Debat met de commissie over het rapport 'Miljardenzorg' van de tijdelijke commissie Onderzoek zorguitgaven (28852)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 221-238

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

08-10-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 6, pagina 221-238

30-09-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28852Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 30 september 2004)Pagina 238-240
Behandeling van de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (29235, nrs. 44 t/m 58)Pagina 209-209
Debat met de commissie over het rapport 'Miljardenzorg' van de tijdelijke commissie Onderzoek zorguitgaven (28852)Pagina 221-238
Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van de leden Dubbelboer en Duyvendak houdende het ongedaan maken van de tijdelijkheid van de Tijdelijke referendumwet (29551)Pagina 240-254
Voortzetting van het debat met de commissie over het rapport 'Miljardenzorg' van de tijdelijke commissie Onderzoek zorguitgaven (28852)Pagina 254-265
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Dubbelboer en Duyvendak houdende het ongedaan maken van de tijdelijkheid van de Tijdelijke referendumwet (29551)Pagina 209-221
Presentie en opening (donderdag 30 september 2004)Pagina 209-209
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 30 september 2004)Pagina 265-268

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 101 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat met de commissie over het rapport "Miljardenzorg" van de tijdelijke commissie Onderzoek zorguitgaven
(28852).De voorzitter:Ik heet welkom in vak K de tijdelijke commissie Onderzoek zorguitgaven,
bestaande uit de heer Mosterd, mevrouw Vietsch, mevrouw Van Heteren, mevrouw
Van Miltenburg en de heer Nawijn.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Voorzitter. Waaraan zijn de extra gelden aan de zorg, de zogenaamde wachtlijstmiddelen,
15,6 mld tijdens Paars I en II besteed? Dat was de vraag in een motie en dat
was de vraag aan de commissie Zorguitgaven. Een begrijpelijke, maar onmogelijke
vraag, heeft de fractie van GroenLinks steeds benadrukt. Het is een begrijpelijke
vraag, omdat het veel geld is en wij ons afvragen waar het naartoe gaat en
of wij daar niet eens beter zicht op moeten krijgen. Het is ook een onmogelijke
vraag. Dat kun je het best begrijpen aan de hand van het voorbeeld van een
salarisverhoging in 1994 van € 200 per maand. Als je in 2003 wordt
gevraagd om precies uit te leggen waaraan je dat extra geld sinds 1994 hebt
besteed, dan heb je natuurlijk geen idee. Dat is namelijk opgegaan aan de
dingen die je zoal doet in het leven. Dat geld gaat naar eten, huisvesting
en kleren. Dat heb je natuurlijk niet precies bijgehouden. Zo is het ook in
de zorg. Natuurlijk wordt er bijgehouden waaraan het geld wordt besteed, maar
het ging hier om extra geld bedoeld voor het oplossen van de wachtlijsten.
Niemand heeft de instellingen ooit gevraagd om dat extra geld apart te registreren,
te administreren en daarover apart verantwoording af te leggen. Het gevolg
is dat het niet bekend is.Het is enorm vervelend als mensen achteraf zeggen dat zij gelijk hadden,
maar ik vind dat ik dat hier toch moet doen. Ik heb steeds gezegd dat wij
dit niet moesten doen. Wij moeten veel preciezer kijken. Ik zal daar straks
nog op terugkomen. De commissie is er ook achtergekomen dat het een absurde
vraag is. De commissie poneert dat inzicht nu heel gewichtig als een uitkomst
van het onderzoek. De conclusie is dat er alleen kan worden gecontroleerd
wat vooraf is bepaald en gedurende een specifieke periode administratief is
bijgehouden. Dat is geen uitkomst van een onderzoek; dat is les één
van Boekhouden voor het vmbo. Men kan niet in de boeken vinden wat men er
niet van te voren in gestopt heeft. Waarom presenteert de commissie les één
van Boekhouden voor het vmbo als een uitkomst van onderzoek?Het apart registreren van die extra uitgaven zou volgens de fractie van
GroenLinks niet zinvol en niet wenselijk zijn geweest, ook niet als men de
instellingen in 1994 wel had gevraagd om bij te houden wat zij met het extra
geld gingen doen. Dat zou namelijk een dubbele administratie vereisen, het
gewone geld en het extra geld, en een enorme bureaucratie opleveren. Dat is
natuurlijk ontoelaatbaar, nu wij de bureaucratie in de zorg willen terugdringen.
Naar ik begrijp wil iedereen dat in deze Kamer. Het is mij niet helemaal duidelijk
of de commissie voortaan wel wil dat er een dubbele administratie wordt bijgehouden.De heer Buijs (CDA):Wijst u ook de beslissing die wij "boter bij de vis" noemen af?Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Boter bij de vis wil zeggen dat je extra geld krijgt als je extra productie –
een idioot woord in de zorg – levert. Dat is een ander mechanisme. Daar
zijn kanttekeningen bij te plaatsen. Dat leidt tot een overproductie in plaats
van tot zuinigheid. Maar het heeft ook voordelen. Het is gewoon een ander
mechanisme.Voorzitter. Mijn tweede vraag is of de commissie het wel zinvol vindt
om een dubbele administratie bij te houden met alle bureaucratie van dien.Er is eigenlijk geen reden om aan te nemen dat de wachtlijstmiddelen niet
goed besteed waren. Dat was indertijd niet zo en dat is nog steeds niet zo.
Dat blijkt ook uit het onderzoek. Immers, het doel was om de wachtlijsten
terug te dringen. De wachtlijsten zijn redelijk teruggedrongen. Het had misschien
beter gekund, maar dat weten wij eigenlijk niet. De commissie
zegt dat de wachtlijsten niet in die mate zijn teruggedrongen die men zou
verwachten bij de hoogte van het bestede bedrag. Dat begrijp ik niet. Ik krijg
daar graag een toelichting op. Waarop is die uitspraak eigenlijk gebaseerd,
anders dan op nattevingerwerk? Hoe weet de commissie wat je bij dat bedrag
kan verwachten? Volgens mij weet zij dat nu juist niet en is haar conclusie
dat je daar ook nooit achter kan komen. Dat is al erg genoeg, maar hoe kan
zij dan toch zeggen dat men eigenlijk meer met dit geld had moeten doen? Dat
lijkt mij eerlijk gezegd een niet gegronde verdachtmaking van de sector!Natuurlijk zijn er wel redenen om bezorgd te zijn over de doelmatigheid
van de besteding van het geld in de zorg. Waar gaat het naartoe en wordt het
allemaal wel goed besteed? Het is ook heel goed om te bedenken dat er talloze
plaatsen in de zorg zijn waar men de dubbeltjes en kwartjes eindeloos moet
omdraaien en schraalhans al jaren keukenmeester is. Ik denk dan met name aan
de care en in het bijzonder aan verpleeghuizen, chronische psychiatrie, aan
delen van de verstandelijke gehandicaptenzorg. In die sectoren moeten sommigen
met heel weinig geld heel veel doen. Als wij praten over gelden in de zorg
moeten wij ook steeds bedenken dat er op sommige plaatsen sowieso te weinig
geld is om goede zorg te leveren. Er zijn ook plaatsen en onderdelen waarvan
al jaren bekend is dat er helemaal niet zo goed op die dubbeltjes en kwartjes
wordt gelet. Dan denk ik aan delen van de cure, (delen van) ziekenhuizen,
topsalarissen, managementuitgaven, specialistensalarissen, geneesmiddelen,
apotheken. Ik heb korte tijd in deze commissie gezeten, maar ben eruit gegaan
omdat ik vond dat zij het niet gericht genoeg ging aanpakken, maar toen ik
er nog in zat, heb ik steeds gesuggereerd om eerst te kijken naar de delen
van de zorg waarvan al bekend is dat het geld niet goed wordt besteed en daarbij
gebruik te maken van de kennis die er al is. Je moet gerichtere vragen stellen
als je de ondoelmatigheid wil onderzoeken. In haar rapport stelt de commissie
nu dat de Kamer meer gebruik moet maken van bestaande diepgravende analyses
van bijvoorbeeld de wachtlijstproblematiek. Ik ben het daar natuurlijk van
harte mee eens. Ik ben blij dat zij er nu ook achter is gekomen, al is het
een beetje laat, maar beter laat dan nooit! Een uitstekend rapport dat ik
destijds ook direct heb aanbevolen, is dat van Bon en Van der Maten over wachttijden
in ziekenhuizen. Het lijkt mij goed om een aantal van hun interessante bevindingen –
die nu in ieder geval voor een deel door de commissie worden bevestigd –
eens met elkaar te bespreken. Dat onderzoek leert ons wat later door andere
onderzoeken en, zoals ik al zei, ook door deze commissie is bevestigd. Enkele
punten wil ik naar voren brengen die volgens mij belangrijk zijn voor de discussie
over de vraag hoe het gaat met het geld in de zorg.In de eerste plaats noem ik betere logistiek en planning in ziekenhuizen.
Daar is veel winst te boeken. Dat was reeds bekend, het CBO heeft dat ook
al heel vaak gesteld, het komt uit het rapport van Bon en Van der Maten naar
voren, TPG-directeur Bakker heeft het laatst ook nog gezegd. Helaas wordt
hij het meest aangehaald, terwijl zijn analyse volgens mij wel het meest oppervlakkig
is van alle. In ieder geval is de conclusie dat er een betere logistiek en
planning moet komen. Maar, hoe kan dat worden gerealiseerd? Dat gaat niet
zomaar! Als je dat aan een postdirecteur overlaat, is het gevaar dat hij vooral
kijkt naar echte logistiek, hoe je pakjes en mensen kunt verplaatsen. Het
interessante van het rapport van Bon en Van der Maten is dat volgens hen de
kern van het probleem een cultuurprobleem is; mensen werken niet genoeg met
elkaar samen en stemmen niet genoeg op elkaar af. In veel ziekenhuizen heerst
een cultuur van ieder voor zich en iedere interesse in samenwerking ontbreekt.
Als dat er niet is, kun je wel heel veel over logistiek en planning praten,
maar dan komt het er niet van. Wat moet je daar nu aan doen? Je moet volgens
GroenLinks dan niet allerlei administratieve eisen stellen aan extra geld,
maar je moet daaraan wel vooraf voorwaarden verbinden, bijvoorbeeld dat eerst
problemen moeten worden opgelost die een effectieve besteding in de weg staan,
zoals die cultuur. Dat is overigens conform de motie-Tonkens/Arib over de
ziekenhuizen, waarin onder andere is gesteld dat als ziekenhuizen extra geld
krijgen, zij eerst zouden moeten toezeggen dat ze stoppen met dingen die geldverspillend
zijn en meer werk maken van dingen die zuinigheid bevorderen. Cultuurverandering
is zo'n punt. Als je ooit nog eens extra geld aan ziekenhuizen wil geven,
moeten ze toezeggen dat ze de cultuur zullen veranderen en samenwerking zullen
bevorderen. Pas als ze concrete inspanningen doen om de samenwerking en de
cultuur om samen te werken verbeteren, krijgen ze geld.Datzelfde geldt voor enkele andere uitkomsten. Een ander advies van Bon
en Van der Maten is het overnemen van best practices. Dat gebeurt nog veel
te weinig en ook daarmee valt heel veel te winnen. Pas als ziekenhuizen beloven
dat ze onmiddellijk ook werk gaan maken van het gebruiken van best practices,
kunnen ze extra geld krijgen. Als na een jaar blijkt dat ze dat onvoldoende
doen, moet het geld weer stoppen.Dit geldt nog voor meer aanbevelingen die uit het rapport naar voren komen
en ik zou daar graag een reactie van de commissie op krijgen.Uit het rapport van Bon en Van der Maten komt ook naar voren dat de praktijk
van indicatiestelling en urgentiebepaling helaas geen onderwerp van intercollegiale
toetsing en visitatie is, terwijl dat wel zou moeten omdat dit enorm zou bijdragen
aan betere samenwerking en logistiek. In de praktijk betekent dit dat heel
veel vips sneller worden geholpen en dat specialisten hun eigen familie en
kennissen sneller helpen.De inkomens en het solisme van veel specialisten blijven een bron van
verspilling van kosten en van inefficiency in de zorg in alle systemen die
er tot nu toe zijn geweest. De enige oplossing lijkt te zijn om specialisten
in loondienst te nemen. Dit is ook de enige mogelijkheid om ze fatsoenlijk
met elkaar te laten samenwerken.Het streven naar hogere productie zoals in het nieuwe zorgstelsel steeds
meer zal gebeuren – het streven naar winst – leidt niet tot zuinigheid
en niet tot samenwerking, maar tot hogere kosten en meer oorlog, zo blijkt
uit dit rapport.Ik krijg graag een reactie van de commissie op deze interessante bevindingen,
waarover wij overigens naar mijn mening al eerder hadden kunnen discussiëren.Mevrouw Smits (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Het parlementair onderzoek waarover wij nu spreken,
is ingesteld op initiatief van de VVD-fractie die in 2002 de vraag stelde
of de 14 mld euro die extra is besteed aan de zorg, effectief is besteed.
Zij suggereerde daarmee dat het geld voor wachtlijstreductie, werkdrukvermindering
en kwaliteitsverbetering niet effectief zou zijn besteed, want als je daar
niet aan twijfelt, vraag je niet om een onderzoek.Bij het verschijnen van het rapport was het beeld in de publiciteit dat
het extra zorggeld niet doelmatig was gebruikt. In het rapport wordt echter
vooral vastgesteld dat in het huidige systeem de effectiviteit niet kan worden
vastgesteld. Er is geen 14 mld euro, maar 15,6 mld euro extra besteed. Het
is nuttig dat de commissie dit inventariseert. De commissie geeft verder een
reconstructie achteraf van de verdeling van het geld. Zij geeft aan wat er
is besteed aan loon- en prijsstijgingen en volumegroei. Hieruit blijkt dat
30% nodig was om de extra vraag als gevolg van de vergrijzing op te vangen.
Verder zijn 4,8 mld euro besteed aan de wachtlijstreductie, 1,5 mld euro aan
de werkdrukverlichting en 2 mld euro om tot een betere kwaliteit te komen.De commissie stelt dat niet is te zeggen hoe het geld precies is besteed.
Instellingen, maar ook verzekeraars en toezichthouders zijn autonoom en er
was geen doelgerichte aansturing. De middelen waren niet geoormerkt, maar
maakten onderdeel uit van de reguliere geldstroom naar instellingen. Bovendien
heeft de Kamer vooraf geen voorwaarden gesteld, behalve voor de "boter bij
de vis"-gelden. Er is wel zicht op de verdeling van het geld op sectorniveau,
maar niet op het niveau van de instellingen.Dan volgt de conclusie dat de ruimere budgetten van de instellingen zijn
besteed aan de normale bedrijfsvoering en dat daarmee is bijgedragen aan het
verminderen en voorkomen van wachtlijsten en het verminderen van de werkdruk,
maar niet in de mate die men zou verwachten gelet op de hoogte van het te
besteden bedrag. Mijn fractie zou graag een nadere toelichting krijgen op
die conclusie van de TCOZ. Er is niet gekeken achter de deur van de instellingen.
Hoe kan de commissie dan concluderen dat het geld wel is opgegaan voor de
normale bedrijfsvoering en dat het is gebruikt voor de aangegeven doelen,
want eigenlijk weet zij dat toch niet? Waar komt de stellige opmerking vandaan
dat het geld niet in die mate is gebruikt als mocht worden verwacht, gezien
de hoogte van het bedrag? De TCOZ heeft toch geen overzicht opgesteld van
de macroprestaties, bijvoorbeeld van het aantal extra bedden, de omvang van
het extra personeel of de extra scholing?Ik vraag mij af of zo'n overzicht kan worden gemaakt op basis van bijvoorbeeld
de meerjarenafspraken die in de zorg zijn gemaakt. Of had u toch een onderzoek
moeten instellen bij de instellingen zelf om het op microniveau te kunnen
onderzoeken?De commissie geeft aan dat zij niet goed kan definiëren wat onder
"effectief" moet worden verstaan en dat de beantwoording van de vragen over
de effectiviteit alleen mogelijk is als vooraf de doelen van het extra geld
waren geformuleerd. Omdat dat laatste niet is gebeurd, kan deze vraag niet
worden beantwoord. De twee elementen uit deze conclusie zie ik graag toegelicht.
Het komt mij namelijk voor dat de TCOZ zelf een definitie had moeten kunnen
geven van het begrip "effectief".Is zo'n definitie verder echt alleen maar te geven op basis van vooraf
geformuleerde doelen? Welke doelen had de commissie voldoende concreet gevonden?
Had de regering moeten aangeven hoeveel extra capaciteit zij wilde realiseren?
Had aangegeven moeten worden in welke mate de wachtlijsten en wachttijden
konden worden gereduceerd of met welk percentage het ziekteverzuim had moeten
dalen? Vast staat dat er meer personeel is gekomen en dat de tevredenheid
van het personeel dat werkt in de zorgsector is toegenomen in de periode dat
fors in de sector is geïnvesteerd. Voor zover ik weet is verder ook het
ziekteverzuim gedaald. Heeft de commissie overwogen om dergelijke criteria
aan te leggen en aan de hand daarvan te meten?De commissie merkt op dat de Tweede Kamer zich onvoldoende bewust was
van de complexiteit van de zorgsector en dat de illusie is gewekt dat wachtlijsten
zouden worden verkort, terwijl de wachtlijsten het symptoom zijn van de kwalen
in de zorgsector. Verder zou er te weinig gebruik zijn gemaakt van diepgravende
analyses van de wachtlijstproblematiek. Kan de commissie aangeven op welke
analyses zij precies doelt? Als deze analyses in principe beschikbaar waren,
waarom heeft de commissie ze dan niet betrokken bij haar onderzoek? Als de
commissie wel van deze analyses gebruik heeft gemaakt, waarom is dan niet
aangeven in welke mate zij dat heeft gedaan?De commissie stelt dat verantwoording en toezicht in de zorgsector zich
meer richten op rechtmatigheid dan op doelmatigheid. Wordt hiermee gedoeld
op het toezicht op individuele instellingen door het CTOG, de zorgverzekeraars
of het ministerie? Wat was de rol van het College van Zorgverzekeringen en
de Inspectie voor de Gezondheidszorg? Mijn collega haalde het rapport aan
van Bon en Van der Maten. In de aanbevelingen van dit rapport wordt nadrukkelijk
een opmerking gemaakt over het toezicht door de Inspectie.Mijn fractie heeft waardering voor de wijze waarop de commissie de typische
kenmerken van de zorgsector in beeld heeft gebracht. Ik denk dan aan het sturings-
en toezichtsmodel, het financieringssysteem en de onmacht van de Tweede Kamer.
De zorg wordt vrijwel volledig uitgevoerd door private instellingen. Welke
productie ze leveren, is afhankelijk van onderhandelingen met zorgverzekeraars
of zorgkantoren. Het geld komt binnen via budgetten die afhankelijk zijn van
de door het CTG vastgestelde tarieven. Het CTG houdt echter geen toezicht
op instellingen, aangezien het slechts bij wanbeheer of fraude daadwerkelijk
kan ingrijpen. De minister stelt verder de hoogte van de premies vast en de
zorgaanspraken. Daarbij komt dat de Kamer geen budgetrecht heeft bij de zorg.
Premie-uitgaven staan immers niet op de begroting. Slechts via moties wordt
een beetje gestuurd.Al met al moet het mij van het hart dat de commissie beter haar best had
kunnen doen om te achterhalen of de zorgmiddelen in die "onmachtige situatie"
effectief zijn besteed. De commissie had daartoe de onderzoeksperiode kunnen
inperken, deelsectoren eruit kunnen lichten of steekproeven kunnen nemen bij
de instellingen. Waarom heeft de commissie hiervoor niet gekozen?
Ik vraag dat met enige nadruk, omdat de commissie vrij snel moest concluderen
dat zij geen antwoord zou kunnen geven op de door haar zelf geformuleerde
hoofdvraag.De heer Wilders, indiener van de motie, gaf aan dat hij wel ongeveer wist
hoe het geld op macroniveau was verdeeld, maar dat het hem onduidelijk was
wat de instellingen ermee deden. Hij noemde een verkeerd bedrag, 14 mld in
plaats van 15,6 mld, maar hij gaf ten tijde van het indienen van de motie
al wel terecht aan dat de helft van het bedrag is besteed aan nominale loon-
en prijsontwikkeling en de andere helft aan volumegroei, productiegroei en
werkdrukvermindering. Het was toen dus al duidelijk dat de kernvraag was wat
de instellingen met dit geld hadden gedaan. Wat hebben zij gedaan met de middelen
om de werkdruk te verminderen, de scholing te verbeteren en de zorg te vernieuwen?
De instellingen waren dus het probleem. Eigenlijk gaf de heer Wilders toen
al een samenvatting van de conclusies van de commissie. Wij zijn dus niet
zo heel veel opgeschoten en dat is jammer.Ik heb al gememoreerd dat het opmerkelijk is dat de commissie aangeeft
dat geen uitspraak is te doen over de doelmatige besteding van extra geld,
terwijl er tegelijkertijd staat dat er veel mee is bereikt, maar dat dit meer
had kunnen zijn gezien de hoogte van het bestede bedrag. Ik mis de onderbouwing
daarvan en daarom vraag ik de commissie deze uitspraak te onderbouwen of in
te trekken. Het kan zijn dat de commissie dit baseert op andere onderzoeken
of aanwijzingen dat er grote verschillen zijn, bijvoorbeeld in de prestaties
van de instellingen. Is dat zo en in welke mate dan?De tijdelijke commissie heeft naar mijn waarneming niet geïnventariseerd
op welke momenten de minister of de Tweede Kamer specifieke bedragen reserveerde
voor specifieke doelen. Gesteld wordt namelijk dat dit niet gebeurde. Het
feit dat extra gelden niet zijn geoormerkt in de budgetten van de instellingen
wil niet zeggen dat altijd onduidelijk is gebleven hoeveel geld voor welke
doelen wordt gereserveerd. In ieder geval is dat op onderdelen wel gebeurd
en er is zelfs een onderzoek ingesteld naar de vraag of die gelden doelmatig
zijn besteed. Dat is in ieder geval gebeurd met de persoonsgebonden budgetten
en de extra gelden voor de dagbesteding in de AWBZ. Wij weten bijvoorbeeld
uit onderzoek dat het geld daar niet volledig opging, maar deels aan cao-loonsverhogingen
werd besteed. Daarover hebben wij hier nog een debat gehad. Er waren ook meerjarenafspraken
over de besteding van het groeigeld. Zijn die meerjarenafspraken geanalyseerd
en wat waren de conclusies van de commissie? Er zijn twee wachtlijstonderzoeken
uitgevoerd. Heeft de commissie deze onderzoeken geanalyseerd en heeft de commissie
wachtlijstgegevens geanalyseerd zoals het departement en het RIVM die publiceren?
Daar hadden ook conclusies uit kunnen worden getrokken over de reductie op
macro-niveau.De commissie beschrijft hoe autonoom instellingen zijn en beschrijft de
rol van het CTG als het gaat om tarieven, budgetvaststelling en toezicht.
Die beschrijving is echter vrij globaal. De Kamer had de extra middelen niet
geoormerkt en die werden dus onderdeel van de reguliere geldstroom voor de
instellingen. De vraag is of de Kamer in het huidige systeem de mogelijkheid
heeft om de middelen wél te oormerken, tenzij wordt overgegaan tot
een aparte geldstroom in de vorm van subsidie. De commissie merkt op dat zo'n
aparte geldstroom wellicht leidt tot een minder optimale inzet van gelden
binnen de instelling. De vrijheid om te schuiven met middelen verdwijnt en
dat kan wel eens minder doelmatig zijn. Het leidt in ieder geval tot inperking
van de autonomie van de instellingen. De commissie is mij echter wat te vaag
als het gaat om de spanning tussen oormerken en autonomie. Ik zou graag willen
weten of de commissie heeft onderzocht of dat oormerken technisch wel kan
binnen het huidige systeem en vraag de commissie in te gaan op beide punten,
namelijk de spanning tussen oormerken enerzijds en autonomie anderzijds en
de technische mogelijkheid binnen het huidige systeem. De vraag is met andere
woorden: willen wij en kunnen wij oormerken?Ik heb eerder al gezegd dat de commissie geen definitie heeft voor wat
effectief is. Er is eigenlijk ook niet zo goed stil gestaan bij het begrip
"extra geld". De oorspronkelijk motie ging uit van 14 mld euro extra en dat
blijkt 15,6 mld euro te zijn bovenop het Budgettair Kader Zorg. Dat budgettair
kader wordt echter van jaar tot jaar opnieuw vastgesteld. Wie dat kader vaststelt
zonder rekening te houden met bijvoorbeeld de demografische factor, namelijk
de vergrijzing, creëert een financieel tekort dat zich uit in oplopende
wachttijden, lagere kwaliteit of het afknijpen van arbeidsvoorwaarden. Als
dat tekort achteraf wordt bijgesteld, geldt het dan als extra? Je kunt natuurlijk
ook zeggen dat de oorspronkelijke raming niet deugde. Wil de commissie op
dat aspect ingaan en de vraag beantwoorden of het Budgettair Kader Zorg in
die periode niet te laag was, gegeven de groeiramingen van de zorgvraag en
de verwachte loon- en prijsontwikkeling die in de zorg altijd hoger is dan
in andere sectoren? De PvdA-fractie vindt dit aspect van belang omdat het
budgettair kader in de begroting voor 2005 opnieuw te laag is vastgesteld.
De groei zal slechts 1,75% bedragen, waar de groei op lange termijn veel hoger
zal zijn gezien de vergrijzing, voortschrijdende medische technieken, de loon-
en prijsontwikkeling in de zorg en de invoering van de DBC's. Wij hebben hier
vragen over gesteld. De regering zegt dan dat de kwaliteit van de zorg met
deze beperkte groeiraming niet verder wordt aangetast en de wachtlijsten niet
hoeven op te lopen. Ik vermoed eerlijk gezegd dat wij over een jaar al moeten
praten over extra gelden voor de zorg vanwege de tegenvallers en de wachtlijsten.Ik ga over tot de aanbevelingen van de commissie. Wat ons betreft zijn
die teleurstellend. De hoofdconclusie is dat wij dus niet over die lange periode
kunnen zeggen of extra middelen effectief zijn. Dat is op zichzelf onrustbarend.
Er lijkt ook de suggestie in te zitten dat de extra gelden wel goed zijn besteed
maar dat het beter had gekund. Dat is in ieder geval minder hard dan in 2002
in de lucht bleef hangen na het indienen van de motie, namelijk "de zorg is
peperduur en ons goede geld wordt verkwist". Die suggestie doet de hardwerkende
mensen in de zorg geen goed. Wij waren voor dit parlementair onderzoek om
te zien waar de doelmatigheid tekortschiet en hoe wij onze sturingsinstrumenten
kunnen verbeteren. Die suggestie blijft toch een beetje hangen vanwege de genoemde constatering.
De huidige coalitie houdt de zorgsector financieel kort en vindt in dit rapport
waarschijnlijk een argument. Wij zien echter dat de sector in de meerjarenramingen
financieel te kort is gehouden en dat de wachttijden verontrustend zijn opgelopen.
Er was de bewuste politieke keuze om die budgetbeperking op te heffen en de
sector lucht te geven, en voor 2000 was ook nog bedacht dat de besteding van
die middelen preciezer kon worden vastgelegd via meerjarenafspraken en de
"boter bij de vis"-methode. Dus zo naïef was de Kamer op dat moment niet
meer.De wachtlijsten zijn teruggedrongen, de werkdruk is aantoonbaar verminderd,
de prestaties zijn weliswaar globaal, maar zij kunnen niet worden weggepoetst.
De PvdA vindt het kwalijk als de suggestie blijft hangen dat de zorgsector
als geheel niet goed functioneert, geld verkwist en financieel maar weer lekker
kort moet worden gehouden.Daarom ook is het jammer dat de commissie niet heeft besloten het onderzoek
zo in te richten dat op zijn minst een deelantwoord had kunnen worden gevonden
op de oorspronkelijke onderzoeksvraag. Er is ook eigenlijk geen aanbeveling
voor verder onderzoek. Dat is onbevredigend. Er is de lichte suggestie, het
systeem van boter bij de vis nog te laten onderzoeken door de Algemene Rekenkamer.
Het is de vraag of dit zin heeft omdat dit systeem alweer verlaten lijkt voor
2005.Het niet kunnen geven van een antwoord op de onderzoeksvraag schrijft
de commissie toe aan de knip die in het systeem zit tussen de macrotoedeling
van middelen en het ontbreken van de mogelijkheid tot sturing op microniveau
bij de instellingen. De besteding van het geld wordt goeddeels overgelaten
aan zorgaanbieders en zorgverzekeraars, met een rol voor het CTG. Er is kritiek
op de toezichtsrol, maar geen enkele aanbeveling op dit vlak. Dat wordt wel
sterk gemist, nu wij middenin de discussie over een nieuw stelsel zitten.
De autonomie van zorginstellingen en zorgverzekeraars neemt alleen maar toe.
De discussie over de vraag hoe de landelijke politiek kan sturen op kwaliteit,
prijs en keuze in de zorg – wie help je bij voorrang of niet –
wordt wel sterk gemist. De vraag aan de commissie is daarom welke opvattingen
zij heeft op deze punten.De commissie heeft aangegeven dat het oormerken van extra middelen een
weg is, maar heeft tegelijk aangegeven dat de autonomie van de instellingen
vermindert. Zij lijkt zo'n aantasting van de autonomie verkeerd te vinden.Toch is het juist die autonomie die ervoor zorgt dat de landelijke politiek
geen zicht heeft op de besteding van de middelen. Ik herhaal mijn vraag dat
ik graag zou willen dat de commissie in dit verband oordeelt over de budgettechniek
en over het sturen op premiegeld, zodanig dat de facto amendementsrecht ontstaat.Er was een aanbeveling over een benchmark. Dat instrument is waardevol
omdat het laat zien hoe groot de doelmatigheid is tussen instellingen. Dit
zegt echter niet zoveel over de doelmatigheid van alle bestede gelden per
sector of deelsector.De PvdA meent dat het zinnig is voor de toekomst scherper te formuleren
en te onderzoeken wat de gewenste, reële volumegroei is – zijn
onze ramingen voor het budgettair kader zorg wel goed genoeg onderbouwd –
wat de gewenste kwaliteit is, per deelsector te formuleren, wat aanvaardbare
wachttijden zijn en hoe de prioriteitsstelling moet zijn. De zorgvraag is
oneindig, in tegenstelling tot het budget, dus er is altijd een verdelingsvraag.Als de landelijke politiek erin slaagt daarin consensus te vinden, moet
verder duidelijk zijn wie verantwoordelijk is indien de doelstellingen niet
worden gehaald en wie daarop effectief toezicht houdt. Ik vraag de commissie
om een reactie op deze uitgangspunten.De heer Buijs (CDA):Mevrouw de Voorzitter. Allereerst spreekt de CDA-fractie haar waardering
uit voor de werkzaamheden van deze commissie. Ik wijs er nog maar eens op
dat de taakopdracht van deze commissie een verkennend onderzoek was. Dat was
niet eenvoudig, zoals de commissie ook heel duidelijk heeft beschreven. Zij
is niet over één nacht ijs gegaan, getuige de vele nota's, brieven
en deskundigen die zijn geraadpleegd.De conclusies die de commissie trekt, zijn wat mij betreft helder en onderstrepen
eens te meer de noodzaak dat ons zorgstelsel, te weten de structuur en de
financiering daarvan, aan herziening toe is. Dat is in ieder geval een conclusie
die mijn fractie trekt. Meer concurrentie tussen zorgverzekeraars op basis
van nominale premies kunnen bewerkstelligen dat verzekeraars er meer op kunnen
toezien dat financiële middelen doelmatig worden besteed.Ook de invoering van productprijzen, zoals de DBC's, kan een meer directe
relatie aanbrengen tussen prijs en prestatie, op basis waarvan er meer transparantie
kan komen.Dit rapport bevestigt nog eens dat invoering van een nieuwe zorgverzekeringswet
dringend noodzakelijk is.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Ik weet niet of u een ander rapport heeft gekregen dan ik, maar die indruk
krijg ik bijna. U vertelt uw eigen visie op de zorg, zoals u vaker doet en
dat mag u gerust. Maar welke conclusie uit dit rapport geeft daar volgens
u aanleiding toe? Ik zie alleen maar conclusies die, met alle respect voor
de commissie, les één boekhouden zijn: als je wilt weten waar
het geld aan is besteed, dan moet je van tevoren vastleggen dat je dat wilt
weten. Op welke conclusie doelt u?De heer Buijs (CDA):Ik kom straks terug op de inhoud van het rapport. Dan kunt u oordelen
of mijn conclusie achteraf juist is geweest. Centraal staat dat de commissie
constateert dat een aanbodgestuurd stelsel op dit moment niet de mogelijkheden
biedt voor doelmatigheid in een nieuw vraaggestuurd model ofwel een model
waarin meer concurrentie en prikkels zijn ingebouwd. Dat is mijn conclusie.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Waar ziet u die conclusie in dit rapport staan?De heer Buijs (CDA):Ik kom daarop terug. Ik ga op verschillende conclusies dieper in. U loopt
nu vooruit op mijn betoog. Als u even luistert, kunt u aan het eind ervan
bekijken of u tevreden bent gesteld.De conclusie van de CDA-fractie is dat invoering van een nieuw stelsel,
een nieuwe structuur en nieuwe financiering dringend noodzakelijk is.15,6 mld extra naar de zorg in acht jaar is veel geld. De conclusie van
de commissie dat voor een belangrijk deel niet kan worden vastgesteld
dat dit geld effectief is besteed, is tegelijk een oproep aan de minister
en de Kamer om conform de VBTB-systematiek en het formuleren van specifieke
doelstellingen nauwlettend hierop toe te zien. De commissie heeft zich niet
uitgesproken over de rechtmatigheid van de uitgaven in deze periode van acht
jaar. Die opdracht had zij overigens ook niet meegekregen. In welke mate fraude
c.q. onrechtmatigheid een onderdeel is van deze 15,6 mld is en blijft onduidelijk,
maar dit heeft er inmiddels wel toe geleid dat er uitgebreid is gesproken
over fraude in de zorg en dat er beleidsmaatregelen zijn genomen. Ook de Algemene
Rekenkamer heeft op dat punt nader onderzoek gedaan.Ik ga nu specifiek in op de conclusies en aanbevelingen van de commissie
en op een aantal vragen die mijn fractie nog heeft. De commissie heeft becijferd
dat van de 15,6 mld 7,3 mld is gebruikt voor de stijging van lonen en prijzen
ofwel de nominale uitgaven, en dat de overige 8,3 mld is besteed aan de volumecomponent.
Zij stelt derhalve dat in dit kader niet de 15,6 mld, maar de 8,3 mld beleidsmatig
relevant is. De CDA-fractie plaatst daar op zijn minst een vraagteken bij.
Volgens de begroting waren er in 1995 569.400 mensen werkzaam in de zorg en
in 2002 732.700, een toename van 29%. Dat is twee keer zoveel als de 15% groei
van onze totale economie. Ik zeg er niets diskwalificerends mee, maar dan
is op zijn minst de vraag terecht of er effectief is omgegaan met menskracht
in relatie tot de zorgvraag. Wij hebben de afgelopen dagen de brieven van
de AVVV en de NVZ gelezen. Die spreken over andere cijfers. Het zou nuttig
zijn als de commissie de laatste twee brieven van de Nederlandse Vereniging
van Ziekenhuizen en de Algemene Vereniging Verpleging en Verzorging erbij
betrekt. Daarin wordt nader ingegaan op de vraag hoe het mogelijk is dat in
deze sector de toename van de volumecomponent, het aantal mensen in de zorg,
twee keer zo groot is als in de rest van onze economie. Ik zeg natuurlijk
niets diskwalificerends over hardwerkende mensen in de zorg, maar het is mogelijk
dat er op het gebied van de logistiek of anderszins niet juist met menskracht
is omgegaan. Er moet op zijn minst een betere analyse komen. Mevrouw Tonkens
en mevrouw Smits hebben het geciteerd en ook ikzelf was zeer onder de indruk
van het rapport van Bon en Van der Maten oftewel het onderzoek van de minister
en de inspectie van mei 2002, genaamd "Wachttijden in het ziekenhuis". Daarin
staat duidelijk dat het niet goed gaat, in dit kader met name in de ziekenhuissector.Mevrouw Smits (PvdA):Er zijn verschillen in doelmatigheid tussen instellingen en er is veel
te verbeteren in de logistiek. In de zorgsector is de loonontwikkeling echter
vele malen hoger dan in de marktsector. De arbeidsproductiviteitsstijging
blijft daar noodzakelijkerwijs bij achter. De kosten worden voornamelijk gemaakt
in de vorm van salarissen. De heer Buijs suggereert dat het aantal personeelsleden
extreem is gegroeid en dat daar geen grond voor is of dat dat zit in ondoelmatigheid.
De loonkosten in deze sector stijgen echter altijd harder.De heer Buijs (CDA):Nee, dat heb ik niet gesuggereerd. Ik constateer dat de commissie de nominale
component niet wil meenemen in de totale beoordeling. Zij oordeelt hoofdzakelijk
beleidsmatig over de volumecomponent. Daar plaats ik vraagtekens bij. Ik weet
het niet. Nogmaals, op de werkvloer wordt keihard gewerkt. Maar als je alleen
de volumecomponent beschouwt, geef je een onevenwichtig beeld. De kosten in
de AWBZ-sector zijn de laatste vijf jaar 10% per jaar, dus 50% in totaal,
gestegen. Het is best mogelijk dat daar veel meer productie is geleverd en
dat daar veel meer kosten zijn gemaakt die heel goed te verantwoorden zijn,
maar ik weet het niet. Ik kan dat ook niet uit het rapport destilleren.Mevrouw Smits (PvdA):U bent het dus eens met onze stelling dat er te krap is geraamd en dat
er te weinig geld is geweest voor de loonontwikkeling in de sector?De heer Buijs (CDA):Ik geloof niet dat er, vergeleken met de marktsector, te weinig financiële
middelen voor de looncomponent zijn toegediend aan de sector.Mevrouw Smits (PvdA):Maar er is toch niet meer geld naar de sector gegaan voor de loon- en
prijsontwikkeling, terwijl die er veel hoger is?De heer Buijs (CDA):Ik hoor in deze Kamer wel eens anders. Er wordt vaak gezegd dat de loon-
en prijsontwikkeling ver bij de marktsector achterloopt. Deze getallen tonen
aan dat dat niet zo is.Mevrouw Smits (PvdA):U vraagt de commissie in ieder geval om een nadere uitspraak te doen over
de loon- en prijsontwikkeling.De heer Buijs (CDA):Exact. Wij delen die mening. Ik vind niet dat je die 7,3 mld en die 8,3
mld met een schaartje kunt knippen. Je moet die 15,7 mld in zijn geheel bekijken.
Van de commissie hoor ik graag op welke wijze zij de loon- en prijsontwikkeling,
de nominale component, nader bestudeerd heeft.Ik haalde het rapport van Bon en Van der Maten al aan. Heeft de commissie
daar een analyse van gemaakt? Heeft zij het betrokken bij haar beschouwingen?
Ik vind het een redelijk nuttig doorkijkje in de opzet van de efficiency in
de zorgsector, met name de ziekenhuizen. Er zijn verbetertrajecten ingezet.
Ten tijde van het verschijnen van het rapport heeft de Kamer nogal hard moeten
opspelen jegens de minister om het openbaar te krijgen. Het is een rapport
waar wij ook nu nog lessen uit kunnen trekken.Ik geef een van de belangrijkste citaten uit het rapport: "Er lijkt voldoende
capaciteit aanwezig in de Nederlandse ziekenhuizen om in potentie de huidige
zorgvraag aan te kunnen. Ongelijke werkbelasting, onnodig werk, inefficiënte
organisatie, werkwijze en planning, weinig samenwerking en een te hoog ziekteverzuim
vertroebelen de aanwezige mogelijkheden voor voldoende en tijdige zorg." Ik
maak mij daar grote zorgen over. Waarom besteedt de commissie zo weinig aandacht
aan zo'n rapport? Het is nogal wat. Er staat dat het niet goed gaat in het
management van de ziekenhuizen. De commissie had op zijn minst vraagtekens
kunnen zetten bij de 7,3 mld ten behoeve van de loon- en prijsontwikkeling.
Is dat bedrag effectief ingezet?Overigens is nog een andere conclusie uit het zo-even aangehaalde rapport,
dat de extra middelen in deze jaren geen of weinig effect hebben gehad op
de wachttijden. Grofweg zijn ze gestabiliseerd ofwel hebben
ze uitsluitend de demografische toename van de zorgvraag opgevangen. Ook dat
is een redelijk harde conclusie. Ik verneem graag van de commissie of zij
die mening deelt.Met een betere logistiek en planning is forse winst te boeken. Mevrouw
Tonkens heeft in dit verband het TPG Post-rapport van de heer Bakker aangehaald.
Hij is van mening dat er 3 mld winst is te behalen bij ziekenhuizen, in ieder
geval geld dat beter besteed kan worden aan patiënten. Derhalve vindt
mijn fractie in tegenstelling tot de commissie, dat wel degelijk de totale
15,6 mld beleidsmatig relevant is.Naast het nominale deel plaatst de commissie veel vraagtekens bij het
volumedeel ofwel de 8,3 mld. De commissie heeft deze volumegroei nog eens
verder uitgesplitst in vier categorieën waarvan het merendeel bestaat
uit wachtlijstmiddelen. Toch is het naar mijn mening veel interessanter om
te bezien welk aandeel de verschillende sectoren procentueel hebben bijgedragen
aan deze volumegroei. Uit tabel 1 op blz. 18 blijkt dat er een groot verschil
is tussen de AWBZ-sector en de curatieve zorg. Bij de curatieve zorg is sprake
van een volumegroei van 17%, terwijl er in de gehandicaptenzorg een volumegroei
is van 56% en in de verpleging en verzorging van 51%, ofwel een factor 3 tot
4 verschil in volumegroei. Ik moet constateren dat de commissie niet verder
heeft uitgewerkt hoe het komt dat er zulke grote verschillen zijn tussen de
diverse sectoren. Bij mij komt de vraag op of bijvoorbeeld zorgkantoren, met
name in de AWBZ-sector, minder doelmatig met de middelen omgaan dan bijvoorbeeld
de zorgverzekeraars in het premiegefinancierde deel. Waarom heeft de commissie
die twee sectoren niet apart willen analyseren? Bij de volumetoename in de
geneesmiddelensector van 62% spelen geheel andere onderliggende factoren een
rol. In het debat met de minister van VWS over de kortingen en bonussen hebben
wij daarover gesproken. Er worden op dat punt maatregelen genomen. Of die
voldoende zullen zijn, moeten wij afwachten. In ieder geval is op dat punt
wel duidelijk zichtbaar gemaakt waardoor de volumegroei kon ontstaan en dat
mis ik ten aanzien van de andere sectoren, zeker waar het gaat om de onderlinge
vergelijking.Volgens de commissie-Mosterd heeft de Kamer onvoldoende gebruikgemaakt
van bestaande, meer diepgravende analyses van de wachtlijstproblematiek en
het functioneren van de zorgsector. Er zijn volgens de commissie geen concrete
doelen gesteld. Achteraf gezien is die conclusie juist, maar tegelijkertijd
werd juist door de regering wel degelijk de indruk gewekt dat er een directe
relatie aanwezig was. Dan wijs ik op de wachtlijstbrigades en de meerjarenafspraken
in de zorgsector. Die geven in ieder geval weer, dat er wel doelen gesteld
werden en dat er ook concrete verwachtingen werden gewekt. Ik wil niet zeggen
dat de Kamer destijds in slaap gesust is, maar die doelen waren er wel degelijk.Juist in het kader van de werkdrukmiddelen, de wachtlijstmiddelen en het
arbeidsmarktbeleid werd wel degelijk een directe koppeling aangebracht met
de te bereiken doelen. Dus op z'n minst zouden wij hierbij kunnen spreken
van niet zozeer een verantwoordelijkheid van de Kamer, zoals de commissie
doet, als wel van een gedeelde verantwoordelijkheid tussen minister en Kamer.
Ik hoor hierover graag de mening van de commissie.Waar de commissie stelt dat de meerjarenafspraken geen juridische basis
hebben, is mijn fractie benieuwd welke status de commissie zou willen toekennen
aan de onlangs afgesloten prestatiecontracten of convenanten waarbij ziekenhuizen
bijvoorbeeld 5,75% meer in drie jaar zullen presteren voor hetzelfde geld.
Moet hierbij niet lering worden getrokken uit het verleden?Mijn fractie is het eens met de commissie dat verder parlementair onderzoek
naar de effectiviteit van de gehele sector in de periode 1994-2002 niet zinvol
is. De commissie adviseert om de Algemene Rekenkamer nader onderzoek te laten
doen naar bijvoorbeeld het zogenaamde "boter bij de vis"-principe. De CDA-fractie
is het daarmee eens.Voorzitter. Op welke wijze kunnen de resultaten van het onderzoek van
de Algemene Rekenkamer nog een rol spelen bij de invoering van de DBC's? Dit
onderzoek zou nuttige informatie kunnen geven. Deelt de commissie de mening
dat het onderzoek van de Rekenkamer zo snel mogelijk moet worden afgerond,
als de Kamer van mening is dat dit onderzoek inderdaad moet plaatsvinden?Een van de aanbevelingen van de commissie luidt: Als de Kamer specifieke
doelstellingen wil verwezenlijken in de verschillende sectoren van de zorg,
dan moet dat worden gedaan door middel van doelgerichte geoormerkte budgetten.
Ik vind dit een buitengewoon interessante aanbeveling. Mevrouw Smits had het
daar ook al over. Is de commissie van mening dat de Kamer dan ook in meerdere
of mindere mate een budgetrecht moet worden toegekend in de premiegefinancierde
sector? We kunnen hier in de Kamer dan zelf doelen en prioriteiten stellen.
Ik noem een voorbeeld. De Kamer heeft uitgebreid met de minister gedebatteerd
over geld voor kleine ziekenhuizen en ambulances. Er werd telkens weer gezegd:
er is geen geld. Er is te weinig volume. De Kamer probeerde daar dan met moties
enige beweging in te krijgen, maar zij liep in het stellen van haar prioriteiten
en doelen op tegen het feit dat het hele budget al tot 2007 gefixeerd was
en zij daar heel weinig aan kon doen. De commissie zegt: Kamer, u hebt het
niet goed gedaan. U had geoormerkte budgetten moeten stellen. Ik zeg dan:
prima, commissie, maar zeg een beetje harder dat u van mening bent dat het
absoluut noodzakelijk is.Voorzitter. Mijn fractie is met de commissie van mening dat er meerwaarde
is in het inzetten van benchmarkinstrumenten in de zorg evenals in het stimuleren
en verspreiden van best practices.Samenvattend is het rapport van de commissie-Mosterd naar onze mening
zeker geen mosterd na de maaltijd. De bevindingen kunnen van nut zijn bij
de vormgeving van het nieuwe vormstelsel.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Het prikkelende slot "geen mosterd na de maaltijd" is leuk.
Zonder iets af te willen doen aan de waardering voor het werk van de commissie
bekruipt mij echter wel het gevoel van "mosterd na de maaltijd". We praten
over zorgmiljarden die in een systeem zijn gegaan dat nu compleet op de schop
gaat. Welke lessen trekt de heer Buijs uit dit onderzoek voor
het nieuwe stelsel?De heer Buijs (CDA):Dat een aanbodgestuurd systeem zoals dat in deze acht jaar van kracht
was, niet werkt. Het systeem is vastgeroest, terwijl de inzichtelijkheid en
transparantie ontbreken.Mevrouw Kant (SP):Ik weet dat dit uw opvatting is. We debatteren hier al jaren over. Maar
op basis van welke conclusies of bevindingen van de commissie concludeert
u dat de richting die nu ingeslagen wordt, de juiste is? Ik kan die link niet
leggen.De heer Buijs (CDA):Dat concludeer ik niet. Ik zeg alleen dat uit dit onderzoek blijkt dat
het hard nodig is dat er een stelsel komt dat transparanter is en meer competitie
bevat en waarin vaste procentuele premies geen rol spelen.Mevrouw Kant (SP):We zijn het over de noodzaak tot transparantie snel eens. Maar op basis
van welke conclusies en bevindingen van de commissie concludeert u dat er
meer concurrentie moet komen? Ik zie dat niet.De heer Buijs (CDA):Ik wil niet in een stelseldiscussie belanden. We hebben die discussie
gevoerd en we zullen deze binnenkort opnieuw voeren. Uit het onderzoek blijkt
echter dat er iets grondig mis is met de verantwoordelijkheidsverdeling in
de zorgsector. We hebben het bij de zorg zeer veel over geld. In de Kamer
komt dan vaak alles samen. We moeten dan als Kamer concluderen dat we de instrumenten
niet hebben om voldoende inzicht te kunnen krijgen of de koers die we willen
inzetten, doelmatig is. Ik vind de bevindingen van de commissie zeer waardevol.
Zij constateert dat de Kamer wachtlijstrapporten heeft laten maken, dat zij
doelen heeft gesteld en meerjarenafspraken heeft gemaakt, maar dat deze afspraken
juridisch niet afdwingbaar zijn. Hoe zit het als de afspraken niet worden
nagekomen? Dat betekent dat er duidelijk een andere verantwoordelijkheidsverdeling
moet komen. Ik ben voor deze andere verantwoordelijkheidsverdeling. Het kan
beter dan nu door het aanbodgestuurd systeem te vervangen door een vraaggestuurd
systeem. Het was een verkennend onderzoek. De commissie stelt dat het met de huidige
verantwoordelijkheidsverdeling en de rol en taak die regering en Kamer hebben,
niet mogelijk is om in voldoende mate grip te krijgen op een efficiënte
besteding van middelen. Daar gaat het om. Ik zeg niet dat de middelen weggegooid
zijn. Ik zeg alleen dat de commissie vraagtekens plaatst bij de groei ervan,
zeker voor de toekomst.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Ik heb veel geduld betracht omdat u mij aan het begin wegstuurde en zei
dat u nog op die conclusies zou terugkomen.De heer Buijs (CDA):Nou, ik heb u niet weggestuurd. Ik heb gezegd: nu even niet.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Jawel, u zei dat ik geduld moest hebben en dan zou het vanzelf komen.
Ik heb uw betoog geduldig aangehoord, maar u hebt volgens mij nog niets gezegd
over een conclusie uit het rapport van de commissie, op basis waarvan u zou
kunnen concluderen dat de verantwoordelijkheidsverdeling in de zorg moet veranderen
of dat er meer concurrentie zou moeten komen of wat dan ook. Dat hebt u toch
helemaal niet kunnen concluderen? Noemt u mij dan alsnog die ene conclusie
die u mij had beloofd en op basis waarvan u dergelijke uitspraken doet.De heer Buijs (CDA):Er zijn meerdere conclusies waardoor ik tot die conclusie kom. Ik zal
er één noemen.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Nee, ik...De voorzitter:De heer Buijs heeft het woord.De heer Buijs (CDA):Ik weet dat mevrouw Tonkens vanaf het begin enige oprispingen had, sowieso
over het deelnemen aan deze commissie, maar ook nu nog over...Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Het woord "oprispingen" vind ik hier echt ongepast.De heer Buijs (CDA):Nou, dat is een normale medische norm. Los daarvan: de commissie geeft
heel duidelijk aan dat de Kamer, met al haar inzet van meerjarenafspraken,
wachtlijstbrigades en het stellen van doelen, eigenlijk een beetje aan het
lijntje is gehouden in die zin dat wij niet konden controleren of die doelen
doelmatig werden bereikt. Ik vind het een manco van de commissie dat er niet
veel meer analytisch en diepgravender is ingegaan op het door u geciteerde
gezamenlijke rapport van VWS en de inspectie, maar het was een verkennend
onderzoek. Uit dit verkennende onderzoek trek ik de conclusie dat wij in de
toekomst met een ander – niet aanbod-, maar vraaggestuurd – systeem
meer kunnen bereiken. Dat loopt eigenlijk door alle conclusies van de commissie
heen.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Dan concludeert u dus eigenlijk: aangezien de politiek en de minister
te weinig greep hebben op de zorg, gaan wij een nieuw systeem maken waardoor
wij nog minder greep hebben op de zorg en dan loopt het helemaal uit de hand.
Dat is een briljante conclusie.De heer Buijs (CDA):Nee, die conclusie doet geen recht aan mijn uitspraken. Ik wil op weg
naar een andere verantwoordelijkheidsverdeling, zodanig dat niet altijd in
de Kamer, van veraf, wordt bekeken of het geld doelmatig wordt ingezet. Dat
moet juist het dichtstbij gebeuren. Daarom vind ik bijvoorbeeld het door de
commissie aangegeven benchmark-mechanisme en de "good practices" een goed
instrument. Dat vind ook ik een uitstekende aanbeveling. Op die basis moeten
wij de sector zelf prikkelen. Omdat ook de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen
blijkbaar voelt dat het wel wat beter kan, heeft zij prestatiecontracten afgesloten.
Dat lijkt mij winst.Mevrouw Smits (PvdA):Toch zit ik nog een beetje met de laatste vraag van mevrouw Tonkens. De
commissie signaleert eigenlijk dat wij vanuit de landelijke politiek zo weinig
greep hebben. U zegt dat wij van een aanbodgericht systeem naar een vraaggestuurd
systeem moeten. Kunt u beter aangeven hoe je daarbinnen, vanuit de landelijke
politiek, daar greep op houdt? Bent u het bijvoorbeeld met mij eens dat je
dan op z'n minst zou moeten formuleren wat de gewenste volumegroei
en de gewenste wachttijden zijn en hoe de prioriteitstelling daarbinnen zou
moeten zijn? Anders kunnen we benchmarken tot we een ons wegen, maar dan weten
we niet of wij nog voldoen aan wat nodig is.De heer Buijs (CDA):Dat is een heel terechte vraag. Ik denk dat wij daar bij de zorgverzekeringswet
en bij andere wetten die wij nog te behandelen hebben op weg naar een nieuw
stelsel, zeer uitgebreid op terug zullen komen. Ik zal een voorbeeld geven.
Ik denk dat het bijvoorbeeld heel hard nodig is dat aan de hand van de aanbevelingen
van de commissie-Meurs in het kader van corporate governance en de raden van
toezicht van instellingen een heel andere verantwoordelijkheidsstructuur totstandkomt.
Het hoeft niet vanuit Den Haag zichtbaar te zijn of een ziekenhuis efficiënt
is. Bijvoorbeeld via de wijze waarop men met wachtlijsten en de productprijsontwikkeling
in het kader van DBC's omgaat, moeten de raden van toezicht zelf rechtstreeks
aangesproken worden. Voorwaarde daarbij is natuurlijk dat ook de derde partij –
de patiënten, de consumenten – goed georganiseerd is. Zoals ik
het zie, moet vanuit hier, maar in eerste instantie ook vanuit de regering
juist die verlengde arm – als het ware het toezicht op het toezicht –
daarbij een grote rol spelen. Wij moeten echter niet denken dat wij het management
van de ziekenhuizen vanuit deze Kamer moeten doen. Verpleeghuizen zullen erbij
gebaat zijn als zij straks op een lijst komen waaruit blijkt dat 30% van de
patiënten daar doorligwonden heeft in plaats van 3% in andere ziekenhuizen.
Dat zijn de prikkels die wij moeten proberen aan te brengen in het systeem,
conform het eerder aangehaalde rapport van de inspectie en VWS. Als wij dat
nou eens proberen te realiseren. Het komt eigenlijk neer op de kunst van het
loslaten.Mevrouw Smits (PvdA):Een van de bevindingen van de commissie is dat er geen landelijk zicht
bestaat op de sector vanwege, bijvoorbeeld, de autonomie. Transparantie kan
het inzicht vergroten. Daarmee komen de gegevens echter nog niet tot stand.De heer Buijs (CDA):Ik deel de conclusie dat wij niet ver achter de muren van een ziekenhuis
kunnen kijken vanwege de privacy en dergelijke. Dat wil niet zeggen dat wij
de output van een ziekenhuis niet kunnen meten en zien. Ik doel op prestatie-indicatoren
zoals de wachttijden, die te zien zijn op de sites. Dat is de afgelopen jaren
ontwikkeld. Ik noem ook de verpleeghuisindicatoren op het gebied van decubitus.
De patiënten-consumenten krijgen dan inzicht. Dan lost het probleem zich
naar mijn mening ter plekke veel beter op dan wanneer wij van bovenaf opleggen
dat ieder verpleeghuis 20% minder doorligplekken moet bereiken.Mevrouw Smits (PvdA):...De voorzitter:Nee. Ik stop deze onderlinge discussie. De heer Buijs heeft het dubbele
van zijn spreektijd bereikt door de interrupties. Wij gaan verder met de discussie.
Anders lopen wij te veel uit. Met de opgegeven spreektijden hadden wij om
13.00 klaar kunnen zijn. Met interrupties wordt het toch altijd wat later.
Het zou zonde zijn als wij de eerste termijn van de Kamer niet kunnen afmaken
voor de lunch. In afwijking van de sprekerslijst geef ik nu het woord aan
de heer Rouvoet. Die zal daarna het voorzitterschap van mij overnemen vanwege
mijn tijdsproblemen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ook namens de fractie van de ChristenUnie zeg ik de commissie
dank voor het door haar verzette werk. De bevindingen van de Tijdelijke commissie
zorguitgaven, oftewel de commissie-Mosterd, worden besproken op een moment
dat door het kabinet de omvorming van het zorgstelsel, van een centraal aanbodmodel
tot een gereguleerde markt, volop in gang is gezet. Dat kan de opstellers
van het rapport enerzijds geruststellen. Hierdoor kunnen immers veel problemen
die zij signaleren verminderen. Anderzijds maakt het de bespreking van het
rapport en in het bijzonder de aanbevelingen wel lastig.De zorgwereld is volop in beweging. Er staat veel te gebeuren, juist ook
ten aanzien van de prestatiebekostiging die de relatie tussen prijs en product
veel inzichtelijker zal maken. Het rapport daarentegen focust op een periode
waarin op zich sprake was van transformatie, met name na 2000, toen het "boter
bij de vis"-principe werd ingevoerd. Die periode stond echter nog volop in
het teken van aanbodbekostiging. Hoe ziet de commissie in dat licht de waarde
van haar rapport voor de nabije toekomst? Een van de aanbevelingen van de
commissie is dat de Algemene Rekenkamer vervolgonderzoek zou moeten doen naar
de feitelijke werking van het "boter bij de vis"-principe. Acht de commissie
dit nu wel het aangewezen moment, gelet op de grote veranderingen die plaatsvinden
en zullen plaatsvinden in de zorgsector, deels al per 1 januari 2005?
Ik denk aan de invoering van DBC's en de concurrentie op deelmarkten. Ik realiseer
mij dat de aanbeveling dateert van voor de behandeling van een aantal van
die onderwerpen en wetsvoorstellen. Het lijkt mij goed dat de commissie vanuit
haar optiek hierover haar licht laat schijnen. Moeten niet eerst de effecten
op de efficiency van de zorg worden afgewacht voordat zinvol verder kan worden
gedacht over effectievere inzet van middelen?Waarom moest dit rapport er komen? De Kamer heeft dit onderzoek gelast
omdat de effectiviteit van de besteding van de extra middelen niet helder
is. Dat is een zinsnede uit de motie-Wilders c.s. Het ging er dus om de relatie
tussen de input van geld en de output van zorg te achterhalen. Het Budgettair
Kader Zorg nam tussen 1994 en 2002 toe met 15,6 mld, waarvan 8,3 mld extra.
Het ging daarbij om een volumestijging naast de normale stijging van lonen
en prijzen, die 7,3 mld bedroeg. Van die 8,3 mld aan volumestijging kwam 4,8
mld ten goede aan de wachtlijstbestrijding. Over dat deel van het geld gaat
het vooral, met de kanttekening van de commissie dat de onderscheiding van
deze middelen enigszins artificieel is. Zie onder andere het antwoord op vraag
22 vanuit de Kamer. De voornaamste conclusie van de commissie, namelijk dat
er geen uitspraken gedaan kunnen worden over de effectiviteit van deze extra
ingezette middelen, is natuurlijk bijzonder onbevredigend. De commissie zal
de eerste zijn die dat met mij eens is. De redenering uit het rapport is kortweg
dat basale gegevens over de inzet van middelen niet altijd voorhanden waren
en dus niet konden worden opgevraagd. Bovendien wordt er geen
onderscheid gemaakt tussen reguliere en extra middelen bij de betreffende
instellingen. Alles verdwijnt dus op de grote hoop. Er vindt alleen toezicht
plaats op de rechtmatigheid en niet op de doelmatigheid van de bestedingen.
Daardoor kan de effectiviteit van de extra middelen niet worden achterhaald.Het is natuurlijk verontrustend dat niet duidelijk is wat er is gebeurd
met het extra geld – 4,8 mld euro, 30% van de totale groei van het budgettair
kader zorg – dat naar de zorg is gegaan. Dat zal de commissie zelf ook
vinden, neem ik aan, ook al heeft zij zich ietwat krampachtig onthouden van
ieder politiek oordeel. Voelde de commissie zich eigenlijk niet te zeer beperkt
door de onderzoeksvragen in de uitvoering van haar onderzoek? Dat vroeg ik
mij al lezend in het rapport af. Het is al weer enige tijd geleden dat de
commissie het rapport presenteerde. Dat is overigens geen verwijt aan de commissie,
integendeel. Toen ik het rapport herlas, bekroop mij ook de vraag of de commissie
zichzelf hier en daar niet wat te veel heeft beperkt. Zo staat in het eindrapport
dat er geen goede definitie is gegeven van het begrip "effectiviteit". Had
de commissie niet op eigen gezag een keuze kunnen maken uit beschikbare definities?
Zo moeilijk kan het toch niet zijn om te omschrijven wat met effectief wordt
bedoeld in dit verband. Stel dat de commissie dit wel had gedaan. Was er dan
toch niet meer te zeggen geweest dan nu het geval is? Ik erken met de heer
Buijs en anderen dat het een verkennend onderzoek was. Dat heeft de Kamer
zo gewild en ik wil dat niet wegpoetsen. Toch zeg ik dat de zelfbeheersing
van de commissie het debatteren nu wel enigszins ingewikkeld maakt. Heel veel
schriftelijke antwoorden op Kamervragen beginnen met de uitleg dat de tijdelijke
commissie zich op die vraag niet heeft gericht of iets van die strekking.De commissie heeft moeten concluderen dat de onderzoeksopdracht onuitvoerbaar
was. Waarin ligt dan de waarde van dit rapport? De belangrijkste les lijkt
mijn fractie te staan in dat ene vlijmscherpe zinnetje op pagina 36. "De Kamer
werkte met een te lineair begrip van de relatie tussen geld en wachtlijstbestrijding."
Dit lijkt mij een milde vorm van zelfkastijding voor de Kamer. In feite zegt
de commissie heel vriendelijk: wij hebben geen flauw benul gehad waar het
geld naar toe ging. Het is wel mooi om dan te zeggen dat er een iets te lineair
begrip van de relatie tussen geld en wachtlijstbestrijding was bij de Kamer.
Wij bedoelen er, denk ik, hetzelfde mee. Het is een mooi understatement, waarvoor
hulde.Inmiddels heeft het kabinet, veel meer dan het vorige overigens, onderzoek
laten doen naar de kostenbesparingen die kunnen worden gerealiseerd door verbetering
van logistiek. Denk aan het project Sneller beter en de resultaten die door
TPG-topman Bakker zijn bekendgemaakt. Ook heeft het kabinet de prestatieafspraken
met zorginstellingen op een andere leest geschoeid. Ik spreek dan ook de wens,
en iets voorzichtiger de verwachting, uit dat Kamer en kabinet niet opnieuw
in deze valkuil zullen stappen. Overigens zullen ook de economisch sombere
omstandigheden, op korte termijn in ieder geval, ons zeker niet zo snel meer
in de verleiding brengen om extra middelen naar de zorg te sluizen.Ik heb ook nagedacht over aanbeveling nummer 2 op pagina 37 om extra budgetten
waarmee specifieke doelstellingen worden nagestreefd voortaan te oormerken.
Overigens begrijp ik uit het antwoord op vraag 13 dat met oormerken specifiek
wordt gedoeld op de bestedingswijze en niet zozeer op de zorgcategorie waar
het geld naartoe moet. Ik krijg graag een bevestiging of ik dat goed zie.
Dat oormerken lijkt mij een belangrijke en tegelijkertijd heel logische stap.
Geld moet niet zomaar worden weggegeven en op de grote hoop verdwijnen. Hoe
ziet de commissie deze aanbeveling in relatie tot de regierol die verzekeraars
gaan spelen in het nieuwe zorgstelsel. Hoe gaat het in de toekomst als niet
de overheid maar de verzekeraars zullen sturen op zorguitgaven? Hoe ziet de
commissie dan haar eigen aanbeveling over het oormerken? Ik realiseer mij
dat er nog genoeg te oormerken blijft. De Kamer staat niet buitenspel, maar
ik krijg wel graag een beschouwing op dit punt van de commissie.Spiegelbeeldig is dan de vraag aan de orde – die de commissie ook
aan de Kamer heeft voorgelegd – of de instellingen in de toekomst moeten
worden verplicht om administratief onderscheid te maken tussen nominale middelen
en volumemiddelen. Dan kan de besteding van middelen op instellingsniveau
beter worden verantwoord. De commissie onthoudt zich van een oordeel, ook
desgevraagd. Laat ik ook hier dan een vraag stellen over de toepasselijkheid
in het toekomstige herziene zorgstelsel. Is de commissie van mening dat de
nieuwe systematiek met de DBC's in de cure-sector en de functiegerichte bekostiging
in de AWBZ tegemoet komt aan het door haar gesignaleerde probleem, te weten
inzicht in en verantwoording over de besteding van middelen door instellingen?Voorzitter. Hoewel duidelijk is dat de wachtlijsten zijn afgenomen, blijft
ook na het werk van de commissie-Mosterd onduidelijk in hoeverre de extra
middelen de wachtlijsten extra hebben verminderd. Na lezing van het rapport
is mijn voorzichtige conclusie dat het misschien belangrijker is om wachtlijsten
in de toekomst te voorkomen dan om nu nog tot op de bodem uit te zoeken hoe
de gelden sinds 2000 zijn besteed. Om onverantwoorde stijging van zorguitgaven
in de toekomst te voorkomen, zullen instellingen veel meer dan nu inzicht
geven in de relatie tussen prijs en prestatie. Diverse maatregelen daartoe
zijn al in gang gezet, maar wij zullen dat kritisch moeten blijven volgen.
Je zou mijn oordeel zo kunnen samenvatten: of wij het nu leuk vinden of niet,
met de vorm van zelfkastijding waar de commissie de formulering voor heeft
aangereikt – het is mijn vaste overtuiging dat wij ons die moeten aantrekken –
rest ons niet veel meer dan uithuilen en het straks beter doen!De heer Buijs (CDA):In grote lijnen deel ik uw opvattingen, maar u hebt zich volgens mij nog
niet duidelijk uitgesproken over hetgeen voorgaande sprekers al aan de orde
hebben gesteld. De commissie beweert dat de Kamer geen doelen heeft gesteld
en koppelt daaraan ook geoormerkte budgetten. Vindt u ten principale dat de
Kamer over die budgetten in de zorg in de premiegefinancierde sector meer
te zeggen moet hebben?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb dat gekoppeld aan de vraag hoe wij dat proces en de mogelijkheden van de Kamer moeten zien in relatie tot het nieuwe zorgstelsel. Ik
ben er op dit moment nog tamelijk open over en wil op dat punt nog even de
beschouwing van de commissie afwachten. Ik heb de vraag bewust zo geformuleerd,
want ik zie daar wel een probleem met de nieuwe rolverdeling. Overigens –
dat kan u bekend zijn – vind ik dat de Kamer over het algemeen voorzichtig
moet zijn met het zich tot in detail willen bemoeien met de precieze besteding,
bijvoorbeeld binnen instellingen. Crucialer vind ik – dat is ook wel
de hoofdteneur van het rapport van de commissie – dat wij geen flauw
benul hadden van waar het naar toe ging en dat dit in ieder geval anders moet.
Wij moeten het weten, maar ik wil graag de discussie aangaan over de vragen
in hoeverre wij daarin een sturende rol moeten hebben en in hoeverre dat in
dat nieuwe stelsel mogelijk is, want daar liggen volgens mij nog wel enkele
knelpunten die u overigens ook zelf al hebt gesignaleerd.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Ik begrijp de conclusie van de heer Rouvoet toch niet helemaal. Ik ken
hem als een degelijk lezer en volgens mij geeft het rapport helemaal geen
aanleiding tot de conclusie dat het geld slecht besteed is. Wij weten het
voor een deel niet, maar weten wel dat het naar wachtlijsten is gegaan, naar
arbeidsmarktbeleid en naar salarissen. Op zich zijn dat nuttige bestedingen,
al zou je nog kunnen twisten over de salarissen, want wie heeft nu wat gekregen?
Maar in het algemeen kan je toch zeggen dat het geld redelijk goed besteed
is?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat was volgens mij ook mijn conclusie. Ik heb niet gezegd dat dit rapport
bloot heeft gelegd dat het geld slecht besteed is, maar de conclusie van het
rapport is natuurlijk wel dat wij niet kunnen nagaan hoe die extra middelen
precies zijn besteed. Vandaar de suggestie van het oormerken. Daarvan heb
ik gezegd dat de Kamer als medewetgever mede verantwoordelijk is voor de manier
waarop het geld wordt besteed. De regering regeert, maar wij controleren en
hebben daar in ieder geval in mijn ogen dan ook een belangrijke rol in. Daarom
deel ik de conclusie van de commissie dat de Kamer er op zijn minst meer zicht
op moet hebben waar het geld naar toe gaat, oormerken, een minder lineair
begrip dan wij wellicht in het verleden hebben gehanteerd. Vervolgens komt
de vraag aan de orde die de heer Buijs stelde, namelijk hoe dit in een nieuw
stelsel gaat. Die vraag heb ik ook bij de commissie neergelegd. Hoever moet
je als Kamer willen gaan, hoever kan de Kamer nog gaan, hoever moet de Kamer
zich ermee willen bemoeien, mee willen sturen, maar het minste dat wij van
onszelf mogen verlangen is toch wel dat wij weten wat er met het geld gebeurt
als wij bijvoorbeeld extra geld voteren voor wachtlijstbestrijding. Volgens
mij is dat ook de conclusie van de commissie. In dat opzicht heb ik dan ook
terugkijkend gezegd: uithuilen en het straks beter doen!Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Mag ik het dan omgekeerd formuleren? Deelt u mijn mening dat je dit niet
altijd hoeft te doen? Er kunnen zich situaties voordoen waarin het heel evident
is dat er te weinig geld is en dat de zorg op die manier niet goed kan worden
geleverd. Dan kun je toch gewoon zeggen: wij geven hier extra geld voor uit
en dan hoeven wij toch niet altijd te weten hoe dat precies wordt besteed?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Nee, niet tot op de laatste euro. Ik heb al in reactie op de heer Buijs
gezegd dat wij niet te ver moeten gaan als wij vragen hoe het geld in de instellingen
wordt besteed. De Kamer heeft echter in het kader van een majeure operatie –
in dit geval de bestrijding van de wachtlijsten – extra middelen gevoteerd.
Ik vind het als parlementariër, als controleur van de regering dan onbevredigend
dat een commissie uit de Kamer tot de conclusie komt dat het geld in een put
is gegooid en dat zij, ook al is er veel goeds mee gedaan, geen idee heeft
of het gestelde doel is bereikt. Wij kunnen nu tegen elkaar zeggen dat wij
opgelucht moeten zijn dat er goede dingen zijn gedaan, ook al weten wij niet
of die iets te maken hebben met het extra geld, maar dat vind ik onbevredigend.
Dit zou mevrouw Tonkens ook onbevredigend moeten vinden.Mevrouw Kant (SP):Ik voorzie een risico en ik wil graag van de heer Rouvoet horen of hij
dit ook voorziet. Natuurlijk willen wij allemaal weten wat er met het geld
is gebeurd. Oormerken is een methode om dit te bereiken, maar wij hebben in
de thuiszorg geleerd dat het tot op de laatste minuut willen weten wat er
gebeurt in de zorg, negatieve bijeffecten heeft. Als je achteraf alles wilt
verantwoorden, moet je alles van minuut tot minuut bijhouden en ontstaat er
een soort controlegekte die onnodig veel bureaucratie in de hand werkt. Ziet
de heer Rouvoet dit gevaar en, zo ja, hoe denkt hij hierover?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Al deze vragen illustreren het belang van mijn eerste vraag aan de commissie.
Hoe zeer ik ook de lijn van de aanbevelingen over bijvoorbeeld oormerken kan
volgen, is het mijn vraag wat wij daarmee doen in het nieuwe stelsel waarnaar
wij nu op weg zijn. Dit is een probleem. De vraag van mevrouw Kant illustreert
dit nog eens. De rolverdeling zal veranderen, zo zullen de verzekeraars een
andere rol gaan spelen in de financiering en zal er een prestatiebekostiging
worden ingevoerd. Daarover moeten wij het in de toekomst nog hebben en juist
daarom heb ik aan de commissie gevraagd om in het vervolg van het debat te
praten over het oormerken, want misschien is die aanbeveling nu iets minder
helder dan in de periode dat zij werd geformuleerd.De heer Weekers (VVD):Mevrouw de voorzitter. Door een kamerbreed aanvaarde motie van het toen
nog VVD-Kamerlid Wilders is er een verkennend parlementair onderzoek ingesteld
naar de effectiviteit van de besteding van zoals aanvankelijk werd verondersteld
14 mld euro, maar naar inmiddels blijkt 15,5 mld euro extra in de gezondheidszorg
sinds 1994. Het doel van dit onderzoek was om inzicht te krijgen in de effectiviteit
van de extra zorguitgaven en de factoren die hierop invloed hebben.Extra euro's en effectiviteit zijn de twee sleutelwoorden, zo stelt de
commissie terecht. Uit het onderzoek komt naar voren dat het niet mogelijk
is een duidelijke relatie te leggen tussen doelen, extra middelen en output.
Dit is bijzonder teleurstellend zeker nu – in ieder geval ook in de
tweede helft van de onderzochte periode – zowel bij parlement als regering
het VBTB-proces verder is ontwikkeld waarin de vraag centraal
staat: wat willen wij bereiken, wat zullen wij daarvoor doen en wat mag het
kosten. Vervolgens wordt na afloop gevraagd: hebben wij bereikt wat wij wilden
bereiken, hebben wij gedaan wat wij zouden doen en heeft het gekost wat wij
dachten dat het zou kosten.Voorzitter: RouvoetDe heer Weekers (VVD):Ik moet constateren dat de zorg in ieder geval niet voor het VBTB-examen
is geslaagd. Er kan onvoldoende duidelijk worden gemaakt wat de relatie is
tussen input – het extra geld –, de output – de prestaties
of producten maar in de zorg zou ik liever spreken over dienstverlening –
en de outcome – het effect op de wachtlijsten en wachttijden. Ik vind
dit teleurstellend.Toch is dit niet zo verwonderlijk. Volgens de gesprekspartners van de
onderzoekscommissie wordt dit veroorzaakt door de aard van de allocatiesystematiek
en de bekostigingswijze in de zorg. Het onderzoek laat nog weer eens zien
dat een stelselherziening dringend noodzakelijk is.De VVD-fractie bedankt de leden van de TCOZ voor het heldere document
waarover wij vandaag debatteren. Door haar inzet zijn in ieder geval de complexiteit
en de ondoorzichtigheid van de gezondheidszorg nog eens goed in kaart gebracht.
Wat dit betreft is het rapport een zeer lezenswaardig stuk. Dit geldt ook
voor de bijlagen en dan met name voor de toelichting op de antwoorden van
de minister. Die geven nog eens een heldere beschrijving van het systeem en
het beleid in de afgelopen decennia.Het is wel jammer dat er geen zicht is verkregen op wat er precies is
gebeurd met de extra miljarden voor de zorg. Het is de vraag of een andere
aanpak wellicht meer inzicht zou geven in de verdwenen zorgmiljarden. Ik vraag
de commissie daar nog eens op in te gaan. De commissie heeft namelijk gemeend
zich te moeten beperken tot een zeker aggregatieniveau. Op zichzelf kan de
VVD-fractie daar wel enig begrip voor opbrengen, want een onderzoek op microniveau
is bijzonder complex, zeker als het zich moet uitstrekken over de hele zorgsector.
Toch is de vraag gerechtvaardigd of het inzoomen tot op microniveau, al was
het maar steekproefsgewijs, niet tot een beter inzicht zou hebben geleid in
de oorzaken van het malfunctioneren van het systeem, het gebrek aan transparantie
en het gebrek aan toezicht.Het is een belangrijke conclusie van de commissie dat de zorg zich kenmerkt
door diverse sturingsmodellen. Dit is onwenselijk en wij moeten daar dan ook
van af. Ik kan mij nog herinneren dat mijn oud-collega Van Blerck in deze
zaal een tekening van Guust Flater liet zien met daarop een auto waarin twee
stuurwielen zaten en dus ook twee chauffeurs. Je hoeft maar weinig inbeeldingsvermogen
te hebben om je de chaos op de tekening voor de geest te halen. Ik vond dit
toen een treffende illustratie van de onbestuurbaarheid van ons vastgelopen
zorgsysteem. Ik moest er dan ook onmiddellijk weer aan denken toen ik het
onderzoeksrapport doorlas.De commissie heeft getracht om de miljarden te traceren via de sturings-
en toezichtslijn. Daar is weinig uit gekomen. Dat is niet verbazingwekkend,
omdat Nederland geen centraal aangestuurde staatsgezondheidszorg kent, al
wordt al wel tientallen jaren getracht de grotendeels private markten met
een sovjetachtige benadering te plannen. Dat is een contradictio in terminis.In Nederland vindt het werkelijke proces plaats binnen de drie deelmarkten:
de zorginkoopmarkt tussen verzekeraar en zorginstelling, de zorgverleningsmarkt
tussen zorginstelling en zorgvrager en de verzekeringsmarkt tussen de verzekeraar
en de verzekerde. Op deze drie deelmarkten worden resultaatsverplichtingen
aangegaan. Er worden contracten gesloten en er wordt verantwoording afgelegd.
Hoe deugdelijk is die verantwoording echter? Hoe zit het verder met de "checks
and balances" binnen en tussen die markten en wie is daarvoor verantwoordelijk?Er is altijd naar de overheid gewezen als de aangewezen instantie om de
wachtlijsten op te lossen, terwijl deze oplossing niet alleen een kwestie
van geld was. Het was immers zeker ook een kwestie van organisatie. In mijn
ogen hangen de problemen samen met het feit dat de prikkels de processen niet
de juiste kant op sturen. Overigens lees ik dat ook in het rapport van de
commissie.Het is ontluisterend dat in de afgelopen decennia bij de samenleving de
illusie is gewekt dat de politiek de problemen in de gezondheidszorg wel met
extra geld zou kunnen oplossen. De sneer van de commissie in haar eerste conclusie
aan het adres van de Kamer is dan ook zeer terecht.Mevrouw Smits (PvdA):U wekt nu ook weer de suggestie dat er in de zorg geld wordt verkwist.
U spreekt namelijk over verdwenen zorgmiljarden. De wachtlijden zijn echter
wel teruggelopen. U kent die gegevens toch zeker ook?De heer Weekers (VVD):Uit de gegevens blijkt inderdaad dat de wachttijden teruggelopen zijn
en soms zelfs zijn opgelost. De werkdruk is ook afgenomen en de beleving van
de werknemers in de zorg is positief beïnvloed. Wij spreken nu echter
over de vraag of het geld op de meest doelmatige manier is besteed. Uit het
rapport van de commissie en uit andere onderzoeken blijkt dat het geld niet
op de meest efficiënte manier wordt ingezet.Mevrouw Smits (PvdA):Ik ben blij dat u toegeeft dat het geld wel degelijk nuttig is besteed
en dat de wachttijden en wachtlijsten met dit geld zijn teruggedrongen.De heer Weekers (VVD):Ik heb dan ook niet gezegd dat het geld niet nuttig is besteed. Ik zei
dat het geld niet altijd even doelmatig is besteed. Dat was ook de vraag die
ten grondslag lag aan dit onderzoek. De kernvraag is met andere woorden of
wij door een cultuurverandering en een betere organisatie meer hadden kunnen
doen met hetzelfde geld. Er is volgens mij terecht op gewezen dat de doelmatigheid
in de zorg aanmerkelijk verbeterd kan worden.Mevrouw Kant (SP):U doet de suggestie dat het onderzoek over meer ging dan waar het volgens
mij daadwerkelijk over ging. Dat is volgens mij ook een van de problemen.
U zegt dat er gekeken had moeten worden naar de doelmatigheid. Het probleem
is dat dit volgens mij niet de opdracht was. De opdracht was sec: waar zijn
die centen naartoe gegaan en waar zijn ze aan uitgegeven. Als
die vraag volgens u beantwoord had moeten, dan had ik ook wel graag de onderzoeksvraag
naar de bureaucratie in het onderzoek opgenomen gezien. Ik denk dat dit ook
beter was geweest. U kunt hier niet concluderen dat dit een onderzoek is geweest
naar de doelmatigheid, want dat was het helaas niet.De heer Weekers (VVD):Nee, dat ben ik met u eens. Het was geen onderzoek naar de doelmatigheid.
Uit dit onderzoek blijkt echter wel dat middelen voor een deel ook niet doelmatig
zijn besteed. Althans, dat wordt niet met zoveel worden gezegd. Als ik de
passages lees waarin een aantal gesprekspartners wordt geparafraseerd, dan
kan ik tot geen andere conclusie komen. Dat betekent gewoon dat er geld is
weggegooid.Mevrouw Kant (SP):Waarop baseert u dat? U zegt net zelf dat het niet is onderzocht, maar
u maakt het wel uit het onderzoek op. Natuurlijk is het geld niet altijd doelmatig
besteed, maar die conclusie kun je op basis van dit onderzoek toch niet trekken?De heer Weekers (VVD):Mevrouw Kant, u denkt altijd dat alle problemen in dit land op te lossen
zijn met een grote zak geld. Ik beweer dat het niet alleen een kwestie van
geld is. Het is evident dat er meer geld naar de zorg moet, ook omdat de budgettaire
kaders te krap waren en ook omdat er aanvankelijk te weinig geld gerekend
was voor arbeidsvoorwaarden. Tegelijkertijd heeft het voor een deel te maken
met te weinig doelmatigheid en daar zou ik graag wat meer op hebben ingezoomd.
Dat is mijn stelling en dat lees ik ook tussen de regels door in het onderzoek.
Misschien dat de commissie daar straks ook nog wel wat woorden aan wil wijden.Mevrouw Kant (SP):Nu komen wij ergens. U kunt wel een beetje boos worden en tegen mij zeggen
dat ik er bakken met geld tegenaan wil smijten, maar dat heb ik helemaal niet
gezegd. Sterker nog: ik heb zelf in een onderzoeksrapport geschreven hoe je
een miljard kunt bezuinigen op de bureaucratie in de zorg.De voorzitter:Mevrouw Kant, wat u zelf vindt, mag u straks in uw eigen termijn zeggen.
U mag nog één vraag stellen en daarna vervolgt de heer Weekers
zijn betoog.Mevrouw Kant (SP):Mijn vraag is niet of het doelmatig kan, want dat kan vast, maar naar
aanleiding van welk deel van dit onderzoek u concludeert dat het doelmatiger
kan. Dat zie ik dus niet.De heer Weekers (VVD):Goed, dan verschillen wij van opvatting.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Dat is geen antwoord. De heer Weekers zei dat de conclusie
van het onderzoek is dat het doelmatiger kan. Waar concludeert de heer Weekers
dat uit? Vervolgens zegt hij dat hij er anders over denkt dan ik, maar dat
is geen manier van debatteren.De voorzitter:De heer Weekers heeft zijn opvatting gegeven en hij heeft ook een vraag
aan de commissie voorgelegd. Mevrouw Kant krijgt straks de gelegenheid haar
eigen mening te geven. De heer Weekers kan, als hij wil, nog antwoorden op
de vraag en anders vervolgt hij zijn betoog.De heer Weekers (VVD):Ik heb al eerder op dezelfde vraag geantwoord dat de commissie ook bepaalde
opmerkingen van gesprekspartners heeft geparafraseerd. Onder meer wordt er
in een passage gesproken over zoethoudertjes. Voorts staat er: geld pompen
in een inefficiënt systeem leidt slechts tot meer inefficiency. Dergelijke
frasen lees ik in het rapport. Als de commissie vond dat dit soort opmerkingen
op geen enkele wijze gerechtvaardigd waren, dan hadden zij niet in het rapport
gestaan. Daar baseer ik mijn verhaal mede op.Er is sprake van deelmarkten van voornamelijk private partijen. Deze gedragen
zich echter niet als ondernemer in die markt, maar meer als een verwend kind
dat aan de subsidietrog hangt. Dat komt door de cultuur waarbij alleen door
te piepen – soms zeer terecht – en af en toe te zeuren extra middelen
beschikbaar komen. Wie het hardst piept of zeurt en dat het langste volhoudt,
krijgt het meeste. Niet voor niets wordt op pagina 14 van het rapport de term
"zoethoudertje" gebruikt. Ik wil niet zeggen dat er altijd ten onrechte werd
gezeurd, want het werd namelijk hoog tijd dat er marktconforme lonen werden
betaald. Dat was ik een paar jaar geleden met mevrouw Kant eens. De vraag
die speelde was de volgende: was de loonruimte die de minister bood, wel genoeg?
De minister zei destijds van wel, maar met dit rapport in de hand waag ik
dat te betwijfelen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat een belangrijk deel
van het extra budget in loonontwikkeling is gaan zitten. Voor het echte verzorgende
personeel heb ik daar ook geen problemen mee.Ik heb er wel problemen mee dat ik mij niet aan de indruk kan ontrekken
dat er ook behoorlijk wat geld is gaan zitten in indirect personeel, onder
wie managers, dus niet in handen aan het bed. Nu hangt dit ook wel weer voor
een deel samen met complexe overheidsregelgeving, waarvoor subsidiologen moeten
worden ingeschakeld. Ik hoef dan maar te verwijzen naar bepaalde middelen
die de minister destijds ook ter beschikking heeft gesteld, bijvoorbeeld voor
de bestrijding van ziekteverzuim en voor de verlaging van werkdruk. De laatste
werden dan weer via sectorfondsen weggezet, waar zorginstellingen dan weer
bepaalde subsidieaanvragen moesten indienen, die vervolgens weer een subsidioloog
nodig hadden om die subsidies binnen te halen.Aan de andere kant zien wij dat in de tussentijd de arbo-eisen zijn opgeschroefd,
voor een deel terecht. Dat heeft niet alleen betekend dat er investeringen
in tilmiddelen zijn gedaan, maar ook dat er extra overheadkosten zijn gekomen.
Ik noem cursussen in de tijd van de baas, bijvoorbeeld als het gaat om bedrijfshulpverlening,
of intensivering van de vergadercultuur. Dat gaat allemaal ten koste van de
directe zorg en de handen aan het bed.Mevrouw Smits (PvdA):Het is interessant wat de heer Weekers zegt over de te krappe ramingen
en over het feit dat er een inhaalslag moest worden gepleegd. Ik ben benieuwd
naar zijn oordeel over de huidige ramingen. Er is sprake van een raming van
1,75% groei, terwijl wij weten dat er op lange termijn eigenlijk 3% nodig
is. Is de heer Weekers het met mij eens dat wij eigenlijk weer in dezelfde
situatie verzeild raken?De heer Weekers (VVD):Dat weet ik niet. Er is in elk geval een forse inhaalslag
gemaakt en wij weten ook, blijkens de rapporten die al eerder deze ochtend
zijn besproken, dat er heel wat doelmatigheidswinst in de zorg te boeken valt.
Ik meen dat de heer Buijs er al op heeft gewezen dat door betere benutting
van de capaciteit ook een deel van de groeiende zorgvraag kan worden weggenomen.
Ik kan dit dus niet beoordelen.Mevrouw Smits (PvdA):Toch zegt u dat het wel goed zit met die ramingen, terwijl u ook zegt
dat u niet kunt beoordelen of het wel goed genoeg is. Dat kan ik niet met
elkaar rijmen.De heer Weekers (VVD):Ik kan dat niet beoordelen. Ik ben daarom ook blij dat wij naar een nieuw
systeem gaan, waarin niet van hier uit en tot op elke cent nauwkeurig wordt
bijgehouden waar de middelen naar toe moeten. Dat zal straks meer een spel
van vraag en aanbod moeten zijn in een compleet systeem van checks and balances.
Ik hoop dat het gaat lukken om dat nieuwe systeem te bouwen.Mevrouw Smits (PvdA):Dan vermoed ik dat u het met mij eens bent dat wij hier met elkaar moeten
vaststellen wat de gewenste wachttijden en de gewenste volumegroei zijn, en
dat wij daarnaar handelen, ook als mocht blijken dat het in het systeem van
vraag en aanbod niet vanzelf tot stand komt. Ik vermoed dat u dat wel met
mij eens bent, omdat uw fractie daarover eerder een motie heeft ingediend.De heer Weekers (VVD):Ik zou mij kunnen voorstellen dat wij hier wel een discussie voeren over
de gewenste wachttijd. Dat heeft ook allemaal te maken met de kwaliteit van
de zorg. Maar met de volumegroei zou ik mij liefst niet bemoeien. Die moeten
wij nu juist overlaten aan het spel van vraag en aanbod, en moeten wij niet
vanuit Den Haag bepalen. Wij zullen er wel een klein beetje zicht op moeten
houden om alle ontwikkelingen in de gaten te houden, maar het mag geen strak
keurslijf worden van hier uit.Het was in elk geval interessant geweest te bezien welke andere oorzaken
er debet aan zijn dat geld niet in de primaire zorg is gestoken, om hoeveel
dat gaat en welke middelen in inefficiency zijn blijven hangen. De vraag is
met welke motieven om extra geld is gevraagd in de loop der jaren en waaraan
dat vervolgens is besteed. Nederland is te veel in de waan gelaten dat het
meeste geld ging naar extra zorg, zowel in termen van kwaliteit als kwantiteit,
terwijl er ook veel is blijven hangen in salarisontwikkeling en inefficiency.
Dat blijkt overigens ook uit een artikel van vorige week donderdag van hoogleraar
Groot van de Universiteit Maastricht in het Financieele Dagblad.Die inefficiency blijkt ook weer uit het feit dat de sector die geen wachtlijsten
had ook geen extra geld krijgt. Dat is voorwaar geen prikkel tot meer efficiency.
Wachtlijsten hebben wordt dus beloond. De VVD heeft een aantal jaren geleden
al gezegd dat alleen meer geld niet de oplossing is. Alleen maar roepen dat
er extra geld moet komen, draagt onvoldoende bij aan een echte oplossing.
De sector zal ook haar organisatie en cultuur moeten aanpassen. De zorgaanbieders
moeten af van de subsidietrog, want die werkt verslavend en verlammend. Het
is dan ook niet zo verwonderlijk dat enkele gesprekspartners van de commissie
blijkens het rapport elkaar hebben gevonden in het inzicht dat meer geld pompen
in een inefficiënt systeem slechts tot meer inefficiency leidt. Het is
hoog tijd voor de koerswijziging die minister Hoogervorst wil inzetten. Ik
ben heel benieuwd hoe die zal uitpakken. Zal het nieuwe systeem van checks
and balances, waarin ik op zichzelf veel vertrouwen heb, straks in de praktijk
werken? Dat moet de praktijk immers uitwijzen.Het zou nuttig zijn geweest om het onderzoek op te hangen aan de resultaatsverplichtingen
die worden aangegaan op de drie deelmarkten en het toezicht op de aangegane
verplichtingen. Deze benaderingswijze maakte echter geen deel uit van de door
de Kamer vastgestelde taakopdracht aan de commissie, maar had volgens mij
wel steekproefsgewijs onderdeel kunnen uitmaken van de derde stap in het onderzoek,
te weten de inkleuring van het beeld. Deze stap betrof immers een bredere
verkenning van de praktische ervaringen rond de inzet van extra middelen in
de zorg bij de dagelijks betrokken instanties en veldpartijen. De commissie
heeft toen niet alleen met vertegenwoordigers van koepels, ZBO's en het ministerie
gesproken, maar ook met vertegenwoordigers van individuele verzekeraars en
zorginstellingen. Volgens mij zit daar de crux. Waarom heeft de commissie
niet in enkele sectoren bij enkele instellingen de keten gevolgd vanaf het
moment van het verruimen van budgetten door de minister, geaccordeerd door
de Kamer, via Ziekenfondsraad, CTG en andere colleges die ertussen zitten,
via de zorgverzekeraar naar de individuele instelling, vervolgens de vraag
gesteld welke prestatieafspraken zijn gemaakt in elke schakel van deze keten
om uiteindelijk uit te vissen welk concreet resultaat het heeft opgeleverd
in termen van kwaliteit en kwantiteit van de zorg? Ik begrijp wel dat het
niet gemakkelijk is om ook achter de voordeur van de zorginstelling te kijken.
Toch is dat de enige plaats waar echt kan worden gemeten wat het resultaat
is van de geleverde input; met andere woorden, wat de kwantiteit en de kwaliteit
van de geleverde zorg is ten opzichte van de gefourneerde budgetten. Omdat
noch de commissie, noch de Rekenkamer bevoegdheden heeft ten opzichte van
de private instellingen, vraag ik of de commissie serieus heeft overwogen
enquêtebevoegdheden te vragen om daadwerkelijk achter de deur te kunnen
kijken. Wij hadden met name de derde stap liever concreter op microniveau,
uiteraard steekproefsgewijs, ingekleurd gezien. Hoe kijkt de commissie daar
nu tegenaan? Zou daarmee de wereld achter de geschetste complexiteit zijn
opengegaan? Zouden wij daarvan kunnen leren met het oog op de toekomst met
inachtneming van de koerswijziging in de gezondheidszorg? Graag krijg ik een
reactie. De VVD-fractie kan de overige conclusies delen.Ik kom bij de aanbevelingen. In verband met de eerste aanbeveling heb
ik zojuist een aantal vragen gesteld aan de commissie. Zij stelt voor eventueel
nader onderzoek toe te spitsen op de feitelijke werking van het "boter bij
de vis"-principe en wel door de Algemene Rekenkamer. Op zichzelf kan ik dat
wel volgen, maar loopt de Algemene Rekenkamer ook niet aan tegen de voordeur
van de instellingen? Wat kan de Rekenkamer wel wat de commissie niet kan zonder
enquêtebevoegdheden? De tweede aanbeveling over het oormerken van budgetten kan ik op zichzelf
delen, doch alleen voor zover in de toekomst nog subsidie wordt verstrekt.
Dat uitgangspunt staat in mijn ogen haaks op de werking van het nieuwe zorgstelsel,
dat zich door heel andere mechanismen en wetten laat regelen. Wil de commissie
deze aanbeveling nader duiden in het licht van het nieuwe zorgstelsel?De derde aanbeveling spreekt voor zichzelf. De VVD-fractie kan die uiteraard
onderschrijven en is het van harte eens met de vierde en de vijfde aanbeveling.Van de aanbevelingen zelf val ik echter niet uit mijn stoel. Net als mevrouw
Smits vind ik ze teleurstellend. Met alle respect voor de commissie en de
waardering voor haar werk vind ik deze aanbevelingen eigenlijk open deuren.Wanneer val ik wél uit mijn stoel? Dat is als ik een essentiële
aanbeveling mis, namelijk een aanbeveling voor de kwaliteit en effectiviteit
van het toezicht. Er worden opmerkingen gemaakt over de controleketen in de
zorg, die niet sluitend is. Het gaat niet alleen om de publiekrechtelijke
controle op de zorgaanbieders, maar ook om de controle op het naleven van
contracten tussen verzekeraars en zorgaanbieders, de kwaliteit van die contracten,
de kwaliteit van de informatie en, last but not least, de interne toezichtstructuur
van de zorginstellingen. Dit alles is onder de maat. Waarom heeft de commissie
dit niet nader onder de loep genomen? Het is relevant, ook in het nieuwe zorgstelsel.
Waarom heeft de commissie geen nader onderzoek naar het toezicht gedaan of
op zijn minst aanbevolen? Ik denk aan het toezicht van verzekeraars op de
contractuele afspraken en aan het interne toezicht. Niet voor niets heeft
de commissie-Meurs enkele jaren geleden een rapport met aanbevelingen uitgebracht.
De minister heeft onlangs aangekondigd dat dat ook wettelijk verankerd zal
worden. Het zou interessant zijn te weten wat zorginstellingen met het rapport
hebben gedaan, hoe verzekeraars met deze noties omgaan in hun relaties met
de zorgaanbieders, en hoe de checks and balances in zorginstellingen zijn
geregeld. Niet zelden laten raden van toezicht zich slechts voorlichten door
het management en moeten zij afgaan op de door het management aangereikte
informatie. Als raden van toezicht onvoldoende functioneren, worden directies
niet aangesproken op gebrekkig management. Directies van zorginstellingen
kunnen problemen, ook als het gaat om kwaliteit, gemakkelijk afschuiven op
een gebrek aan geld. Met behulp van de media wordt dan al gauw de schuld bij
de overheid gelegd. En dan zijn wij rond, en terug bij de vraag waarom al
die extra zorgmiljarden beschikbaar kwamen en waarom de effectiviteit ervan
niet te beoordelen is. Waarom zie ik geen aanbeveling op dit terrein?Het hapert aan een goede countervailing power, de zorgverzekeraars, aan
transparantie en aan kwaliteit van toezicht op zorginstellingen. Juist hier
moeten wij lessen trekken uit het verleden. Dergelijke lessen zijn van levensbelang
voor een goed werkend stelsel in de toekomst. Nogmaals, waarom vind ik dit
niet terug?Wij krijgen ook graag een reactie van de regering. Het debat over het
rapport moeten wij na vandaag vervolgen met de regering. Bij die gelegenheid
zullen wij terugkomen op de countervailing power, de transparantie en de kwaliteit
van het toezicht.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Net als de andere sprekers wil ik allereerst de commissie
bedanken voor haar werk. Laten wij eerlijk zijn, het was een moeilijke opdracht
die de Kamer haar heeft meegegeven. Het was ook geen dankbare opdracht. Ik
heb een beetje het gevoel dat het – sorry voor de beeldspraak –
mosterd na de maaltijd was.Ik citeer uit het rapport: "Tijdens de verkenningsfase van het onderzoek
is opnieuw duidelijk geworden op welke wijze de verantwoordelijkheden in het
zorgstelsel zijn verdeeld. De minister van Volksgezondheid is grondwettelijk
verantwoordelijk voor de volksgezondheid. De minister staat echter op afstand
waar het de uitvoering van het stelsel betreft. Die ligt in handen van verzekeraars,
cliënten en zorgaanbieders. De grotendeels privaatrechtelijke zorgaanbieders
hebben bestedingsvrijheid binnen de door de minister gestelde kaders."Dat is zoals het is, maar er wordt op dit vlak nog meer in handen gesteld
van die zorgverzekeraars. Wij gaan dus stappen zetten in een richting die
het stelsel anders maken en die een aantal van de lessen die te leren zouden
zijn, achterhaald maken. Dat staat los van de vraag of het een gewenste ontwikkeling
is. In de afgelopen jaren heb ik hier heel wat debatten meegemaakt waarin
een belangrijk maatschappelijk probleem werd aangekaart, bijvoorbeeld het
korten op de intensive care, bijvoorbeeld de krapte aan dialyseplaatsen, debatten
waarin je als politiek het probleem voor de mensen in het land graag wilde
oplossen, maar waarin je tegenover een minister van Volksgezondheid stond
met handen in de lucht: ik ga er niet over. Dat is natuurlijk wel degelijk
een probleem als je als volksvertegenwoordiger serieus wil werken aan het
vinden van een oplossing hiervoor. Ik heb het idee dat met het nieuwe stelsel
de handen van de minister nog verder in de lucht zullen gaan, omdat hij zijn
handen er nog meer van zal aftrekken.De handen ervanaf en meer overlaten aan de zorgverzekeraars die met elkaar
gaan concurreren, ik meen dat iedereen mijn kritiek op marktwerking in de
zorg wel kent. Ik voorspel dat wij hier over een paar jaar weer staan. Dan
bespreken wij hier bijvoorbeeld de mogelijkheid van de instelling van een
parlementair onderzoek of een parlementaire enquête over de introductie
van de marktwerking in de zorg; die introductie heeft dan vele miljarden aan
premiecenten gekost en onderzocht zal dan worden waar die centen zijn gebleven.
Gebleken is dan namelijk dat de marktwerking de zorg duurder heeft gemaakt.Voorzitter. In feite spreken wij hier nu over een stelsel dat eigenlijk
op de schop gaat. En dan is het lessen trekken toch best wel wat moeilijk.
Dat heeft ook te maken met de opdracht die deze commissie had. Dat is niet
een verwijt aan de commissie want wij waren er als Kamer allemaal bij toen
de opdracht aan de commissie werd geformuleerd. Ik heb toen wel al ingebracht
dat ik de opdracht te beperkt en niet juist vond. Eigenlijk is een beetje
gezocht naar de bekende weg. Hoewel dit, zoals gezegd, deze commissie niet
is te verwijten, kan ze terugkijkend er wel een opvatting over hebben, in
de zin of het een opdracht is geweest waar zij eigenlijk wel
mee uit de voeten kon. In plaats van naar de bekende weg te zoeken, was het
beter geweest om te zoeken naar die dingen waarvan je al weet dat ze verdwijnen
naar iets waarvan je niet wil dat ze daarnaartoe verdwijnen. Ik noem als voorbeeld
de bureaucratie, de onnodig hoge salarissen en het inefficiënt werken.
Nu is er vooral gezocht naar zaken waarvan wij wilden dat er geld naar toe
ging, dus die uitkomsten daarvan zijn niet zo heel erg opmerkelijk. De conclusies
zijn dan ook veelal vaststellingen van dingen die wij al wisten. Bijvoorbeeld
dat de zorg heel complex is. De conclusie dat de Kamer zich daarvan onvoldoende
bewust is geweest, is een conclusie die ik wel vaker hier bemerk in debatten
over de zorg. Dat er allerlei sturingsmodellen zijn in de zorg wisten wij
eigenlijk ook al voordat het onderzoek startte.Een andere conclusie van de commissie is dat extra middelen niet per definitie
leiden tot extra productie. Extra middelen kunnen bijvoorbeeld ook gebruikt
zijn voor verhoging van de kwaliteit, vermindering van de werkdruk en verbetering
van arbeidsvoorwaarden. Ook dat vind ik niet erg verbazingwekkend. Als er
gaten zijn in de zorg, is het logisch dat wanneer er geld beschikbaar komt,
dit vervolgens in die gaten verdwijnt. Ik vraag dan ook of de commissie het
niet logisch vindt dat dit is gebeurd en of daar iets mis mee is. Als je als
overheid structureel jarenlang te weinig geld geeft om de afspraken over de
lonen binnen de zorg te kunnen dekken, en er vervolgens extra geld naar de
zorg gaat, dan zijn er financiële gaten in de desbetreffende begrotingen
die gedekt moeten worden. Dan kan men wel zeggen dat dit geld er niet voor
bedoeld is, maar die gaten zijn er wel. Als er een kwaliteitsprobleem is en
er vervolgens extra geld komt, is het niet gek dat een zorginstelling investeert
in kwaliteit op het moment dat die denkt dat dit nodig is. Onder Paars was
er gedurende een aantal jaren een enorme krapte in de zorg, waarbij de zorg
aan een soort anorexia leed en van de zorg eigenlijk een soort sjoelbak was
gemaakt. Ik vind het niet gek dat er bij het sjoelen wel eens een schijf in
een gat valt voordat hij zijn doel bereikt. Ik wil graag van de commissie
horen wat zij hiervan vindt. Mijn tweede vraag is of dit erg is. Als die gaten terecht gevuld worden,
lijkt mij dat geen groot probleem.Voorzitter. Een andere conclusie van de commissie is dat de zorgsector
door de genoemde zelfstandigheid van instellingen, verzekeraars en toezichthouders
en het ontbreken van doelgerichte aansturing de miljarden naar eigen inzicht
kon besteden. Het zijn toch de mensen op de werkvloer die in de ziekenhuizen,
de verpleeghuizen en de gehandicaptenzorg de dienst uitmaken en proberen samen
met de mensen die de handen aan het bed hebben de beste zorg te leveren? Is
het erg dat zij het geld naar eigen inzicht besteden? Dat wil niet zeggen
dat er geen voorwaarden gesteld moeten worden. Het doel moet zijn dat er geen
wachtlijsten zijn, dat mensen binnen een bepaalde tijd minimaal geholpen worden
en dat er een bepaald niveau van kwaliteit van zorg is. Het is binnen deze
voorwaarden echter normaal dat mensen die werken in de zorg, het geld naar
eigen inzicht besteden.De heer Buijs (CDA):Voorzitter. Ik vind het wat kort door de bocht van mevrouw Kant. Ik herinner
me debatten die zij heeft aangevraagd over salarissen in de zorg en bureaucratie.
Er zijn ziekenhuizen die via prestatiecontracten afspraken maken en laten
zien dat voor hetzelfde geld ook meer gedaan kan worden. Zij kan dan toch
niet met droge ogen blijven beweren dat het geld ongetwijfeld goed besteed
is?Mevrouw Kant (SP):Dat heb ik ook niet gezegd.De heer Buijs (CDA):Enige nuance in uw opvatting zou u dan sieren.Mevrouw Kant (SP):Die komt nog. Ik zal nooit beweren dat alle gelden die naar de zorg gaan,
goed besteed zijn. Sterker nog, ik heb zelf vorig jaar een boekje hierover
uitgegeven. Maar ik vind het normaal dat een zorginstelling het geld in belangrijke
mate naar eigen inzicht besteedt. Daarbij moeten wel bepaalde voorwaarden
worden gesteld aan de kwaliteit van zorg, aan de reductie van wachtlijsten,
aan de termijn waarbinnen iemand geholpen moet worden en ook aan salarissen
en de maat van management. Ik kom daar nog op terug. Vindt de commissie het
erg dat de zorg het geld in belangrijke mate naar eigen inzicht besteedt?Er is in de periode waarover het onderzoek zich uitstrekt, van de totale
15,6 mld van de groei, 7,3 mld gebruikt voor de stijging van lonen en prijzen.
8,3 mld is in grote lijnen als "volumemiddelen" ingezet voor de aanpak van
wachtlijsten, werkdruk en arbeidsmarkt, kwaliteitsverbetering, beheer en administratie
en overige zaken. Daar lijkt mij niet veel mis mee. Ik wil van de commissie
graag een nadere specificatie van de kwalificatie van deze uitkomst. Ruim
30% van de volumemiddelen is overigens besteed aan extra zorg ten gevolge
van demografische ontwikkelingen. Ook dat is een vaststelling van iets wat
we al wisten. We hebben in ons land vergrijzing en mensen hebben dus meer
zorg nodig.De commissie trekt ook de conclusie dat de wachtlijsten niet zijn teruggedrongen
in de mate waarin men dat met het te besteden bedrag zou verwachten. Een aantal
woordvoerders heeft hierover al gesproken. Ik vind het een interessante conclusie,
maar ik vind er nergens de basis voor. Ik zeg niet dat het niet beter had
gekund. Ik wil graag weten op basis waarvan de commissie deze verwachting
had en op welke manier de wachtlijsten op basis van het te besteden bedrag
teruggedrongen hadden moeten worden. Ik vind nergens onderbouwd hoe de commissie
tot deze stelling komt. Ik wil hierover graag een nadere verklaring hebben.Voorzitter. Ik kom bij de aanbevelingen. De eerste aanbeveling gaat over
een nader onderzoek door de Rekenkamer naar het "boter bij de vis"-principe.
Het doen van een dergelijk onderzoek lijkt heel logisch. We willen allemaal
weten hoe dat heeft uitgepakt. Maar ik wil dan toch graag een nadere toelichting
over het waarom van dit onderzoek. Het geld was bedoeld om wachtlijsten weg
te werken. Het is alleen daarvoor geoormerkt. Ik zie niet goed waarom we dat
moeten onderzoeken. Het is evident dat het geld aan extra zorg is besteed.
Of heeft de commissie aanwijzingen dat het geld op een verkeerde wijze gebruikt
is? Ik zou dan graag willen dat de commissie ons hierover informeert. We kunnen
dan overwegen of een onderzoek nuttig is. Wat voegt een onderzoek toe aan
wat de commissie al gedaan heeft? Wat voegt het ook toe in het
licht van het feit dat wij het hele stelsel behoorlijk op de schop gaan gooien
en dat we dus andere prikkels, andere stimulansen en marktwerking krijgen
in de zorg? Dat is niet mijn wens, maar dat maakt de vraag of dit nog wel
zinvol is, natuurlijk wel relevant. Ik wil dus graag dat u daarop ingaat.De tweede aanbeveling houdt in dat de Kamer specifieke doelstellingen
wil verwezenlijken in verschillende sectoren van de zorg; dat moet worden
gedaan door doelgerichte en geoormerkte budgetten.De derde aanbeveling sluit daar eigenlijk bij aan: het verdient aanbeveling
om bij het oormerken van budgetten, indien daartoe wordt overgegaan, na te
gaan in hoeverre de Kamer achteraf zicht kan krijgen op de effectiviteit van
de middelen. Dat lijkt mij in bepaalde situaties zeer zinvol en nuttig. Het
lijkt mij dus een belangrijke aanbeveling: specifieke doelen en als je daaraan
geld besteedt, moet je ook willen weten of het doel daarmee bereikt wordt.
We hebben in de Kamer in het verleden bij specifieke problemen – ik
noemde er al een aantal, waarbij de minister met de handen in de lucht stond –
zelfs al gevraagd om het oormerken van gelden, bijvoorbeeld voor de uitbreiding
van de "intensive care"-capaciteit en de uitbreiding van dialysecentra. Ik
denk ook aan de opleidingsfondsen, bijvoorbeeld voor het opleiden van personeel
in ziekenhuizen bij specialisaties. Dat liep spaak. Ziekenhuizen hadden financiële
krapte en kozen daar dan niet voor. Dat is niet slim, want je moet natuurlijk
investeren in de toekomst. Ik heb begrepen dat daarvoor een apart opleidingsfonds
komt. Dat is maatschappelijk en voor de investeringen in de zorg zo belangrijk
dat ik het voor dat soort specifieke dingen heel goed vind dat er geoormerkt
geld komt voor specifieke doelen.De niet helemaal door de commissie beantwoorde vraag is echter wel: wanneer
wel en wanneer niet? Dat is een heel moeilijke vraag, want als er een specifiek,
acuut maatschappelijk probleem is dat je op korte termijn wilt oplossen, kan
ik mij heel goed voorstellen dat je op die manier te werk gaat, maar wanneer
doe je het nou wel en wanneer niet? Wanneer kun je beter algemeen investeren
in zorg en wanneer kun je het beter oormerken? Heeft de commissie erover nagedacht
of daar bijvoorbeeld criteria voor te stellen zouden zijn?De vierde en vijfde aanbeveling pak ik samen. In meer algemene zin ziet
de commissie een belangrijke meerwaarde in benchmark-achtige instrumenten.
Ik vind dat een rotwoord, maar goed. Door meer en vooral betere outputgegevens –
weer zo'n rotwoord – te verzamelen en te verspreiden, zal over de hele
linie een beter beeld ontstaan over de kwaliteit van zorg. De vijfde aanbeveling
is dat het verspreiden van best practices meer gestimuleerd en gecoördineerd
moet worden. Samengevat in één zin wil de commissie daarmee
eigenlijk zeggen: de een doet het beter dan de ander en de ander moet van
de een leren. Daar ben ik erg voor. Dat moet in de zorg in Nederland veel
meer gestimuleerd worden. Nogmaals: ook ik vind dat de zorg beter en doelmatiger
kan en dat het geld beter besteed kan worden. Deze aanbevelingen zijn mooi,
maar heeft de commissie ook ideeën over hoe je dat zou kunnen doen? Dat
is natuurlijk belangrijk: als je een aanbeveling doet, zou je die dan ook
handen en voeten kunnen geven? Ik heb daar wel een idee over en dat wil ik
de commissie nog even meegeven. Er zijn ideeën gelanceerd voor een nationaal
instituut voor effectiviteit en doelmatigheid in de zorg. Ook Groot-Brittannië
kent zo'n instituut, het National Institute of Clinical Excellence. In Duitsland
heet het "Institut für Kwalität in der Medizin". Er moet dus iets
zijn wat gaat kijken welke instelling het met het geld beter doet dan de andere.
Daaraan zouden ook de kwaliteit en het management gekoppeld moeten worden,
zodat iets wordt overgedragen waar anderen iets van kunnen leren.De heer Buijs (CDA):Dat is het CBO.Mevrouw Kant (SP):Ik bedoel echt meer dan dat. Ik zal het nog sterker vertellen: ik zou
er erg voor zijn dat bijvoorbeeld de komende Zorgautoriteit niet gaat kijken
of de markt functioneert en of men genoeg concurreert, maar zich bijvoorbeeld
hierop zou richten: wie levert goede zorg, wat is goede zorg, wat is doelmatige
zorg, welke zorg levert maatschappelijk zoveel op dat wij daar meer energie
in zouden moeten stoppen en hoe gaan we promoten dat instellingen op die manier
gaan werken? Daar is volgens mij in de Nederlandse gezondheidszorg heel veel
winst te behalen en daarop zou ik willen inzetten, maar dan moeten wij een
ander systeem in de zorg hebben en geen marktwerking.Tot slot vraag ik een reactie van de commissie op een risico dat ik zie.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Ik wil graag een toelichting op het punt van dat nationale instituut met
die afgrijselijke naam, iets met effectiviteit en doelmatigheid. Bedoelt u
niet gewoon dat de inspectie meer onderzoek zou moeten doen, niet alleen wanneer
men door de bodem dreigt te zakken, maar ook om te kijken of het goed gaat?
Kan de inspectie dat niet gewoon doen?Mevrouw Kant (SP):Ik bedoel eigenlijk iets meer dan dat. De inspectie kijkt alleen naar
kwaliteit en koppelt dat niet aan efficiëntie en doelmatigheid. Die koppelt
dat ook niet aan de vraag of een bepaalde handeling, test of onderzoek in
een ziekenhuis zinvol is. Bepaalde ziekenhuizen verrichten een handeling,
test of onderzoek en andere ziekenhuizen niet. Misschien bereikt het ziekenhuis
dat het niet doet wel betere diagnosetechnieken en dus betere resultaten dan
een ziekenhuis dat wel heel veel onderzoek doet. Het gaat mij dus om meer
dan alleen de kwaliteit van de zorg. Doelmatigheid heeft ook betrekking op
effectiviteit en "best practices". Wij weten allemaal dat er veel dingen in
de zorg gebeuren waarvan veel mensen zich afvragen of het wel zin heeft. Veel
behandelingen en diagnosetechnieken die in de loop der jaren zijn ontstaan,
moeten wat vaker tegen het licht worden gehouden. De vraag is of zij zinvol
zijn en of er inmiddels niet veel betere methoden bestaan. De innovatie stagneert
in de Nederlandse zorg. Een dergelijk instituut kan hierbij een belangrijke
rol spelen. Het voorbeeld van Engeland leert dat dit heel goed werkt in de
praktijk.Ik wijs nog op een risico. Ik wil hierop graag een reactie van de commissie.
Het gaat om meer oormerken, meer doelen stellen, zaken transparant maken en
bijhouden wat er gebeurt met centen in de zorg. Iedereen wil graag inzicht
hebben. Ik waarschuw ervoor dat wij niet moeten verzanden in een indicatiegekte
vooraf of een controlegekte achteraf. Dat gevaar ligt op de
loer als wij alles willen weten. Wij willen op hoofdlijnen weten hoeveel geld
er naar de zorg gaat en wat daarmee wordt gedaan. Wordt er kwalitatief goede
zorg voor geleverd en worden mensen tijdig geholpen? Dat willen wij weten.
Ik wil niet weten of specialist A patiënt B met diagnosetechniek C behandeling
D heeft gegeven en daarmee voor tijdstip E klaar is. Ik noem dit niet voor
niets. Dit wordt immers geïntroduceerd in de zorg met de diagnosebehandelcombinaties.
Ik wil niet naar die manier van controle. Het gaat om controle op hoofdlijnen.
De onderzoeksvraag van de commissie moet niet leiden tot de conclusie dat
wij naar een controlegekte moeten.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Wij zijn gekomen aan het einde van de eerste termijn van de Kamer. De
commissie zal vanavond antwoorden, waarna de rest van het debat zal plaatsvinden.
Tussendoor wordt een ander debat gehouden. In verband met dringende verplichtingen
van minister De Graaf zal dat debat later plaatsvinden dan gepland. Wij zullen
dus een langere lunchpauze houden.De vergadering wordt van 13.40 uur tot 15.25 uur geschorst.Voorzitter: Weisglas 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-221-238.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl