ik heb nog eens 1000 cellen gevraagd
bij de behandeling van de Kaderbrief. Dit mag wel illustreren dat ik de huidige
situatie onwenselijk vind. Ik vind dat er op dit moment te veel heenzendingen
plaatsvinden.
 
 De heer Van Oven vraagt hoe het gegeven dat het OM niet de bevoegdheid
heeft om een straf niet ten uitvoer te leggen zich verhoudt tot de experimenten
die in mijn brief zijn verwoord met "het heenzenden aan de achterkant". Dat
staat op zichzelf op gespannen voet met elkaar. Dat wij mensen heenzenden
die in voorlopige hechtenis behoren te zitten, staat ook op gespannen voet
met beslissingen die eigenlijk ten uitvoer gelegd moeten worden. Ik karakteriseer
dit dan ook als een noodsituatie. Ik ben niet van plan dit beleid voort te
zetten. Ik vind wel dat, als je toch mensen moet heenzenden, het de voorkeur
verdient om iemand die het allergrootste deel van zijn straf heeft uitgezeten
iets eerder naar huis te sturen. Dat is beter dan de – naar mijn idee –
maatschappelijk onaanvaardbare situatie, dat ernstig criminelen moeten worden
heengezonden voordat zij een straf opgelegd hebben gekregen, met het gevaar
dat men op die manier de executie van de straf gaat traineren. Daar hebben
wij het nu over. Het is kiezen tussen twee kwaden. Ik ben er ook niet echt
gelukkig mee, maar ik wil dit voorlopig doen in afwachting van meer capaciteit
en het wetsvoorstel dat u nog zal worden toegezonden over de verandering van
de regeling van de vervroegde invrijheidstelling.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Als het experiment zou slagen, zou dat dan ook aanleiding kunnen zijn
tot het anders vastleggen in de wet van de bevoegdheden op dit punt?
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Voorlopig ben ik dat niet van plan. Het experiment wordt met opzet in
slechts twee arrondissementen gehouden om te kijken wat het effect ervan is.
Wanneer blijkt dat het succesvol is, kunnen wij dat tijdelijk uitbreiden tot
de andere arrondissementen. Dat is de bedoeling van het experiment.
 
 De heer Vos vraagt zich af hoe het zit met de korte vrijheidsstraf: het
beleid is erop gericht om die zo weinig mogelijk op te leggen, maar nu praten
wij toch over korte vrijheidsstraffen. Hoewel ik het toepassen van taakstraffen
zoveel mogelijk bevorder, wat mogelijk is bij straffen tot zes maanden, zul
je toch altijd met een categorie zitten die veroordeeld wordt tot een korte
gevangenisstraf. Mensen die bij verstek veroordeeld worden, kunnen niet melden
of zij instemmen met de taakstraf, hetgeen een vereiste is. Het komt ook voor
dat mensen het niet willen of dat sprake is van subsidiaire hechtenis. Kortom,
er blijft altijd een categorie die in aanmerking komt voor niet anders dan
de kortere vrijheidsstraf. Het blijkt wel dat men uiteindelijk gratie vraagt,
als men er ineens mee wordt geconfronteerd dat men de gevangenisstraf moet
ondergaan. Als men om de een of andere reden niet ter zitting is verschenen,
wordt de straf later nogal eens omgezet in dienstverlening, omdat men dan
met project en al gratie aanvraagt. In zoverre wordt dat ook wel eens veranderd.
 
 De heren Vos en Schutte spreken beiden uit dat de huidige termijnen eigenlijk
aan de lange kant zijn. Ik ben het daarmee eens. Ik vind ook dat de procedures
in het algemeen te lang duren. De Kamer weet dat er allerlei projecten zijn
om in elk geval de tijd tussen het plegen van het delict en het moment van
de terechtzitting te bekorten. Hierover is al veel gepubliceerd. Ik bedoel
projecten, waarin iemand meteen na de aanhouding de dagvaarding krijgt om
op de zitting te komen. Als de dagvaarding in persoon op het politiebureau
wordt uitgereikt, wordt het vonnis veertien dagen nadat de rechter vonnis
heeft gewezen, onherroepelijk. Dat bekort de hele procedure, waardoor je geen
betekening meer hoeft te hebben voordat de termijn van het hoger beroep gaat
lopen. Er zijn, kortom, allerlei mogelijkheden om de procedures te bekorten;
op verschillende manieren wordt daarmee geëxperimenteerd om te kijken
of dat ook werkt. Vooral in het noorden van het land zijn daarmee al bemoedigende
resultaten bereikt. Ook qua efficiency kunnen de procedures nog worden verbeterd.
Automatiseringsapparatuur werkt mee om ervoor te zorgen dat de vonnissen tijdig
zijn waar ze moeten zijn. Kortom, er kan nog wel iets bereikt worden.
 
 Over de gemiddelde termijn die is gemoeid met de behandeling van een gratieverzoek
ben ik wat minder optimistisch, omdat daarbij een aantal instanties nu eenmaal
met advisering is belast. Men moet zich voorstellen dat zo'n verzoek binnenkomt,
waarbij het nog maar de vraag is, waar dat precies gebeurt.
Het verzoek wordt naar verschillende adressen gestuurd, omdat men vaak niet
precies weet, waar het naartoe moet. Het verzoek moet eerst naar het parket,
dan naar de politie, voor advies, waarna de politie het naar de officier van
justitie stuurt, eveneens voor advies. Daarna gaat het naar de rechtbank of
naar het gerechtshof. Het duurt, kortom, nog een flinke periode voordat het
verzoek weer ter plekke is. Ik durf de Kamer niet te beloven dat ik die termijn
erg veel kan inkorten. Ik hecht namelijk toch wel aan die advisering. Bij
de beslissing op het gratieverzoek blijkt die advisering namelijk een heel
belangrijke rol te spelen.
 
 Van de geldboetes zeggen de heren Schutte en Vos dat uit de cijfers blijkt
dat 25% van de boetes feitelijk niet wordt geïnd. Dat is veel, dat klopt,
maar het is ook een feit dat een bepaalde hoeveelheid boetes altijd oninbaar
zal blijven. Neem alleen al het feit dat aan buitenlanders boetes worden opgelegd.
Zij vertrekken weer, en dan moet je die boete afschrijven als inningsmogelijkheid.
Ik denk verder aan mensen die anderszins onvindbaar zijn, geen vaste woon-
of verblijfplaats hebben enzovoorts. Dat zijn feitelijke situaties, waardoor
je altijd met een percentage oninbare boetes zult blijven zitten. Dat neemt
niet weg dat er op dit moment toch wel allerlei acties door de politie worden
gevoerd om ervoor te zorgen dat die boetes toch weer geïnd worden, maar
dat kost veel capaciteit. Je mag daarbij weliswaar niet de afweging maken
tussen de baten en de kosten – dat zou tot verkeerde situaties kunnen
leiden – maar toch zal daarvoor iedere keer weer capaciteit moeten worden
vrijgemaakt. Ten slotte zal een bepaald percentage boetes moeten worden omgezet
in vervangende hechtenis, waarvoor cellen nodig zijn, en waarvoor cellen worden
gereserveerd. Wanneer de politie een dergelijke actie gaat voeren, zijn daarvoor
cellen. Op die manier wordt getracht daarin een zo groot mogelijk evenwicht
te bereiken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Ik heb nog een vraag over de moeilijke inbaarheid van boetes bij buitenlanders.
Verwacht u dat het Schengen-informatiesysteem ons daarbij kan helpen? Dan
is er tenminste nog iets positiefs te melden over het Schengenverband, waarover
we hier op korte termijn kunnen spreken.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Bekend is dat er nogal wat boetes worden geïnd wanneer iemand via
Schiphol het land wil verlaten. Die methode lukt nog wel eens. Of dat in Schengenverband
ook gebeurt, weet ik niet. Het hangt ervan af hoe de systemen bij de buitengrenzen
gaan werken. Achter de grensovergangen via het land wordt steekproefsgewijs
gecontroleerd, waarvan we volgens mij niets anders moeten verwachten dan van
het huidige systeem.
 
 De heer Rabbae heeft bezwaar tegen het schrappen van de mogelijkheid van
gratiëring bij geldboetebedragen van minder dan ƒ 500. Hij stelt
daarbij meteen dat dan klassejustitie plaatsvindt, doordat mensen met een
smalle beurs extra worden gepakt. Ik ben het met die snelle conclusie niet
eens. De rechter houdt bij het opleggen van een straf uiteraard rekening met
de financiële draagkracht van betrokkene. Wanneer de rechter dan toch
meent een boete te moeten opleggen, ga ik ervan uit dat die is aangepast aan
de draagkracht. De veroordeelde moet die boete dan betalen. In het geval van
financiële problemen zien wij vaak het verleggen van prioriteiten. Ik
kan mij best voorstellen dat iemand die is veroordeeld emotioneel gezien geen
hoge prioriteit toekent aan het betalen van een boete aan justitie, maar het
zou wel moeten! Ik vind het namelijk erg belangrijk dat mensen die zijn veroordeeld,
worden gedwongen om dat geld te betalen. Als werkelijk sprake is van ernstige
financiële problemen die niet bekend waren op het moment dat vonnis werd
gewezen, dan heeft het openbaar ministerie nog altijd de mogelijkheid van
het verlenen van gespreide betaling. Ik vind dat er voldoende mogelijkheden
zijn om mensen die tot die boetes zijn veroordeeld, op een goede manier recht
te doen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Daarmee neemt de minister dus afstand van de benadering van de boete via
de kosten/baten-analyse.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 De heer Rabbae doelt daarmee op het kostenaspect van boetes beneden de ƒ
500. Het kostenaspect speelt daarbij wel een rol, maar geen overheersende.
Het gaat mij erom dat mensen hun boetes betalen. Uiteindelijk moet je wel
efficiency inbouwen. Die bouw je ook in bij het stellen van een grens aan
de mogelijkheid tot hoger beroep. Beneden bepaalde bedragen kan ook geen hoger
beroep worden ingesteld. Daar zit ook een efficiency-argument achter. Dat
geldt ook voor deze kwestie.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Dat argument is mij niet duidelijk. Kan de minister mij verder duidelijk
maken waarom de kosten van een kleine boete van bijvoorbeeld ƒ 450
hoger zijn dan die van een boete tot ƒ 10.000? Het is toch niet zo
dat de boete van ƒ 10.000 zich als het ware terugbetaalt, terwijl de
boete van ƒ 450 gepaard gaat met "verloren" kosten? Beide boetes betalen
zich niet terug!
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Bij een kosten/baten-analyse bekijk je in welke verhouding de uiteindelijke
kosten staan tegenover de inning van de boete. Bij het strafrecht moet je
kosten/baten-analyses nooit hanteren, want dan kun je het strafrecht beter
afschaffen. Strafrecht is namelijk ongelooflijk duur. Een gevangenisstraf
kost alleen maar geld. Wat de meeste geldboetes betreft: die zijn niet voldoende
om de procedure te betalen. Dat ben ik met de heer Rabbae eens, maar uiteindelijk
moet je wel een paar afwegingen maken. Wij maken die afweging niet op het
moment dat wij een geldboete innen, want die moet gewoon worden geïnd.
Dat is belangrijk, want anders kun je dat ook beter laten. Er moet een heel
politie-apparaat voor worden ingezet om de executie-acties te plegen, maar
wij doen dat wel. Stel dat iemand een boete heeft gekregen. Een gratiëring
daarvan is natuurlijk niet duurder dan wanneer wij het hebben over een gratieverzoek
van ƒ 10.000. De verhouding tussen de boetes maakt natuurlijk wel uit.
Ga maar na wat voor apparaat ervoor in werking moet worden gezet. Ook maatschappelijk
gezien mag je die afweging best maken. De politie moet ermee bezig zijn. De
persoon moet worden opgezocht en gehoord. Eventueel moet de reclasseringsdienst
er nog iets over zeggen. De officier van justitie moet zich ermee bezighouden.
De rechtbank moet zich ermee bezighouden. Het wordt dus een
opgetuigde zware procedure voor relatief kleine boetes.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 De kosten worden sowieso gemaakt, maar het is niet zo dat je bij een hogere
boete meer kans hebt om die kosten te dekken dan bij een kleine boete. Het
kan best andersom zijn.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Als een grote boete wordt kwijtgescholden, dan kost dat natuurlijk geld.
 
 De heer Van Oven vroeg zich af of met het toepassen van voorlopige hechtenis
in grote fraudezaken geen rekening moest worden gehouden met een eventuele
schadevergoeding wanneer het niet tot een veroordeling komt. Voorzitter! De
voorlopige hechtenis wordt terughoudend toegepast. De officier zal daar alleen
toe overgaan wanneer hij daar bewijstechnisch gegronde redenen voor heeft.
Hij gaat er dan kennelijk van uit dat er een veroordeling zal plaatsvinden.
In de praktijk heb ik niet meegemaakt dat er geen voorlopige hechtenis wordt
toegepast, omdat men te veel bezig is met de vraag of eventuele vrijspraak
tot een hoge schadevergoeding zal leiden. De onderscheiden fasen in de procedures
zijn zo verschillend dat deze afweging mijns inziens niet gemaakt zal worden.
 
 De heer Van Oven heeft in verband met de cumulatieve tenlastelegging het
arrest van het hof in Den Bosch aangehaald. Wanneer er meerdere strafbare
feiten zijn begaan, is het in ieders belang dat die tegelijkertijd worden
berecht. Dit geldt zowel voor de verdachte als voor het justitiële apparaat.
Mijn ervaring is dat men vraagt, zoveel mogelijk feiten tegelijk ten laste
te leggen, omdat men niet iedere keer blootgesteld wil worden aan de strafrechtelijke
procedure. Wanneer men wordt vrijgesproken of alleen maar veroordeeld voor
een delict waarop geen voorlopige hechtenis staat, zal schadevergoeding moeten
worden betaald. Wanneer men wordt veroordeeld voor een delict waarop wel voorlopige
hechtenis staat, geldt die schadevergoeding conform de letter van de wet niet.
Op deze wijze dient een en ander ook in de toekomst te worden toegepast.
 
 Er is gesproken over het gratieverzoek door een derde. Dit lijkt mij een
prettige gebeurtenis voor de veroordeelde. In de praktijk komt dit wel voor.
Meestal gaat het dan om de reclasseringsinstelling, de advocaat, de werkgever
of de familie. Het komt echter zelden voor dat de veroordeelde daar zelf niet
mee instemt. De praktijk is dan ook dat een gratieverzoek in behandeling wordt
genomen. De voorgestelde wettekst heeft de volgende bedoeling. Op het moment
dat blijkt dat de veroordeelde er niet mee instemt – hetgeen zeer zelden
voorkomt – wordt de behandeling van het verzoek gestaakt. Dit levert
uiteindelijk minder vertraging op dan de regeling die in het desbetreffende
amendement wordt voorgesteld. In dat geval moet er in ieder geval één
maand gewacht worden. Om die reden ontraad ik aanneming van dit amendement.
 
 Voorzitter! De heer Van Oven heeft gevraagd naar de eventuele wijziging
van de Wegenverkeerswet. De bepaling in punt 5 van de nota van wijziging heeft
een voorwaardelijk karakter. Zij treedt in werking wanneer de wijziging van
de Wegenverkeerswet door het parlement wordt aanvaard. Pas dan is het mogelijk
om de zogenaamde "terme de grâce" uit de gratieregeling te schrappen.
Ik geef toe dat de stukken op dit punt niet helemaal duidelijk zijn. Er zal
nog een nota van verbetering worden uitgebracht.
 
 De heer Vos vroeg of compensatie met schadevergoedingsmaatregelen ten
behoeve van het slachtoffer mogelijk is. Voorzitter! Het antwoord daarop is
"ja". Compensatie ten aanzien van een fiscale vordering is moeilijker. Het
gaat om twee volstrekt verschillende regelingen met verschillende invorderingsmogelijkheden.
 
 De heer Dittrich maakte melding van het feit dat fiscale vorderingen in
vele gevallen moeilijk inbaar zijn. Voorzitter! Die ervaring heeft mij niet
bereikt. Juist de fiscus heeft nogal wat mogelijkheden die het strafrecht
ontbeert. Wat dat betreft, is de noodzaak van compensatie dus niet direct
aanwezig. Daarnaast is er een groot praktisch probleem. Zijn wij in staat
de systemen van de belastingdienst en van het strafrecht met elkaar te verbinden?
Ik bang dat dit zo ingewikkeld wordt, dat wij ons doel voorbijschieten.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Voorzitter! Ik zou de minister erop willen wijzen dat het geld bij wijze
van spreken uit dezelfde portemonnee komt. De Staat betaalt de schadeloosstelling.
Ik heb haar de handreiking gegeven, dit probleem met staatssecretaris Vermeend
te bespreken om na te gaan of beide systemen niet nu al gekoppeld kunnen worden.
Ik kan mij voorstellen dat dit nu al mogelijk is.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Nú is dit in elk geval niet mogelijk. Wanneer volgens het Wetboek
van Strafvordering een schadevergoeding door de overheid uitbetaald moet worden,
dan zal dat geld betaald moeten worden. Door de advocatuur wordt het openbaar
ministerie wel eens verweten het in de praktijk handig te spelen. Wij delen
namelijk wel eens mee: luister, deze persoon krijgt zoveel geld aan schadevergoeding,
tip de belastingdienst. Die int dat geld meteen weer. Dat is eigenlijk in
strijd met het doel van de regeling van strafvordering. Ik ben er een beetje
huiverig voor te trachten die twee systemen met elkaar te verbinden. Ik ben
dat niet eens op principiële gronden. Ik vind het eigenlijk heel logisch.
De heer Vos heeft gelijk als hij zegt dat het geld uit dezelfde zak komt.
Het is allemaal van het Rijk. Ik heb zo mijn twijfels over het belang, beide
redelijk bureaucratische organisaties zo op elkaar af te stemmen dat dit proces
gaat lopen.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Voorzitter! Mag ik op dit punt een vraag stellen? Wij zullen binnenkort
in deze Kamer de koppelingswet behandelen. Volgens de koppelingswet zullen
diverse overheidsinstanties gegevens aan elkaar kunnen koppelen. Het verbaast
mij daarom dat de minister nu zo pessimistisch is over de mogelijkheden, de
aparte dienst van de fiscus te koppelen aan justitie bij het beoordelen van
de vraag of twee schulden tegen elkaar kunnen wegvallen. Dat moet toch op
de een of andere manier organisatorisch mogelijk zijn. Ik kan mij voorstellen
dat je je dan niet richt op kleine bedragen, maar juist op hele grote bedragen
in zaken die heel veel publiciteit hebben gekregen en waarbij tienduizenden
guldens aan schadevergoeding zouden moeten worden betaald. In dat geval kan
ik mij voorstellen dat het vrij gemakkelijk is om na te gaan of er een onherroepelijke
schuld ten aanzien van de fiscus tegenover staat zodat beide tegen elkaar
kunnen worden weggestreept. Ik zou het jammer vinden als dit
voorstel zo gemakkelijk van tafel wordt gehaald.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Voorzitter! Wij moeten de algemene regeling en de bijzondere gevallen
niet door elkaar halen. Bij koppeling van bestanden praten wij over categorieën
van personen. Koppeling van bestanden met de fiscus voor die mensen –
en dat zijn er niet zoveel – die schadevergoeding krijgen op grond van
de regeling in het Wetboek van Strafvordering, lijkt mij geen handige methode.
Wanneer er sprake is van extreem hoge schadevergoedingen, wat inderdaad niet
erg vaak voorkomt, moet je geen bestanden gaan koppelen. Het lijkt mij handiger
om in dat geval na te gaan of iemand nog een schuld heeft. Laten wij ons er
veel meer van bewust zijn dat wanneer iemand zo'n hoog bedrag uitgekeerd krijgt,
degene die dat moet uitkeren zich afvraagt of er ook nog een vordering is
uit anderen hoofde. Dat lijkt mij praktischer.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Welke zekerheid kan de minister mij geven dat die bewustwording in werking
treedt en mensen inderdaad nagaan of er nog zo'n andere vordering is?
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Mij lijkt dat niet zo vreselijk moeilijk. Wanneer een schadevergoeding
moet worden betaald door de Staat, is dat altijd een bijzondere gebeurtenis.
Die bijzondere gebeurtenis maakt mensen al alert. Als wij daarbij een bericht
laten uitgaan naar de betalende instantie dat zij in dat geval ook moet kijken
naar andere schulden, dan heb ik niet het gevoel dat dit heel veel problemen
oplevert.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Mag ik de heer Dittrich vragen of hij, als zijn gedachten
worden overgenomen, er voorstander van zou zijn dat een burger die in aanraking
komt met de strafrechter en een vordering heeft op de fiscus ook beide zaken
met elkaar kan vereffenen?
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Dat wordt wel heel ingewikkeld!
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 De vraag was aan mij gesteld, maar het antwoord van de minister bevalt
mij wel. Het lijkt mij heel erg ingewikkeld worden. Ik heb een bepaalde casuspositie
in gedachten. Daarom heb ik dit punt aan de orde gesteld.
 
 Stel: er is een drugshandelaar in een zeer ingewikkelde drugszaak. Hoewel
het sporadisch voorkomt, is er een fout gemaakt, waardoor iemand ten onrechte
in voorlopige hechtenis heeft gezeten. Misschien zelfs wel wat langer. Er
wordt een schadevergoeding vastgesteld door de raadkamer van de rechtbank.
Daarover is iedereen het eens. Deze persoon heeft echter ook een fiscale schuld.
Als deze schuld niet verrekend kan worden met de gevangenisstraf die nog uitgezeten
moet worden, zou ik het moeilijk te verteren vinden indien deze persoon een
geldbedrag krijgt uitgekeerd door de Staat, terwijl hij tegelijkertijd aan
de Staat een belastingschuld heeft die nog betaald moet worden. Zo ben ik
in de schriftelijke voorbereiding en in eerste termijn op de vraag gekomen
of dat niet goed moet worden gekoppeld. Ik hoor de minister zeggen dat men
in dat soort extreme situaties alert is. Ik neem dit voorshands voor kennisgeving
aan. Ik hoop dat dit inderdaad gebeurt.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 De minister maakt hiervan meer een praktisch punt dan een principieel
punt. Het is moeilijk om beide systemen aan elkaar te koppelen. Ik had gedacht
dat de minister hiertegen een principieel bezwaar zou hebben, omdat het gaat
om een vermenging van systemen die ten principale niet vermengd mogen worden.
Ik wijs in dit verband op de reactie van de Orde van advocaten.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Er zit een principieel element in. Dat weegt in zoverre zwaar dat ik er
niet voor ben om bestanden te gaan koppelen. Je praat dan over alle schadevergoedingen.
Soms gaat het om bedragen van ƒ 200. Ik acht dat principieel niet juist.
Wanneer het over grote bedragen gaat, dan weegt het minder zwaar. Ik denk
dat de Staat schade lijdt door het bedrag uit te betalen en de kans te hebben
die vordering niet te kunnen innen. Wat mij betreft krijgt het praktische
dan de overhand.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 De redenering van de minister heeft helemaal niets te maken met principes.
Het is een kwestie van de hoogte van het bedrag. Als het gaat om hoge bedragen,
dan kan het wel.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Er zijn maar zelden principes die in alle omstandigheden echt principes
blijven. Het gaat altijd om een belangenafweging. Wij zien dat in alle toepassingen
van het recht. Het gaat om een afweging van een bepaald principe en het belang
dat er tegenover staat. Dat gebeurt zelfs bij uitspraken van het Europese
Hof over de mensenrechten. Wanneer het gaat over zeer ingrijpende zaken, is
sprake van een afweging van de rechten van de verdachte en het belang van
de strafvordering, de veiligheid van de Staat, enz. Het komt maar zelden voor
dat een principe zo overheersend is, dat je iets niet doet. Dat geldt te meer
als het over de onderhavige zaken gaat.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Als het over hoge bedragen gaat en de koppelingswet maakt het mogelijk,
dan is de minister ervoor.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Het heeft zo weinig zin. Koppelen moet je alleen doen als het zin heeft.
Je moet niet koppelen om het koppelen. Ter zake van de hoge bedragen gaat
het om enkele tientallen gevallen per jaar. Koppeling heeft dan absoluut geen
zin.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ik heb de indruk dat de minister zichzelf tegenkomt. Enerzijds zegt zij
dat het een kwestie van principe is en anderzijds dat principes relatief zijn
en dat het om een belangenafweging gaat. Als het gaat om hoge bedragen en
de technische mogelijkheden zijn aanwezig, dan kan het.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Nee, ik zeg niet dat het technisch moet kunnen. Koppeling is naar mijn
mening principieel onjuist wanneer het gaat om kleinere bedragen of een groep
van mensen die schadevergoeding krijgt. Wanneer het over hoge bedragen gaat,
gaat het niet over koppelen maar over bekend maken dat deze persoon een vordering
heeft op de Staat, terwijl hij in feite ook een schuld aan de Staat heeft.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik dank de minister voor de gegeven antwoorden die op velerlei
terrein een verheldering inhielden en tot instemming nopen. Ik volg het standpunt
van de regering over de collectieve gratie. Ik blijf met de
minister voor het hanteren van een boetegrens, zowel om praktische redenen
als om redenen van draagkracht. Dat betekent dus ook dat ik niet voel voor
het amendement van mijn collega Rabbae. Dat amendement is overigens niet volledig,
want het richt zich uitsluitend op artikel 558a en niet op artikel 558 als
geheel, zodat aanneming van het amendement in deze vorm niet zal leiden tot
het kennelijk door de heer Rabbae gewenste resultaat.
 
 Ik mis nog een uitleg van punt 5 van de nota van wijziging inzake de "terme
de grâce" en de invoering van de Wegenverkeerswet. Wil de minister daarop
nog ingaan?
 
 Over het gratieverzoek door derden heeft de minister opgemerkt, dat valt
te verwachten dat de betrokkene daarmee altijd instemming zal betuigen en
dat het dus efficiënter is het verzoek alvast in behandeling te nemen.
Ik betwijfel of het altijd op die instemming kan rekenen. Dat hangt immers
ook af van de motivering van een dergelijk verzoek. De betrokkene moet die
zelf kunnen beoordelen en dat kan ertoe leiden dat hij zijn instemming eraan
onthoudt en eventueel zelf een ander gratieverzoek indient. Zolang niet vaststaat
dat die instemming er is, lijkt het mij onjuist om het apparaat al met de
behandeling te belasten, misschien onnodig te belasten. Juist om zinloze handelingen
te voorkomen en om het indienen van een gratieverzoek niet makkelijker te
maken dan noodzakelijk is, blijf ik staan achter het amendement dat is ingediend
door de heren Vos en Dittrich en door mijzelf.
 
 Tegen de heer Rabbae zeg ik dat ik ook niet voel voor verlenging van de
termijn van een maand, omdat naar mijn mening normaal gesproken binnen die
periode moet kunnen vaststaan of de belanghebbende met een dergelijk verzoek
instemt.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor haar duidelijke antwoord.
Ik wil nog kort terugkomen op de collectieve gratie. De minister heeft duidelijk
gesteld dat er geen sprake kan zijn van collectieve gratieverlening, zolang
de huidige Gratiewet van kracht is. In het verlengde van de discussie in 1987
heb ik opgemerkt, dat ook de weg van een bijzondere wet waarin op enigerlei
wijze een beroep wordt gedaan op het grondwetsartikel ten aanzien van amnestie,
niet begaanbaar is. Naar mijn mening is amnestie namelijk niet bedoeld voor
situaties zoals deze. Daarnaast zou de strafwaardigheid van de handeling erdoor
worden aangetast en dat kan niet de bedoeling van gratie zijn. Als de minister
dit eraan toevoegt, kan er volgens mij voor de afzienbare tijd geen enkele
twijfel over bestaan dat bij eventuele vreugdevolle gelegenheden dergelijke
suggesties nog op een enigszins positieve wijze zullen worden bejegend. Dat
is jammer voor de betrokkenen maar, volgens mij, goed voor de duidelijkheid.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor haar antwoorden. Wat
mijn opmerkingen over gratie betreft betreur ik het dat het uitgesloten is
dat de minister daarop ingaat. Ik heb begrepen dat de collega's wat dit betreft
mijn zienswijze niet delen. Goed, er moet een verschil zijn. Mijn fractie
vindt dit een belangrijk punt. Voor de geschiedschrijving lijkt het mij goed
om dit hier te markeren.
 
 Mijn fractie blijft wat de grenslegging ten aanzien van geldboetes betreft,
van oordeel dat het niet juist is een verschil te maken tussen boetes onder
en boven het niveau van ƒ 500. Vandaar dat ik in verband hiermee met
een amendement kom. De opmerking die collega Van Oven over het hierover al
ingediende amendement heeft gemaakt, is juist. Dit amendement dient inderdaad
op het gehele artikel 558 betrekking te hebben. Een gewijzigd amendement zal
worden ingediend.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor haar heldere antwoorden.
Nog op slechts één punt wil ik ingaan, namelijk het amendement
van de heer Rabbae. Ik ga er even van uit dat dit amendement wordt gewijzigd
zoals hij het zojuist heeft aangegeven. Ook na die wijziging ben ik van oordeel
dat het niet de voorkeur verdient om de wettekst op deze manier te wijzigen.
Daarvoor gelden de redenen die al door verschillende sprekers, de minister
en mijzelf zijn genoemd. In maatschappelijke zin kan het bedrag van ƒ
500 worden gezien als een bedrag dat opgebracht zou kunnen worden, zeker nadat
dit bij de rechter in discussie is geweest. Immers, de rechter is op basis
van de wet verplicht rekening te houden met de draagkracht van degene die
veroordeeld wordt tot het betalen van een geldboete. De rechter heeft dus
al getoetst. Vervolgens komt de vraag aan de orde of bedragen tot ƒ
500 uitgesloten moeten worden van gratiëring en de bedragen boven dat
niveau niet. Voorzitter! In de praktijk is het heel goed mogelijk dat iemand
die betalingsproblemen heeft, zich tot de officier van justitie wendt die
de bevoegdheid heeft om afspraken te maken over gespreide betaling, zulks
gelet op persoonlijke omstandigheden. Het komt ook wel voor dat de betaling
zodanig wordt gespreid dat er van een praktische gratiëring kan worden
gesproken.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Dat is mij duidelijk. Zoals u weet, schrap ik in mijn amendement het bedrag
van ƒ 500. Ik vraag uw aandacht nog even voor een ander punt. Wij zijn
hier bezig met het maken van een wet en die wet wordt niet gemaakt voor een
halfjaar of twee jaar maar voor een langere termijn. Is het tegen die achtergrond
niet wat onhandig om nu in de wet een grens van ƒ 500 op te nemen,
terwijl wij weten dat de inflatie en andere elementen over een tijdje dat
bedrag historisch zullen maken?
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Gelet op uw stellingname zou u ervoor moeten pleiten om het bedrag van ƒ
500 juist wèl in de wet op te nemen. Immers, als over tien jaar dat
niveau nog slechts neerkomt op ƒ 400 of ƒ 300, komt dat meer
aan uw doelstelling tegemoet.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Voorzitter! De heer Van Oven zegt dat ik zijn vraag over de "terme de
grâce" in verband met de Wegenverkeerswet niet heb beantwoord. Volgens
mij heb ik dat wel gedaan. Ik kan het nog wel eens doen.
 
 De bepaling die in de nota van wijziging onder 5 is genoemd, is een voorwaardelijke
bepaling. Die treedt in werking wanneer de wijziging van de Wegenverkeerswet
door het parlement is aanvaard. Die wijziging houdt in dat
de officier van justitie bepaalt wanneer de ontzegging van de rijbevoegdheid
ingaat. De "terme de grâce" speelt dan geen rol meer. Pas daarna is
het mogelijk de "terme de grâce"-regeling uit de gratieregeling te schrappen.
 
 Ik heb al gezegd dat het in de praktijk buitengewoon zelden voorkomt dat
een gratieverzoek wordt ingediend waarbij niet vermeld is of de betrokkene
ermee instemt. Ik vind niet dat wij dan een regeling moeten ontwerpen met
de bedoeling voor deze categorie in feite een extra handeling in het leven
te roepen. Wij nemen gewoon een door een derde ingediend gratieverzoek in
behandeling. Meestal staat erbij dat de betrokkene ermee instemt. Wanneer
dat überhaupt niet zo is, wordt de behandeling gestopt. Wanneer hij het
niet eens is met de argumentatie, kan dat toegevoegd worden aan de behandeling
en dezelfde weg gaan als het gratieverzoek op zichzelf. Ik moet het amendement
echt ontraden.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Trekken wij niet een parallel met bijvoorbeeld de regeling "een beklag
tegen een beslag"? Daarbij wordt de betrokkene zelve gevraagd het verzoekschrift
dat door de raadsman of raadsvrouw wordt ingediend mede te tekenen? Zou het
niet bevorderend zijn als een gratieverzoek dat door een derde wordt ingediend
mede wordt ondertekend?
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Dat zou kunnen. De formulieren zijn zodanig ontworpen, dat de vraag aan
de orde komt of de betrokkene instemt met het verzoek. Die vraag wordt meestal
met "ja" beantwoord. Er kan ook een krabbel bij gezet worden. Vaak worden
gratieverzoeken door een ander ingediend, omdat de mensen zelf niet in staat
zijn zo'n verzoek te formuleren. De betrokkene kan natuurlijk best een handtekening
zetten.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Het is geen unicum in het strafrecht om bij bepaalde verzoekschriften
een medeondertekening van de betrokkene te vragen.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Dat is waar. Ook volgens artikel 89 van het Wetboek van Strafvordering
moet de verzoeker mee tekenen. Het zou administratief wat gemakkelijker worden,
maar ik weet niet of wij dit in de wet moeten vastleggen. De formulieren kunnen
natuurlijk zo ontworpen worden, dat de handtekening van de veroordeelde of
iets dergelijks wordt gevraagd. Het lijkt mij het best als dit niet in de
wet wordt opgenomen, maar de handtekening van de veroordeelde gewoon wordt
gevraagd in het vragenformulier.
 
 
 
 
 
 De heer Vos (VVD):
 
 Het amendement vraagt er mijns inziens om om die handtekening te krijgen.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Maar dan moet er weer een maand gewacht worden en een aparte handeling
verricht worden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik ben wel bereid om nog even overleg te plegen met mijn collegae
over de termijn van een maand. Wij moeten elkaar natuurlijk ook geen overbodig
werk gaan bezorgen.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 U kunt uw amendement zodanig formuleren, dat moet blijken dat het gratieverzoek
de instemming heeft van de betrokkene. Dan is het artikel vormvrij.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Ik zal er nog even overleg over voeren.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Ik ben het met de heer Schutte eens, dat ook de bijzondere wet geen begaanbare
weg is voor de collectieve gratie. Amnestie is ervoor om de veranderde inzichten
over een strafbepaling vorm te geven, maar niet voor de collectieve gratie.
Dat wil ik bij dezen uitgesproken en vastgelegd hebben.
 
 De heer Rabbae handhaaft zijn amendement in een gewijzigde vorm. De argumenten
ertegen, die ik eigenlijk in eerste termijn al had genoemd, zijn nog eens
herhaald door de heer Dittrich. Ik ontraad het amendement.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik heb begrepen dat er misschien nog een amendement wordt gewijzigd. Ik
neem aan dat dit niet zal leiden tot heropening van de beraadslaging en dat
indien de wijziging zal worden aangebracht, dat morgen in de loop van de dag
gebeurt. Ik stel daarom voor, dinsdag te stemmen.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19941995-74-4445-4461.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl