Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Depla, Ravestein, Van Wijmen, Duivesteijn en Biesheuvel tot wijziging van onder andere de artikelen 10 en 26 van de Wet voorkeursrecht gemeenten in verband met het tegengaan van de ontwijking van het voorkeursrecht van gemeenten bij de verwerving van onroerende zaken (27750)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 3202-3223

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-02-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 44, pagina 3202-3223

30-01-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27750Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Depla, Ravestein, Van Wijmen, Duivesteijn en Biesheuvel tot wijziging van onder andere de artikelen 10 en 26 van de Wet voorkeursrecht gemeenten in verband met het tegengaan van de ontwijking van het voorkeursrecht van gemeenten bij de verwerving van onroerende zaken (27750)Pagina 3202-3223
Regeling van werkzaamheden (woensdag 30 januari 2002)Pagina 3179-3179
Behandeling van: - de Integrale Beleidsnota Biotechnologie (27428); - de nota Toepassing van genetica in de gezondheidszorg (27543)Pagina 3179-3202
Debat over mogelijke fraude in het hoger beroepsonderwijsPagina 3223-3241
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 30 januari 2002)Pagina 3241-3241
Presentie en opening (woensdag 30 januari 2002)Pagina 3179-3179

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 105 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het voorstel van wet van de leden Depla, Ravestein, Van Wijmen, Duivesteijn
en Biesheuvel tot wijziging van onder andere de artikelen 10 en 26 van de
Wet voorkeursrecht gemeenten in verband met het tegengaan van de ontwijking
van het voorkeursrecht van gemeenten bij de verwerving van onroerende zaken
(27750).(Zie vergadering van 29 januari 2002.)De algemene beraadslaging wordt hervat.De heer Depla (PvdA):Voorzitter. Ik bedank alle Kamerleden voor het uitspreken van hun waardering
voor onze inspanningen als initiatiefnemers. Ik constateer dat op enkele belangrijke
hoofdpunten brede steun bestaat voor ons voorstel. Ten eerste zijn wij het
erover eens dat de ontduiking van de Wet voorkeursrecht gemeenten geen goede
zaak is en dat wij daaraan iets moeten doen. Ten tweede moeten
projectontwikkelaars niet concurreren om de markt, maar op de markt. Ten derde
moet worden voorkomen dat private belangen prevaleren boven publieke belangen.
Ten vierde wordt de discussie niet zozeer toegespitst op de wijziging van
artikel 26, want daarover is iedereen het eens, maar op de wijziging van artikel
10. Ook kunnen wij met enige tevredenheid vaststellen dat de regering ons
voorstel op hoofdlijnen steunt.Wat is naar onze mening de noodzaak van de wijziging van de wet? Het wegnemen
van rechtsonzekerheid was een belangrijk punt. Niet de rechter moet regeren,
maar de wetgever moet duidelijk zijn. Dat was vooral de aanleiding voor de
wijziging van artikel 26, maar deels ook voor die van artikel 10. Onnodige
vertragingen van bouwprocedures moeten worden voorkomen. Patstellingen moeten
worden voorkomen omdat eenduidig is vast te stellen wanneer afbreuk wordt
gedaan aan het voorkeursrecht van de gemeente. Dan zijn er immers geen moeilijke
discussies over de vraag of afbreuk wordt gedaan aan het kennelijk belang
van de gemeente. Ook moet worden voorkomen dat ontwikkelaars, bouwers of speculanten
risicoloos grondposities innemen. Dat leidt tot opdrijving van de grondprijs,
hetgeen ongewenst is. Erger is nog dat gemeenten worden gedwongen om zaken
te doen met ontwikkelaars die de grond risicoloos in handen hebben gekregen.
Ik gebruik het woord "risicoloos" omdat optiecontracten worden gesloten die
pas worden geëffectueerd als de ontwikkelaar of bouwer er zeker van is
dat de bestemming rood wordt.Dit is niet ongewenst omdat de gemeente dan niet zou kunnen bouwen, maar
omdat de gemeente dan niet de projectontwikkelaar of bouwer kan uitkiezen
die de maatschappelijk gewenste en vastgestelde bestemming het beste realiseert
tegen de laagste kosten. Het is ook ongewenst omdat de projectontwikkelaars
met betere plannen, maar zonder grondposities, op deze wijze worden uitgesloten.
Nieuwkomers op de markt krijgen zo geen kans. Laat projectontwikkelaars en
bouwers weer doen waar zij goed in zijn: plannen maken en een hoge kwaliteit
voor de burgers realiseren. De concurrentie om de grond moet plaatsmaken voor
de concurrentie op de grond. Deze hoofdpunten maken dit wetsvoorstel zo belangrijk
en daarop hebben onze wijzigingen betrekking.Ik ga nu in op de opmerkingen die de verschillende Kamerleden hebben gemaakt.
Ik kom eerst op de opmerkingen over het grondbeleid in het algemeen. De heer
Ter Veer van D66 wijst erop dat in het regeerakkoord wel degelijk is opgenomen
dat in deze regeerperiode een paar stappen voorwaarts moeten worden gezet.
De grondpolitiek omvat meer dan de Wet voorkeursrecht gemeenten, maar onder
het motto "er is veel gedaan, maar er moet nog een boel gebeuren" hebben wij
deze eerste stap gezet. De initiatiefnemers zijn evenwel de laatsten om te
beweren dat hiermee het gehele grondbeleid wordt gedekt; een half jaar geleden
hebben wij hierover met elkaar gedebatteerd over de nota Grondbeleid van de
regering. Ik neem aan dat de heer Remkes op de vragen over de andere onderdelen
zal ingaan.De fractie van GroenLinks wil het debat over de nota Grondbeleid eigenlijk
overdoen. De verleiding is groot om hierin mee te gaan. Het is bekend dat
wij in mei vorig jaar intensief aan dit debat hebben meegedaan. Wij moeten
erkennen dat ons voorstel slechts een deel van dit debat raakt. Samen met
collega Van der Staaij concluderen wij dan ook dat dit wetsvoorstel niet alle
problemen op de grondmarkt zal oplossen, maar wel een niet onbelangrijk probleem.
Het biedt ook interessante aanknopingspunten voor het debat over het bouwclaimmodel.
Door ons wetsvoorstel wordt het gebruik van het bouwclaimmodel immers ingeperkt,
omdat in meer situaties niet de projectontwikkelaar de eigenaar van de grond
is en daarmee het recht op bouwen heeft gekocht, maar de gemeente de eigenaar
is, die de beste projectontwikkelaar tegen de laagste prijs kan uitkiezen.
GroenLinks liep al te hoop tegen dit model en de PvdA heeft daarover ook vragen
gesteld.Een ander veel genoemd punt is de relatie met de grondexploitatievergunning
en de Wet voorkeursrecht gemeenten. Ons is gevraagd waarom wij niet hebben
gewacht op het wetsvoorstel van de regering inzake de grondexploitatievergunning.
In de nota Grondbeleid is nadrukkelijk ruimte gelaten voor zowel faciliterend
als actief grondbeleid. Dat blijkt ook uit de brief van minister Pronk. Afhankelijk
van de situatie is de ene aanpak meer geschikt dan de andere om publiek gelegitimeerde
doeleinden te realiseren.De grondexploitatievergunning is een voorbeeld van faciliterend grondbeleid.
De Wet voorkeursrecht gemeenten is een voorbeeld van actief grondbeleid. De
heer Van Middelkoop heeft gelijk als hij zegt dat door de invoering van een
grondexploitatievergunning gemeenten een krachtig instrument in handen krijgen
om de regie te voeren. De Wet voorkeursrecht gemeenten is echter om de volgende
redenen niet overbodig. In de eerste plaats is er nog geen wet grondexploitatievergunning.
Dat zal op zijn vroegst pas in 2004 het geval zijn. In de tweede plaats blijven
de gemeenten ook na 2004 nog gedwongen worden met die projectontwikkelaar
in zee te gaan die de grond risicoloos heeft verworven. Een belangrijk doel
van de reparatie van de Wet voorkeursrecht gemeenten is, te concurreren op
de grond in plaats van om de grond. Met een grondexploitatievergunning kan
dat niet worden voorkomen, terwijl de Wet voorkeursrecht gemeenten daaraan
een bijdrage kan leveren.Mevrouw Verbugt (VVD):Ik hoor de heer Depla al een aantal keren zeggen dat met de Wet voorkeursrecht
gemeenten in de hand de gemeente de mogelijkheid krijgt dat straks het beste
plan wordt uitgevoerd. Dat is een prachtig streven, waarin wij de heer Depla
steunen. Wat geeft hem het vertrouwen dat het allemaal zal gebeuren zoals
hij zo idealistisch voorstelt? Komt hij daarover nog te spreken?De heer Depla (PvdA):Ja. Mevrouw Verbugt heeft dat punt gisteren ook naar voren gebracht. Zij
vroeg zich zelfs af of het voor de burger wat uitmaakt of hij door de hond
dan wel door de kat wordt gebeten. De hond was dan de tussenpersoon of de
stroman die slapend rijk wordt en de kat de gemeente. Je moet naar mijn mening
onderscheid maken tussen projectontwikkelaars, bouwers en de gemeente. Mevrouw
Verbugt heeft gelijk als zij zegt dat de Wvg geen waarborg biedt dat gemeenten
zich op een nette manier gedragen. Wij hebben echter het vertrouwen
dat de lokale democratie ook volksvertegenwoordigers kent die de belangen
van burgers behartigen. Wij zijn dus optimistischer over de lokale democratie
dan de VVD. Voorts verwijs ik naar het convenant dat de heer Remkes 19 december
heeft afgesloten met Neprom, de VNG en de NVB. Daarin wordt min of meer de
intentie uitgesproken zoveel mogelijk in het openbaar aan te besteden. Het
geeft aan dat er ook in die wereld wel degelijk animo is, die kant op te gaan.Mevrouw Verbugt (VVD):Ik zie de staatssecretaris heel bedenkelijk kijken en hij is toch een
van de ondertekenaars van dat convenant. Het gaat om openbare aanbesteding.
Zonder instrumentarium voor openbare aanbesteding is iedere keer de verleiding
groot, de grond in handen te spelen van huisaannemers. Zo werken de meeste
gemeenten. Hoopt de heer Depla dat het door zijn voorstel nu plotseling allemaal
anders wordt?De heer Depla (PvdA):De opstelling van de gemeente zal niet veranderen. Dat moeten wij op een
andere manier regelen. Wat er wel verandert, is dat niet langer projectontwikkelaars
met risicoloze opties de grond in handen hebben waardoor de gemeenten gedwongen
zijn, met hen in zee te gaan, maar dat er meer mogelijkheden komen om openbaar
aan te besteden. Als dit wetsvoorstel niet wordt aangenomen, kunnen de gemeenten,
al zijn zij van goede wil, niet doen wat wij graag willen, namelijk meer openbaar
aanbesteden. Mevrouw Verbugt moet dit wetsvoorstel steunen, zodat wij tegen
de gemeenten kunnen zeggen dat zij meer openbaar moeten aanbesteden. Daar
is animo voor. Als het wetsvoorstel niet wordt aangenomen, kan die animo er
wel zijn, maar dan kunnen de gemeenten niet openbaar aanbesteden.Mevrouw Verbugt (VVD):Mijn conclusie is dat de fractie van de Partij van de Arbeid straks bereid
zal zijn met de fractie van de VVD te kijken naar mogelijkheden om het openbaar
aanbesteden te bevorderen.De heer Depla (PvdA):In dit geval kan ik niet namens de initiatiefnemers spreken. Mevrouw Verbugt
weet wat ik tijdens het debat van mei heb gezegd, namelijk dat wij dat voorstel
in wezen steunen, zowel bij de grondexploitatievergunning als bij de Wvg.
Bij de Wvg kunnen wij ons echter nog situaties voorstellen dat je dat in de
praktijk niet altijd zou moeten willen. Wij wachten de voorstellen van de
regering daarover af en op basis daarvan praten wij verder over de vormgeving.Voorzitter. De heer Van der Staaij is niet in de zaal aanwezig. Hij heeft
echter zo'n doorwrocht betoog gehouden dat ik wel op zijn vragen moet ingaan.
Zo vroeg hij of de regierol van de gemeenten niet onder druk komt te staan
door publiek-private samenwerking.De voorzitter:Voor de Handelingen: de heer Van der Staaij heeft zich laten verontschuldigen.
Hij is verhinderd, omdat zijn aanwezigheid bij een debat elders in dit gebouw
is vereist.De heer Depla (PvdA):De initiatiefnemers zijn niet bang dat publiek-private samenwerking de
regierol van de gemeenten verder onder druk zet. Een goede publiek-private
samenwerking wordt immers bezegeld met een wilsovereenkomst, waaronder beide
partijen hun handtekening zetten. Als het goed is, heeft de gemeente in die
overeenkomst zijn regierol veiliggesteld en is de private partij daarmee akkoord
gegaan. Wij denken dan ook dat publiek-private samenwerking geen enkel gevaar
vormt voor de regierol van de gemeente, mits er een goede overeenkomst is
afgesloten.Mevrouw Verbugt vroeg of de Wvg een technische verandering of een politieke
aanpassing is. De initiatiefnemers zijn het hartgrondig eens met de heren
Van der Staaij, Van Middelkoop en Ter Veer die hebben opgemerkt dat elke wijziging
die in de Tweede Kamer wordt besproken, per definitie een politieke wijziging
is. In dit geval geldt dat zeker ook. De directe aanleiding voor dit wetsvoorstel
is een uitspraak van de Hoge Raad, waaruit bleek dat de wet een aantal ongewenste
elementen bevat. Dit betekent natuurlijk niet dat de Hoge Raad de wet onjuist
heeft geïnterpreteerd, want de Hoge Raad interpreteert de wet zoals de
wetgever die heeft neergeschreven. De wet bleek niet correct te zijn, omdat
zij tot ongewenste uitspraken leidde. Dat is de reden dat wij nu proberen,
de wet in overeenstemming te brengen met de wensen van de Kamer.Mevrouw Verbugt (VVD):Ik wil graag geloven dat alles wat wij in dit huis doen, politiek is.
Mijn vraag aan de heer Depla is dan wel of hij afstand neemt van de antwoorden
aan de VVD-fractie in de schriftelijke behandeling. In die beantwoording geeft
hij namelijk aan dat de doelstelling en de oriëntatie van de Wvg niet
wordt veranderd en dat het niet een doel op zichzelf is dat gemeenten grond
in eigendom krijgen. Verder stelt hij in de schriftelijke beantwoording ook
dat het principe van zelfrealisatie niet wordt losgelaten.De heer Depla (PvdA):Er is geen enkele reden om afstand te nemen van die woorden, sterker nog:
wat ons betreft blijft het principe van zelfrealisatie rechtovereind staan.
De heer Ter Veer gaf overigens terecht aan dat de Wvg onder het mom van zelfrealisatie
wordt ontweken. Daar proberen wij wat aan te doen, maar dat doet niets af
aan het principe van zelfrealisatie. Iedereen kan gewoon zelf beslissen welke
aannemer hij wil inhuren voor zijn project.Mevrouw Verbugt (VVD):Het kader dat ik in eerste termijn heb geschetst, blijft dus rechtovereind
staan? Daaraan verandert niets?De heer Depla (PvdA):Nee, in het wetsvoorstel is daarover niets opgenomen.Voorzitter. Ik moet de heer Van der Staaij bedanken voor zijn accuratesse.
Hij heeft namelijk heel goed gezien dat de voetnoten niet helemaal goed zijn
overgenomen. Dat is jammer, want mensen die wat meer van de materie zouden
willen weten, moeten daardoor de interessante annotaties van de heer Van Wijmen
missen.De heer Dijsselbloem en mevrouw Van Gent hebben gesproken over de verhouding
tussen de groene functies en de Wet voorkeursrecht. De heer Dijsselbloem kan
ik antwoorden dat het groen om en in de stad volgens ons bestemmingswijzigingen
zijn. Volgens ons is het dus vanzelfsprekend dat zij vallen onder de reikwijdte
van de Wet voorkeursrecht. Daarbij komt dat recreatief groen onlosmakelijk verbonden is aan het realiseren van uitbreidingslokaties en binnenstedelijke
herstructurering. Het lijkt mij dat hiermee het misverstand dat door enkele
gerechtelijke uitspraken is ontstaan, uit de wereld is geholpen.Mevrouw Van Gent vroeg meer in het bijzonder naar de verhouding tussen
de Wet agrarisch grondverkeer en het gebruik van het voorkeursrecht voor het
onteigenen van groene functies. De heer Dijsselbloem heeft gisteren in een
interruptie eigenlijk al het antwoord gegeven. Ik kan daar weinig aan toevoegen.
Verder waren deze vragen vooral aan de heer Remkes gericht. Ik laat het antwoord
op deze vragen dan ook aan hem over.De heer Poppe vroeg naar het voorkeursrecht voor bestemmingswijzigingen
van landbouwgrond naar landbouwgrond. In het wetsvoorstel wordt die bestemmingswijziging
uitgesloten van het voorkeursrecht. Als landbouwgrond als zodanig is aangewezen,
kan de gemeente niets beginnen met het voorkeursrecht.De heer Ter Veer (D66):Bestemmingswijziging van landbouwgrond naar landbouwgrond? Dan is er toch
geen bestemmingswijziging?De heer Depla (PvdA):Nee, precies. Ik ging met mijn betoog in op de discussie die de heer Poppe
aan de orde stelde. In principe is de landbouwbestemming uitgesloten van het
voorkeursrecht.De fractie van de ChristenUnie vraagt zich af waar wij het optimisme vandaan
halen dat door deze wetswijziging rechtsduidelijkheid zal ontstaan en nieuwe
rechtszaken voorkomen zullen worden. Zolang mensen belangen hebben, zullen
er nieuwe rechtszaken komen, maar de inzet van het wetsvoorstel is om meer
rechtsduidelijkheid en rechtszekerheid te doen ontstaan. Op die manier zullen
er veel minder nieuwe rechtszaken worden aangespannen. Teneinde onduidelijkheid
weg te nemen, is in artikel 26 het punt van aantasting van het kennelijk belang
van de gemeente verwijderd. Dat was het onderwerp van veel discussies. Met
het schrappen van die passage komt eenduidiger in de wet te staan dat het
gaat om rechtshandelingen die zijn verricht met de kennelijke strekking afbreuk
te doen aan het voorkeursrecht van de gemeente. Dat is eenduidiger vast te
stellen. Het gaat er niet om, het belang van de gemeente vast te stellen,
maar het gaat om de vraag of de rechtshandeling ertoe heeft bijgedragen dat
aan het voorkeursrecht van de gemeente afbreuk is gedaan. In de juridische
wereld is dat feit eenduidiger vast te stellen dan het bepalen of het belang
van iemand in het geding is. Om die reden is de wijziging op deze wijze doorgevoerd.
Wij hebben er alle vertrouwen in dat door deze aanpassing meer rechtsduidelijkheid
en rechtszekerheid ontstaat, hetgeen veel procedures zal voorkomen.Een ander punt, dat zowel in de brief van minister Pronk als door verschillende
leden naar voren is gebracht, betreft het dilemma: aan de ene kant ontstaat
meer rechtsduidelijkheid en aan de andere kant zullen meer mensen besluiten
tot onteigening omdat zij niet aan de gemeente willen verkopen, hetgeen een
langere duur van het proces en hogere kosten met zich brengt. Naar onze mening
leidt de voorgestelde wetswijziging tot versnelling vanwege de rechtsduidelijkheid.
Door in artikel 26 het belang van de gemeente te schrappen, behoeft er niet
eerst onderhandeld te worden tussen gemeente en verkoper. De onderhandelingen
kunnen meestal pas echt beginnen als het bestemmingsplan voldoende concreet
is. Daarna moet nog in eerste, en soms nog in tweede en derde aanleg, geprocedeerd
worden. Die procedure duurt al snel vijf jaar met als gevolg vertraging en
het risico op afstand van het publiek gewenst project. Naar onze mening leidt
het wetsvoorstel tot versnelling en in een beperkt aantal gevallen zal deze
versnelling tegenvallen omdat de eigenaar de grond niet aan gemeenten wil
verkopen. In dat geval staat het spoor van onteigening open. Als een en ander
langer duurt of duurder is, kan de gemeente altijd eieren voor haar geld kiezen.
De vestiging van de Wet voorkeursrecht verplicht de gemeenten niet om tot
koop over te gaan. Zij kan altijd de eigenaar in de gelegenheid stellen, in
overleg of op een andere manier de bestemming te laten realiseren. Door de
bank genomen leidt het wetsvoorstel dus tot versnelling in situaties waarin
mensen achteroverleunen. Een gemeente kan in het andere geval tot onteigening
overgaan of meebewegen. Gevestigd voorkeursrecht behoeft immers niet te worden
afgedwongen. Per saldo zijn wij daarom van mening dat het wetsvoorstel een
versnelling tot stand zal brengen. Op dit moment is daaraan alle behoefte
want iedereen kent de discussie over de tegenvallende woningproductie. Alle
acties die ertoe bijdragen om nodeloze verlenging te voorkomen, zijn in dat
licht goed.De bepalingen omtrent artikel 10 betreffen met name de opties en koopovereenkomsten
die aan beperkingen onderhevig worden gemaakt zodat er minder risicoloze contracten
gesloten kunnen worden en er minder ontweken wordt. Op dit punt is gevraagd
waarom vervreemding binnen zes maanden moet plaatsvinden. Opties moeten een
tijdelijke werking hebben want anders kan iedereen risicoloos een optie van
jaren afsluiten en ontstaat er een nieuwe manier om risicoloos overeenkomsten
af te sluiten en op die manier het doel van de wet te ontwijken. Om die reden
hebben wij gekozen voor een periode van zes maanden. Een andere reden, die
ook in het amendement van de VVD-fractie en de brief van minister Pronk naar
voren komt, is als volgt. Het vervreemden van onroerend goed moet binnen zes
maanden na de dag van inschrijving van de overeenkomst in openbare registers
plaatsvinden. In het amendement van de VVD-fractie wordt voorgesteld om de
termijn van zes maanden pas te laten ingaan op het moment dat het voorkeursrecht
gevestigd wordt. Wij zien daarin echter niet zoveel. Dit betekent een ernstige
aantasting van het effect van het wetsvoorstel. Het blijft voor de grondeigenaren
dan tóch mogelijk om met risicoloze optieovereenkomsten te anticiperen
op bestemmingswijzigingen. Vestiging van het voorkeursrecht vormt immers een
zeer goede aanwijzing dat in het desbetreffende gebied in de nabije toekomst
bestemmingswijzigingen zullen worden doorgevoerd. Uit evaluatieonderzoek van
de TU Delft blijkt dat in 92% van de gevallen waarin het voorkeursrecht is
gevestigd, ook uiteindelijk een bestemmingswijziging plaatsvindt.Mevrouw Verbugt (VVD):Een probleem is dat er nu beperkingen worden aangebracht voor gebieden
waar er helemaal geen voorkeursrecht komt.De heer Depla (PvdA):Er worden helemaal geen beperkingen aangebracht. Immers, iedereen mag
er ook langer over doen. Alleen, dan kan het voorkeursrecht een keer worden
gevestigd. Mensen zijn niet verplicht om binnen zes maanden te leveren maar
de zekerstelling dat het voorkeursrecht niet wordt gevestigd, heeft men slechts
wanneer men binnen zes maanden handelt.Mevrouw Verbugt (VVD):In feite maakt u een splitsing. U stelt dat dit niet onmiddellijk behoeft
te leiden tot een transactie. Het gaat slechts om de kans dat een voorkeursrecht
wordt gevestigd binnen de aangegeven termijn.De heer Depla (PvdA):Ja. Als je er geen zes maar twaalf maanden over doet, is er het risico
dat halverwege die twaalf maanden door de gemeente een voorkeursrecht wordt
gevestigd en dat daarmee de transactie niet doorgaat. Wat dat betreft heb
je alleen zekerheid wanneer je het binnen zes maanden doet. Er zijn overigens
wel meer onzekerheden in het leven. Niet voor niets is er de optieovereenkomst.
Er kunnen ook andere redenen zijn waarom de transactie niet doorgaat. Als
je zeker weet dat de zaak doorgaat, lever je gewoon.Mevrouw Verbugt (VVD):Dus ook in uw voorstel is er een koppeling aan het vestigen van het voorkeursrecht.De heer Depla (PvdA):De facto wel, want op het moment dat geen voorkeursrecht wordt gevestigd,
mag men gewoon doen en laten wat men wil.Voorzitter. Voorts is gesteld dat met name in binnenstedelijke gebieden
het voorstel inzake de zes maanden tot problemen zou leiden. In dit verband
is verwezen naar de brief van Neprom. Neprom hanteert verschillende voorbeelden.
Zo wordt het voorbeeld gegeven waarin een ontwikkelaar op verzoek van een
gemeente een object binnen de stad koopt. Dit zou niet meer kunnen, maar dat
lijkt mij toch wat vreemd. Immers, de ontwikkelaar gaat op verzoek van de
gemeente iets kopen. Wanneer de gemeente alsnog het voorkeursrecht vestigt,
is de gemeente een onbetrouwbare partner gebleken. Als de projectontwikkelaar
iets dergelijks op verzoek van de gemeente doet, mag worden aangenomen dat
hij zo verstandig is om met de gemeente af te spreken dat, als zij alsnog
het voorkeursrecht vestigt, daar een bepaalde vergoeding tegenover staat.
Met andere woorden: dit probleem van Neprom zie ik niet zo.Een andere zaak waarvoor men de aandacht vraagt, is de volgende. Wanneer
"normaal" grond wordt gekocht, moet men overdrachtsbelasting betalen, maar
als men binnen zes maanden gaat bouwen, hoeft dat niet. In dat geval betaalt
men btw en die kan in het verdere traject worden verrekend. Die zes maanden
zouden te kort zijn. Voorzitter. Ik denk dat er in de praktijk wel degelijk
mogelijkheden zijn om de handelingen, nodig om voor de btw-constructie in
aanmerking te komen, binnen die zes maanden te verrichten. Neprom komt met
het voorstel om contracten die onvoorwaardelijke levering betreffen, niet
aan de termijn van zes maanden te binden. Wij vinden dit riskant. Ik zou met
een projectontwikkelaar een onvoorwaardelijke overeenkomst kunnen sluiten;
die schuif ik in het register; die zou vrijgesteld zijn; intussen is er sprake
van een ondershandse overeenkomst die niet wordt ingeschreven, waarin een
en ander als het ware weer optioneel wordt gemaakt. Met andere woorden: als
deze weg wordt gevolgd, worden er weer allerlei ontwijkingsconstructies mogelijk gemaakt.
Dat is ongewenst omdat daarmee het hele effect van de wet verdwijnt. Voorzitter.
Wij hebben de brief van Neprom grondig bestudeerd maar onze conclusie is dat,
wanneer er wat dit betreft te veel wordt meebewogen, de effectiviteit van
deze wet verdwijnt. Dat is de reden om hierin niet mee te gaan.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Neprom heeft het in zijn brief over onherroepelijke obligatoire overeenkomsten.
Ik begrijp nu dat u als het ware het woord "onherroepelijk" tussen aanhalingstekens
wenst te zetten en dat er wel degelijk mogelijkheden zijn – kennelijk
heeft Neprom die niet in beeld gehad – om eronderuit te komen op een
zodanige wijze dat de projectontwikkelaar niet het slachtoffer wordt.De heer Depla (PvdA):Het probleem is dat er mensen zijn die niet te goeder trouw zijn. Weliswaar
wordt de wet daar niet voor gemaakt, maar je moet haar er niet helemaal voor
openzetten, want dan is het effect snel weg. Wat Neprom zegt, is correct,
maar zoals u zegt zijn er daar buitenom mogelijkheden om dit soort onherroepelijke
contracten minder onherroepelijk te maken. Dat gaat buiten het zicht van iedereen
om. Dan denken wij dat er een onherroepelijk contract voor over twee of drie
jaar is gesloten – die hebben wij vrijgesteld – maar dan komt
er bij wijze van spreken drie jaar later ook een side-overeenkomst op tafel
waardoor de koper er weer vanaf kan. Dan staan wij met lege handen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik ga nog even door. Er is een grens aan mijn kennis van het contractenrecht
en ik leer elk moment bij. Dat zal de heer Depla de afgelopen jaren misschien
ook wel hebben gehad, want het blijft een ingewikkelde materie.Is dit ook verdisconteerd in het overgangsrecht? Kan het type overeenkomst
dat nu bestaat, overvallen worden door dit wetsvoorstel? Ik begrijp de redenering
inmiddels goed. Als je in de toekomst een dergelijke overeenkomst sluit, doe
je er verstandig aan om elders een ontsnappingsmogelijkheid vast te leggen
om geen last te krijgen van dit wetsvoorstel, hoe integer je ook bent. Nogmaals,
het gaat om de geldende, onherroepelijke, obligatoire overeenkomst, om de
term van Neprom te gebruiken.De heer Depla (PvdA):U vraagt hoe dat in het overgangsrecht zit. Ik kom daar straks uitgebreider
op terug. In het overgangsrecht wordt zo'n overeenkomst in elk geval niet
anders behandeld dan elke andere overeenkomst. Als zij van voor 21 mei 2001
is, wordt zij gewoon gerespecteerd, maar als zij van na die datum is, moet
zij op het moment dat de wet in werking treedt, binnen zes maanden tot levering
leiden.Voorzitter. In de kwestie over de termijnregeling gaat het over het onrechtvaardig
onderscheid tussen natuurlijke personen en rechtspersonen. Er wordt breed
aangegeven dat men dit onderscheid onrechtvaardig vindt. De fracties van de
ChristenUnie, de PvdA, het CDA, GroenLinks en de VVD geven evenals de regering
aan dat het onderscheid niet uit te leggen is. Wij moeten erkennen
dat de verschillende fracties daar een punt hebben. Oorspronkelijk was onze
bedoeling om de particuliere kopers van woningen vrij te stellen van de zesmaandentermijn.
Bij nader inzien lijkt dit echter overdreven, want in de praktijk blijken
natuurlijke personen hun contracten bijna nooit in het register te laten inschrijven.
Problemen die zich in de praktijk niet voordoen, hoeven wij ook niet op te
lossen in de wet. Kortom, dat punt van het amendement vinden de initiatiefnemers
een goed idee. Over andere delen van het amendement kom ik straks nog terug.Anders denken wij over het amendement van de VVD om het verversingsverbod
helemaal te schrappen. Als het verversingsverbod geschrapt wordt, kan de wet
ontweken worden, door regelmatig de optie of de koopovereenkomst te verversen,
totdat het voorkeursrecht gevestigd is. Er is dan nog steeds sprake van een
risicoloze optie of een koopovereenkomst.Mevrouw Verbugt (VVD):De VVD is niet gelukkig met het onderscheid tussen natuurlijke personen
en rechtspersonen. Ik heb een voorstel gedaan. De heer Van Middelkoop heeft
ook een voorstel gedaan. Het gaat mij erom dat de pijn van het onderscheid
wordt weggenomen. Als de heer Depla dat onderscheid wil wegnemen, is daar
met ons over te praten, maar misschien kan hij helderder aangeven wat hij
precies wil veranderen in de wetstekst.De heer Depla (PvdA):De heer Van Middelkoop heeft ons in zijn amendement een suggestie gedaan.
Wij doen de heer Van Middelkoop nu wat suggesties. Ik verwacht dat de heer
Van Middelkoop zijn amendement nog beter maakt, zodat de initiatiefnemers
en de heer Van Middelkoop samen er iets moois van maken.Wij schrappen het onderscheid tussen natuurlijke personen en rechtspersonen
gewoon, maar het verversingsverbod blijft gehandhaafd. Een van de essenties
van de wet is, dat zonder verversingsverbod door herhaling van de afsluiting
van tijdelijke optiecontracten oneindige, risicoloze optiecontracten kunnen
worden gemaakt.Mevrouw Verbugt (VVD):Ik vind het heel roerend hoe u probeert zaken te doen met de heer Van
Middelkoop. Mag ik daaruit afleiden dat u dat liever niet doet met de VVD?
Wij hebben ook voorstellen gedaan waar misschien iets constructiefs in zit,
zodat wij kunnen samenwerken.De heer Depla (PvdA):Misschien doe ik wel liever zaken met u. Als ik de VVD achter het wetsvoorstel
krijg, heb ik echt een prestatie geleverd. Ik ga ervan uit dat wij die prestatie
aan het eind van de avond geleverd zullen hebben. Een element in uw amendement
is het helemaal schrappen van het verversingsverbod. Die brug is wel heel
ver. Wij zitten dan wat dichter bij de heer Van Middelkoop. Zijn brug is gemakkelijker
te nemen. U hebt een principieel bezwaar en haalt een van de pijlers onder
het wetsvoorstel uit.Bij het verversingsverbod en het onderscheid tussen natuurlijke en rechtspersonen
speelt ook de maatschap een rol. Ik noem het voorbeeld van iemand die in een
maatschap het bedrijf overneemt. Het mag niet gebeuren dat tijdens die overname
ineens het voorkeursrecht gevestigd wordt en de bedrijfsovername niet kan
doorgaan. In de landbouw vindt 99% van de bedrijfsovername plaats in familieverband.
In artikel 10, lid 2, van de wet staat dat personen in de eerste lijn en naaste
verwanten vrijgesteld zijn van vestiging van het voorkeursrecht. In 99% van
de gevallen zal dit dus geen enkel probleem opleveren. Voorkeursrecht is alleen
aan de orde als er sprake is van bestemmingswijziging. Bij bedrijfsovername
is meestal geen sprake van bestemmingswijziging maar van een agrarische bestemming.
In het bijzondere geval waarbij er sprake is van geen directe verwanten en
een bestemmingswijziging hebben wij artikel 14 achter de hand. In dit artikel
krijgt de eigenaar de mogelijkheid om bij gedeputeerde staten het verzoek
in te dienen om ontheven te worden van de verplichtingen die voortvloeien
uit de vestiging van het voorkeursrecht.Ik wil duidelijk zijn: bedrijfsovername via een maatschap mag niet door
het voorkeursrecht doorkruist worden. Het gaat hierbij om bedrijfsovername
via een maatschap waarbij een medewerker al tijden in het bedrijf werkt. Het
gaat niet om een maatschap waarbij een projectontwikkelaar een financieel
belang neemt in een bedrijf waardoor het een maatschap wordt die geen arbeid
levert. Bouwers en projectontwikkelaars zijn creatief genoeg om en masse agrarische
maatschappen aan te gaan. Het aantal maatschappen en bedrijfsopvolgers zullen
dan enorm stijgen.Een aantal collega's hebben alle creativiteit benut om nieuwe ontwijkingsmogelijkheden
te bedenken. Ik kan u gerust stellen: ook als de wet in werking getreden is,
zullen de juristen in dienst van ontwikkelaars, speculanten en bouwen op zoek
gaan naar meer ontwijkingsmogelijkheden. Er worden nu al conferenties over
dit wetsvoorstel georganiseerd terwijl het nog niet eens is aangenomen. Een
van de vragen daarbij is hoe zo snel mogelijk hierin gaten kunnen worden geschoten.
Dit is echter van alle tijden en dat zal zo wel blijven. De voorbeelden van
de collega's zijn hier het bewijs van maar zijn er ook een mooi voorbeeld
van dat in het gros van de gevallen deze wet toch adequaat is. Volgens de
casus van GroenLinks zou de wet niet verhinderen dat er telkens nieuwe optieovereenkomsten
gesloten worden door de begrenzing van het perceel aan te passen. Ik kan u
geruststellen. In de wet staat, het nieuwe vijfde lid: tot een bepaalde onroerendgoedzaak
of een gedeelte daarvan. Daarmee wordt uw vrees voorkomen dat, iedere keer
als het perceel iets veranderd wordt, er sprake is van een andere overeenkomst.De SGP ziet ontduiking doordat de verkoper de partij wel levert maar nog
niet betaald krijgt. Wij zijn hier niet bang voor. Wij kunnen namelijk niet
zo snel een reden vinden waarom een grondeigenaar wel de grond levert en genoegen
neemt met een betaling in de toekomst. Stel, dat hij een hypotheek moet aflossen,
waar haalt hij dan het geld vandaan? En als de nieuwe eigenaar failliet gaat,
kan hij naar zijn geld fluiten. Deze ontwijkingsmogelijkheid bestaat theoretisch,
maar wij zien het in de praktijk niet gebeuren.Het voorbeeld van collega Middelkoop van het verversingsartikel is een
reële mogelijkheid, maar mag niet overschat worden. Ik haal het voorbeeld
van gisteren terug. Wat is het geval? Vader sluit voor een stuk grond een
optieovereenkomst af met ontwikkelaar A. Er zijn zes maanden voorbij en om
de optie te kunnen verlengen, wordt besloten om de grond aan
zijn dochter te verkopen. Die sluit ook een overeenkomst af met ontwikkelaar
A. Na weer zes maanden verkoopt de dochter de grond weer terug aan vader en
die schrijft de optieovereenkomst opnieuw in het register. Dit gaat door totdat
het voorkeursrecht wordt gevestigd en dan is de overeenkomst vrijgesteld van
het voorkeursrecht. Dit lijkt een gouden truc, maar er zitten haken en ogen
aan. Wat betekent de verkoop van de grond uit een oogpunt van successierechten,
als de dochter niet betaalt? Betekent voorts de verkoop van de grond niet
dat de boer zelf bijkomende betalingen moet doen? Kortom, een constructie
die goed werkt om de Wvg te ontduiken, is vaak om andere redenen onaantrekkelijk.Echter, na lang doorstuderen onzerzijds komt het ons voor dat de heer
Van Middelkoop toch een punt heeft. Hij heeft ons geholpen met zijn amendement
over artikel 5 en wij doen nu een suggestie om het amendement op een paar
puntjes te verbeteren, zodat de wet hierdoor nog beter wordt. Het eerste betreft
iets tekstueels. Hij heeft ons gisteren op een paar punten gewezen waar wij
niet helemaal de juiste terminologie hebben gehanteerd en wij hebben gelukkig
bij hem ook zo'n punt gevonden. Hij sprak over een kopende partij waar het
kopen moest zijn. De kleine puntjes zijn echter van belang in dit soort zaken.Een tweede suggestie die wij doen om het anders aan te pakken, betreft
dit soort zigzagovereenkomsten. Wij stellen voor om niet alleen te zeggen
dat de koper niet dezelfde partij mag zijn, maar om dit ook te laten gelden
voor de verkoper. Dan voorkom je die zigzagovereenkomsten. De wet wordt daar
beter van.Tot slot willen wij de heer Van Middelkoop de suggestie doen om expliciet
in het voorstel een bepaling op te nemen inzake het verversingsverbod van
drie jaar: als de periode van drie jaar voorbij is en iemand een nieuwe overeenkomst
sluit, dan gaat de drie jaar weer in. Het is dan niet zo dat als je één
keer drie jaar hebt gewacht, je gevrijwaard bent van het verversingsverbod.
Als je het goed leest, kun je het artikel zo lezen, maar voor de duidelijkheid
stellen wij dit zo voor. Immers, één van de doelen van de initiatiefnemers
is dat zij duidelijkheid en rechtszekerheid willen hebben. Daarom zouden wij
dit graag in het amendement opgenomen willen hebben.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Er komt nu een praktische vraag bij mij op. Ik ben het ermee eens dat
er een stokje wordt gestoken voor die gouden truc en die zigzagovereenkomsten.
Stel echter dat er tien kinderen zijn of allemaal neefjes en nichtjes: hoe
los je het dan op? Immers, hoe meer kinderen, hoe beter je de gouden truc
kunt toepassen.De heer Depla (PvdA):Weet u wat het gemiddeld aantal kinderen per gezin in Nederland is?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik weet dat dit er geen tien zijn, maar je moet alle trucs hier wel even
doornemen.De heer Depla (PvdA):We kunnen ze allemaal doornemen, maar de één is waarschijnlijker
dan de ander. Zeker als daarvoor tien kinderen zouden zijn vereist, dan denk
ik: ach,... Neven en nichten zijn hierbij uitgezonderd. Het gaat hier namelijk
om hetgeen bepaald is in artikel 10, lid 2a. Overeenkomsten met bloed- en
aanverwanten in de rechte lijn of in de zijlijn tot in de tweede graad of
met een pleegkind zijn vrijgesteld. Dat betekent dat het niet geldt voor allerlei
neven en nichten; het moet gaan om broers, zussen, kinderen en ouders. Nu,
daarin kun je op en neer gaan. Dan gaat echter mijn andere argument een rol
spelen: als je dit soort constructies tot aan het einde met zulke ingewikkelde
familieverbanden gaat doen, heb je ook allerlei problemen. Immers, dan moet
de familie het onderling eens worden en dan heb je een probleem met betrekking
tot successierechten. Hoe financier je dat namelijk? Als je het aan de dochter
verkoopt en er wordt niet betaald, wat betekent dat voor de successierechten?
Kortom, er zijn allerlei andere beperkingen voor dit soort constructies. Omdat
echter zo'n van-A-naar-B-constructie, heen en weer zigzaggend, heel snel in
de praktijk mogelijk zal zijn, wordt dat eruit gehaald. Wij moeten echter
erkennen dat als een familie met zes kinderen dit op deze manier denkt te
doen, dat voor dit ene stukje grond dan wel zal lukken. Dat zij dan maar zo.
Aan de projectontwikkelaar de uitdaging om die grond te vinden die warm is
en die ook nog bij een familie in eigendom is die daaraan mee wil werken en
zoveel kinderen heeft. Nu, dat wordt een interessante zoektocht.Een ander punt betreft de uitvoeringslasten van het registreren: die zouden
hoog zijn. Wij zijn het met de regering eens dat de inschrijvingsverplichting,
de handhaving van de zesmaandentermijn en het tegengaan van verversing van
de inschrijvingen een duidelijke extra belasting van het notariaat vormen.
Daar kunnen wij niet omheen, maar uit het evaluatieonderzoek van de TU Delft,
waar ik een paar keer naar verwijs, blijkt dat de lasten voor het notariaat
voor de uitvoering van de Wvg beperkt zijn. Door deze wet neemt de last aan
de ene kant toe, maar aan de andere kant neemt hij ook af. Immers, notarissen
moeten inmiddels al controleren of opties of koopovereenkomsten een juridische
betekenis hadden. Nu, dat vervalt. Wij hebben contact opgenomen met het Kadaster
en van die zijde hebben wij begrepen dat de notarissen online al heel veel
van die zaken makkelijk in kunnen zien en dat op niet al te lange termijn
de automatisering nog beter georganiseerd zal zijn, zodat zij met één
druk op de knop alle onderliggende overeenkomsten op het computerscherm kunnen
zien. Dus aan de ene kant voorkomt dit wetsvoorstel notarieel werk en aan
de andere kant levert het werk op. De techniek zorgt er echter voor dat de
toename meevalt en daarom menen wij dat alles te overzien zal zijn.De heer Van Middelkoop vroeg: in hoeverre zijn notarissen die iets niet
goed in het register krijgen, maar dat toch laten passeren, aansprakelijk?
Deze notarissen maken dus een beroepsfout. Het is altijd zo geweest dat een
notaris voor het maken van dergelijke fouten is verzekerd. Dat heeft niets
met dit voorstel te maken. Om het ingewikkeld te maken: we kennen in Nederland
een negatief stelsel. Je ziet, elke dag leer je. Dit stelsel houdt in dat
niet zozeer geldt wat opgeschreven staat in het Kadaster, maar de werkelijke
situatie. Mensen kunnen dus niet het slachtoffer worden van een fout van de
notaris, want de werkelijke situatie geldt.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Dat laatste klinkt geruststellend. Mijn eerste vraag gisteren betrof
echter net iets anders. Samenvattend vroeg ik of het Kadaster wel compleet
is. Ik heb begrepen dat op een gegeven moment de notaris de eerste inschrijving
moet zien te achterhalen. Dat heb ik althans van anderen gehoord. Er is evenwel
een technisch bezwaar: die eerste inschrijving kan niet hebben plaatsgevonden,
doordat er destijds geen registratie werd bijgehouden. Nu moet ik het doen
met enig vertrouwen in u. U heeft namelijk inmiddels contact gehad met mensen
van het Kadaster. Als u is gebleken dat mijn zorg niet terecht is, moet dat
worden bevestigd. Dan ligt de verantwoordelijkheid weer helemaal bij u.De heer Depla (PvdA):Ik kijk achterom en ik zie dat ik "ja" mag knikken. Je kunt niet altijd
met iedereen rechtstreeks contact hebben, maar wat u zei is het geval, vooral
omdat voortaan wel van registratie sprake zal zijn. De wet schrijft dit namelijk
voor. Met ons overgangsrecht hebben wij bepaald dat iedereen zes maanden de
tijd heeft om contracten die onder de vrijstelling van het voorkeursrecht
moeten vallen, te registreren. Wat daarna nog niet is geregistreerd, telt
niet als vrijwaringsgrond.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik herinner aan wat ik gisteren aan mijn interventie heb toegevoegd, namelijk
dat ik ook graag het commentaar van de regering krijg. Ik neem aan dat de
staatssecretaris hierop zal willen ingaan. Ik meen dat wij tegenover de burger
verplicht zijn zekerheid te bieden.De heer Depla (PvdA):De overeenkomsten worden gedigitaliseerd en binnen afzienbare tijd kunnen
de notarissen daarvan van achter hun bureau kennisnemen. Dit soort fouten
kan dan niet meer gemaakt worden. In tweede termijn zullen wij op dit punt
terugkomen, want de beantwoording hierover vraagt enige zorgvuldigheid. We
zullen daarom nog uitzoeken hoe het precies zit.Voorzitter. De laatstedagovereenkomst: dat is een zeer boeiend fenomeen
dat iedereen op het verkeerde been zet, waaronder de initiatiefnemers zelf.
Dat blijkt ook de nota van wijziging die wij hebben ingediend. Ik denk in
dit verband eveneens aan de brief van de regering. Daarin staat dat zij het
jammer vindt dat wij ons wetsvoorstel op dit punt hebben aangepast.De verwarring is eigenlijk ontstaan doordat de dagtekening van de Staatscourant
niet de datum is waarop de krant in onze bus valt, maar de datum van de dag
ervoor. Kortom, als het besluit wordt genomen om op woensdag 30 januari het
voorkeursrecht te vestigen, komt het in de Staatscourant met dagtekening 30
januari. Als u op die krant een abonnement hebt, krijgt u die echter pas op
de 31ste in de bus. Op elke normale krant die in dit land verschijnt, staat
de datum van de dag waarop u die binnenkrijgt, maar van de Staatscourant is
de dagtekening de datum van de dag die voorafgaat aan de dag waarop de krant
bij u in de bus valt. Met onze verandering zetten wij niet de deur open voor
allerlei laatstedagovereenkomsten.Voorzitter. Dan wil ik iets zeggen over het overgangsregime. Hierover
zijn twee vragen gesteld. De ene luidt: waarom hebben wij niet meteen vanaf
22 mei 2001 alle contracten onder het nieuwe recht gebracht? De SGP-fractie
vroeg wat onze criteria zijn geweest om het overgangsregime zo te laten luiden.
De fractie van de Partij van de Arbeid vroeg waarom niet meteen vanaf 22 mei
2001 het strenge regime geldt en de heer Poppe vroeg waarom wij het gehele
overgangsregime niet gewoon weglaten. Alles was toch zo mooi? De SP gaf daarbij
aan dat zij niet van goedkoop scoren houdt en dat met de indiening van dit
wetsvoorstel het er erg op ging lijken dat de indieners daar wel van houden.
Ik daag de heer Poppe uit meer verschillen op te zoeken tussen het voorstel
van mei en dat van nu. Dan zal hij zien dat er op sommige punten wel degelijk
sprake is van een verscherping. Ik noem: het verversingsverbod. Dat hebben
wij wel degelijk effectiever gemaakt. Ik houd hem aan zijn uitspraak dat hij
niet van goedkoop scoren houdt. Het doet mij genoegen dat hij dat niet wil.De heer Poppe (SP):Ik wil mijn vraag verduidelijken. Weten de indieners hoeveel areaal grond
in gebieden waar naar verwachting bestemmingswijzigingen komen, nu al, misschien
allang, met opties zijn belegd? Als je dat niet weet, is het toch interessant
om uit te zoeken? Zo kan worden bepaald wat het effect van deze wetswijziging
dan nog is. In veel gebieden zou het niet van kracht kunnen zijn, ook na 22
mei, omdat de opties er allang op liggen. De terugwerkende kracht in de overgangstermijn
geldt dan niet meer. Ik heb het voorbeeld gegeven van de Rijnenburger polder,
waar 95% van de grond al is belegd. Als dit voor meer gebieden geldt, zal
er alleen een effect zijn in de gebieden waar dit nog niet zo is. Dat aantal
zou wel eens erg beperkt kunnen. Dat bedoelde ik met "goedkoop scoren". Het
is goed om te zeggen: het mag morgen niet regenen, maar wij kunnen het weer
niet beïnvloeden.De heer Depla (PvdA):Het is nog maar de vraag of ik het met de heer Poppe eens ben dat het
morgen niet mag gaan regenen. Misschien is het wel heel goed als het morgen
gaat regenen.Het kan dat hij gelijk heeft dat de effectiviteit weg is omdat alles in
Nederland al is vol gelegd. In ons verslag hebben wij ook, op basis van de
evaluatiegegevens van de TU Delft, aangegeven hoeveel het gebeurt. Ik moet
toegeven dat dit jammer is. Wij vinden dat heel vervelend. Wij kunnen alleen
hopen dat er om andere redenen bij de Rijnenburger polder niet wordt gebouwd.
Al die mensen hebben dan voor niets een optie genomen. Het gaat echter om
rechtszekerheid en kenbaarheid. Er moet worden voorkomen dat anticipatie plaatsvindt,
waardoor het effect van de wet wordt uitgehold. Dat is inderdaad het geval
als er wordt gewerkt met overgangsrecht. De rechtszekerheid moeten wij echter
ook niet veronachtzamen. De projectontwikkelaar die te goeder trouw handelt,
doet wat volgens de wet mag, grond koopt en een optieovereenkomst aangaat,
mag niet van de ene op de andere dag de dupe worden van een wetswijziging.
De consequenties kunnen verstrekkend zijn, namelijk dat allerlei bedrijven
failliet gaan. De heer Poppe kan zeggen dat dit niet erg is, maar dat is niet
de bedoeling van de wetgever. Deze moet rechtszekerheid en rechtsduidelijkheid
bieden. Dat betekent dat wij transacties uit het verleden, met deze wetgeving
niet met terugwerkende kracht kunnen repareren.De heer Poppe (SP):Ik begrijp dat niet helemaal. Als wij nu op basis van dit
wetsvoorstel vinden dat dit soort opties eigenlijk niet deugt omdat zij duidelijk
slechts grondspeculatie tot doel hebben en verder geen ander maatschappelijk
doel dienen dan het vullen van de eigen zakken, geldt dat natuurlijk ook voor
het verleden. De Kamer wil het terecht voorkomen; daar staan wij volledig
achter. Waarom zouden opties uit het verleden niet even slecht zijn? Het is
dan niet van belang of het slecht is voor die bedrijven of andere speculanten –
dat kunnen bijvoorbeeld ook banken zijn – want die hebben alleen maar
het doel zichzelf te verrijken bij een bestemmingswijziging waardoor de grond
meer waarde krijgt. Wat zij voor de grond betaald hebben, krijgen zij weer
terug. De meerwaarde alleen niet.Voorzitter: Van Ardenne-van der HoevenDe heer Depla (PvdA):Dat is niet zo, want zij hebben een optiecontract. De heer Poppe veronderstelt
dat alle projectontwikkelaars die deze optiecontracten hebben gesloten, zakkenvullers
en speculanten zijn. De markt zit echter op dit moment zo in elkaar dat als
je wilt meedoen aan het ontwikkelen van een project, er wordt geconcurreerd
om de grond in plaats van op de grond. Als een projectontwikkelaar een positie
wil verkrijgen om te bouwen, dan heeft hij die grond nodig. Het gaat dus niet
alleen om speculanten. Op basis van het systeem, waarvan wij af willen, konden
mensen vaak niet anders. Die mensen mogen er geen slachtoffer van worden dat
wij het systeem nu pas gaan beperken. Daarnaast zegt de heer Poppe dat deze
mensen schadeloos worden gesteld. Dat is echter niet zo, want de grond is
nog eigendom van de gewone eigenaar. Die kan zeggen dat hij ervan af ziet.
Er zouden dus veel procedures over ontstaan. Het geven van rechtszekerheid
en rechtsduidelijkheid is een van onze uitgangspunten. Wij moeten dus geen
wet maken met een overgangsrecht dat een woud van procedures veroorzaakt.De heer Poppe (SP):Ik ben niet zo thuis in optiecontracten. Ik sluit ze niet iedere dag af.
Stel dat een ondernemer voor het verkrijgen van een grondpositie om te kunnen
bouwen vijf jaar geleden een optiecontract heeft genomen op een veld met spruitjes.
Hij heeft een deel van het geld al aan de boer uitbetaald, die er dan wat
warmer bij zit. In dit optiecontract wordt echter gesproken over de waarde;
er staat geld tegenover. Als dat niet meer van kracht is, is hij dat geld
toch niet kwijt? Hij heeft immers nog maar een heel klein gedeelte aan de
boer uitbetaald. Hij verliest dan toch niets? Of zie ik dat verkeerd? Het
enige dat hij verliest, is zijn optie op de grond, zodat hij kan afdwingen
wat er wordt gebouwd en door wie.De heer Depla (PvdA):Dat is correct. In dit geval gaat het om de rechtszekerheid, een heel
belangrijk iets. Je moet voorkomen dat het overgangsrecht een woud aan rechtszaken
losmaakt. Dat ga je wel krijgen, omdat met allerlei partijen binnen een half
jaar tot zaken moet worden gekomen. Het hangt ervan af hoe de verhoudingen
zijn: heeft de één er belang bij om van het contract af te komen,
of de ander. Er ontstaat dus ontzettend veel rechtsverkeer. Wij willen dat
voorkomen, zodat wij willen dat dit soort zaken wordt gerespecteerd.De heer Poppe (SP):De indieners hadden dit natuurlijk voorzien bij hun eerste versie, waarin
deze mogelijkheid, die ik zou willen zien gehandhaafd, wel bestond. Op grond
van welke argumenten is dit gewijzigd, zodat degenen met optiecontracten zijn
gevrijwaard? De rechter moet toch de wet die hier wordt gemaakt, eerbiedigen?De heer Van Wijmen (CDA):De reden waarom wij dit gewijzigd hebben, is gelegen in het beginsel van
de rechtszekerheid. Als met terugwerkende kracht te goeder trouw aangegane
rechtsposities worden aangetast, kunnen daardoor grote onevenwichtigheden
ontstaan. Wij gaan er niet strikt vanuit dat iedere projectontwikkelaar een
zakkenvuller is. Er zijn tal van situaties voorstelbaar waarin vanuit goede
principes grond wordt verworven. Hoe het ook zij: zij nemen daarbij posities
in, waar allerlei andere contracten worden aangehangen, die in een keten van
onzekerheden terechtkomen. Als dat met terugwerkende kracht wordt gewijzigd,
wordt het maatschappelijk rechtsverkeer zwaar belast. De Raad van State is
daarover in zijn advies overigens heel duidelijk.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik ben het eens met de Poppe. U spreekt wel over rechtszekerheid, maar
dan vooral voor één partij. Als je een optie op grond hebt,
heb je geen enkele zekerheid over wat er met de grond gaat gebeuren. Bovendien
zegt de heer Depla het jammer te vinden dat hij daarvoor heeft moeten kiezen,
aangezien dit het fundament weghaalt onder het initiatiefwetsvoorstel, wat
ik betreur. U begrijpt net zo goed als ik dat veel ontwikkelaars eieren voor
hun geld kiezen.De heer Depla (PvdA):Nee, dat kan niet. Het overgangsrecht is namelijk in tweeën geknipt.
Dit heeft betrekking op optieovereenkomsten voor 22 mei 2001. Vanaf die datum
wordt de werking van de wet uitgesteld. Als een optiecontract na 22 mei 2001
wordt afgesloten, moet binnen een half jaar na inwerkingtreding van de wet
overdracht hebben plaatsgevonden, omdat er anders geen vrijstelling van het
voorkeursrecht meer is. Dan is er wel degelijk een einde aan de oneindig lange
risicoloze opties.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U zei dat u het jammer vond dat u hiervoor heeft moeten kiezen. Ik mag
toch aannemen dat u voordat u dit initiatiefwetsvoorstel maakte, ook advies
heeft ingewonnen bij partijen die met deze zaken hebben te maken. U zult dan
toch wel de zekerheid hebben gekregen dat u het met terugwerkende kracht kon
doen. Heeft u niet te snel slappe knieën vertoond naar aanleiding van
het advies van de Raad van State?De heer Van Wijmen (CDA):Wij zijn misschien iets te optimistisch geweest, omdat wij vanuit een
optimum geredeneerd, graag zouden willen dat de hele zaak wordt schoongemaakt.
Het recht is echter altijd heel voorzichtig met het verschijnsel van terugwerkende
kracht. Mensen die te goeder trouw bepaalde posities innemen, worden anders
achteraf getroffen door een omstandigheid die zij niet konden voorzien. Daarin
heeft het recht zelf voorzien. In het Burgerlijk Wetboek is de bepaling opgenomen
dat als een partij kan zeggen dat er sprake is van omstandigheden die zijn
veranderd, terwijl hij dat bij het aangaan van de overeenkomst
niet kon weten, dat een grond is om de overeenkomst te ontbinden. Als in dit
geval overeenkomsten te goeder trouw zijn gesloten, kan een beroep worden
gedaan op deze bepaling in het Burgerlijk Wetboek. Dan komt er dus onmiddellijk
een vloed van procedures, met veel schadeclaims. Wij moeten dus heel zorgvuldig
zijn.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik heb nog een aanvullende vraag. Er is gesproken over de rechtszekerheid
in procedures en allerlei subcontracten die daaraan vast hangen. Het pikante
punt blijft dan echter dat op het moment dat je zo'n optiecontract aangaat,
je geen enkele zekerheid hebt, laat staan rechtszekerheid, wat er in de nabije
toekomst met die grond gaat gebeuren. Ik zou het toch prettig vinden als u
op dat punt nader in wilt gaan. Dat vind ik namelijk een lichtpunt, waar je
wat mee zou kunnen. Dat was ook de verbinding met de opmerking dat er te snel
te slappe knieën zijn getoond.De heer Poppe (SP):De heer Van Wijmen spreekt over te goeder trouw en de mogelijkheid dat
er allerlei andere contracten aan zijn opgehangen. Is er onderscheid te maken
tussen te goeder trouw en niet te goeder trouw? In die zin dat er al van alles
aan is gehangen of dat er alleen een optie op de grond is genomen om er te
zijner tijd, als een bestemmingswijziging komt, van te profiteren? Daar moet
toch onderscheid tussen te maken zijn, ook juridisch?De heer Depla (PvdA):Wij hebben het geprobeerd, maar het is onmogelijk om een juridisch onderscheid
te maken. Je kunt namelijk niet zien of een optieovereenkomst of koopovereenkomst
te goeder trouw of te kwader trouw is aangegaan. Dat is niet haalbaar. Wij
hebben daarom in verband met de rechtszekerheid gezegd dat je af moet blijven
van contracten die al zijn afgesloten. Het overgangsrecht hebben wij zo vormgegeven
dat vanaf 22 mei 2001 alle contracten binnen een half jaar gepasseerd moeten
zijn. Op die manier hebben wij de effectiviteit van de wet dus wel degelijk
vergroot. Aangezien wij, als het met terugwerkende kracht zou gebeuren, die
rechtszekerheidsproblemen over ons heen zouden kregen en de goeden onder de
kwaden zouden leiden, hebben wij dat niet voor onze rekening willen nemen.De heer Poppe (SP):Dit is mij niet helder. Als iemand een optiecontract sluit, zonder dat
er zicht is op een bestemmingsplanwijziging, heeft hij daar een bepaalde reden
voor en dat is niet een echt zuivere reden. Als er dan vervolgens geen andere
afspraken aan opgehangen zijn, zijn er twee soorten optiecontracten, namelijk
optiecontracten die iemand afsluit die denkt dat er wat gaat gebeuren en die
allerlei afspraken maakt met aannemers, grondsaneerders enzovoort en optiecontracten
die iemand afsluit die geld over heeft en die afwacht tot dat contract meer
waard wordt. Daar is toch onderscheid tussen te maken? Dit wetsvoorstel is
toch bedoeld om te voorkomen dat het de maatschappij, de samenleving geld
kost als mensen zich verrijken zonder er enig risico bij te lopen?De heer Van Wijmen (CDA):Grondbeginsel in het recht is: goede trouw wordt voorondersteld en kwade
trouw moet bewezen worden. Men kan niet van de wetgever verwachten bepaalde
gevallen van kwade trouw als uitzondering aan te geven in een wetgevingstraject.
Dat is volstrekt onmogelijk, ook rechtstheoretisch. Bovendien is deze wet
niet speciaal gericht op de zogenoemde zakkenvullers. Die term laat ik overigens
voor rekening van de heer Poppe. Zij zullen er zijn, maar wij gaan hier geen
kwalificaties geven van normaal maatschappelijk gedrag. Dat past ons niet.
De wet is gericht op het behoud van een regiefunctie voor de gemeenten bij
het faciliterend grondbeleid. Daarom kunnen wij onmogelijk die grens van 22
mei 2001, waarmee al heel wat kou uit de lucht wordt gehaald, passeren.De heer Depla (PvdA):Voorzitter. Tot slot kom ik bij het voorstel van de heer Dijsselbloem
om de Wet voorkeursrecht gemeenten voor alle gemeenten te laten gelden. De
initiatiefnemers hebben dit voorstel tijdens de behandeling van de nota Grondbeleid
gesteund. De regering heeft echter aangegeven in haar nota Grondbeleid van
ruim een jaar geleden dat zij de Wvg zo spoedig mogelijk toepasbaar wilde
maken voor alle gemeenten. Wij gingen er op dat moment van uit dat de regering
sneller zou zijn dan wij. Dit was echter niet het geval. Hoewel wij er voorstander
van zijn om de Wvg op die manier uit te breiden, zijn wij er niet voor om
dat bij het voorliggende wetsvoorstel mee te nemen. Aan de ene kant is er
sprake van strijd met de considerans van ons voorstel. Het is een andere reikwijdte.
Aan de andere kant willen wij ook niet al het gras voor de voeten van de regering
wegmaaien. Ook speelt een rol dat wij het wetsvoorstel niet verder op willen
tuigen om het risico te vermijden dat dit in het vervolgtraject door de Eerste
Kamer aangegrepen wordt om van dit goede wetsvoorstel alsnog af te komen.
Dat was voor ons reden om die uitbreiding niet op te nemen, hoewel het een
vrij eenvoudige wijziging is. Vooralsnog zijn wij niet genegen om dat over
te nemen, tenzij een meerderheid van de Kamer dat wil. Dat zal in tweede termijn
wel blijken.De heer Dijsselbloem (PvdA):Ik wacht op dit punt graag de reactie van het kabinet af. De initiatiefnemers
zullen het toch wel met mij eens zijn dat dit een urgent punt is, ook in het
licht van de Vijfde nota ruimtelijke ordening, de grote bouwopgave, etc. en
dat de bezwaren die er in het verleden tegen zijn geopperd minder relevant
zijn geworden in het licht van het contourenbeleid dat in de Vijfde nota wordt
voorgesteld.De heer Depla (PvdA):Niet voor niets heeft de regering bij de behandeling van de nota Grondbeleid
gezegd dat zij dit met spoed wilde repareren. Niet voor niets is dat tijdens
het debat over de nota Grondbeleid van 28 mei vorig jaar breed gesteund. Kortom,
wij zijn het ermee eens dat die reparatie snel moet plaatsvinden en wij gingen
er eigenlijk van uit dat het al gebeurd zou zijn. Ik ben dan ook zeer benieuwd
naar het antwoord van de regering op dit punt.Staatssecretaris Remkes:Mevrouw de voorzitter. De heer Van Middelkoop heeft in zijn bijdrage een
citaat uit onze brief van 21 december 2001 gebezigd, waarin inderdaad gesproken
wordt over "niet onlogisch" als het gaat om de kwalificatie
van het initiatiefvoorstel. Ik heb er behoefte aan om een nadere toelichting
te geven op die wat onderkoelde toon. Ten eerste is het bekend dat het kabinet
het niet nodig vond om noodreparatie te plegen, gegeven het feit dat het wachten
nog was op een aantal rechterlijke uitspraken. Ten tweede konden wij, gegeven
het feit dat in 1996 artikel 26 zeer bewust op deze wijze is vastgesteld inclusief
de mogelijkheid van opties, niet inzien dat er sprake was van reparatie. Repareren
doe je wanneer je iets in feite niet hebt beoogd, althans in het geval van
een technische reparatie. Naar de mening van het kabinet gaat het in dit initiatiefwetsvoorstel
om meer dan uitsluitend een technische reparatie.Een vraag die daarbij op de achtergrond een rol speelt, is nog wat fundamenteler
van aard: wat hebben gemeentebesturen nodig om gemeentelijke regie te kunnen
voeren? Kunnen gemeentebesturen uitsluitend en alleen regie voeren als zij
de grond in eigendom hebben? Daarbij kan best een aantal kanttekeningen worden
geplaatst. Actief grondbeleid is niet altijd nodig om regie te voeren. Ik
zeg dat zelfs met stellige overtuiging. Bovendien kan aan de wijze waarop
gemeenten op de grondmarkt opereren soms op z'n minst de kwalificatie "knullig"
worden toegekend.Met het bestaande instrumentarium kunnen gemeenten meer dan wel eens wordt
gedacht. Het kabinet heeft die afweging natuurlijk ook gemaakt bij het voornemen
om de wet inzake de grondexploitatie in procedure te nemen. Dit heeft de Kamer
kunnen zien in de nota Grondbeleid. De heer Van Middelkoop heeft daar in zijn
bijdrage ook op gewezen. De initiatiefnemers hebben een punt als zij erop
wijzen dat dit wetsvoorstel op dit moment nog niet bij de Kamer ligt. Er is
dus een probleem in de tijd. De vraag of een beoordeling van de Wet voorkeursrecht
gemeenten niet in een wat ander perspectief moet worden geplaatst, zou op
zichzelf een boeiende discussie opleveren. Wij moeten die discussie misschien
ook voeren, althans vanuit die invalshoek, maar daarvoor moet de Kamer natuurlijk
het wetsvoorstel kennen.Tegen de achtergrond van de actualiteit over de voortgang in de bouw,
noem ik nog een punt waaraan het inzake de gemeentelijke regie nog wel eens
ontbreekt. Je mag niet alle gemeentebesturen over één kam scheren,
maar zij beschikken soms niet meer over de deskundigheid om op een effectieve
wijze handen en voeten te geven aan de gemeentelijke regiefunctie. Dit fenomeen
is minstens zo belangrijk. Dat blijkt ook als je luistert naar het veld en
dat vraagt minstens zoveel aandacht. Wij lossen dit als wetgever en medewetgever
evenwel niet op een achternamiddag op.Ik heb er behoefte aan om wat afstand te nemen van de kwalificaties die
ik de fracties van GroenLinks en de SP heb horen bezigen. De indieners hebben
dat ook gedaan. Door die kwalificaties kan de indruk worden gewekt dat alle
projectontwikkelaars en alle bouwers speculanten zijn. Dat is niet aan de
orde.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat heb ik niet gezegd.Staatssecretaris Remkes:De heer Poppe heeft die indruk met zoveel woorden wel gewekt. Ik denk
dat het goed is om wat preciezere bewoordingen te gebruiken. Het merendeel
van de projectontwikkelaars en de bedrijven die grond hebben in Nederland
beheert die op een verantwoorde wijze. Zeker, zij hebben die grond om enig
rendement toe te voegen aan hun onderneming, maar vaak niet in de eerste plaats
uit speculatieve overwegingen. In de algemene discussie over bouwclaimmodellen
wordt voorbijgegaan aan het feit dat in een tamelijk groot aantal gemeentelijke
situaties, ook situaties waarin gemeenten wel de beschikking hadden over op
zijn minst een deel van de grond, zaken zijn gedaan met projectontwikkelaars.
Het lokale bestuur heeft dat zeer welbewust gedaan. Op zichzelf is daar weinig
mis mee.Nu er zo in zwart-wittermen over projectontwikkelaars wordt gesproken,
wijs ik erop dat in zijn algemeenheid, vooral als er sprake is van schaarste
op de grondmarkt, de huidige markt gemeentebesturen in financieel opzicht
vaak geen windeieren legt.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):De staatssecretaris zegt zelf dat je niet alle gemeenten over één
kam mag scheren. Dat geldt ook voor fracties in deze Kamer. Hij zegt dat projectontwikkelaars niet in eerste instantie uit speculatieve
overwegingen handelen. Maar al die opties, waarvan ik diverse voorbeelden
kan noemen waarbij men vooruitloopt op eventuele ontwikkelingen, worden niet
genomen uit overwegingen van liefdadigheid.Staatssecretaris Remkes:Nee, dat gebeurt in heel veel gevallen om de continuïteit van de
onderneming veilig te stellen. Men heeft daar ook groot gelijk in. Gegeven
het bestaande wettelijke regime is daar niks mis mee. De wetgever heeft deze
mogelijkheid destijds zeer wel onder ogen gezien. De indieners hebben dat
ook aangegeven. Het gebeurt trouwens in lang niet alle gevallen met kwade
bedoelingen. Ik had er daarom behoefte aan, een aantal zaken op een goede
manier in perspectief te zetten.De heer Poppe en mevrouw Van Gent hebben gesproken over het principe van
de zelfrealisatie. De indieners hebben duidelijk aangegeven dat zij dat principe
niet ter discussie willen stellen. Het kabinet heeft die behoefte vooralsnog
evenmin. Ik benadruk het woord vooralsnog, omdat voor mij in dit debat over
de grondpolitiek twee zaken centraal staan. Dat is de vraag of het daadwerkelijk
lukt meer concurrentie te realiseren alsook meer zeggenschap en kwaliteit.
Ik heb het dan ook over particulier opdrachtgeverschap. Met andere woorden:
als je erin slaagt die achterliggende doelstellingen te realiseren met het
intact laten van het uitgangspunt van de zelfrealisatie, dan heb ik er geen
behoefte aan dat principe in de toekomst ter discussie te stellen. Die voorwaarde
koppel ik er nadrukkelijk aan.De heer Poppe (SP):Ik heb niet gezegd dat iedereen die iets met grond doet per definitie
een zakkenvuller is. Maar zij zijn er wel.Ooit is een regering gevallen over de grondpolitiek, namelijk het kabinet-Den
Uyl. Dat was niet voor niets. Een leermeester, de heer Pronk, zei daarna:
hou je mond over grond, dat is riskant, daar moet je niet te veel over praten.
Waarom kunnen wij er niet openlijk over praten dat wij bij publieke taken
en belangen moeten voorkomen dat bij wijziging van bestemmingsplannen de stijging van de waarde van de grond terechtkomt bij individuen
of bedrijven? Het is toch heel normaal om daarover te kunnen praten? Keurt
de staatssecretaris het goed dat toen men in de Vinex-lokatie Barendrecht
bij Smitshoek ging bouwen, men plotseling tot de ontdekking kwam dat niet
de boer die daar zijn spruitjes teelde de eigenaar van de grond was, maar
iemand anders die daar een optiecontract op had liggen? Dat is een economische
constructie. Dergelijke mogelijkheden moeten met dit wetsvoorstel worden uitgesloten.
Als wij die nu willen uitsluiten, is dat een prima zaak. Als het daarvoor
wel gebeurde, is het dan ineens goed? Waarom komt er geen regeling met terugwerkende
kracht als wij dergelijke praktijken afkeuren?Staatssecretaris Remkes:De heer Poppe knoopt nu een aantal zaken aan elkaar die volgens mij niet
aan elkaar te knopen zijn. De discussie in de jaren zeventig ging primair
over de waardebepaling bij onteigening. Deze discussie over de grondpolitiek
in het algemeen en tegen de achtergrond van de nota Grondbeleid heeft in feite
een totaal andere invalshoek. U suggereert door collega Pronk te citeren dat
het grondbeleid niet voluit aan de orde zou zijn. Dat is mijn stelling helemaal
niet. Minister Pronk heeft tegen zijn collega's in het kabinet gezegd dat
zij voorzichtig moeten zijn, niet al te voorbarig op discussies moeten reageren
en moeten wachten op fatsoenlijke politieke besluitvorming. Alles kan natuurlijk
voluit aan de orde komen. U bent daar overigens ook mee bezig.Ik vind dat de indieners bij nader inzien zeer terecht hebben gekozen
voor een zorgvuldig overgangsregiem. Als die keuze niet was gemaakt, was het
oordeel van het kabinet over het initiatiefvoorstel een andere geweest. Het
simpele gegeven dat er op dit moment opties liggen voor toekomstige bouwlokaties,
is onvoldoende om de zorgvuldigheid maar even te vergeten. Als het oorspronkelijke
initiatiefwetsvoorstel nu voor had gelegen, waren er buitengewoon grote ongelukken
gebeurd en waren er ook onrechtvaardige situaties ontstaan.De heer Poppe (SP):U zegt dat er ongelukken zouden zijn gebeurd en onrechtvaardige situaties
zouden zijn ontstaan. Dat is mogelijk en dat moet je oplossen door te onderzoeken
waarvan dat precies het gevolg is. Die oorzaak moet je vervolgens wegnemen.
Nu is ervoor gekozen om alles weg te nemen. Wat werkelijk onrechtvaardig is,
kan nu blijven bestaan. Het bevreemdt mij dat wij iets na 22 mei 2001 wel
onrechtvaardig vinden, maar daarvoor niet.Staatssecretaris Remkes:Ik heb naar mijn mening voldoende gereageerd op de opmerking van de heer
Poppe. Ik wil echter niet verhelen dat dit wetsvoorstel nog eens goed is bezien
vanuit de vraag wat de effecten ervan zouden zijn op de bouwproductie. Uit
de memorie van toelichting kreeg ik niet de indruk dat die discussie voldoende
door de initiatiefnemers was meegewogen. Ik heb zojuist goed naar de initiatiefnemers
geluisterd en die afweging is klaarblijkelijk wel gemaakt. Het is onmiskenbaar
dat het vluchten in onteigeningsprocedures kan leiden tot een nadelig effect.
De heer Van Wijmen is in dit verband door een van de woordvoerders terecht
geciteerd, want in een publicatie is hij ingegaan op de culturele achtergronden
hiervan. Vooral in dat soort situaties kunnen dergelijke effecten zich voordoen.Hiertegenover staan ook enkele voordelen. Zo kan versnippering worden
tegengegaan en kunnen langdurige onderhandelingen worden voorkomen. Ik zeg
dan ook niet dat die effecten op dit moment eenduidig ingeschat kunnen worden.
Het is echter wel zaak om zeer zorgvuldig te volgen hoe de praktijk zich ontwikkelt.Mevrouw Verbugt vroeg wat de stand van zaken is rond de actie openbaar
aanbesteden. Dat is een terechte vraag, want in de nota Grondbeleid is die
koppeling door het kabinet zeer nadrukkelijk gelegd. Ik kan tegen haar zeggen
dat het kabinet om procedurele redenen heeft gekozen voor een wetstechnische
koppeling. De wetstechnische verbreding van de Wvg bleek namelijk veel simpeler
te organiseren dan een wetsvoorstel inzake concurrentie. Op dit ogenblik loopt
er nog een aantal onderzoeken die zijn opgestart naar aanleiding van het uitgangspunt
dat de concurrentie moet worden bevorderd. Ik heb destijds aan de Kamer toegezegd
dat daarbij de vraag zal worden betrokken of de concurrentiebepaling los van
de Wvg handen en voeten kan worden gegeven. Dit zal nadrukkelijk bij die onderzoeken
worden betrokken. Eind februari zijn die onderzoeken gereed en voor de verkiezingen
zal er een kabinetsstandpunt worden geformuleerd, zodat in de loop van dit
jaar wetswijziging aan de orde kan zijn.Voordat ik inga op het amendement van mevrouw Verbugt op stuk nr. 12,
lijkt het mij goed om precies aan te geven wat nu wel of niet een rechtspersoon
is. Een rechtspersoon is wel een BV, een NV, een stichting en een vereniging,
maar een rechtspersoon is niet een maatschap, een CV, een VOF of een trust.
Het is in dit verband ook nuttig om te weten dat drie rechtspersonen samen
een VOF of een CV kunnen aangaan die dan geen rechtspersoonlijkheid heeft.
Aannemerscombinaties maken daar om fiscale redenen nogal eens gebruik van.
Het aanbrengen van verschil in behandeling tussen natuurlijke en rechtspersonen
zal inderdaad zeer goed moeten worden overwogen en gemotiveerd om rechtsongelijkheid
te rechtvaardigen. De scheiding moet ook functioneel zijn. Zo zal bij de voorbereiding
van een wetsvoorstel dat mede op het bedrijfsleven betrekking heeft ook een
bedrijfseffectentoets horen, waarbij de lasten voor het bedrijfsleven dat
door de regeling wordt geraakt in kaart moeten worden gebracht. Bij het lezen
van artikel 10, vijfde lid, van het wetsvoorstel en de daarbij behorende toelichting
betwijfel ik of dit wel voldoende is onderkend. Dat is temeer van belang omdat
juist bij grondeigendom nogal eens sprake is van onduidelijkheid omtrent de
rechtspersoonlijkheid van de koper. Het amendement van mevrouw Verbugt elimineert
dit onderscheid door het laten vervallen van de regeling. Op zich spreekt
mij dat wel aan, want niet iedere optie- of koopovereenkomst met een bedrijf
voorafgaande aan vestiging van een voorkeursrecht is per definitie verdacht
en niet ieder bedrijf is erop uit bij het sluiten van dergelijke overeenkomsten
de gemeente te benadelen. Bovendien kunnen bedrijven die daar wel op uit zijn
door zich als koper te presenteren in een combinatie in de vorm van een VOF
of een CV de driejarentermijn ontduiken. Het amendement heeft bovendien tot
voordeel dat een aantal onduidelijkheden van het vijfde lid
verdwijnt. Zo is niet duidelijk of een koopovereenkomst volgend op een eerdere
optieovereenkomst tussen dezelfde partijen en met betrekking tot dezelfde
grond wel of niet wordt getroffen door het verbod van inschrijving. Ook is
niet duidelijk of latere overeenkomsten die vanwege het afketsen van eerdere
overeenkomsten daar ook onder worden begrepen of dat het alleen geldt als
het gaat om rechtspersonen. Ten slotte is niet duidelijk wat er gebeurt als
door een omissie een overeenkomst wel tijdig ter inschrijving is aangeboden,
maar niet of te laat wordt ingeschreven.Het wetsvoorstel betekent inderdaad een taakverzwaring voor de notarissen
evenals voor het Kadaster. Overeenkomsten als bedoeld in artikel 10, derde
en vijfde lid, zullen meer en diepgaander onderzoek vergen. Meer, omdat latere
overeenkomsten met natuurlijke personen mogelijk blijven en de kans groot
is dat deze iedere keer worden verlengd, dan wel opnieuw worden gesloten.
Diepgaander, omdat ingeval van een rechtspersoon als koper onderzoek moet
worden gepleegd of het verbod van de latere overeenkomst geldt of niet. Bovendien
moet worden onderzocht of de koper inderdaad een natuurlijke of een rechtspersoon
is. In de openbare registers zullen iedere keer de latere inschrijvingen met
betrekking tot onroerende zaken met tijdstip van inschrijving worden bijgehouden,
zonder dat duidelijk is dat er ooit werkelijk een voorkeursrecht zal worden
bijgehouden.Het amendement-Van Middelkoop, voorkomend op stuk nr. 10, dat de scheiding
tussen rechts- en natuurlijk persoon opheft door beide onder de werking van
het vijfde lid te brengen, heeft voor de notaris als voordeel dat hij geen
onderzoek behoeft te laten verrichten naar de status van de koper. Voor het
overige zal het onderzoekswerk voor de notaris meer en diepgaander zijn dan
in de huidige situatie het geval is. Verder is het amendement ten opzichte
van het wetsvoorstel duidelijker geredigeerd. Het heeft echter wel hetzelfde
bezwaar: niet duidelijk is wat er gebeurt wanneer een verkoper na het afketsen
van een koopovereenkomst, bijvoorbeeld bij faillissement, met betrekking tot
de grond een koopovereenkomst sluit met een andere koper binnen drie jaar
na de eerdere inschrijving en er vóór de levering een voorkeursrecht
wordt gevestigd. Mag de notaris dan de levering laten doorgaan en onder de
akte de goedverklaring plaatsen of mag hij dat niet? Als het laatste het geval
is, is dat dan overeenkomstig de bedoeling van de indiener van het amendement
dan wel die van de indieners van het wetsvoorstel? Wellicht kan men hierop
straks nader ingaan.Wat het Kadaster betreft moet men extra registreren, maar ik heb begrepen
dat het niet juist is, te veronderstellen dat dit technisch niet mogelijk
zou zijn.Vervolgens geef ik een reactie op het amendement-Verbugt, voorkomend op
stuk nr. 11. Zoals al blijkt uit de brief van de minister van 21 december,
vraagt het kabinet zich af of de termijn van zes maanden waarbinnen een overeenkomst
moet worden geëffectueerd om vrijstelling te geven van een eventueel
gevestigd voorkeursrecht, niet beter zou kunnen aanvangen na vestiging van
dat voorkeursrecht. Een uniforme behandeling vanaf een duidelijk startmoment
zou de rechtsgelijkheid ten goede komen. Dit standpunt onderschrijf ik ook
nu.In het initiatiefvoorstel is gekozen voor het moment van inschrijving
van de overeenkomst in de openbare registers als startmoment. Dit kan tot
rechtsongelijkheid en -onzekerheid leiden, afhankelijk van het tijdsverschil
tussen enerzijds de inschrijving van een optie- of koopovereenkomst met betrekking
tot grond waarop in een later stadium een voorkeursrecht wordt gevestigd en
anderzijds de vestiging van dat voorkeursrecht. Zo kan de één
na de vestiging van dat recht nog maar enkele dagen hebben om tot effectuering
van de optie- of koopovereenkomst over te gaan, terwijl de ander nog vrijwel
de volle zes maanden kan benutten. Ook is denkbaar dat het wetsvoorstel een
hausse in laatstedaginschrijvingen van reeds eerder gesloten optie- of koopovereenkomsten
uitlokt, zodra een voorkeursrecht dreigt te worden gevestigd. Dit leidt tot
onrust op de grondmarkt.Voorzitter. Ik zou een reactie willen geven op het amendement-Dijsselbloem
maar dat amendement is nog niet ingediend. Ik zou er sterk voor willen pleiten
dat dit amendement ook niet wórdt ingediend. Immers, er ligt op het
moment een wetsvoorstel van het kabinet bij de Raad van State. Daarmee wordt
duidelijk gemaakt dat wij zeer serieus en met gezwinde spoed aan de beoogde
verbreding werken. Wij zullen er alles aan doen om het mogelijk te maken dat
een en ander op korte termijn wordt vastgesteld. De door mij aangegeven voorkeur
heb ik om twee belangrijke redenen. In de eerste plaats ben ik weliswaar optimistisch
ingesteld, maar waar het gaat om wetgeving en de samenhang der dingen, wijs
ik er de Kamer erop dat na de behandeling hier ook de "overzijde" dit initiatiefwetsvoorstel
in behandeling zal nemen. Ik durf niet te voorspellen wat het resultaat van
die behandeling zal zijn. Als je het dan gekoppeld hebt en het resultaat is
daar negatief, heb je het kind met het badwater weggegooid.Een ander punt is dat de nota van toelichting op het wetsvoorstel, zoals
het bij de Kamer zal worden ingediend, zeer evenwichtig is; dat kan ik de
Kamer nu al verzekeren. Daarin wordt bijvoorbeeld afgewogen ingegaan op de
"groene discussie". De nota is er natuurlijk niet bij, als het voorstel hier
ingevoegd zou worden. Wij zijn bereid, spoed achter dat voorstel te zetten.
Ik doe echter een beroep op de Kamer om het daar op dit moment even bij te
laten.Mevrouw Van Gent vraagt wat de stand van zaken is wat betreft de algemene
maatregel van bestuur die nodig is om de Wet agrarisch grondverkeer te activeren.
Het structuurschema Groene ruimte, deel 1, is nu ingediend. Deel 3 volgt.
Het zou natuurlijk een wat merkwaardige procedure zijn, als er nu al gesproken
zou worden over een algemene maatregel van bestuur. Er hoort in dat opzicht
een koppeling plaats te vinden met deel 3 van het structuurschema, want dan
bestaat er ook een veel grotere duidelijkheid.De heer Dijsselbloem (PvdA):Geeft het huidige, vigerende structuurschema, ook een PCB, niet al voldoende
duiding van de ecologische hoofdstructuur die door de provincies inmiddels
verder is begrensd? Op basis daarvan zou de AMvB invulling kunnen krijgen,
bijvoorbeeld over de vraag om welke gebiedscategorieën het gaat. Ik zie
niet in wat een nieuw structuurschema, dat ook weer vertraging met zich
mee zou brengen, op dat punt zou toevoegen.Staatssecretaris Remkes:Ik hoop wel dat de Kamer haar eigen positie een beetje serieus neemt.
Als je vooruitlopend op de bespreking van een structuurschema zelf praat over
gebieden, ben je naar mijn idee bezig de zaak op zijn kop te zetten; er nog
van afgezien dat er ook op perceelsniveau allerlei meer gedetailleerde dingen
in de vorm van een ministeriële regeling moeten komen, naar ik heb begrepen.De heer Dijsselbloem (PvdA):Ik vraag dit ter verheldering, want er is echt een misverstand. Er is
een vigerend structuurschema Groene ruimte waarin categorieën zijn geduid.
Op basis daarvan had de Wet agrarisch grondverkeer allang kunnen worden geactiveerd.
Volgens de staatssecretaris ligt er nu een nieuw schema. Hij stelt voor om
dit eerst te behandelen en daarna de wet te activeren. Dat kan, maar had onze
voorkeur gehad als wij op basis van het vigerende structuurschema de WAG –
overigens al een paar jaar geleden – hadden geactiveerd.Staatssecretaris Remkes:Ik heb de stand van zaken en de mijns inziens meest logische volgorde
aangegeven. De andere discussie moet met de collega's van LNV worden gevoerd.Mevrouw Van Gent vroeg wat het convenant grondprijsbeleid precies betekent.
Is dat geen dode letter? Dat is het absoluut niet. Ik zal precies zeggen wat
het convenant in essentie wel en niet doet. Het convenant bestrijdt de praktijk
van het grondquotasysteem, dat in een aantal gemeenten voorkomt. De grondprijs
is daar bijvoorbeeld gekoppeld aan de vrij-op-naamprijs van de woning. Als
mevrouw X of mijnheer Y een woning koopt en daar een duurdere keuken in laat
zetten of een serre aan laat bouwen, gaat onmiddellijk de grondprijs omhoog.
Met dat systeem wordt kwaliteit afgestraft, terwijl wij juist kwaliteit willen
bevorderen. Daarbij maak ik de relativerende opmerking dat ik natuurlijk ook
benieuwd ben hoe het convenant tussen de koepelorganisaties en mij doorwerkt
naar de werkvloer. Dat zal stringent gemonitord worden. Vooralsnog ga ik ervan
uit dat het in onze polder goed zal werken. Afgesproken is dat partijen in de toekomst de residuele grondwaardemethode
zullen toepassen. Dat betekent dat de vrij-op-naamprijs wordt bepaald, de
bouwkosten en de bijkomende kosten daarvan worden afgetrokken en de grondprijs
dan de resultante is. Daarmee bereik je, als dat zuiver wordt gehanteerd,
dat kwaliteit niet meer wordt afgestraft. Ik wijs erop dat de prijs van nieuwbouwwoningen
een redelijk vast gegeven is en een afgeleide van de prijsvorming binnen de
bestaande voorraad. Er bestaan mythische verhalen over, maar zo zit het in
het algemeen in elkaar. De nieuwe afspraak kan ertoe leiden dat gemeenten
minder voor de grond krijgen en dat er als het ware gecompenseerd wordt voor
kwaliteit, maar dat beoogden wij juist. Bij marktpartijen en gemeentebesturen
wordt nog wel eens gewezen op de situatie in IJburg waar 50 tot 60% van de
vrij-op-naamprijs voor de grond betaald wordt. Dit zou met de markt samenhangen,
maar in sommige situaties onderschrijf ik die redenering niet. Ik ben voorstander
van de toepassing van de residuele grondwaardemethode, maar als er sprake
is van schaarste – zoals in Amsterdam – kun je je afvragen of
de resultaten sociaal nog wel te verdedigen zijn. Deze discussie zal wat mij
betreft nog verder gevoerd worden. De kwalificatie "dode letter" deugt echter
niet.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Het gaat mij met name om het sociale aspect. In het afgesloten convenant
is nog steeds sprake van het zelfrealisatiebeginsel. Mijn stelling is dat
de overwinsten die ontstaan doordat misbruik wordt gemaakt van de schaarste
niet aan een individuele koper of projectontwikkelaar mogen worden gelaten.
Ze moeten gebruikt worden voor collectieve uitgaven in het gebied. Daar rijst
mijn probleem want dat is ook de impact van de grondexploitatievergunning.
Ik vind het jammer dat dit niet in het convenant voorkomt.Staatssecretaris Remkes:Ik gaf al aan dat het kabinet en een meerderheid van de Kamer geen behoefte
hebben om op dit moment het zelfrealisatieprincipe ter discussie te stellen.
Het convenant leidt er niet toe dat overwinsten bij de eerste verkoper terechtkomen.
Het probeert een einde te maken aan methoden die kwaliteit afstraffen. Mevrouw
Van Gent weet dat ik er niet tegen ben dat er, onder bepaalde condities en
voor een beperkte tijdsduur, antispeculatieafspraken worden gemaakt om dat
soort effecten te voorkomen.De voorzitter:Is de staatssecretaris al aan een afronding toe?Staatssecretaris Remkes:Ik heb nog een drietal punten.De voorzitter:En dat blijft ook in het kader van de behandeling van dit wetsvoorstel?Staatssecretaris Remkes:Zeker. Mevrouw Van Gent pleitte ervoor de regierol uit de Onteigeningswet
aan te passen aan de regierol in de Wvg. Ik voel er niet voor om nu de discussie
daarover te voeren. Daarom stel ik voor, hierover nader te spreken wanneer
het wetsvoorstel exploitatie ter behandeling voorligt. De heer Van Middelkoop
vroeg om laatstedagovereenkomsten te laten ingaan na vestiging van het voorkeursrecht.
De eerste ondertekenaar van het initiatiefwetsvoorstel heeft uitvoerig gesproken
over dat vermeende gat. Ik houd mijn kruit op dat punt droog. Ik wil nog even
nagaan of de verstrekte verduidelijking voldoende is.Ten slotte kom ik bij een vraag van de heer Ter Veer, die verwees naar
het regeerakkoord en zich afvroeg wat er eigenlijk allemaal is gebeurd. Ik
kon mij bij die vraag niet geheel aan de indruk onttrekken dat de heer Ter
Veer een belangrijk deel van de film gemist heeft. Immers, de nota Grondbeleid
ligt er en er heeft een uitvoerig notaoverleg plaatsgevonden. Recentelijk
is een voortgangsbrief met betrekking tot het grondbeleid in de richting van
de Kamer gegaan. Ik kan de heer Ter Veer en de Kamer zeggen dat het de bedoeling
is dat eind februari een tweede voortgangsbrief bij de Kamer op de mat zal
vallen.Ik noem in dit verband nog een paar onderwerpen. Wij zijn druk bezig met
onderzoek naar de openruimteheffing. In de tweede helft van februari zal daarover
een brief aan de Kamer worden gestuurd. Ik heb zojuist al verwezen naar de
exploitatievergunning. Het is het streven om in april of mei een proeve van
een wetsvoorstel te publiceren. Ik heb zojuist in de richting
van mevrouw Verbugt aangegeven dat een onderzoek naar concurrentiebevordering
zal plaatsvinden. Er loopt een onderzoek – het resultaat zal binnenkort
opgeleverd worden– om de herstructurering te bevorderen. Het werkprogramma
op het terrein van de Raad voor vastgoed en de rijksoverheid, alsmede het
beleidskader, is de Kamer recentelijk toegestuurd en er lopen allerlei acties
om de transparantie te bevorderen. Ik kan derhalve niet helemaal de indruk
plaatsen die de heer Ter Veer heeft dat wij er niets aan zouden doen.De voorzitter:Wij zijn hiermee gekomen aan het einde van de eerste termijn van de Kamer,
de initiatiefnemers en het kabinet. Naar mij blijkt, wordt het eerdere verzoek
om een schorsing ingetrokken. Dat betekent dat wij nu de tweede termijn ingaan.Mevrouw Verbugt (VVD):Voorzitter. Ik dank de initiatiefnemers voor hun uitgebreide antwoord
en ik dank ook de staatssecretaris. In tweede termijn rest mij nog slechts
om op een aantal punten een nadere verduidelijking te vragen.Ik wil echter eerst duidelijk aangeven waar het wel om gaat en waar het
niet om gaat. Het gaat er niet om dat wij optie- en koopcontracten voorafgaand
aan een mogelijk te vestigen voorkeursrecht willen verbieden. Dat hebben wij
ook duidelijk aangegeven bij de vestiging van het voorkeursrecht en bij de
discussie over het wetsartikel 26. Die opties worden niet geschrapt. Ik denk
dat het belangrijk is dat wij dit hier vaststellen. Het gaat er ook niet om
dat wij de marktsector willen buitensluiten, want wij willen juist PPS bevorderen.
Het gaat er voorts niet om dat wij aan de agrarische sector nieuwe beperkingen
opleggen. Ik denk dat de VVD-fractie en de initiatiefnemers het op die punten
eens zijn.Waar het wel om gaat, is dat wij inzien dat het nu heel gemakkelijk is
om zonder enig risico een positie op de bouwmarkt te verwerven, waarmee de
concurrentie op die markt en op bouwlokaties in de kiem kan worden gesmoord.
Daarmee zijn wij niet gelukkig. Ook de VVD wil derhalve constructief meedenken
om dit probleem aan te pakken en marktwerking te bevorderen. Wat dit laatste
betreft zien wij echter ook duidelijk een taak weggelegd voor de gemeenten,
die op dat punt wat intensiever en ook wat creatiever kunnen omgaan met de
mogelijkheden die de wet reeds biedt.Voor ons vormt het een pijnpunt dat de initiatiefnemers in het vijfde
lid dat bij nota van wijziging wordt ingevoerd, de natuurlijke personen anders
willen – misschien moet ik nu zeggen: wilden – behandelen dan
bedrijven. Wij vinden dat dit niet kan. Het kan toch ook niet zo zijn dat
PvdA, D66 en CDA de opvatting huldigen dat het bedrijf niet te goeder trouw
zou zijn. Daar willen wij nog even opheldering over, zodat wij weten waar
wij in dezen precies staan.Ik proef bij de initiatiefnemers, lettende op het antwoord in eerste termijn,
sympathie voor de gedachte om dit onderscheid tussen natuurlijke personen
en rechtspersonen op te heffen. Zij willen vasthouden aan het verversingscontract.
Begrijp ik het zo goed? Het zou ook geen gevolgen hebben voor de agrarische
maatschappen en geen belemmering vormen voor de agrarische bedrijvigheid in
zijn algemeenheid. Dat laatste vinden wij een essentieel punt. Als de heer
Depla dit kan bevestigen, is voor ons een deel van die pijn weggenomen. Dat
is dan de winst van het debat, maar ik wil het toch nog iets concreter bezien.
Er is mij net een nieuw amendement aangereikt van de heer Van Middelkoop.
Ik ben er nog niet uit, want het is ook mij op dit moment niet duidelijk hoe
het precies is geformuleerd. Het huidige vijfde lid is heel onduidelijk. Zo
kan het niet, dus daar willen wij van af. Wij zijn er echter niet zeker van
of dat nu is ondervangen met het nieuwe amendement. Ik wil graag weten waarop
de staatssecretaris zojuist heeft gereageerd. Was dat het eerste amendement
van de heer Van Middelkoop of het tweede, dat zojuist is aangereikt?Staatssecretaris Remkes:Op het eerste exemplaar.Mevrouw Verbugt (VVD):Wij horen in tweede termijn graag uw visie op het nieuwe amendement.Blijft over de vraag wanneer de zesmaandentermijn ingaat: op het moment
van inschrijving van het koop- of optiecontract zoals de initiatiefnemers
voorstellen of het moment van vestiging van het voorkeursrecht zoals wij hebben
voorgesteld. De principiële vraag is voor ons waarom je beperkingen moet
opleggen als er nog geen voorkeursrecht is en er misschien helemaal niet komt.
Wat er niet is, kun je ook niet ontduiken. De opwinding daarover begrijp ik
niet. Ik vraag de initiatiefnemers om nog eens hierop in te gaan en met name
op de rechtsongelijkheid en de rechtsonzekerheid die ontstaat als je niet
iedereen over dezelfde kam scheert. Ik vind het belangrijk om er in tweede
termijn absolute helderheid over te krijgen.Ik kom bij de vraag of een aangepast voorkeursrecht een waarborg biedt
voor meer marktwerking en een betere prijs-kwaliteitverhouding. Wij zijn er
in ieder geval nog niet van overtuigd. Als je meer aanbieders in de markt
wilt, verwachten wij meer van particulier opdrachtgeverschap en openbaar aanbesteden.
Wij verwachten ook veel van het bevorderen van transparantie. Dat zit allemaal
niet in dit initiatiefwetsvoorstel. Daarom willen wij nog een aantal stappen
zetten om op een aantal andere speerpunten marktwerking te bereiken. De VVD
wil ook in de toekomst hieraan werken. De staatssecretaris zegt dat hij ermee
bezig is en dat in de loop van nadere voorstellen daarover zijn te verwachten.
Wij dringen aan op spoed, omdat de wetsvoorstellen op die punten ook een relatie
hebben met de wijze waarop je aankijkt tegen het voorkeursrecht. Dat hangt
toch met elkaar samen. Die samenhang willen wij graag blijven zien. Wij zullen
er graag op terugkomen.De heer Dijsselbloem (PvdA):Voorzitter. Ik dank de initiatiefnemers en de staatssecretaris voor hun
antwoorden, die dit wetsvoorstel en de werking ervan verder hebben verhelderd.
Het is duidelijk meer dan een technische reparatie. In onze ogen is het een
betekenisvol initiatief, dat het belang van de regie van de gemeente in dergelijke
zaken bevestigt. De staatssecretaris heeft gelijk dat in de toekomst het belang
van het voorkeursrecht voor actief grondbeleid wellicht kan
afnemen, als wij andere instrumenten in handen hebben. Nu is het voorkeursrecht
nog een zeer belangrijk instrument. Ik verwacht ook dat het dat zal blijven,
maar er zullen andere instrumenten naast worden gesteld.Belangrijk is dat wij geen zekerheid hebben dat gemeenten het door ons
aangereikte instrumentarium zullen gebruiken ten behoeve van het versterken
van de prijs-kwaliteitverhouding voor de woonconsument. Dat geldt vaak wanneer
decentrale overheden een belangrijke rol hebben. Wij kunnen instrumenten aanreiken
en wensen uitspreken, maar wij hebben geen zekerheid dat decentrale overheden
er actief mee omgaan op de door ons gewenste manier. Dat doet echter niets
af aan het belang van dit initiatief. Ik ben de heer Depla erkentelijk voor
zijn antwoord op het punt van het stedelijk groen. Het is een duidelijke stellingname
ten aanzien van de interpretatie van artikel 2, lid 2. Ik heb in overleg met
het Bureau wetgeving gekeken of wij daarover als Kamer een helder signaal
kunnen geven. Het gaat dan om de vraag of stedelijk groen een bestemmingwijziging
is conform artikel 2, lid 2, dus een bestemmingswijziging naar een niet-agrarisch
gebruik. Het lijkt mij evident dat dit zo is, maar er is een rechterlijke
uitspraak waarbij dat niet zo werd uitgelegd. Om op dit voor mij evidente
punt helderheid te verschaffen als medewetgever, leg ik de Kamer een motie
voor.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat in de jurisprudentie geen eenduidigheid is ontstaan over
het voorkeursrecht van gemeenten bij verwerving van gronden ten behoeve van
stedelijke groenprojecten;spreekt uit dat bij groenprojecten in en om de steden sprake is van bestemmingswijziging
als bedoeld in artikel 2, lid 2, van de Wet voorkeursrecht gemeenten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Dijsselbloem, Van Gent, Ter Veer
en Poppe. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14(27750).De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik wil markeren dat wij hier een klein historisch moment meemaken in de
wetgevingsgeschiedenis van beide organen van de wetgevende macht in Nederland.
Ik kan mij namelijk niet herinneren ooit een motie te hebben zien passeren
waarin geprobeerd werd een rechterlijke uitspraak of de jurisprudentie te
beïnvloeden. De normale reflex is, zoals de heer Dijsselbloem weet, dat
wanneer de rechter een uitspraak doet die de wetgever niet bevalt, de wetgeving
wordt veranderd. Zou dat hier niet de juiste reactie zijn? Verder heeft deze
materie niet direct betrekking op het initiatiefwetsvoorstel maar op een vorige
wetswijziging. Denkt de heer Dijsselbloem nu echt dat je op deze manier een
onwelgevallige jurisprudentie kunt wijzigen, op een zodanige manier dat de
rechter daar een boodschap aan heeft? Ik waag dat in hoge mate te betwijfelen.De heer Dijsselbloem (PvdA):Ik vind het een logische vraag of het niet beter is om gewoon de wetgeving
op een ordentelijke wijze te veranderen. Die afweging is mogelijk, maar in
artikel 2, lid 2, wordt slechts gesproken van een bestemmingswijziging in
niet-agrarisch. Er wordt dus niet aangegeven dat het bijvoorbeeld woningen
of bedrijfsterreinen moeten zijn. Dat wordt in de wet niet ingevuld. In de
wetsgeschiedenis is natuurlijk wel gewisseld om welke doeleinden het dan gaat.
Bij eerdere debatten over deze wet in 1996 en eerder is stedelijk groen echter
niet expliciet aan de orde geweest. Het is daarom zinvol om het debat, of
dat in onze interpretatie als medewetgever ook een niet-agrarische bestemming
is, nu wel even kort met elkaar te voeren. Mij lijkt het evident. Het gaat
om recreatiegebieden en natuurgebieden, uitloopgebieden voor stedelingen.
Het kan bijvoorbeeld gaan om een groen gebied bij een Vinex-lokatie. Dit zou
kunnen worden verhelderd in de wet, maar dan zou je ook alle andere mogelijk
niet-agrarische bestemmingen moeten benoemen. Dat is ondoenlijk en bovendien
eigenlijk onwenselijk. Over al die andere punten zoals woningbouw of bedrijfsterreinen
is namelijk geen discussie; het is allemaal evident. Blijkbaar vond de desbetreffende
rechter in deze uitspraak dat dit niet gold voor stedelijk groen. Bij eerdere
debatten heeft dit geen of nauwelijks aandacht gekregen. Ik heb aan het Bureau
wetgeving gevraagd of het een zindelijke weg was om als Kamer in een motie
uit te spreken dat het wat ons betreft buiten kijf staat dat stedelijk groen
bij bijvoorbeeld grote woningbouwlokaties in het kader van Vinex, onder dit
artikel vallen. Het Bureau wetgeving vond het een prima manier om de opvatting
van de Kamer als medewetgever op dit punt te verhelderen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik treed niet in discussie met het meer dan voortreffelijke Bureau wetgeving.
Als dit echter kan, dan kan er ongelooflijk veel, dan kan zo ongeveer alles.
Als iets je niet bevalt in de jurisprudentie, zou dat op die manier zijn te
repareren, met dien verstande dat als de wetgevende weg de meest voor de hand
liggende is, je die zou moeten kiezen. Om die reden heb ik grote aarzelingen –
en dat is een eufemisme – om los van de inhoud aan de motie mee te werken.
Ik wil u dus vragen om hier nog eens goed over na te denken en misschien ook
nog wat advies in te winnen. Ik weet namelijk niet of u ons wel op zo'n manier
mag overvallen. Puur formeel valt het buiten het kader van dit onderwerp,
want wij hebben het nu over een precisering van de vrijstellingsgronden van
de Wet voorkeursrecht gemeenten. De motie gaat daar echter niet over. Ik kijk
even naar de voorzitter, maar niet om af te hameren. Staatsrechtelijk gezien,
vind ik de motie namelijk zo interessant dat ik haar nog wel even haar weg
wil laten gaan. Er moet echter heel wat gebeuren voordat ik, los van de inhoud,
mijn procedurele aarzelingen kan overwinnen om hier mijn steun aan te geven.De voorzitter:Ik wijs de heer Van Middelkoop erop dat de motie voldoende ondersteund
is.De heer Dijsselbloem (PvdA):Ik heb mij laten adviseren, omdat ik mij afvroeg wat ik kon doen. Het
is geenDijsselbloem majeur punt en het vraagt ook geen wetsverandering. De
wet wordt er ook niet anders door uitgelegd. Ik wilde ook niet
in strijd handelen met de wet. In mijn optiek gaat het echter om een haast
vanzelfsprekende duiding van de term "niet-agrarische bestemming". Het lijkt
mij dat wij hier bezig zijn om de wet, zonder haar fundamenteel te veranderen,
te versterken en te verhelderen en in die zin dus aan betekenis te laten winnen.
In dat kader past de motie volgens mij.Wij hebben met elkaar gesproken over de relatie met onteigening. Ook wij
zijn ervan overtuigd dat de onderhavige reparatie per saldo een versnelling
van die procedure mogelijk maakt. Dit onderstreept wel – ik heb dat
in eerste termijn ook al gezegd – het belang van aanpassing van de Onteigeningswet.Over de amendementen van mevrouw Verbugt heb ik in eerste termijn al mijn
oordeel gegeven. Ondanks de beraadslaging kom ik daar niet op terug. Wij hebben
met elkaar gewisseld dat het onderscheid tussen natuurlijke personen en rechtspersonen
niet goed is. Dat is een reëel punt, maar de oplossing die de heer Van
Middelkoop daarvoor biedt in zijn gewijzigde amendement op stuk nr. 13, is
beter. Daarmee wordt ook recht gedaan aan de intenties van het initiatiefvoorstel.Het probleem van de maatschap is ook naar het oordeel van mijn fractie
voldoende verhelderd. Er is op gewezen dat de familie is vrijgesteld en dat
het voorkeursrecht alleen kan worden gebruikt bij bestemmingswijziging. Het
laatste impliceert dat het niet aan de orde is, als het om agrarisch gebruik
blijft gaan. Ten slotte is er nog de hardheidsclausule. Dat zijn voldoende
waarborgen om de agrarische bedrijfsopvolging niet in de wielen te rijden.Ik heb overwogen om een amendement in te dienen voor een verbreding van
de wet naar alle gemeenten in Nederland. Ik heb evenwel goed geluisterd naar
de argumenten van de initiatiefnemers. Zij hebben gezegd dat dat op dit moment
niet gewenst zou zijn, dat het in strijd is met de considerans en dat het
reeds toegezegd is door het kabinet. Verder hebben zij gewezen op het risico
in het verdere traject. Ook de staatssecretaris heeft gewezen op de behandeling
aan de overzijde. Hij zei dat wij natuurlijk moeten voorkomen dat het kind
met het badwater wordt weggegooid. Ik heb dit zeer goed begrepen. Door mijn
amendement als het ware boven de markt te laten hangen, heb ik wel de urgentie
van het door het kabinet aangekondigde wetsvoorstel onderstreept. Ik dring
erop aan dat dit echt zo spoedig mogelijk naar de Kamer komt. Het amendement
zal ik niet indienen.Tot slot merk ik op dat wij alleen maar enthousiaster zijn geworden over
het initiatiefvoorstel.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank de indieners en de staatssecretaris voor de beantwoording.
Zij hadden overigens geen zin om uitgebreid in te gaan op de echte grondpolitiek.
Wellicht heeft dat ermee te maken dat ze niet helemaal op dezelfde lijn zitten.
"Hou je mond over de grond" is de neiging bij de initiatiefnemers. Wellicht
is dat een beetje een open wond! Ik ben het eens met de heer Depla, die heeft
gezegd dat het hem gaat om concurreren op de grond, in plaats van concurrentie
om de grond. Dit initiatief is een stapje op de weg om daar te komen. Maar
om een werkelijke stap te zetten, zal aan meer moeten worden gedacht. Daarover
zullen wij elkaar nog wel tegenkomen.De GroenLinks-fractie zet in op herziening van de Onteigeningswet, de
grondexploitatiewet en de beauty contest. Staatssecretaris Remkes heeft aangegeven,
daarop bij de exploitatievergunning terug te komen. Ik ben blij dat we in
april/mei de proeve voor een wetsvoorstel kunnen verwachten. De blijdschap
wordt pas echt groot als de tekst wat opschuift in onze richting! Dat is afwachten,
en het blijft altijd spannend.De heer Dijsselbloem vond het nodig, in eerste termijn een heel referaat
te houden over de Wet agrarisch grondverkeer. Maar het gaat allemaal zo traag
als een slak. Ik noem de diverse structuurschema's inzake de groene ruimte,
terwijl er op het gebied van de ecologische hoofdstructuur toch wel enige
urgentie is. D66 heeft samen met enige fractievoorzitters een heel debat gehouden
over natuuraankopen. Het eerste probleem is natuurlijk het geld, waarover
altijd enorm wordt gesteggeld. Als er geld wordt gevraagd, saboteert het kabinet
dat aanvankelijk, maar het is een combinatie van deze twee zaken. Wanneer
kunnen wij dat ongeveer verwachten? Ik mag immers aannemen dat ook de staatssecretaris
dat van groot belang vindt.Bij interruptie hebben we al wat woorden gewisseld over de overgangstermijn.
Op sommige punten vond ik de beantwoording van de initiatiefnemers sterk,
maar op dit punt vond ik de beantwoording niet helemaal – ik druk mij
genuanceerd uit – overtuigend. De heer Depla sprak in dit verband zelfs
over faillissementen bij ontwikkelaars. De tranen sprongen mij bijna in de
ogen! Wat hij zei, slaat natuurlijk nergens op. Immers, in het debat komen
de begrippen "te goeder trouw" en "te kwader trouw" naar voren, maar ik heb
dat soort begrippen helemaal niet in de mond genomen. Als die ontwikkelaars
te goeder trouw zijn, kun je volgens mij nog wel een deal met hen sluiten.
Bovendien: als al dat "geoptie" wel doorgaat op stukken grond waarvan men
niet weet of daar nog een andere bestemming op komt te rusten – het
blijft immers een gokje – kan ik daar niet wakker van liggen. Het is
dan maar helemaal de vraag, of je daarmee de rechtszekerheid van degene die
de optie heeft genomen, aantast. Graag hoor ik daarop de visie van initiatiefnemers
en staatssecretaris. Als de ontwikkelaar te goeder trouw is, begrijpt hij
heel goed dat het problemen kan geven. Hij wil natuurlijk dolgraag meewerken
aan een bestemming die ook maatschappelijk interessant is. Dit wordt mij toch
iets te gemakkelijk afgeschilderd. Ik ben dan ook niet overtuigd of dit niet
met terugwerkende kracht kan. Wordt het anders niet een beetje een dode letter
en zijn diegenen die niet helemaal te goeder trouw zijn toch niet bezig om
overal op van alles en nog wat opties te plegen?De staatssecretaris heeft de brief van het kabinet van 21 december 2001
geciteerd. Het viel mij op dat hij dat wat selectief deed. Ik had namelijk
ook een vraag gesteld over die brief. Die vraag ging over het volgende citaat.
Op pagina 3 van die brief zegt het kabinet: In de literatuur is bepleit om
de Onteigeningswet op de regierol uit de Wvg en de jurisprudentie van de Hoge
Raad daarover aan te laten sluiten, in die zin dat de gemeente mag vragen
dat iedere zelfrealisator zich aan de gemeentelijke regie onderwerpt, anders volgt onteigening. Ik zou graag van de staatssecretaris willen
horen hoe ik dat moet interpreteren.Ik raak niet overstuur van het convenant, maar ik wil de staatssecretaris
toch iets vragen. Hij heeft de neiging om te zeggen dat wij er maar het beste
van moeten hopen en dat wij wel zullen zien hoe het gaat werken. Wanneer vindt
hij het echter een succes? Is hij niet met mij van mening dat wij veel beter
moeten kijken hoe overwinsten collectief ingezet kunnen worden?De fractie van de Partij van de Arbeid kiest eieren van haar geld, want
de staatssecretaris heeft niet alleen vandaag gedreigd met de senaat. Wij
kunnen echter zelf ook wel rekenen. Ik ben niet echt voor de senaat, dus dat
is een extra reden om daar toch eens kritisch naar te kijken. Het is treurig
dat het zo gaat en ik vind het ook een beetje slap om dat in de discussie
te gebruiken. Ik heb het niet over u, mijnheer Dijsselbloem, hoewel wel een
beetje, maar toch met name over de staatssecretaris.De fractie van GroenLinks zal dit initiatiefwetsvoorstel steunen. Wij
stemmen verder van harte in met het gewijzigde amendement-Van Middelkoop.
Over de twee amendementen van mevrouw Verbugt het volgende. Zij heeft mij
in de discussie niet kunnen overtuigen. Ook gezien de beantwoording blijf
ik van mening dat haar amendementen dit initiatiefwetsvoorstel met de grond
gelijk maken. Daarom zullen wij daar ook niet mee instemmen.De heer Ter Veer (D66):Mevrouw de voorzitter. Ook ik dank zowel de initiatiefnemers als de staatssecretaris
voor hun antwoorden. Ik constateer met de heer Depla dat er over artikel 26
kennelijk geen onduidelijkheden meer waren en dat iedereen zich in het daarover
gewisselde kan vinden. Verder behoefde artikel 10 nog discussie en is nu dan
ook terecht hoofdpunt van deze gedachtewisseling geweest. Ik ben ook van mening
dat de antwoorden in eerste termijn verheldering hebben gebracht, zodat wij
almaar dichter bij de eindconclusie komen. Die eindconclusie behelst met name
het kiezen van een positie in het dilemma van wat nu voorligt en waar wij
voor de eindstemming straks zullen staan, namelijk of het versnellend of vertragend
werkt. Welnu, de fractie van D66 kiest positie in het kamp dat meent dat dit
versnellend werkt. Dat is dus een reden om voor het voorliggende wetsvoorstel
te stemmen.Er is gesproken over de maatschappen en ook in de gedachtewisseling in
eerste termijn tussen mevrouw Verbugt en mij is geconstateerd dat alle onduidelijkheid,
zo die er zou zijn, zou moeten worden weggewerkt. Aangezien de Handelingen
een onderdeel zijn van de wetsgeschiedenis en daarvan een essentieel onderdeel
uitmaken, ben ik van mening dat ook op dat punt het is gelukt om verheldering
en verbetering aan te brengen, met name op het punt van de fake-maatschap,
waar de heer Depla uitvoerig bij stil heeft gestaan.Met betrekking tot de zigzagconstructie – als het gaat om ontwijkingmogelijkheden –
wil ik weten of dit punt voldoende duidelijk is. Of moet, gegeven het feit
dat iedereen tegen een zigzagconstructie is, er nog een amendement dan wel
een nota van wijziging worden ingediend?Dan kom ik bij de motie die mede door mij is ondertekend. Reagerend op
de gedachtewisseling tussen de heer Van Middelkoop en de heer Dijsselbloem
merk ik op dat ik niet per se in het kamp wil staan dat tot de grootst mogelijke
bescheidenheid leidt. Wij mogen als medewetgever zeker positie kiezen en ik
zie er geen bezwaar in om dat in een motie te vervatten. De uitvoerige gedachtewisseling
en de reactie die daarop ongetwijfeld van de kant van de initiatiefnemers
zal komen, wordt natuurlijk opgenomen in de Handelingen. Dan is het vastgelegd
en daarmee is eventueel de vraag aan de orde of de motie al dan niet overbodig
is. Ik zie echter geen enkel bezwaar tegen het positie kiezen via het stemmen
over deze motie.Mevrouw de voorzitter. Dan ben ik toegekomen aan de antwoorden van de
staatssecretaris. Hij heeft gezegd dat het overgangsregime ook in de ogen
van de regering als zorgvuldig wordt aangemerkt en dat hij steun wil betuigen
aan dit initiatief, waarmee de laatste hindernissen, zo die er al waren, zijn
komen te vervallen.De staatssecretaris heeft aan mijn adres over het grondbeleid een aantal
behartigenswaardige woorden gesproken. Wat kan ik dan beter doen dan te zeggen
dat ik inslik wat ik gezegd heb? In het kader van de aanstaande verkiezingen
voeg ik daar nog voor de duidelijkheid aan toe dat ik erop zal toezien dat
het handboek voor de verkiezingscampagne van D66 op deze punten zeer gestipuleerd
zal zijn, zodat duidelijk is dat dit geen verloren jaren zijn geweest voor
het grondbeleid en dat met name de campagnevoerende leden van D66 zullen weten
wat hun te doen staat en welke concrete verdiensten zij hebben te melden.
Het zal duidelijk zijn dat mijn fractie zal stemmen voor het wetsvoorstel,
voor het amendement op stuk nr. 13 en tegen de amendementen op de stukken
nrs. 11 en 12.De heer Poppe (SP):Voorzitter. Na de laatste woorden van de heer Ter Veer zullen de groene
staafkolommetjes bij NOVA wel snel omhoog gaan. Hoewel, ik heb zo mijn twijfels
daarover.Voorzitter. Ik hoef niet veel te zeggen, want wij praten feitelijk al
erg veel over heel weinig. Het is geen fundamentele discussie over de grondpolitiek,
die eigenlijk nodig is. Wij spreken over een ietsepietsje verbetering van
wat er van het wetsvoorstel is overgebleven. Waar gaat het om? De gemeenten
verwerven pas een voorkeursrecht nadat met het oog op het publieke belang
de bestemming van een stuk grond is gewijzigd. Zodra dat gebeurt, schiet de
grondprijs al omhoog. Op dat moment krijgt de eigenaar van die grond de meerwaarde
die voortkomt uit activiteiten van de overheid met het oog op het publieke
belang. En dan maakt het niet uit of dat iemand is die te goeder trouw of
te kwader trouw een optiecontract op die grond heeft of dat het de boer zelf
is, die tot dan in zijn nijvere arbeid daar spruitjes op teelde. Dat geldt
komt dan terecht bij een private persoon, organisatie of eigenaar. Dat is
in feite onrechtvaardig. De grond zou eigenlijk verworven moeten kunnen worden
tegen de functionele waarde die de grond tot dan toe had als landbouwgrond.
Dan zal een snelle wijziging van de Onteigeningswet aan de orde moeten zijn.
Ik hoorde de heer Dijsselbloem zeggen dat die snelle wijziging van de Onteigeningswet
er eigenlijk moet komen. Ik stel voor dat de PvdA-fractie het initiatief neemt tot wijziging van de Onteigeningswet. Als dit binnen drie
maanden kan, werk ik daaraan graag mee, anders zullen mijn opvolgers dat graag
doen. Dat is toch een uitdaging.Wanneer is iemand die een optiecontract heeft te goeder trouw of te kwader
trouw? Het is al gezegd: als je een optiecontract op grond neemt terwijl er
in de verste verte nog geen wijziging in het bestemmingsplan te zien is, doe
je dat alleen uit speculatieve overwegingen. Het is een soort geldbelegging
met een garandeerde meerwaarde; met doet dit natuurlijk wel met gebieden waar
de kans hierop groot is. Zo achterlijk zijn zij nu ook weer niet.Als dit niet is gebeurd en de individuele boer de meerwaarde krijgt, zien
wij een ander verschijnsel, dat door de gehele samenleving golft. Dan zal
de boer, als hij zijn boerenbedrijf elders wil voortzetten, elders grond kopen
of een bedrijf overnemen. Door de meerwaarde heeft hij zoveel geld gekregen
dat hij de grond voor een hoge prijs kan kopen. Door dit overheidshandelen –
het wijzigen van het bestemmingsplan, het uitkopen van de agrariër –
stijgen de prijzen voor landbouwgrond overal in het land. Dat betekent dat
de jonge starters veel schuld op hun nek moeten nemen om te kunnen voortgaan.
De prijzen voor de producten zijn dan ook nog laag, terwijl de grond duur
is. Dat is natuurlijk heel slecht voor onze boeren. Daarom geven ongeveer
negentig boeren per week de pijp aan Maarten.Mijn fractie zal dit wetsvoorstel natuurlijk steunen. Dat geldt niet voor
de amendering van de VVD-fractie, maar dat hoef ik verder niet uit te leggen.
Ik moet de amendering van de heer Van Middelkoop nog bestuderen.De initiatiefnemers hebben waarschijnlijk veel werk verzet, ook voor weinig,
zoals wij nu ook lang over weinig praten. Het is in feite te mager. Gelet
op de problemen met de grondspeculatie en de gevolgen ervan voor bijvoorbeeld
de boeren en de woningbouw, waarvan de staatssecretaris zelf een voorbeeld
gaf, moet de overheid toch vanuit algemeen belang gronden kunnen verwerven
tegen de functionele waarde, zonder dat daaruit een prijsstijging voortkomt.
Zolang dat niet kan, wordt de positie van de gemeenten door dit wetje wel
ietsje versterkt, maar het is evenwel veel te minimaal, zeker omdat zo'n groot
gedeelte van het land, waarschijnlijk juist de gronden waar het in de toekomst
om gaat, al is verworven via optiecontracten. Dan blijft er weinig over.Het gewijzigde artikel 26 wordt van kracht vanaf 22 mei 2001. Ik heb het
niet kunnen uitrekenen en ik heb het ook niet gehoord, terwijl ik het wel
heb gevraagd aan de initiatiefnemers: wat is de meerwaarde ervan? Hoeveel
grond is al bezet? Dat is niet bekend, dus eigenlijk weten wij niet eens precies
wat de waarde van dit wetsvoorstel is. Het is in ieder geval geen verslechtering,
dus mijn fractie zal het wetsvoorstel steunen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. Ik zal niet proberen om met de heer Poppe te concurreren in
enthousiasme voor dit wetsvoorstel, maar ook mijn fractie heeft er sympathie
voor. Zo zijn wij begonnen en ik moet zeggen dat die sympathie is toegenomen,
omdat een aantal toch niet onbelangrijke technische twijfels is weggenomen.Laat ik beginnen met het uitspreken van mijn waardering voor de initiatiefnemers,
in het bijzonder voor de heer Depla voor de wijze waarop hij het initiatiefwetsvoorstel
heeft verantwoord en verdedigd. Ik doe dat met enige weemoed, want ik veronderstel
dat de heer Depla de Kamer eerdaags zal verlaten. De projectontwikkelaars
zullen hebben meegeluisterd en een vet contract zal hem ongetwijfeld worden
voorgehouden. Misschien kan ik hem nog paaien met het goed sociaal-democratisch
ethos, dat het publieke domein soms toch echt belangrijker vindt dan dat van
het grootkapitaal. Dat is mijn manier om mijn waardering uit te spreken voor
iemand die nog maar een jaar in de Kamer zit en een zo ingewikkelde materie
op een zo voortreffelijke wijze weet te verwoorden. Ik zou het zo niet hebben
gekund.Over de strekking van het initiatiefwetsvoorstel heeft de heer Depla nog
enkele woorden gezegd die een beetje samenhingen met of voortvloeiden uit
hetgeen de Kamer zelf heeft geformuleerd in "Notie voor ruimte", het rapport-Duivesteijn.
Er zit een zekere coherentie van de Kamer in het opereren op dit terrein.
Dat mag de heer Depla c.s. ook nog naar zich toe halen.Zijn opmerkingen die in zekere zin door de staatssecretaris werden bevestigd
over de relatie met de grondexploitatievergunning kan ik onderschrijven. Er
is dus wel degelijk een zelfstandig motief om met dit wetsvoorstel te komen
en het lag niet voor de hand met alles te wachten.Onder stuk nr. 10 had ik oorspronkelijk een amendement ingediend. Ik heb
heel goed geluisterd naar hetgeen de heer Depla daarover heeft gezegd. Ik
prijs mij gelukkig dat hij het positief heeft bejegend. Dat geldt ook voor
sommige collega's. Wij waren al van mening dat het zogenaamde verversingsverbod
moest blijven gelden. Het moge dan ook duidelijk zijn dat ik weinig voel voor
het amendement van mevrouw Verbugt die dat verbod wil schrappen.Oorspronkelijk wilden de initiatiefnemers verkopen aan natuurlijke personen
ongemoeid laten. Met het vijfde lid beoogde ik in mijn amendement op dit punt
een materiële wijziging. Ik prijs mij gelukkig dat de initiatiefnemers
hebben ingezien dat het een goede gedachte was. Inhoudelijk zijn er weinig
verschillen van mening meer.Wat overblijft is de techniek en die is lastig genoeg. Het lijkt mij verstandig
mee te delen dat wij al eerder de koppen bij elkaar hebben gestoken om over
die techniek te praten. Het was namelijk duidelijk dat de richting die ik
met het amendement op wilde gaan, ook de richting van de initiatiefnemers
was. Die technische verbeteringen hebben wij vastgelegd in een nieuw amendement
op stuk nr. 13 dat verschenen is na het antwoord van de heer Depla.Voor mij is dit de stand van zaken. Volgende week zullen de stemmingen
plaatsvinden. Het kan misschien geen kwaad, te zeggen dat ik als initiatiefnemer
van dit amendement volledig opensta voor wie dan ook die nog meent technische
verbeteringen te kunnen aanbrengen. Ik sta natuurlijk open voor elke verbetering,
maar dat leidt misschien tot heropening van de beraadslaging en dat is niet
mijn bedoeling. Dit is de beste stand van zaken voor de vormgeving van onze
bedoelingen met het vijfde lid. Ik wil wel wetsgeschiedenis schrijven, maar niet zoals de heer Dijsselbloem
met zijn motie heeft gedaan over een zaak die ver in het verleden ligt. Ik
zal daarover verder geen uitspraken meer doen.Ik keer terug naar het amendement op stuk nr. 13. Ik vond het een beetje
jammer dat de heer Depla zo uitvoerig inging op situaties van gezinnen met
tien kinderen. Dat is volgens mij niet nodig. Als dat in het amendement op
stuk nr. 10 niet helemaal duidelijk was, dan gok ik erop dat dit wel zo is
in het amendement op stuk nr. 13. Het lijkt mij daarom goed, als wetgever
uit te spreken dat alle kindconstructies verboden zijn. Punt uit. Als de heer
Depla dat nog eens met zoveel woorden zou willen herhalen, dan is dat duidelijk
voor de rechter.Ik realiseer mij dat in het amendement ook gesproken wordt over de koper.
Een koper kan zich in verschillende geraffineerde gedaanten hullen, ook in
de vorm van allerlei rechtspersonen. Wat de koper in dit amendement wordt
voorgehouden, geldt altijd in welke gedaante hij zich ook hult. Ik hoop dat
een rechter door die gedaantes kan heenkijken en deze bepaling van toepassing
laat zijn op de manier die wij beogen.Mevrouw Visser-van Doorn (CDA):Mevrouw de voorzitter. Ik bedank de initiatiefnemers en de staatssecretaris
namens mijn fractie voor de zorgvuldige beantwoording. Ik heb gisteren in
eerste termijn het standpunt van mijn fractie uitgebreid verwoord en ik kan
dan ook volstaan met een korte tweede termijn. Ik zal mij beperken tot het
bespreken van de verschillende moties en amendementen.In de gewijzigde motie van de heer Middelkoop op stuk nr. 13 wordt een
verbetering van het vijfde lid voorgesteld. Gehoord de discussie neem ik aan
dat de initiatiefnemers met deze motie kunnen instemmen. Met behulp van deze
motie worden opnieuw enkele mazen in de wet gedicht. Mijn fractie vindt deze
motie een dusdanige verbetering dat zij haar zal steunen.In het amendement van mevrouw Verbugt op stuk nr. 11 wordt voorgesteld
om de termijn te verlengen door bij een optie te rekenen met een periode van
zes maanden vanaf het besluit van de gemeente om het voorkeursrecht toe te
passen. Ik sluit mij van harte aan bij hetgeen de heer Depla hierover heeft
gezegd. Mijn fractie steunt dit amendement verder ook niet, omdat hiermee
de kern uit het initiatiefwetsvoorstel wordt gehaald.Mevrouw Verbugt (VVD):Mevrouw Visser zegt dat hiermee de kern uit het wetsvoorstel wordt gehaald.
Hoe kun je echter iets ondermijnen wat er niet is?Mevrouw Visser-van Doorn (CDA):Ik vind dat hiermee de positie van de gemeente wordt ondermijnd. Dit is
een knelpunt, waar wij regelmatig tegenaan zijn gelopen. Het is verder een
van de redenen waarom men begonnen is met het opstellen van dit initiatiefvoorstel.Mevrouw Verbugt (VVD):Als een gemeente geen voorkeursrecht vestigt, kan dat voorkeursrecht toch
zeker niet worden ondermijnd?Mevrouw Visser-van Doorn (CDA):Als een gemeente begint te tellen vanaf het moment dat zij het voorkeursrecht
instelt, vergroot je het risico dat deze wet verkeerd wordt geïnterpreteerd.Mevrouw Verbugt (VVD):Als een gemeente het niet instelt, wat gebeurt er dan?Mevrouw Visser-van Doorn (CDA):Dan is er ruimte.Voorzitter. In het amendement op stuk nr. 12 wordt door mevrouw Verbugt
voorgesteld om het vijfde lid te laten vervallen. Ik ben het daar niet mee
eens. Dat zal duidelijk zijn, omdat ik het voorstel van de heer Van Middelkoop
voor het vijfde lid heb gesteund.De heer Dijsselbloem opperde het idee om de wet te verbreden, toen het
wetsvoorstel nog bij de Raad van State lag. Ik ben erover tevreden dat hij
het desbetreffende amendement uiteindelijk niet heeft ingediend. Ik vind namelijk
dat wij moeten afwachten hoe het voorstel van de regering terzake eruit zal
zien.De heer Dijsselbloem heeft een motie ingediend, waarin wordt gevraagd
om een aanpassing van de jurisprudentie. Ook mijn fractie vindt het een vreemd
idee om jurisprudentie via een motie te willen aanpassen. Ik betwijfel verder
of een rechter zich zal laten leiden door een motie. Ik wacht het commentaar
van de initiatiefnemers af.De heer Dijsselbloem (PvdA):Om misverstanden te voorkomen: het is evident dat wij de jurisprudentie
niet kunnen aanpassen.Mevrouw Visser-van Doorn (CDA):Dan kies ik voor "corrigeren".De heer Dijsselbloem (PvdA):Ook dat is niet het juiste woord, want de motie is bedoeld om te verhelderen
hoe wij als medewetgever de bedoeling van dit tweede lid zien.Mevrouw Visser-van Doorn (CDA):Blijft staan dat het zelfs dan de vraag is of dat in een motie moet worden
gedaan en of dat effect heeft op het oordeel van de rechters.Voorzitter. Mijn fractie is een voorstander van dit initiatiefwetsvoorstel.
Een collega die vijf initiatiefwetsvoorstellen op zijn naam heeft staan, zei
tegen mij dat de eindstreep voor de initiatiefnemers ligt bij de stemmingen
in de Eerste Kamer. Zij hebben dus nog een hele weg te gaan. Ik wens de initiatiefnemers
veel succes bij het halen van de eindstreep.De heer Depla (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Allereerst bedank ik mijn collega's en de staatssecretaris
voor hun bijdragen, die gelukkig minder uitvoerig waren dan in eerste termijn.
Ik bedank in het bijzonder de heer Van Middelkoop voor zijn compliment. Ik
kan hem geruststellen: zelfs als ze zouden bellen, ben ik niet van zins om
op hun avances in te gaan. Ik ga er namelijk van uit dat wij een goede campagne
zullen voeren en dat ik na 15 mei opnieuw een van de bankjes zal vullen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Hoera!De heer Depla (PvdA):De uitgebreide reactie van de heer Remkes noopt mij er bijna toe om ook
uitgebreid op de grondpolitiek in te gaan. Ik denk echter dat die discussie
de reikwijdte van dit wetsvoorstel verre te buiten gaat en daarom beperk ik
mij maar tot de reacties op het wetsvoorstel en meer in het bijzonder tot
artikel 10, de discussie over het verversingsverbod. Er wordt in deze discussie een onderscheid gemaakt tussen een natuurlijke
persoon en een rechtspersoon. Het mag verder duidelijk zijn dat wij het amendement
van de heer Van Middelkoop terzake overnemen, omdat wij dit onderscheid niet
langer willen maken. Wij hebben dit onderscheid eerder echter niet aangebracht,
omdat wij een verschil zouden willen maken tussen mensen die te goeder en
mensen die te kwader trouw zijn. Het was slechts onze bedoeling om een bepaalde
groep mensen uit te sluiten.Het was dan ook niet de bedoeling om met het verversingsverbod mensen
die te kwader trouw zijn wel uit te sluiten, maar mensen die te goeder trouw
zijn niet. Wij willen af van de concurrentie om de grond en in plaats daarvan
concurrentie op de grond realiseren. Het wetsvoorstel is dus evenmin gericht
op malafide projectontwikkelaars. Met dit wetsvoorstel willen wij het mogelijk
maken dat een gemeente die projectontwikkelaar kan uitkiezen die het publieke
belang tegen de laagste kosten en met de beste kwaliteit dient. En dat is
anders dan het huidige systeem. Onze positie is duidelijk, het onderscheid
tussen natuurlijke en rechtspersonen maken wij niet meer en het desbetreffende
amendement nemen wij dan ook over.Het moge duidelijk zijn dat wij die zigzagconstructies niet willen, in
welke variant dan ook. Dat geldt ook voor allerlei nieuwe constructies waar
BV's weer achter dezelfde eigenaars zitten. Het is de bedoeling om allerlei
zigzagconstructies om het verversingsverbod te ontwijken te voorkomen en dat
proberen wij zoveel als mogelijk ook in de wet te regelen.Mevrouw Verbugt en de staatssecretaris vonden de zes maanden onredelijk.Mevrouw Verbugt (VVD):Het gaat niet om onredelijkheid, maar om rechtsongelijkheid.De heer Depla (PvdA):Volgens het wetsvoorstel gaat de termijn van zes maanden lopen na inschrijving
en dus niet na sluiting van de overeenkomst, zoals de regering in haar brief
veronderstelde. Het initiatiefwetsvoorstel kent dus een duidelijk startmoment
dat een uniforme behandeling mogelijk maakt: de datum van inschrijving is
bepalend. Iedereen is vrij om dat moment te kiezen. In het wetsvoorstel is
de rechtsgelijkheid dus voldoende gewaarborgd. In de praktijk betekent het
dat de totale beschikbare periode niet voor iedereen gelijk is, maar het doel
is dat partijen geen risicoloze optieovereenkomsten met lange looptijd afsluiten.
Iedereen wordt gelijk behandeld; na inschrijving van de overeenkomst heeft
iedereen zes maanden de tijd om te leveren. Ik kan mij dan ook niet voorstellen
dat er sprake zou zijn van rechtsongelijkheid, want iedereen heeft toch diezelfde
zes maanden ter beschikking om er zeker van te zijn dat de overeenkomst niet
doorkruist wordt door het voorkeursrecht. Overigens, in de praktijk blijkt
iedereen om te kunnen gaan met dergelijke onzekerheden. In alle (optie)overeenkomsten
wordt rekening gehouden met bijvoorbeeld voorbereidingsbesluiten op basis
van de WRO of met veranderende belastingwetgeving. Het is heel normaal dat
er in het contractrecht rekening wordt gehouden met de mogelijkheid dat er
op het moment waarop een overeenkomst wordt gesloten een gebeurtenis kan plaatsvinden
die de omstandigheden kan veranderen.Wat betreft het amendement op stuk nr. 13 neem ik de handreiking van de
heer Van Middelkoop graag aan. De bedoeling lijkt mij duidelijk, maar het
is wel goed om de komende dagen nog even te kijken of wij qua techniek wel
alle puntjes op de i hebben gezet. Het gaat dus niet om de inhoud, maar om
de bewoordingen, opdat het nog meer rechtsduidelijkheid en eenduidigheid biedt.Ik heb nog een vraag uit de eerste termijn over de uitvoeringskosten voor
het notariaat. Het is juist dat die uitvoeringslasten zullen toenemen, maar
anderzijds nemen ze ook weer af omdat het onderscheid tussen optie- en koopovereenkomsten
niet meer hoeft te worden bekeken.Het Kadaster kun je tegenwoordig online bekijken en dat kost zo'n 18 gulden
per kwartier. Aangezien het om miljoenentransacties gaat, kan daar niet het
probleem in zitten. Je kunt het nummer van een perceel intikken en als dat
verschijnt, zie je ook of daar sprake is van een voorkeursrecht of niet. Als
deze wetgeving van kracht wordt – het Kadaster is daar overigens nu
al mee bezig – kan men straks ook met een druk op de knop zien welke
andere overeenkomsten daar nog betrekking op hebben. De uitvoeringsproblemen
zijn dus zeer beperkt en passen ook in de ontwikkeling die het Kadaster zelf
al heeft ingezet. Bovendien is de winst van dit wetsvoorstel dat voortaan
al dit soort optie- en koopovereenkomsten in het Kadaster worden bijgeschreven
en dus zichtbaar zijn. Dat maakt de markt ook transparanter.Er is voldoende steun in dit huis om dit initiatiefwetsvoorstel tot een
goed einde te brengen. Wij zijn onze collega's daarvoor zeer erkentelijk.
De staatssecretaris sprak over het kind en het badwater. Als het gaat over
ons voorstel, neem ik aan dat hij het kind bedoelt. Met het badwater zal hij
bedoelen het wetsvoorstel dat binnenkort naar de Kamer komt. Ik vind het kind
en het badwater van waarde. Ik kan mij niet voorstellen dat wij niet Kamerbreed
het kind willen behouden en het wetsvoorstel dinsdag niet zullen aannemen.Staatssecretaris Remkes:Voorzitter. Ik begrijp dat de initiatiefnemers hun eigen initiatief graag
het kind laten zijn. Wat ik niet begrijp, is dat de heer Depla een zo belangrijke
wens van de PvdA-fractie tot badwater degradeert.Mevrouw Verbugt vraagt om een reactie op het nieuwe amendement van de
heer Van Middelkoop. Inhoudelijk heb ik daartegen geen politieke bezwaren.
Er zijn nog wel enkele technische vraagtekens. VROM is gaarne bereid om bij
de opstelling van een definitieve tekst in technische zin advies te geven.Mevrouw Verbugt en de heer Dijsselbloem hebben aangegeven dat het nog
geen garantie is voor kwaliteit, concurrentie en particulier opdrachtgeverschap.
Ik heb geprobeerd dat in eerste termijn aan te geven. Tot de heer Dijsselbloem
zeg ik dat het nog steeds nadrukkelijk de bedoeling is – in de exploitatiewetgeving
wordt het voorbereid – om het particulier opdrachtgeverschap wettelijk
te regelen. Ik begrijp dat hij daarmee geen problemen heeft.Ik stel voor dat mevrouw Van Gent de discussie over de EHS verder voert
met de collega's van LNV. Ik ben haar erkentelijk voor het signaal dat
zij ook met mij van gedachten wil wisselen.Bij de heer Poppe is sprake van een misverstand. Hij sprak over de geweldige
gevolgen van de prijsontwikkeling van grond voor de woningbouw. De relatie
ligt precies andersom. De prijsvorming en het gegeven dat er ergens woningbouw
plaatsvindt, beïnvloeden de prijs van de grond, en niet omgekeerd. Ik
doelde in eerste termijn op de gemeentelijke praktijken die zo hier en daar
worden toegepast, met name in schaarstesituaties.Ik maak graag gebruik van mijn adviesrecht in de richting van de Kamer
als het gaat om de motie van de heer Dijsselbloem. Hier wordt de rechterlijke
macht toegesproken. De heer Van Middelkoop heeft er volgens mij gelijk in
dat dit hoogst ongebruikelijk is. Ik kan bovendien aangeven waarom de motie
overbodig is. Nu er een zelfstandig wetsvoorstel inzake een verbreding van
de Wet voorkeursrecht gemeenten kan komen omdat de heer Dijsselbloem zijn
amendement niet heeft ingediend, kan ik hem de verzekering geven dat in de
memorie van toelichting bij dat wetsvoorstel nader zal worden ingegaan op
deze materie. Het lijkt mij dat daarmee de motie ingetrokken kan worden. Dat
lijkt mij de koninklijke weg, omdat daarmee wordt voorkomen dat de Kamer in
een moeilijke positie wordt gebracht.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag over het initiatiefwetsvoorstel, alsmede
over alle ingediende amendementen, ook dat op stuk nr. 13 van de heer Van
Middelkoop, en over de motie te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 18.50 uur tot 20.20 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-3202-3223.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl