Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van LNV (XIV) voor 1997 (25000 XIV); het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling A, voor 1997 (25000 B); het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van LNV (XIV) voor 1995 (slotwet) (24859); slotwet 24863, en fin. verantwoordingen 24844 (nrs. 17, 22)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 726-756

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-12-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 12, pagina 726-756

15-10-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24863Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25000-XIVToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24844Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25000-BToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24859Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 15 oktober 1996)Pagina 780-781
Vragen van het lid Schutte aan de staatssecretaris van Justitie over de Nationale teleloterijPagina 720-722
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 15 oktober 1996)Pagina 711-715
Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van LNV (XIV) voor 1997 (25000 XIV); het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling A, voor 1997 (25000 B); het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van LNV (XIV) voor 1995 (slotwet) (24859); slotwet 24863, en fin. verantwoordingen 24844 (nrs. 17, 22)Pagina 726-756
Eindstemming over het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bestuursorganisatie van en medezeggenschap in universiteiten (modernisering universitaire bestuursorganisatie) (24646)Pagina 722-723
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs met betrekking tot de financiële gelijkstelling (24645)Pagina 723-724
Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Binnenlandse Zaken (VII) voor het jaar 1997 (25000 VII); het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Gemeentefonds voor het jaar 1997 (25000 C); het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds voor het jaar 1997 (25000 D); slotwetten 1995 (24851, 24864, 24865) en fin. verantwoording (24844, nrs. 23 en 24)Pagina 756-780
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van enige bepalingen in het Wetboek van Strafvordering (de dagvaardingstermijn voor de politierechter, de oproeping in kantongerechtszaken en het instellen van hoger beroep) (24510), en over: de motie-Dittrich c.s. over adequate rechtshulp in snelrechtprocedures (24510, nr. 8); de motie-O.P.G. Vos c.s. over een jaarlijkse rapportage over de toepassing van het snelrecht (24510, nr. 7)Pagina 725-725
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van het rapport van de Tijdelijke commissie klimaatverandering, te weten: de motie-Dijksma c.s. over relevante beleidsmaatregelen naar aanleiding van het rapport van de commissie (24695, nr. 7)Pagina 725-725
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Het opnieuw vaststellen van de Wet melding zeggenschap in ter beurze genoteerde vennootschappen in verband met het verbeteren van de werking van deze wet (Wet melding zeggenschap in ter beurze genoteerde vennootschappen 1996) (24626)Pagina 724-725
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1995 (slotwet) (24854)Pagina 725-726
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 met het oog op het tegengaan van uitholling van de belastinggrondslag en het versterken van de fiscale infrastructuur (24696), en over: de motie-B.M. de Vries c.s. over beperking van administratieve lasten voor het bedrijfsleven (24696, nr. 11)Pagina 725-725
Presentie en opening (dinsdag 15 oktober 1996)Pagina 711-711
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1997 (25000 IXA)Pagina 725-725
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1995 (slotwet) (24853)Pagina 725-725
Vragen van het lid Sipkes aan de ministers van BuZA en Defensie over de onderzoeksopdracht aan het RIOD inzake de val van SrebrenicaPagina 715-720

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 168 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1997 (25000
XIV);het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van
de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling A,
voor het jaar 1997 (25000 B);het wetsvoorstel
Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1995 (slotwet)
(24859);het wetsvoorstel Wijziging van de begroting
van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling
A, voor het jaar 1995 (slotwet) (24863);Financiële
verantwoording van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij over
het jaar 1995 (24844, nr. 17);Financiële
verantwoording van het Landbouw-Egalisatiefonds over het jaar 1995 (24844, nr. 22).De (algemene) beraadslaging wordt geopend.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! De minister is, normaal gesproken, halverwege de rit. Het
valt op dat hij aanzienlijk voorzichtiger is geworden dan bij zijn start.
Hij startte met "het pappen en nathouden is voorbij", "het draagvlak in het
land is ondergeschikt aan het draagvlak in het parlement", "weg met het Landbouwschap"
en "de rol van het middenveld moet ter discussie komen te staan".Van der Linden
Nu, twee jaar later, zegt de minister: "Er is weinig tijd om
werkelijk iets te doen". Ook heb ik hem horen verzuchten: "Wat kan een minister
in vier jaar doen?". De begroting is een pas op de plaats en, om in de woorden
van de minister te spreken, "weinig spektakel". Van de, ook in de Prioriteitennota,
aangekondigde plannen is weinig terug te vinden, althans in concrete termen.
Een analyse van de concurrentiepositie ontbreekt en ook het LEI-rapport over
de zorgelijke lastenontwikkeling blijft onbesproken. Er was afgesproken dat
er een concurrentietoets zou komen. Ik vraag de minister om op dat element
in te gaan, omdat ik anders overweeg om in tweede termijn een Kameruitspraak
te vragen.In de cijfers valt op dat de echte groei, net als in voorgaande jaren,
in de loon- en materieelkosten zit. De boeren-ambtenarenratio verslechtert
verder en is, in vergelijking met de andere departementen, een van de ongunstigste
van dit soort ratio's. Ook die rekening wordt, via de begroting, door de boeren
betaald.Voor de hele tuinbouw wordt in het kader van het herstructureringsprogramma
in het komend jaar slechts een kwart uitgetrokken van de extra stijging van
de uitgaven voor personeel en materieel. De definitieve cijfers van 1995 waren
ook al veelzeggend. Naast de eerdere zeer forse ombuigingen is voor landbouwstructuur-
en bedrijfsontwikkeling 122 mln. minder uitgegeven. Voor personeel en materieel
is er in de definitieve begroting daarentegen een extra uitgavenstijging van
97 mln. Dat is naar ons oordeel een onaanvaardbare presentatie en ook een
onaanvaardbaar uitgavenbeleid.Het is niet verwonderlijk dat uit een enquête van het Agrarisch
Dagblad bleek dat de agrariërs een negatief oordeel hebben over dit beleid:
over de beloofde lastenverlichting zijn de boeren en tuinders ronduit ontevreden
en naar het oordeel van tweederde van de agrariërs zijn de financiële
en administratieve lasten de laatste twee jaar fors gestegen. Dit kan de minister
toch niet voor kennisgeving aannemen? Voor het eerst gaan de inkomens in Nederland
achteruit, terwijl in de andere landen van de Europese Unie sprake is van
verbeterde posities. Ook het LEI-rapport wijst op de afname van de besparingen
in een aantal belangrijke sectoren en de negatieve effecten daarvan op de
investeringscapaciteit. Dat is een zeer zorgelijk signaal.Voorzitter: ZijlstraDe heer Van der Linden (CDA):De minister zoekt zijn benadering vooral in een verandering van denkrichting
en goede vooruitgang bij de uitvoerende nota Dynamiek en vernieuwing. Ik nodig
hem uit om nog eens aan te geven wat van deze nota concreet ingevuld is. Het
antwoord op vraag 9 geeft in ieder geval heel weinig concrete aanknopingspunten.
Wij willen, met de minister, investeren in modern ondernemerschap, een goede
infrastructuur en kennis en technologie. Kortom: wij willen de concurrentiekracht
versterken.Wij stellen vast dat de door ons bij motie bepleite herstructureringsprogramma's
nu, na twee jaar, vorm beginnen te krijgen. Dat is op zichzelf winst, maar
het tempo is te laag, de bedragen zijn onvoldoende en de looptijd te lang.
Bedrijven moeten zich nú kunnen moderniseren. Kiezen voor bedrijfsontwikkeling
en concurrentiekracht betekent nú een krachtige impuls geven. Anders
komt het voor vele bedrijven te laat. Er is al kostbare tijd verloren gegaan.
Daarom wil de CDA-fractie voor de Nederlandse land- en tuinbouw uit de rijksbegroting
125 mln. extra investeren in de versterking van de concurrentiekracht. Daarvoor
zullen wij amendementen indienen.De systemen werken nu zo dat kopgroepen zich afschermen van de rest. Voorlopers
zijn belangrijk, ook naar het oordeel van de CDA-fractie, maar de kracht van
de Nederlandse land- en tuinbouw ligt vooral in de snelle doorstroming van
onderzoek, ook naar de gewone bedrijven. Geen kennisvoorsprong maar een toepassingsvoorsprong
is van belang. Wij moeten oppassen dat de structuren die voor snelle kennisdoorstroming
naar brede groepen van agrarische bedrijven zorgdragen, niet worden aangetast.
Daar ligt een punt van zorg. Ook het systeem van lastenverlichting werkt zo'n
ontwikkeling in de hand. Wij constateren in toenemende mate een tweedeling
binnen de land- en tuinbouw tussen de kopgroep en de grote middenmoot, het
peloton van de bedrijven. Wat doet de minister om de solidariteit in de sector
te versterken en om zo'n tweedeling te voorkomen? Om vele redenen is het ons
pleidooi om het beleid te richten op het instandhouden van zoveel mogelijk
renderende gezinsbedrijven.De heer Blauw (VVD):Voorzitter! Na een aantal jaren wordt weer de beruchte tweedeling dit
huis binnengedragen, nu beperkt tot de agrarische sector. Kan de heer Van
der Linden toelichten wat hij daarmee precies bedoelt?De heer Van der Linden (CDA):Ik stel vast dat de kopgroep van bedrijven er goed uitkomt en dat de middengroep
van bedrijven nauwelijks baat heeft bij de lastenverlichting maar wel de volle
mep van de lastenstijging meekrijgt. Daardoor gaat het de kopgroep steeds
beter en gaat het de grote middengroep van bedrijven steeds minder voor de
wind.De heer Blauw (VVD):Voor een deel zou ik met u kunnen meevoelen, als u het begrip kopgroep
eens nader preciseert, want ik wil af van de simpele gedachte dat een groot
bedrijf altijd een sterk bedrijf is en een klein bedrijf altijd een zwak bedrijf.De heer Van der Linden (CDA):Dat hoort u mij niet zeggen. Ik heb het over de financieel heel sterke
bedrijven. Die worden door de keuze van de minister, om lastenverlichting
te zoeken in de fiscale sfeer en in de sfeer van de werknemers, juist bevoorrecht.
De middengroep van bedrijven die de afgelopen jaren vaak in wat minder gunstige
marktomstandigheden hebben verkeerd, profiteert nauwelijks van de fiscale
voorzieningen die worden getroffen om als lastenverlichting te dienen. Daar
staat tegenover, zoals ook in het rapport van het LEI wordt gesteld, dat het
aantal bedrijven met een goed toekomstperspectief sterk afneemt. Dat moet
vooral in die groep en aan de onderkant van die groep worden gezocht. Daarom
zeg ik dat het beleid van het kabinet te eenzijdig op de kopgroep gericht
is.Het CDA vindt dat de kopgroep belangrijk is, ook om als voortrekker te
fungeren. Maar de uitwerking van een beleid dat te eenzijdig op de kopgroep
gericht is, wil ik vergelijken met de Tour de France. Als daarin de ravitaillering
alleen is ingesteld op de kopgroep en het peloton wordt verwaarloosd,
dan raakt dat uit het zicht. Een Tour de France kan nooit interessant zijn
zonder peloton en een kopgroep kan nooit intact blijven zonder dat er hulp
uit het peloton komt. Bedrijven kunnen ook uit het peloton wegspringen naar
de kopgroep. Ik vind dat er nu te eenzijdig alleen naar de kopgroep wordt
gekeken en dat het peloton van middenbedrijven, en wel vooral van gezinsbedrijven,
te sterk wordt verwaarloosd.De heer Huys (PvdA):Voorzitter! Vindt de heer Van der Linden niet dat hij met zijn vergelijking
die zogenaamde middengroep geweldig onrecht aandoet door ze te zien als waterdragers
voor de kopgroep? Het gaat om zelfstandige bedrijven, die het individueel
misschien nog wel beter doen dan bedrijven in de kopgroep. Dat zou best eens
kunnen, of niet soms?De heer Van der Linden (CDA):Die bedrijven wordt onrecht aangedaan omdat zij niet kunnen profiteren
van de lastenverlichting, die via de werknemers en de fiscale voorzieningen
loopt; daarvoor moet je een fors inkomen hebben en fors belasting betalen.
Die bedrijven wordt onrecht aangedaan doordat de lastenstijging als gevolg
van de privatisering van het onderwijs, voorlichting en onderzoek, als gevolg
van de ecotaks, als gevolg van de keuringskosten, de lokale lasten en ga zo
maar door, zwaar op ze drukt. Op die manier wordt deze bedrijven onrecht aangedaan.
Ik heb de beeldspraak alleen gebruikt om duidelijk te maken dat er in de land-
en tuinbouw om meerdere redenen, bijvoorbeeld vanwege het draagvlak voor de
industrie en voor het natuur- en landschapsbeheer, een heel breed scala van
bedrijven nodig is. Het beleid mag daarom niet eenzijdig en alleen op de kopgroep
gericht zijn.De heer Huys (PvdA):Voorzitter! Daar ben ik het uiteraard volstrekt mee eens.De heer Van der Linden (CDA):Dank u wel.De heer Huys (PvdA):Ik ben het ermee eens dat het zo zou moeten zijn. Maar de schets die de
heer Van der Linden geeft, vind ik uit de lucht gegrepen. Hij moet eens goed
met cijfers onderbouwen dat middenbedrijven niet tot de grote belastingbetalers
zouden kunnen horen, terwijl grote bedrijven misschien helemaal geen inkomen
hebben of winst maken. Dat kan toch ook?De heer Van der Linden (CDA):Een middelgroot bedrijf kan tot de kopgroep behoren; dat zult u mij niet
horen bestrijden. Uw verzoek om een onderzoek is terecht, en als de minister
geen onderzoek aankondigt, zal ik er in tweede termijn op terugkomen. Ik vraag
namelijk om een onderzoek naar de effecten van het beleid op die groep van
bedrijven. Wij kunnen dan samen een discussie voeren op basis van de resultaten
van het onderzoek. Het LEI-rapport geeft in ieder geval voldoende indicaties
dat juist die bedrijven het hardst getroffen worden door het beleid.De heer Huys (PvdA):Is het niet geweldig triest dat u hier een geweldige scène opvoert
over het beleid en vervolgens vraagt of de voorstelling van zaken wel juist
is. Dat kan absoluut niet. Of u hebt gelijk op basis van cijfers, of u zegt
een indruk te hebben en vraagt om een onderzoek.De heer Van der Linden (CDA):Nee. Het LEI constateert dat de lastenverlichting terechtkomt bij bedrijven
die veel belasting betalen en werknemers hebben. De lastenverlichting gaat
voorbij aan grote groepen van bedrijven. Het LEI constateert voorts dat het
aantal bedrijven met toekomstperspectief zienderogen afneemt. In tegenstelling
tot andere lidstaten van de Europese Unie hebben wij een teruglopende inkomensontwikkeling.
De andere lidstaten geven een stijgende inkomensontwikkeling te zien. Ook
stelt het LEI vast dat de investeringsquote door de teruglopende besparingen
terugloopt. Ik wil de effecten op juist die bedrijven weten. De Raad van kerken
heeft de minister een brief geschreven. Hij heeft daarover gezegd: als u het
eens bent met de liberale uitgangspunten, dan hoeven wij niet verder te praten.
Het signaal was duidelijk. Ook aan de onderkant van de bedrijven moeten vele
bedrijven het loodje leggen omdat de lasten te zwaar worden.De heer Blauw (VVD):Het is mij nog niet duidelijk. De heer Van der Linden introduceert het
begrip onderkant van de bedrijven, middenbedrijven en kopbedrijven. Hij zal
bedoeld hebben te zeggen: ondernemingen met weinig vreemde arbeid en veel
vreemd vermogen.De heer Van der Linden (CDA):Als ik het heb over bedrijven die geen werknemers in dienst hebben, dan
heb ik het over de gezinsbedrijven.De heer Blauw (VVD):Nee, u bedoelt te zeggen: bedrijven met weinig of geen vreemde arbeid
en veel vreemd vermogen. Met andere woorden: die agrarische ondernemer die
in de eerste vijftien jaar van zijn carrière zit.De heer Van der Linden (CDA):Een grote categorie zal daaronder vallen. Die categorie is veel breder
dan alleen de categorie die u aanhaalt. Voor het vitale platteland is een
brede groep van bedrijven noodzakelijk. Daarop moet het beleid gericht zijn.De heer Blauw (VVD):U maakt het probleem groter dan het feitelijk is. De lastenverlichting
terzake van het goedkoper maken van arbeid en het omhoog brengen van de belastingvrije
voet, gelden met name niet voor die bedrijven. Er zijn vele middenbedrijven
waar het prominent voor geldt.De heer Van der Linden (CDA):Ik verwijs de heer Blauw naar het LEI-rapport. Het is mij opgevallen dat
de minister in de memorie van toelichting met geen woord rept over de situatie
die het LEI in de analyse schetst. Het komt tot de conclusie dat het aantal
bedrijven met toekomstperspectief sterk daalt. Hiervoor vraag ik aandacht.
Ik verzoek de minister een tussentijdse evaluatie te maken van de structurele
effecten van het beleid op de positie van de middengroep, bedrijven met een
persoonlijke ondernemingsvorm.De heer Blauw (VVD):Kan de heer Van der Linden aangeven hoe dat sluiten van agrarische bedrijven
zich de laatste twintig jaar heeft ontwikkeld? Mijns inziens is dat een trend
die al een paar generaties aan de gang is. Ik herinner mij discussies met
minister Braks, waarin werd gezegd dat wel 25% van de agrarische ondernemingen
zou stoppen. Tezamen kwamen wij tot de conclusie dat het percentage niet zo
 interessant is, maar de wijze waarop. Ook hier zie ik geen
nieuws onder de zon.De heer Van der Linden (CDA):Er zal altijd een natuurlijk afvloeiingsproces plaatsvinden. Uit het rapport
komt nadrukkelijk de waarschuwing naar voren dat het aantal bedrijven met
toekomstperspectief zeer aanzienlijk daalt in de afgelopen paar jaar. Daarbij
wordt verwezen naar de stijging van de lastendruk. Ik vind het op zijn plaats
dat het parlement de minister hierover vragen stelt. Wij moeten inzicht krijgen
in de effecten van het beleid voor die groep van bedrijven.De heer Huys (PvdA):Voorzitter!...De voorzitter:Volgens mij zijn de argumenten uitentreuren uitgewisseld. Ik stel mij
voor dat de heer Van der Linden zijn betoog vervolgt.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! De noodzaak van duurzame landbouwproductie ondervindt een
steeds breder draagvlak in de land- en tuinbouw. De sector is bereid om steeds
verdergaande maatregelen te nemen om de effecten op bodem, lucht en water
te plaatsen in het streven naar duurzaamheid. Initiatieven zoals erosiebestrijding,
boerenmilieucoöperaties, NUBL en beheersovereenkomsten getuigen hiervan.
Dat dit in toenemende mate samen met natuur-, milieu- en landschapsorganisaties
gebeurt, is wat ons betreft een verheugende ontwikkeling. Wij willen dan ook
graag deze positieve ontwikkeling blijven stimuleren. Die ontwikkeling verloopt
niet altijd even gemakkelijk. Toch acht het CDA dit een weg die voor alle
partijen uiteindelijk en in redelijkheid de beste resultaten oplevert.Land- en tuinbouw leveren op het gebied van milieu-investeringen grote
inspanningen. Dit gebeurt met succes, zo geeft ook het RIVM-rapport aan. Daarvoor
verdienen deze sector waardering, erkenning en een aanmoediging om op die
weg door te gaan. Er moet echter nog veel gebeuren. Daarvan is ook deze sector
zich bewust.Het uitgangspunt van het CDA is: haalbaar en betaalbaar. Over het mestbeleid
nog enkele opmerkingen. Staat de minister inmiddels echter achter NUBL? Laat
hij daarmee dus de dominante aankooprol van de overheid varen? Dat zou ik
een heel positieve wending vinden. Ik meen ook dat de minister de sector een
handreiking moet doen om het prestigegevecht met de intensieve veehouderij
te beslechten. Daarvoor heeft hij twee kansen. De eerste is nu het jaartal
2000 achter de horizon verdwijnt. Het gaat erom de voorbeeldbedrijven als
uitgangspunt van beleid te nemen voor de evaluatie in het jaar 2000. De tweede
kans is om ook NUBL ruimhartig te omarmen. Ik zeg tegen de minister: pak die
kans, waarmee naar de sector het gebaar gemaakt wordt dat de overheid een
partner van de sector wil zijn en niet alleen maar in een gepolitiseerde vorm
van prestigegevecht met de sector aan de slag gaat. Ik merk ook hier op dat
dreigementen aan het adres van deurwaarders niet op hun plaats zijn. Wij staan
daar dus absoluut niet achter. Nogmaals, wij vinden dat de overheid mede een
rol heeft om dit prestigegevecht te beslechten.Dit geldt vooral, omdat vastgesteld moet worden dat, als mest al geregeld
wordt, dit niet door Den Haag gebeurt, maar door de regio's in een samenwerking
tussen landbouw-, milieu- en natuurorganisaties. Zoals gezegd, is dat een
uitstekende ontwikkeling.Ziet de minister in de ammoniakbacterie een uitkomst voor het ammoniakprobleem?
Wil de minister de CO2 ook koppelen aan agrificatie?Ik kom te spreken over natuur en landschap. De uitvoering van het structuurschema
Groene ruimte en het Natuurbeleidsplan is voor ons uitgangspunt. Ligt die
uitvoering op schema? De verschuiving van aankoop naar beheer krijgt de steun
van het CDA. Hiermee wordt tegemoetgekomen aan de CDA-wens terzake. In de
begroting is er echter sprake van een bezuiniging op aankoop, zonder dat het
geld daarvan extra wordt ingezet voor particulier natuurbeheer. Ook antwoorden
op schriftelijke vragen maken niet duidelijk dat er van meer financiële
ruimte sprake is. Graag verneem ik hierop de reactie van de minister.Agrarisch natuurbeheer kan ook een uitstekende manier zijn om natuurdoelstellingen
te bereiken. Dat moet naar ons oordeel aangemerkt worden als natuurcompensatie.
Eventueel dien ik hierover in tweede termijn een motie in.De boerenmilieucoöperaties moeten een met andere natuur- en milieuorganisaties
vergelijkbare status krijgen. Ik denk aan vergelijkbare faciliteiten à
la het Groenfonds, dezelfde aanspraken op bijdragen van de overheid en bijdragen
uit de Nationale postcodeloterij. Graag zie ik dat de minister in dezen een
overeenkomstig standpunt inneemt. Ik vraag hem tevens te bevorderen dat boerenmilieucoöperaties
op gelijke voet behandeld worden.Het CDA aanvaardt geen kwalitatieve achteruitgang bij de uitvoering van
de EHS. Natuurcompensatie moet zich concentreren in het EHS-gebied. Het is
van belang dat de minister het karakter van het agrarisch natuurbeheer helder
aangeeft en snel met een regeling terzake komt. Ik doel dus op heldere criteria
waaraan boerenmilieucoöperaties moeten voldoen.Mevrouw Vos (GroenLinks):De heer Van der Linden zegt dat zijn fractie er geen probleem mee heeft
dat gelden van aankoop van natuurgebieden worden verschoven naar beheer van
gebieden. Ik hoor hem echter ook heel duidelijk zeggen dat de kwaliteit van
het natuur in de EHS niet achteruit mag gaan. Betekent dit dat hij aan de
eventuele verschuiving harde randvoorwaarden wil verbinden als het gaat om
natuurkwaliteit? Denkt hij dat dit een reële optie is?De heer Van der Linden (CDA):Ja, voorzitter, ik heb ook de minister zonet aangesproken met de vraag:
wilt u heldere criteria formuleren, waaraan boerenmilieucorporaties moeten
voldoen, en wilt u aangeven wat nu precies de inhoud is van boerennatuurbeheersactiviteiten
waaraan zij moeten voldoen? Uiteraard kan het niet zo zijn dat er met twee
maten gemeten wordt. Maar van de andere kant is het zo dat ook de boeren moeten
kunnen inschrijven op beheersactiviteiten, ook wanneer het daarbij gaat om
natuurorganisaties of Staatsbosbeheer. Ik vind dat daar in toenemende sprake
moet zijn van vergelijkbare posities.Mevrouw Vos (GroenLinks):Maar u zegt wel dat de kwaliteit van de natuur en van de natuur in de
EHS overeind moet blijven?De heer Van der Linden (CDA):Ja.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dan is toch mijn vraag deze. Is het reëel om nu te zeggen, waar er
nog geen zicht is op experimenten met het agrarisch natuurbeheer, dat het
inderdaad lukt om binnen de EHS de natuurkwaliteit op die manier te realiseren?
Loopt u daar niet wat mee vooruit en moet u niet eerst de criteria voorleggen
aan de minister?De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Uit de vraag van mevrouw Vos zou je kunnen opmaken dat zij
betwijfelt of de boeren in staat zijn aan dezelfde voorwaarden te voldoen
bij het doen aan natuurbeheer, als waarop het nu gebeurt door de natuurorganisaties
zelf. Die twijfel heb ik niet. Waarom zou een boer die al vele jaren lang
aan een vorm van natuurbeheer bezig is, niet ook op andere wijze invulling
kunnen geven aan zijn activiteiten? Ik heb goede hoop dat dit heel goed mogelijk
is. Er zijn ook praktijkvoorbeelden waarbij het heel duidelijk is dat het
mogelijk is.Mevrouw Vos (GroenLinks):Een laatste punt, voorzitter. Ik twijfel niet aan de kwaliteiten van ook
agrariërs om aan natuurbeheer te doen. Het punt is alleen – dat
is helder – dat het eerste doel van een agrariër is: zijn of haar
bedrijf goed te runnen en overeind te houden. Dan is het, zo denk ik, toch
reëel om de volgende vraag stellen. Is het in het kader van de EHS, waar
de natuurkwaliteit vooropstaat, nu een goede zaak om te zeggen: we gaan daar
een verschuiving maken van beheer en aankoop door natuurbeschermingsorganisaties
naar die door boeren?De heer Van der Linden (CDA):Ik ben erg blij dat u zegt dat ook boeren heel wel in staat geacht moeten
worden om dat te kunnen doen. Het uitgangspunt moet toch zijn de doelstelling
en niet de vraag wie het doet. Of bent u het daar niet mee eens?Mevrouw Vos (GroenLinks):Dat ben ik met u eens en dat is precies de discussie. Wij zijn het eens
over de doelstelling, maar vervolgens is er de vraag hoe je de doelstelling
gaat uitvoeren. Dan vind ik het op dit moment voorbarig om nu al te zeggen
dat wij akkoord gaan met een verschuiving binnen de EHS van aankoop van natuurgebieden
naar agrarisch beheer. Ik zou dan toch eerst van de minister meer helderheid
willen hebben over welke doelen hij aan dat agrarisch beheer oplegt en welke
criteria. Ook zou ik dan meer inzicht willen hebben in de praktijkexperimenten
die op dit moment plaatsvinden.De heer Van der Linden (CDA):Ja, dan heb ik misschien een wat optimistischer kijk op de mogelijkheden
dan u. Maar in de kern verschillen wij niet van opvatting, namelijk dat beiden
in staat geacht moeten kunnen worden een bepaalde doelstelling te volbrengen,
zij het dat u daar nog wat sceptisch tegenover staat, omdat u nog niet voldoende
experimenten hebt mee kunnen maken.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Voorzitter! Het is niet mijn bedoeling om hier scepsis tentoon te spreiden,
maar toch wil ik even een vraag aan de heer Van der Linden stellen. Hij poneert
een aantal stellingen en stelt tegelijkertijd een aantal vragen aan de minister
ten aanzien van criteria waaraan boerennatuurbeheer zou moeten voldoen. Tegelijkertijd
poneert hij de stelling dat organisaties in ieder geval in aanmerking zouden
moeten komen voor uitkeringen uit bijvoorbeeld de Postcodeloterij, enz. Hij
heeft dus zijn conclusies al getrokken, voordat de vragen beantwoord zijn
die hij aan de minister stelt. Is dat niet een beetje een merkwaardige zaak?Mijn tweede vraag aan de heer Van der Linden is deze. Bent u het met mij
eens dat agrariërs over het algemeen – mevrouw Vos heeft het zojuist
ook gevraagd – andere belangen hebben en dat je, ook onder volle erkenning
van die belangen, moet erkennen dat agrarisch natuurbeheer wel eens wat anders
kan inhouden dan het natuurbeheer door natuurbeheersorganisaties?De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Als boerenmilieucorporaties totstandkomen – die zijn
al totstandgekomen op plekken – die de taken vervullen, horende bij
de doelstellingen die gesteld worden, dan vind ik dat die op gelijke voet
behandeld moeten worden, voor wat betreft al de faciliteiten die er zijn en
zoals die ook gelden voor andere organisaties in Nederland. Dan wil mevrouw
Augusteijn toch niet een scheiding aanbrengen – omdat het boerenmilieucorporaties
zijn – in die zin dat die dat niet kunnen doen en verstoken blijven
van bepaalde faciliteiten, daarbij de taak alleen maar exclusief toekennend
aan natuurorganisaties of milieuorganisaties?Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Dat ben ik met de heer Van der Linden eens. Ik vind dan echter wel dat
men aan dezelfde criteria moet voldoen en dat de uitgangspunten gelijk moeten
zijn. Over dat laatste stelde de heer Van der Linden nu juist een vraag aan
de minister. Ik begrijp dat niet helemaal: óf hij gaat kort door de
bocht, óf hij heeft zijn plan al getrokken.De heer Van der Linden (CDA):De minister moet nog aangeven waaraan de boerenmilieucoöperaties
moeten voldoen. Maar wanneer zij daaraan voldoen, moeten zij ook dezelfde
faciliteiten krijgen.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik heb de heer Van der Linden ook gevraagd of er geen verschil is tussen
agrarisch natuurbeheer en het beheer door natuurbeschermingsorganisaties.De heer Van der Linden (CDA):Het gaat om de doelstelling. Als de doelstelling helder is, vind ik de
wijze waarop die doelstelling vervuld wordt en door wie, vraag twee. Als mevrouw
Augusteijn een punt maakt van degene die het vervult, denk ik dat zij op een
verkeerde manier bezig is. Zij zet op voorhand iemand buitenspel. Dat wil
ik bepaald niet doen.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik ben nog helemaal niet bezig. Ik heb mijn eerste termijn nog niet eens
gehad. Die moet mijnheer Van der Linden in ieder geval even afwachten.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Hoe kan de agrarische sector beter gebruikmaken van de fiscale
groenregeling? Wil de minister in dezen actie ondernemen en een gelijke behandeling
toepassen?De fractie van het CDA wil graag duidelijkheid van de minister dat de
agrariër die zijn grond te koop aanbiedt, deze ook daadwerkelijk kan
verkopen. Dat is in het verleden afgesproken. Temporisering van het aankoopbeleid
mag op dit punt niet aan de orde zijn. Het is onacceptabel dat de uitvoering
van de landinrichting nog verder wordt vertraagd.Met betrekking tot de landinrichting zou ik de minister willen vragen
of het juist is dat er over een paar jaar een zeer groot tekort dreigt in
de uitvoering. Nu de minister voornemens is begin volgend jaar met een nader
voorstel te komen voor de landinrichting, zou ik hem willen verzoeken er zorg
voor te dragen dat het instrument, dat bij uitstek geschikt is voor het landelijke
gebied, ook zijn werkingskracht heeft. Het afstemmen van de ruilverkaveling
Aalburg heeft een schaduw geworpen op het functioneren van dat instrument.Voorzitter! Vervolgens vraag ik aandacht voor toepassing van de veterinaire
wetgeving, ook voor runderen en paarden in natuurgebieden. Ik wijs in dit
verband vooral op het risico van dierziekteverspreiding. Wellicht kan de minister
hierover een uitspraak doen.Ik wil niet vooruitlopen op de discussie over het gemeenschappelijk landbouwbeleid
en maak daarom slechts enkele opmerkingen over de zuivel. De laatste jaren
vindt er een sluipende prijsdaling plaats van melk en kaas. Naarmate dit proces
langer duurt, wordt de situatie beroerder. Ten onrechte bestaat het beeld
dat het zo goed gaat in de veehouderij. Veel te hoge quotumprijzen versterken
dat beeld. Daarbij komt ook nog het vleesgebeuren met zijn psychologische
en financiële gevolgen.Hoe wil de minister tijdens het voorzitterschap omgaan met het green paper?
Door lang dralen bij een standpuntbepaling, verslechtert de situatie eerder
dan dat zij verbetert. Ook zou ik een reactie willen vragen op de uitvoering
van GATT. Er zijn veel klachten over ambtelijke procedures, onvoorspelbaarheid
en slecht overleg met de sector. Zou het niet verstandig zijn deze kwestie
tijdens ons voorzitterschap op de agenda van de Landbouwraad te plaatsen?Voorzitter! Ik verzoek de minister op korte termijn te komen met een plan
de campagne voor de rundvleeshouderij, vooral voor de besteding van de nog
resterende financiële middelen. Ik denk daarbij aan een promotiecampagne
voor vlees, aan een versnelde IKB-aanpak en aan een verlaging van de keuringskosten.Ten aanzien van BSE delen wij de benaderingswijze van de minister, zij
het dat de compensatie ook in onze ogen nog steeds ontoereikend is, vooral
ook omdat andere landen nationale aanvullende maatregelen hanteren.Voorzitter! Wat de intensieve veehouderij betreft, blijft de export van
levende varkens onverantwoord hoog. Dat betekent een groot verlies aan toegevoegde
waarde. Werkt de herstructurering van de slachterijen onvoldoende? Op het
punt van de gezondheidstoestand blijft er sprake van kwetsbaarheid. Waarom
laat het tuchtrecht zo lang op zich wachten. Ook zou ik in dit verband aandacht
willen vragen voor de te hoge keuringskosten.Bij de akkerbouw en de tuinbouw is de agrificatie niet overtuigend. Wij
manen in dezen tot spoed en tot grotere inspanningen. Het braakligpercentage
is te snel verlopen, zo laat de prijsontwikkeling zien. De CDA-fractie heeft
een kritische noot geplaatst bij de exportheffingen. De minister is overigens
nog een antwoord verschuldigd op een vraag uit de zaal in Bunnik. Waar is
het kwartje van de granen gebleven?De tuinbouw is een van de economische pijlers. Ik vraag de minister om
het totaalbedrag ad 54 mln. voor de reconstructie beschikbaar te stellen.
Dit bedrag is in het kader van de reconstructie oude tuinbouwgebieden in het
vooruitzicht gesteld. Het lijkt erop alsof er nu een aanzienlijke reductie
op wordt doorgevoerd. Ik verwacht een heldere stellingname van de minister.Ik kom op het grondgebruik. De claims op de schaarser wordende grond nemen
toe. Het automatisme dat het er bij de landbouw vanzelfsprekend af kan, moet
naar ons oordeel worden doorbroken. De landbouw moet in de afweging een volwaardige
plaats krijgen, waarbij agrarisch natuurbeheer ook als compensatie moet worden
aangemerkt. Wil de minister zich sterk maken om bij de macro-economische afwegingen
rond de bestemming van grond de land- en tuinbouw een volwaardige plaats te
geven?Van de belofte om structuurbeleid voor het platteland te voeren, komt
tot op heden niet veel terecht. Met de structuurplannen van Economische Zaken
bestaat geen relatie. Het lijkt veel meer op een grabbelton met kleine, eenmalige
projecten, dan op een sterke, integrale aanpak.Hoe kan het platteland in dienst staan van de stedeling, zo vraag ik de
minister. Het gaat om de kern van de Randstadnota. Het is naar ons oordeel
een pure vorm van randstedelijk denken. Als wij daarbij optellen dat een tunnel
à raison van 900 mln. vele malen meer kost dan de herstructureringsprogramma's
intensieve veehouderij en tuinbouw, dan is duidelijk hoe de prioriteiten gelegd
worden. De toekomst van de boeren lijkt een te vage afgeleide te zijn van
deze gedachten. Vaak interessante initiatieven van onderop, bijvoorbeeld de
WCL, worden ontmoedigd door trage besluitvorming op landelijk niveau.De heer Blauw (VVD):Onlangs las ik dat een collega van ons, namelijk het CDA-lid Leers, een
pleidooi heeft gehouden voor een tunnel in het zuidelijk tracé van
de HSL bij Prinsenbeek.De heer Van der Linden (CDA):Dat heeft de heer Blauw slecht gelezen. De heer Leers is tegen deze aanleg
en komt met een alternatief. Als voor de bloemetjes en de vogeltjes in de
Randstad 900 mln. uitgetrokken wordt, mag dan voor de mensen in Prinsenbeek
en andere plaatsen ook geld uitgetrokken worden?De heer Blauw (VVD):Dus twee tunnels.De heer Van der Linden (CDA):Wij zijn tegen deze aanpak. Dat zal de heer Blauw merken in de discussies
rond de HSL.De heer Blauw (VVD):Geen tunnels?De heer Van der Linden (CDA):Ik loop niet vooruit op de HSL-discussie. Als het kabinet komt met een
politiek compromis, waarin 900 mln. wordt uitgetrokken voor een tunnel in
de Randstad, waar tegenover staat dat voor herstructurering van vitale sectoren
van de Nederlandse economie, zoals tuinbouw en intensieve veehouderij, aanzienlijk
minder wordt uitgetrokken, dan stel ik vast dat sprake is van disharmonie
in de afwegingen die het kabinet maakt. De land- en tuinbouw zijn dan een
restpost.De heer Blauw (VVD):Dat kunt u natuurlijk niet hardmaken. Ik stel vast dat ook uw fractie
pleidooien voor tunnels houdt. Ik stel verder vast dat ik de HSL vandaag niet
op de agenda heb geplaatst. U bent er zelf over begonnen.De heer Van der Linden (CDA):Bij de discussie over de HSL begin november zal blijken dat wij daar een
heel andere opvatting over hebben. Wanneer dit kabinet voor een tunnel in
de Randstad 900 mln. uittrekt, voor weidevogels en wat dies meer zij, mag
voor de burgers in het gebied waar die HSL ook komt, ook iets gebeuren. Daar
heeft de heer Blauw geen aandacht aan gegeven.De voorzitter:De HSL is thans niet aan de orde.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Voorzitter! Hier wordt het beeld geschetst alsof die 900 mln. alleen maar
voor een tunnel en wat gras is. Is dat echter niet ook voor de mensen, de
tuinbouw, de planten die daar worden gekweekt, en de landbouw? Wij doen dat
toch niet alleen maar voor de vogeltjes?De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! De discussie over de HSL krijgen wij nog. Ik stel vast...Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik stel u geen vraag over de HSL; ik stel u een vraag over het natuurgebied
en het weidegebied.De heer Van der Linden (CDA):Ik stel vast dat voor de herstructurering van de hele tuinbouw en de hele
intensieve veehouderij, twee voor de Nederlandse economie zeer vitale sectoren
met 25% tot 30% of zelfs aanzienlijk meer van de totale landbouwexport, meer
dan 100 mln. minder beschikbaar is dan voor de aanleg van één
tunnel. Het compromis dat in het kabinet gesloten is tussen mevrouw De Boer
en mevrouw Jorritsma, behelst 900 mln., terwijl voor de land- en tuinbouw
over een lange periode met een trage start slechts een bedrag beschikbaar
is dat ver daaronder ligt.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik wil u een suggestie doen om uw vergelijking wat eerlijker te maken.
Dat is om een stukje van die 900 mln. ook toe te kennen aan de belangen van
natuur en landbouw. Ik hoop dat u die suggestie wilt overnemen. Dan komen
wij al een heel eind verder.De heer Van der Linden (CDA):Dat zult u mij niet horen ontkennen. Begin november zult u evenwel in
het HSL-debat horen dat wij terzake een andere keuze maken. Wat let u dus
om, als dat geld vrij zou komen, via de herstructureringsprogramma's meer
te doen voor de land- en tuinbouw? Ik kom straks nog op de concurrentiepositie.
De heer Blauw komt met een plan om de concurrentiepositie van de land- en
tuinbouw te versterken door de verkoop van grond. Dat is echter een onzekere
factor. De heer Blauw erkent dat de concurrentiepositie van de land- en tuinbouw
in het geding is, anders zou hij niet om meer geld vragen. Hij krijgt evenwel
nog mogelijkheden genoeg om de plannen van het CDA te steunen voor meer geld
voor de versterking van de concurrentiepositie via herstructureringsprogramma's
en het drieluik.De heer Blauw (VVD):Voorzitter! Ik kom hier toch nog een keer op terug, want ik vind dat de
heer Van der Linden uiterst demagogisch bezig is door appels en peren met
elkaar te vergelijken. Op basis van diezelfde argumentatie zou de stelling
gerechtvaardigd zijn dat het kabinet van welke politieke kleur dan ook gedurende
de laatste decennia onvoldoende aandacht heeft besteed aan de landbouw, want
de onderwijsbegroting is aanzienlijk groter.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Als de heer Blauw vindt dat het demagogie is wanneer ik voor
een sector pleit voor herstructureringsprogramma's die aanzienlijk meer inhouden
dan 20 mln. voor het komende jaar, dan moet hij het maar uitleggen aan de
sector en de mensen die de herstructureringsplannen op dit moment en niet
over tien of twaalf jaar nodig hebben. De tuinbouw en de intensieve veehouderij
hebben niets aan plannen voor het jaar 2006 of 2008; zij willen nu herstructureringsplannen
hebben. Als het kabinet vervolgens zegt dat het daar geen geld voor heeft,
dan verwijs ik naar de aanleg van tunnels. En dat vind ik geen demagogie;
dat is gewoon een keuze. Het kabinet maakt de keuze zoals het die maakt; wij
zullen de keuze anders maken.De heer Blauw (VVD):Wij zijn het met u eens dat de tuinbouw geld nodig heeft. Daarom hebben
wij ook steun verleend aan het kabinetsvoorstel om 300 mln. te reserveren
voor de herstructurering plus nog een aantal extra middelen. Ik moet zeggen
dat dit voorbeeld mij niet onder de indruk brengt van uw argumenten. Laat
de tuinbouw nou eerst maar eens proberen om dat geld conform de afspraken
weg te zetten en dan zien wij wel weer verder.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! De heer Blauw spreekt over 300 mln. voor de tuinbouw, maar
hij moet daar wel bij zeggen dat dit voor de komende tien à twaalf
jaar is. Wij beginnen met 20 mln. In de krant heeft de heer Blauw zelf een
plan aangekondigd, omdat hij vindt dat wij extra geld nodig hebben om de concurrentiepositie
van de land- en tuinbouw te versterken. Dat is toch een erkenning dat hij
zelf vindt dat er onvoldoende gebeurt voor de concurrentiekrachtversterking
van de land- en tuinbouw.De heer Blauw (VVD):Als u nu eens even wacht op de inbreng die ik namens mijn fractie zal
leveren, dan kunnen wij daar alsdan over discussiëren. Ik wil u wel in
alle oprechtheid waarschuwen voor een vorm van isolement ten opzichte van
de land- en tuinbouw. Ik stel namelijk vast dat LTO Nederland zeer gelukkig
is met dit beleidsvoornemen en dat u zo langzamerhand de enige bent die nog
twijfels overhoudt. En u hebt al eens een kater opgelopen in dat gebied!De heer Van der Linden (CDA):Ik luister naar wat de boeren en tuinders zeggen. Die zijn bepaald niet
gelukkig met dit herstructureringsplan. De 20 mln. die voor die sector is
uitgetrokken, is beschamend weinig, gelet op wat nodig is om de tuinbouw weer
een sterke positie te geven in de toekomst. Waar u pleit voor verkoop van
grond om meer geld ten behoeve van de concurrentiekracht te genereren, is
dat meteen de beste erkenning dat uzelf van oordeel bent dat er onvoldoende
financiële middelen uitgetrokken worden om de concurrentiekracht
van de land- en tuinbouwsector te versterken. Dus het bewijs van falend beleid
op dat punt kan niet beter geleverd worden dan door uw benadering.Voorzitter! Over de plattelandsvernieuwing zou ik nog het volgende willen
zeggen. De landbouw is een van de belangrijkste cultuurdragers van het platteland.
Hij levert een onmisbare bijdrage aan het onderhouden en instandhouden van
het landelijke gebied en aan de regionale economie. Voor de directe maar vooral
indirecte werkgelegenheid is het instandhouden van een levenskrachtige primaire
land- en tuinbouwsector van groot belang. Ook vanuit dit oogpunt doet het
ertoe hoe de landbouwstructuur er in de toekomst zal uitzien. Het resultaat
van een te sterk op de markt georiënteerde landbouwpolitiek zou wel eens
heel nadelig kunnen uitpakken.In een steeds opener economie, waarover wij overigens later nog uitgebreid
komen te spreken, met scherpere concurrentieomstandigheden, dient de overheid
een actievere rol te vervullen in het voorwaardenscheppend beleid. Naast infrastructuur
is de niet-fysieke infrastructuur van kapitale betekenis. Hierbij past geen
terugtredende overheid. Kennis is macht. Dat geldt in deze technologisch geavanceerde
tijd steeds sterker. In het genereren, verspreiden en toepassen van kennis
zijn wij altijd succesvol geweest. Dat dreigt nu aangetast te worden. Een
van de meest vitale voorwaardenscheppende instrumenten van de overheid wordt
op de tocht gezet. Terwijl onze concurrenten Frankrijk, Duitsland en Denemarken
meer doen, bezuinigen wij. Ik zou de minister willen vragen hoe hij de samenhang
in het systeem wil waarborgen. Ik vraag dit met name omdat wij vaststellen
dat er een steeds lossere band komt tussen de drie politieke beleidslijnen.
Ik wijs de minister er ook op dat voor de meeste bedrijven iedere kennisgulden
een gezinsgulden is. Die kennisgulden concurreert dus met andere gezinsuitgaven,
terwijl juist aan de onderkant de vraag dreigt weg te vallen.McKinsey heeft een rapport uitgebracht over het samengaan van DLV en SEV
en zij adviseert daaraan niet te beginnen. Wat betreft kosten en markt valt
er niets te winnen. De kosten van de fusie zouden veel te hoog zijn. De vraag
aan de minister is of de overheid nog dwingend kan opereren, gelet op de terugtredende
overheid. Of zou zij ook langs andere wegen doelstellingen kunnen bereiken,
bijvoorbeeld deels via programsturing? Wat blijft er voor de overheid nog
over waar andere ondersteunende activiteiten als gevolg van GATT wegvallen?
Wij vinden dat de visie op de voorlichting buitengewoon zwak benaderd wordt
in het rapport-Peper, slechts terzijde. Is de minister bereid om voor de behandeling
van het rapport-Peper een notitie aan de Kamer te overleggen over de voorlichting
met daarin een antwoord op de vraag wat zijn langetermijnvisie op de voorlichting
is, welke taken in dezen nog voor de overheid moeten overblijven en welke
omvang de kritische massa zou moeten hebben? Graag krijg ik een toezegging
op dat punt van de minister.Voorzitter! Met betrekking tot Europa zou ik willen verwijzen naar het
debat op 25 november. De begroting geeft op dit moment nog geen houvast voor
de koers. Wat zijn de prioriteiten tijdens het Nederlandse voorzitterschap?
Ik wil de minister prijzen voor de goede persoonlijke contacten die hij in
Brussel onderhoudt. Dat lijkt mij erg belangrijk, ook voor het vervullen van
het voorzitterschap. Een steeds meer om zich heen grijpend verschijnsel vormen
de aanvullende nationale financiële regelingen. Ik vind dat een gevaarlijke
ontwikkeling.De heer Huys (PvdA):Ik hoor de heer Van der Linden zeggen dat hij waardering heeft voor de
minister vanwege zijn goede contacten in Brussel. Dat doet mij deugd. Ik neem
dus aan dat hij afstand neemt van zijn collega-fractiegenoot mevrouw Van Ardenne
die in Zuivel zegt: dit is geen minister, ik heb hem nog maar een heel enkele
keer kunnen betrappen op het minister zijn en op het verdedigen van de Nederlandse
agrarische belangen in Brussel.De heer Van der Linden (CDA):De heer Huys stelt mij nu in staat om buiten mijn spreektijd mijn tekst
nog eens te pakken. Ik ben het met hem eens dat goede persoonlijke contacten
erg belangrijk zijn. Voorzover ik het kan waarnemen, heeft de minister die.
Zijn optreden is wat mij betreft overwegend positief. Als het gaat om het
BSE-dossier, vinden wij het echter ontoereikend. Wij vinden dat Nederland
daar slecht weggekomen is.Van der Linden Als het gaat om internationale handelsakkoorden
vinden wij dat het ministerie van LNV in de hele discussie met het ministerie
van Buitenlandse Zaken te veel het onderspit delft. Het kan
niet zo zijn dat de Nederlandse tuinbouw inlevert omwille van politieke compromissen
in de Algemene Raad. Daar hebben wij kritiek op gehad en die blijven wij houden.
Met het oog op het voorzitterschap heb ik vastgesteld dat een voorzitter van
de Europese Raad, in dit geval de Landbouwraad, om goed te kunnen functioneren
goede persoonlijke contacten moet hebben. Als die goed zijn, ben ik ervan
overtuigd dat die bijdragen tot het welslagen van het voorzitterschap.Daar past niet in, waarmee de minister begonnen is, een te liberale insteek.
Dan isoleert hij zich in Europa. Kijkt u maar naar het plan van de Bondsrepubliek
Duitsland voor de zuivel. Dan kunt u wel roepen, wat de minister aan het begin
heeft gedaan: weg met die quota. Daar is hij weer van teruggekomen. Een te
liberale insteek betekent dat je je in Europa en de hele Europese discussie
voor een belangrijk deel aan de zijlijn van de discussie plaatst.De heer Huys (PvdA):Ik merk – dat wist ik overigens al – dat bij het CDA de opvatting
over quota met de woordvoerder kan wisselen. Ik had de heer Van der Linden
een vraag gesteld. Ik begrijp nu dat hij geen afstand neemt van de woorden
van zijn collega en zegt dat de minister de belangen van de landbouw verkwanselt.De heer Van der Linden (CDA):Ik heb die woorden niet letterlijk genomen.De heer Huys (PvdA):Dan neemt u dus afstand.De heer Van der Linden (CDA):Ik neem van mevrouw Van Ardenne nooit afstand, ook hier niet.De heer Huys (PvdA):Dan bent u het dus eens met die kritiek.De heer Van der Linden (CDA):Ik zeg u hier dat ik het van belang vind dat de minister voor het vervullen
van zijn voorzitterschapsfunctie, goede persoonlijke relaties onderhoudt met
zijn collega's. Wat daarvan het resultaat zal zijn, zullen wij beoordelen
na een halfjaar, in juli. De minister heeft zich sterk gemaakt voor de harmonisatie
van veterinaire en fytosanitaire maatregelen. Hij maakt zich sterk voor het
zuiveldossier en nog meer van dit soort zaken. Daarvoor zijn persoonlijke
verhoudingen belangrijk. Of die voldoende gewicht in de schaal zullen leggen,
zullen wij beoordelen aan het eind van het voorzitterschap. Daar zullen wij
dan nog wel een debat over voeren.De heer Blauw (VVD):De heer Van der Linden gebruikt het begrip "een te liberale inzet". Kan
hij nader uiteenzetten wat hij daarmee echt bedoelt?De heer Van der Linden (CDA):De minister is in de afgelopen twee jaar een heel stuk opgeschoven, een
stuk voorzichtiger geworden. Dat komt denk ik ook omdat hij zo bedreven is
in zijn activiteiten in de sector. Hij legt veel activiteiten aan de dag.
Dat is op zichzelf een goede zaak, maar hij heeft in de beginperiode gezegd:
die quota moeten van tafel. Hij heeft daarbij een jaartal genoemd. Vervolgens
heeft hij gezegd: nee, die quota moeten nog even blijven. Daarna heeft hij
de boeren zelfs geadviseerd om quota te kopen. Ik weet niet of dat wel zo'n
verstandig advies is, want ik vrees dat de boeren die dat advies opvolgen
er over een paar jaar wel eens bekaaid van af kunnen komen. In ieder geval
zal de prijs gaan dalen, zo verwachten wij. Iemand die nu dus quota koopt,
op advies van de minister, zou in de toekomst wel eens financieel erbij in
kunnen schieten. De minister is in dat opzicht dus geëvalueerd, nadat
hij gestart is met een te liberale insteek, waardoor hij ten opzichte van
de Fransen en Duitsers in een wat moeilijker positie zal komen. Hij is nu
wat voorzichtiger geworden en wat meer zoekende, en dat is van de bewindsman,
met het oog op het voorzitterschap, een verstandige keuze.De heer Blauw (VVD):Voorzitter! Dit voorbeeld verbaast me bij uitstek. Het is nog niet zo
lang geleden dat ik de voorgangers van de heer Van der Linden hier namens
zijn fractie pleidooien heb horen houden voor het afbouwen van het quotastelsel.
Ik kan ze zelfs nu nog aanwijzen. Maar nu een andere vraag. Vindt u, vanuit
uw Europese en internationale affiniteiten, dat quota passen binnen de WTO-rules
op termijn?De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Wij voeren de discussie over het gemeenschappelijk landbouwbeleid
op 25 november. Wij zullen deze discussie dan met de minister en met anderen
voeren.De heer Blauw (VVD):U plaatst het nu op de agenda. Dan mag ik u daar toch wel een vraag over
stellen?De heer Van der Linden (CDA):De CDA-fractie heeft al eerder de stelling betrokken dat zij vindt dat
de zuivelquota nu niet afgeschaft kunnen worden en dat wij het debat ingaan
met de stellingname: handhaven quota.De heer Blauw (VVD):En dat past binnen uw internationale oriëntatie volstrekt in de WTO-rules
en de GATT-afspraken? Daar passen de quota prachtig in!De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Het ligt allemaal vast tot na het jaar 2000. We krijgen dan
een nieuwe onderhandelingsronde. Ik heb eerder het gevoel dat er wat tegenwind
aan het komen is tegen de verdergaande liberalisering dan dat deze nog volop
in de rug staat. Ik heb ook het gevoel, voorzitter, dat er wanneer je kijkt
naar de concurrentie op de wereldmarkt, met andere instrumenten concurrentie
bedreven wordt waardoor ook concurrentievervalsing optreedt. Om die reden
vinden wij dat er bij een nieuwe WTO aspecten als milieu, arbeidsomstandigheden
en dergelijke meegewogen moeten worden. Ik vind dat veel belangrijker dan
de discussie die wij nu voeren. Deze is pas over drie of vier jaar aan de
orde.De heer Blauw (VVD):Ik heb toch nog geen antwoord op mijn vraag gekregen.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Ik heb een helder standpunt gegeven.De heer Blauw (VVD):U bent wat gaan heen-en-weer lopen, maar u heeft geen antwoord op mijn
vraag gegeven. Vindt u, met uw internationale oriëntatie, dat quota daarin
passen? U wilt dat wat naar achteren schuiven en een zigzagredenering ophangen.
Het is een heldere vraag.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Ik wens hier geen antwoord te geven op een
vraag van de heer Blauw, die over een jaar of drie à vier aan de orde
is en die in het totale onderhandelingspakket bekeken moet worden.De heer Blauw (VVD):U stelt de quota nu toch aan de orde?De heer Van der Linden (CDA):Wij vinden dat de quota voor zuivel gehandhaafd moeten blijven. Overigens
heb ik begrepen dat ook andere partijen in dit huis dat vinden.Voorzitter! Tot slot nog enkele losse punten. Ik zou de minister willen
vragen een uitspraak te doen dat de landbouwvrijstelling niet ter discussie
staat. Ik zou hem verder willen vragen om de ecotaks volledig terug te sluizen.
Het antwoord op de vragen moet naar ons oordeel bijgesteld worden, omdat er
een toezegging aan de sector is. Ik zal hierover in tweede termijn eventueel
een motie indienen. Ik vraag om een toezegging om de belofte na te komen.Bij de bedrijfsovername missen we de hele bespreking van de problematiek
in de memorie van toelichting.Ik zou de minister verder willen vragen of hij ervoor zorg wil dragen
dat bij de biologische landbouw ook na eind 1996 de bijdrage van het ministerie
voor het platform blijft doorgaan. De biologische landbouw is immers ook een
activiteit die naar mijn stellige overtuiging de garantie moet krijgen voor
de continuering van het platform voor meerdere jaren. Men moet niet steeds
weer in de onzekerheid verkeren over de vraag of de continuering aan het eind
van het jaar wellicht zal zijn afgelopen.Voorzitter! Gelet op de tijd, laat ik mijn slotbeschouwing achterwege.
Ik denk dat ik hier in tweede termijn op terug zal komen.De heer Huys (PvdA):Voorzitter! Het lijkt wel of de samenleving zich er in steeds mindere
mate van bewust is dat voedsel en voedselgrondstoffen allemaal door agrariërs
geproduceerd worden. Zo voelen boeren en tuinders dat althans: zijn wij echt
wel nodig, zijn wij nog wel gewenst in Nederland? Ja, in ons land zijn boeren
en tuinders niet alleen gewenst, zij zijn in en voor ons land onmisbaar. Aan
die opvatting en aan die gewenste uitkomst verandert geen toevallige wetenschappelijke
of quasi-wetenschappelijke oprisping iets. Ook niet professor Kohnstamm, die
vindt dat er voor boeren in Brabant geen toekomst is. Hoezo, geen toekomst?
Misschien geen gemakkelijke en misschien is er ook niet voor iedereen die
boert een zekere plek, maar ik moet er niet aan denken dat Brabant of Nederland
geen boeren en tuinders meer heeft. In mijn bijdrage zal ik juist duidelijk
maken dat in een moderne, toekomstgerichte visie de boeren en tuinders een
belangrijke rol blijven vervullen in de ruimte, op die ruim 4 miljoen ha grond
en water die Nederland heet.Tot op de dag van vandaag heeft Nederland een sterke naam in de wereld
als het om agrarische productie gaat, een productie die veelal gekenmerkt
kan worden met de begrippen "bulk" en "kwaliteit". Door velerlei externe en
interne ontwikkelingen brokkelen de kracht en het belang van bulkproductie
af, terwijl het begrip "kwaliteitsproductie" in al haar verscheidenheid de
boven- en de ondertoon voert. Velen in de agrarische wereld zoeken en vinden
traditionele of nieuwe kwaliteitsproducten. Gaan de niches de bulk worden?
Daarnaast gaan individuele boeren en tuinders of regionale groepen op zoek
naar nieuwe producten die men kan vermarkten op plaatsen waar men een deel
van het inkomen kan halen. Recreatie en natuur zijn het meest in het oog springend.Deze ontwikkelingen zijn de eerste voorzichtige stappen naar een ander
landgebruik, naar een andere manier van omgaan met de ruimte in de volgende
eeuw. Waar nu nog vaak de verschillende gebruikers sterke territoriale driften
laten gelden, moeten wij naar mijn mening zoeken en toegroeien naar samenwerking
in een multifunctioneel ingericht gebied. Waar nu nog in overwegende mate
boeren, recreanten, natuurbeschermers, waterwinners, energiebedrijven en afvalverwerkers
gescheiden en op eigen territorium het land en de ruimte opeisen en gebruiken,
moeten juist drempels en grenzen diffuser worden. Geen vijanddenken, maar
samenwerken aan multifunctionaliteit. In zo'n beeld kan op vele plekken in
Nederland de veelvormige landbouw een centrale rol spelen. De boer als landbeheerder
is een uitdaging en een op de toekomst gerichte kans.Binnen het interdepartementale onderzoeksprogramma Duurzame technologische
ontwikkeling is onlangs een interessante prestudie verschenen onder de titel
"Land in zicht". Er wordt een uitdagend perspectief neergezet: nieuwe kansen
voor de landbouw en ook voor de vele andere land- en ruimtegebruikers. Een,
voor sommige wellicht utopische, reductie van de milieubelasting met een factor
10 mag dan utopisch lijken, de goede waarnemer ontwaart in de land- en tuinbouw
van vandaag ontwikkelingen die de geschetste kant opgaan en niet zelden tegen
de stroom in gaan. Er is een scala van voorbeelden waarin boeren en tuinders
anders omgaan met hun bedrijf, de grond en de omgeving, en toch, of juist
daarom, economisch en ecologisch duurzaam boeren. Ik noem kamperen bij de
boer, streekeigen producten, boerenmarkten, biologische landbouw, natuurproductiebetaling
en bio-energie. Deze ontwikkelingen leiden echter een tamelijk geïsoleerd
bestaan en de echte stappen naar een geïntegreerd multifunctioneel landgebruik
zijn nog niet gezet. Nu ontbreken vaak nog de kennis en de technische mogelijkheden
om meerdere functies in één ruimte volledig met elkaar te harmoniëren.
Hier ligt een belangrijke opdracht voor wetenschap en onderzoek. Is de minister
bereid die prestudie "Land in zicht" verder te helpen? Naar mijn inzicht ligt
deze ontwikkeling goed in de lijn met Dynamiek en vernieuwing.Het programma Duurzame technologische ontwikkeling leverde nog een andere
voor de landbouw relevante studie, namelijk "Novel protein foods": anders
eten in een duurzame toekomst. Kijkend naar voedingstrends en tevens onderkennend
dat agrarische productiesystemen schoner moeten, wordt een inzicht geboden
in de manier waarop een deel van de voedselproductie er over pakweg 40 jaar
kan uitzien. Ook deze onderzoekslijn biedt langs een andere route een productiewijze
in een overwegend natuurlijk milieu, geïntegreerd met andere belangrijke
maatschappelijke functies. Op 15 oktober 1996, vandaag dus, kan zo'n toekomstschets
er voor de huidige landbouw bedreigend en onrealistisch uitzien. Ik denk dat
de kansen op nieuwe ontwikkelingen en markten zeker niet minder
zijn. Ook hier verzoek ik de minister, waar nodig en mogelijk, positief mee
te werken.Voorzitter! De blik op de toekomst dreigt niet zelden vertroebeld te worden
door de werkelijkheid van vandaag. Die werkelijkheid is voor vele agrarische
bedrijven en gezinnen bepaald geen rozengeur en maneschijn. Daar helpt geen
optimistische kijk aan. Zeker, er zijn schommelingen over de jaren en grote
verschillen tussen en binnen sectoren, maar een gemiddeld rentabiliteitscijfer
dat eerder onder de 90% dan daarboven uitkomt, geeft geen reden tot zorgeloosheid.
Gevoelens van fundamentele onzekerheid omtrent de toekomst van het bedrijf
en het gezin zoeken een uitweg. Velen hebben niet alleen het geloof in de
politiek verloren, maar geloven ook niet meer in de voordelen van verandering,
van sanering. Het is een opdracht voor velen, zeker ook voor de overheid en
de politiek, om pogingen te doen het zelfvertrouwen, de eigenwaarde en het
vertrouwen in de toekomst weer terug te brengen. Die toekomst zal een andere
land- en tuinbouw zijn dan die van 1996; het perspectief zal een andere vorm
krijgen, maar de betekenis van de boer en tuinder in een toekomstig multifunctioneel
landgebruik blijft onmisbaar.Vertrouwen wint de politiek niet door te roepen dat het allemaal beter
zou zijn als de minister het anders zou doen, door te suggereren dat met 100
mln. extra op de LNV-begroting de inkomens van de boeren zouden verbeteren,
door boeren en tuinders naar de mond te praten. Dat zijn nieuwe aanzetten
tot teleurstelling en het wegvloeien van vertrouwen.Voorzitter! Terecht spreekt de minister in de begroting over het stimuleren
van ondernemerschap dat zich kenmerkt door economische en ecologische duurzaamheid.
Meer nog dan in het verleden zal dit ondernemerschap vele gezichten tonen,
uiteenlopend van intensief tot extensief. Sommigen zullen het zoeken en vinden
in grootschaligheid en/of hightechproductie. Anderen zullen juist in kleinschaligheid
ondernemen. Modern ondernemerschap geeft allesbehalve een eenvormige land-
en tuinbouw. Te veel nog is een bepaald bedrijfstype beeldbepalend in de discussie.
Structuurontwikkeling betekent nog te vaak: meer quotum, meer oppervlakte
en de hoogste productiecijfers. Maar in elke sector zal een scala van bedrijfstypen
ontstaan. Ook hier geldt dat vele wegen naar Rome leiden en, voeg ik daaraan
toe, Rome is absoluut niet de enige heilige stad.Het is overigens niet aan de overheid om te sturen in keuzes die ondernemers
op dit vlak maken. De overheid moet het proces faciliteren en zorgen dat ondernemers
de kans krijgen om zich adequaat toe te rusten. Immers, welke route een boer
of tuinder ook kiest, een hoog kennisniveau is onmisbaar. Dat is onmisbaar
voor de individuele ondernemer en de werknemer, maar niet minder voor de Nederlandse
agrosector als geheel, die niet zal overleven door goedkope arbeid maar door
een hoog kennisniveau van werknemers en werkgevers.Tegen die achtergrond kijken wij met enige zorg naar de ontwikkelingen
rond onderwijs, voorlichting en onderzoek. Een extra dimensie daarbij is de
internationale uitstraling van ons land en de bijdrage die onze agrarische
kennis kan leveren als het gaat om het uit de wereld helpen van het ellendige
hongervraagstuk. Ik verwijs naar de lezing van minister-president Kok in Wageningen.
Ook in de agribusiness kan de slogan "van mainport naar brainport" opgeld
doen. Wij hebben dus enige zorgen. Zijn de bezuinigingen op de universiteit,
het onderzoek en de voorlichting wel het juiste signaal op dit moment, nu
er zoveel op die instituties afkomt? Met de hoofdlijnen van het voorgestelde
beleid inzake het samenvoegen van de LUW en de DLO kunnen wij zeker instemmen.
In het te houden overleg kan een en ander nog wat bijgeknipt worden. De minister
moet wel al aan de slag, want het proces moet adequaat gestuurd worden.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Ik ben blij dat de heer Huys nu ook erkent dat dit een zorgelijk
punt is, maar is hij dan ook bereid om daarvoor extra financiële middelen
beschikbaar te stellen?De heer Huys (PvdA):Extra financiële middelen?De heer Van der Linden (CDA):Is hij bereid tot ten minste het behoud van het bestaande?De heer Huys (PvdA):Ik wilde al zeggen: laten wij het eerst eens over de bezuinigingen hebben.
Ik zal daar straks nog iets over zeggen. De minister stelt voor om iets meer
dan 1% te korten op de Landbouwuniversiteit. Het moet ook de heer Van der
Linden duidelijk zijn dat dat geen onoverkomelijk probleem is voor die universiteit.
Immers, als er een universiteit in Nederland is die in een ruime jas zit,
dan is dat de Landbouwuniversiteit. Op zichzelf zijn er dus best mogelijkheden
om een beetje te bezuinigen. In mijn vervolgzin wilde ik wel zeggen dat het
in de toekomst een beetje rustig aan moet.De heer Van der Linden (CDA):Vindt de heer Huys het dan logisch dat er in de begroting van LNV op de
rekening personeel en materieel sprake is van een forse trendmatige stijging
en bovenop die trendmatige stijging nog een extra stijging, terwijl wij op
het gebied van onderzoek, voorlichting en onderwijs minder gaan doen, waar
andere landen op die terreinen juist meer doen? Bent u niet bereid om samen
te bekijken hoe wij het niveau ten minste kunnen handhaven? Wat ons betreft
moet er meer gebeuren voor de door u genoemde concurrentiekracht om de sector
fit te maken voor de toekomst. Dat is het enige instrument waar de overheid
nog over beschikt om het ondernemerschap en alles wat daarmee samenhangt,
te versterken.De heer Huys (PvdA):Als ik ergens een hekel aan heb, is het aan zinsneden als "de sector fit
maken voor de toekomst", alsof die sector nu niet fit zou zijn. Wat zullen
wij nu krijgen? Dat vind ik zo'n defaitistische opvatting over de totale land-
en tuinbouw. De land- en tuinbouw ís fit. Er zijn alleen een aantal
problemen; die moet je oppakken en oplossen, maar om te zeggen dat de sector
niet fit is...De heer Van der Linden (CDA):Als je ziet hoeveel bedrijven in de intensieve veehouderij, de tuinbouw,
de rundvleessector en andere sectoren aan hernieuwde spankracht toe zijn,
als je in het LEI-rapport ziet dat dit een extra afname van het percentage
bedrijven met goede toekomstperspectieven tot gevolg heeft en als je de lastenstijgingen
voor die bedrijven ziet, dan zeg ik u: de sector is wel degelijk
in zorgen. Die zorgen worden gecamoufleerd. Ik deel de opvatting van de minister
dat je niet moet doemdenken – dat willen wij niet doen – maar
ik vind wel dat wij de cijfers en de feiten onder ogen moeten zien en dat
wij ervoor moeten zorgen dat de voorhanden zijnde instrumenten niet zodanig
uitpakken dat er een lastenverzwaring voor de sector is in plaats van een
versterking van de concurrentiekracht. Het zojuist besproken profijtbeginsel
ten aanzien van voorlichting, onderzoek en onderwijs slaat op die bedrijven
neer. Als zij een aanvullende cursus willen hebben, moeten zij vandaag de
dag ƒ 1500 op tafel leggen. Dan heb ik het nog niet over het regulier
onderwijs. Die lastenstijging moet dus helemaal uit het gezinsbudget worden
opgebracht. Ik heb het dan nog niet eens over de keuringskosten, de ecotaks
en ga zo maar door. Als u de cumulatie van die taksen, heffingen en belastingen
ziet, moet u met mij vaststellen dat de concurrentiekracht wel degelijk in
gevaar is.De heer Huys (PvdA):Ik zal het nog eens op een andere wijze zeggen: ik heb er groot bezwaar
tegen als hier wordt gesteld dat de intensieve veehouderij als sector in de
zorgen is. Dat is niet zo. Er is wel een aantal bedrijven in de zorgen. Uit
het LEI-rapport en ook uit het Agrarisch Dagblad van vorige week blijkt echter
wat er op dit moment in de intensieve veehouderij, zowel in de varkenshouderij
als in de pluimveehouderij, aan investeringen loskomt. Dat hebben wij jaren
niet gehad. Er komt dus een geweldige investering los. Dat betekent dat de
sector vertrouwen heeft in zichzelf en dat de bedrijven vertrouwen hebben
in de toekomst. Nogmaals: het is niet allemaal rozengeur en maneschijn. Integendeel:
veel bedrijven zijn in problemen. Ik heb ook niet de illusie dat wij dat vandaag
of morgen zullen oplossen. Ik vind het een valse voorstelling van zaken als
men de illusie wekt dat wij dat kunnen oplossen met 100 mln. extra op de landbouwbegroting.De heer Van der Linden (CDA):De illusie wekken dat je door kunt gaan met de botte bijl en met bezuinigingen
en dat dat, zeker op de langere termijn, geen effecten heeft, is een veel
valsere voorstelling van zaken.De heer Huys (PvdA):Als u vindt dat 1% bezuiniging op de Landbouwuniversiteit een bottebijlbezuiniging
is, dan ken ik er nog wel een paar.De heer Van der Linden (CDA):Wij – ook het vorige kabinet; dat geef ik toe – zijn al een
hele tijd bezig, maar dit kabinet heeft daar, juist ten aanzien van deze instrumenten,
een grote schep bovenop gedaan. Bij de voorlichting gaat het van een fiftyfifty-afspraak
in 2002 nu naar een derde en misschien nog wel lager. Dan komt er nog de discussie
over de SEV. In andere landen neemt het onderzoek toe, maar wij zijn aan het
bezuinigen. Op die instrumenten mag je niet bezuinigen. Het is prima dat de
minister wil herstructureren en het dorre hout wil kappen, maar leg dan niet,
als straf van die herstructurering, bezuinigingen op; geef juist de ruimte
om dat onderzoek nog meer inhoud te geven en nog sterker te maken en leg de
lasten niet neer bij de sector.De heer Huys (PvdA):Ik ben het volstrekt niet eens met uw stelling dat door dit kabinet op
dit moment in de begroting voor 1997 te zwaar bezuinigd wordt. Ik zal het
nog hebben over de volgende jaren en daar zal ik desnoods een motie over indienen.
Voor 1997 moet het, gelet op de uitspraak over landbouwonderzoek van een van
de eerste voormannen in de landbouw zelf, namelijk dat er een hoop dor hout
en dubbel werk is, echter zo zijn dat er op dat punt bezuinigd kan en moet
worden. Dat komt de sector namelijk ten goede.De heer Van der Linden (CDA):Ik bestrijd niet dat er geen dor hout is. Dat weet ik uit ervaring, maar
ik bestrijd wel dat de overheid dat dorre hout kan kappen en het geld dan
in haar zak kan steken. Dat bestrijd ik. Ik vind dat er juist onder de huidige
omstandigheden veel meer geïnvesteerd moet worden in onderzoek, technologie
en overdracht van technologie. Dat gebeurt ook in het buitenland. Wij zijn
op dat punt op de verkeerde weg. Een prikkel geven door te bezuinigen is een
verkeerde prikkel. Geef ze een bonus om juist extra te kunnen doen. Ik deel
de opvatting dat er geherstructureerd kan en zelfs moet worden, maar het moet
niet gebeuren door een stuk af te romen en te besteden aan salarissen en materiële
kosten van het departement van Landbouw, want daar komt het in feite op neer.De heer Huys (PvdA):Voorzitter! De heer Van der Linden heeft dat laatste ook in zijn betoog
in eerste termijn betrokken: meer middelen op de begroting van Landbouw voor
personeel en materieel. Ik vind het zeer kwalijk om daar zo op te preluderen
alsof dat een zwaar punt in de totale financiën van de begroting zou
zijn. Juist op dit departement is een geweldige tour de force gemaakt om de
personeelskosten terug te dringen, zoals blijkt uit de meerjarencijfers. De
heer Van der Linden kan niet staande houden dat dit op het departement niet
goed zou zijn gedaan en dat er even 15 mln. kan worden weggehaald om er bijvoorbeeld
landbouwkundig onderzoekers mee blij te maken. Ik vind dat een irreële
en foutieve manier van redeneren, waarmee als het ware een vijandbeeld wordt
geschapen.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Ik heb dat de boeren-ambtenarenratio genoemd, namelijk de
verhouding tussen het aantal boeren en het aantal ambtenaren. Mijn fractie
heeft al vaker gezegd dat het aantal ambtenaren terug moet en dat de ratio
niet moet verslechteren. Ik vind het een verkeerde route om bovenop de trendmatige
stijging nog extra uitgaven te doen, terwijl op vitale onderdelen van de sector
moet worden bezuinigd. De sector heeft er recht op dat wij ervoor staan dat
ze wordt versterkt. Het gaat niet aan om de materiële lasten van het
departement buiten haakjes te plaatsen en dan te zien wat er nog overblijft
voor de rest.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Vorig jaar heeft collega Huys tegen mijn motie gestemd, die
erop was gericht om wat meer te doen aan onderzoek, onderwijs en voorlichting,
omdat wij achterblijven bij bijvoorbeeld Duitsland, zoals collega Van der
Linden terecht heeft gesignaleerd. Toen was het al een probleem en nu is het
een nog groter probleem.Wij spreken nu over de bezuinigingen op de begroting, cluster LUW-DLO.
Ik zie even af van het debat over kennisintensivering, dat wij nog zullen
voeren. Is het nu een productief signaal voor het integratieproces
of een contraproductief signaal? Wat denkt u?De heer Huys (PvdA):De Landbouwuniversiteit die zo ruim in haar jas zit, kan naar mijn oprechte
opvatting niet klagen nu ze eens 1% of 1,5% van haar begroting moet inleveren;
dat heb ik zo-even al gezegd en ik meen het echt uit de grond van mijn hart.
Ik zeg er meteen bij dat wij op de rem trappen voor de bezuinigingen die de
minister van plan is in 1998 te treffen. Voor het integratieproces moeten
de positieve effecten die het in financiële zin oplevert, in dat totaal
blijven.De heer Van der Vlies (SGP):Legt u eens uit waarom het voor 1997 nog net wel en voor 1998 en daarna
niet meer zonder meer te slikken is. Dat kan ik niet helemaal meemaken, want
het proces loopt nu al.De heer Huys (PvdA):Zeker, maar 3 mln. op die 246 mln. op de begroting van de Landbouwuniversiteit
is iets meer dan 1%. Voor 1998 staat er 8 mln. aan de lat. Dat is heel iets
anders, terwijl het integratieproces dan juist wel aan de gang is.De heer Van der Vlies (SGP):Maar het is een proces en de kosten die daaraan zijn verbonden, worden
nu al gemaakt, althans, daar wordt een aanvang mee gemaakt; laat ik mij iets
voorzichtiger uitdrukken. In 1997 is dat natuurlijk voluit aan de orde, en
dat tikt nog eens door in 1998; daar hebt u gelijk in. Maar waarom is het
voorstel van de minister vanaf de cesuur 1 januari 1998 opeens niet meer goed
en datgene wat ervoor ligt wel? Daar spreken wij nu over en daar kunnen wij
iets mee. Wij hebben als begrotingswetgever de macht om daarin verschuivingen
aan te brengen. Het moet overigens verantwoord gebeuren, daar geen misverstand
over. U zegt: nu kan het allemaal nog en voor volgend jaar zien wij het wel.
Dat vind ik een beetje wankel.De heer Huys (PvdA):Het is mogelijk dat u dat vindt. De cijfers van de bezuinigingen over
1997 zijn van een minimale omvang. Dat kunnen die instituties en universiteit
heel goed hebben.Voorzitter! Is in dat verband de bezuiniging op LUW en DLO niet wat fors,
met name na 1997? Kan de minister toezeggen dat de efficiencywinst voor dezelfde
werkzaamheden beschikbaar blijft?Inzake de voorlichting doet zich een vergelijkbare situatie voor. Onze
voorkeur voor fusie tussen DLV en SEV is bekend. Het rapport van McKinsey
is ook een serieus te nemen signaal. Maar het kan niet zo zijn dat de overheid
twee elkaar beconcurrerende organisaties subsidieert. De andere kant van het
verhaal is dat die overheid wel verantwoordelijkheid moet houden voor de noodzakelijke
voorlichting. Sturing middels programfinanciering is dan een begaanbare route.
Hoe denkt de minister hiermee verder te gaan?De minister heeft onder andere in het overleg met en over de tuinbouw
er blijk van gegeven, dat hem de belangen van de werknemers/werkneemsters
ter harte gaan. Prima. Maar in de tekst van de begroting missen wij die aandacht.
Wij zouden graag zien dat de minister heel uitdrukkelijk aangeeft dat voor
hem bij alle relevante voorstellen en maatregelen de werknemers uitdrukkelijk
meetellen en niet ondergeschoven worden.Vanaf de eerste keer dat ik in deze Kamer over de landbouwbegroting het
woord mocht voeren, heb ik steeds aandacht gevraagd voor de biologische landbouw.
Als ergens geldt dat goede zaken langzaam komen, is het wel bij dit onderwerp.
Nu zijn wij op 2 oktober verblijd met het Appèl, een breed gedragen
maatschappelijk initiatief waarin deelnemers zichzelf verplichten binnen de
eigen taak het mogelijke te doen om de biologische landbouw en vooral de consumptie
te bevorderen. Een felicitatie waard. Wellicht een begin van een echte doorbraak.
Ik ga ervan uit dat de minister in zijn plan van aanpak mee diezelfde kant
op roeit. Wellicht raakt de biologische landbouw dan in een stroomversnelling.
Daarbij hoort een adequate bijdrage voor de brancheorganisaties.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik ben het volledig eens met de heer Huys, dat er een groot probleem is
terzake van de afzet van biologische producten. Vindt de heer Huys dat wij
nu al aan deze minister moeten vragen om daaraan een forse impuls te geven
om juist de afzet en de voorlichting te bevorderen?De heer Huys (PvdA):Ik ben een voorstander van bevordering van afzet en voorlichting. Ik heb
ook kennis kunnen nemen van wat overheidsvoorlichting vermag te bereiken in
dit land. Je wordt er niet echt vrolijk van. De vraag is of je niet langs
andere lijnen, misschien met behulp van middelen van de overheid, de sectoren
aan de slag laat gaan. Dat zou beter kunnen werken dan dat de overheid het
doet. Het lijkt mij beter dat Albert Heijn de biologische landbouw de plek
geeft die haar toekomt dan dat de overheid een geweldig verhaal houdt. Ik
pleit hiermee de overheid niet vrij van haar betrokkenheid, ook niet wat de
voorlichting betreft. Ik heb mijn bedenkingen daarbij.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik deel de opvatting dat voorlichting van de overheid prima en belangrijk
is maar haar beperkingen kent. Is het niet belangrijk om nu richting biologische
sector – ik denk aan de overkoepelende organisaties – een duidelijk
signaal te geven dat wij vinden dat er geld moet komen, ook volgend jaar,
voor gerichte campagnes vanuit de sector zelf?De heer Huys (PvdA):Ik ben ervan uitgegaan dat de minister daarvoor ruimte heeft gecreëerd
in zijn plan van aanpak. Het is duidelijk dat hieraan linksom of rechtsom
iets moet gebeuren. Wij komen dan wel voor een ander probleem te staan. Is
het de verantwoordelijkheid van alleen de minister van Landbouw dat het die
kant opgaat? Of is het mede ook de verantwoordelijkheid van de ministers van
Economische Zaken en van Volksgezondheid? Dit moet serieus aan de collega's
worden gemeld.Voorzitter! De opvolgingsproblematiek blijft voor velen een probleem.
Ik doel op de agrarische jongeren. Ik verzoek de minister al het mogelijke
te doen om zijn inzet voor het agrofonds, al dan niet in het verlengde van
het rapport van de Europese Commissie, tot een succes te maken. Kan hij melden
wat de voortgang is?Onderdeel van het verlichten van overname in de melkveehouderij is het
drukken van de prijs van het quotum. Ik heb indertijd het voorstel gedaan
om grond en quotum te ontkoppelen. Welke voortgang wordt er in het onderzoek
hiernaar geboekt? Met collega Ter Veer ben ik het eens dat het leasen drastisch
 beknot moet worden. Wellicht komen wij met voorstellen hierover.De minister wil de strijd aanbinden tegen een teveel aan regels. Dat is
een taai gevecht. De meeste regels zijn niet uit de lucht komen vallen en
zullen er dus ook niet zomaar in verdwijnen. Gebiedsgerichte aanpak en zelfregulering
zijn de nieuwe bakens en milieucoöperaties en tuchtrecht nieuwe vormen.
Bij deze gelegenheid vraag ik aandacht voor het weer massaal overtreden van
het voeren van Swil aan varkens, een echt potentiële bedreiging voor
die sector. De AID kan ondanks de inzet het probleem onvoldoende aan. Ware
het niet beter om in dezelfde lijn als de aanpak van de groeibevorderaars
bij rundvee, de sector zelf een regeling te laten maken, inclusief tuchtrechtelijke
sancties? Hoe denkt de minister hierover?Collega Swildens en ik hadden aanvankelijk het voornemen om onze bijdrage
in duetvorm te brengen, maar wij hebben daarvan af moeten zien. Het bleek
namelijk dat wij wel dezelfde melodie hadden, maar niet dezelfde tekst. Dan
zou de reactie zijn: een mooi lied, maar wat zingen zij eigenlijk?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter! Het zou ongetwijfeld een loflied zijn geweest op dynamiek
en vernieuwing.Voorzitter! De trend is gezet en wordt volgehouden. Verfrissend is het
dat in deze begroting en de daarbij gepresenteerde balans visie stadslandschappen
als het ware door de bril van én boeren én burgers én
buitenlui het beleid wordt neergezet en uitgewerkt. Het gaat om plattelandsvernieuwing
in de ruimste zin die het imago van de boer ten goede komt en waarvan de stedeling
optimaal kan profiteren, dus een uitdaging voor alle partijen om er elk met
een eigen invalshoek inhoud en vorm aan te geven.Deze integrale benadering zette de minister verleden week op een symposium
van de complete recreatiesector nog eens duidelijk neer: investeren in groene
infrastructuur, het realiseren van stadslandschappen, een ecologische en recreatieve
verbinding in, direct rond en tussen stedelijk gebied, aanhakend op de ecologische
hoofdstructuur. Die afstemming van rood en groen, waarbij de functies elkaar
kunnen versterken, geven natuur en landschap ook een economische betekenis:
hoogwaardig vestigingsklimaat en belevingswaarde voor de recreërende
mens. Dat spreekt onze fractie aan.Groen zal een integraal onderdeel moeten worden van de verstedelijkingsopgave.
Over deze uitdaging zullen wij ook in het kader van het Groene Hart nog uitgebreid
spreken. De toenemende verschraling van het landschap zal een halt moeten
worden toegeroepen. Stimuleringskader en extra financiële middelen voor
onderzoek bieden mogelijkheden om een en ander nader uit te werken. Ook worden
de mogelijkheden van vergroening van het fiscale stelsel afgetast. In het
kader van de herijking landinrichting staat verbreding van dit instrument
op de agenda. Dit zijn initiatieven waarmee mijn fractie het van harte eens
is.Bij het beheer van de groene infrastructuur zal, als het aan deze minister
ligt, voor particulieren, onder wie boeren, een belangrijke rol worden weggelegd.
Het gaat om particulier beheer ook ten behoeve van natuurrecreatie. Zit er
in de projectgroep programma beheer ook een openluchtrecreatiespecialist?
Juist beheersovereenkomsten kunnen namelijk ingezet worden voor recreatief
medegebruik van buitengebieden, waaraan bij de stedeling in toenemende mate
behoefte blijkt te bestaan. Het motto daarbij is: steeds onthekking. Dit geldt
temeer nu recreatief medegebruik in de landinrichtingsprojecten juist onder
druk is komen te staan.Privatisering en commercialisering van de openluchtrecreatievoorzieningen,
zoals de minister voorstaat, kunnen op gespannen voet komen te staan met het
uitgangspunt dat er voldoende openluchtrecreatievoorzieningen blijven en komen
ten algemenen nutte, dus ook voor de mensen met de kleine beurs. Hierop verneem
ik graag de reactie van de minister.Mijn fractie pleit ervoor dat binnen de landinrichtingsprojecten meer
aandacht kan worden gegeven aan recreatief medegebruik. Vanwege het overbekende
stuwmeer, de pijplijn, de boeggolf, het remspoor of hoe dan ook aangeduid,
kunnen nieuwe projecten waarmee het agrarisch, het recreatie- en het natuurbelang
gediend zijn, niet op het voorbereidingsschema worden geplaatst. Ik vraag
de minister of hij voor dit probleem, bij de herijking landinrichting, wil
zoeken naar een wat creatieve oplossing.Ten behoeve van het agrarisch natuurbeheer wordt wel degelijk creativiteit
tentoongespreid. Ik wijs op de ruime jas bij beheersovereenkomsten, de flexibele
begrenzing reservaatsgebieden en de zogenaamde vliegende hectaren; boeren
blijken bereid om beheersovereenkomsten af te sluiten. Milieucorporaties en
agrarische natuurverenigingen komen van de grond, en wel van onderop en door
de minister en een aantal provincies ondersteund. Het beleid ten aanzien van
de waardevolle cultuurlandschappen heeft in sommige gebieden ook een zeer
breed draagvlak. Versterking van de agrarische sector, aansluitend op de wensen
van de consument, waarbij wij denken aan streekeigen producten en recreatievoorzieningen;
het gaat vaak hand in hand met natuurproductie en het sluit ook aan bij wat
mijn collega Huys, zelfstandig zingend, daarstraks zei over de brede en de
gemêleerde functie.De heer Van der Linden (CDA):Ik wilde u twee vragen stellen, mevrouw Swildens. De eerste is: bent u
het eens met de opvatting dat boerennatuurbeheer ook als compensatie aangemerkt
moet worden?Mijn tweede vraag is deze. U sprak terecht lovend over boerenmilieucorporaties,
maar vindt u ook dat boerenmilieucorporaties een gelijke positie moeten krijgen
als andere milieuorganisaties of natuurorganisaties?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Op die laatste vraag kom ik nog uitgebreid terug. Op de eerste vraag kom
ik eigenlijk ook terug, maar die kan ik misschien nu maar beter meteen beantwoorden:
het hangt er heel erg van af. Als er bij grote infrastructurele werken uiteindelijk
compensatiegelden beschikbaar worden gesteld voor natuurgebieden die verloren
gaan, dan kijk je in de eerste plaats naar wat er verloren is gegaan en wat
je ter compensatie terug wilt hebben. Het is heel erg afhankelijk van de vraag:
wat voor natuur raak je kwijt en wat wil je terug hebben? Zo zul je dat moeten
beoordelen.De heer Van der Linden (CDA):In principe bent u het ermee eens?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Het zou hier en daar kunnen.De heer Van der Linden (CDA):Ja, maar dat betekent dat u geen standpunt hebt?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Het is hetzelfde als wanneer je op uw vraag, of dat in zijn algemeenheid
kan, zegt: in principe ben ik het ermee eens. In zijn algemeenheid kan dat
in bepaalde gevallen en daarbij zeg ik dat dit van de situatie afhangt. Dat
is iets heel anders dan "nee", als ik het zo mag verduidelijken.De heer Van der Linden (CDA):Maar anders maakt u toch een onderscheid tussen beheer van natuur door
de een en beheer van natuur door de ander?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Dat begrijp ik niet.De heer Van der Linden (CDA):Als u natuurbeheer door natuurbeheersorganisaties wel als compensatie
wilt aanmerken en natuurbeheer door boeren niet...Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Dat eerste heb ik helemaal niet genoemd; dat vult u nu zelf in. Het gaat
erom: welke waarden raak je kwijt? Stel dat je dwars door een beheergebied
heen gaat en het agrarisch natuurbeheer weg is, bijvoorbeeld doordat een tunnel
niet op tijd de grond in gaat. Nu, dan kun je compensatie krijgen in de vorm
van agrarisch natuurbeheer: dat lijkt mij fantastisch. Daarom zeg ik: het
kan ook een andere situatie zijn. Dat zul je in de gegeven situatie moeten
bekijken.Het kan ook omgekeerd: beheergebieden kunnen bij wijze van spreken verloren
gaan en er zou compensatie in de vorm van een reservaat elders kunnen worden
gegeven. Ik denk dat je daar niet zo, bijna, spastisch mee moet omgaan. Je
moet daar verstandig mee omgaan.De heer Van der Linden (CDA):Dat betekent dus dat in principe bij het vervallen van natuurwaarden boerennatuurbeheer,
mits het een beetje binnen uw stramien past, voor u als compensatie in aanmerking
kan komen?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Het hoeft niet binnen mijn stramien te passen, als het maar in feite valt
binnen de natuurwaarden die je verliest, in die zin dat je de natuurwaarden
weer terugkrijgt die je verloren hebt. Wie dan het beheer voert, hangt zeer
van de situatie af. Ik kan mij het omgekeerde ook voorstellen: beheergebieden
die verloren gaan en waarvoor je een reservaat als het ware sneller kunt aankopen.
Het gaat uiteindelijk om het instandhouden van de habitat voor soorten. Nogmaals,
dat zal per geval verschillen.Voorzitter! Ik was gebleven bij de multifunctionaliteit van het landelijke
gebied waarop de agrariërs zo mooi inspelen. Ik verwees in dit verband
naar de desbetreffende passage van de heer Huys. De boeren hebben er zin in
en de burgers waarderen het. Nieuwe vormen van resultaatbeloning vinden ingang.
De fractie van de PvdA heeft al sinds jaar en dag voor betaalde natuurproductie
gepleit. Ik zie ons nog in die oude zaal zitten. Wij wierpen de handschoen
steeds maar de zaal in en hij werd maar niet opgepakt. Gelukkig wordt er nu
enthousiast op gereageerd. De agrariër wordt immers aangesproken op zijn
eigen initiatief. Daarbij passen enkele kanttekeningen.Natuurproductie, veelal gemakkelijk in te passen in de bedrijfsvoering,
is niet altijd de meest gewenste vorm van beheer. Natuurproductie dient in
principe slechts specifieke natuurdoelen en leent zich niet voor het beschermen
van kritische soorten. Daarvoor is biotoopbescherming de aangewezen weg. Natuurproductie
vergt bovendien hoge controle-intensiviteit en een goede coördinatie.
Dat is ook de mening van LTO. Of uiteindelijk beloning naar rato van het aantal
nesten voldoende zal blijken, is de vraag. Het gaat om de weidevogelstand
als zodanig. Dus met andere woorden: constant monitoren, het systeem evalueren
en zo nodig bijstellen. Er is nog geen afgerond instrumentarium beschikbaar.
De milieubiologen van de universiteit van Leiden stellen, dat beheersovereenkomsten
en natuurproductie op een verstandige manier gecombineerd zouden moeten worden.
Wij onderschrijven dat.Particulier en agrarisch natuurbeheer vindt slechts plaats op een deel
van het bedrijf, op perceels- of op soortenniveau. Voor natuurontwikkeling,
waarbij het ontstaan van grote aaneengesloten gebieden onder één
beheersregime wordt beoogd, ziet mijn fractie niet goed een plaats weggelegd
voor agrarisch natuurbeheer. A priori geldt dat voor die natuurontwikkelingsgebieden
waar zelfregulerende ecosystemen kunnen ontstaan.De minister stelt dat agrarisch natuurbeheer noodzakelijk is om het draagvlak
voor natuurontwikkeling te verbreden. Het is echter de vraag hoeveel behoefte
er bij de agrariërs zelf bestaat aan zo'n beheer dat, afhankelijk van
de natuurdoeltypen, moeilijk in de bedrijfsvoering zal zijn in te passen.Vooruitlopend op de Natuurverkenning 1997, de afronding van het programma
beheer én de evaluatie van een aantal experimenten – het eerste
is pas in mei dit jaar gestart – acht de minister meer particulier en
agrarisch beheer gewenst, ook voor kern- en natuurontwikkelingsgebieden in
de ecologische hoofdstructuur. Dit beheer moet dan wel gekoppeld zijn aan
resultaten. Ook moet getoetst worden of de gewenste natuurkwaliteit op duurzame
basis is te leveren. Eind 1996 zullen de eerste resultaten van deze outputsturing
zichtbaar gemaakt worden. De vraag is dan of dat nu al een voldoende stevige
basis kan zijn om dit beheer, waarvoor het instrumentarium nog niet voldoende
is ontwikkeld en waarmee vrijwel geen ervaring is opgedaan, in te zetten in
natuurgebieden in de ecologische hoofdstructuur. Ook zal bekeken moeten worden
hoe de kostenverhouding is – afhankelijk van natuurdoeltype –
ten opzichte van aankoop en beheer van bijvoorbeeld Staatsbosbeheer en andere
terreinbeherende natuurbeschermingsorganisaties. Verder moet bekeken worden
of er voldoende kennis aanwezig is voor het bereiken van de natuurdoeltypen.
Die zijn niet overal eenduidig. Zij zijn bijvoorbeeld afhankelijk van de locatie.
Daarnaast zijn er ook nog verschillen in particulier beheer. Zo is er bosbeheer,
agrarisch beheer en noem maar op. Het uitgangspunt is en blijft daarbij het
bereiken van het vastgestelde natuurdoel, zoals de biotoopkritische
en zeer kritische soorten. Als dit via particulier beheer te realiseren is
en dit beheer niet het totstandkomen van aaneengesloten grote beheergebieden
in de weg staat, is er natuurlijk niets op tegen. Het zal dus steeds van de
situatie afhangen. Daarnaast zitten wij nog te wachten op de zogenaamde afrondingsaankoopkaart.
Dat is een andere dan de oorspronkelijke invloedssferenkaart. Ik denk dat
al dit soort zaken bij de evaluatie moet worden betrokken.Buiten de ecologische hoofdstructuur en de begrensde beheergebieden daarbinnen
kan agrarisch beheer natuurlijk een zeer waardevolle bijdrage leveren aan
het instandhouden en het herstel van aanwezige en potentiële natuur-
en landschapswaarden. Ik denk aan de Relatienota en aan het stimuleringskader.
Als het gaat om kern- en natuurontwikkelingsgebieden binnen de EHS, vindt
mijn fractie de voorgestelde stap, namelijk een financiële verschuiving
van aankoop door terreinbeherende organisaties naar particulier beheer, net
iets te voorbarig.In het tweede deel van "De toestand van de natuur" staat dat voor bescherming
van natuurgebieden verwerving als beste beschermingsmaatregel wordt gezien.
Natuurherstel en -ontwikkeling kosten nu eenmaal tijd. Het tussentijds uitgebrachte
en naar wij dachten vertrouwelijke rapport van het RIVM, waarvan de inhoud
via de pers toch op vele plekken terechtgekomen is, laat zien dat de biodiversiteit
nog steeds achteruitgaat. Algemeen wordt algemener en zeldzaam wordt zeldzamer.
Zo is er ook een verschil tussen de biodiversiteit in de agrarische gebieden
en die in de natuurbeschermingsgebieden. In de laatstgenoemde gebieden neemt
de biodiversiteit namelijk toe. Verwerving blijft het effectiefste instrument
voor het herstel van de biodiversiteit. Grotere eenheden bieden een beter
perspectief voor duurzame populaties en vormen bovendien een betere buffer
tegen ongunstige hydrologische invloeden of milieuvervuiling. Grootschalige
natuurontwikkeling wordt echter nog onvoldoende gerealiseerd en de verwerving
loopt ook wat achter.De opbouw van de ecologische hoofdstructuur is net op gang, terwijl de
minister nu komt met een ombuiging van 4 mln. in 1997 oplopend tot bijna 40
mln. in het jaar 2000. Omdat een deel daarvan het zogenaamd leningenartikel
betreft, treedt een multipliereffect op. Zouden de provincies dezelfde bezuiniging
toepassen, dan kan sprake zijn van een korting van 71 mln. in 2000. Als dat
omgerekend wordt in het aantal hectares dat minder verworven kan worden, dan
spreken wij over de hele looptijd van het structuurschema Groene ruimte tot
2020 over zo'n 16.000 ha. Hoe de provincies zich in de praktijk zullen opstellen,
is onzeker, maar in het conform de kaderbrief van de minister onlangs vastgestelde
IMP zijn de bezuinigingen op aankopen nog niet verwerkt. De bezuinigingen
worden niet vertaald in meer middelen voor particulier natuurbeheer, althans
niet zichtbaar, of het zou moeten gaan uit de pot voor het beheer door terreinbeherende
organisaties. Er is evenmin een adequate "regeling" voor particulier beheer.
De discussie daarover is nog volop gaande. Ook wordt nog gediscussieerd over
de vraag op welke manier kwaliteit en continuïteit van particulier beheer
te waarborgen zijn, alsmede over de vraag of natuurdoeltypen gehaald kunnen
worden.Bij het natuuraankoopbeleid kan prioriteit worden gegeven aan de verdrogingsbestrijding
ofwel aan het tegengaan van vernattingsschade, iets dat in de afgelopen jaren
redelijk actueel is geworden. Hoe zou dat bij particulier beheer goed kunnen
worden opgevangen?De heer Van der Linden (CDA):Heeft mevrouw Swildens weliswaar bezwaar tegen deze bezuiniging, maar
accepteert zij haar toch?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ik kom zo dadelijk op de passage waarin ik een conclusie trek uit mijn
mooie verhaal.De heer Van der Linden (CDA):Wordt er dan ook nog een antwoord gegeven op mijn vraag over de boerenmilieucorporaties?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ik heb gezegd dat zowel milieucorporaties als organisaties van agrariërs
op eigen initiatief bezig zijn, bijvoorbeeld met natuurproductie. In die zin
zijn ze niet geheel gelijk te stellen aan de klassieke terreinbeherende organisaties.De heer Van der Linden (CDA):Natuurlijk hebben natuur- en milieuorganisaties ook allemaal hun nuanceringen.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ja, en daarom kun je die ook niet gelijkstellen.De heer Van der Linden (CDA):Boerenmilieucorporaties hebben ook hun nuanceringen. Die organisaties
komen allemaal in aanmerking voor een bepaalde facilitering van de overheid.
Ik wil u vragen of u ook vindt dat, als die boerenmilieucorporaties er zijn,
zij in aanmerking moeten komen voor dezelfde facilitering.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Zover ben ik nog niet: niet zozeer in mijn tekst, maar mentaal en qua
beleidsinsteek.De heer Van der Linden (CDA):U trekt daar dus een scheidslijn. U discrimineert.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ja, zo mag je dat noemen. Positieve discriminatie kan soms aansporen tot
veel moois.Voorzitter! Ik heb de minister gevraagd hoe de verdrogingsbestrijding
door particulier beheer zou kunnen worden opgevangen en of die opvang vergelijkbaar
zou zijn aan het inzetten van het aankoopbeleid. Gezien de duidelijkheden
en de onduidelijkheden, met name op dit moment, vraagt mijn fractie de minister
dringend om de voorgestelde bezuinigingen te heroverwegen.De heer Van der Linden (CDA):Als de minister die niet wil heroverwegen, komt u dan met voorstellen?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ja, dan komen wij zelf met iets. Ik ga er evenwel van uit dat de minister
in een debat als dit ingaat op de inbreng van de leden van de Kamer. Als er
een dringend beroep op hem wordt gedaan, zal hij daar ongetwijfeld adequaat
op reageren. Als wij niet tevreden zijn met zijn antwoord, zullen wij daar
conclusies aan verbinden.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ik wil mevrouw Swildens graag steunen in haar veronderstelling
dat de minister een adequaat antwoord zal geven. Ik heb straks
ook enkele verzoeken aan hem. Daarbij heb ik dezelfde intentie als mevrouw
Swildens. Deze minister kennende, mogen wij daarop rekenen. Wij kunnen hem
echter wel een handje helpen door aan te geven in welke richting hij de bezuinigingen
die mevrouw Swildens graag opgeschort wil zien, kan dekken. Het zou goed zijn
als hij daar een indicatie van heeft. Eigenlijk ben ik ook geïnteresseerd
in die indicatie, want dan weet ik waar nog een beetje rek in het jasje zit.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Dat is een heel goede vraag, maar dat betekent wel dat de minister bij
het voorbereiden van zijn antwoord niet zo creatief behoeft te zijn. Dat is
niet om flauw te doen; ik wil de minister gewoon alle ruimte bieden om zijn
antwoord te formuleren. Nogmaals, als het antwoord van de minister een richting
opgaat die ik betreur, dan zal ik de eerste zijn om te suggereren waar het
geld dan vandaan moet komen. Je moet de bewindsman ook niet meer helpen dan
strikt noodzakelijk is. Hij is zelf trouwens creatief genoeg.Voorzitter! Voor de afronding van de discussie over het programma beheer
en de evaluatie van de experimenten kan met nieuwe vormen van agrarisch natuurbeheer
buiten de kern- en natuurontwikkelingsgebieden van de EHS ervaring worden
opgedaan. Naar de mening van mijn fractie moet de EHS zelf met grote voortvarendheid
worden gerealiseerd, niet alleen vanwege de habitatfunctie voor soorten, maar
ook op maatschappelijke gronden, zoals de RARO stelt. Het gaat om investeringen
in natuur en liefst dicht bij de stad. Het rapport van Lijese en De Moor laat
op een aardige manier zien dat aankoop niet in alle gevallen onvoordeliger
behoeft te zijn. Waar de aankoopplicht niet wordt nagekomen, lopen wij natuurlijk
altijd het risico dat de betrouwbaarheid van de overheid in het geding komt.
Ik zeg hier gelijk bij dat mijn fractie grote waardering heeft voor het flankerend
beleid dat nu juist de grondmobiliteit wil bevorderen. Benutting van de fiscale
regeling voor groene projecten zou extra financiële armslag kunnen geven
die ook tot een versnelling van het structuurschema Groene ruimte kan leiden.
Is er al iets meer zicht op de mogelijkheden daartoe? De zogenaamde witte
gebieden ziet mijn fractie graag groen beheerd worden. Ook in die gebieden
zullen de boeren een bijdrage aan natuurproductie kunnen en willen leveren.Voorzitter! Als mijn spreektijd het toelaat, zou ik nog iets willen zeggen
over het internationaal natuurbeleid. Ik kijk even naar uw stopwatch.De voorzitter:U zit bijna op 16 minuten.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Met alles erop en eraan?De voorzitter:Ja zeker, zo reken ik uitsluitend.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Goed. Dan sluit ik af. Aan de vooravond van zijn beslissing om al dan
niet mee te werken aan een vergunningverlening voor aardgasboringen in de
Waddenzee, wil ik de minister vanuit zijn verantwoordelijkheid inzake de Natuurbeschermingswet
zeer veel wijsheid toewensen. Mocht de minister er zelf behoefte aan hebben,
dan hoor ik in zijn eerste termijn wel of hij een tipje van die sluier wil
oplichten.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Het laatste nummer van het blad Natuur en Milieu toonde een
foto van de minister in hemdsmouwen, onder de kop "Van Aartsen kiest voor
dynamiek". De minister spreekt in het interview over een sterkere leidende
rol van het ministerie van LNV in veranderingsprocessen in de landbouw. Prettig
om dat te horen uit de mond van deze liberale minister. Wij hebben er twee
jaar op zitten met hem. Voor zijn inzet, dynamiek en vernieuwing kunnen wij
onze waardering uitspreken, maar toch is er een noot van kritiek. Wij vinden
namelijk dat de minister niet genoeg doorpakt als het gaat om zijn inzet.
Ik denk aan bijvoorbeeld het agrarisch natuurbeheer en de biologische landbouw.
Een stevige aanpak is natuurlijk hard nodig, gezien de verslechterde rentabiliteit
en inkomens in de landbouwsector en de achteruitgang van natuur en milieu.
Overigens zei de minister in hetzelfde interview dat hij grote zorgen heeft
over waterkwaliteit, bestrijdingsmiddelen, verzuring en vermesting, waarop
in zijn ogen beleid zou moeten worden gezet. Kan ik hieruit begrijpen dat
de minister vindt dat het beleid ten aanzien hiervan geïntensiveerd moet
worden en kan hij dat nader toelichten?Wat betreft het stimuleringskader, een van de belangrijkste instrumenten
van de minister in Dynamiek en vernieuwing, zou ik graag een antwoord van
hem krijgen op de vraag waarvoor de gelden besteed worden zoals die beschikbaar
zijn. Is hij bereid om heldere criteria te ontwikkelen ten aanzien van de
vraag wat innovatie is? Het lijkt mijn fractie heel belangrijk om dat proces
op een goede wijze te sturen.Wij hebben alle waardering voor de inspanningen van deze minister voor
het agrarisch natuurbeheer. Een hogere natuurkwaliteit op en om het erf is
een belangrijke aanvulling op andere vormen van natuurbeleid en kan die ook
in brede zin versterken, maar het mag niet ten koste gaan van andere waardevolle
natuur. Het enthousiasme en de gedrevenheid van boeren mag op zichzelf niet
zwaarder wegen dan de betrokkenheid en de deskundigheid van bijvoorbeeld de
terreinbeherende organisaties. Door nu de ene vorm van beheer tegen de andere
weg te strepen, schept de minister tegenstellingen waarmee hij het draagvlak
van natuurbeheer als geheel geen goede dienst bewijst.De kernvraag voor ons is dan ook of met de door de minister voorgestelde
ombuiging van reservaat naar particulier beheer niet uiteindelijk ingeleverd
zal moeten worden op de kwaliteit van de natuur. Ik heb hierover twee dringende
vragen aan de minister. Is hij bereid om ten aanzien van het agrarisch natuurbeheer
duidelijke taakstellingen en criteria te formuleren met betrekking tot de
natuurdoelen die gerealiseerd dienen te worden? Kan hij vervolgens op basis
daarvan eenduidige criteria opstellen en een kosten- en batenanalyse laten
uitvoeren van de verschillende vormen van natuurbeleid die wij in ons land
kennen? Als er op deze vragen heldere antwoorden komen, zijn wij een stuk
verder in deze discussie. De minister mag ervan overtuigd zijn dat ook moeilijke
natuurdoeltypen gerealiseerd kunnen worden door boeren, maar bewijzen hiervoor
moeten natuurlijk nog geleverd worden. Het zou goed zijn de net gestarte experimenten met het particulier natuurbeheer eerst te evalueren.
Tot het zover is, heeft de minister met zijn ombuigingsvoorstel de schijn
tegen. De belangrijkste winst is meer armslag op de begroting en dat mag wat
ons betreft nooit een doorslaggevend argument zijn in een land waar de natuur
nog altijd krapper in zijn jasje komt te zitten. Ik vraag de minister in dit
verband om een reactie op de brief van de Unie van waterschappen, waarin werd
gewaarschuwd voor de mogelijke consequenties van beperking van grondaankoop
ten gunste van meer particulier beheer voor de verdrogingsbestrijding.De bezuinigingen op aankoop van reservaten en bestaande natuurterreinen
moeten wat ons betreft van tafel, ook op termijn, en voor agrarisch natuurbeheer
moet extra geld op tafel komen, juist ook voor de witte gebieden. Het Centrum
voor landbouw en milieu heeft al eens voorgesteld om een beroep te doen op
het Groenfonds en de Brusselse financieringsmogelijkheden. Mogelijk is ook
een verruiming van de fiscale groenregeling een suggestie. Ik zou graag een
reactie van de minister willen horen op deze mogelijkheden. Wat mijn fractie
betreft moet er in ieder geval structureel meer geld op tafel komen voor versterking
van de natuurkwaliteit, zowel binnen als buiten de ecologische hoofdstructuur.Als het gaat om het inkomensbeleid horen wij het optimisme van de minister
over de toekomstkansen van de Nederlandse land- en tuinbouw, maar zien wij
ook cijfers van onder meer het LEI, waaruit blijkt dat de winstgevendheid
van deze sector stelselmatig terugloopt en dat het fundament voor een gezonde
en levenskrachtig platteland daarmee in gevaar gebracht dreigt te worden.
Een gezonde inkomensontwikkeling is een absolute voorwaarde voor een duurzame
landbouw en ook voor een ecologisch duurzame landbouw. Het omgekeerde is trouwens
ook het geval. Wat dit betreft vinden wij het interessant te weten wat de
inzet is en gaat worden van de minister in het milieu- en economiedebat dat
deze regering voert.Op één punt wil ik graag een nadere toelichting. Hoe kunnen
bijvoorbeeld bemestingsnormen gehaald worden wanneer de prijzen blijven dalen,
de inkomenstoeslagen geleidelijk worden afgebouwd en er geen productiebeperkingen
gelden? Wat dat betreft wil ik toch een pleidooi houden om, als het gaat om
de discussie over het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het zelfvoorzieningsscenario,
dat de minister nu terzijde heeft geschoven, alsnog op tafel te leggen en
hier een studie aan te wijden. Wat zijn de financiële en maatschappelijke
kosten en baten van een landbouwproductie die is afgestemd op de vraag van
de consumenten in de Europese Unie, de kwaliteit van het agrarisch milieu,
de leefbaarheid op het platteland en faire prijzen op de wereldmarkt? Ook
wil ik speciale aandacht vragen voor de vergrijzing op het platteland. In
een rapport van de Europese Commissie is op dit punt de alarmbel geluid. Ik
hoor graag een reactie van de minister op de voorstellen en op de situatie
met betrekking tot het agrofonds en de kansen voor jonge boeren in Nederland.Wat betreft de biologische landbouw vinden wij het erg jammer dat het
niet is gelukt om het plan van aanpak voor deze begrotingsbehandeling in de
Kamer te hebben. Het is namelijk van groot belang dat ook daarvoor extra middelen
worden uitgetrokken. De minister zegt dat hij er nu niet mee komt, omdat hij
met een heel goed plan naar de Kamer wil komen. Dat wekt uiteraard hoge verwachtingen.
Ik wijs op het breed onderschreven Appèl "Groen licht voor de biologische
landbouw", dat aantoont dat het draagvlak heel sterk toeneemt en dat wij de
ambities ten aanzien van biologische landbouw fors naar boven kunnen bijstellen.
Het Appèl dringt er onder andere op aan om in 2005 10% van het landbouwareaal
in biologisch areaal te hebben omgezet. Daarvoor is een investering van enkele
honderden miljoenen guldens gewenst. Ondersteunt de minister het streven van
dit biologisch appèl en is hij bereid om voor de komende jaren fors
structureel meer te gaan uittrekken op zijn begroting voor de ontwikkeling
van de biologische landbouw? Dan wil ik, evenals verleden jaar, het getal
van 50 mln. voor de biologische landbouw aan de minister voorleggen.De voorzitter:U heeft zeven minuten spreektijd verbruikt.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dank u wel, voorzitter.Voor de korte termijn zou ik ervoor willen pleiten om in ieder geval voor
de afzetbevordering en de consumentenvoorlichting extra geld uit te trekken.
Daar ligt een groot knelpunt en daar heeft onder andere de stichting Biologica
een project voor ontwikkeld, waarvoor een aantal miljoenen nodig is om dat
uit te voeren. Het gaat dan om zo'n 2 mln. voor de komende jaren. Is de minister
bereid om dit geld daarvoor uit te trekken? Zou er eventueel in het stimuleringsprogramma
markt en concurrentiekracht ruimte zijn om een bedrag van deze grootte te
oormerken? Ik dring ook aan op een positief besluit ten aanzien van de programmafinanciering
van het Platform biologische landbouw en de stichting Biologica.Een laatste opmerking betreft het Meerjarenprogramma gewasbescherming,
dat helaas ook nog niet in deze Kamer terecht is gekomen. Wat ons betreft
is het duidelijk dat op een aantal punten de reductiedoelstellingen gehaald
worden, bijvoorbeeld ten aanzien van grondontsmetting, maar dat met name als
het gaat om de vermindering van de afhankelijkheid van bestrijdingsmiddelen
er nog absoluut geen sprake is van echte vooruitgang. Ik wil de minister dan
ook voorleggen om nu al een plan te ontwikkelen, onder andere op basis van
geïntegreerde teeltsystemen.De heer Blauw (VVD):Kan collega Vos onderbouwen waarom er geen vooruitgang is geboekt met
betrekking tot het minimaliseren van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen,
anders dan bij grondontsmettingsmiddelen?Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik baseer dat op onderzoeken die zijn verricht naar de milieubelasting
van bestrijdingsmiddelen, onder andere door het RIZA. Dit onderzoek is onlangs
beschikbaar gekomen. Hieruit blijkt dat er, als het gaat om de concentraties
van bestrijdingsmiddelen die in grondwater, oppervlaktewater etc. aangetroffen
worden, beslist geen sprake is van een verbetering.De heer Blauw (VVD):Dat is in mijn ogen, ook vanuit mijn boerenervaring, meer het gevolg van
het naijleffect dan van het huidige gebruik. Mag ik een paar
cijfers noemen? Vijftien jaar terug gebruikten wij 12 kilo chemie voor de
onkruidbestrijding bij aardappelen. Zeven à acht jaar terug gebruikten
we 4 kilo en nu is dat 35 gram. Het naijleffect vindt u nog terug in het onderzoek.
Maar het is daarom nog niet gerechtvaardigd om te zeggen dat het niet gebeurt
en dat het niet goed gaat. Ik vind dat een beetje zeuren, of zie ik dat verkeerd?Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik denk dat u dat verkeerd ziet. U spreekt over een teruggang in kilo's.
Ik ben het met u eens dat wat dat betreft de reductiedoelstelling op koers
ligt. Ik heb dat ook gezegd. Het probleem betreft de milieuschade van de gebruikte
producten. We zien dat er nu steeds meer bestrijdingsmiddelen op de markt
komen die in kleinere hoeveelheden wel degelijk voor soms een even grote milieuschade
zorgen. Mijn stelling is dan ook dat men met de teruggang in kilogrammen inderdaad
aardig op koers ligt. Als het echter gaat om de teruggang in de milieuschade
die wordt aangebracht, dan is dat een heel ander verhaal. Dan is die afhankelijkheid
volgens mij nog steeds zeer groot. Dat is een punt in het beleid waar veel
aan zou moeten gebeuren.Voorzitter! Ik zou de minister dan ook willen vragen om nu al een plan
te ontwikkelen om die vermindering van de afhankelijkheid vorm te geven, onder
andere op basis van geïntegreerde teeltsystemen, zoals op het proefstation
voor de akkerbouw en vollegrondteelt zijn ontwikkeld. Hieruit blijkt dat er
reducties van 80% à 90% mogelijk zijn. Als elementen zou ik willen
noemen om aan de hand van die beschikbare bedrijfssystemen per teelt een afhankelijkheidsvermindering
te ontwikkelen, om per bedrijf individuele milieubedrijfsplannen te ontwikkelen
en om een onafhankelijke uitvoeringsorganisatie toe te rusten voor de toetsing
en de controle op de uitvoering van dergelijke plannen. Ik zou de minister
ook willen vragen om hier al in 1997 een bedrag van enkele miljoenen voor
beschikbaar te stellen.De heer Blauw (VVD):Voorzitter! Niet eerder hebben wij een begroting moeten behandelen waarin
zoveel onderwerpen via een andere vorm van overleg nog aan de orde komen:
fauna en flora, biologische landbouw, mest, herstructurering tuinbouw, om
er maar een paar te noemen. Niet eerder is er een begroting geweest waarin
zoveel middelen voor de sector beschikbaar waren. De laatste twee jaar is
het kabinet er uitstekend in geslaagd om veel geld vrij te maken voor lastenverlichting.
De neerslag in de totale agrikolom is meer dan 700 mln. Nu echter in toenemende
mate duidelijk wordt hoe en waar deze lastenverlichting vorm krijgt, wordt
het steeds duidelijker dat een deel van de primaire sector daar onvoldoende
van profiteert. Immers, als er sprake is van een onderneming met weinig of
geen vreemde arbeid en naar verhouding veel vreemd vermogen, dan gaan de heerlijkheden
van de lastenverlichting de deur voorbij, terwijl de lastenverzwaring, voortvloeiend
uit decentraal beleid, gemeenten en waterschappen, wel terdege prominent vorm
krijgt. Dit kan zo niet doorgaan. Dit spitst zich toe op ondernemingen die
net van start zijn gegaan, jonge ondernemingen.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Vindt de heer Blauw dat de lastenstijging uitsluitend veroorzaakt
wordt door de lagere overheden? Of denkt hij dat ook de ecotaks, de keuringskosten
en de privatisering van een aantal taken van de overheid met het profijtbeginsel
ook een factor zijn?De heer Blauw (VVD):Ik kom op de ecotaks dadelijk nog even terug.De heer Van der Linden (CDA):Mijn eerste vraag heeft betrekking op de decentrale kosten. Schuift hij
de oorzaken naar de lokale overheid?Mijn tweede vraag is de volgende. Kan hij zich voorstellen dat een heleboel
bedrijven die niet gefinancierd zijn door zeer veel vreemd vermogen, die juist
veel eigen vermogen hebben in grond maar gedurende een langere periode in
moeilijke marktomstandigheden verkeren – dus een laag inkomen hebben,
weinig belasting betalen – als gevolg daarvan ook weinig profiteren
van de lastenverlichting die loopt via de belastingsfeer of de werknemerssfeer?De heer Blauw (VVD):Natuurlijk zijn er incidentele situaties te bedenken op basis waarvan
de stelling gerechtvaardigd zou kunnen zijn dat er dus onvoldoende gebeurt
voor de totale sector. Maar grosso modo heeft het toch zijn uitwerking op
de bedrijven die binnen de categorie vallen die ik noemde. Dit is ook de reden
waarom de VVD-fractie hierop een reactie van de minister vraagt. Tevens zijn
wij van mening dat er voor dit type bedrijven een reparatie behoort te komen.
Het gaat tenslotte om een aanzienlijk deel van de sector. Wij vragen de minister
om zo spoedig mogelijk met voorstellen hieromtrent te komen.Bij de behandeling van de begroting 1996 is een door mij ingediende motie
over het pachtersvoordeel aangenomen. Tot op dit moment heb ik de uitwerking
nog niet gezien. Waarom is een jaar onvoldoende om die motie uit te voeren?
Terwijl de bewindslieden van Financiën bekendstaan als zeer alert, terwijl
de minister van LNV daar niet voor onderdoet en terwijl de overgrote meerderheid
van de Kamer zich daar positief over uitspreekt, gebeurt het niet. Kortom,
wat is de stand van zaken?Voorzitter! Ter afsluiting van dit blokje nog enkele opmerkingen over
een onderwerp waarover wij ook al enkele jaren spreken, namelijk starters.
Na het verdwijnen van de installatiepremieregeling zijn er pogingen ondernomen
om tot een startersfonds te komen. De VVD-fractie heeft niet nagelaten om
hierin mee te denken. Nu stellen wij vast dat met name de Rabobank op het
laatste moment, na een traag verlopend intern beraad, een stok tussen de spaken
steekt. Enkele jaren geleden heb ik een alternatief voorgesteld en ik herhaal
dat, voor het geval dat de "Rabostok" tussen de wielen blijft. Toen het landbouwbedrijfsleven
enkele jaren geleden zelf koos voor de beëindiging van de installatiepremieregeling,
was een fiscale vrijstelling van een aantoonbaar deel van het inkomen dat
wordt gebruikt voor de financiering van de toekomstige bedrijfsovername, de
oplossing voor het toen ontstane probleem. De ambtsvoorganger van de minister
gaf, gelijk het NAJK, de voorkeur aan een andere opzet en ziehier het uiteindelijke
resultaat. Opnieuw doen wij ons voorstel in de aanbieding.Ten slotte vragen wij ons af waarom de LTO niet is gevraagd om deel te
nemen aan de werkgroep-Van der Vaart. Vergroening van ons belastingstelsel
heeft toch rechtstreekse gevolgen voor de agrarische sector, die gelijk is
aan het wel deelnemende MKB? Ik moet hier nog bij opmerken dat bij uitstek
de agrarische sector de eventuele financiële gevolgen op geen enkele
wijze kan doorberekenen, gelet op het internationale karakter van de markt.
Terzijde merk ik nog op dat het BTW-instrument, indien dit integraal wordt
toegepast, in dit kader nadere aandacht verdient.Hoewel "Peper" aan de orde komt, kan het niet zo zijn dat er bij Peper-gevoelige
vacatures verkeerde besluiten worden genomen. Ik doel op de huidige DLO en
de aankomende LUW-vacature op directieniveau. Het samensmelten tot één
organisatievorm op termijn behoeft één directie. Die stap kan
nu reeds voorbereid worden.Ook in voorbereiding is de beëindiging van het Landbouwschap. Hier
is sprake van een overheidsbelang in verband met medebewind. Als wij noodzakelijke
procedures in ogenschouw nemen en rekening houden met mogelijke Brusselse
goedkeuring, is er geen tijd meer te verliezen. De VVD-fractie maakt zich
zorgen over de voortgang van dit proces, temeer omdat er nog geen sprake is
van een duidelijk standpunt van werkgevers- en werknemersorganisaties, hetgeen
een voorwaarde is om binnen de bestaande wetgeving tot een oplossing te komen.
Deelt de minister onze zorg? En wanneer is een kabinetsstandpunt over de modernisering
van de Wet publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie te verwachten?Binnen de worsteling in de uitermate smalle marge tussen economie en ecologie
stel ik tot mijn vreugde vast dat de milieubalans er goed uitziet. De afnemende
druk van het milieu op de agrarische sector staat in schril contrast met die
op bijvoorbeeld het verkeer, de industrie en de steeds toenemende afvalberg.
Het moeizaam totstandgekomen beleid in zowel de dierlijke als de plantaardige
sector begint vruchten af werpen. Dit gegeven dwingt respect en waardering
af.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Met het laatste wil ik instemmen. Toch deel ik dat optimisme
over de milieubalans niet. Ik zie juist dat de natuur nog steeds verder achteruitgaat.De heer Blauw (VVD):Ik was nog niet klaar. Als ik mijn betoog even mag vervolgen, dan komen
wij waarschijnlijk weer dicht bij elkaar.Mevrouw Vos (GroenLinks):Misschien mag ik nog een zin uitspreken. Wat mij betreft, worden allerlei
doelen, zoals wij die bijvoorbeeld ten aanzien van stikstof- en fosfaatbelasting
hebben gesteld, niet gerealiseerd.De heer Blauw (VVD):Ik herhaal: dit gegeven dwingt respect en waardering af. Daarmee is niet
gezegd dat verdere invulling geen aandacht behoeft. Het onlangs gehouden gesprek
tussen het kabinet en LTO over de nadere invulling van het mestbeleid verloopt
constructief. Met belangstelling zien wij het toegezegde plan van aanpak biologische
landbouw tegemoet. Onlangs werd duidelijk dat er ook voor deze wijze van produceren
een breed draagvlak komt. Negatieve opmerkingen vanuit sommige organisaties
met betrekking tot de gehaalde doelen vinden wij ongepast; die roepen onnodig
ergernis op en werken demotiverend. Dat is geen milieubelang.De toenemende aandacht voor een verstandig dierenwelzijnsbeleid, onder
andere voortvloeiend uit constructief tripartiet overleg tussen het ministerie
van LNV, LTO en de Dierenbescherming, waardeert mijn fractie in hoge mate.
Nu de KNJV nog!De heer Van der Linden (CDA):Wat bedoelt de heer Blauw met die laatste opmerking?De heer Blauw (VVD):Als je je belang in onze samenleving wilt behartigen, ook als dat een
wat emotioneel belang is, dan kun je beter in overleg treden met organisaties
in plaats van je isoleren.De heer Van der Linden (CDA):De heer Blauw roept dus ook met name zijn collega's van de overkant op
om die lijn te kiezen?De heer Blauw (VVD):Ik weet niet wat de heren Braks en Wiegel uitgesproken hebben. Maar wij
hebben de verantwoordelijkheid voor deze kant en zij hebben de verantwoordelijkheid
voor de andere kant. Ik stel slechts vast dat het overleg dat tot stand is
gekomen tussen de Dierenbescherming, LTO en het ministerie van LNV, vruchten
afwerpt. En ik geef een hint in de richting van de KNJV.Voorzitter! Het beroep dat op de schaarse ruimte in ons land wordt gedaan,
begint voor de agrarische sector een knellend probleem te worden. In veel
gevallen voelt de landbouw zich een sluitpost. De erkenning van het kabinet
van dit probleem, zoals die onlangs is verwoord door de minister van VROM,
waarderen wij. Daar kan het echter niet bij blijven. De VVD-fractie voorziet
een toenemend probleem: enerzijds de onherroepelijk toenemende vraag naar
ruimte vanuit vele geledingen van onze samenleving en anderzijds de noodzaak
tot duurzame productie. Die duurzame productie moet conform de Landbouwstructuurnota
via een verruiming van de teeltfrequentie totstandkomen. Als wij daarbij het
nationaal volume van de werkgelegenheid in de agrikolom in stand willen houden –
en dat wil mijn fractie – dan zal dat ook toenemende ruimte opeisen.Vooruitlopend op en in aanloop naar de vijfde nota ruimtelijke ordening
zou mijn fractie het op prijs stellen om over dit onderwerp een nadere visie
van de minister te ontvangen. Het veelgehoorde argument dat het wel meevalt,
omdat de welhaast autonome productiestijging het eventuele gemis aan toekomstige
ruimte compenseert, is te simpel.Per 1 januari 1997 treedt de kaderregeling in werking. Wanneer kan de
Kamer deze regeling tegemoetzien? Volgens het antwoord op vraag 11 van de
schriftelijke voorbereiding neemt de behoefte aan nader overleg toe. Een insectenvrije
kas of een tunnelspuit voor kleinfruit, om enkele voorbeelden te noemen, zijn
mijns inziens een klein onderdeel van deze regeling. Schaalvergroting en intensivering
van de productie, uiteraard onder moderne en duurzame productieomstandigheden,
behoren in de zienswijze van de VVD-fractie ook tot de voorbeelden die onder
deze regeling kunnen vallen. Een nadere toelichting ziet mijn fractie met
belangstelling tegemoet.Het valt op dat jaarlijks meer dan 60 mln. van de algemene middelen naar
de particuliere natuurbeschermingsorganisaties gaat ter financiering
van aankoop en beheer. Deze wijze van overheidsmedefinanciering berust op
een uitstekend principe. Een coöperatie tussen overheidsgeld en particuliere
middelen is een waarborg voor een breed draagvlak. Een andere vraag is of
het overheidsdeel, net zoals dat bij andere uitgaven het geval is, wel aan
een voldoende parlementaire controle onderworpen wordt. Dit is van belang,
omdat de overheid nu voor het eerst overgaat tot verkoop van staatseigendom
in de vorm van agrarische cultuurgronden die nu nog in bezit zijn van Staatsbosbeheer.
De VVD-fractie heeft hier al enkele jaren om gevraagd. Wij zijn content dat
de eerste stap is gezet. Hieruit mag niet worden afgeleid dat wij vanaf heden
het denken over dit deel van het beleid hebben stilgezet, eerder het omgekeerde.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):De heer Blauw zegt dat de VVD-fractie hier al jaren naar heeft gestreefd.
Dat is prachtig, maar toen mijn collega Ter Veer het in januari van dit jaar
hierover had, overigens ter voorbereiding van datgene wat op 23 oktober zal
plaatsvinden, vond hij de VVD-fractie niet aan zijn zijde. Is dat een kwestie
van voortschrijdend inzicht of was het gewoon per ongeluk?De heer Blauw (VVD):De VVD-fractie heeft daar nooit een negatieve of destructieve opmerking
over gemaakt. Wij hebben direct laten weten dat wij met dat principe konden
instemmen. Daarover hebben wij bilateraal intensief overleg gehad. In mijn
notitie heb ik ook gemeld dat wij op dit punt samen optrekken. In mijn beleving
is er dus geen sprake van enigerlei vorm van afstand tussen het initiatief
van de D66-fractie en het bredere initiatief en de bredere kijk die ik straks
via die notitie zal neerleggen. Dat vult elkaar prachtig aan.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Dat lijkt mij schitterend, zeker in een coalitie, maar er is natuurlijk
ook verschil tussen beide standpunten, want bij de VVD-fractie gaat het ook
om de eigendommen van Staatsbosbeheer en in de op 23 oktober te bespreken
notitie gaat het om datgene wat zich in de IJsselmeerpolders bevindt.De heer Blauw (VVD):Als u het goedvindt, ga ik even door, want ik kom hier straks op terug.
Ik begrijp uw enthousiasme, want het is een onderwerp dat ons beiden bezighoudt.De Nederlandse overheid bezit nog 10% van het totale grondoppervlak: Domeinen
bezit 105.000 ha en Staatsbosbeheer 215.000 ha. Dit gegeven is voor mijn fractie
aanleiding geweest om na te gaan wat per heden nog de meerwaarde is van dit
bezit. Wij stellen vast dat de Domeinengebieden ruimtelijk zijn ingedeeld,
terwijl de laatste uitgifte van agrarische bedrijven aanstaande is. Hier heeft
de overheid geen taak meer. Intensivering van het huidige verkoopritme kan
voorbereid worden.Bij Staatsbosbeheer stellen wij vast dat door het beleid van de laatste
jaren, zoals de totstandkoming van de Natuurschoonwet, het ontwikkelen van
het WCL-beleid, het verder ontwikkelen van het fenomeen milieucoöperaties
en ook door de toenemende belangstelling voor de particuliere organisaties
een bewustwording op gang is gekomen. Een van de oorspronkelijke doelstellingen
van Staatsbosbeheer krijgt dus vorm, waardoor ook hier de meerwaarde minder
prominent aanwezig is. In aanmerking nemend dat Staatsbosbeheer 45.000 ha
verpacht en het simpele boeren- en handelsprincipe volgend dat waar een pachtmarkt
is, in principe een kopersmarkt is, kan intensivering van het huidige verkoopritme
ook op dit beleidsterrein voorbereid worden, uiteraard met behoud van een
stringent beheersregime.Het voorgaande heeft uiteraard gevolgen voor het voorliggende wetsvoorstel
24622 inzake de verzelfstandiging van Staatsbosbeheer. De wijze waarop "dood"
geld opnieuw kan worden geactiveerd – hierbij kan bijvoorbeeld gedacht
worden aan herinvesteringen ten gunste van behoud van werkgelegenheid in de
agrarische sector en aan versnelde uitvoering van de ecologische hoofdstructuur –
is een aandachtspunt dat verder uitgewerkt dient te worden.Door het ontbreken van voldoende spreektijd verzoek ik u om de notitie
"Op staatsgronden?", die ik over dit onderwerp heb geschreven, als aanhangsel
aan de Handelingen toe te voegen. Een eerste reactie van de minister zie ik
met belangstelling tegemoet.De voorzitter:Ik stel voor, aan dit verzoek van de heer Blauw te voldoen en deze notitie
als noot aan de Handelingen toe te voegen.Daartoe wordt besloten.(De noot is opgenomen aan het eind van deze weekeditie.)1De heer Van der Vlies (SGP):Mag ik een paar vragen stellen, zodat wij kunnen meedenken met de heer
Blauw, die een punt op tafel heeft gelegd dat ook de SGP-fractie heeft beziggehouden.In de eerste plaats: blijft er in de visie van de heer Blauw uiteindelijk
nog ruimte voor langlopende erfpachtcontracten daar waar die nu bestaan en
waar de pachter ervoor kiest om die te continueren?Wat is uw eerste impuls in de eventuele situatie waarin de pachter niet
kopen kan, bijvoorbeeld omdat hij kortgeleden investeringen heeft gedaan in
het kader van bedrijfsopvolging. Dat in de tweede plaats.Wat gebeurt er, in de derde plaats, met het geld dat de extra opbrengst
vormt? Wordt dat teruggeploegd in de begroting van LNV of gaat minister Zalm,
ook een liberaal, daarmee op sjouw?De heer Blauw (VVD):Of staatssecretaris Vermeend, die ook een coalitiegenoot is.De heer Van der Vlies (SGP):Zeker, maar de vraag blijft uiterst interessant.De heer Blauw (VVD):In het geval van erfpacht is verkoop geen eenvoudig probleem; dat erken
ik. Ik stel echter vast dat over het fenomeen erfpacht grosso modo kan worden
vastgesteld dat veel erfpachters van nu bij de transactie om erfpachter te
worden op het oude land vermogen achtergelaten hebben in verband met de te
verkrijgen rechten. Verder beschik ik over notariële verklaringen dat
er indertijd door medewerkers van de diensten verwachtingen gewekt zijn over
verlengingsmogelijkheden van het erfpachtrecht. Die twee argumenten zijn voor
de VVD-fractie aanleiding geweest om in de notitie te stellen dat het erfpachtrecht
 verlengd kán worden. Wij zeggen dus niet in alle gevallen:
hakken!De tweede vraag had betrekking op de relatie pacht-kopen. Het dilemma
bij de verkoop van staatsgronden door Domeinen is dat de minister van Financiën
en zijn staatssecretaris zijn ingehuurd om de hoogste prijs te laten maken
en dat kan alleen als die gronden op de vrije markt komen, en zo ontstaat
er een geweldige strijd met de Pachtwet, want dat kan wel 200 jaar duren.
Als de huidige pachter alleen maar zorgt voor een aantoonbare opvolger in
de eerste of soms zelfs in de tweede lijn, komt de boerderij niet vrij.In mijn notitie heb ik een rekenmodelletje het licht doen zien, waarin
ik aantoon dat het streven naar de hoogste prijs niet altijd het beste rendement
oplevert. Die patstelling moet doorbroken worden. Daarom wordt op de laatste
pagina van de notitie voorgesteld om een team van externe deskundigen samen
met de overheid dit proces van verkoopintensivering voor te bereiden. Ik vind
dat Domeinen en dus ook Financiën af moeten van het adagium dat de hoogste
prijs de beste prijs is.Mag ik een voorbeeld geven? Een boerderij van 50 ha, ƒ 60.000 per
ha, brengt 3 mln. op, terwijl de pachtwaarde ƒ 40.000 is. Nu verkopen
wij die boerderij voor half geld, dus voor 1,5 mln., dat wij wegzetten tegen
de huidige rentevoet; dan beur je ƒ 75.000. Als je die ƒ 40.000
verkapitaliseert op basis van de huidige rente, is de verkoopwaarde ƒ
800.000. De hoogste prijs is dus niet altijd het beste rendement.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter! Ik vind het uitstekend dat de notitie wordt toegevoegd aan
de Handelingen van deze bespreking; dat hebt u toegezegd. Maar wij voeren
op 23 oktober een algemeen overleg en ik stel voor om de discussie dan ten
principale te voeren. Wellicht kan de heer Blauw, ter voorbereiding van die
discussie, zeggen welk bedrag hij inboekt voor verkoop van landbouwgronden
ter versterking van de concurrentiepositie van de landbouw en ter versterking
van het natuurbeleid. Die twee doelstellingen heeft hij immers genoemd. Welk
bedrag zet hij daarvoor in?Mijn tweede vraag is, tegen welke prijs die verpachte grond verkocht moet
worden. Aan de minister van Landbouw verzoek ik of hij in de tussentijd wil
nagaan of de minister van Financiën bereid is om positief mee te denken.Ten derde wordt een dergelijk beleid al gevoerd. Op zichzelf heb ik daar
geen bezwaar tegen, mits het volledig op vrijwillige basis gebeurt en mits
het pachtinstrument er niet door wordt ondermijnd. Wat dat laatste betreft
ben ik het er niet mee eens dat de heer Blauw spreekt van "dood" geld. Het
is geen dood geld maar gewoon boerengeld, want de boeren moeten die grond
kopen, en dat geld kan dus niet worden geïnvesteerd in de bedrijfsvoering.
Daarom wil ik de rekensom graag een keer zien. Een hectare grond voor, laten
wij zeggen, de helft van de prijs: ƒ 30.000 à raison van 7%
rente, dat is ƒ 2100. Daar komen nog de eigenaarslasten bij, dus zitten
wij al gauw tegen lasten van ƒ 2500 per hectare. Dan moet de grond
nog worden beheerd, terwijl je er landbouwkundig niet alles mee kunt doen,
en dan moeten de werkzaamheden nog worden vergoed. De lasten komen dus hoger
dan ƒ 2500 uit. Mijn vraag is of de heer Blauw ons op 23 oktober kan
aangeven waar nu het belang van die boer ligt om grond met beperkte landbouwkundige
mogelijkheden te kopen en vervolgens te gaan beheren. Wij willen graag dat
zij mee ingezet worden voor beheer. Men moet niet worden gedwongen de grond
eerst te kopen. Dat lijkt mij een te dure operatie.De heer Blauw (VVD):Er is geen sprake van dwang. Met dit voorstel wil de fractie van de VVD
het eerder afgesproken beleid met betrekking tot de ecologische hoofdstructuur
niet aantasten. Laat daarover geen misverstand bestaan. Wij krijgen een toenemend
aantal signalen. Particulieren met grotere vermogens zijn na de totstandkoming
van de NSW-wet zeer geïnteresseerd om hun moverende redenen – daarmee
hebben wij niets te maken – om in landgoederen te investeren. Ik geef
een ander voorbeeld. Ik ben op bezoek geweest bij een weidevogelbedrijf van
Staatsbosbeheer van 90 ha. Als je dat op de vrije markt in de pacht zet, beur
je ƒ 70.000. De pachter van Staatsbosbeheer betaalt ƒ 12.500.
Per jaar gaat er een aantal tienduizenden guldens heen om weidevogels te laten
broeden. De volgende dag rij je naar het noorden van Amsterdam en krijg je
te maken met het WCL-beleid. Daar wordt men beloond per prestatie. Men hoeft
daar het eigendomsrecht niet te verwerven en er is geen sprake van een vaste
subsidiestroom. Er is daar sprake van loon naar werken. Ik neem dat dit ons
beiden veel meer aanspreekt.De heer Van der Linden (CDA):Op het punt van het beheer kunnen wij elkaar wel vinden. Meer inzet van
beheer tegen een goede adequate beloning, over een langdurige periode vanwege
de zekerheid. Maar om nu verwachtingen te wekken dat er massa's geld vrijkomen...De heer Blauw (VVD):Die verwachting wek ik niet. U vult wat subjectiefs in. U vindt in mijn
notitie ook geen bedrag. Ik vraag om een team om het intensiveringsproces
voor te bereiden.De heer Van der Linden (CDA):Wij bespreken thans de begroting voor 1997. U brengt dit voorstel in.
Ik wil weten wat wij voor de begroting 1997 inboeken als opbrengst.De heer Blauw (VVD):Op dit moment boeken wij daarvoor niets in. Dat hoeft u niet te verbazen.
Ik wil een voorbeeld uit de praktijk noemen. Uw oud-collega Faber heeft in
het begin van de jaren tachtig drie jaar achter elkaar gepleit voor het verkopen
van Domeinengronden om natuurbeleid te financieren. Hij kreeg zijn zin. Wij
hebben de motie medeondertekend. Ik ben hiermee voor het derde jaar bezig.
Ik breng ieder jaar een nuance aan en geef een stukje meerwaarde. Het denken
staat bij ons niet stil. Nu ronden wij dit af, want de minister zal er, naar
ik aanneem op reageren.De heer Van der Linden (CDA):U bent begonnen met de stelling dat een aanzienlijk deel van de bedrijven
buiten de lastenverlichting valt.De heer Blauw (VVD):Maar dat behoeft niet gefinancierd te worden met dit plan.De heer Van der Linden (CDA):U zegt dat de concurrentiepositie van de land- en tuinbouw moet worden
 versterkt. Daarvoor hebt u geld nodig en dat pakt u via dit
plan.De heer Blauw (VVD):Nee. Dat is een misverstand.De heer Van der Linden (CDA):Het staat in het stuk en alle perspublicaties.De heer Blauw (VVD):Nee. Er staat in het stuk: laat de particuliere markt doen wat zij kan.
Laat de Staat daar een stapje terug doen. De opbrengst die later vastgesteld
wordt als het team van externe deskundigen het proces heeft voorbereid, kan
voor een deel geïnvesteerd worden ten gunste van die twee elementen die
ik noemde. Ik kan mij ook andere modellen voorstellen. Het gaat om het principiële
punt, dat het staatsbezit op een aantal terreinen, gelet op recente ontwikkelingen,
geen meerwaarde meer heeft en dan moet je er nuchter over kunnen spreken.De voorzitter:U zegt dat er een overleg komt. Ik zou zeggen: laat het er op dit moment
bij.De heer Van der Linden (CDA):De heer Blauw had dit voorstel dan in het algemeen overleg moeten inbrengen
en niet bij de begroting voor 1997. Het voegt aan die begroting niets toe
of af. Hij brengt geen geld in het laatje voor de begroting 1997.De heer Blauw (VVD):Een begrotingsbehandeling is een algemene beschouwing binnen het vakgebied.
Het gaat daarbij ook om een toekomstvisie, het neerleggen van initiatieven.
En als je het niet eens bent met de cijfertjes, kun je amenderen. Welnu, ik
heb voor het eerste gekozen. Regeren is wat vooruitzien, nietwaar?Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik sluit met mijn vraag een beetje aan bij wat de heer Van der Linden
heeft gezegd. Het doet op zich wat bijzonder aan, als je weet dat er op 23
oktober a.s. een algemeen overleg is over een notitie van D66. Nu komt dit
plan erachteraan. Richt u zich in dit geval niet tot de verkeerde persoon?
Gaat het niet veel meer om staatssecretaris Vermeend? Hoe ziet u het in het
kader van de begroting? Ik kan het eigenlijk ook niet goed plaatsen, hoewel
ik natuurlijk geen bezwaar heb tegen Domeinengronden in de polders.De heer Blauw (VVD):Dat is sowieso geen probleem.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Dat is niet de vraag. Het gaat er niet om of ik inhoudelijk een probleem
heb, maar of ik procedureel een probleem heb. Ik vraag mij dus af of u zich
niet tot de verkeerde bewindspersoon richt.De heer Blauw (VVD):Ik meen van niet. Voorgaande jaren hebben wij dit onderwerp ook en marge
aangekaart. Toen was het ook niet vreemd van de orde. Ik neem aan dat dit
voor u ook gold. Bovendien is dit breder in opzet dan het plan van D66 dat
zich beperkt, met alle waardering overigens, tot de pachtgronden in de Domeinengebieden.
Nogmaals, dit is dus wat breder.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik neem aan dat u dit ook op 23 oktober aan de orde stelt.De heer Blauw (VVD):Uiteraard. Enige consistentie mag van ons verwacht worden. In mijn notitie
over staatsgronden wordt ook naar de notitie van D66 verwezen.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Dat is een hele eer. Hartelijk dank daarvoor. Ik zal dit aan de betrokken
collega's overbrengen. Blijft wel mijn vraag wat u op 23 oktober doet met
het geschrift dat u nu indient en dat u straks aan de Handelingen wilt hangen.De heer Blauw (VVD):Het deel dat van belang is voor het overleg op 23 oktober kan zo naar
dat overleg overgeplant worden. Ik herhaal evenwel dat dit breder is. Ik laat
het dan ook hier. Ik vraag om een reactie van de minister daarop. Gelet op
de interesse van de Kamer, sluit ik niet uit dat wij er in tweede termijn
nog even over spreken.De voorzitter:Dit punt lijkt mij voldoende duidelijk. Het woord is aan mevrouw Vos voor
een interruptie.Mevrouw Vos (GroenLinks):Als oppositiepartij constateer ik met genoegen dat dit nogal wat opschudding
in de coalitie veroorzaakt. Daarover gaan wij straks wel verder praten. Ik
heb een wat meer fundamentele vraag over de verkoop van bossen en natuurterreinen
door Staatsbosbeheer. Daar bent u ook voorstander van. Wat is uw doel bij
de operatie? Zegt u dat particulieren het beter doen dan Staatsbosbeheer of
moeten wij wat geld verdienen?De heer Blauw (VVD):Het doel van de operatie is om de staatstaak te beperken tot het noodzakelijke.
Wij stellen vast dat ook wat de natuurbouw betreft in de breedst mogelijke
zin van het woord er door wetgeving en ontwikkeling in de laatste jaren, alsmede
door financiële impulsen, een bewustwordingsproces op gang is gekomen
bij particulieren en particuliere organisaties, zodat een deel van die staatstaak
wordt overgenomen door particuliere organisaties. Ik vind dat zeer plausibel.
De reactie van organisaties in die hoek, bijvoorbeeld Natuurmonumenten, heeft
mij in hoge mate verbaasd. Die ging namelijk nogal te keer toen de minister
van Landbouw voornemens was om meer boeren de gelegenheid te geven om aan
natuurbouw te doen. Ik houd hier namens mijn fractie een pleidooi voor meer
ruimte voor de natuurbeschermingsorganisaties en daarop zijn de reacties weer
negatief, zo heb ik begrepen. Dat is een beetje ouderwets, hè?Mevrouw Vos (GroenLinks):U zegt ook dat de huidige natuurkwaliteit in die gebieden gewaarborgd
moet zijn.De heer Blauw (VVD):Gewaarborgd!Mevrouw Vos (GroenLinks):Daar mag niet op ingeleverd worden.De heer Blauw (VVD):Leest u de Handelingen eens na van twee jaar geleden van de behandeling
van de landbouwbegroting met staatssecretaris Gabor. Toen deponeerden wij
dit onderwerp voor het eerst en marge. Toen is het begrip "stringent beheersregime"
door beide partijen geaccepteerd.Mevrouw Vos (GroenLinks):Op zich is dat prima, maar mijn vraag is dan of u de zaak niet te mooi
voorstelt. Ik hoor van Staatsbosbeheer verhalen dat steeds meer particuliere
boseigenaren naar Staatsbosbeheer komen met de vraag of zij hun bos niet aan
Staatsbosbeheer kunnen overdoen, omdat zij niet uitkomen. Is het
überhaupt reëel te zeggen dat een particulier die een niet al te
groot gebied moet gaan beheren, dat voor een bepaald bedrag op dezelfde goede
manier kan doen als een organisatie zoals Staatsbosbeheer?De heer Blauw (VVD):Ik zeg niet dat Staatsbosbeheer niet meer mag bestaan. U zult in de notitie
zien dat wij een pleidooi houden voor de collectieve verantwoordelijkheid
van de overheid voor het instandhouden van biotopen, namelijk die landschappen
en die biotopen die particulieren en particuliere organisaties niet voor hun
rekening wensen te nemen. Dat is echter wat anders dan de ogen dichthouden
in de zin van: Staatsbosbeheer bestaat ongeveer 100 jaar, wij houden onze
ogen maar dicht en doen alsof er in de wereld om ons heen niets meer is gebeurd.
Nee, wij moeten alert zijn en de kansen en de opties die zich aandienen benutten,
met behoud van randvoorwaarden.De voorzitter:Ter wille van de voortgang van dit debat verzoek ik u de interrupties
nu te beëindigen. Ik verzoek de heer Blauw zijn betoog voort te zetten.De heer Blauw (VVD):Ik was klaar, voorzitter, de heer Keur zingt het tweede couplet namens
onze fractie.De heer Keur (VVD):Voorzitter! Internationaal gezien heeft de BSE-kwestie de gemoederen in
vrijwel alle lidstaten beziggehouden en zal dat voorlopig wel blijven doen.
Maatregelen die in het Verenigd Koninkrijk voor het slachtprogramma genomen
moeten worden, zijn draconisch maar onvermijdelijk.In Europa moet het streven erop gericht zijn zo snel mogelijk het vertrouwen
van de consument terug te winnen; enerzijds om te voorkomen dat het financieel
uit de hand gaat lopen en anderzijds om te voorkomen dat wij met een enorme
vleesberg komen te zitten. Dat dit uiteindelijk moet leiden tot het uit het
dal klimmen van de vleessector in Europa, behoeft natuurlijk geen betoog.De fractie van de VVD onderschrijft het tot nu toe gevoerde beleid van
de Nederlandse regering en hoopt op een intensief overleg tussen de lidstaten
om voor de toekomst een structureel en fundamenteel beleid verder uit te bouwen.Voorzitter! Kwaliteit is tegenwoordig het sleutelwoord voor succes. De
klant is koning. Ik was daarom blij in het Agrarisch Dagblad van 4 oktober
te lezen dat het NIVAA (Nederlands instituut ter bevordering van afzet van
aardappelen) meldde dat onze piepers het weer goed doen in Duitsland. Bij
logistiek, kwaliteit en distributie onderscheidt Nederland zich positief ten
opzichte van zijn concurrenten, aldus het onderzoek. Dat is een goed signaal.
Export is voor Nederland een hele belangrijke economische poot. Uit cijfers
uit 1995 blijkt dat het verschil tussen export en import ongeveer 29 mld.
bedraagt. Dit moet Nederland koesteren en proberen uit te breiden.Voorzitter! Dat brengt mij bij de 140 mln. die de regering heeft uitgetrokken
voor exportbevordering. De fractie van de VVD is benieuwd of er overleg is
met Economische Zaken over de bestemming en besteding van deze gelden. En
zo ja, in welke mate zou de landbouwsector mee kunnen profiteren?De Nederlandse regering trekt veel geld uit voor herstructurering in verschillende
sectoren. Dat dit moet leiden tot een meer duurzame productie en tot vernieuwing
van deze sectoren in samenhang met een betere concurrentiepositie, is duidelijk.
De fractie van de VVD is daarmee zeer content. Daartegenover staat dat het
soms moeilijk te begrijpen en uit te leggen is dat via vrijhandelsakkoorden
op Europees niveau bijvoorbeeld vis wordt uitgeruild tegen tomaten, of dat
er gesproken wordt over bloemen uit Egypte of uit Zuid-Afrika. Zou de minister
iets kunnen zeggen over de strategie achter deze uitruil? Hoe verloopt de
coördinatie tussen de verschillende departementen over dergelijke afspraken
in Europa?De Nederlandse regering heeft 750 mln. uitgetrokken, bestemd voor maatregelen
ter reductie van CO2. Een deel daarvan is bestemd voor projecten
in de tuinbouwsector. Kan de minister aangeven om hoeveel middelen het gaat
en welke projecten voor steun in aanmerking komen? Wij hebben daarbij een
suggestie. Zou het mogelijk zijn een proefproject op te starten, waarbij CO2 elders wordt afgevangen – bijvoorbeeld in de omgeving van Rotterdam –
en in de tuinbouw wordt hergebruikt? Dat is een prachtkans om via de tuinbouw
mee te doen aan de milieuproblematiek.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):In de tuinbouw wordt erg veel CO2 gebruikt. Dit soort projecten
bestaat al, voorzitter.De heer Keur (VVD):De CO2 die in de tuinbouw gebruikt wordt, wordt speciaal geproduceerd.
Het zou veel goedkoper zijn indien het gas elders zou worden afgevangen.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Laten wij maar over CO2 spreken bij de discussie over het CO2-beleid in het kader van het rapport van de klimaatcommissie.De heer Keur (VVD):Blijft overeind mijn vraag aan de minister om de suggestie van de VVD-fractie
mee te nemen. Het zou goed zijn om een proefproject te beginnen met het afvangen
van CO2 voor gebruik in de tuinbouw.De VVD-fractie meent dat projecten op het gebied van agrificatie kunnen
worden ondersteund en ontwikkeld. Wij denken dan ook aan het stimuleren van
het gebruik van biobrandstoffen. De techniek hiervan moet verder worden ontwikkeld.
Klopt het dat LNV, EZ en Financiën bezig zijn met de uitwerking van een
onder meer door de VVD-fractie ingediende motie bij de behandeling van de
derde Energienota en, zo ja, kan daar al iets over gemeld worden?Wij lopen zeker niet voorop in Europa als het gaat om de productie van
non-foodproducten. Misschien is dit de gelegenheid om een impuls in die richting
te geven. Wat is de reactie van de minister?Wat vindt de minister van de tendens om te produceren alleen omdat er
subsidie verleend wordt, en vervolgens de oogst te vernietigen? Deze ontwikkeling,
die zich in de zuidelijke lidstaten en in de voormalige DDR voordoet, vindt
de VVD-fractie bedreigend voor de instandhouding van het noodzakelijke draagvlak
voor een verantwoord landbouwbeleid.Over de discussienota Gemeenschappelijk landbouwbeleid vindt op 25 november
a.s. een notaoverleg plaats. Ik wil echter graag nu al kort reageren op het
ontwerpadvies van de SER. De keuze die de SER over de hervormingen
van het GLB heeft gemaakt en die in essentie neerkomt op een sterkere marktgerichtheid
stap voor stap, zodat de landbouwsector in staat wordt gesteld zich aan veranderende
omstandigheden aan te passen, wil de VVD-fractie onderschrijven. Bij de behandeling
van de begroting vorig jaar heb ik mij ook in die zin uitgelaten. Met de minister
zijn wij van mening dat de sector meer geld uit de markt moet halen. Het verruimt
de afzetmogelijkheden van de landbouw en de voedselverwerkende industrie en
maakt uitbreiding van de EU mogelijk. Bovendien versterkt het de onderhandelingspositie
van de EU in de nieuwe GATT-WTO-ronde. Aan de voorbereidingen daarvan zullen
wij hard moeten werken.Voorzitter! Vanaf 1 januari volgend jaar zal Nederland gedurende een halfjaar
de voorzittershamer van de EU mogen hanteren. De minister heeft op diverse
momenten dit feit een mooie gelegenheid genoemd om voor Nederlandse belangen
op te komen. In een interview met Trouw van 20 september lijkt hij daarvan
echter terug te komen. "Je verkeert als voorzitter in een kwetsbare positie.
Als je probeert nationale belangen op te voeren, krijg je de kous op de kop",
aldus de minister. Hij stelde vervolgens opgelucht vast dat voor de Landbouwraad
vooral zaken op de rol staan waarmee geen grote Nederlandse belangen zijn
gemoeid. Dat is wel wat anders dan het zien van kansen in het voorzitterschap.
Het lijkt nu eerder een last dan een gunst. Ik vraag de minister hoe hij de
paradox ziet dat hij het Nederlandse belang behartigt door het niet te behartigen.Mevrouw Schuurman (CD):Mijnheer de voorzitter! De CD-fractie kan al jaren weinig waardering opbrengen
voor het door achtereenvolgende ministers gevoerde beleid. De CD kan zich
bijvoorbeeld niet vinden in de voor het te voeren beleid aangedragen maatregelen
ter verbetering van het milieu. De grote vraagtekens die onze fractie daarbij
zet, zijn nooit door de minister weggenomen en evenmin door de daartoe door
de Tweede Kamer ingesteld klimaatcommissie. De regering zegt zich ernstig
zorgen te maken over de CO2-uitstoot. Zij wil honderden miljoenen
guldens uitgeven om die uitstoot te verminderen. Ter financiering daarvan
is de ecotaks ingevoerd. Hierbij speelt de Nederlandse regering een voortrekkersrol,
want voorlopig zijn wij daarin de enigen of, zo men wil, de Chinezen van Europa.
Kan de minister eens precies aangeven waar de natuur in ons land ernstige
tekortkomingen vertoont ten gevolge van die CO2-uitstoot? Waar
zijn precies de stervende bossen te vinden? De minister moet dan niet verwijzen
naar de dennenbomen die slechts in de toppen takken met naalden vertonen,
want dat is al zo sinds mijn jeugd, dus nog voordat de regering het milieu
als inkomstenbron ging opvoeren.Overigens wil de CD er hier nogmaals op wijzen dat Nederland voor nog
geen 1% bijdraagt aan de totale werelduitstoot. Kan de minister aangeven op
welke wijze de uitgegeven belastinggelden een werkelijke bijdrage leveren
aan een ander en door de minister als beter voorgewend milieu? De totale uitstoot
wordt namelijk met nog geen 0,25% teruggebracht. Bovendien is het de vraag
of CO2 nu goed of slechts is voor de natuur. Zolang daar geen eensluidend
antwoord op te geven is, wil de CD de regering hierin niet volgen.De regering maakt zich eveneens ernstig zorgen over de gevolgen van de
uitgereden en uitgestorte mest. De CD wil niet ontkennen dat het daarin aanwezige
nitraat voor de uitstoot van ammoniak zorgt, hetgeen weer in het oppervlaktewater
terechtkomt. Of die stoffen zorgen voor een ernstige verontreiniging van het
oppervlaktewater, wenst de CD te betwijfelen. De regering moet ervan op de
hoogte zijn dat er nog wel meer stoffen in het oppervlaktewater terechtkomen.
Zo mag onze fractie wijzen op de toestand van het rioleringsstelsel in ons
land. Aan het onderhoud van de riolering is de financiële nood van de
regering af te lezen. Het is de regering bekend dat bij hevige regenbuien
de stortkamers of overstorten vol water raken en overlopen in sloten en wateren,
met als gevolg dat rioolvuil in het oppervlaktewater terechtkomt en uiteraard
voor de nodige vervuiling van het oppervlaktewater zorgt. De regering onderkent
dit probleem. Rijkswaterstaat heeft een onderzoek laten uitvoeren door het
Rijksinstituut voor integraal zoetwaterbeheer en afvalwaterbehandeling. Het
instituut komt in het door hem geproduceerde rapport tot de opmerking dat
bij een aantal veehouderijen ziekteverschijnselen te wijten kunnen zijn aan
de riooloverstort.De overheid ware echter niet de overheid, als zij geen andere oorzaken
zou zoeken. Zij meent die te kunnen aanwijzen door bij problemen van ziekte
bij de veestapel opnieuw naar de stortingen van de boeren te verwijzen. Het
is de discussie van de kip en het ei, waarbij het ministerie aan het financieel
langste eind trekt en de boeren met belastinggelden in de put werkt. Het valt
nog mee dat de regering niet het standpunt van de blunderende Hoge Raad tot
het hare heeft gemaakt, namelijk dat de overheid geen milieudelicten kan plegen
en dus ongestoord kan doen en laten wat zij wil. In dit geval is dat de varkensboeren
verbieden om vervolgens te proberen om hen letterlijk af te slachten. De CD
vindt dat mogelijke alternatieven voor de mest niet serieus genomen worden.
De CD wil vooral aandacht besteden aan het bevorderen van de export van overtollige
mest naar derdewereldlanden. In dat geval komt daar mogelijk het begin van
een bloeiende landbouw en veeteelt en komt tevens een deel van onze ontwikkelingsgelden
ten goede aan onze eigen boeren. Zou de regering dat standpunt willen overnemen?Mijnheer de voorzitter! De regering is in haar beleidsvoorstellen voor
het komend jaar gekomen tot een lastenverlichting van 700 mln. Dat is in ieder
geval iets, maar niet genoeg. Zoals gezegd, steunt onze fractie de milieubeleidsvoornemens
niet, zeker als de financiële opbrengst niet naar de sector wordt teruggesluisd.
Als dat gebeurt, kan de minister dat net zo goed nalaten. Daarbij gaat onze
fractie maar voorbij aan het gegeven van de klimaatwijzigingen, want ook wat
dat betreft zijn tegenstrijdige uitspraken van wetenschappers voorhanden over
het warmer dan wel kouder worden van ons klimaat.De CD-fractie is de mening toegedaan dat de regering niet in staat is
om het klimaat te beïnvloeden, hoe machtig zij zich ook waant. Elke financiële
maatregel ter verbetering van het milieu ten koste van de sector wijst de
CD af. Als de overheid het milieubeleid wil handhaven en daartoe zelf een
 invulling geeft, als ware het nieuw geloof, dan heeft zij zelf
de nadelige effecten voor haar milieubeleid te dragen. Het is meer dan ongewenst
de internationale concurrentiepositie van de sector verder te verzwakken.
De CD wil er nogmaals op wijzen dat bijvoorbeeld in de akkerbouw de agrarische
sector bij lange na niet in onze nationale behoefte kan voorzien. "Lang niet"
wil hier zeggen, voor nog geen 75%. Wil de regering eens duidelijk maken waarom
zij verdere productiebeperkingen aanhangt en ten voordele van wie?Zoals de regering in haar begrotingsstaat constateert, is het inkomensniveau
van de agrosector verder gedaald, een onvoorstelbare ontwikkeling aan het
eind van de 20ste eeuw. Het valt niet moeilijk te raden dat de CD het onbegrijpelijk
vindt dat de regering vooral oog heeft voor wat zij noemt de koplopers in
de agrarische bedrijven. Hoe onbegrijpelijk is het dan toch, waar de kolchozen
in de voormalige Sovjet-Unie tot mislukken zijn gedoemd, dat de VVD'er Blauw
hier dat systeem bepleit? De grote moot agrarische bedrijven is van middelgrote
omvang. Daar ligt onzes inziens de kracht van onze agrarische sector en daar
moeten de overheidsmiddelen naartoe om uiteenlopende redenen, maar bovenal
om de inkomenspositie van die duizenden gezinnen te verbeteren en daarmee
de motivatie te stimuleren. Ondanks alle krokodillentranen die er over worden
uitgegoten, ziet de CD hier nauwelijks verbetering van het beleid. Deze ontwikkeling
dient op korte termijn te worden omgebogen. Een gezonde en levenslustige boerenstand
is de ruggengraat van een sterke natie. Dat mag nauwelijks meer gezegd worden,
gezien de internationale ontwikkelingen. Maar ook daar blijft ons land op
achter. Bovendien acht de CD het ongewenst dat buitenlandse ambtenaren dienst
doen op ons ministerie. Een uit de school klappende Duitse veearts is daarvoor
een duidelijk voorbeeld. De minister zal ongetwijfeld zeggen dat de regering
geen geld heeft, maar dan is onze vraag aan hem hoe hard hij zich in het kabinet
opstelt om opvang van nieuwkomers te stoppen en dat geld ter beschikking te
stellen voor de noodlijdende bedrijven in de land- en tuinbouw. Te zijner
informatie: het gaat om miljarden guldens. De CD wacht de antwoorden van onze
minister af.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Voorzitter! De volgende maand wordt in Rome de topconferentie over de
wereldvoedselvoorziening gehouden, georganiseerd door de FAO. D66 vindt het
een goed initiatief om nu de reeks van wereldcongressen voorlopig af te sluiten
met een congres over voedsel. De voedselvoorziening voor ruim 5 miljard mensen,
een aantal dat per jaar met circa 80 miljoen toeneemt, is niet per congres
veilig te stellen, want de voedselproductie is de laatste jaren weliswaar
sneller toegenomen dan de wereldbevolking, maar lang niet alle monden worden
gevoed. Het voedselvraagstuk is dan ook vooral een verdelingsvraagstuk. De
vraag hoe wij de wereld voeden, zal telkens opnieuw gesteld moeten worden.
Ook het antwoord op de vraag hoe wij dat doel kunnen verwezenlijken, is binnen
het gemeenschappelijk landbouwbeleid van de EU aan de orde. De discussie hierover
is inmiddels gestart.Over Europa gesproken: het is ook van belang dat verder wordt gediscussieerd
over het democratisch gehalte van het Europees landbouwbeleid, niet om dit
uit te hollen, maar om het een breder draagvlak te geven. Het is toch te gek
dat over 100 mld. geen enkele vorm van democratische controle bestaat, noch
Europees, noch nationaal? Is de minister bereid om eindelijk eens een discussie
over medebeslissingsrecht door het Europees Parlement ten aanzien van de landbouwgelden
te starten en daar dan ook de budgettaire consequenties aan te verbinden,
in die zin dat het onderscheid tussen verplichte en niet-verplichte uitgaven
wordt opgeheven? Vindt de minister het IGC daarvoor een goed startpunt? Het
argument, vaak gehoord, dat het Europees Parlement een gat in de hand zou
hebben, wordt door de feiten weersproken. Is het namelijk niet zo dat de Europese
landbouwbegroting, waar de Raad van ministers het laatste woord over heeft,
de afgelopen jaren met respectievelijk 12% en 11% is gestegen, terwijl de
verhoging over de niet-verplichte uitgaven, waar het Europees Parlement zeggenschap
over heeft, tussen de 3% en 4% lag? Wie heeft er dan een gat in de hand?Op 2 september jl. hield premier Kok een rede voor de Landbouwuniversiteit.
Daarin zei hij onder meer: "Op internationaal niveau speelt natuurlijk ook
de handelspolitiek. De laatste jaren is een aantal stappen gezet in de richting
van liberalisering van de handel, ook op het gebied van landbouwproducten.
Ik juich die ontwikkeling van harte toe." De fractie van D66 ziet echter ook
de keerzijde en kan zich vinden in de uitlatingen van minister Van Mierlo,
zoals te lezen in het Agrarisch Dagblad van 19 september. Van Mierlo stelt
daarin dat de wereldwijde economische liberalisatie tot verschuivingen in
landbouwproducten en handelsstromen leiden. Volgens de bewindsman heeft die
liberalisatie positieve, maar ook negatieve gevolgen. Hij noemt de groei van
de productie van handelsgewassen en kosten van voedselgewassen. Om de voedselvoorziening
veilig te stellen, moet er volgens Van Mierlo aandacht komen voor de volgende
aspecten: stabiel aanbod, goede kwaliteit, gelijkwaardige verdeling en toegankelijkheid
van voedsel voor iedereen. De gezamenlijke ontwikkelingsorganisaties zetten
zich juist in voor meer aandacht voor structurele voedselhulp aan arme landen.
Dit omdat er op wereldschaal een tekort is aan zoetwater, vruchtbare grond
en fosfaat en kunstmest. Hoe zal de Europese ministerraad hierop inspelen?Terug naar ons eigen land. Deze begroting is onzes inziens een goede impuls
voor de plattelandsontwikkeling. De overheidsinspanningen op dit terrein worden
langzaam zichtbaar. Op het platteland worden steeds meer initiatieven ontplooid
die ten goede komen aan de leefbaarheid. D66 stemt van harte in met het evenwichtig
ontwikkelen van de duurzame landbouw, natuur en recreatie. Toch wordt juist
in deze begroting met name bij natuurbeleid een andere weg ingeslagen waar
wij niet zonder meer mee kunnen instemmen. Ik kom daar nog op terug.Wat betreft de ruilverkaveling hebben wij een aantal vraagtekens. De decentralisatie
lijkt hier in de praktijk niet goed uit te pakken. Uit overzichten van de
Centrale landinrichtingscommissie lijkt het aantal aanvragen voor administra tieve herinrichting in alle provincies toe te nemen. Het gaat dan
om ruilverkavelingen met een meer administratief en cosmetisch karakter. Dat
is niet de goede weg en druist ook in tegen de wens van de Kamer die juist
wil dat er meer soorten landinrichting plaatsvinden. Ik wijs in dat verband
op Aardenburg, Bedum en Ten Boer. Mijn fractie meent dat op de uitgaven voor
ruilverkavelingen eventueel enige miljoenen kan worden bezuinigd.De heer Huys (PvdA):Mevrouw Augusteijn zegt dat administratieve ruilverkaveling een niet zo
geliefd instrument is in deze Kamer en in de landbouw. Ik meen echter dat
dat niet geheel juist is. Juist de administratieve ruilverkaveling is een
goedkope manier om echt goede verkaveling te realiseren. Ik ben dan ook wat
huiverig om te zeggen: doe op dat punt maar een stapje minder.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik zeg ook niet dat het overal zo is. Ik wees op Aardenburg – dat
is overigens de vierde die in twee jaar is afgewezen – en op het gebied
Bedum en Ten Boer. Ik zeg dus niet dat het over het algemeen zo is, maar ik
stel de vraag of op dit punt niet een bezuiniging zou kunnen worden gerealiseerd.Bij de algemene beschouwingen stelde mijn fractie reeds het natuurbeleid
aan de orde. Ik citeer de heer Wolffensperger: "Bij een goed milieubeleid
hoort ook de zorg voor de natuur; het kabinet geeft volgens ons een verkeerd
signaal door de bezuinigingen op de aankoop van natuurgebieden."In 1994 trok het kabinet 163 mln. extra uit voor de realisering van de
ecologische hoofdstructuur. Maar daarmee is onzes inziens lang niet alles
opgelost. Met name in de Randstad stagneert de aanleg van nieuw bos. Weliswaar
neemt, na een jarenlange achteruitgang, de oppervlakte natuurgebied niet verder
af, maar bij de soortenrijkdom, de biodiversiteit, is er sprake van een achteruitgang.
Ik heb ook de Partij van de Arbeid hierover horen spreken. Oorzaak zijn versnippering
en slechte milieukwaliteit. Zorg voor een goed aankoopbeleid en een goed beheer
blijft dus noodzakelijk.Het beleid van het kabinet om ook particulieren en boeren meer te betrekken
bij natuurbeheer, wordt door mijn fractie onderschreven. Experimenten hiermee
die in mei gestart zijn, moeten echter nog worden geëvalueerd. Resultaatgerichte
overeenkomsten tussen overheid en particulieren zijn in principe een goede
methode om te komen tot een goed beheer door agrariërs en particuliere
eigenaren, maar van eenzelfde beheer als door natuurbeschermingsorganisaties
zoals Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en de landschappen, zal lang niet
altijd sprake kunnen zijn. Dat is ook logisch, want de belangen zijn immers
anders.Voor 1997 wordt thans voorgesteld 4 mln. te bezuinigen en vervolgens 11
mln. jaarlijks. Deze bezuiniging zal des te harder aankomen als ook de provincies
dit voorbeeld gaan volgen en op hun aandeel gaan bezuinigen.Een dergelijke beleidswijziging vraagt onzes inziens zorgvuldige overweging.
De voorstellen zoals ze er thans liggen, zijn voor mijn fractie niet acceptabel.
Nodig is een beleidsvisie die besproken wordt en geaccordeerd door de Kamer.
Ik overweeg in tweede termijn daarover een motie voor te leggen.Voorzitter! Op 23 oktober vindt op basis van een initiatief en een notitie
van mijn collega's Ter Veer en Ybema met staatssecretaris Vermeend een discussie
plaats over de verkoop van agrarische domeinen. Ik ga daar nu niet verder
op in, want in de interrupties aan het adres van de VVD is dit uitgebreid
aan de orde gekomen. Ik blijf erbij dat ik vind dat de discussie niet hier
thuishoort maar bij de discussie over de Domeinen. Ik verwijs in dit kader
wederom naar 23 oktober.Op het gebied van internationaal natuur- en milieubeleid wil ik graag
een vraag stellen. Welke gevolgen heeft het voornemen om de 0,1% voor internationaal
milieu- en natuurbeleid binnen de 0,8% ODA te laten vallen voor de uitvoering
van het PIN-programma? Volgens mijn informatie valt het dus binnen die 0,8%.
Loopt de uitvoering van dit programma gevaar? Hoe ziet het eruit voor de korte
en langere termijn?Voorzitter! Een systeem om de consument veel meer te betrekken bij het
kopen van en voorlichten over duurzaam geteelde producten is het zogenaamde
certificeren. Het ecokeurmerk wordt steeds bekender. Het milieukeur van de
stichting Milieukeur eveneens. Voor hout bestaat inmiddels een internationaal
keurmerk van het FSC. Enkele weken geleden hebben we hier zeer uitgebreid
over gesproken. Ik wil toch nog benadrukken, ook bij de behandeling van deze
begroting, dat het draagvlak voor keurmerken in het algemeen vergroot kan
worden als enerzijds een goede voorlichting plaatsvindt, bijvoorbeeld door
middel van Postbus 51-spots en anderzijds wordt voorkomen dat een veelheid
van keurmerken voor hetzelfde product of dezelfde soort producten wordt aangeboden.
Is de minister dat met ons eens?Voorzitter! De verzelfstandiging van Staatsbosbeheer moet wat ons betreft
doorgaan. Gesprekken met betrokkenen en de opmerkingen van de minister daarover
tijdens de schriftelijke wetsbehandeling hebben ons overtuigd van het nut
van de operatie. Staatsbosbeheer doet goed werk en zal dat in de toekomst
kunnen blijven doen. Experimenten op het gebied van natuurbeheer, zoals thans
in de Oostvaardersplassen worden uitgevoerd, hebben de steun van D66. Bij
de invulling ervan zijn nog wel wat kleine kanttekeningen te plaatsen, maar
ook daarover wordt binnenkort overlegd.Mijnheer de voorzitter! De IUCN laat ons weten ernstig bezorgd te zijn
over de korting op budgetten voor onderzoek naar biodiversiteit. Met name
voor onderzoek en onderwijs zal onvoldoende ruimte zijn, terwijl Nederland
toch ondertekenaar is van het Verdrag inzake biologische diversiteit. Het
gaat hier met name om de natuurhistorische collecties. Minister Ritzen zegt
nu dat de collecties naar het land van herkomst kunnen verhuizen en specialisaties
op bepaalde regio's kunnen plaatsvinden. Een bijzondere plaats nemen de collecties
van genetisch materiaal in.Voorzitter! Omdat ook Nederland een taak heeft bij de instandhouding van
de collecties en de onderzoek- en onderwijscapaciteit, wil ik de mening van
de minister in dezen vernemen. Ik wil tevens horen of hij bereid is aan te
geven wat de gevolgen van de reeds doorgevoerde bezuinigingen zijn en hoe
het verloopt met de verwachting dat het bedrijfsleven medefinanciering op
zich zou nemen. Wij overwegen eventueel in tweede termijn een motie in te
dienen.Voorzitter! Over de Natuurbeschermingswet en de Flora- en
faunawet wordt in de komende maanden een algemeen overleg gehouden. Ik wil
de minister echter nu vast een pluim op de hoed steken – en niet op
de jagershoed – voor zijn initiatieven op het gebied van dierenwelzijn.
Nog onlangs besloot hij om het lot van de kistkalfjes in de Europese Unie
aan de orde te stellen. Dat is prima. Hartelijk dank daarvoor, mede namens
mijn collega Van den Bos, dat zal de minister begrijpen.Voorzitter! Anderhalve week geleden werd ons het Appèl "Groen licht
voor de biologische landbouw" aangeboden door landbouw- en milieuorganisaties.
Een titel die zo begint, spreekt D66 zeer aan. De groep wil in 2005 bereiken
dat 10% van het landbouwareaal voor biologische landbouw beschikbaar is. Wij
ondersteunen dat streven. Thans is voor de ontwikkeling van biologische landbouw
50 mln. voor een periode van vier jaar beschikbaar. Het platform pleit voor
een extra impuls langs drie sporen: extra financiële middelen, meer voorlichting
en financiering van de programma's van de twee begeleidende organisaties.
Nederland loopt tot nu toe niet echt voorop met de ontwikkeling van deze bedrijfstak
en de consument is er evenmin echt vertrouwd mee. Wij vragen het kabinet daarom
de ontwikkeling op dit gebied met kracht te ondersteunen. Wij komen hier in
tweede termijn nog op terug.Mevrouw Vos (GroenLinks):Mevrouw Augusteijn zegt dat zij hierop in tweede termijn terugkomt, maar
ik wil nu van haar weten wat zij de minister concreet wil voorleggen. Blijkbaar
vindt zij dat er op dit moment nog niet genoeg op tafel ligt.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Het is een goed gebruik in dit huis om een minister gelegenheid te geven
de eigen plannen te ontvouwen. Afhankelijk van het antwoord van de minister
overwegen wij om die extra impuls inderdaad in daden om te zetten door middel
van onder andere het ondersteunen van de twee organisaties waar het om gaat.
Voorts wil ik de minister vragen, en dat kan ik nu meteen in eerste termijn
doen, om daarop een visie te geven. Het is overigens bekend dat ook dit in
een algemeen overleg aan de orde zal komen, zoals voor zoveel zaken geldt,
wat op zichzelf jammer is. Ik vraag de minister dus om een beleid in dezen
nader gestalte te geven door middel van werkelijke voorstellen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Maar mevrouw Augusteijn is dus wel van plan om de minister te vragen nu
al een extra inzet te geven als het gaat om aan de ene kant de ondersteuning
van de organisaties die zij noemde, en aan de andere kant zaken als de afzet
van biologische producten.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik denk dat ik dat inderdaad gedaan heb en ik wacht het antwoord van de
minister af voordat ik bijvoorbeeld moties indien, want het is gebruik om
dat in tweede termijn te doen.Mijn fractie is groot voorstander van het oprichten van een topinstituut
voor voeding en de voedingsmiddelenindustrie. Wageningen is de plaats bij
uitstek voor een dergelijk instituut. Mijn fractie is benieuwd naar de ontwikkelingen
op dit terrein. Bij de universiteit zelf dreigt een bezuiniging van 3 mln.
in 1997 en 6 mln. in 1998. In een brief noemt de Landbouwuniversiteit dit
voornemen "geen stimulerend gesternte", maar dat lijkt mij haast een understatement.
Hoe valt dit overigens te rijmen met het rapport-Peper "Duurzame kennis, duurzame
landbouw" en met de positie van de Landbouwuniversiteit daarbinnen? En is
deze bezuiniging niet in strijd met de afspraken over gelijkstelling met de
andere universiteiten die ressorteren onder het ministerie van Onderwijs?
Ook over de verdere inhoud van het rapport-Peper zal nog nader worden gesproken
in een algemeen overleg.Voorzitter! Ik zal nu ingaan op de tuinbouw. Met het beschikbaar stellen
van ruim 300 mln. voor de herstructurering van de tuinbouw heeft het kabinet
een belangrijke impuls gegeven voor het gezond maken van de sector. Met het
besluit dat thans is genomen om de gelden voor meerdere glastuinbouwgebieden
te mogen besteden, kan mijn fractie instemmen. Wij blijven van mening dat
ook voor verplaatsing naar de regio's steun mogelijk moet zijn.De heer Van der Linden (CDA):Er wordt weer een bedrag van 300 mln. gehanteerd, maar mevrouw Augusteijn
moet zich realiseren dat voor het komende jaar slechts 20 mln. op de begroting
staat. Dat is een kwart van de stijging van de personeelslasten en de materiële
kosten. Vindt zij dat toereikend voor de aanpassing van de sector, zeker nu
er nog een spreiding over het gehele land komt? De spoeling wordt dus nog
dunner.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):De heer Van der Linden weet ook dat de voorstellen geëvalueerd zullen
worden en zeker in de Kamer nog nader aan de orde zullen komen. Voor dit moment
vinden wij het een uitstekende impuls. Hoe een en ander zal uitpakken, daar
ben ik met de heer Van der Linden benieuwd naar. Ik wacht de plannen van de
tuinbouw, die er immers ook nog niet zijn, in dat verband graag af.De heer Van der Linden (CDA):De tuinders die in de problemen zitten, zullen heel erg blij zijn met
onze toezegging dat wij de plannen hier in de Kamer zullen evalueren! Daar
zullen ze erg tevreden mee zijn! Wij zouden veel liever zien dat ook D66 eens
zegt dat die 20 mln. niet in verhouding staat tot de problematiek van de sector
en de betekenis van deze sector voor de economie en dat er een substantieel
hoger bedrag moet komen.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik ben teleurgesteld dat de heer Van der Linden die evaluatie zo devalueert.De heer Van der Linden (CDA):Wij kunnen hier heel veel praten, maar in de tussentijd gaan in de sector
zelf de mensen onderuit. En als je in die sector onderuitgaat, kom je er niet
meer bovenop. Dan krijg je geen herkansing meer. Ik vind derhalve dat wij
de plicht hebben om niet te dralen maar om een stevig herstructureringsprogramma
in te zetten, waarmee de sector en vooral de mensen in de sector vooruit kunnen.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Voorzitter! Wij hebben een algemeen overleg over dit punt gevoerd. De
CDA-fractie is het niet eens met D66 en vindt dat er meer geld beschikbaar
moet zijn. Ik heb gezegd dat ik het een krachtige impuls vind. Ik wacht de
voorstellen af. Als bij de evaluatie blijkt dat er toch nog
grote knelpunten zijn, kunnen wij altijd nog nader met elkaar van gedachten
wisselen. Daar laat ik het voorlopig bij.De minister schrijft in een brief van 7 oktober dat souplesse kan worden
betracht met het uitvoeren van milieueisen als binnen korte termijn sluiting
of verplaatsing van tuinbouwbedrijven zal worden uitgevoerd. Wij kunnen daar
alleen maar mee instemmen onder de voorwaarde dat er goed gecontroleerd gaat
worden. Ik neem ook aan dat de minister die toezegging kan doen, maar ik vraag
wel om die toezegging.Inmiddels is uiteindelijk ook voor de tuinbouw een CAO afgesproken, zodat
naast de kansen voor een gezond bedrijfsleven, ook gezonde arbeidsvoorwaarden
en -omstandigheden gewaarborgd zijn. Voor mijn fractie was dit een voorwaarde
voor de herstructurering. Buitengewoon jammer is het dat de champignonteelt
niet meedoet met de CAO. Mag van de minister nog eens een pleidooi worden
verwacht voor een CAO voor de hele sector? Ik herhaal een vraag die ook werd
gesteld bij het overleg over de herstructurering: in hoeverre wordt bij reorganisatie
en bedrijfsbeëindiging de positie van de werknemers via een sociaal plan
veiliggesteld? In de tekst kon ik van dat voornemen niets meer terugvinden.Inmiddels is de sector voortvarend bezig milieuprojecten, onder andere
in de sierteelt, te ontwikkelen. Is de minister het met mij eens dat juist
deze projecten voor het kwaliteitsproduct dat de sector hiermee op de markt
kan brengen, essentieel zijn?Ook op een ander terrein ligt een uitdaging voor de landbouw. Bij de discussie
met de klimaatcommissie kwam het gebruik van biomassa en biobrandstof aan
de orde, beide in verband met het terugdringen van de CO2-emissie.
In Groningen is een proef genomen met bussen die op bio-ethanol rijden. In
de evaluatie van dat project wordt gesteld dat de Nederlandse landbouw in
principe in staat zou zijn om voldoende alcohol te produceren om alle bussen
van het openbaar vervoer in het land van brandstof te voorzien. Dat is heel
prachtig. Door het bedrijfsleven is een accijnsvrijstelling gevraagd voor
deze brandstof en de Europese Unie biedt deze mogelijkheid in de structuurrichtlijn.
Wat is de visie van de minister in dezen?Daarnaast is er een kans voor houtplantages of andere gewassen, zoals
olifantsgras, voor verbranding. Welke stimulansen kunnen van de kant van het
kabinet worden verwacht?Het kabinet heeft inmiddels 750 mln. extra beschikbaar gesteld voor klimaatbeleid.
Zal een deel van deze gelden voor eerdergenoemde doelen worden ingezet en
welke claims is de minister van Landbouw van plan hier te leggen?Voorzitter! het evaluatieverslag van het Meerjarenprogramma gewasbescherming
is nog niet binnen. Samenwerkende milieuorganisaties hebben inmiddels wel
hun tussentijdse evaluatie gepresenteerd. Inmiddels heeft in het Europees
Parlement een discussie over pesticiden plaatsgevonden, waarbij de rapporteur
de gebruikswaarde van de biologische landbouw als norm stelde voor de huidige
landbouwsector. Dat is als uiteindelijk doel onderschreven door de D66-fractie
daar, maar zover zijn wij natuurlijk nog lang niet. Het RIZA heeft een rapport
uitgebracht dat veel kritiek heeft ondervonden. Het ministerie van Verkeer
en Waterstaat geeft in een brief de problemen aan. Het ging namelijk niet
zozeer om de hoeveelheid middelen maar om de giftigheidswaarde ervan, die
hoger zou liggen dan opgegeven. Om het simpel te zeggen: als je vijf pilletjes
neemt van 10 milligram, krijg je 50 milligram werkzame stof binnen en als
je één pil van 50 milligram neemt, heb je vier pillen minder,
maar dezelfde hoeveelheid werkzame stof.Kan de minister mede op basis van de brief van 26 september aangeven wat
zijn actie op dit punt zal zijn? Ervan uitgaande dat de evaluatie snel komt,
zal ik verdere opmerkingen over de bestrijdingsmiddelen tot dat algemeen overleg
opschorten.De mest is een apart probleem, dat op 12 september jl. weer is behandeld.
De D66-fractie gaat onverkort de boer op met haar opkoopplan van mestquota,
in directe samenhang met het afschaffen van mestproductierechten en het invoeren
van mestafzetcontracten: minder regels en laat de markt haar werking maar
doen. Als er geen markt voor mest is, moet de productie worden gestaakt. Andere
producenten moeten immers eveneens op een nette manier van hun bij- en afvalproducten
af komen. Soms kost dat geld en soms levert dat geld op. Mijn fractie vindt
dan ook dat met de invoering van de integrale notitie Mest- en ammoniakbeleid
op 1 januari 1998 de mestproductierechten zouden moeten worden afgeschaft
en vervangen zouden moeten worden door mestafzetrechten. Zo kan de verkiezingscampagne
toch nog één keer over de mest gaan. Wat een opluchting als
het hoofdstuk zal zijn afgesloten en wat een triomf voor paars! Sinds gisteren
dreigt er echter een schaduw over dat feestje te vallen, toen het bericht
kwam dat de deurwaarders hun medewerking aan de inning van de gelden willen
onthouden. Zij voelen zich ernstig bedreigd. Dit kan toch niet? Om hoeveel
gevallen gaat het? Wordt hierover overleg gevoerd met de boerenorganisaties?
Heeft men politiebescherming gevraagd? Is er inmiddels contact gelegd met
het ministerie van Financiën over de nu te nemen stappen? Ik verneem
van de minister graag de voortgang in dezen.Voorzitter! Ik sluit af. De D66-fractie gaat in grote lijnen akkoord met
deze begroting, maar heeft op een aantal punten extra accenten gezet om de
ontwikkeling van duurzame landbouw en een duurzaam natuurbeheer nog wat dichterbij
te brengen.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter! Ik spreek mede namens de fracties van het GPV
en de RPF.De begroting van LNV voor het komende jaar heeft, tenminste in financieel
opzicht, niet veel schokkende dingen opgeleverd. Op een totaal begrotingsbedrag
van ruim 3,2 mld. hoeft de minister slechts ongeveer 17 mln. aan bezuinigingen
te realiseren. "Een redelijke verdeling van verdriet en vreugde" noemt hij
dat zelf in De Boerderij van 18 september jl. Dat is ook zo.Anders is het met de beleidsmatige kant van het verhaal. De minister heeft
diverse voornemens kenbaar gemaakt die inmiddels het nodige stof hebben doen
opwaaien. Tegelijkertijd zijn er genoeg lopende projecten die op dit moment
de aandacht vragen. Een van de meest in het oog springende
zaken is de bezuiniging van 4 mln. – vanaf 1998 11 mln. – die
bestaat uit een bezuiniging van 3 mln. op de aankoop van reservaatsgebieden
en een bezuiniging van 1 mln. in 1997 op de bestaande natuurterreinen. Volgend
jaar kan hierdoor 200 ha – en vanaf 1998 600 ha – minder aan reservaatsgronden
worden verworven. In plaats hiervan moet een particuliere vorm van beheer
worden gerealiseerd. Deze keuze kunnen de fracties van het GPV en de SGP in
het algemeen meemaken, zij het dat een en ander geen stagnatie mag opleveren
voor het realiseren van de EHS. Ook de RPF-fractie maakt die keuze, maar niet
ten koste van de EHS. Wij hebben er op zichzelf het volste vertrouwen in dat
de boer en uiteraard ook andere particulieren als beheerders een belangrijke
bijdrage kunnen leveren aan de instandhouding van onze natuur. Dat is in het
verleden ook gebleken.Uiteraard moeten er wel de nodige voorwaarden worden gesteld. Zowel de
particulier als de minister zal de nodige garanties moeten kunnen bieden.
Bovendien is er momenteel sprake van te dichte mist om volledig zicht op de
materie te kunnen hebben. Zo moet er duidelijkheid bestaan over de wijze waarop
het particuliere natuurbeheer wordt gefinancierd. Op welke wijze denkt de
minister de particulier financieel tegemoet te treden? Is de duurzaamheid
van die financiële ondersteuning wel gewaarborgd? Waar haalt de minister
eigenlijk het geld vandaan? De gelden die bij de verwerving worden weggehaald,
komen niet terug ten bate van het particulier beheer. Moet er niet een afzonderlijke
begrotingspost particulier natuurbeheer worden gecreëerd? In ieder geval
dient duidelijk te zijn hoe de geldstromen precies lopen. Op dit moment komt
de maatregel van de minister over als een pure bezuinigingsmaatregel, en dat
is een slecht signaal.Wat is overigens de status van het gedeelte waarover de particulier het
beheer uitvoert? Zal niet sluipenderwijs worden toegegroeid naar al teveel
beperkingen, zodat een goede bedrijfsuitoefening niet langer mogelijk blijft?
Anderzijds moet een goede realisering van de EHS gewaarborgd blijven. Zo is
van de zijde van de natuurverenigingen aangedragen dat particulier beheer
een te zeer versnipperd beeld van het totale natuurbeheer kan opleveren. Zonder
ons te willen conformeren aan deze stelling, zouden wij de minister willen
vragen wat hij van dit argument vindt. Is het ook een afwegingsfactor in het
geheel geweest? Op welke wijze worden de lopende beheersexperimenten in het
beleid voor 1997 meegenomen? Wat is daarover op dit moment nog te rapporteren?Voorzitter! Een majeur punt vormt vervolgens de besteding van de 475 mln.
integralemestnotititiegelden voor de herstructurering van de veehouderij.
De minister kiest primair voor herstructurering en houdt de mogelijkheid van
het opkopen van mestproductierecht als laatste, waardoor de sector de ruimte
krijgt om eigen initiatieven ten volle te ontwikkelen. Denk aan intensivering
van het veevoerspoor, maar ook aan mestscheidingstechnieken op bedrijfsniveau.
Ontwikkelingen als NUBL spreken ons ten zeerste aan. Wil de minister andere
regio's stimuleren om dergelijke inspanningen te verrichten? Wil de minister
ook vooral dergelijke projecten laten delen in de herstructureringsgelden?
In zijn brief van 30 september jl. schrijft de minister, medio oktober meer
zicht te hebben op de mogelijke realiseerbaarheid van de regionale aanpak
van de herstructurering. Is dit inzicht al doorgebroken?Een concreet probleem wil ik in het kader van de herstructurering nog
aan de minister voorleggen. De vleeskalversector heeft fors geïnvesteerd
in de zogeheten "kalvergierzuiveringsinstallaties". Verwerking van de kalvergier,
dat voor 98% uit water en voor 2% uit droge stof bestaat, levert een slibachtige
substantie op die vervolgens overeenkomstig de normen wordt uitgereden. Wat
is nu het probleem? Die installatie wordt niet erkend als béwerker
maar wordt gezien als vérwerker en is aldus geen intermediaire organisatie.
Er dient dan ook gewoon een overschotheffing betaald te worden. Een kalvermester
die een contract heeft met een akkerbouwer hoeft geen overschotheffing te
betalen. Op deze wijze wordt het goede initiatief van de sector zelf toch
niet gestimuleerd? Naast de kosten van de investering – de mester betaalt
op dit moment ƒ 11,80 per kuub exclusief BTW en transportkosten –
is ook nog eens een overschotheffing verschuldigd. Wil de minister hier eens
aandacht aan schenken? Welke overwegende bezwaren zijn er tegen de erkenning
van die kalvergierzuiveringsinstallatie als intermediair? Is de minister niet
ook van mening dat de geschetste gang van zaken demotiverend uitwerkt op de
sector? Dit lokt toch geen verdere initiatieven uit? Onze fracties overwegen
hierover een motie in te dienen als het antwoord van de minister in onze ogen
ontoereikend zou zijn.De heer Huys (PvdA):Voor mijn goede begrip wil ik iets vragen. U zegt dat het probleem is
dat er overschotheffing betaald moet worden, wat niet zou gelden voor een
kalverhouder die rechtstreeks zijn gier of mest zou leveren aan een akkerbouwer.De heer Van der Vlies (SGP):Zo heeft men mij geïnformeerd, ja.De heer Huys (PvdA):Overschotheffing wordt toch door iedereen betaald die meer produceert
dan op zijn eigen grond aangewend kan worden? Dat is toch het karakter van
de overschotheffing?De heer Van der Vlies (SGP):Toch niet als er een afzetcontract is?De heer Huys (PvdA):Naar mijn beste weten wel.De heer Van der Vlies (SGP):Nu ja, zo is nu eenmaal mijn informatie. Mocht er een hiaat in zitten,
dan verneem ik dat wel. Uiteraard ga je ter voorbereiding van een begrotingsbehandeling
eens het land in en dan krijg je dit soort problemen aangereikt. Naar mijn
beste weten is het voor dit moment zoals ik zeg. Mocht het een slagje anders
zijn, dan ben ik de eerste om dat mijnerzijds te erkennen. Het probleem blijft
dat het ontmoedigend uitwerkt op de sector; dat is in ieder geval een zeer
fors signaal dat consistent in het hele gebied dat ik heb bezocht, is uitgezonden.Voorzitter! Sprekend over de herstructurering van de veehouderij moet
ik even denken aan de gelden die de minister heeft uitgetrokken voor structuurverbetering
in het algemeen. Wij weten dat deze minister de boeren een goed hart toedraagt,
maar dat zijn ruimhartigheid geen grenzen meer kent heeft hij tot nu toe goed
verborgen weten te houden. Gaarne zeggen wij hem dank voor
de toegezegde bijna 200 mld. voor de structuurverbetering. Ik verwijs naar
pagina 52, bovenaan, van de memorie van toelichting, opbouw uitgaven van vorige
ontwerpbegroting. Alle cijfers worden met 1 mln. vermenigvuldigd en waarschijnlijk
heeft de minister zich hier een paar nullen vergist. Ik vond dat best aardig.
Kassa! Dat neemt niet weg dat de uitgaven op artikel 12.02 zwaar onder druk
zullen komen te staan, gelet op de nieuwe berichten uit de glastuinbouw. De
toegezegde 300 mln. zal naar verwachting schromelijk tekortschieten. Wil de
minister reageren op de berichten dat er honderden miljoenen extra nodig zijn
vanwege de noodzakelijke bodemsanering in de glastuinbouwgebieden? Kan hij
bovendien aangeven hoe hij denkt te reageren op deze fikse kostenpost? Is
verhoging van de herstructureringsgelden aan de orde? Welk aandeel krijgen
agrarisch georiënteerde projecten van de 750 mln. CO2-gelden?Voorzitter! Het komende begrotingsjaar staat in het teken van Europa,
niet alleen wat de toetredingseisen voor de derde fase EMU betreft –
die discussie zal deze minister graag aan zijn collega van Financiën
overlaten – maar ook met betrekking tot het voorzitterschap dat Nederland
in de eerste helft van volgend jaar zal bekleden. Er is genoeg te doen. De
steeds voortslepende discussie over de BSE-problematiek begint zo langzamerhand
irriterend te worden, niet in het minst vanwege de destructieve opstelling
van Groot-Brittannië. Wij steunen de minister van harte in zijn stelling
tegen het plan-Fischler om akkerbouwsubsidies in te zetten voor de aanpak
van de gevolgen van de BSE-crisis. Voor Nederland liggen er tijdens het voorzitterschap
unieke kansen om zaken op orde te stellen in Europees verband.De minister heeft zich uitgelaten over de afloop van de huidige regeling
van de melkquota in 1999. Kan hij meer duidelijkheid geven over zijn positie
in dezen?Gewasbeschermingsmiddelen blijven de aandacht vragen. De termijnen met
betrekking tot de toelatingsprocedure moeten korter. Bovendien is het uiterst
vervelend indien mogelijk blijkt dat producten geïmporteerd worden die
behandeld zijn met in Nederland verboden middelen. Meer in den brede zal goed
gelet moeten worden op harmonisatie van regelgeving. Het is een prestatie
om in veel gevallen voor de rest van de EU-lidstaten uit te lopen, bevorderlijk
voor de concurrentiepositie is het niet altijd. Wil de minister daaraan eens
denken?Het SER-rapport over het gemeenschappelijk landbouwbeleid, dat overigens
pas op 18 oktober door de Raad zal worden besproken en vastgesteld, biedt
ons interessante beschouwingen. Wij komen daarover nog te spreken in november
als wij het GLB aan de orde hebben. Wellicht kan de minister een eerste reactie
geven op het rapport, dat duidelijk de aandacht heeft getrokken.Het advies van de heer Peper en de kabinetsreactie daarop hebben wij met
belangstelling gelezen. De fusie LUW-DLO is een belangrijke schakel in dat
geheel. Aandacht willen wij voor de positie van het praktijkonderzoek. Het
rapport-Peper komt tot de slotsom dat vanwege doelmatigheidsaspecten en kwaliteitsverbetering,
onderdelen van proefstations moeten worden ondergebracht bij DLO. Het kabinet
onderschrijft dit standpunt. Er blijft toch nog wel aandacht – met erkenning
van onderdelen van het standpunt – voor de loketfunctie in de regio?
De boer of teler moet toch een aanspreekpunt hebben in zijn meer directe omgeving,
waar hij praktische problemen kan bespreken. Ik denk bijvoorbeeld aan het
bloembollenlaboratorium in Lisse. Overigens wijzen wij erop dat de bezuinigingen
die de LUW treffen, niet zonder meer zijn te aanvaarden. Verdere versterking
van de LUW als internationaal kenniscentrum laat dit onzes inziens ook niet
toe. Kan de minister de spanning tussen de bezuinigings- en de kennisdoelstelling
wellicht opheffen? Ook hier zal eventueel een amendement of een motie moeten
worden ingediend. Het gaat dan om de dekking van 3 mln. voor het komende jaar.Voorzitter! De biologische landbouw komt steeds meer in zwang, niet ten
onrechte. De voordelen van deze productiewijze voor het milieu zijn evident.
Naar ons oordeel moet deze sector ook een eerlijke kans hebben en houden.
Op 2 oktober jl. is het Appèl "Groen licht voor de biologische landbouw"
aan de Kamer aangeboden. Wil de minister ingaan op de daarin gesignaleerde
knelpunten en de mogelijke oplossingen in de richting van de consumenten,
winkelketens, de branches en de ondernemers zelf? Mede in verband met onze
opmerkingen over het kennisbeleid willen wij de minister vragen of hij mogelijkheden
ziet of in ieder geval wil creëren om het kennisbeleid meer te gaan richten
op de biologische landbouw. Verder pleiten wij ervoor om de subsidie voor
het Platform biologische landbouw voorlopig in stand te laten. Het loopt eind
dit jaar af. Ik overweeg een motie op dit punt in te dienen. Ik heb begrepen
dat mevrouw Vos ook iets in petto heeft.Ten slotte vraag ik aandacht voor een praktisch punt. Bij de behandeling
van de Wet uitoefening diergeneeskunde een jaar of wat geleden, zijn door
de toenmalige minister Braks toezeggingen gedaan over vervangende werkzaamheden
voor dierverloskundigen, waarvan het beroep ten gevolge van de nieuwe wet
zou ophouden te bestaan. Ons bereiken berichten dat van deze toezegging nog
niet veel is terechtgekomen, om het maar eufemistisch te zeggen. Kan de minister
deze signalen bevestigen? Als het zo is, neem ik aan dat hij daadwerkelijk
actie zal ondernemen om aan deze nu reeds jaren slepende kwestie een einde
te maken.De (algemene) beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 18.53 uur tot 20.20 uur geschorst.Voorzitter: Deetman 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-726-756.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl