De behandeling van: het Jaarverslag Nationale ombudsman 1997 (25920)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 5931-5947

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-06-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 87, pagina 5931-5947

17-06-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25920Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en enkele andere onderwijswetten in verband met decentralisatie van de wachtgelduitgaven (Regeling decentralisatie wachtgelduitgaven bve) (25899)Pagina 5910-5910
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, de Uitleveringswet, de Wet economische delicten en de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen betreffende de bepalingen aangaande de procedure in cassatie in strafzaken, herzieningszaken, uitleveringszaken en zaken in het kader van de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen (25240)Pagina 5927-5931
Regeling van werkzaamheden (woensdag 17 juni 1998)Pagina 5907-5910
De behandeling van: het Jaarverslag Nationale ombudsman 1997 (25920)Pagina 5931-5947
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 17 juni 1998)Pagina 5947-5948
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Woningwet inzake vergunningvrije bouwwerken in beschermde stads- en dorpsgezichten (24607).Pagina 5897-5907
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de artikelen 140 en 443 van het Wetboek van Strafrecht (25638)Pagina 5910-5927
Presentie en opening (woensdag 17 juni 1998)Pagina 5897-5897
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vervanging van de Wet op de toegang tot ziektekostenverzekeringen door de Wet op de toegang tot ziektekostenverzekeringen 1998 in verband met onder meer een herziening van de omslagregeling, het functioneren van het uitvoeringsorgaan en het toezicht daarop (Wet op de toegang tot ziektekostenverzekeringen 1998) (25859), en over: - de motie-Dankers/Rouvoet over een leeftijdsgrens bij ziektekostenverzekeringen (25859, nr. 9).Pagina 5910-5910

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 86 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het Jaarverslag Nationale
ombudsman 1997 (25920).De beraadslaging wordt geopend.De heer Hoekema (D66):Mevrouw de voorzitter! Ik dank u voor uw voortvarende aanpak, zodat ik
middenin het proces van voorbereiding reeds nu hier kan zijn om het debat
met de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken over de Nationale ombudsman
aan te vangen. Dat hoort bij de dynamiek van het Kamerwerk.Mevrouw de voorzitter! Klagen is een vorm van betrokkenheid, aldus de
scheidende Haagse gemeentelijke ombudsman of moet ik zeggen ombudsvrouw? Ik
weet dat nooit. Ik geloof dat een vrouwelijke ombudsman ook een ombudsman
heet. Klachten worden niet uitgelokt, klachten van burgers die de Nationale
ombudsman bereiken, ontstaan op grond van gewoonlijk zeer serieuze problemen
met het handelen van de overheid in ruime definitie. Mijn fractie heeft dan
ook – ik hecht er waarde aan dat ook vandaag te herhalen, hoewel het
bijna een ritueel is – de grootst mogelijke waardering voor de ombudsman,
de staf van de ombudsman, de zorgvuldige werkwijze van de ombudsman en de
hoge kwaliteit van het jaarverslag.Ik zou daar als persoonlijke noot graag aan toevoegen hoezeer ik het op
prijs stel dat de ombudsman bereid is gevonden een serieuze klacht die door
de vaste commissie voor Defensie in de Tweede Kamer is aangedragen over het
dossier antipersoneelmijnen, op te pakken en op deze toch wat ongebruikelijke
wijze het dossier in behandeling te nemen. Het richten van een zodanig verzoek
is overigens een zaak met zeer veel principiële en misschien ook wel
praktische complicaties en implicaties waar ook het Presidium zich over gebogen
heeft. Het lijkt mij dan ook zeer nuttig als de Kamer zelf – ik kijk
dan meer de voorzitter aan dan de staatssecretaris – nog eens discussieert
over de verhouding tussen Kamer en ombudsman. Ik ben geneigd het onderzoek
naar de antipersoneelmijnen als een – zeer belangrijke – sui-generisaangelegen-
heid te beschouwen die burgers het vertrouwen geeft dat hun
problemen, in dit geval ook na het verloop van de verjaringstermijn, zeer
serieus worden genomen.Over het jaarverslag zelf zal ik heel kort zijn. Wij hebben enige tijd
geleden immers uitgebreid overleg gehad met de ombudsman. Uit het jaarverslag
blijkt dat het aantal klachten gestabiliseerd is, maar nog steeds vrij fors
is, namelijk 7210. Het aantal klachten is 6,2% lager. Dat blijkt toevallig,
en dat is bijna freudiaans, precies hetzelfde dalingspercentage te zijn van
het aantal malen dat telefonisch contact is gezocht met de ombudsman. Dat
moet meer dan een toeval zijn.Er zijn 7380 zaken afgedaan. Dat is een zeer respectabel aantal. Alles
bij elkaar hebben schriftelijk of telefonisch 22.165 burgers – misschien
zitten daar wel dubbeltellingen bij, maar toch – contact gezocht met
de ombudsman. De ombudsman heeft daarvan zeer veel zaken, al dan niet via
de interventiemethode die mijn fractie zeer steunt, op een heel goede manier
afgehandeld.Voorzitter! Als wij de balans opmaken van het afgelopen jaar, constateert
mijn fractie dat het wel een heel markant jaar is geweest voor de ombudsman
en voor de omgang van dit Hoge College van Staat met kabinet en Kamer. Wij
hebben een eerste lezing gehad van de grondwetswijziging in december vorig
jaar in de Tweede Kamer en januari van dit jaar in de Eerste Kamer, waardoor
het ambt van Nationale ombudsman als alles goed gaat, en waarom zou het niet
goed gaan, expliciet in de Grondwet wordt opgenomen. Er zijn twee meer technische
aanpassingen geweest van de Wet Nationale ombudsman. Aan de overzijde is de
behandeling nog gaande van de Wet Nationale ombudsman en de wijziging Wet
openbaarheid van bestuur die een aantal maanden geleden in dit huis zijn behandeld.Een van de punten die daarbij aan de orde is geweest, is de zogenaamde
landelijke dekking en de witte vlekken. De staatssecretaris zal niet onbekend
zijn met deze terminologie. Wij zijn de staatssecretaris er zeer erkentelijk
voor dat hij in het debat van een aantal maanden geleden heeft aangegeven
dat hij een stappenplan wil uitvoeren dan wel zijn ambtsopvolger wil aanbevelen
om dat stappenplan uit te voeren. Dat stappenplan bestaat uit zeven stappen
en omvat de juiste wijze van procederen. Eerst wordt er gekeken naar een goede
interne klachtenprocedure volgens de Algemene wet bestuursrecht – daar
heeft de staatssecretaris heel veel aan gedaan en daarvoor zeg ik hem dank –
en de uitbreiding van de werking van de ombudsman naar de lagere overheden
wordt op dit ogenblik dus niet wettelijk en centralistisch afgedwongen; vervolgens
worden er toetsingscriteria ontwikkeld voor de kwaliteit en de inhoud van
externe klachtenvoorzieningen die andere bestuursorganen al hebben toegepast;
daarna wordt er advies gevraagd aan de commissie-Scheltema, die over de AWB
gaat; dan wordt een beweging van onderop bij de gemeenten gestimuleerd, al
dan niet via de VNG, waarna de witte vlekken worden opgevuld. Aan het eind
van die stappen volgt de onontkoombare discussie over het vrijwillig of verplicht
dekken van de witte vlekken.De staatssecretaris moet gehouden worden aan zijn eigen citaat, dat een
goede externe ombudsfunctie nergens, in geen enkele gemeente, mag ontbreken
en dat het dus niet zo kan zijn dat Noordwijk wel zoiets heeft en Katwijk
niet. De heer Schutte heeft vorig jaar bij het debat over het jaarverslag
terecht gezegd dat geen gemeente aan de ombudsfunctie voorbij mag gaan. De
vraag is hoe wij tot dat resultaat komen. Mijn fractie kan een heel eind meegaan
met het stappenplan van de staatssecretaris, maar uiteindelijk zullen wij
niet ontkomen aan de discussie over "vrijwillig" of "verplicht". Dat is wel
aan het eind van de rit, maar het aantal gemeenten dat nu heeft aangegeven
dat zij – ook via de tweede opstap – mee willen doen, is vrij
beperkt. Ik ben een beetje bang – op dat punt verneem ik graag de inschatting
van de staatssecretaris – dat het allemaal niet zo vreselijk snel zal
gaan en dat er op een gegeven moment toch gedacht moet worden aan het opleggen
van de externe ombudsfunctie. Daar zal misschien een beetje geld van de rijksoverheid
voor nodig zijn.Misschien gaan de gedachten van de onderhandelaars en de informateurs
dezer dagen nog eens naar dit onderwerp. Dan denk ik met name aan de heer
De Graaf, die vorig jaar als eenvoudig Kamerlid het debat over het jaarverslag
heeft gevoerd, maar nu tot hogere heerlijkheid is geroepen. Vorig jaar heeft
hij met een motie gedreigd om de externe ombudsfunctie uiteindelijk verplicht
op te leggen. Die motie heeft hij niet in stemming laten brengen, maar wel
ingediend. Voor ons is het belangrijkste punt dat die dekking er komt. Gemeenten
mogen het zelf doen – maar dan moet het goed zijn – of het wordt
opgelegd en er moet een goede financiële regeling zijn. Laat dat vooral
geen twistpunt blijven. Er is nu een beetje gekibbel en getwist over de ruimhartigheid
van het Rijk. De hoofddirecteur van de VNG, prof. Van den Berg, wijdde er
in NG-Magazine van vorige week scherpe citaten aan, zoals: "De rijksoverheid
heeft een combinatie van krenterigheid en moreel preken". Dat lijkt mij geen
goede sfeer voor het debat. Ik krijg op dit punt dus graag een reactie van
de staatssecretaris.Voorzitter! Met het oog op de tijd haal ik de IND eruit als een van de
vele overheidsorganen die het onderwerp van interventies van burgers zijn
geweest. Wij hebben herhaaldelijk geconstateerd dat de IND nog een zorgenkind
is. Er is nu een inhaalslag geweest; de IND is gereorganiseerd en werkt efficiënter.
Het aantal klachten over de IND is gedaald, maar het is nog steeds een van
de zwakste schakels, en ik vraag de staatssecretaris hoe daar verdere verbetering
in kan worden aangebracht.Een principieel punt dat al in 1992 door de ombudsman in het toenmalige
jaarverslag is aangekaart, is de bescherming van de naam van de ombudsman.
Ik ontving vanmiddag – ik heb het op mijn tafel laten liggen –
een klein roodkleurig boekje met de titel "De ombudsman". Dat boekje kwam
van de ombudsman omroepvoorzieningen. Ik dacht eerst dat wij een soort verdund
of samengevat jaarverslag van de Nationale ombudsman kregen en vroeg mij of
wat het was. Was het soms een heel laat gestuurd stuk voor dit debat? Ik begreep
er niets van. Het bleek een verslag van een andere ombudsman te zijn. Terecht
heeft de Nationale ombudsman over het gebruik van de term ombudsman in zijn
jaarverslag een aantal kritische opmerkingen gemaakt. Ik wil graag weten hoe
de staatssecretaris die discussie apprecieert. Aan de ene kant
vindt mijn fractie het van belang dat ook andere personen en instanties –
of het nou bij een krant als de Volkskrant, bij de omroep, bij een consumentenorganisatie
of ergens anders is – ombudsachtig werk doen. Aan de andere kant signaleert
ook de ombudsman zelf dat er verwarring is over het begrip "Nationale ombudsman".
Met andere woorden: is het de moeite waard om te komen tot een wettelijke
bescherming? Zo ja, wat bescherm je dan: de Nationale ombudsman of de titel
"ombudsman"? Ik zou willen verwijzen naar het voorbeeld van het parlement
van Denemarken, dat de ombudsman ook noemt in zijn jaarverslag. Het parlement
heeft zich daar het recht voorbehouden om die titel te verlenen aan de nationale
ombudsman of in voorkomend geval aan specifieke andere ombudspersonen. Mijn
fractie overweegt nog om daarover in tweede termijn een uitspraak van de Kamer
te vragen, maar dat is afhankelijk van de andere interventies en van de reactie
van de staatssecretaris.Voorzitter! Gisteravond is er in de Eerste Kamer een debat geweest over
de Wet Nationale ombudsman. Mijn fractie is getroffen door de interventie
van de VVD in dat debat. Ik zou het op prijs stellen als de heer Niederer
daar in zijn tweede termijn nog eens over zou willen spreken. Ik denk dat
het procedureel ook zo hoort. De interventie van mr. Rensema, sprekend namens
de fractie van de VVD, had een beetje als teneur dat de ombudsman wat veel
reclame voor zichzelf maakt, dat er misschien wat veel klachten worden ingediend,
dat het de moeite waard is te denken aan het heffen van griffierechten voordat
een burger een klacht mag indienen, dat het wel een heel groot bureau is en
dat het wel een heel dik jaarverslag is. Ik werd minder aangenaam getroffen
door de sfeer van de interventie aan de overzijde. Die contrasteert toch zeer
met de waarderende woorden die collega Kamp hier vele malen bij de behandeling
van het jaarverslag heeft geuit. Ik vraag collega Niederer met enige kracht
of hij daarop in zijn tweede termijn wil ingaan.Voorzitter! De heer Kohnstamm heeft er vanaf 1994 veel aan bijgedragen
om het werk van de ombudsman op een goede manier te faciliëren. Hij heeft
gewerkt aan de interne klachtenprocedure. Hij heeft goed gewerkt aan zeer
adequate wet- en regelgeving. Er is een duidelijke versterking van de positie
van de ombudsman geweest. Personeelsformatie en dergelijke zijn goed geregeld.
Ik meen er niet verkeerd aan te doen de staatssecretaris te prijzen voor zijn
inzet in die discussie. Ik had gehoopt dat in zijn ambtstermijn de aansluiting
van de gemeentes nog helemaal geregeld kon worden, maar hij zal het stappenplan
ongetwijfeld als testament in de la voor zijn ambtsopvolger willen neerleggen.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ook dit debat voeren wij mede namens de fractie
van de RPF.De eerste zin van het jaarverslag vond ik tevens een van de meest opmerkelijke.
Na enkele jaren van forse groei was 1997 een jaar van stabilisatie van de
instroom van klachten bij de Nationale ombudsman. Nu maakt één
zwaluw nog geen lente. Het feit als zodanig is echter opmerkelijk genoeg om
er even bij stil te staan.De Nationale ombudsman is geen functie die zich door goed werk te leveren
overbodig zal maken. Hij moet mensenwerk beoordelen en dat zal altijd gebrekkig
blijven en beter moeten en kunnen. Maar met die nuchtere erkenning is niet
in strijd dat je mag hopen en verwachten dat het werk van de ombudsman en
zijn medewerkers ook een preventief effect zal hebben. Met name door de uitspraken
van de ombudsman en de publiciteit daarover zal steeds duidelijker worden
wat in het handelen van overheidsorganen en -personen wel en niet behoorlijk
is. Structurele knelpunten komen in het licht van de schijnwerpers, wat soms
het begin van een oplossing kan zijn.Aan de andere kant zijn er ook ontwikkelingen die kunnen leiden tot een
toenemende instroom van klachten. Zo'n ontwikkeling kan zijn de populariteit
van de interventiemethode. In korte tijd is de situatie ontstaan dat deze
methode in twee van de drie gevallen wordt toegepast. Ik heb daar geen kritiek
op, integendeel. Het is goed dat inschakeling van de ombudsman in veel gevallen
niet zozeer leidt tot een formele uitspraak als wel tot een oplossing van
de klacht. Om het laatste gaat het klagende burgers toch vaak. Een neveneffect
kan echter zijn dat er van het werk van de ombudsman een zekere aanzuigende
werking uitgaat. Dat is niet erg, maar het kan de huidige stabilisatie van
de instroom wel onder druk zetten.Een vergroting van de instroom is ook te verwachten van de geleidelijke
uitbreiding van de competentie van de Nationale ombudsman in de richting van
de gemeenten. De eerste ervaringen op dit terrein wijzen op een relatief beperkt
aantal zaken. Hier doet zich een merkwaardig verschijnsel voor. Enerzijds
moet de Nationale ombudsman zich nogal eens onbevoegd verklaren, omdat een
zaak tot de verantwoordelijkheid van een niet aangesloten gemeente behoort.
Anderzijds blijkt het aantal klachten niet zo groot te zijn als een gemeente
zich aansluit. Wellicht speelt hierbij een rol dat op het gemeentelijke vlak
de afstanden tussen bestuur en burgers traditioneel al korter zijn. Burgers
weten met hun klachten over gemeenteambtenaren vaak wel de weg te vinden naar
individuele bestuurders. In elk geval is het duidelijk dat de situatie per
gemeente sterk kan verschillen.Dat pleit ook voor het beleid dat onder deze staatssecretaris is ingezet,
waarvan ik altijd ook een voorstander ben geweest. Kern daarvan is dat gemeenten
zelf verantwoordelijk zijn voor een behoorlijke omgang van bestuurders en
ambtenaren met de burgers en hun rechten. Dat uitgangspunt is van belang voor
twee kanten. Als de verantwoordelijkheid centraal staat, kan van vrijblijvendheid
geen sprake zijn. Gemeenten behoren actief invulling te geven aan hun verantwoordelijkheid,
maar naar de aard van de gemeentelijke autonomie en in het belang van een
goede aansluiting met de plaatselijke situatie kan de invulling per gemeente
verschillen. De andere kant van het verhaal is dat gemeenten de invulling
van hun verantwoordelijkheid niet afhankelijk behoren te stellen van de wettelijke
verplichting of van bekostiging door het Rijk. Ik heb alle begrip voor de
financiële problemen waarvoor veel gemeenten zich gesteld zien. Zij zijn
door achtereenvolgende kabinetten flink kort gehouden, maar ik zou het een
verkeerde ontwikkeling vinden als dit soort vanzelfsprekende taken afhankelijk
gesteld zou worden van een gebaar van het Rijk.Ik begrijp wel hoe gemeenten op dit spoor gekomen zijn. Lange tijd gingen
bewindslieden er immers van uit dat gemeenten sowieso onder de competentie
van de Nationale ombudsman zouden moeten vallen, maar stuitte effectuering
van dit principe af op budgettaire gevolgen voor het Rijk. Daardoor zijn wellicht
verwachtingen gewekt die nu niet worden gehonoreerd. De rijksoverheid heeft
de schijn op zich geladen dat zij van principe veranderd is vanwege de financiële
gevolgen, maar zeker nu gemeenten zelf mogen kiezen hoe zij invulling geven
aan hun verantwoordelijkheid vind ik dat onvoldoende reden om te blijven aandringen
op extra middelen voor dit specifieke doel.Een probleem dat hiermee enige samenhang vertoont, betreft het financieringsmodel.
Enerzijds is sprake van druk vanuit de gemeenten om het model verder te differentiëren,
anderzijds kan te veel differentiatie gemakkelijk leiden tot een betrokkenheid
van de Nationale ombudsman bij de hoogte van de rekening die aan de gemeenten
wordt gepresenteerd. Dat laatste moeten wij zeker niet hebben. Wil de staatssecretaris
eens meedelen hoe het staat met de in voorbereiding zijnde algemene maatregel
van bestuur op dit punt?Het zal duidelijk zijn dat ik mijn bijdrage kan afsluiten met woorden
van waardering van onze fracties in de richting van de Nationale ombudsman,
zijn substituut en zijn medewerkers. Dat dit meer is dan een plichtmatige
uitspraak bewijst de brede waardering die in de samenleving gegroeid is voor
de Nationale ombudsman. Gewaardeerd en onomstreden. Er zijn overheidsinstanties
die daar jaloers op kunnen zijn.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Allereerst wil ik mijn complimenten maken voor
het imposante jaarverslag van de ombudsman, dat uitblinkt in overzichtelijkheid
en heldere conclusies. De ombudsman maakt duidelijk dat het werk onmisbaar
is, wat op zichzelf een natuurlijk treurige conclusie is. De diverse overheidsorganen
blinken niet uit in feilloos functioneren en met name het functioneren naar
burgers toe blijkt er nog wel eens bij in te schieten.Dit lijkt reden temeer om op korte termijn ervoor te zorgen dat het optreden
van elke overheidsinstantie kan worden voorgelegd aan een onafhankelijk orgaan.
Het aantal gemeenten dat daarin niet heeft voorzien, is nog steeds te groot.
Ik heb het dan over de witte plekken, waar mijn collega's ook al over gesproken
hebben. Ik zou dat niet over willen doen. Nu heeft de staatssecretaris een
stappenplan gemaakt, waar ik achter sta. Ik vind het een goed stappenplan.
Zou hij een tijdstip kunnen aangeven waarop de witte plekken, met inachtneming
van het stappenplan en alles wat hij op de rails heeft gezet, ingevuld moeten
zijn en er geklaagd kan worden?Wat het jaarverslag betreft vind ik het beschamend te moeten constateren
dat bepaalde departementen keer op keer slecht scoren. Waarom zeg ik dit?
Dit is de vijfde keer dat ik het jaarverslag behandel. Er zijn drie organisaties
die eruit springen, namelijk de IND, de USZO en het ministerie van Financiën.
Ik ga uitgebreid in op de IND, omdat ik vind dat er nu eens maatregelen genomen
moeten worden.Achter elke klacht over de IND ligt veel individueel leed. Er worden verkeerde
beslissingen genomen of er worden geen beslissingen genomen. Er worden nauwelijks
motieven gegeven voor het handelen. Er worden geen oordelen gegeven. Hieruit
komt een arrogante houding naar voren van een organisatie die kennelijk niets
heeft geleerd van alle klachten die in de afgelopen jaren zijn geuit. Eerder
werd steeds het argument van de reorganisatie en de snelle groei gehanteerd.
Nu, enige jaren na de reorganisatie, mag worden verwacht dat de zaak goed
loopt. Maar helaas, het succes blijft uit. Ook in dit jaarverslag gaat meer
dan 10,9% van de klachten over de IND. Ik verneem graag het standpunt van
de staatssecretaris over de zoveelste slechte beoordeling van de IND. Moet
er niet iets worden gedaan aan kwaliteitsverbetering? Ik behandel voor de
vijfde keer het jaarverslag van de ombudsman. Ik lees voor de vijfde keer
dat er ontzettend veel hapert bij de IND. Wat vindt de staatssecretaris ervan
dat deze dienst voor de vijfde keer zo slecht scoort in het rapport van de
ombudsman?Het is wrang om te constateren dat de IND pas aan de slag gaat nadat de
ombudsman heeft geïntervenieerd. In die zin is het natuurlijk goed dat
de ombudsman er is. Maar het gaat soms om mensen die langer dan anderhalf
jaar wachten op antwoord van de IND. Als de ombudsman zich ermee bemoeit,
kan er binnen twee weken antwoord zijn. Ik kan dat eigenlijk niet rijmen.
Ook het optreden van de vreemdelingendiensten, bijvoorbeeld in Haaglanden
en Amsterdam-Amstelland, laat te wensen over. Deze diensten lijken weinig
aangestuurd te worden door de IND of de politie. Het verschil in optreden
is per locatie erg groot. Ook hierop verneem ik graag een reactie van de regering,
het liefst van de minister van Binnenlandse Zaken. Hij is per slot van rekening
verantwoordelijk. Welke oplossing ziet de minister voor het functioneren van
de vreemdelingenpolitie?In het kader van het handelen van de IND wil ik ook Buitenlandse Zaken
aan de orde stellen. Er gaat veel mis bij de beoordeling van een aanvraag
van een machtiging tot voorlopig verblijf, visa en het legaliseren van de
benodigde documenten. Dit probleem is vaker in de Kamer aangekaart. Bij de
behandeling van het initiatiefwetsvoorstel-Verhagen bleek dat de landen die
in het jaarverslag van de ombudsman worden genoemd, de meeste problemen oproepen.
De bedragen die per document worden gevraagd in de landen van herkomst, zijn
zo groot dat de mensen de drempel niet kunnen nemen. De lange behandelingsduur
is onaanvaardbaar. Een aanvraag van een machtiging tot voorlopig verblijf
moet eigenlijk binnen acht tot twaalf weken worden behandeld. Veel vaker duurt
het langer, soms zelfs langer dan een jaar. Dat is onverantwoord. Als straks
het MVV-vereiste onverkort geldt, moeten wij er helemaal voor zorgen dat de
termijnen gehaald worden. De mensen moeten dan immers in het land van herkomst
wachten op het antwoord. Het leed is dan helemaal niet te overzien.Voorzitter! Er wordt te weinig aandacht besteed aan de problematiek van
de MVV, de visa en de verblijfsvergunningen. Er moet dan ook geïnvesteerd
worden in een goede dienstverlening. Het gaat ons om de mensen. Na vijf jaar
klachten over de IND is het geduld voor de fractie van GroenLinks
op. Ik hoop dat de staatssecretaris begrijpt waarom ik het punt van de IND
eruit heb gelicht. Nogmaals, het gaat om mensen in een kwetsbare positie.
Het gaat om mensen die langer dan een jaar wachten en straks gaat het om mensen
die in de landen van herkomst wachten. Daar moeten zij soms uren of dagen
reizen om een Nederlandse ambassade te bereiken. Als wij volgend jaar weer
het jaarverslag van de Nationale ombudsman behandelen, wil ik eigenlijk niet
meer spreken over de IND. Dan moeten de klachten wel drastisch zijn verminderd,
minimaal met 50%. Als dat niet gebeurt – u bent er dan niet meer, staatssecretaris –
is het zwaar weer. Dan zal de fractie van GroenLinks absoluut geen genoegen
meer nemen met de gang van zaken. Ik geef dus nu al aan dat ons geduld op
is. Bij de volgende behandeling van het jaarverslag zullen wij nagaan of er
verbetering in de situatie is opgetreden. Bij een andere gelegenheid, bijvoorbeeld
bij de behandeling van de begroting van Justitie, zullen wij hierover ook
komen te spreken. Nogmaals, ik hoop dat de klachten zullen afnemen. Als dat
niet gebeurt, is het voor de fractie van GroenLinks op dit punt over en uit.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Mag ik mevrouw Varma vragen wat de praktische betekenis is
van haar woorden? Zij zegt dat zij het niet meer neemt als er niets verandert.
Betekent dat dat zij tegen de dan zittende staatssecretaris van Justitie een
motie van wantrouwen gaat indienen? Of komt zij met een variant daarop?Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Daaraan zou u moeten denken. Op dit punt wil ik klip en klaar zijn. We
hebben het vijf jaar lang gehad over een dienst die niet functioneert. Ik
herinner eraan dat er reorganisatieplannen zijn geweest. Er zijn onderzoeken
geweest. Er is dus van alles aan gedaan en toch functioneert die dienst niet.
Dan is er toch wel iets aan de hand. Als degene die voor deze gang van zaken
verantwoordelijk is, er niet voor kan zorgen dat na vijfenhalf jaar verandering
in de situatie komt, moet je toch je conclusies trekken. Mij lijkt dat de
conclusies van GroenLinks duidelijk zullen zijn. Ik wijs er nog op dat het
om mensen in kwetsbare posities gaat.De heer Niederer (VVD):Mevrouw de voorzitter! Wat bij lezing van het jaarverslag 1997 van de
Nationale ombudsman meteen opvalt, is dat na een aantal jaren van forse groei
van bij de ombudsman ingediende klachten, 1997 het jaar is van de lichte daling.
In 1997 ontving de ombudsman 7210 verzoekschriften en kwamen bij hem 14.955
telefoontjes van klagende burgers binnen. Vergelijk je dat met 1996, dan kwamen
in dat jaar 7694 verzoekschriften binnen, een kleine 500 meer dan in 1997,
en 15.940 telefoontjes, een kleine 1000 meer dan in 1997. De daling is vooral
terug te voeren op het ministerie van Justitie. Ik kom daar straks nog over
te spreken.De lichte daling in 1997 is des te opmerkelijker, nu dat jaar het eerste
volle jaar is geweest waarin de Nationale ombudsman bevoegd was ten aanzien
van de provincies en een aantal in het proefproject deelnemende gemeenten.
Toch hebben de provincies en de deelnemende gemeenten de ombudsman weinig
werk bezorgd. Over de provincies werden 28 klachten ingediend, leidend tot
5 rapporten, en de deelnemende gemeenten kregen 69 klachten aan hun broek.
Dit aantal resulteerde uiteindelijk in 5 rapporten en 6 interventies. Ik sluit
niet uit dat dit relatief lage aantal klachten te maken heeft met de onbekendheid
bij de burgers dat de ombudsman nu ook ten aanzien van deze lagere overheden
bevoegd is. Het jaarverslag over 1998 zal hierover meer duidelijkheid verschaffen.
We krijgen dan immers meer vergelijkende cijfers.De VVD is voorstander van decentralisatie van taken en bevoegdheden naar
de lagere overheden. Steeds meer komt op het bordje van provincies en gemeenten
te liggen, waardoor steeds meer interactie met burgers ontstaat. Hierdoor
neemt de kans op klagen eerder toe dan af. Dit is een reden temeer voor de
VVD om zeer te hechten aan een goede klachtvoorziening: in de eerste plaats
de voorgestelde interne klachtenbehandeling op grond van de Algemene wet bestuursrecht
en in de tweede plaats en als onmisbaar sluitstuk daarvan een onafhankelijke
externe klachtenbehandeling. Naar het oordeel van de VVD-fractie heeft iedere
gemeente een externe klachtenbehandeling nodig, moeten daarvoor minimumeisen
worden vastgesteld, mogen de gemeenten zelf de vorm kiezen en dienen zij ook
zelf de kosten te dragen.In de top 6 van meest voorkomende problemen springen die van de voortvarendheid
en de actieve informatieverstrekking eruit. Wanneer de overheid zichzelf termijnen
stelt, dient zij juist vanwege haar voorbeeldfunctie zich daaraan stipt te
houden. Dreigt de termijn te worden overschreden, dan moet een overheidsorgaan
uit eigen beweging de burger informeren. In dit verband is het goed wanneer
de ambtelijke organisaties nadrukkelijker kennisnemen van de op zichzelf behartigenswaardige
jurisprudentie die de Nationale ombudsman in zijn meer dan tienjarig bestaan
heeft opgebouwd met betrekking tot de algemene normen voor behoorlijk overheidsgedrag.
Deze algemene normen zijn neer te leggen in een gedrags- of beroepscode die
verplichtend geldend moet zijn voor alle ambtenaren. Een dergelijke code gaat
mijns inziens verder dan de te onverplichtende "mission statements" die je
tegenwoordig op veel departementen ziet.In 1997 heeft de Nationale ombudsman in 58 rapporten een aanbeveling gedaan.
De aanbevelingen worden door het verantwoordelijke bestuursorgaan doorgaans
opgevolgd; doorgaans, niet altijd. Een kwestie die al vanaf 1996 speelt en
ook in het jaarverslag 1997 terugkomt, is dat de korpsbeheerder de bevoegdheid
om klachten over politieoptreden af te doen, overdraagt aan de burgemeester
dan wel dat de burgemeester op zijn beurt deze bevoegdheid doormandateert
aan de politie. De ombudsman acht met de minister van Binnenlandse Zaken deze
bevoegdheidsoverdracht in strijd met de Politiewet. Ziet de staatssecretaris
mogelijkheden om deze impasse te doorbreken?Deze onverkwikkelijke zaak heeft mij tevens aan het denken gezet over
het rechtskarakter van de aanbevelingen van de Nationale ombudsman. Zou er
niet iets voor te zeggen zijn om het nu nog onverplichte karakter van de aanbevelingen
om te zetten in een verplichting voor bestuursorganen om aanbevelingen op
te volgen? De aanbevelingen worden toch al bijna altijd opgevolgd.
Bovendien past dat ook meer bij de statuur van het instituut Nationale ombudsman.
Het is maar een gedachte die ik niet nader heb uitgewerkt. Misschien kan de
staatssecretaris een eerste reactie geven.De daling van het aantal klachten op het terrein van het ministerie van
Justitie, min 560 verzoekschriften, komt vooral voor rekening van de Immigratie-
en naturalisatiedienst. Op zichzelf is die daling verheugend, zij het dat
wij moeten waken voor te veel euforie. De daling lijkt eerder te zijn ingegeven
door kwantitatieve factoren, zoals minder asielverzoeken en meer personeel
om achterstanden weg te werken, dan door kwalitatieve factoren, zoals een
betere en snellere dienstverlening. Immers, het aantal asielverzoeken loopt
vanaf het einde van het derde kwartaal van 1997 op, waarmee ook het aantal
klachten bij de ombudsman toeneemt. Nu het beeld over 1998 tot nu toe eerder
lijkt te zijn dat het aantal asielaanvragen toeneemt in plaats van afneemt,
is het maar zeer de vraag of Justitie de vorig jaar ingezette daling van het
aantal klachten in 1998 zal kunnen handhaven.Tot slot is opmerkelijk de forse stijging van het aantal klachten op het
terrein van de waterschappen van 27,5% ten opzichte van 1996. Een aantal klachten
heeft betrekking op de behandelingsduur van de bezwaarschriften naar aanleiding
van de heffing van waterschapslasten. De ombudsman wil de behandelingsduur
van de minder complexe bezwaarschriften terugbrengen van een jaar naar ten
hoogste drie maanden, zoals de belastingdienst reeds in 1996 heeft ingevoerd.
De VVD-fractie is het hiermee eens. Het komt de rechtsgelijkheid ten goede
wanneer fiscale bezwaarprocedures zoveel mogelijk dezelfde behandelingstermijnen
kennen. Ik hoop dat de Unie van waterschappen hierover bindende afspraken
wil maken.De voorzitter:Het woord is aan mevrouw Bussemaker, die haar maidenspeech zal houden.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Voorzitter! Namens mijn fractie wil ik waardering uitspreken voor het
uitgebreide verslag dat de Nationale ombudsman ons ook dit jaar weer heeft
doen toekomen. Het werk van de ombudsman is van grote betekenis voor de kwaliteit
van bestuur en democratie. Het vormt in zekere zin een verbindende schakel
tussen individuele burgers en de overheid. De overheid functioneert doorgaans
goed, maar laat soms wat steken vallen, zoals uit de analyses van de Nationale
ombudsman blijkt. Het is van groot belang dat burgers ergens terechtkunnen
met klachten over de overheid, dat deze klachten serieus genomen worden en
dat ze, als ze terecht zijn, zo snel mogelijk opgelost worden. Een ombudsman
is in die zin onontbeerlijk in een volwaardige democratie, zeker in een democratie
van mondige burgers.Behalve de ombudsman verdient ook de staatssecretaris lof. Hij heeft de
afgelopen vier jaar een bijdrage geleverd aan het stimuleren van de gedachte
achter de functie van de ombudsman en aan het bevorderen van de ombudsfunctie
op andere niveaus dan dat van de rijksoverheid. Ook denk ik in dit verband
aan het voorstel om de Nationale ombudsman expliciet op te nemen in de Grondwet.Deze positieve zaken laten echter onverlet dat er zich ook verschillende
problemen voordoen. Ik doel hierbij met name op het zeer trage verloop van
de ontwikkeling van externe klachtenbehandeling voor andere besturen dan het
Rijk. Bij verschillende eerdere gelegenheden heeft mijn fractie gepleit voor
een regeling voor externe klachtenbehandeling voor andere bestuursorganen
dan die van het Rijk. Inmiddels zijn alle provincies en 18 gemeenten aangesloten
bij de Nationale ombudsman. Per 1 juli zullen hier nog 4 gemeenten aan worden
toegevoegd. De regering heeft er tot nu toe voor gekozen om de ontwikkelingen
met name van onderaf te stimuleren en een voorziening voor externe klachtenbehandeling
voor gemeenten niet voor te schrijven. Een paar maanden geleden heeft de Kamer
een wijziging van de Wet Nationale ombudsman aanvaard die het mogelijk maakt
om bij koninklijk besluit gemeenten op eigen verzoek onder de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman te brengen. Ik juich het op zichzelf toe dat ernaar
wordt gestreefd om bij gemeenten draagvlak te creëren voor externe klachtenbehandeling.
Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris zich inspant om gemeenten te overtuigen
van het nut van een goede regeling op dit punt, maar ik vraag mij wel af of
de vrijwilligheid die vooropgesteld wordt bij gemeenten, in overeenstemming
is met de manier waarop wij omgaan met het instituut ombudsman op nationaal
niveau. Zoals al aangestipt, was de Tweede Kamer bij het debat over de constitutionalisering
unaniem van mening dat het instituut Nationale ombudsman zo'n belangrijke
positie inneemt in het Nederlandse staatsbestel dat verankering ervan in de
Grondwet noodzakelijk is. Tegelijkertijd kiezen wij er met betrekking tot
de externe behandeling van klachten bij gemeenten voor om de gemeenten vrij
te laten om al dan niet een regeling te treffen. Wat is hiervan de logica,
zo vraag ik mij af. Is de behandeling van klachten over gemeenten van minder
groot belang dan de behandeling van klachten over bestuursorganen van het
Rijk?Naast de verschillen die bestaan tussen de wijze waarop wij omgaan met
de klachten van burgers over bestuursorganen van het Rijk en over gemeenten,
gaan er nu ook verschillen ontstaan tussen gemeenten onderling. Dat is het
bekende probleem van de witte vlekken. Andere sprekers hebben het daar ook
al over gehad. Ik begrijp dat een wettelijke regeling vooralsnog niet de voorkeur
heeft van de staatssecretaris. Daarom wil ik hem vragen of hij van mening
is dat iedere gemeente eigenlijk zou moeten beschikken over een regeling voor
externe klachtenbehandeling. Hoe gaat hij in de nabije toekomst gemeenten
motiveren om zich aan te sluiten bij de Nationale ombudsman? Eerder is ook
al gesproken over een termijn waarbinnen de lagere publiekrechtelijke lichamen
zo'n voorziening zouden moeten hebben. Hoe denkt de staatssecretaris over
de termijn van vier of vijf jaar die is genoemd? Denkt hij dat het haalbaar
is in die termijn? Moeten wij er niet de voorkeur aan geven om gemeenten,
analoog aan de opname van de Nationale ombudsman in de Grondwet, te verplichten
om zich aan te sluiten bij de Nationale ombudsman dan wel een eigen of regionale
voorziening in het leven te roepen, ook als daaraan, overigens relatief geringe,
financiële consequenties zijn verbonden?Voorzitter! De Nationale ombudsman heeft het over de dreigende wildgroei
van het gebruik van de naam ombudsman. De heer Hoekema heeft het daar ook
al over gehad. De Nationale ombudsman noemt in zijn jaarverslag voorbeelden
van het gebruik van de naam in de private sector, zoals de rubriek in de Volkskrant,
en in de publieke sector, zoals de interne ombudsman bij de Technische Universiteit
Delft. Ook het probleem van gemeenten die de term ombudsman kunnen gaan gebruiken,
wordt genoemd. Ik heb begrepen dat er ondertussen al overeenstemming is tussen
de staatssecretaris, de Nationale ombudsman en de VNG over de eisen die aan
externe klachtenvoorzieningen kunnen worden gesteld als het om gemeenten gaat.
Daar ligt het probleem dus niet. Er kan wel een probleem zijn als die naam
wordt gebruikt in de private sector. De Nationale ombudsman doet het voorstel
een bepaling in de wet op te nemen die de aanduiding "ombudsman" reguleert
en verwijst daarbij naar Nieuw-Zeeland en Denemarken. Ik deel de mening dat
er sprake is van een probleem als de naam wordt gebruikt zonder dat daaraan
duidelijke criteria zijn verbonden, met name als het gaat om de private sector.Alles overziend, wil ik de staatssecretaris vragen om een notitie te schrijven
waarin hij de voors en tegens van een dergelijke regulering naar Deens model
op een rij zet. Het hoeft immers niet altijd een probleem te zijn. Van instanties
die de term ombudsfunctie gebruiken, mag verwacht worden dat zij zich moreel
verplichten serieus met klachten om te gaan. Een notitie zou echter op zijn
plaats zijn, met name als het gaat om de private sector, ook om ons nader
te informeren over de situatie in Denemarken. De nadruk moet in die notitie,
wat mij betreft, overigens liggen op de regulering van de term "ombuds...".
Over de vraag of dit altijd gevolgd moet worden door de term "man", kunnen
wij nog verder discussiëren. Wat mij betreft mag het ook een ombudsinstantie
of een ombudspersoon zijn.De instroom van klachten bij de Nationale ombudsman heeft zich in 1997
gestabiliseerd. Dat is een goed teken. Maar er zijn instanties die een blijvend
punt van zorg vormen. Dat geldt met name voor de IND. Ik ga daar verder niets
over zeggen, want dat hebben andere sprekers al gedaan, maar het lijkt mij
wel een punt van aandacht. Ik wil nog wel iets zeggen over de interventiemethode,
waarbij de ombudsman direct intervenieert in plaats van onderzoek verricht.
Interessant is dat met name ten aanzien van de IND die methode effectief is
geweest. In 60% van de gevallen heeft de interventiemethode bij de IND succes
gehad. Ook op andere terreinen is die methode succesvol gebleken. Toch roept
die methode vragen op, hoe goed die ook is uit het oogpunt van snelle behandeling.
Het succes van die methode kan immers ook worden opgevat als een teken van
gebrek aan respect voor klachten van individuele burgers bij de desbetreffende
instellingen. Anders gezegd, wellicht zijn deze instellingen autoriteitsgevoelig.
Zij reageren op de Nationale ombudsman, maar zij doen dat niet of minder op
de directe klachten van burgers. Dat zouden wij hier althans uit af kunnen
leiden. Vindt de staatssecretaris dan ook niet dat daarom meer aandacht besteed
moet worden aan de kwaliteit van dienstverlening en het proces van besluitvorming
van instellingen waar de interventiemethode blijkt te werken.Ik wil nog aandacht vragen voor de internationale dimensie van de Nationale
ombudsman. Daar is verleden jaar uitgebreid over gesproken naar aanleiding
van het jaarverslag van 1996 van de Nationale ombudsman. Het lijkt mij een
punt dat eigenlijk blijvend aandacht zou moeten krijgen, gezien ontwikkelingen
waarmee wij te maken hebben als het gaat om verstrengeling van Europese en
nationale wetgeving, alsook vanwege problemen die zich voordoen als gevolg
van privatisering in Europa. Hoe ziet de staatssecretaris in dit verband de
relatie tussen de Nationale en de Europese ombudsman? Ik weet dat de Nationale
ombudsman in dat internationale veld zijn sporen allang heeft verdiend, maar
wellicht is het toch interessant om over dat aspect te blijven discussiëren
en met elkaar van gedachten te wisselen. De fractie van de PvdA heeft er bij
de bespreking van het vorige jaarverslag ook op gewezen dat de ombudsfunctie
van buitengewoon belang kan zijn als het gaat om ontwikkelingssamenwerking.
Indertijd is opgemerkt dat het wellicht zinvol kan zijn als de staatssecretaris
de positieve ervaringen met het ombudswerk kan delen met de ministers van
Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking. Wellicht kan hij bij
deze gelegenheid ons informeren over de ontwikkelingen dienaangaande.Ten slotte heb ik nog een informatieve vraag. Hoe ziet het profiel van
de gebruikersgroep eruit? Worden bij de ombudsman alle geledingen in de samenleving
bereikt? Of gaat het om een selectieve groep van mondige en wellicht calculerende
burgers? Met name in een pluriforme, multiculturele samenleving en een samenleving
waarin nog steeds sprake is van ongelijkheid in sociale competenties, is die
vraag van belang, want pas als alle burgers terechtkunnen bij de Nationale
ombudsman, past die in een democratie, waar de kwaliteit van het bestuur gegarandeerd
is.De voorzitter:Ik feliciteer mevrouw Bussemaker met haar maidenspeech.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Het woord is aan de heer Van Wijmen, die zijn maidenspeech zal houden.De heer Van Wijmen (CDA):Mevrouw de voorzitter! Ik heb begrepen dat het gepast is dat ik, in alle
bescheidenheid, mijn complimenten maak aan mijn voorgangster. Dat doe ik bij
dezen dan ook gaarne.Ik kan het niet laten met een kleine persoonlijke noot te beginnen. Toeval
bestaat misschien wel of niet, maar vandaag exact zeventien jaar geleden verdedigde
ik mijn proefschrift in Utrecht en dat ging over rechtsbescherming tegen de
overheid. Dat is een flankerend onderwerp. Het zal de Kamer dan ook duidelijk
zijn dat de ombudsman mij aan het hart gebakken is.Mevrouw de voorzitter! Het is ondoenlijk om in tien minuten recht te doen
aan een jaarverslag van – de bijlagen niet eens meegerekend –
419 bladzijden. Ik zal mij derhalve tot enkele hoofdpunten beperken, met dien
verstande dat ik eerst graag iets zeg over belang en betekenis van het instituut
Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman geeft aan dat
hij naar de overheid kijkt "door de ogen van de klagende burger". Aldus komt
hij, begrijpelijkerwijs, tot een negatief beeld van de overheid. Dat is niet
helemaal onterecht als je kijkt naar het relatief grote aantal zaken waarin
het onderzoek van de Nationale ombudsman leidt tot een rapportage met de conclusie
"gegrond" of "deels gegrond". In bijna 60% van de gevallen werd de klacht
gegrond bevonden, namelijk in 608 gevallen. In totaal werden er 7210 klachten
ingediend. De Nationale ombudsman zegt daarover dat dit het deel vormt van
de bekende ijsberg. Voor wie, zoals onze fractie, uitgaat van de overheid
als een betrouwbare partner, is het beeld nogal verontrustend. De noodzaak
van een instituut als de Nationale ombudsman staat buiten kijf en het is goed
dat er wordt gewerkt aan verankering in de Grondwet.Evenzeer valt toe te juichen dat er een procedure tot wijziging van de
Wet Nationale ombudsman loopt, die inhoudt dat er een regeling wordt getroffen
voor aansluiting van provincies, gemeenten en waterschappen. Die kunnen zich
ook nu al aansluiten – een aantal heeft dat vrijwillig gedaan –
maar dat moet dan op eigen kosten gebeuren. Daar ligt voor ons een vraagpunt.
Dat is een drempel die naar de mening van de CDA-fractie geen recht doet aan
de waarde die dit instituut heeft voor de burger. Naast de Algemene wet bestuursrecht
met haar bestuursrechtelijke rechtsbescherming speelt de Nationale ombudsman
immers een bijzonder belangrijke rol. Het instituut behoort ook niet voor
niets tot de Hoge Colleges van Staat. Daarom is mijn fractie van mening dat
bekostiging van alle activiteiten, ook van activiteiten gericht op andere
overheden, door de rijksoverheid moet geschieden. De bekostiging moet dus
plaatsvinden uit de algemene middelen, zoals ook gebeurt bij de gewone bestuursrechtelijke
rechtsbescherming uit hoofde van de AWB. Op dit punt deelt de CDA-fractie
de kritiek die de Nationale ombudsman in zijn jaarverslag uit. Wij vragen
bij dezen aan de staatssecretaris of hij bereid is een andere regeling van
die bekostiging in overweging te nemen en daartoe voorstellen te doen.Vervolgens wil ik ingaan op de naam "ombudsman" en op de relatie Nationale
ombudsman-Algemene wet bestuursrecht. Er bestaan verschillende gemeenten,
maar ook instanties buiten de overheid – bijvoorbeeld de TU in Delft
en zelfs de Volkskrant die een ombudscolumn heeft – die een instituut
hebben dat vergelijkbaar is met de Nationale ombudsman en dat ook de naam
ombudsman voert. Zoals de ombudsman in zijn verslag over 1992 reeds opmerkte,
is dat een bron van verwarring. Als de naam ombudsman wordt gevoerd, wordt
vaak verhuld dat het ontbreekt aan de vereiste professionaliteit, onpartijdigheid,
onafhankelijkheid, deskundigheid en dergelijke. De CDA-fractie deelt de aanhoudende
kritiek op dit punt van de Nationale ombudsman. Als gemeenten kiezen voor
een eigen voorziening in plaats van zich aan te sluiten bij de Nationale ombudsman,
dan mogen zij daaraan die naam wel verbinden, maar alleen als aan de eisen
is voldaan die ik zojuist noemde. Zulks moet dan liefst naar objectieve en
kenbare maatstaven gebeuren. Dan zou, zoals vandaag al eerder is aangegeven,
gekeken kunnen worden naar het voorbeeld van Denemarken, waar dit alleen maar
bij wet geregeld kan worden.Er ligt een verdere uitbreiding van de Algemene wet bestuursrecht voor,
waarbij de interne bestuurlijke klachtenprocedure tot regeling komt. Die wijziging
is zinnig, maar ook de wijziging van de Wet op de Nationale ombudsman –
een klager moet de interne bestuurlijke klachtenprocedure doorlopen alvorens
hij zich tot de Nationale ombudsman kan wenden – heeft onze steun. Die
wijziging kunnen wij goed plaatsen.Het jaarverslag kent ook een aantal andere aspecten die stof voor analyse
bieden. Het valt op dat een enorm groot deel van de klachten betrekking heeft
op een gebrek aan voortvarendheid aan de zijde van de overheid. Deze termijnoverschrijding
is endemisch. Deze "achilleshiel bij uitstek" was volgens de ombudsman in
bijna eenderde, namelijk in 1851 van de afgedane zaken aan de orde. Een ander
in het oog springend punt betreft de handelwijze van de Nationale ombudsman
om een zaak tussentijds af te doen. Hij intervenieert dan op allerlei manieren
bij het betrokken overheidsorgaan, waarbij de klacht op de een of andere wijze
onder de aandacht wordt gebracht. Nu is het aardige dat deze twee aspecten –
het gebrek aan voortvarendheid en de interventie – aan elkaar zijn te
verbinden. Dat zie je ook in het verslag. De meeste gevallen waarin van gebrek
aan voortvarendheid sprake was, zijn namelijk via de interventiemethode afgedaan.
Dat gebeurde zelfs zonder dat onderzoek hoefde plaats te vinden. Er was ook
helemaal geen rapport. Deze methode is voor dergelijke gevallen zeer efficiënt
en enorm kostenbesparend. Hierbij zie je al een heel mooie nevenwerking, een
soort spin-off, van het instituut.Mijn fractie vraagt nog graag de aandacht voor een rapport dat ook in
boekvorm is verschenen, "Blik op de toekomst van de Nationale ombudsman",
van prof. Ten Berge van de Utrechtse universiteit. Dat is in het verslagjaar
aangeboden. Het is het eindrapport van een onderzoek en het krijgt in het
jaarverslag uitvoerig de aandacht. De conclusie die de onderzoekers trekken
over de inhoudelijke boodschap van de ombudsman, is belangwekkend. Zij komt
juridisch gezien – het zijn citaatjes – neer op de wijze waarop
hij het begrip "behoorlijkheid" in artikel 26 van de Wet Nationale ombudsman
invult, de centrale toetsingsmaatstaf. Daarover bestaat grote tevredenheid
bij de onderzoekers. De ombudsman heeft onder andere een "checklist van behoorlijkheidscriteria"
ontwikkeld. Dat heeft de consistentie en de herkenbaarheid sterk bevorderd.
Men zegt dat de grote kracht van de Nationale ombudsman ligt in de wijze "waarop
hij de sociale betrekkingen tussen overheid en burger normeert". Aanbevolen
wordt dat hij "het eigene in zijn toetsing nog beter zichtbaar maakt" –
dat is geen kritiek; dat is alleen maar versterking – onder meer door
"nadrukkelijker het intellectuele debat over normen aan te gaan". Het staat
op pagina 59 van het jaarverslag. Het zal geen verwondering wekken dat een
dergelijke suggestie de warme bijval van onze fractie verkrijgt, want voor
ons staat de noodzaak van zulk een debat echt voorop, mede gelet op de alom
intredende normvervaging.Ik heb zelf bijzonder goede ervaringen opgedaan met de manier waarop de
Nationale ombudsman zich heeft uitgelaten over vraagstukken van schadevergoeding,
meer in het bijzonder bij rechtmatige overheidsdaad. Dit wordt ook nadeelcompensatie
genoemd. Deze kwestie komt in het jaarverslag uitvoerig aan
de orde en daarom kan ik er nu iets van zeggen. Rapporten van de ombudsman
zoals die van 23 januari 1990 (AB 1990, 269) en 13 februari 1991 (AB 1991,
505) spreken in dit verband boekdelen. De gedachtegang die daarin wordt ontvouwd,
voldoet precies aan de kwalificatie die de Utrechtse onderzoekers gaven aan
de wijze waarop de Nationale ombudsman het behoorlijkheidscriterium van artikel
26 heeft ingevuld: "consistent en herkenbaar". Hij heeft de rechtsontwikkeling
duidelijk vooruitgeholpen; ook de Hoge Raad en de Raad van State kunnen daar
hun voordeel mee doen. Aan de oplossing van het belangrijke vraagstuk van
schadevergoeding bij overheidsverzuim, dat nog aan de orde zal komen in de
vijfde tranche van de AWB, zijn door de Nationale ombudsman zeer belangrijke
impulsen gegeven.Ten slotte heb ik nog twee vragen aan het Presidium of aan de voorzitter.
Onlangs heeft de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken een advies uitgebracht
aan het Presidium over de vraag of het wenselijk is dat vanuit de Kamer een
verzoek kan worden gedaan tot het uitvoeren van onderzoek door de Nationale
ombudsman. Wanneer zal het Presidium hierover een standpunt innemen? Misschien
is het wel dienstig deze materie te betrekken bij het versterken van de onderzoeksfunctie
van de Kamer zelf.Summa summarum merk ik op dat wij ons gelukkig mogen prijzen met zo'n
instituut en met de wijze waarop het functioneert. De fractie van het CDA
vertrouwt erop dat de aangegeven verbeteringen zullen worden ingevoerd.De voorzitter:Ik feliciteer de heer Van Wijmen met zijn maidenspeech en zeg hem meteen
toe dat het Presidium de Kamer op zo kort mogelijke termijn zal laten weten
hoe het om wil gaan met zijn vraag. Er wordt al aan gewerkt.De heer Duivesteijn (PvdA):Hoe kan dat?De voorzitter:Er is al eerder over gesproken, mijnheer Duivesteijn.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Staatssecretaris Kohnstamm:Mevrouw de voorzitter! Om te beginnen wil ik mevrouw Bussemaker en de
heer Van Wijmen van harte feliciteren met hun maidenspeech. Ik feliciteer
de Kamer met het feit dat er vandaag zes maidenspeeches zijn geweest. Dat
is misschien een novum, dat kan ik niet helemaal overzien, maar het zou best
een absoluut record kunnen zijn in de geschiedenis van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal. Zij maken daar deel van uit en leveren een bijdrage aan het
debat, dat altijd tegen de achtergrond van het algemeen belang wordt geleverd.
Dat is een felicitatie meer dan waard, zowel voor hen persoonlijk als voor
de Kamer als geheel. Ik hoop dat hun inbreng in de Kamer op prijs gesteld
zal worden. Dat wordt hij in ieder geval door mij. In de loop van mijn antwoord
in eerste termijn aan de Kamer zal ik op de inhoud ervan terugkomen.Door sommigen, in het bijzonder door mevrouw Varma, zijn opmerkingen gemaakt
over bepaalde onderdelen van het jaarverslag die direct ressorteren onder
de verantwoordelijkheid van een van mijn collega's. Wij wisselen dat elk jaar
bij het jaarverslag. Ik begrijp dat die vragen worden gesteld naar aanleiding
van het jaarverslag, maar ik neem aan dat men er ook begrip voor kan opbrengen
dat ik in het algemeen niet voldoende geëquipeerd ben om die vragen daadwerkelijk
te beantwoorden. In mijn beantwoording moet ik echt kijken naar het instituut
Nationale ombudsman, en misschien naar de coördinerende rol van de staatssecretaris
of de bewindspersoon als zodanig. Ik ben niet in staat om al te zeer inhoudelijk
in te gaan op bepaalde problemen die door de Nationale ombudsman terecht of
ten onrechte naar voren worden gebracht. Ik denk overigens dat dit in negen
van de tien gevallen, zo niet meer, terecht is.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Voorzitter! Ik begrijp wel dat de staatssecretaris niet op al die technische
vragen antwoord kan geven, maar ik heb gezegd dat de IND al in vier of vijf
achtereenvolgende jaarverslagen een prominente rol speelt. Ik heb gezegd dat
daar in het volgende jaarverslag verbetering in moet komen. Het is toch wel
een punt van zorg, ook al kan de staatssecretaris daar misschien geen antwoord
op geven?Staatssecretaris Kohnstamm:Ja, dat is het. Ik ben het half eens en half oneens met wat de heer Van
Wijmen heeft gezegd, dat iedere klacht uit het jaarverslag een verontrustend
beeld geeft. Als dat ziet op een bepaalde dienst, geeft dat voor die dienst
een verontrustend beeld. Bij de gebruikelijke wijze van behandeling van het
jaarverslag staat het de Kamer vrij om een of meer specifieke onderdelen van
het jaarverslag direct te bespreken met de desbetreffende bewindspersoon.
Ik geloof dat dit in het afgelopen jaar niet is gebeurd.Ik meen mij te herinneren dat er over de IND naar aanleiding van het jaarverslag
met mijn collega van Justitie, mevrouw Schmitz, van gedachten is gewisseld.
Als er aanhoudende klachten zijn over een specifieke dienst, moet die dienst
zich dat terdege aantrekken, dat ben ik zeer eens met mevrouw Varma. Daar
moet actie op worden ondernomen, niet in de laatste plaats omdat het gezag
van de ombudsman als instituut te eniger tijd aan erosie onderhevig kan zijn,
wanneer bepaalde adviezen zo stelselmatig worden afgegeven. Ik kom hier nog
op terug in de richting van de heer Niederer. Ik vind het fair ten opzichte
van die uitspraak met een groot abstractiegehalte, dat het aan de Kamer is
om over die specifieke punten met de betreffende collega's van gedachten te
wisselen. Ik maak deze opmerking vooraf ter verontschuldiging voor het feit
dat ik op een aantal specifieke punten niet goed zal kunnen ingaan.Ik kom dan nu meer over de inhoud te spreken, dat wil zeggen over het
jaarverslag en dus over het werk van de ombudsman in het afgelopen jaar. De
heer Van Wijmen beëindigde zijn betoog met een duidelijk compliment over
de aanwezigheid van ombudsman 1 en 2. Het betreft het gehele instituut met
alle mensen die daar het afgelopen jaar hun werk hebben verricht. Het toeval
wil dat toen wij het vorige jaarverslag met deze Kamer plenair bespraken,
dat ongelukkigerwijze over de zomer heengetild was hoewel wij eerder hadden
afgesproken dat wij het zo snel mogelijk zouden behandelen, ik toen schertsend heb gezegd dat waarschijnlijk de enige ratio achter het
uitstel van de behandeling gelegen was in het feit dat de ombudsman dan niet
op vakantie was en de behandeling van het jaarverslag kon bijwonen.Ik vrees dat ik dat niet ten tweeden male kan zeggen, want mij is bekend
dat mijn verplichtingen volgende week er mede toe hebben geleid dat wij de
behandeling deze week ter hand hebben genomen. Om die reden kon de man achter
de ombudsman vandaag niet aanwezig zijn. Overigens is wel de substituut-ombudsman
aanwezig, zo heb ik gezien. Ik hoop dat zij aan de anderen in het bureau de
waardering namens het kabinet, uitgesproken voor de werkzaamheden van de ombudsman
als instituut wil overbrengen.Mevrouw de voorzitter! De heer Hoekema en bijna alle woordvoerders hebben
natuurlijk stilgestaan bij het onderwerp dat mij en een deel van de Kamer
in de afgelopen jaren bezig heeft gehouden en ook verdeeld heeft gehouden.
Dat betreft de vraag of je uiteindelijk in een verplichtende vorm tot een
landelijk dekkende voorziening van de ombudsman zou moeten geraken. Mevrouw
Bussemaker heeft daarvoor een redenering gegeven en enkele vragen naar voren
gebracht. Ook anderen stonden stil bij de vraag of het geen tijd wordt om
bij wet een verplichte, externe klachtenvoorziening op te leggen aan alle
gemeenten. Men zal het mij niet euvel duiden, aangezien ik in 1995 namens
het kabinet de koers heb ingezet waarbij ik eerst slechts mondjesmaat, maar
ten slotte toch werd gesteund door de Kamer – con amore overigens steeds
gesteund door de heer Schutte en zijn fractie –, dat mijn insteek steeds
is geweest dat vraagstuk op gemeentelijk niveau te politiseren en de gemeentelijke
autonomie ook op dat punt intact te laten. Tegelijkertijd moet niemand dat
zien als een mijnerzijds vrijblijvende actie jegens de gemeenten, want ook
ik vind dat iedere zichzelf respecterende gemeente die discussie aan moet
gaan en daarin een keuze moet maken. Heel eerlijk gezegd, zie ik als uitkomst
maar één mogelijkheid, namelijk dat iedere gemeente ervoor zorgt
dat er een externe klachtenvoorziening komt.Mijn denken over de autonomie van de gemeente en het specifieke terrein
van de klachtenbehandeling is als volgt. Een externe klachtenvoorziening is
natuurlijk in eerste instantie voor burgers bedoeld en levert heel sterk een
bijdrage aan de kwaliteit van het bestuur. Omdat een klachtenvoorziening primair
kwaliteitsverhogend is voor het doen en laten van het bestuur jegens de bevolking,
is het natuurlijk aan dat bestuur in eerste instantie om zich ervan bewust
te zijn dat – de heer Hoekema opende met dat citaat – klagen een
vorm van betrokkenheid is. Dus dien je de procedure waarin die betrokkenheid
zich kan uiten als autonome bestuurslaag zelf primair ter hand te nemen. Het
kan zijn dat het geduld met het autonome deel van mijn redenering opraakt,
omdat de effecten daarvan, van het "management by speech", onvoldoende zijn.
De laatste behandeling in deze zaal vond twee of drie maanden geleden plaats.
Ik heb toen niet uitgesloten dat dat te eniger tijd zou moeten leiden tot
een verplichtend karakter van een externe ombudsvoorziening.Ik maak mij overigens in dat verband nog wel heel grote zorgen over de
voorbereidingen die gemeenten in het bijzonder treffen voor de effectieve
afhandeling van de interne klachtenvoorzieningen. Daar is in mijn ogen nog
volstrekt onvoldoende in voorzien en dat zal natuurlijk toch de eerste stap
moeten zijn in de richting van het stappenplan dat wij een maand of drie geleden
tijdens het debat met elkaar hebben doorgenomen.Dat laat onverlet dat ik het nu niet kan nalaten om op mijn demissionaire
status te wijzen. Ik ben in dit politieke seizoen demissionair, maar dat geldt
niet voor de Kamer. Als er nu zulke sterke gevoelens zouden leven over de
ingezette koers, als men zou vinden dat die per se anders moet, dan zijn in
een tijd als deze de partijen die aan de onderhandelingstafel zitten, meer
aan zet dan een demissionaire staatssecretaris. Niets let iemand die het ermee
oneens is om een motie in te dienen of een motie aan te houden – De
Graaf of anderen – maar niets let diezelfde personen om van hun hart
geen moordkuil te maken aan de overzijde. Ik heb niet het gevoel dat ik op
dat punt aan zet ben. Ik verschuil mij achter mijn demissionaire status en
ben dus van mening dat ik daar nu niet de nodige actie op zou moeten ondernemen.Ondertussen gaan wij wel door. Mevrouw Bussemaker noemde de cijfers en
wees op 4 gemeenten die nog per 1 juli zouden willen toetreden. De reden waarom
bij een aantal gemeenten even pas op de plaats is gemaakt, is gelegen in de
discussie over de financiering en met name de modellen die daarin circuleren.
De ombudsman en ik zijn het daarover overigens niet eens geworden, maar de
VNG, de Unie van waterschappen, het IPO en ik zijn het wel eens geworden.Ik vind dat je heel voorzichtig moet zijn met het aanbrengen van gradaties
in het vergoedingensysteem. Het risico bestaat immers dat naarmate je specifieker
bent in verschillende betalingen voor verschillende behandelingen door de
ombudsman, je dan inderdaad het risico loopt om in een situatie te komen waarbij
andere overheden zich gaan bemoeien met de wijze waarop het bureau zich heeft
georganiseerd en klachten behandelt en afhandelt.Ik heb voorgesteld om te komen tot een betaling voor klachten waar een
rapport over wordt gemaakt, waar een onderzoek op volgt. Er zijn ook klachten
waarbij dat niet gebeurt. Ik vind die tweedeling reëel, maar iedere verdere
verfijning van het vergoedingenmodel komt, wat mij betreft, op een "njet"
te staan. Ik ben niet bereid om het te bespreken, omdat ik met de ombudsman
bang ben dat als je daartoe overgaat, dan degenen die moeten betalen –
gemeenten die zich aansluiten bij de ombudsman en betalen voor die diensten –
mee gaan kijken in de bureauvoering en de inhoudelijke behandeling van klachten.Wat mij betreft is dit de grens geweest. Die grens is overigens in de
afgelopen dagen aanvaard door de drie groepen waar het om draait: de gemeenten
die al waren aangesloten, het IPO en de Unie van waterschappen. Wij kunnen
er nu van uitgaan dat zij uit de experimentenfase treden en overgaan tot de
officiële fase van aansluiting. Aangezien het desbetreffende wetsvoorstel
gisteravond door de Eerste Kamer is aanvaard, kunnen wij nu voortmaken met
het verder afhandelen van de dingen die daarmee samenhangen. Het zou best
zo kunnen zijn dat de terughoudendheid van gemeenten verscholen zat in dat
financiële debatje; in het bijzonder mevrouw Bussemaker heeft daarnaar
 gevraagd. Ik hoop dat wij nu sneller kunnen opstomen in de
richting van een groter aantal gemeenten. Daarbij houd ik overigens vast aan
de een paar maanden geleden hier genoemde termijn van vier à vijf jaar.
Die tijd moeten wij in ieder geval uittrekken voor de verdere toename van
het aantal gemeenten die zich tot de ombudsman wenden of die althans via mij
vragen of de ombudsman de klachten van die gemeenten tot zijn territoir kan
rekenen. Als dan blijkt dat de witte vlekken zodanig zijn dat wij nieuwe maatregelen
moeten treffen, zullen wij daarover moeten spreken, maar tot die tijd houd
ik vast aan de ingezette koers.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Kan de staatssecretaris preciezer aangeven waar de grens ligt met betrekking
tot de voorzieningen die na vier of vijf jaar getroffen moeten worden? Ik
ben immers bang dat wij anders telkens op dat punt terugkomen. Wij moeten
de gemeenten meer kans geven om zelf voorzieningen te treffen, maar wat gebeurt
er als over vier of vijf jaar blijkt dat slechts 40% of 60% van de gemeenten
dat heeft gedaan? Kan de staatssecretaris daar specifieker over zijn?Staatssecretaris Kohnstamm:In de eerdere discussies heb ik steeds duidelijk gemaakt dat het een zaak
van relatief lange adem is en moet zijn, omdat wij in eerste instantie de
interne klachtenvoorziening op orde moeten krijgen. In wetgevingstechnische
zin zijn op dat punt vorderingen gemaakt. Mijn vooronderstelling is dat naarmate
gemeenten de interne klachtenvoorziening beter regelen en ter harte nemen,
de volgende stap, een onafhankelijke externe klachtenvoorziening, als vanzelf
meer bij gemeenten op de agenda zal komen. Dan kan de keuze worden gemaakt
tussen een gemeentelijke ombudsman, de Nationale ombudsman en een ombudscommissie;
die keuze is overigens al door een relevant aantal gemeenten gemaakt. Ik zie
niets anders dan de weg van de geleidelijkheid en ik heb heel weinig behoefte
om de opvolger van mijn opvolger nu te binden aan een percentage, dat bovendien
een demissionair percentage zou zijn. Dat is al met al niet verstandig, hoewel
het ongeduld van mevrouw Bussemaker ook echt het mijne is. In de discussies,
zowel met de ombudsman als vooral met de gemeenten, heb ik er nooit enig geheim
van gemaakt dat het mijn opvatting is dat een zichzelf respecterende autonome
laag in de overheidsstructuur voor haar eigen fatsoenlijke en behoorlijke
functioneren altijd een onafhankelijke externe klachtenvoorziening nodig zal
hebben. Daar zal het altijd van moeten komen. De vraag of die voorziening
moet worden opgelegd of dat je die laat groeien, houdt ons verdeeld, maar
dat geldt niet voor het eindplaatje. Het lijkt mij verstandig om mij voorlopig
niet uit te laten over het percentage over vier of vijf jaar.Volgens mij heb ik daarmee een punt behandeld dat door alle woordvoerders
naar voren is gebracht. De heer Van Wijmen heeft op dat punt overigens gevraagd
waarom de bekostiging van de klachtenbehandeling bij gemeenten verschilt van
die bij de rijksoverheid. Dat hangt samen met de "autonomieredenering": als
het Rijk besluit om op een bepaald punt een ombudsvoorziening te treffen omdat
het zich dat punt aanrekent, betaalt het Rijk die voorziening; autonome gemeenten
met een eigen ombudsvoorziening, zoals bijvoorbeeld Amsterdam of Den Haag,
hebben die ombudsvoorziening echter zelf betaald. Dus dunkt het mij dat het
vanuit die redenering op zichzelf volstrekt legitiem is, en meer dan dat,
om te stellen dat aansluiting bij de Nationale ombudsman een keuze is. Je
kunt het onder bepaalde voorwaarden ook anders doen, maar dan is de financiering
niet direct op het Rijk te verhalen. Gelet op de Financiële-verhoudingswet
en een aantal andere bepalingen behoor ik wel tot degenen die menen dat als
het Rijk een verplichting oplegt, een ander financieel plaatje ontstaat. Dat
is wat mij en de indiener van de motie, de heer De Graaf, ook verdeeld heeft
gehouden. Ik meen dat je er wetgevingstechnisch en juridisch niet onderuit
kunt, gelet op de desbetreffende bepalingen in de Gemeentewet, en niet alleen
daar, om op het moment dat wij het verplicht stellen vervolgens ook de financiële
consequenties te aanvaarden.Bijna alle woordvoerders hebben de bescherming van de titel naar voren
gebracht. Eerder heb ik daarover een ietwat terughoudend standpunt ingenomen,
omdat ik als adept van het redelijkheidsgeloof dacht dat je op cruciale momenten
andere organisaties ervan kon overtuigen dat het ongewenst was om de term
"ombuds" te gebruiken. Ik heb onlangs mijn hoofd lelijk gestoten, toen ik
een aantal universiteiten en hogescholen een brief heb gestuurd. Zij hadden
een ombudsvoorziening getroffen waarvan de naamgeving niet helemaal suggereerde
wat "ombuds" suggereert, namelijk onafhankelijkheid. Ik heb ze een briefje
geschreven waarin ik ze vriendelijk doch dringend verzocht de naam te wijzigen.
Op de, uit mijn hoofd vijf of zes, briefjes die ik heb gestuurd, heb ik twee
of drie nogal afhoudende en een zeer afhoudende reactie gekregen. Curieuzerwijze
is die afhoudende reactie nu ook voorzien van een brief die dat bevestigt
van mijn collega van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Daarmee is een probleempje
ontstaan met de wens van de Kamer, van de ombudsman en overigens ook van mij
om de titel ombudsman zo mogelijk alleen te laten gebruiken door de Nationale
ombudsman en er een beschermde titel van te maken. Nu het probleem zich zo
heftig voor lijkt te doen en mij wordt gezegd dat ik zonder wettelijke verankering
van de titel geen poot heb om op te staan, vind ik het op zichzelf reëler
om ten minste te gaan nadenken over een wettelijke verankering of een andere
vorm van bescherming. Met de ombudsman heb ik niet steeds ingezien dat er
een probleem zou kunnen ontstaan, maar gedacht dat het oplosbaar zou zijn.
Voorlopig zit ik met een probleem.Er zijn een paar vragen over gesteld die duidelijk hinten in de richting
van een wettelijke regeling of anderszins. Mevrouw Bussemaker vroeg of ik
niet een notitie het licht zou doen zien om op enigerlei wijze de voors en
tegens op een rijtje te zetten, zodat de discussie beter gevoerd kan worden.
Ik vind dat wij nu verder moeten kijken dan ik in ieder geval tot nu toe heb
gedaan. Ik ben graag bereid om te kijken in de richting van de wens die de
heer Hoekema heeft verwoord, en mevrouw Bussemaker iets minder hard. Zij vroeg
om de voors en tegens op een rijtje te zetten. Het lijkt mij verstandig om
een notitie te laten maken, om vervolgens aan de hand daarvan
verdere besluitvorming te doen plaatsvinden. Wij zouden dan even kunnen afwegen
hoe het Deense voorbeeld wetgevingstechnisch in elkaar zit. Mijn medewerkers
zeggen mij dat het best ingewikkeld is om een wettelijke verankering en bescherming
van zo'n titel af te dwingen. Ik kan het niet helemaal overzien, maar ik vind
dat wij de voors en tegens in ieder geval eens op een rijtje zouden moeten
zetten. Ik zal daaraan werken, zodat de notitie aan de Kamer kan worden toegezonden
en de discussie vervolgens verder gevoerd kan worden.Vele sprekers hebben kort aandacht gevraagd voor de interventiemethode,
die in het algemeen zeer effectief werkt. En wel zo effectief, dat ik het
niet oneens ben met mevrouw Bussemaker dat je je kunt afvragen of het niet
de minachting is voor de klager vanuit een bepaalde instantie. Er zijn eindeloze
klachten over lange behandeling en procedures, er komt een telefoontje of
briefje van de ombudsman, wat wij hier chic interventiemethode noemen, en
de zaak is geregeld. Dat zou op zichzelf ook te denken moeten geven; niet
over de interventiemethode – en zo heb ik mevrouw Bussemaker ook niet
begrepen – maar wel over de mate waarin kennelijk een klacht als zodanig
nog steeds behandeld wordt. Los daarvan staat het voor mij inderdaad als een
paal boven water dat de ontwikkeling van die interventiemethode voor de werklast
als zodanig, maar ook voor de snelle beantwoording van een klacht een uiterst
vruchtbare methode is gebleken.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik heb alleen willen zeggen dat als die interventiemethode zo effectief
is, er misschien meer aandacht moet worden geschonken aan de instelling waar
die interventiemethode zo effectief is. Daar zou namelijk wel eens sprake
kunnen zijn van minder serieus nemen of van minachting van klagers, van individuele
burgers. Het ging mij dus met name ook om de instellingen die het betreft.Staatssecretaris Kohnstamm:Dat had ik goed begrepen, omdat u daaraan koppelde de vraag naar de kwaliteit
van de dienstverlening in het algemeen en de vraag in hoeverre je dat los
van het instituut ombudsman kunt aanpakken. Wij hebben in de afgelopen jaren
geprobeerd daar veel aan te doen, ook door te kijken in hoeverre je via kwaliteitshandvesten
voor bepaalde overheidsorganisaties naar buiten toe kenbaar kunt maken dat
in het algemeen binnen een bepaalde tijd wordt gereageerd op brieven en klachten.
In Engeland is het bijvoorbeeld heel gebruikelijk dat je naar buiten toe kenbaar
maakt langs welke lijnen je als organisatie je kwaliteitsnormen probeert vorm
te geven en te handhaven. Het gaat nu wat ver om de discussie daarover nu
te voeren, maar in de afgelopen jaren zijn velerlei activiteiten op dat terrein
ontwikkeld, overigens veelal gesteund en gedragen door de VNG, omdat heel
veel contacten tussen burger en overheid op gemeentelijk niveau plaatsvinden.
Op dat punt ben ik het niet oneens met de analyse van mevrouw Bussemaker.Dit waren de punten die iedereen de revue heeft laten passeren. Ik kom
nu bij de individuele woordvoerders. Ik heb al wel recht gedaan aan de heer
Hoekema en de heer Schutte, die met een aantal anderen terecht stilstond bij
de stabilisatie van de instroom. De heer Schutte zei dat één
zwaluw nog geen zomer maakt. Je zou je moeten afvragen of dit tijdelijk is,
of dat hiermee op de een of andere manier het instituut zodanig voldragen
is geworden dat een soort van natuurlijk evenwicht is gevonden in het aantal
klachten dat daarheen geleid wordt. Het is in elk geval verheugend dat de
discussie dit jaar niet hoeft te gaan over de uitbreiding van het aantal medewerkers
van de ombudsman. Dat is het minste wat je erover kunt zeggen. Het belangrijkste
is toch dat er kennelijk minder mensen in dat jaar aanleiding hebben gevonden
om zich tot de ombudsman te wenden.Mevrouw Varma heb ik ook in die zin beantwoord. Ik denk aan een termijn
van vier à vijf jaar. Wat de IND betreft is mijn oordeel dat het niet
best is. Maar als zij met termen als "mijn geduld is op" en "zwaar weer" richting
"onaanvaardbaar" komt, schuif ik het graag direct door naar collega's.De heer Niederer heeft gevraagd of moet worden afgestapt van het onverplichte
karakter van de aanbeveling van de ombudsman. Hij had deze gedachte niet nader
uitgewerkt. Het kabinet is in zijn standpunt over het rapport "Blik op de
toekomst van de Nationale ombudsman" al een stapje verdergegaan. Het kabinet
wil proberen te regelen dat de verplichting ontstaat dat aan de ombudsman
wordt gemeld wat met de aanbeveling is gedaan. Dat gebeurt al in bijna alle
gevallen, maar het is niet raar om dat te regelen. Ik heb de neiging om vreselijk
terughoudend te zijn bij het opleggen van een verplichting ten aanzien van
het oordeel van de ombudsman over een bestuursorgaan. Het betreft een scheiding
tussen klacht- en bestuursrecht. Ik vind dat de uiteindelijke afweging bij
het bestuursorgaan zelf moet liggen, zij het zwaar gemotiveerd en met melding
aan de ombudsman.Voorzitter! Ik meen dat ik op de meeste vragen van mevrouw Bussemaker
een reactie heb gegeven. Haar laatste vraag betrof het profiel van de gebruikersgroep.
Van de zijde van de ombudsman wordt steeds aangegeven dat de achtergrond van
de klagers zeer divers is. De indruk bestaat dat er een lage drempel is. Eenieder
die zich wil wenden tot de ombudsman, kan dat doen. De vraag van mevrouw Bussemaker
is interessant en ik heb er niet direct een antwoord op. Ik zal de vraag doorspelen
naar de Nationale ombudsman. Bezien moet worden of, zonder al te veel overhoop
te halen, een modus kan worden gevonden om de vinger aan de pols te houden.
Het gaat dan niet om de vraag: zijn klagers over het algemeen lastige types?
Het gaat om de vraag naar de achtergronden van de klagers. Gaat het om de
happy few? Of zijn kennis en vaardigheden in de samenleving breed aanwezig
en kunnen velen zich dus tot de ombudsman wenden? Dit vraagstuk lijkt mij
voor de ombudsman zeer relevant. Bovendien raakt dit de gedachte die de Kamer
tot de instelling van dit instituut heeft bewogen.Op de belangrijkste punten die de heer Van Wijmen naar voren heeft gebracht,
heb ik reeds gereageerd. Hij is zich mogelijk bewust van het feit dat de nadeelcompensatie
nog steeds ter discussie staat. Hopelijk kan hierover in deze zittingsperiode
van de Kamer nadere besluitvorming plaatsvinden. Het traject is uitgezet,
het onderzoek is gaande.Voorzitter! Gisteren heeft de woordvoerder van de VVD in een debat in
de Eerste Kamer nogal kritisch gereageerd op het doen en laten
van de ombudsman. Daarbij werd gesproken over griffierechten. Ik vind griffierechten
strijdig met datgene wat de ombudsman naar mijn mening moet zijn, namelijk
volstrekt laagdrempelig. Mensen moeten niet hoeven te betalen om zich tot
de ombudsman te kunnen wenden. Het gaat hier om een gratis advies. Zelfs een
volstrekt ten onrechte geplaatste klacht kan de overheid op het idee brengen
om de voorlichting of de behandeling anders te doen plaatsvinden. Ik hoop
erg dat deze, overigens volstrekt legitieme, opvatting aan de overzijde niet
door anderen wordt overgenomen. Dat zou treurig zijn. Ik vind in ieder geval
dat dit instituut een onwaarschijnlijk goede bijdrage levert aan het functioneren
van de overheid.De heer Hoekema (D66):Mevrouw de voorzitter! De staatssecretaris heeft in zijn reactie, waarvoor
dank, wederom blijk gegeven van de twee zielen in zijn ene borst als het gaat
om de weg van de vrijwilligheid bij de uitbreiding van de werkingssfeer van
de ombudsman met het oog op de gemeentelijke autonomie, waarover de heer Schutte
sprak, en de noodzaak om tijdig een goede externe klachtenprocedure te hebben:
een geheel dekkend plan. Het zal nog een paar jaar duren, maar het dekkend
plan komt er, linksom of rechtsom. De Kamer zal mens genoeg zijn om welke
ambtsopvolger van de staatssecretaris dan ook aan zijn woord te houden. Ik
meen dat het van belang is dat voor ons allen in ieder geval de koers aanvaardbaar
is.Voorzitter! Mij persoonlijk moet het van het hart dat mijn standpunt toch
iets afwijkt van dat van collega De Graaf: als de uiteindelijke regeling er
komt, moet de rijksoverheid wellicht iets uit eigen zak – bijvoorbeeld
het Gemeentefonds – bijplussen om de uitvoerende taak mogelijk te maken.
Misschien waait de geest van dit debat nog naar de overzijde. Je weet maar
nooit.Voorzitter! In eerste termijn is, ook door de collega's, gesproken over
de bescherming van de naam ombudsman. Ik ben blij met de toezegging van de
staatssecretaris dat hij zijn ambtsopvolger zal aanbevelen te werken aan een
notitie over die kwestie. Ik vind het van belang dat over een zaak waarover
zoveel verwarring bestaat, door de Kamer een uitspraak wordt gedaan. Daarom
wil ik, mede namens collega Van Wijmen van de CDA-fractie, de volgende motie
indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat er allang een discussie gaande is over een wettelijke
verankering van de titel ombudsman (pagina 9 e.v. Jaarverslag NO 1997);overwegende, dat recent een discussie is ontstaan over het gebruik van
het begrip "ombudsman" bij een aantal universiteiten, mede in het licht van
het feit dat op grond van artikel 1a WNO en het aanwijzingsbesluit bestuursorganen
WOB en WNO de NO bevoegd is te oordelen over gedragingen van bestuursorganen
van openbare universiteiten;constaterende, dat over het gebruik van de naam ombudsman verwarring bestaat;verzoekt de regering de voorbereiding van wet- c.q. regelgeving ter hand
te nemen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Hoekema en Van Wijmen. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3 (25920).De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ter toelichting op deze motie wijs ik nog op het volgende.
In het jaarverslag is melding gemaakt van de aangelegenheid met de universiteiten.
Het betrof hier de Technische Universiteit Delft. Mevrouw Bussemaker heeft
daar ook op gewezen. Het gaat daarbij om "een" element, maar er zijn vele
andere die mijn fractie hebben geïnspireerd om met de CDA-fractie een
motie in te dienen. Ik meen ook dat de toezegging van de staatssecretaris
over de notitie niet strijdig is met het ter hand nemen van de wet- en regelgeving.
Immers, je kunt met een notitie beginnen en vervolgens uitkomen op wet- of
regelgeving.Voorzitter! Door mij en door de staatssecretaris, waarvoor dank, is in
eerste termijn al even gesproken over de interventie van de VVD aan de overzijde.
Ik veronderstel dat collega Niederer daar nog wel op terug zal komen. Ik verkeerde
in de veronderstelling dat collega Niederer vandaag zijn maidenspeech zou
houden. Vandaar mijn eerdere procedurele opmerking: reageert u in de tweede
termijn. Ik wil in dit verband nog één citaat van de collega
van de heer Niederer aan de overzijde noemen. Dat zijn de woorden die mij
in het verkeerde keelgat zijn geschoten. Het citaat luidt: Wij zouden willen
pleiten voor een sobere en ingetogen opstelling van de Nationale ombudsman
zonder expansiedrift en reclame. Alleen op die wijze kan een nuttige functie
worden vervuld.Voorzitter! Het is dan van tweeën één. Of je vindt
de huidige opstelling sober en ingetogen, maar dan maak je die opmerking niet.
Of je vindt de huidige opstelling van de Nationale ombudsman niet sober en
ingetogen, maar getuigen van expansiedrift en reclame. Daarom kwamen deze
woorden bij onze fractie onaangenaam over. Ik zou het dan ook op prijs stellen
als collega Niederer daarvan in tweede termijn afstand nam.Voorzitter! Ten slotte: niets is uitgesloten, zeker niet in de politiek.
We kunnen misschien nog een kabinetsformatie hebben die vier jaar duurt. Jan
Blokker schreef daarover in de Volkskrant. Maar menselijkerwijs gesproken
is dit wellicht het laatste plenaire debat met deze staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken. Mijn fractie heeft hem leren kennen als een zeer goed staatssecretaris,
maar bovenal als een groot parlementariër. Het ga hem goed!De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor zijn antwoord.
Wat de naamsbescherming betreft zullen wij het er allemaal over eens zijn
dat die er dient te komen. Over de weg daartoe kunnen wij discussiëren.
Ik vind de weg die hij suggereert, in navolging van de woordvoerster van de
PvdA-fractie, een beetje voor de hand liggend. Laten wij eens inventariseren
wat precies het probleem is, want er zijn natuurlijk verschillende
wegen. Je hebt te maken met een aantal overheidsinstanties, terwijl je wat
verder af staat van een aantal andere instanties, bijvoorbeeld de Volkskrant.
Misschien moet er ook binnen het kabinet nog over worden gesproken. Ik heb
begrepen dat het initiatief van de staatssecretaris op een gegeven moment
op een zijspoor is gezet onder de verantwoordelijkheid van een collega van
hem. Laat hem daar dan ook eens even praten.Wij zijn het eens over de rol van de gemeenten. Er wordt gesuggereerd
dat er aan de andere kant van het Binnenhof misschien ook iets geregeld moet
worden. Dat advies zou ik niet willen meegeven. Niet alleen gemeenten zijn
autonoom, maar ook de Tweede Kamer is autonoom en kan dergelijke zaken in
eigen beheer te regelen. Daarvoor hebben wij geen informateurs nodig.In de richting van onze VVD-collega's aan de overzijde wil ik in aansluiting
op datgene wat de heer Hoekema heeft gezegd eraan herinneren dat indertijd
in het bijzonder de heer Rietkerk aan de wieg heeft gestaan van het instituut
Nationale ombudsman. Hij heeft er altijd zeer scherpe en heldere woorden over
gesproken. Misschien kunnen wij zijn gedachtenis eer doen door ook de VVD-fractie
van de Eerste Kamer aan te bevelen om na te lezen wat die liberaal uit de
jaren zeventig en tachtig daarover heeft gezegd.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Voorzitter! Ik vind het zeer positief dat de staatssecretaris een notitie
heeft toegezegd over de bescherming van de naam. Wij wachten dat af en zullen
er dan verder naar kijken.Ik begrijp dat de staatssecretaris niet kan ingaan op de kwestie van de
IND. Ik ben blij dat hij het probleem wel serieus neemt. Ik meen dat het goed
is om aan te geven dat de ombudsman iedere keer in het jaarverslag op een
goede manier wijst op de plekken bij de overheid waar zaken nog niet goed
lopen. De fractie van GroenLinks heeft dit naar voren gebracht om aan te geven
dat er nu na zoveel jaar veranderingen moeten komen bij die dienst. Wij zullen
er bij het ministerie van Justitie en op andere plekken bij de verantwoordelijke
bewindspersonen op terugkomen, maar het is goed om bij de behandeling van
het rapport van de ombudsman hierop in te gaan.Ik vond dat mevrouw Bussemaker een punt had toen zij sprak over de interventiemethoden
van de ombudsman. Wij zien dat zaken kunnen veranderen als de ombudsman een
interventie pleegt. Dat geeft aan dat sommige diensten van de overheid de
klagers of klagende instanties minder serieus nemen. Neem weer de IND. Ik
weet dat advocaten klagen, dat maatschappelijke organisaties klagen en dat
het maatschappelijk werk klaagt. Maar als de ombudsman een interventie pleegt,
dan is het wel binnen twee weken geregeld. Dat is toch heel curieus. De IND
en andere diensten die met de interventies van de ombudsman te maken hebben,
zullen daar toch serieus naar moeten kijken.Ik neem aan dat collega Niederer straks terugkomt op inbreng van de VVD-fractie
in de Eerste Kamer. Ik vind dat de Nationale ombudsman een zeer belangrijk
instituut is en ons een spiegel voorhoudt van het functioneren van de overheid.
Dat moet niet worden vergeten.Voorzitter! Ik weet niet of dit het laatste plenaire debat met de staatssecretaris
is, maar ik wil toch zeggen dat ik het heel prettig heb gevonden om met hem
te werken. Hij heeft altijd op een open manier ook naar de inbreng van de
oppositie geluisterd. Hij heeft onze inbreng altijd serieus genomen. Ik vond
dat heel prettig.De heer Niederer (VVD):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor zijn antwoorden in eerste
termijn.Ik begin met het meest hectische punt. Je ziet maar waar dualisme al niet
toe kan leiden. Als een senator iets van een bepaald onderwerp vindt, dan
neem ik daar in het algemeen kennis van. Ik wil hier nu echter iets meer over
zeggen dan alleen dit. Het moet helder zijn dat ik het niet met de heer Rensema
eens ben. Ik denk dat de ombudsman, meer nog dan de gewone rechter, een instituut
moet zijn dat buitengewoon laagdrempelig is voor alle burgers in het land,
of zij nu een dikke portemonnee, een gemiddeld gevulde portemonnee of een
heel dunne portemonnee hebben. Als je drempels creëert in de vorm van
griffierecht, dan red je het niet. Daarmee werp je een te grote dam op om
toegang te krijgen tot het instituut ombudsman. Ik wijs erop dat de ombudsman
zelf al een aantal drempels heeft opgeworpen om al te lichtvaardig klagen
bij hem tegen te gaan. Ik noem het kenbaarheidsvereiste op grond waarvan de
ombudsman kan zeggen dat de klager eerst even teruggaat naar de instantie
waarmee hij van doen heeft. Verder is er een uitgelezen stelsel van niet-ontvankelijkheden,
ongegrondheden en kennelijke ongegrondheden. Voorts is de interventiemethode
al genoemd. Kortom, het praktische effect van de opmerking van mijn collega
aan de overkant zie ik niet in relatie tot wat al in de Wet Nationale ombudsman
is geregeld om de drempel weliswaar laag te houden, maar toch niet zo laag
te doen zijn dat er te pas en te onpas kan worden geklaagd. Ik meen dat dit
een afdoende antwoord is aan het adres van de collega's die hierover vragen
hebben gesteld.De staatssecretaris heeft één vraag niet beantwoord. Hij
is wel ingegaan op het rechtskarakter van de aanbevelingen, maar het gaat
mij meer om de bevoegdheidsoverdracht, waar het gaat om het afhandelen van
klachten over politieoptreden. Die zaak duurt immers al vanaf 1996 voort en
het einde daarvan is nog niet in zicht. Dit punt regardeert weliswaar de minister
van Binnenlandse Zaken, maar de staatssecretaris komt van hetzelfde departement.
Misschien kan hij hier toch mede namens de minister iets over zeggen. Het
is namelijk de vraag of deze zaak niet tot een einde is te brengen, in die
zin dat de korpsbeheerder van het korps Amsterdam-Amstelland en de regiopolitie
Haaglanden gewezen worden op de systematiek van de Politiewet, omdat hun handelen
nu in strijd daarmee is.Voorzitter! Tot slot wil ik mevrouw Varma zeggen dat wij de IND de kans
moeten geven om op orde te komen. Ik houd het kort, want de staatssecretaris
heeft terecht al opgemerkt dat dit niet onder zijn portefeuille valt. Er is
een interne reorganisatie aan de gang ingevolge het plan IND 1998. Aan het
eind van het jaar is dit klaar. Vervolgens moeten wij de dienst de kans geven
om in ieder geval conform dat reorganisatieplan te gaan werken.
Ik ben ervan overtuigd dat de toekomst er in dit licht rooskleuriger uitziet.
In zoverre had mevrouw Varma dus ook wat minder hoog van de toren kunnen blazen
op dit moment.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Dat ben ik niet met u eens, want het is niet de eerste keer dat wij over
de IND praten. Wij praten daar al vijf jaar over. Er zijn al verschillende
reorganisaties geweest en die hebben geen verbetering opgeleverd. Nu is er
weer een reorganisatie gaande. Ik heb ook niet gezegd dat ik nu direct maatregelen
wil. Wat ik wel wil, is dat er volgend jaar, als wij weer een rapport van
de ombudsman bespreken, veel en veel minder klachten zijn. Zijn er niet minder
klachten, dan is er geen verbetering opgetreden. Ik hoop natuurlijk met u
dat de reorganisatie die nu aan de gang is, een verbetering oplevert. Het
zou van de gekke zijn dat wij een dienst jaren laten functioneren met een
heleboel fouten. Ik hoop dus dat deze reorganisatie verbetering oplevert.
Ik vind wel dat er na zoveel jaar toch iets moet gebeuren.De heer Niederer (VVD):U klinkt nu aanmerkelijk genuanceerder en daardoor in mijn oren beter.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Nee hoor, ik ben en blijf boos over zoveel jaar klachten over de IND.
Ik hoop dus dat het volgend jaar veel beter zal zijn.De heer Niederer (VVD):Inderdaad.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ik ben blij met de toezegging van de staatssecretaris
dat hij een notitie over de bescherming van de naam wil leveren. Ik hoop dat
hij die ons op niet al te lange termijn kan doen toekomen. Met name met het
oog op de ingediende motie is het van belang dat wij op redelijk korte termijn
over de voors en tegens van de bescherming van de naam kunnen discussiëren.Over de IND wil ik het hier verder niet meer hebben, maar ik denk dat
het wel belangrijk is dat, als wij het daarover willen hebben, het een punt
van aandacht is in een discussie met de minister van Justitie. Wellicht dat
de staatssecretaris de opmerkingen die hier zijn gemaakt door wil geven.Ik ben ook blij met de toezegging dat de minister informatie zal verstrekken
over het profiel van klagers. Ik hoop dat wij die te zijner tijd zullen krijgen.Ik hoop dat deze staatssecretaris aan zijn opvolger, wie dat dan ook mag
zijn, zijn enthousiasme om gemeenten te stimuleren om een klachtenvoorziening
in het leven te roepen, wil doorgeven. Ik zie goede redenen om gemeenten zo'n
plicht op te leggen. De financiële gevolgen daarvan zullen redelijk marginaal
zijn. Wij kijken het echter nog een tijdje aan. Ik hoop dat daar in de komende
vier jaar werk van gemaakt zal worden.De heer Van Wijmen (CDA):Mevrouw de voorzitter! Er is een motie ingediend die gaat over de naam.
Misschien zal die verder gevolg krijgen. Ik meen dat de staatssecretaris aanvankelijk
heeft getracht om het instituut zoveel mogelijk te politiseren en wel zodanig
dat de gemeenten die voorziening zelf in het leven roepen. De insteek daarbij
is dat de autonomie volledig intact blijft. Vervolgens zei hij dat het daarbij
draait om de kwaliteit van bestuur en dat klagen een vorm van betrokkenheid
is, maar dat het "management by speech" toch niet goed heeft geholpen.Ik maak dan een doorsteekje naar de kwestie van de kosten. Het zou wel
eens zo kunnen zijn dat het feit dat de gemeenten daarvoor moeten betalen,
een belemmering vormt om aansluiting te zoeken. Er is ook sprake van een definitieprobleem.
Dat is ook al gebleken uit wat de staatssecretaris zei. Er wordt met betrekking
tot de tariefstelling maar één onderscheid gemaakt: kosten voor
zaken die niet tot een onderzoek leiden en zaken die wel tot een onderzoek
leiden. Ik begrijp goed dat je anders hele discussies krijgt, maar je moet
het toch omkeren en zeggen dat een voorziening van deze principiële en
letterlijk basale, aan de rechtsgang voorafgaande, aard uit de algemene middelen
moet worden betaald. Prof. Van den Berg, hoofddirecteur van de VNG zei verleden
week op een symposium over de ombudsman, de verplichting en de kosten, dat
er veel gemeenten niet zijn aangesloten en dat dat een rechtsongelijkheid
oplevert tussen de burgers van verschillende gemeenten. Ik denk dat die kostenkwestie
daarmee iets van doen heeft. In zoverre, dat als je zou onderzoeken of dat
niet uit de algemene middelen gefinancierd kan worden of in de sfeer van het
algemeen bestuursrecht wat betreft de rechtsbescherming van de burger tegen
de overheid, je een probleem houdt. In dat verband verneem ik graag het oordeel
van de Kamer en ik dien daarom de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de aansluiting van medeoverheden bij de Nationale ombudsman
kan worden belemmerd doordat zij zelf de kosten moeten dragen;voorts overwegende, dat bekostiging uit algemene middelen vanuit het oogpunt
van bestuursrechtelijke rechtsbescherming voor de hand ligt;verzoekt de regering te rapporteren over nut, noodzaak en financiering
hiervan,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Wijmen. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 4 (25920).De heer Van Wijmen (CDA):Mevrouw de voorzitter! Dan kom ik bij de vraag wat er moet gebeuren met
de aanbevelingen van de ombudsman. Moet het betrokken overheidsorgaan op de
een of andere manier verplicht worden om daar gevolg aan te geven, behalve
via de terugrapportering die ik heel zinvol vind. Mij lijkt voorzichtigheid
geboden. Ik zou zelfs nog verder willen gaan en zeggen dat dit uit het oogpunt
van bestuursrechtelijke zuiverheid beter niet kan worden gedaan. Er is Van
Wijmennamelijk geen sprake van een proces, zoals bij een rechterlijk proces,
met hoor en wederhoor, met allerlei karakteristieken, essentialia en vereisten.
De ombudsman heeft nu de vrijheid om te bepalen op welke manier
hij gegevens verzamelt. Hij gaat op stap, hoort mensen. Ik denk dat de kwaliteit
van de oordeelsvorming bij de ombudsman zou verminderen als hij in een rechterlijk
kader gedwongen werd. Ik ben daar dus niet voor.Hetzelfde geldt voor de kwestie van de griffierechten. Dat past hier niet.
Het griffierecht is iets wat bij een rechtsinstantie, bij een procedure hoort.
Je zou ook kunnen denken aan leges. Maar mijns inziens is de voorziening die
de ombudsman biedt van een dermate basaal karakter en van een dermate grote
betekenis voor de verhouding burger-overheid, dat zij uitermate laagdrempelig
moet zijn. Er mag geen enkele belemmering zijn. Die griffierechten worden
overigens in het bestuursrecht ook gebruikt als een sturingsmechanisme om
de drempel te verhogen!De heer Niederer (VVD):Ik ben het eens met de heer Van Wijmen, alleen niet met zijn opmerking
dat er geen enkele belemmering mag zijn. Ik denk dat hij het wel met mij eens
is dat bijvoorbeeld het kenbaarheidsvereiste en dat soort zaken in de Wet
Nationale ombudsman is opgenomen. Dat dient ertoe om al te lichtvaardig klagen
te voorkomen.De heer Van Wijmen (CDA):Dat ben ik volledig met u eens.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! Ik dank de Kamer voor haar inbreng in tweede termijn. Om te
beginnen ga ik in op de laatste twee opmerkingen van de heer Van Wijmen over
het niet verplichtende karakter van het oordeel en de griffierechten. Daar
ben ik het hartgrondig mee eens. Dat laatste was in eerste termijn al gebleken.
Ik heb misschien een wat voorzichtige term gekozen, namelijk terughoudendheid.
Mensen die al iets langer met mij te maken hebben, weten dat dit op hetzelfde
neerkomt als wanneer ik zeg dat ik ertegen ben. Ik ben er dus tegen. Ik vind
niettemin dat de heer Niederer terecht opmerkte dat als zou blijken dat regelmatig
oordelen van de ombudsman zonder fatsoenlijke motivatie terzijde worden gelegd
door het bestuur, er wel een punt van discussie ontstaat dat door de Kamer
en de verantwoordelijke coördinerende bewindspersoon opgepakt moet worden.
Ook dat zou te eniger tijd tot erosie van het ambt aanleiding kunnen geven
en dat moeten wij zoveel mogelijk proberen te voorkomen. Een verdergaande
stap dan wij nu genomen hebben, namelijk een verdere regeling van de terugkoppeling
door het bevoegde gezag van het desbetreffende oordeel naar de ombudsman,
moet mijns inziens niet genomen worden.Het zal de heer Van Wijmen niet verbazen dat ik het minder eens ben met
de door hem ingediende motie. Ik begrijp dat hij deze motie indient. Ik verwijs
echter naar de discussies die tot nu toe zijn gevoerd en naar de lijn die
door dit kabinet is ingezet en door de Kamer wordt gedragen. Ik ben daar niet
van weerhouden. Sterker nog, toen de brief van 1995 hier in discussie kwam,
bestond algemeen het idee dat dit de koers was die wij moesten volgen. Men
had niet het idee dat de koers moest worden gevolgd om de financieringskant –
nut, noodzaak en financiering van bestuurlijke rechtsbescherming, bekostiging
uit algemene middelen – langs die lijn aan te pakken. Ik voel er dus
echt helemaal niets voor. Ik meen namelijk, met alle respect, dat dit haaks
staat op de gedachte die nou juist zit achter de brief van 1995 van het thans
nog zittende kabinet, namelijk de gedachte dat het een autonome bevoegdheid
is. Niettemin vinden wij dat die autonome bevoegdheid op een bepaalde wijze
tot uiting moet worden gebracht. Daar zijn wij op dit ogenblik hard en met
overtuiging mee bezig. In gesprekken met de VNG en met verschillende gemeenten
trekken wij steeds aan de bel door te zeggen dat zij er iets aan moeten doen.
Die algemene middelen er direct bij betrekken en dan denken dat het de worst
is waarop zij zullen lopen, of, juist omgekeerd, dat zij niet lopen omdat
die worst ontbreekt: ik heb het gezien in de opmerkingen van Joop van den
Berg. Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik wel eens intelligentere opmerkingen
van de heer Van den Berg heb gelezen dan deze. Als je aan de ene kant spreekt
over rechtsongelijkheid – ik meen dat de heer Van Wijmen het ook zo
zei – en aan de andere kant zegt dat het over grijpstuivers gaat, dan
moet toch blijken dat dit voor een gemeente uiteindelijk nooit het punt van
overweging zal zijn om zich gratis te laten adviseren door bewoners van die
gemeente? Ik vind het een stap te ver. Het zal duidelijk zijn dat ik het aannemen
van de motie krachtig ontraad.De heer Van Wijmen (CDA):Dit gaat om welles-nietes. Ik stond op om naar de interruptiemicrofoon
te gaan omdat ik mij afvroeg of de staatssecretaris nu wel of niet zou ingaan
op de rechtsongelijkheid. Dat vind ik het springende punt. Dit is een belangrijke
voorziening. Uit de eerste termijn van de staatssecretaris blijkt dat ook
hij dat vindt. Je leest het overal en iedereen is het erover eens. Ook vandaag
wordt weer lof uitgestort over het effect ervan. Dat gebeurt al jaren. Als
je iets zo belangrijk acht en het is een Hoog College van Staat, verankerd
in de Grondwet, dan begrijp ik niet dat je die peanuts niet voor algemene
rekening kunt nemen.Staatssecretaris Kohnstamm:Ingezet is een experiment. Dat experiment is onlangs geëvalueerd.
Wij hebben nu een definitief besluit genomen over de bekostiging. Ik heb geprobeerd
de Kamer ervan uit overtuigen dat vooral het systeem van de bekostiging, dus
niet de bekostiging als zodanig, een remweg is geweest tot toetreding. Laat
ons eerst eens verder kijken. Laat ons doorgaan op de ingezette weg –
de bespreking met de VNG – en nog niet springen naar het terzijde zetten
van de autonomie. Met overtuiging en vanuit de functie die ik nu vervul, namelijk
staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, en gelet op het verkiezingsprogramma,
vind ik dat wij dat niet zouden moeten doen.De heer Schutte (GPV):Kan de staatssecretaris bevestigen dat onder vorige kabinetten –
wie zaten daar toen ook alweer in? – steeds een uitbreiding van de competentie
richting gemeenten is voorgesteld, maar dat dit steeds stuitte op het feit
dat er toen geen budgetten beschikbaar werden gesteld om de rechtsgelijkheid
die nu even wordt gesuggereerd, waar te maken?Staatssecretaris Kohnstamm:Dat is bij voorgaande kabinetten zeker een punt van overweging geweest.
Ik zal dat niet ontkennen. Vaststaat wel dat zo'n 70 of 80 gemeenten, nog
los van de vraag wie ervoor moest betalen, voor een externe ombudsvoorziening
hebben gezorgd. Zij hebben het goede voorbeeld gegeven. Langs die lijn doorprocederen
lijkt mij voorlopig de weg. Ik kan niet anders dan tot de conclusie komen
die ik heb voorgedragen.Ik ben het ook eens met de herhaalde aandacht van mevrouw Varma en mevrouw
Bussemaker voor het probleem van de IND. Ik ben gaarne bereid om de cri de
coeur van mevrouw Varma door te geven en te zorgen dat er een reactie op komt
van de zijde van mijn collega. Ik deel de verontrusting die eruit spreekt.De heer Niederer stond nog even stil bij de discussie die gisteravond
is gevoerd. Ik stel datgene wat hij daarover heeft gezegd op prijs. Voor de
eenheid waarmee het instituut wordt ondersteund, is het toch belangrijk om
die gedachte hier even gewisseld te hebben. Ik begrijp dat het ingewikkeld
is op deze eerste parlementaire dag van de heer Niederer, althans als spreker,
omdat er volstrekte onafhankelijkheid is van de overzijde. Het gebeurt alle
parlementariërs regelmatig dat zij worden geconfronteerd met aan de overzijde
gemaakte opmerkingen die niet stroken met de opmerkingen die hier zijn gemaakt.
Ik vind dat hij dat op voortreffelijke wijze, heel voorzichtig, heeft opgepikt.Dan kom ik op de motie van de heer Hoekema. In de loop van het debat is
de gecompliceerde vraag naar voren gekomen in hoeverre er wettelijk verschil
moet worden gemaakt tussen publieke en private organisaties wat betreft de
bescherming van de ombudsfunctie. Ik ben er een groot voorstander van om het
maken van een notitie met de voors en tegens nu reeds ter hand te nemen, want
dat hoeven wij niet aan mijn opvolger over te laten. Ik dring bij de heer
Hoekema en bij de heer Van Wijmen aan op aanhouding van die motie, zodat de
discussie over de voors en tegens dan kan worden gevoerd. De voors wegen bij
hen op voorhand zwaarder, maar zij zouden dan beter tot hun recht komen. De
voorbereiding van wet- en regelgeving, zoals gevraagd in het dictum, zou misschien
net een stap te ver zijn.De heer Hoekema (D66):De heer Van Wijmen en ik zijn daartoe gaarne bereid.Staatssecretaris Kohnstamm:Ik dank de leden, mevrouw Varma en de heer Hoekema, die mij hebben gefeliciteerd
met mijn zwanenzang.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, op een nader te bepalen tijdstip over de moties te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 19.10 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19971998-5931-5947.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl