Voortzetting van:  - de algemene politieke beschouwingen inzake het in het jaar 2001 te voeren beleid (27400)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 201-243

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-12-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 6, pagina 201-243

22-11-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27400Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van: - de algemene politieke beschouwingen inzake het in het jaar 2001 te voeren beleid (27400)Pagina 201-243
BIJVOEGSEl (bij blz. 201): Schriftelijke antwoorden van de minister-president op vragen, gesteld in de eerste termijn van de algemene politieke beschouwingenPagina 244-251
Presentie en opening (woensdag 22 november 2000)Pagina 201-201

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 201 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van:de algemene politieke
beschouwingen inzake het in het jaar 2001 te voeren beleid (27400).(Zie vergadering van 21 november 2000.)De voorzitter:Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de minister-president
op vragen gesteld in eerste termijn.Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen
van deze vergadering.(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)1De beraadslaging wordt hervat.Minister Kok:Mijnheer de voorzitter! Graag antwoord ik vandaag namens de regering op
de inbreng van de Kamer in de eerste termijn van deze algemene politieke beschouwingen.
Ik dank de Kamer voor deze inbreng. Ik dank de heer De Boer voor de mij aangereikte
suggesties voor openingszinnen. Hij heeft mij de woorden volledig uit de mond
genomen; ik sluit mij er voor 100% bij aan. Ik feliciteer hem graag met zijn
tienjarige APB-jubileum in de Eerste Kamer, een huis waarvan hij de staatkundige
betekenis zo treffend heeft beschreven. Die woorden laat ik uiteraard wel
voor zijn eigen rekening. De keuzes die moesten worden gemaakt voor mijn beantwoording, waren zoals
altijd niet eenvoudig. Ik kan uiteraard niet op alle vragen en opmerkingen
reageren. Er volgen nog de nodige begrotingsbehandelingen, notabesprekingen
en wetsbehandelingen. Bovendien verwijs ik naar een groot aantal schriftelijke
antwoorden die vanochtend vroeg naar de Kamer zijn gegaan. Ik hoop oprecht
dat deze niet als tweede categorie worden beschouwd. De mondelinge en de schriftelijke
antwoorden staan wat mij betreft evenwaardig naast elkaar. De schriftelijke
antwoorden kunnen wel bijdragen tot een zekere beknoptheid in deze mondelinge
beantwoording in eerste termijn namens de regering.In de bijdragen van de Kamer stond de kwaliteit van de overheid en de
relatie tussen de overheid en de samenleving centraal. Ook voor het kabinet
is dit een centraal onderwerp van aandacht en beleid. Immers, in de visie
van het kabinet staat het bevorderen en verbeteren van de kwaliteit van de
samenleving voorop. Dit is onze hoofdopgave. De investeringen die het kabinet
doet, zijn erop gericht, deze kwaliteit te verhogen en bij te dragen aan het
activeren van mensen en organisaties om daarin mee te doen.In de betogen van vele geachte afgevaardigden is erop gewezen dat de veranderingen
in onze samenleving zich in een almaar hoger tempo voltrekken. Globalisering,
informatisering, individualisering, mobiliteit, het zijn kernbegrippen. Mevrouw
Lycklama refereerde eraan dat de directeur van het SCP deze ontwikkelingen
samenvat in vijf i's. Zo heeft ieder zijn methode. In elk geval staat het
vast dat deze ontwikkelingen van directe en vaak doorslaggevende invloed zijn
op de verhoudingen tussen burgers binnen onze samenleving en voor de relatie
tussen burgers en overheid. De dynamiek die hierdoor wordt gegenereerd, biedt
aan velen kansen, leidt tot nieuwe aspiratieniveaus en opent nieuwe mogelijkheden
van ontplooiing. De overheid kan en mag haar ogen niet sluiten voor deze veranderingen.
Zou zij dit wel doen, dan zou zij zich van de burger vervreemden.Hiermee is niet gezegd dat de overheid iedere verandering of, zo u wilt,
vernieuwing in al haar verschijningsvormen en effecten zonder meer moet accepteren.
Integendeel, zij zal steeds weer de solidariteit, de cohesie, binnen de samenleving
moeten organiseren respectievelijk de voorwaarden hiervoor moeten scheppen.
Zij zal als het ware de grenzen moeten bepalen van het speelveld waarbinnen
de individuele vrijheid zich kan ontplooien. Deze grenzen van het speelveld
zijn niet voor eens en voor altijd gegeven. Steeds weer zal er sprake zijn
van spanning tussen enerzijds de ruimte die men wil bieden aan het optimaal
ontwikkelen van individueel talent – wat van grote betekenis is voor
samenleving en individu – en anderzijds de noodzaak van solidariteit,
saamhorigheid en gemeenschapszin tussen burgers. Kortom, het is een nooit
aflatende zoektocht naar de juiste balans tussen vrijheid en gemeenschappelijkheid.
Die zoektocht is de kernopgave van de politiek. In abstracte is daarbij niet
aan te geven wat de juiste balans is. Van geval tot geval zullen keuzes nodig
zijn, maar het is nodig dat wij ons daarvan permanent bewust zijn. In dat
licht wil ik mevrouw Van den Broek verstaan, die in haar bijdrage sprak over
de cultuur van het verschil. Ook zij verwees naar uitspraken van de directeur
van het SCP, de heer Schnabel, die stelde dat juist het op een hoger niveau
komen van het geheel van rechten en plichten voor alle burgers de neiging
van het individu heeft versterkt om anders te willen zijn dan anderen, zich
daarvan te willen onderscheiden. De overheid zal met dit gegeven rekening
moeten houden en dat betekent een positieve waardering van verschillen tussen
mensen.Tegelijkertijd moet recht worden gedaan aan de ook gisteren door een aantal
anderen genoemde notie van de civic society, een gemeenschappelijkheid die
ten doel heeft om iedereen volwaardig deel te doen nemen aan de samenleving.
Die samenleving zal derhalve een hoge sociale kwaliteit moeten bezitten. Kenmerken
daarvan zijn economische zelfstandigheid, solidariteit, sociale redzaamheid
en actieve deelname aan maatschappelijke processen. Een dergelijke samenleving
biedt haar burgers goede collectieve arrangementen met daarbinnen, waar mogelijk,
ruimte voor flexibiliteit en keuzevrijheid. Bij een geëmancipeerde samenleving –
dat emancipatieproces zet zich in velerlei opzichten voort – hoort tevens
een grotere eigen verantwoordelijkheid van mensen, die ook op die verantwoordelijkheid
worden aangesproken binnen een door de overheid aangegeven normatief kader
dat getoetst moet kunnen worden.Voorzitter! Vele sprekers stonden gisteren stil bij de kwaliteit van de
collectieve arrangementen in ons land. In reactie daarop pleit ik ervoor om
bij het geven van kwaliteitsoordelen vooral ook de proporties goed in het
oog te blijven houden. De regering is er zeer van doordrongen, dat een groot
aantal knelpunten om oplossingen vraagt. De beleidsvoornemens voor 2001 zijn
ook daarop geënt en zetten een stevige kop op de ambities die reeds in
het regeerakkoord van 1998 konden worden verzilverd. In vergelijking met andere
landen in West-Europa komen we echter op veel terreinen goed voor de dag.
Ook het Sociaal-Cultureel Rapport laat dat duidelijk zien. Na jaren van noodgedwongen
sanering zijn thans de overheidsfinanciën weer zodanig op orde, dat wij
op een solide financiële basis verder kunnen bouwen. Dat alle gewenste
resultaten niet binnen de kortste keren kunnen worden gerealiseerd, zal iedereen
duidelijk zijn. De heer Schuyer wees erop dat, nu het geld er in ruimere mate
is, wij oplopen tegen onder meer een krappe en nog verder verkrappende arbeidsmarkt.
Dat vraagt inderdaad om innovatieve maatregelen. In het vervolg van mijn betoog
zal ik ook daar nader op ingaan. Overigens kost aanpassing van stelsels en
uitbreiding van capaciteit alleen al door de vereiste opleidingen de nodige
tijd. Dat neemt niet weg, dat daaraan met kracht door het kabinet wordt gewerkt,
samen met vele anderen, privaat en publiek.Mijnheer de voorzitter! Het is vanouds een kerntaak van de overheid om
de burgers te beveiligen tegen calamiteiten. De heer Bierman wees op dijkdoorbraken,
minder veilige infrastructuur en riskante tunnels, naast andere risico's die
wij lopen. Wie al mocht denken dat Nederland in deze tijden van welvaart en
voorspoed ondergedompeld zou raken in gezapigheid, is gisteravond tegen zevenen
door de heer Bierman bekwaam wakker geschud. Ik bedoel dit niet lacherig,
want hij heeft een aantal terechte opmerkingen gemaakt over
risico's die wij in onze hoog ontwikkelde en bijzonder gestructureerde samenleving
lopen. De overheid is zich van de verantwoordelijkheid daarvoor terdege bewust.
In de schriftelijke antwoorden wordt op een aantal specifieke voorbeelden
nader ingegaan.Een andere overheidszorg is die voor de verkeersveiligheid. De mens is
altijd op mobiliteit gericht geweest. Mobiliteit mag, maar veiligheid moet.
Daarom staan er zeer concrete doelen voor verkeersveiligheid in het Nationaal
verkeers- en vervoersplan. Ik kan de heer Schuurman zeggen dat de verantwoordelijkheid
van de overheid wordt vertaald in ambitieuze doelen. Wij hebben de lat zeer
hoog gelegd.Ik ga in op enkele opmerkingen van de heer Schuyer over het verschijnsel
gedogen. In de nota "Grenzen aan gedogen", uitgebracht door het vorige kabinet,
is een duidelijke afwijzing opgenomen van praktijken als stilzwijgend gedogen
en het maar op zijn beloop laten van een onrechtmatige toestand. Enkele maanden
geleden heeft de regering het gedachtegoed omtrent het onderwerp "grenzen
aan gedogen" uitdrukkelijk bevestigd en geactualiseerd in het kabinetsstandpunt
"Handhaven op niveau". Voorts is aangekondigd dat in de projecten die de commissie-Welschen
momenteel opzet om best practices voor de handhaving te ontwikkelen, expliciet
aandacht besteed zal worden aan het verder terugdringen van ongewenste gedoogsituaties.Er zijn vragen gesteld over de kwaliteit van de rijksdienst en de verhouding
tussen overheid en markt. Een hoogwaardige overheidsorganisatie is van grote
betekenis voor onze samenleving. De heer Schuurman sprak in dat verband van
een gewenste herwaardering van de publieke sector. De heer Ruers sprak van
kaalslag. Mevrouw Lycklama vroeg om een cultuuromslag, om bij de tijd passende
ambtenaren en om een deltaplan voor de overheid. In een afzonderlijke deelnota
bij de nota "Vertrouwen in verantwoordelijkheid" is de ambitie van het kabinet
neergelegd om de ontwikkeling van het personeel en het management op een zodanig
peil te brengen, dat de overheid letterlijk bij de tijd blijft, ook wat het
professionele niveau van de ambtenaar aangaat. Het programma "Investeren in
leren" voorziet onder andere daarin. Aan de ontwikkeling van competenties
en het managers daarvan wordt in diverse onderdelen veel aandacht besteed.
Er loopt op dit moment een interdepartementaal beleidsonderzoek dat inzicht
zal geven in de vraag hoe de diverse instrumenten op het gebied van personeel
en managementontwikkeling kunnen worden verbeterd of uitgebreid.De kwaliteit van de overheid hangt ook samen met de positionering en de
taakafbakening. In april van dit jaar heeft de Wetenschappelijke raad voor
het regeringsbeleid een advies uitgebracht onder de titel "Het borgen van
publiek belang". Een reactie van het kabinet op dit rapport wordt thans voorbereid.
Naar verwachting kan deze reactie begin volgend jaar aan de Staten-Generaal
worden aangeboden. Het advies van de WRR maakt een interessant onderscheid
tussen de vraag welk publiek belang moet worden gediend, en de vraag welke
uitvoeringsorganisatie daarbij past. Er is bij deze organisatievraag naar
de mening van het kabinet geen sprake van een wedstrijd tussen overheid en
markt. Het gaat er steeds om, die wijze van borging te kiezen die het publiek
belang het best dient. Daarbij komen verschillende organisatievormen in beeld,
terwijl het in alle gevallen van belang is om het toezicht op de uitvoering
hoogwaardig te doen zijn.Een belangrijke doelstelling van de overheid is het vergroten van de welvaart
en het welzijn van de burger. Daar mag u ons op aanspreken. Wij doen dat door
het aanpassen van regels, het schrappen van onnodige regels en het introduceren
van beleidsvernieuwingen en innovaties. Wij herordenen waar nodig de verhoudingen
tussen het publieke en private domein en herdefiniëren de rol van de
overheid ten opzichte van de markt. Dat is een voortdurend proces, want elke
tijd kent haar eigen eisen en geeft nieuwe mogelijkheden. Doel is steeds het
borgen van publieke belangen. Het zou onjuist zijn, te veronderstellen dat
de overheid het vermogen heeft om maatschappelijke ontwikkelingen tot in detail
te sturen. Dat moeten wij ook niet willen. De overheid stelt randvoorwaarden
en staat op die manier borg voor het veiligstellen van publieke belangen.
De overheid is slechts in een beperkt aantal gevallen zelf ook uitvoerder.
Ik treed graag met de Kamer in discussie over de vraag welke randvoorwaarden,
welke eisen, welke verplichtingen wij politiek willen en moeten opleggen aan
de uitvoering van diensten met een publiek belang. Dat is een genuanceerde
discussie waarin geen plaats is voor zwartwit-tegenstellingen tussen overheid
en markt of tussen publiek en privaat. Het kabinet heeft met de nota "Publieke
belangen en marktordening" laten zien hoe een evenwichtige analyse voor de
netwerksectoren uitpakt. In de Tweede Kamer bleek daarvoor grote waardering
te bestaan. Bij de lopende dossiers op het gebied van energie, water en openbaar
vervoer willen wij laten zien dat dit kader consistent is en een goede leidraad
biedt om tot beleidskeuzen te komen. Dat dit voor verschillende sectoren tot
verschillende uitkomsten leidt, is inmiddels duidelijk. Het kabinet zal in
lopende dossiers, waar nodig, nog duidelijker naar voren proberen te brengen
waardoor deze verschillen – maatwerk, zou ik zeggen – worden verklaard.
Mevrouw Lycklama en de heer Schuyer vroegen om een bredere visie op de verdeling
van verantwoordelijkheden tussen overheid en private partijen. In de kabinetsreactie
op het rapport "Het borgen van publieke belangen", waar ik net naar verwees,
zal daarop nader worden ingegaan.Omdat de werkgelegenheid al enkele jaren sneller groeit dan het arbeidsaanbod,
is de arbeidsmarkt over de volle breedte in hoog tempo steeds krapper geworden.
In die zin zijn wij letterlijk met elkaar een beetje het slachtoffer van het
eigen succes. Een groot aantal vacatures blijft daardoor onvervuld. Vorig
jaar stonden gemiddeld bijna 170.000 vacatures open, waarvan de helft moeilijk
vervulbaar was. Dit aantal is volgens het CBS in het eerste kwartaal van dit
jaar aangegroeid tot 200.000. Tegelijkertijd doet zich aan de onderkant van
de arbeidsmarkt een specifiek probleem voor van een andere aard. Aan de onderkant
van de arbeidsmarkt zien wij dat er weliswaar meer laag opgeleide werklozen
zijn dan vacatures voor laaggeschoolden, maar toch blijkt ook een deel van
die vacatures moeilijk te vervullen. Gegeven die situatie wil het kabinet
samen met de sociale partners werken aan wat wij gezamenlijk een "nieuwe agenda
voor de toekomst" noemen. Belangrijk onderdeel daarvan is het versterken
en vergroten van het arbeidsaanbod, want met alle aandacht die terecht bestaat
voor de niet-vervulde vacatures, zijn er thans nog veel te veel mensen die
inzetbaar zouden kunnen zijn als wij daarvoor met elkaar betere condities
creëren. Dan denk ik aan de inschakeling van groepen uitkeringsgerechtigden,
in het bijzonder arbeidsongeschikten, allochtonen, ouderen en vrouwen. Zo
kan een beter draagvlak ontstaan voor verdere sociaal-economische ontwikkeling
en kan de vergrijzing het hoofd worden geboden.De krapte op de arbeidsmarkt doet zich inmiddels ook en soms in hevige
mate voelen in grote delen van de collectieve sector. De verschillende publieke
sectoren hebben de afgelopen jaren op diverse fronten geïnvesteerd om
toenemende personeelstekorten terug te dringen. Het kabinet heeft bij de Miljoenennota
2001 een bedrag van 600 mln. extra beschikbaar gesteld voor de gerichte bestrijding
van gesignaleerde knelpunten binnen de publieke sector, in het bijzonder onderwijs,
politie en zorg. Op knelpunten in het onderwijs en in de zorgsector kom ik
hierna nog afzonderlijk terug. Eerst maak ik nog een enkele opmerking over
de collectieve sector in het algemeen. Het kabinet realiseert zich dat alleen
geld niet voldoende is om de problemen terug te dringen. Daarom heeft de interdepartementale
werkgroep-Van Rijn de opdracht gekregen, op korte termijn verdere oplossingen
voor te bereiden. Hierover is ook tijdens de algemene beschouwingen in de
Tweede Kamer gesproken. Het is de bedoeling dat deze werkgroep in januari
2001, dus twee maanden na nu, zal rapporteren. Daarbij gaat het om twee soorten
analyses en bijbehorende aanbevelingen. In de eerste plaats gaat het om bijdragen
aan de voorziening in de personeelsbehoefte voor de volgende jaren, bijvoorbeeld
het aanboren van inactieve groepen, het aantrekkelijker maken van werk in
de publieke sector, het stimuleren van ouderen om langer door te werken en,
het mag weer gezegd worden, het verlengen van de arbeidsduur. In de tweede
plaats zal de commissie minder conventionele oplossingen beproeven, waarbij
onder meer gedacht wordt aan oplossingen die leiden tot een minder arbeidsintensieve
dienstverlening en dus tot een minder grote afhankelijkheid van staatspersoneel.
Voorbeelden daarvan zijn intelligente toepassingen van ICT, bundeling van
uitvoeringstaken, marktwerking onder borging van het zojuist door mij genoemde
publieke belang en bezinning op kerntaken. Ook die component maakt dus onderdeel
uit van het werk van de werkgroep-Van Rijn.De heer Bierman (OSF):In de algemene beschouwingen van vorig jaar heb ik de suggestie gedaan
om te bekijken of het misschien mogelijk is om het ongericht verder aantrekken
van nieuwe werkgelegenheid af te remmen. Wij hebben straks immers te maken
met de buit van de naoorlogse geboortegolf die het arbeidsproces zal verlaten
en met te weinig geborenen om het werk over te nemen. Wordt ook dit aspect
door deze werkgroep behandeld?Minister Kok:Nee, dat wordt niet door deze werkgroep gedaan. Ik kan natuurlijk niet
uitsluiten dat er straks, bij de voorbereiding van adviezen voor de middellange
termijn, niet alleen door de SER, maar ook door het CPB en de CEC grondig
over dit soort vraagstukken zal worden nagedacht. De werkgroep-Van Rijn heeft
echter de gerichte opdracht gekregen om na alles wat wij al ondernomen hebben
en ondernemen antwoord te geven op knellende vragen die verband houden met
de arbeids- en personeelsvoorziening in belangrijke delen van de publieke
sector.Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Mag ik de minister-president vragen hoe de samenhang met de privé-sector
is? Wordt ook de werkgelegenheid in die sector bij dit onderzoek betrokken
of is het onderzoek alleen gericht op de overheidssector?Minister Kok:Het is in het bijzonder op de overheidssector gericht, maar niet omdat
wij ons in een verkokend denken willen bewegen. Het is natuurlijk van belang
om aandacht te besteden aan de arbeidsmarktproblematiek, de schaarste aan
personeel, de onvervulbaarheid van vacatures en de wenselijkheid om meer mensen
uit de zogenaamde onbenutte reserve in te schakelen. Dat alles vormt immers
een breed macro-economisch vraagstuk, zowel in de publieke sector als in de
private sector. In vitale delen van de publieke sector is echter sprake van
een aantal ernstige knelpunten op het punt van de personeelsvoorziening, ook
in de vervulling van vacatures. Die knelpunten zijn natuurlijk al eerder gesignaleerd;
er wordt ook het nodige aan gedaan, niet alleen financieel, maar ook in organisatorische
en andersoortige zin. Omdat deze problematiek zo urgent is, is het de bedoeling
om hieraan een verlengstuk te geven in de werkzaamheden van deze werkgroep.
Dat zal leiden tot analyses en aanbevelingen. Het kabinet zal zo vroeg mogelijk
in het nieuwe jaar bezien wat wij, niet alleen qua informatieverschaffing
aan de Tweede en Eerste Kamer, maar ook in het beleid met die aanbevelingen
kunnen doen ter verbetering van de kwaliteit van de publieke sector en het
kunnen waarmaken van de aldaar bestaande ambities.Mevrouw Lycklama heeft gevraagd naar de visie van het kabinet op de dreigende
"misfit" tussen de veranderingen in de samenleving en de organisatie van de
overheid. In de afgelopen jaren is, zoals ik reeds heb gezegd, veel aandacht
besteed aan het verhelderen en verbeteren van de overheidsorganisaties. Het
beleid, de uitvoering en het toezicht zijn of worden beter onderscheiden.
Ook wordt ICT op grote schaal toegepast, maar dat kan natuurlijk nog beter.
Naast de analyse- en beleidsmaatregelen op het vlak van werving en behoud
van personeel zal nadrukkelijk aandacht worden besteed aan de wijze van organisatie
van werkprocessen en zal ook door het management indringend aandacht worden
besteed aan personeel, organisatie en een moderne bedrijfsvoering. Ook aan
dit soort vraagstukken zal de werkgroep-Van Rijn aandacht besteden.Dat brengt mij bij enkele opmerkingen over het arbeidsongeschiktheidsvraagstuk.
De ontwikkeling van het aantal arbeidsongeschikten blijft onze grote aandacht
vragen. De groei van de beroepsbevolking, de vergrijzing en overige wijzigingen
in de samenstelling van de beroepsbevolking spelen daarbij uiteraard een rol.
Het kabinet werkt langs drie hoofdlijnen. Ten eerste: eerder ingrijpen in
het eerste ziektejaar; er zijn nieuwe maatregelen opgenomen in een recent
aan de Raad van State voorgelegd wetsvoorstel, Verbetering poortwachter.
Ten tweede: tot en met 2002 stelt het kabinet extra middelen beschikbaar,
in totaal circa 50 mln. per jaar, om de WAO-keuringen te verbeteren en achterstanden
in te lopen. Ten derde wordt er een systeem ontwikkeld waarbij de onderlinge
resultaten van de uitvoeringsinstellingen beter met elkaar kunnen worden vergeleken
en op elkaar kunnen worden afgestemd. Er wordt zo een meer uniforme aanpak
mogelijk. De heer Schuyer stelde in dit verband de vraag hoe de regering aankijkt
tegen de ontwikkeling waarbij de UVI's ook niet-medici inschakelen bij de
keuring. De regering waardeert het positief dat de UVI's op allerlei manieren
proberen, de claimbeoordeling WAO te verbeteren en meer efficiënt uit
te voeren. Het is een van de manieren om de tijdigheid van de beoordelingen
en de kwaliteit te verbeteren. Bij Cadans is een experiment gaande waarbij
paramedici op HBO-niveau bepaalde taken van de verzekeringsarts overnemen.
De arts blijft daarbij eindverantwoordelijk voor de beoordeling. Het betreft
hier een experiment dat zorgvuldig is opgezet en begeleid, en dat ook uitvoerig
wordt geëvalueerd. Dit experiment geschiedt, net als andere experimenten,
onder het toeziend oog van het LISV. Ook de preventie van ziekte en arbeidsongeschiktheid
moet meer aandacht krijgen. Met een groot aantal sectoren worden Arbo-convenanten
afgesloten om de arbeidsomstandigheden te verbeteren. Verder wordt een bedrag
van 120 mln. beschikbaar gesteld voor de sectoren zorg, overheid en onderwijs,
met als doel een intensievere aanpak van preventie, verzuimbegeleiding en
vroegtijdige reïntegratie. Daarnaast heeft het kabinet onlangs de commissie
arbeidsongeschiktheid onder leiding van prof. Donner ingesteld, om de WAO-problematiek
verder te analyseren en met nadere aanbevelingen te komen. Het advies van
deze commissie komt naar verwachting in de loop van het volgend jaar. Verwacht
wordt dat het advies in april of mei van het jaar 2001 beschikbaar komt.Mijnheer de voorzitter! Ik kom bij een aantal opmerkingen over vragen
die naar voren zijn gebracht rondom de gezondheidszorg. Meerdere geachte afgevaardigden
hebben daaraan aandacht besteed. Dit kabinet heeft de afgelopen jaren flink
in de zorgsector geïnvesteerd en doet daar de komende jaren nog een forse
schep bovenop. Voor het jaar 2001 gaat het om een bedrag van 2,1 mld. bovenop
de regeerakkoordafspraken. Dat zijn geen losse uitgaven zonder samenhangende
visie, zeg ik in antwoord op een vraag van mevrouw Lycklama, hoewel ik uit
haar bijdrage begreep dat zij haar kritiek in een wat algemener jasje stak.
Zij heeft de indruk dat de grote bedragen die het kabinet beschikbaar stelt
voor kwaliteitsverbetering in tal van delen van de publieke sector te weinig
op een beleidsagenda zijn gebaseerd. Ik kan haar geruststellen. Het tegendeel
is het geval. Dat geldt zowel voor de keuze van de prioriteiten als de keuzen
binnen de sectoren, zoals in dit geval de zorg.In het actieplan Zorg verzekerd, dat onlangs aan de Kamer is aangeboden,
worden de koers, de in te zetten middelen en de te bereiken doelen helder
omschreven. Wij hanteren twee uitgangspunten in ons beleid, onderscheid makend
tussen termijnen. Wij willen voor de korte termijn ervoor zorgen dat noodzakelijke
zorg ook daadwerkelijk voor iedereen binnen redelijke termijnen beschikbaar
komt. Dat is een eerste ambitie. Dat betekent dat de wachtlijstproblematiek
met kracht wordt aangepakt. Wij willen voor de langere termijn de besturing
en de financiering van de zorg zodanig aanpassen dat wij een efficiënt
en flexibel zorgstelsel krijgen, dat zich richt op de wensen en behoeften
van patiënten. De ambitie om het tweede doel goed vorm te geven, staat
niet in de weg aan de eerste ambitie, om op korte termijn te doen wat gedaan
moet worden.Deze twee hoofduitgangspunten geven structuur aan de vele beleidsmaatregelen
die het kabinet op het terrein van de zorg neemt. Van verschillende zijden
is indringend voor de problemen in de zorg aandacht gevraagd. Het kabinet
neemt ook in deze sector de gesignaleerde problemen uiterst serieus. Tegelijkertijd
wil ik ook in dit huis de stelling verdedigen dat de kwaliteit van de zorg
op vele aspecten is toegenomen in de afgelopen jaren. Ik noem enkele voorbeelden:
de woonkwaliteit in verpleeghuizen is verbeterd, de mogelijkheden voor thuiszorg
op maat zijn toegenomen, de levensverwachting van verstandelijk gehandicapten
is door verbeterde verzorging toegenomen en de ontwikkeling van medische technologie
en behandelwijzen leidt ertoe dat veel meer mensen kunnen worden geholpen
en tot op een hogere leeftijd dan vroeger, vaak ook met minder belastende
ingrepen. Daarmee wordt de kwaliteit van het leven van deze patiënten
aanzienlijk verhoogd. Dat alles neemt de noodzaak van urgente verdere verbeteringen
echter niet weg. Het aanpakken van onredelijke wachttijden vormt de eerste
prioriteit van het kabinet voor de zorgsector. Wij willen het maximaal haalbare
tempo realiseren bij het wegwerken van onredelijke wachttijden. Het beleid
is gericht op het daadwerkelijk inhoud blijven geven aan het aansprakenkarakter
van de sociale zorgverzekeringen. Wezenlijk aan een sociale ziektekostenverzekering
is, dat iedereen die beschikt over een geëigende indicatie, recht heeft
om binnen redelijke termijnen de gepaste zorg te krijgen. De regeerakkoordmiddelen
plus de extra middelen waartoe in de loop van 2000 is besloten, zorgen ervoor
dat in deze periode een substantiële groei van het aanbod kan plaatsvinden.De geachte afgevaardigde de heer Schuurman stelde de vraag aan de orde,
of de extra middelen die het kabinet onlangs voor de zorg beschikbaar heeft
gesteld, wel garant staan voor een verbetering van de kwaliteit van de sector.
Dat is een terechte vraag. De extra middelen die beschikbaar zijn, komen als
volgt tot besteding. Zorgverzekeraars, inclusief hun uitvoeringsorganen in
de AWBZ – de zorgkantoren – beginnen nauwkeurig de hoeveelheid
extra zorg die nodig is, te inventariseren. Onder condities heeft men van
het kabinet de ruimte gekregen om bovenop de al geplande productie aanvullende
afspraken te maken die de wachttijden terugbrengen. Tegelijkertijd eist het
kabinet voldoende garanties dat de besteding ook efficiënt verloopt.
Daarom gelden de volgende afspraken:1. Er moet sprake zijn van een adequate beoordeling aan de poort, welke
zorg echt nodig is.2. Er moet een efficiënt en transparant wachtlijstbeheer komen.3. Betaling vindt alleen plaats voorzover daadwerkelijk extra zorg wordt
geleverd. Dat betekent een helder systeem van producttypering,
productprijzen, productregistratie en nacalculatie. Dat klinkt zeer zakelijk,
terwijl het om mensen en hun gezondheid gaat, maar er moet bedrijfseconomisch
mee worden omgegaan.4. Verzekeraars moeten scherp contracteren.In antwoord op de heer Braks zeg ik daarbij dat het kabinet verwacht,
dat de huidige financiële middelen voldoende zijn. Mocht blijken dat
additionele financiële inspanningen nodig en mogelijk zijn, dan zal dat
periodiek in het kader van het reguliere begrotingsproces in de afwegingen
worden meegenomen.In dit kader is de vraag van mevrouw Lycklama relevant, waarom het kabinet
"de andere kant opkijkt als partijen in de gezondheidszorg zich geen rekenschap
geven van geleverde prestaties". Ik noem hierbij ook de zorgen die de heer
Braks heeft geuit over de in zijn ogen gebrekkige informatievoorziening over
de uitgaven in de zorg. Bij de aanvang van de huidige kabinetsperiode hebben
wij juist gekozen voor een bestuurlijke aanpak die dit probleem moet ondervangen.
Met de sectoren zijn binnen een halfjaar zogenoemde meerjarenafspraken gemaakt,
waarin nauwkeurig is vastgelegd aan welk doel welke hoeveelheid middelen besteed
zou worden. Ook zijn bindende afspraken gemaakt over informatieverschaffing
en verantwoording. Een belangrijk punt hierbij is de snelheid, waarmee verantwoording
aan het parlement wordt/kan worden afgelegd. In een premiegefinancierde sector
als de zorgsector ligt dat tempo door de gejaagdheid in de verantwoording
lager dan in de begrotingsgefinancierde sectoren. Er is echter een plan van
aanpak in de maak om ervoor te zorgen dat wij veel eerder dan nu het geval
is over een geautoriseerde verantwoording kunnen beschikken.De heer Schuurman (RPF/GPV):Is de minister het met de algemene maatschappelijke kritiek eens –
ik lees er regelmatig over in de pers – dat de financiële steun
aan de gezondheidszorg de afgelopen jaren veel te vaak gegaan is naar management
in de zorg en te weinig ten dienste is gekomen van de patiënten? Met
de maatregelen die hij nu heeft genoemd, wil ik overigens graag mijn instemming
betuigen.Minister Kok:Ik vind het een te algemene stelling, mijnheer de voorzitter. Ik heb er
begrip voor dat dit zorgpunt in de samenleving en dus ook bij de bespreking
in de volksvertegenwoordiging naar boven komt. Alleen al het feit dat het
zo serieus naar boven komt in de maatschappelijke en de politieke discussie,
is reden om er zorgvuldig aandacht aan te geven. Ik heb geprobeerd de wordingsgeschiedenis
van de afgelopen jaren te schetsen om via helderder afspraken met het veld,
inclusief de financiers, de zorgverzekeraars te komen tot een verdere verbetering
van de kwaliteit. Natuurlijk is er altijd reden om kritisch te blijven toetsen
of dat voldoende effect heeft. Er is, zeker ook terugkijkend, altijd reden
om nog meer verbeteringen tot stand te brengen. Maar ook in het verleden hebben
dit en voorgaande kabinetten al heel veel zinvols gedaan om de patiënt
ook een centrale plaats in de kwaliteitsverbetering te geven. Maar het kan,
het moet en het zal effectiever, doelmatiger, gerichter en dat vraagt een
flinke inspanning en een grote bereidheid van alle acteren om hun soms enigszins
geprivilegieerde huisjes te verlaten en in gezamenlijkheid verantwoordelijkheid
te nemen voor wat een eerste publieke taak is.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Voorzitter! Ik schrik toch een beetje als ik de minister-president hoor
spreken over veel beleidsmaatregelen die in gang zijn gezet, veel afspraken
die worden gemaakt met de sectoren, waaronder de zorgverzekeraars, maar kan
het nu eens niet wat minder? Kan hij nu niet eens zeggen dat hij ophoudt met
die regelgeving en dat dit wordt overgelaten aan de partijen? Ik mis dat toch
wel heel erg.Minister Kok:Ik vrees toch dat ik dit met u oneens ben. Wij moeten natuurlijk geen
regel te veel maken en wij moeten zeker geen opeenstapeling van regels en
voorschriften hebben die elkaar tegenwerken of alleen maar complicerend werken
voor alle betrokken, dus zowel burgers als acteren in deze sector. Waar het
gaat om een doelmatige, gerichte en ook echt op de patiëntenbelangen
gerichte besteding van de collectieve middelen die in het geheel van de zorgsector
omgaan, is het toch van het grootste belang dat men de overheid, de regering
kan aanspreken op de vraag of zij er vanuit de begrotings- of premiemiddelen
voldoende toe bijdraagt dat de patiënt die medische voorzieningen heeft
die hij nodig heeft, maar men moet de regering toch ook kunnen aanspreken
op de vraag of zij kans ziet om samen met andere spelers het geheel zodanig
te laten functioneren dat er checks and balances zijn, dat niet alleen financiële
mogelijkheden worden geboden maar dat ook verantwoording wordt afgelegd over
de besteding daarvan op een niet bureaucratische maar wel passende en correcte
wijze. Dat soort regels en afspraken, ook met het veld gemaakt en te maken,
zijn van toch van buitengewoon groot belang. Ik hoop dat daarover in uw Kamer
geen tegenstellingen bestaan, want dat is uiteindelijk toch in het belang
van de mensen waarom het gaat.De heer Braks (CDA):Ik constateer met genoegen dat dit kabinet erkent dat er problemen zijn
met betrekking tot de informatievoorziening. Maar dit kabinet is nu al ruim
anderhalf jaar onderweg. Ik ben het eens met mevrouw Van den Broek dat er
nu weer veel nieuwe regels zijn aangekondigd, maar ik zou niet zozeer willen
pleiten voor minder regels, want het gaat mij meer om het effect daarvan en
wel op zo kort mogelijke termijn. Is er nu al enig effect in te meten, want
de maatschappelijke discussie is vrij warm en men volgt ons op de voet om
zien of er een keerpunt ten goede is ontstaan!Minister Kok:Ja, ik vind van wel en ik wijs op de eerste plaats maar naar resultaten
waar het gaat om de wachtlijsten en de differentiatie die daarbinnen zichtbaar
wordt. De minister van VWS heeft nu een beter overzicht van de wachtlijstprestaties
van de onderscheiden instellingen. Verleden week heb ik met haar nog een werkbezoek
gebracht aan Breda waar een drietal ziekenhuizen fuseren. Als je dan kijkt
naar wachtlijstontwikkelingen in de hele regio van West-Brabant en Zeeland
dan zie je markante verschillen in de tijd maar ook in de soorten van medische
verrichtingen waar meer of minder lange wachttijden voor nodig zijn.
Door de productieafspraken die met het veld zijn gemaakt, ontstaat een beter
inzicht in de voortgang die wordt gemaakt en gaan er meer prikkels uit naar
diegenen die goed presteren. Dat is heel belangrijk. Alleen al door de registratie
van de effecten en de resultaten is vooruitgang te boeken.De Kamer mag erop rekenen dat zij adequaat en tijdig zal worden geïnformeerd.
Ik heb slechts willen aangeven dat, in tegenstelling tot in het begrotingsgefinancierde
deel van de overheid, in een gelaagde sector die grotendeels door middel van
premies wordt gefinancierd, zaken niet met één druk op de knop
kunnen worden geregeld. Hierover kan natuurlijk uitgebreider worden gesproken
met de minister en de staatssecretaris bij de begrotingsbehandeling, maar
ik meen toch zonder overdrijving te mogen zeggen dat er wel degelijk nu al
resultaten te zien zijn van de concrete meerjarenafspraken die met het veld
zijn gemaakt. Dat zijn afspraken die meer inzichtelijk zijn en daardoor doelmatigheid
en doeltreffendheid bevorderen, hetgeen ook leidt tot betere resultaten voor
de patiënten.Mijnheer de voorzitter! De heer Schuyer en mevrouw Lycklama hebben terecht
opgemerkt dat het niet alleen een kwestie van geld is. Het tempo waarmee wachtlijsten
en wachttijden kunnen worden teruggedrongen, wordt niet alleen bepaald door
de beschikbaarheid van voldoende geld, maar ook door de organisatie van de
zorg. De instellingen kunnen daar zelf veel aan doen. De tijd die nodig is
om voorzieningen te realiseren en de beschikbaarheid van personeel spelen
een belangrijke rol. Dat laatste punt brengt mij bij de krapte op de arbeidsmarkt.De krapte op de arbeidsmarkt is voelbaar binnen de sector. Diverse sprekers
waaronder de heer Braks hebben hiervoor aandacht gevraagd. Helaas kampt ook
de zorgsector met een tekort aan arbeidskrachten. De aanwezigheid van voldoende
medisch en verplegend personeel is een voorwaarde om de tekorten in de zorg
aan te kunnen pakken. Dat is evident en daarom zijn er ook verschillende maatregelen
genomen die de werkdruk moeten verlichten. Eén van die maatregelen
is het verhogen van de instroom bij opleidingen voor verpleegkundigen en verzorgenden.
Verder wordt er ook gewerkt aan de flexibilisering van de arbeidsovereenkomsten
en de verbetering van de arbeidsomstandigheden.De werving van nieuw personeel is uiteraard een prioriteit. Hierbij ligt
de nadruk op herintreders en allochtonen. Vooral de werving onder de laatste
groep is succesvol. Zo traden vorig jaar 4000 allochtonen toe tot de zorgsector
en dat is 20% van het totale aantal nieuwe werknemers in de zorg. Hierbij
is overigens niet alleen de overheid aan zet, maar ook de werkgevers. Om succes
te kunnen boeken, moeten immers alle partners zich inzetten.De geachte afgevaardigde mevrouw Van den Broek heeft in haar bijdrage
de aandacht gevestigd op de spanning tussen uniforme voorzieningen en individuele
behoeften. In de gezondheidszorg is die spanning zonder enige twijfel aanwezig.
Het kabinet realiseert zich dat het voorzieningenaanbod in de afgelopen decennia
vanuit een centrale aanbodgestuurde aanpak is ingericht. Het is juist deze
wijze van inrichten die steeds meer op gespannen voet staat met de wensen
van deze tijd. De cliënt, de zorggebruiker, is mondiger en eist zeggenschap
bij de invulling van de zorg. Verder herkennen veel mensen hun zorgbehoefte
steeds minder in de aangeboden activiteiten en voorzieningen. Men verlangt
terecht tijdige levering, keuzevrijheid, flexibiliteit, variatie in het aanbod
en een klantgerichte instelling.Om de gezondheidszorg op de langere termijn vitaal te houden en ervoor
te zorgen dat men kan steunen op een breed maatschappelijk draagvlak, zal
doorgegaan moeten worden met een beheerste transformatie van de huidige aanbodgestuurde
zorgsector naar een vraaggestuurde. Deze nieuwe vorm van zorg vereist goede
collectieve arrangementen die ruimte bieden voor flexibiliteit en keuzevrijheid.
De ombouw naar een vraaggestuurd aanbod is een proces waarmee dit kabinet
al geruime tijd bezig is. Onze inspanning is erop gericht een verschuiving
te realiseren in de verantwoordelijkheidsstructuur. Dat moet resulteren in
een grotere rol van de zorgverzekeraars, meer ruimte voor aanbidders en professionals,
meer inbreng van de gebruikers en een overheid die zich nog meer richt op
kaderstelling en monitoring.Ik ben het eens met de geachte afgevaardigde mevrouw Van den Broek dat
een stelselherziening niet nodig is om de burger meer zeggenschap te geven.
Daarmee zijn wij er echter nog niet. Een structurele aanpak van de zorgsector
vereist namelijk een herbezinning op het stelsel van zorgverzekeringen. De
discussie hierover wordt in vele geledingen gevoerd en de eerste verkenningen
zijn inmiddels uitgevoerd. Het kabinet zal in het voorjaar van 2001 een notitie
presenteren met bouwstenen voor een stelselwijziging.Mijnheer de voorzitter! Vervolgens kom ik bij enkele onderwerpen betreffende
het onderwijs.De heer Schuurman (RPF/GPV):Mag ik nog een vraag stellen over de gezondheidszorg? Het blijkt meer
dan eens dat vooral patiënten in de grensstreek als zij op wachtlijsten
terechtkomen nog wel eens willen uitwijken. Dan blijkt het systeem in bijvoorbeeld
Duitsland heel anders te zijn dan in ons land. Wordt de flexibilisering, die
hoog nodig is, ook in de overwegingen betrokken bij de herziening van het
stelsel? Het gaat uiteindelijk om mensen. Ik begrijp best dat het heel moeilijk
is. Er zit ontzettend veel tussen, voordat iemand naar Duitsland uitwijkt,
maar het zou mogelijk moeten zijn als kwesties van leven of dood aan de orde
zijn.Minister Kok:Wij zullen in de bouwstenen die met betrekking tot het zorgstelsel worden
ontwikkeld onder leiding van VWS aan een tweetal buitenlandgerelateerde onderwerpen
nadrukkelijk aandacht geven. Het eerste is wat de heer Schuurman noemde, waarbij
ook de wijze van opereren en de afspraken die gemaakt worden door zorgverzekeraars
van belang zijn. Het tweede is wat Europa toestaat. Dat hoeft natuurlijk niet
het laatste woord te zijn, want je kunt in Europa met elkaar discussiëren
over het antwoord op de vraag hoe in Europees verband met dit soort onderwerpen
zou moeten worden omgegaan. De test wat houdbaar en doenbaar is in Europees
verband zal nodig zijn. In elk geval kan de vraag die de heer Schuurman heeft
gesteld bevestigend worden beantwoord. Natuurlijk zal dat onderwerp in deze
moderne tijd een plaats krijgen in de verkenningen, omdat dit
voor alle betrokkenen van groot belang is.De heer Braks (CDA):Mag ik het perspectief met betrekking tot de financiering van de zorg,
gelet op de aanpassingen die zojuist door de minister-president zijn gemeld,
aldus samenvatten: als doelmatig verrichte zorg op basis uiteraard van gekwalificeerde
medische indicaties in de toekomst plaatsvindt, zal dit dan niet meer belemmerd
worden door budgettaire restricties?Minister Kok:Dat maken mensen op enig moment samen uit. U spreekt over budgettaire
restricties. Wij moeten weten dat alle voorzieningen hun prijs vragen. Mensen
hebben natuurlijk een heel hoge prijs voor hun gezondheid over, maar die zal
nimmer ongelimiteerd zijn. Die zal altijd worden afgewogen tegen de prijs
die zij voor andere doeleinden over hebben. Het is een misvatting te denken
dat er een soort budgettaire kader van de rijksoverheid voor is. Het gaat
om de afweging en het keuzepatroon van de burgers.De heer Braks (CDA):Ik dacht dat er een budgettair kader was. Ik weet ook wanneer het gekomen
is. Het is heel uitdrukkelijk instrumenteel geweest om evenwicht in de begroting
te bereiken. Maar het kan niet anders dan een tijdelijk instrument zijn geweest.
Wij begrijpen uit recente rapporten dat er een aanpassing zal plaatsvinden
en ik concludeer dit ook uit het betoog van de minister-president. Mijn stelling
is niet simpelweg dat alles maar vergoed moet worden. Ik heb heel uitdrukkelijk
de doelmatigheid en de medische indicatie, gekwalificeerd en erkend natuurlijk,
als voorwaarden gesteld. Dan meen ik dat men mag verwachten dat daar de budgettaire
kaders niet belemmerend behoeven te zijn op grond ook van hetgeen in de notitie
in het vooruitzicht wordt gesteld. Ik vraag mij af of het antwoord van de
minister-president wel past bij die doelstelling. Ik probeer mee te denken.Minister Kok:Dat is heel goed. Ik probeer ook mee te denken met uw vraagstelling. Blijkbaar
ligt daarin iets besloten van: wij zijn of worden afgeknepen, om het een beetje
huiselijk te zeggen. Misschien kunt u het even toelichten als u dat vindt.De heer Braks (CDA):Dat is het algemene gevoelen en ik kan niet anders doen dan dit onder
woorden brengen.Minister Kok:Als wij even ons denken op de toekomst richten – de vraag is of
er in de toekomst nog beperkingen zullen gelden – dan denk ik dat wij
een omslag gaan maken naar meer vraagsturing. Dat betekent een overgang van
aanbodsturing en alle regulerende kaders die daarbij passen, naar vraagsturing
met bijpassende financiering. Daarbij behoort ook een centrale rol voor de
zorgverzekeraars die een belangrijke eigen verantwoordelijkheid zullen gaan
dragen. Zij zullen tegen de laagst mogelijke prijzen op een zo efficiënt
mogelijk manier de zorg...De heer Braks (CDA):En doelmatig!Minister Kok:Dat zullen ze inderdaad moeten doen. Daar is de overheid niet voor. De
instellingen die hiervoor getraind en opgeleid zijn, zijn de spelers. De zorgverzekeraars
zullen dus op een heel gewiekste manier tegen de laagst mogelijke prijst de
best mogelijke zorg kopen bij de instellingen die de zorgvoorzieningen leveren.
Dit alles zal kunnen gebeuren binnen een ruimer budgettair kader, maar ook
voor de zorg op langere termijn zal naar mijn stellige overtuiging nimmer
een openeindfinanciering kunnen gelden, in de zin van: als het niet efficiënt
verloopt en als de zorgverzekeraars het niet bij die instellingen voor elkaar
kunnen krijgen, hebben wij altijd nog vadertje Staat die dat bijplempt.De heer Braks (CDA):Dat heb ik ook niet gevraagd. Ik stel het doelmatigheidscriterium nadrukkelijk
aan de orde en daar horen allerlei kanttekeningen bij. Ik zou niet willen
dat het anders was. Echter, als aan die voorwaarden wordt voldaan op grond
van goede afspraken die men met de zorgverzekeraars en andere instellingen
maakt, zou onze stelling opgeld moeten kunnen doen. Ik wil ook nog wel zo
ver gaan dat niet álle medische voorzieningen eronder vallen. Dat is
een kwestie van erkenning. Echter, als voorzieningen erkend zijn in het kader
van de publieke zorg, houd ik vast aan de stelling die ik hier vrij kort heb
neergelegd. Ik kom er overigens in tweede termijn nog op terug.Minister Kok:Dat is niet nodig. Wij praten er nu in eerste termijn over en ik concludeer
dat ook u niet voor een openeindregeling bent. Welnu, dan hebben wij met elkaar
de trefwoorden te pakken.De heer Braks (CDA):Het is heel plezierig als je met elkaar mee kunt denken bij deze beschouwingen
in de Eerste Kamer.Minister Kok:Inderdaad, omdat wij intussen aan de bouwstenen voor het nieuwe zorgstelsel
werken.De heer Braks (CDA):Wij blijven dat zeker volgen...Minister Kok:Dat is van groot belang. Willen wij in de komende kabinetsperiode –
wie er dan ook aan het roer staan – spijkers met koppen slaan, zoals
in deze periode met het belastingstelsel is gebeurd, dan zullen toch tegen
de zomer van 2001 de bouwstenen beschikbaar moeten zijn. De SER levert een
rapportage en de politieke partijen zullen hun opvattingen hierover ontwikkelen.
Vervolgens ontstaat er een uitstekende basis voor een publiek, politiek en
maatschappelijk debat en voor de keuzen die daarna volgen. Echter, ik herhaal
dat men niet moet rekenen op een totale openeindfinanciering van de zorg,
met de overheid die uiteindelijk de resterende tekorten betaalt. Men kan wél
rekenen op een ruimer budgettair kader, met daarbinnen een centrale verantwoordelijkheid
voor de zorgverzekeraars. De omvang van het pakket is nog niet bekend. De
wijze van financiering en alle vragen inzake de premiebetaling dienen eveneens
later aan de orde te komen. Dat moet allemaal nog worden bekeken. Ik zie sommigen
hier hoopvol kijken, in de zin "hierover gaan wij vandaag zaken doen", maar
zover is het kabinet nog niet. Niettemin kunnen enkele contouren al worden
aangegeven.De heer Braks (CDA):U weet nu ook op grond van welke uitgangspunten wij al die maatregelen
zullen beoordelen. Wij willen naar het aangegeven einddoel en ik bevestig
dat dit geen open eind in de absolute betekenis van het begrip behoeft te
zijn.De heer De Boer (GroenLinks):Dat dit open eind dit kabinet, de heer Zalm in het bijzonder, een gruwel
is, dan weet ik en snap ik ook wel. Houdt de nieuwe systematiek in dat, wanneer
een verrichting echt nodig is, er geen neen meer wordt verkocht omdat het
budget van een bepaald ziekenhuis op is en het vooraf aangegeven aantal verrichtingen
is overschreden? Is dat de consequentie, hoe dit ook verder wordt uitgewerkt?
Dat is een kwestie van systematiek, maar houdt de inzet van het kabinet in
dat er een einde wordt gemaakt aan de situatie die nu voorkomt, waarin sommige
dingen niet of te laat gebeuren omdat of de capaciteit ontbreekt – dat
probleem is niet gemakkelijk op te lossen – of omdat voldoende budget
ontbreekt? Het laatste lijkt mij onaanvaardbaar.Minister Kok:Ik moet nu enigszins terughoudend zijn, niet omdat ik in de Eerste Kamer
geen full dress debat wil houden over de hoofdlijnen van een nieuw stelsel,
maar ik heb rekening te houden met de huidige stand van zaken bij de gedachtevorming
in het kabinet. De minister van VWS heeft voor de algemene beschouwingen aangeboden,
eerst de notities in het kabinet aan te leveren die kunnen dienen voor het
ontwikkelen van bouwstenen, voor het publieke, politieke en maatschappelijke
debat over de toekomst van het zorgstelsel. Wij hebben nu de algemene beschouwingen
in de Tweede Kamer enige tijd achter ons. De begroting van de minister wordt
een dezer dagen behandeld. Wij hebben de vorige week in een grotere groep
ministers over een aantal notities van haar gesproken. In de huidige fase
wordt daar verder aan gewerkt. Er is nog geen begin van een namens het kabinet
te presenteren of toe te lichten hoofdlijn van een nieuw stelsel. Ik heb alleen
geantwoord aan de heer Braks, die vroeg hoe men in de richting van een omslag
naar vraagsturing zou gaan. Hij vroeg nogal pertinent hoe in dat verband met
het budgettaire kader, al dan niet met een open eind, zou moeten worden omgegaan.Andere vragen, zoals de vraag die de heer De Boer nu stelt, zijn stuk
voor stuk buitengewoon relevant, maar moeten nog zorgvuldig tegen het licht
worden gehouden. Ik hoop dat de heer De Boer dit niet als een ontwijkend antwoord
opvat, want het is echt zo. Zij moeten in alle opzichten worden geanalyseerd
en van antwoorden worden voorzien, voordat het kabinet zelf in staat is om
bouwstenen aan het parlement aan te bieden. Ik zou het in de Tweede Kamer
net zo zeggen. Als ik over de grens heen ga, ga ik filosoferen voor eigen
rekening, zonder dat dit gebaseerd is op voldoende afwegingen die wij samen
in het kabinet hebben gemaakt. Ik vraag daar begrip voor.De heer Schuurman (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Ik vond dat er zo-even vrij snel overeenstemming
was tussen de heer Braks en de minister-president over het open eind.Minister Kok:De heer Braks schrikt daar van!De heer Schuurman (RPF/GPV):Ik wil graag opheldering voor de patiënt. Is het uitgesloten dat
wij Kamerleden in de toekomst nog mensen ontmoeten die zeggen, dat zij niet
geholpen konden worden omdat het budget op was? Dat is een simpele vraag,
die wij allen met de regelmaat van de klok krijgen te horen. De patiënt
heeft geen behoefte aan een verhaal over een openeindregeling. Hij wil weten
waarom hij niet geholpen wordt. Hij vindt het antwoord dat het budget op is
niet afdoende. Dat mag niet mogelijk zijn. Dan moet maar vooruitgegrepen worden
op toekomstige budgetten, maar het uitgangspunt is dat de patiënten moeten
worden geholpen.Minister Kok:Voorzitter! Ik zal de opvattingen van de heer Schuurman verder in onze
beschouwingen betrekken. Anders word ik unfair, door hem antwoord te geven
en de heer De Boer niet. Ik laat het even bij de mededelingen die ik thans
heb gedaan over de stand van het denken binnen het kabinet. De Kamer zal vanuit
het kabinet bediend worden op momenten dat wij verder zijn met onze bouwstenen.
Verder zal zij er met de bewindslieden over kunnen praten bij de begrotingsbehandeling.De heer Braks (CDA):Ik vond het interessant dat de heer Schuurman overeenstemming tussen ons
constateerde. Ik heb het gevoel, dat de overeenstemming niet eens in de schoot
van de regering aanwezig is en dat men over de verschillende aspecten nog
met elkaar van gedachten moet wisselen. De minister van Volksgezondheid zegt
altijd, dat het gaat om een verzekering. Als patiënten verzekerd zijn
tegen bepaalde behandelingen, moeten alle aanspraken toch vergoed worden.
Nogmaals, mits aan doelmatigheid en medische indicatie wordt voldaan. Ik leg
nog eens de nadruk op het verzekeringskarakter van de financiering. Als je
verzekerd bent moeten toch, als aan de voorwaarden is voldaan, de aanspraken
gehonoreerd worden?Minister Kok:Ja.De heer Braks (CDA):Dat bevestigt u?Minister Kok:Ik zei "ja", omdat ik het betoog logisch vond. Dit legt een enorme druk
op de verzekeraar, die dan immers ook de verplichting heeft om datgene waarvoor
de patiënt zich verzekerd heeft in daden om te zetten, met de best mogelijke
waar. De patiënt sluit zijn verzekeringscontract niet bij de overheid,
maar bij de zorgverzekeraar. Wij moeten het nu niet gemakkelijk gaan maken
voor de ene partij, die de verantwoordelijkheid heeft, en op de ouderwetse
manier naar de andere partij, de overheid, stappen, met de vraag wat zij kan
garanderen. De zorgverzekeraar komt in een sleutelrol, de driver's seat.De heer De Boer (GroenLinks):Dat is maar een deel van de waarheid. Een ander deel van de waarheid is
dat de overheid bijvoorbeeld verantwoordelijk is voor de ziekenhuizen. De
overheid legt de ziekenhuizen budgettering op. Hierdoor is het mogelijk dat
het terecht is als de patiënt zorg krijgt en dat de verzekeraar deze
willen betalen, maar dat het ziekenhuis nee verkoopt omdat het budget op is.
Wat u zegt over de verhouding tussen zorgverzekeraars en patiënten, klopt
helemaal, maar er is ook nog de overheidskant. Het is mogelijk dat aan de
private kant aan alle voorwaarden is voldaan, maar dat toch de zorg niet op
tijd wordt geleverd doordat wij als overheid gezamenlijk niet ertoe in staat
zijn, het zodanig te organiseren. Daar gaat het toch om?Minister Kok:Ja, en om de omslag naar vraagsturing. De omslag naar die andere manier
van verzekeren en de sleutelrol van de zorgverzekeraars is essentieel. Dit
krijgt echter zijn volledige werking binnen een geheel waarvoor de overheid
in termen van beschikbare voorzieningen voldoende levert. Ook dit is onderdeel
van het goed werkende stelsel van de toekomst.De heer Schuyer (D66):U was aan het eind van uw verhaal over de zorg gekomen en sprak een eerste
zin over onderwijs uit. Ik heb in het kader van deze beide onderwerpen een
opmerking. Over de financiering is er nu voldoende gewisseld. Wij moeten maar
even afwachten wat het komende jaar de plannen op dit punt zijn.Er is echter een punt dat mij zowel in de zorg als in het onderwijs beklemt.
Van overheidswege wordt bij voortduring vernieuwing op het terrein van de
zorg en op dat van het onderwijs gepropageerd terwijl het bestaande niet goed
functioneert. De organisaties in het onderwijs en de zorg worden bij voortduring
ertoe gedwongen, zich met vernieuwing bezig te houden terwijl zij op een groot
aantal punten nog niet goed kunnen functioneren binnen de bestaande situatie.
Dit wordt ook financieel gepropageerd. Ik spreek hier zelden over dingen waarvan
ik verstand heb, want dat is democratisch niet goed, maar ik zal het nu een
keer doen. In de geestelijke gezondheidszorg moet 10% van het budget van ziekenhuizen
worden besteed aan vernieuwing, ieder jaar opnieuw. Dit is een enorme operatie
met administratieve rompslomp, waarop als kritiek wordt gegeven dat het opgaat
aan management. Hetzelfde geldt voor de Kwaliteitswet. De overheid stelt terecht
eisen aan de kwaliteit, maar dit wordt sterk geëxtrapoleerd in allerlei
jaarstukken en jaarvergaderingen. Als er kritiek is dat het geld niet op de
juiste plaats terechtkomt, moet de overheid er ook naar kijken of zij in haar
regelgeving niet te veel vraagt op dit punt.Minister Kok:Zonder mij met de heer Schuyer te willen meten in deskundigheid over dit
specifieke voorbeeld, kan ik in algemene zin zijn opmerking positief tegemoet
treden. Dat wij aan het nadenken zijn over een nieuw stelsel en werken aan
bouwstenen, die in een bepaalde compositie onderdeel van zo'n nieuw stelsel
kunnen zijn, mag niet in de weg staan aan vernieuwingen en verbeteringen die
thans moeten plaatsvinden, en aan betere benutting van het bestaande, ook
in financiële zin. Ik denk dat er veel redenen zijn om te veronderstellen
dat na de verkiezingen van 2002 op basis van bouwstenen, door het kabinet
aan te leveren, hoe dan ook tot een stelselwijziging zal worden besloten.
Dit hangt natuurlijk van de hoofdspelers af die dan de beslissingen nemen,
en ook van nadere inzichten in een aantal te maken keuzes. Dat er een stelselwijziging
komt, lijkt mij echter erg waarschijnlijk. Wij moeten ons er dan wel rekenschap
van geven dat het net als het nieuwe belastingplan al gauw twee tot maximaal
drie jaar gaat duren voordat het werkelijk in het Staatsblad staat en kan
worden geïmplementeerd. De bouwstenen voor het nieuwe belastingstelsel
dat volgend jaar ingaat, hebben wij gepresenteerd in 1997, in de laatste periode
van het vorige kabinet. Als je gewoon praktisch naar de kalender kijkt, zie
je dat de invoering van een vernieuwd stelsel mogelijk is in 2004, 2005. Alleen
al dit maakt het nodig om in de tussenliggende periode ervoor te zorgen dat
wij nog beter presteren dan thans reeds gebeurt; ik ben het hierover zeer
met de heer Schuyer eens. Wij moeten echter niet de fout maken dat wij verzuimen
in te zien dat er goede dingen gebeuren en dat een aantal dingen zelfs beter
gebeurt dan in het verleden. Omdat er ook urgente vragen over wachttijden,
de werkdruk en al die andere zaken zijn, moeten we het beste uit het bestaande
halen en persen. Intussen moeten we kijken of binnen het bestaande al een
aantal omslagen kunnen worden gemaakt, op een no-regretbasis en in elk geval
niet strijdig met de richting van een nieuw stelsel. Ook moeten we ons tijdig
voorbereiden op de stelselwijziging en de introductie daarvan. Het is dus één
vloeiend geheel. Het zou heel erg onverstandig zijn om ons steeds op één
van die segmenten te concentreren, bijvoorbeeld door alleen maar te kijken
naar wat er op de meest korte termijn kan en moet gebeuren om een aantal urgente
prioriteiten op te lossen. Dat is weliswaar nodig, maar het moet ook steeds
in samenhang worden gezien met de nieuwe vormgeving die wij voor ogen hebben.
Wij moeten daarbij nagaan waar mogelijke fricties liggen. Overigens, als wij
nu de ogen alleen maar richten op het nieuwe stelsel en de discussies daarover,
zouden wij al snel de fout maken om onvoldoende aandacht te geven aan wat
thans moet geschieden. Terecht werd dat gisteren naar voren gebracht.Voorzitter! Ik wil een enkele opmerking maken over het onderwijs. Ik zal
de laatste zijn om geen reële knelpunten in deze sector te zien, maar
tegelijkertijd meen ik dat de sector onderwijs en de mensen die met veel enthousiasme
en met een enorme inzet werkzaam zijn tekort wordt gedaan door een ontkenning
van zaken die wel goed gaan, van de kwaliteit die wel wordt geleverd en van
vorderingen die wel worden geboekt. De Nederlandse leerkrachten leveren een
prestatie van formaat en in internationale vergelijkingen van schoolprestaties
scoort Nederland op een groot aantal terreinen goed.In de onderwijsbeleidsbrief "Onderwijs in stelling" hebben de bewindspersonen
een aantal belangrijke lijnen voor de langere duur uiteengezet. Ik verwelkom
uiteraard de steun voor deze onderwijsbeleidsbrief, zoals uitgesproken door
onder andere mevrouw Van den Broek. Zij heeft gelijk als zij aangeeft, dat
het er nu op aankomt om deze visie de komende jaren gestalte te geven. Een
van de uitgangspunten voor dit kabinet is dat optimaal moet worden geprofiteerd
van de vitaliteit en het innoverend vermogen van de sector zelf, van de autonome
instellingen en de professionals die in de sector werken, instellingen die
recht doen aan verschillen in capaciteit en interesses van individuele leerlingen
door middel van een gevarieerd onderwijsaanbod. Het gaat om instellingen die
door ouders, leerlingen, leerkrachten, bedrijven en andere belanghebbenden
kunnen worden aangesproken op de kwaliteit die zij daarbij leveren. Tegelijkertijd
krijgen zij van de overheid de autonomie, nodig om hun innovatieve vermogen
ook daadwerkelijk optimaal te benutten. Voorwaarde is natuurlijk wel, dat
de overheid de financiële middelen levert die bij een kwalitatief hoogwaardig
en voor iedereen toegankelijk onderwijs horen. Niet voor niets is er de afgelopen
jaren voor het onderwijs veel geld bijgekomen, zeker ook in
de begroting van het komend jaar. De middelen die voor 2001 beschikbaar zijn,
samen met de middelen die bij de totstandkoming van het regeerakkoord en bij
opeenvolgende gelegenheden beschikbaar zijn gesteld, lopen op tot 2,9 mld.
Daarnaast wordt in de onderwijsbeleidsbrief een middellangetermijnverkenning
aangekondigd, die duidelijk zal maken wat nodig is voor een onderwijsbestel
dat optimaal aan de eisen van de moderne tijd voldoet. Onder de voorwaarde
dat de overheid garant staat voor 100% publieke financiering van het initiële
onderwijs heeft het kabinet in de beleidsbrief van de bewindslieden van OCW
aangegeven, binnen welke grenzen vormen van sponsoring of vormen van vrijwillige
ouderbijdragen mogelijk moeten zijn. Dergelijke bijdragen, die een vrijwillig
karakter moeten hebben, komen echter uitdrukkelijk boven op de publieke financiering,
nodig voor goed en toegankelijk onderwijs. Er worden dus geen publieke gaten
met private middelen gedicht.Voorzitter! Ik wil nog enkele opmerkingen maken over de concrete arbeidsmarktproblematiek
in het onderwijs en dan begin ik met de zogenaamde zij-instroom. Het beleid
aangekondigd in de nota "Maatwerk voor morgen" werpt zijn eerste vruchten
af met een ruime belangstelling voor de mogelijkheid om als zij-instromer
in het onderwijs te gaan werken. In de meer recente vervolgnota Maatwerk deel
twee worden de voorzieningen gecreëerd om zij-instromers in de school
zelf op te leiden tot bevoegd docent. Als zij-instromers worden opgeleid tot
bevoegde leerkrachten, is dit een maatschappelijk zeer relevante aanwending
van talent.Daarnaast is de slagvaardigheid van scholen op de arbeidsmarkt vergroot
door de introductie van een vrij besteedbaar schoolbudget. Mevrouw Van den
Broek vroeg daar gisteren naar. Dat budget bedraagt ƒ 15.000 per school
in het primair onderwijs, ƒ 130.000 per school in het voortgezet onderwijs
en ƒ 600.000 per instelling in de beroeps- en volwasseneneducatie.
In totaal is hiervoor dus een bedrag van 240 mln. beschikbaar. Zo wordt een
impuls gegeven aan de mogelijkheden die de school heeft om een eigen personeelsbeleid
te voeren. Die budgetten zijn bestemd voor ondersteunende functies, functiedifferentiatie,
werkdrukvermindering en versterking van de arbeidsmarktpositie van de school.
Voor scholen in achterstandswijken zijn daarbovenop nog specifieke budgetten
beschikbaar, die kunnen oplopen tot ƒ 100.000 per school.Verder is in de CAO 2000-2002 geïnvesteerd in het loon- en functiegebouw
in het onderwijs om het leraarsberoep aantrekkelijker te maken. Ook zijn afspraken
gemaakt om het ziekteverzuim in de komende drie jaar te verminderen. Er is
een bedrag van 50 mln. beschikbaar gesteld voor ondersteuning daarvan. Tot
slot is er de ADV-verzilvering. Dit vernieuwend element komt voort uit een
motie-Rosenmöller/De Graaf bij de algemene politieke beschouwingen. In
die motie werd de regering gevraagd, met de onderwijsbonden afspraken te maken
om leraren de mogelijkheid te geven tijdelijk en vrijwillig hun volledige
ADV om te zetten in gewerkte uren. Dat heeft geresulteerd in een akkoord dat
dit inderdaad mogelijk maakt. Om een extra impuls te geven aan het arbeidsmarkt-
en personeelsbeleid op schooiniveau bevat het akkoord ook de afspraak dat
het al genoemde decentrale schoolbudget vanaf 1 december aanstaande met 10%,
dus zo'n 24 mln., wordt verhoogd.De heer De Boer (GroenLinks):Ik wil een vraag stellen over een dilemma, waarvan ik zelf ook niet goed
weet hoe het opgelost moet worden. Het heeft te maken met overheidsplanning.
Alles is een golfbeweging. Bij de arbeidsmarkt in het onderwijs, het aantal
huisartsen en tandartsen, en voldoende werkers in de gezondheidszorg heb ik
het gevoel dat wij altijd achter de ontwikkeling aanlopen. Ik ben bij een
gemeente tien jaar verantwoordelijk geweest voor de onderwijssector. Acht
jaar geleden zat er geen beweging in. Er was geen baan te vinden en iedereen
bleef op zijn plek zitten. Solliciteren was nauwelijks mogelijk. Nu zie je
opeens aan alle kanten krapte. Kunnen wij met elkaar, als intelligente samenleving,
niet meer doen aan vooruitzien en zaken daarop plannen? Waarom lopen wij altijd
bij de ontwikkeling achterop, waardoor wij altijd gaten aan het dempen zijn?
Dat kost meer geld en levert tijdelijk minder kwaliteit op.Minister Kok:Tijdens de beantwoording van een eerdere vraag zei ik al dat ik er geen
behoefte aan heb om dingen mooier te maken dan ze zijn. Wij moeten gewoon
realistisch zijn. De praktijk leert ons dat wij op dit punt enigszins verrast
zijn door een aantal spectaculaire ontwikkelingen van verschillende aard.De heer De Boer (GroenLinks):Even tussendoor, ik bedoel dit niet als verwijt.Minister Kok:Ik had het boetekleed ook nog niet aan. Ik wist zelfs nog niet waar het
hing. U dacht een gebaar van mij in die richting te zien en wilde mij daarvoor
behoeden, waarvoor dank. Ik zag de interruptie als een bijdrage tot overdenken.
Bij dit alles is natuurlijk ook aan de orde de vraag wat wij onder planning
verstaan. Immers, het gaat om voorlichting, om informatie, om het bewust maken
van mensen, om het inspireren van mensen. Je hebt ook een zekere planningsmogelijkheid
in de opleidingscapaciteit. De vraag of mensen daar gebruik van maken, of
zij naar die scholen willen gaan, dat ook leuk vinden voor later en, vervolgens
als zij dat gedaan hebben, ook naar het onderwijs willen en daarin willen
blijven, wordt echter in de microsfeer door mensen zelf beantwoord en daarbij
spelen andere redenen een rol. Als wij het hebben over vooruitkijken, plannen
en organiseren, moeten wij dat aspect erbij betrekken. Zonder mijzelf nu te
verontschuldigen en ook zonder voor verantwoordelijkheden weg te lopen, stel
ik vast dat wij toch een aantal verrassende ontwikkelingen hebben meegemaakt.
In de eerste plaats is in een korte reeks van jaren het hele fenomeen van
de kenniseconomie en kennissamenleving op een veel hoger plan komen te staan.
Dat heeft met de ICT- en communicatierevolutie te maken. Er zullen zeker denkers
zijn geweest die dat lang van tevoren zagen aankomen. Ik bedoel dat niet onaardig,
maar ook als algemene opmerking. Het tempo waarin dat wereldwijd, onomkeerbaar
en stormachtig is gebeurd, komt terug in de tekortschietende opleidingscapaciteit
en deelname daaraan. Een tweede factor, en die is typisch Nederlands, is dat
de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt hier spectaculairder zijn geweest dan
in vrijwel alle andere Europese landen. Nu kan men zeggen: Paars had het toch
zo goed voor elkaar met "werk, werk en nog eens werk"; je hebt
toch ook wel een scenario gemaakt dat het ook echt zou werken, zelfs meer
dan goed; ben je nu niet een beetje door die verrassende ontwikkelingen enigszins
op achterstand geplaatst? In zekere zin is dat wel het geval. Naarmate de
hele economie geweldige werkgelegenheidsmogelijkheden is gaan creëren,
is ook de push- en pullfactor gaan spelen en dienovereenkomstig groter. Dan
doel ik op mensen die vanuit het onderwijs ergens anders heengaan of op de
aantrekkingskracht van het bedrijfsleven op jonge, afstuderende mensen.Wat zegt dit allemaal? Ik sprak net over de werkgroep-Van Rijn, die voor
de korte termijn advies uitbrengt. Als wij proberen onze "act together" te
hebben en te houden voor de middellange en de lange termijn, moeten wij analyses
maken en prioriteiten stellen voor de toekomstige inrichting van Nederland.
Daaruit moeten wij de les trekken dat er structureel aan het onderwijs en
onderzoek in de meest brede varianten, ook onderwijs nadat men de opleiding
achter de rug heeft, dus tijdens het arbeidzame leven, een veel grotere prioriteit
moeten geven dan in het verleden het geval was. Daarbinnen praat je dan over
arbeidsomstandigheden, de tewerkstellingsmogelijkheden, de aantrekkelijkheid
van sectoren om in te werken, het inspireren van jonge mensen om daarin zelf
hun weg te zoeken. Dat alles is nu reeds hoofdprioriteit voor het kabinet
en zal dat ook voor de komende jaren zijn. Dat staat voor mij vast.De heer De Boer (GroenLinks):Het zal de minister-president genoegen doen dat ik het met alles eens
ben wat hij de laatste vijf minuten heeft gezegd. Daar ligt het probleem dus
niet. Het gaat mij nu om een specifiek onderdeel van hoe wij in Nederland
omgaan met allerlei ontwikkelingen. Laat ik het als volgt illustreren. Vijf
of zes jaar geleden liep het aantal aanmeldingen voor de PABO sterk terug.
Als je dat naast de demografische ontwikkeling zette, kon je op je klompen
aanvoelen dat dat zes jaar later een probleem zou opleveren. Wanneer gaan
wij jongeren met stimulerings- en reclameacties echt actief opwekken? Dat
gebeurt pas als wij echt in de problemen zitten. Mijn vraag is nu of wij niet
kunnen komen tot een proactief beleid, om dat modewoord maar even te gebruiken,
waarbij wij veel vlugger beleid inzetten als wij een ontwikkeling zien aankomen.
In mijn simpele voorbeeld hadden al vijf jaar geleden goede wervingsacties
voor de PABO moeten worden gestart. Dat is volgens mij onvoldoende gebeurd.
Het is een simpel voorbeeld, maar ik bedoel het veel wijder voor de gehele
sector waarover wij het hebben.Minister Kok:Er zitten bewindslieden achter deze tafel – die zijn zelfs voor
mij af en toe hoorbaar – die uit eigen ervaring kunnen aangeven, zij
krijgen daar nu alleen niet de gelegenheid voor, dat en waarom ook in de afgelopen
jaren heel veel is gebeurd bij het stimuleren van mensen om naar de PABO te
gaan. In elk geval staat vandaag vast dat de instroom in de PABO flink is
toegenomen en nog toeneemt. De opmerking over de wenselijkheid van een nog
proactiever beleid, meer rekening houdend met toekomstige ontwikkelingen,
zeker ook in deze kernsectoren, is op zichzelf echter terecht en correct.
Je kunt echter ook met een proactief beleid moeilijk delen van de toekomst
voorspellen. De arbeidsmarkt is in een paar jaar totaal van gezicht en samenstelling
veranderd. Men kan wel zeggen dat wij te bescheiden zijn geweest in het verwachten
van het eigen succes, maar de omvang en de mate van die verandering, die is
samengegaan met een enorme, zich voortzettende opleving van de internationale
conjunctuur – zie de ontwikkeling in de VS, waar al zeven jaar lang
sprake is van een formidabele groei; ook hier is sprake van een robuuste economische
ontwikkeling, waarbij door het eigen beleid de werkgelegenheid enorm is aangetrokken –
heeft natuurlijk een aantal spanningsvragen opgeroepen. Daarbovenop komt de
geheel nieuwe kennissamenleving die zich de laatste jaren aftekent en die
de consequentie is van de communicatierevolutie en het feit dat wij daar een
aandeel in willen hebben en ook al hebben. Daardoor wordt de schaarste alleen
maar groter. Als Nederland geen aantrekkelijk land voor die sectoren was,
zouden wij geen schaarste hebben omdat er dan in die sectoren geen behoefte
aan mensen zou zijn. Gelukkig is daar wel behoefte aan; die mensen moeten
er dus komen. De aansporing door de heer De Boer is op zich echter volledig
terecht. Met het oog op de toekomst moet hier op alle niveaus van de overheid,
maar ook in samenspraak met de andere acteren de nodige aandacht aan worden
gegeven.Voordat ik bij het blokje "internationaal" en bij enkele afrondende opmerkingen
over de brede beleidsambities van het kabinet kom, moet ik één
opmerking maken over de agrarische sector. Ik heb verzuimd om die sector vanochtend
in de schriftelijke beantwoording al een plek te geven. De heer Braks heeft
gesproken over de land- en tuinbouw, die naar zijn mening bij deze regering
weinig genade kan vinden. Hij vroeg een visie op de toekomst van agrarisch
Nederland. Daarover wordt in de begroting van LNV natuurlijk het nodige vermeld,
maar ik spreek ook hier graag uit dat het kabinet grote waarde hecht aan de
betekenis en de bijdrage van de agrarische sector voor onze samenleving, ook –
maar niet alleen – in economische zin. Het economische belang is natuurlijk
duidelijk: het agro/food-complex vertegenwoordigt een bruto toegevoegde waarde
van 72 mld.; de landbouw in ruime zin verdient daarmee ongeveer 10% van ons
BNP. Alleen al om die reden is deze sector van nationaal belang, maar er is
meer aan de orde. Het strategisch perspectief dat de regering voor ogen heeft,
is een sector die economisch, ecologisch en sociaal duurzaam produceert en
internationaal kan concurreren, maatschappelijk wordt gewaardeerd en toonaangevend
is in vernieuwing. Het uitgangspunt van de nota Voedsel en groen is in zijn
consequenties het doordenken van de omslag van een op aanbod gerichte benadering
naar een op de vraag van consumenten gerichte benadering. Ik voeg daaraan
toe dat het kabinet eerder dit jaar bovendien een nota voor het beleid inzake
natuur, bos en landschap heeft uitgebracht. Beide nota's gaan in op de betekenis
van de primaire landbouw voor het platteland. Er wordt thans gewerkt aan een
nationaal natuuroffensief voor versnelling en intensivering van het natuurbeleid.
De leidraad is het uitvoeringsprogramma van de kabinetsnota Natuur voor mensen,
mensen voor natuur, die mede gerelateerd is aan de Vijfde nota ruimtelijke
ordening, die de Kamer binnenkort mag verwachten. Ik kan de
heer Schuurman nu reeds melden dat in die nota een robuust kader zal worden
neergezet, waarbij naast de economische aspecten ook onderwerpen zoals leefbaarheid,
maatschappelijke waarden, natuur en water een volwaardige plaats krijgen.Voor de geachte afgevaardigde mevrouw Van den Broek voeg ik hieraan toe
dat de overheid het zich tot taak rekent om goed opdrachtgeverschap te stimuleren.
De kwaliteit van de leefomgeving kan op verschillende wijzen worden gediend.
Voor de rijksgebouwen wil de overheid zelf invulling geven aan het goede opdrachtgeverschap,
waaraan in de architectuurnota Ontwerpen in Nederland de nodige uitvoering
wordt gegeven.Ik kom nu bij het blok "internationaal". Volgende week dinsdag zal deze
Kamer een debat voeren met de minister en de staatssecretaris van BZ over
de Staat van de Europese Unie. Tijdens dat debat zal worden ingegaan op vragen
die in eerste termijn door de Kamer zijn verwoord, onder meer over het belang
van de intergouvernementele werkwijze, de institutionele structuren en de
ontwikkelingen in het denken daarover. Wij staan thans aan de vooravond van
de Europese Raad van Nice. Opnieuw is dat een belangrijk moment in de institutionele
ontwikkeling van de Unie. De uitkomst van Nice moet de Unie definitief gereedmaken
voor de uitbreiding. De IGC moet dus in Nice succesvol worden afgerond. Over
de stand van zaken in de onderhandelingen en de inzet in het resterende traject
stuurde de regering de Kamer vorige week een notitie. Bij het debat over de
Staat van de Unie en de BZ-begrotingsbehandeling kan daarop uitvoerig worden
ingegaan. Kortheidshalve noem ik de hoofdpunten: de samenstelling van de Commissie,
de stemmenweging, de besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid, de nauwere
samenwerking en institutionele aanpassingen als gevolg van ontwikkelingen
op EVDB-gebied. De hervormingen op deze terreinen beogen de slagkracht, de
democratie en de transparantie van de Unie te bevorderen. De regering deelt
niet het oordeel van de geachte afgevaardigde, de heer Braks, dat de intergouvernementele
samenwerking meer en meer om zich heen grijpt, dat de positie van de kleine
landen hierdoor wordt ondermijnd en dat dit proces zich aan democratische
controle onttrekt. Het tegendeel is waar. Door de IGC zal de positie van de
voorzitter van de Commissie worden versterkt, zodat de Commissie als geheel
aan slagkracht wint. De Commissie is de motor van de Europese Unie. Dat is
nu reeds belangrijk en zal dat straks ook zeker zijn in een grotere Unie.
De IGC zal ook de positie van het Europees Parlement versterken. Indien de
Raad met een gekwalificeerde meerderheid besluit, wat in onze ogen in meerdere
gevallen nodig zal zijn, zal het Europees Parlement op wetgevend terrein het
co-decisierecht krijgen.De heer Braks (CDA):Ik ben blij met deze fundamentele opstelling van de regering. Ik had niet
anders verwacht. Mijn opmerking over de intergouvernementele opmerking was
gericht op de heer Solana als een instrument daarvan. Wij hebben vervolgens
moeten constateren dat bepaalde documenten niet eens meer openbaar zijn. Daar
doelde ik op met mijn opmerking over de positie van de kleinere lidstaten,
die toch moeilijk toegang kunnen krijgen bij een restrictief intergouvernementeel
gevoerd beleid.Minister Kok:De kwestie van de openbaarheid is een hoofdstuk op zichzelf, waarbij Nederland
een duidelijke positie heeft bepaald. Daar zal zeker volgende week nader over
gesproken kunnen worden. Dat geldt ook voor het onderwerp van de Hoge Vertegenwoordiger.
In de nota over de Staat van de Unie staat dat voor de institutionele verhoudingen
op de langere termijn wij van mening zijn dat de taken die op dat terrein
door de Hoge Vertegenwoordiger worden verricht fundamenteel bij de Commissie
thuishoren. Tegelijkertijd moeten wij in de bestaande wijze van werken van
de Unie optimaal gebruikmaken van de diensten en kwaliteiten van de Hoge Vertegenwoordiger,
die van niet geringe betekenis zijn om ons verder te brengen op een aantal
heel belangrijke onderwerpen, ook op een cruciaal moment. Ik noem de Balkan,
het Midden-Oosten, Afrika en al die andere onderwerpen waarbij de Hoge Vertegenwoordiger
een belangrijke rol vervult.Voorzitter! Diverse leden van de Kamer stellen vragen die raken aan het
Handvest Grondrechten. Ook daarover heeft de regering een notitie opgesteld
voor het parlement. In Nice zal het werk van de conventie worden afgerond
in die zin dat de Europese Raad het Handvest als politieke verklaring zal
verwelkomen. Aan deze conventie hebben de voorzitter van de Eerste Kamer als
regeringsvertegenwoordiger en de heer Hirsch Ballin namens de Eerste Kamer
persoonlijk veel bijgedragen. Daarvoor heeft de regering veel waardering.
Na Nice moet het werk worden voortgezet met het oog op een verankering van
grondrechten in de Unie. Dat is onze ambitie. Wij willen verdergaan in de
richting van concrete invulling en vormgeving van de gemeenschap van waarden
en rechten die de Unie is. Over uitbreiding kort het volgende. Op 8 november
publiceerde de Commissie haar voortgangsrapport. Afgelopen week zond de regering
haar tweede uitbreidingsnotitie aan het parlement. Beide documenten geven
aan dat er belangrijke voortgang is geboekt sinds de top van Helsinki. Wij
zijn goed op weg in de onderhandelingen met twaalf kandidaat-lidstaten. De
vaart moet erin blijven. Dat betekent hard dooronderhandelen met goed oog
voor de vereiste zorgvuldigheid, zodat medio volgend jaar een planning kan
worden gemaakt van het eindtraject. Onze ambitie is dat wij in 2002 de onderhandelingen
met de eerste toetreders kunnen afronden. Er valt nog veel inhoudelijks te
regelen. De onderhandelingen zullen niet eenvoudig zijn. De implementatie
van communautaire regelgeving, vooral op het gebied van de interne markt,
het landbouwdossier en het vrij verkeer zal veel aandacht vragen.De heer Braks wees terecht op de noodzaak om bij het Europese dossier
te werken aan verbreding van het publieke draagvlak. Tijdens de algemene politieke
beschouwingen vorig jaar heb ik aangekondigd dat de lidstaten een open debat
moeten voeren met de Europese burger, opdat deze beide processen steunt, zowel
de uitbreiding als de institutionele aanpassingen. De regering heeft vervolgens
concrete stappen gezet om werk te maken van voorlichting aan de Nederlandse
burgers over de uitbreiding. Daartoe heeft zij in maart van dit jaar een startnotitie
goedgekeurd. Hierin is in grote lijnen een strategie geschetst om de burgers
te informeren en met hen in discussie te gaan over uitbreiding
en de consequenties daarvan. Ook beschreef deze notitie een aantal concrete
activiteiten die dit jaar op poten zouden worden gezet. Dat is ook gebeurd.De heer Schuyer vroeg naar de kabinetsopstelling over het Nederlands in
de EU. Het Nederlands is één van de elf officiële talen
van de EU. Over dit onderwerp kunnen alleen maar eenparigheid van stemmen
besluiten worden genomen. Nederland beschouwt het talenregime als een principiële
kwestie, op grond van de gelijkwaardigheid van alle elf Gemeenschapstalen.
Wij houden vast aan de opvatting dat in de EU nu en in de toekomst een plaats
zal zijn ingeruimd voor de Nederlandse taal.De heer Schuyer heeft voorts aandacht gevraagd voor enkele mogelijke institutionele
veranderingen in de Unie op lange termijn, die het kabinet in de Staat van
de Europese Unie heeft genoemd. In het eerste hoofdstuk van de Staat van de
Europese Unie, getiteld "Het Europees integratieproces verkend", zijn diverse
ideeën opgenomen waarover in de toekomst verder zou kunnen worden nagedacht.
Het gaat dus nadrukkelijk niet om beleidsvoornemens van de regering, maar
om ideeën die nader tegen het licht zouden kunnen worden gehouden, met
de daaraan verbonden plussen en minnen, in de politieke en maatschappelijke
gedachtewisseling over de toekomst van Europa. Het betreft ideeën die
niet door Nederland, maar door sommige andere lidstaten van de Unie zijn opgebracht.
Wij hebben het ook gedaan tegen de achtergrond van tot ons gerichte vragen,
wat in nota's die uitnodigen tot een gedachtewisseling nu de Nederlandse bijdrage
is aan ideeën die elders in Europa naar voren worden gebracht. Wij willen
de gedachtewisseling daarover niet uit de weg gaan en staan uiteraard ook
in het debat volgende week ervoor open om met uw Kamer die gedachtewisseling
aan te gaan.Mevrouw Van den Broek heeft gevraagd of gekeken is naar UNMEE in relatie
tot andere organisaties. Verleden week heeft de EU een verklaring afgegeven
waarin steun voor UNMEE wordt uitgesproken. Van deelneming van de Unie kan
natuurlijk geen sprake zijn. De secretaris-generaal van de Verenigde Naties
heeft in een vroeg stadium SHIRBRIG gevraagd om voor deze missie capaciteit
beschikbaar te stellen. Voor Nederland heeft in de besluitvorming daarover
een belangrijke rol gespeeld, dat de UNMEE-missie in dat kader wordt ingezet.
Deelname in SHIRBRIG-verband waarborgt een zekere inkadering in samenwerking
met troepen van andere veelal NAVO-landen, waarmee is geoefend.In tegenstelling tot de UNMEE-missie voldeed de Sierra Leone-missie waar
de heer De Boer over sprak, niet aan de meeste voorwaarden van het Nederlandse
toetsingskader. Er was geen sprake van een helder en werkbaar mandaat en de
militaire risico's waren te hoog. Ik breng in herinnering dat Nederland zich
in de Veiligheidsraad heeft ingezet voor het mandaat van deze missie, maar
helaas zonder resultaat. Wij hebben wel in de Veiligheidsraad kunnen bijdragen
aan andere zaken die in relatie tot het conflict in Sierra Leone invloed kunnen
uitoefenen, zoals het diamantenembargo en de instelling van het speciale hof.Ik heb het waarschijnlijk al vaker gezegd: 70% van de werkzaamheden van
de Veiligheidsraad richt zich op conflicten in Afrika. Ik kijk nog steeds
met tevredenheid terug op het Nederlandse voorzitterschap van de Veiligheidsraad
in september vorig jaar, terwijl Nederland dit jaar bezig is de maand november
af te ronden. Vorig jaar was Nederland het eerste land dat Afrika zo expliciet
op de agenda zette en dat heeft onmiddellijk navolging gevonden tijdens het
Britse en Amerikaanse voorzitterschap. Ik stel vast dat de actieve Nederlandse
opstelling aan belangrijke initiatieven heeft bijgedragen, zoals Angola en
Guinee Bissau. Ook in deze maand van het Nederlands voorzitterschap staat
Afrika weer prominent op de agenda.Voorzitter! In antwoord op vragen van de heer Braks wil ik nu graag iets
zeggen over de situatie op de Molukken. Hij drong aan op nadere stappen om
de situatie op de Molukken ten positieve te keren. Nederland blijft zoeken
naar wegen om de situatie op de Molukken op de internationale agenda te houden.
Dat is absoluut nodig zolang daar geen sprake is van een structurele verbetering
van de omstandigheden. De recente EU-missie naar de Molukken heeft geconstateerd
dat er nog steeds sprake is van een gespannen, soms zeer gespannen situatie.
Uitgangspunt van de Nederlandse inzet blijft dat het eerst en vooral aan de
bevolking en de autoriteiten op de Molukken zelf is om een duurzame oplossing
te vinden voor de problemen. Bilateraal en multilateraal dringt Nederland
er bij de Indonesische regering op aan haar gezag daadwerkelijk te doen gelden
opdat rust en orde kunnen terugkeren.Met de EU-missie is een belangrijk politiek signaal van betrokkenheid
afgegeven aan de bevolking op de Molukken en ook aan de Indonesische regering.
Op basis van het rapport van de missie wordt op dit moment in de EU overleg
gevoerd over het vervolg op de missie. Het rapport bevat hierover een aantal
goede aanbevelingen waarover binnenkort ook met de Indonesische autoriteiten
zal worden gesproken. Nederland zet onder meer in op een structurele dialoog
met de lndonesische autoriteiten over aangelegenheden inzake de Molukken,
niet alleen over mogelijkheden van meer humanitaire en wederopbouwhulp vanuit
de EU, hoe belangrijk ook, maar ook over de politieke situatie ter plekke.Op het gebied van noodhulp zal Nederland zich ruimhartig blijven opstellen.
Dat geldt, voorzover dat nu reeds mogelijk is, ook voor hulp aan de wederopbouw.
Ik wijs onder meer op de recente Nederlandse bijdrage van 5 mln. in het kader
van het Community Recovery Programme. Nederland zal op het gebied van humanitaire
en wederopbouwhulp genereus blijven. De inzamelingsactie Samen voor de Molukken
is recent van start gegaan en minister Van Boxtel heeft namens het kabinet
daarbij een startbedrag van 3 mln. gestort.Het is essentieel over deze inspanningen goed te communiceren met de Molukse
gemeenschap in Nederland en dat gebeurt ook. Zo zijn de Molukse organisaties
door minister Van Aartsen direct geïnformeerd over de bevindingen en
aanbevelingen van de EU-missie. Tijdens de ontmoeting tussen een kabinetsdelegatie
op 16 oktober is afgesproken dat minister Van Boxtel periodiek zal overleggen
met deze organisaties om een optimale informatie-uitwisseling te garanderen,
ook met Molukse jongeren, juist ook om hen te informeren over de Nederlandse
inspanningen in de richting van de Molukken. Mijnheer de voorzitter! Ik heb nog enkele opmerkingen ter afronding van
mijn bijdrage in eerste termijn. De unieke kans die de huidige voorspoed ons
biedt om de fundamenten voor onze toekomst te versterken, economisch, ecologisch
en sociaal, schept een grote verantwoordelijkheid. Van die verantwoordelijkheid
is de regering zich terdege bewust. De gestage economische wind in de rug
die ons land deze jaren geniet, plaatst ons voor nieuwe uitdagingen. Maatschappelijke
tekortkomingen worden scherper zichtbaar. Burgers stellen hoge en steeds hogere
eisen aan de kwaliteit van publieke voorzieningen naast de wens om volop de
ruimte te houden of te krijgen voor persoonlijke keuzes. Waar private rijkdom
en particuliere bestedingen toenemen – en daar is op zichzelf natuurlijk
helemaal niets mee – schuurt het als tegelijkertijd in de zorg, in het
onderwijs, maar ook elders sprake is van moeilijk of niet te vervullen vacatures.
Net zo goed als het wringt als de leefbaarheid, de participatie en de integratie
in een aantal wijken en buurten van grote en grotere steden nog achterblijven.
Het aanpakken van dit soort vraagstukken kan mede een kwestie van geld zijn,
maar zeker niet alleen. Ik ben dat met onder anderen de geachte afgevaardigden
mevrouw Lycklama en de heer Schuyer eens. Verschillende geachte afgevaardigden
hebben er gisteren terecht op gewezen dat het vooral ook een kwestie van organisatie
van de publieke sector betreft, van de wijze van omgaan met de betrokkenheid
van burgers en bedrijfsleven, van een goede samenwerking tussen de verschillende
overheden en wisselwerking tussen beleidsvoorbereiding en beleidsuitvoering.
Het kabinet zet ook vol in op de aanpak van de zogenaamde sturingsvraag: wie
doet wat, op welk niveau en hoe werkt men samen. Wij zetten dus in op een
moderne wijze van met elkaar omgaan. Voorbeelden hiervan zijn de nieuwe wijze
van werken bij het integrale veiligheidsbeleid, het grotestedenbeleid en de
stedelijke vernieuwing. Dat zijn allemaal beleidsterreinen waarbij de aansturing,
de uitvoering en zelfs de verantwoordelijkheden anders georganiseerd en verdeeld
zijn dan nog maar kort geleden het geval was.Centraal staat een bijdetijdse, integrale en samenhangende aanpak van
grootstedelijke vraagstukken. Samen met gemeenten en lokale partners worden
problemen creatief tegemoet getreden. Er worden kansen benut en niet langer
is er sprake van eenrichtingsverkeer van rijk naar medeoverheden. Integendeel,
er is sprake van een samengedragen aanpak van de verbetering van veiligheid
en leefbaarheid en de versterking van de stedelijke economie en de sociale
infrastructuur. Onze inzet is erop gericht, burgers, lokaal bedrijfsleven
en maatschappelijke organisaties van meet af aan bij de buurt- en wijkaanpak
te betrekken. Wij willen voluit actief gebruikmaken van hun kennis en vaardigheden.
Er zijn ook voorbeelden dat deze aanpak werkt. Wij willen verder niet alleen
gebruikmaken van kennis en verantwoordelijkheden, maar ook de kennis die inmiddels
elders is opgedaan gebruiken om elders nieuwe initiatieven te ontwikkelen.Hiermee wil ik aangeven dat ook hier het denken niet stilstaat. De uitdagingen
en de problemen van vandaag worden immers heel anders aangepakt dan die van
zo'n tien of twintig jaar geleden. De tijd staat niet stil, ook niet bij de
overheid. Beleid is voortdurend in ontwikkeling en nieuwe inzichten krijgen
hun inpassing. Tevens illustreren mijn voorbeelden dat beleidsontwikkeling
niet vanuit een ivoren toren plaatsvindt. Ik zeg dit om mogelijke misverstanden
weg te nemen en geen onduidelijkheid te laten bestaan over de eigen aanspreekbaarheid
van de overheid.Wij willen geen mistige verhoudingen en geen verwarring over te onderscheiden
verantwoordelijkheden. Dat is een heel belangrijke notie die in het debat
van gisteren terecht is benadrukt. Er moet waar mogelijk worden samengewerkt,
maar de te onderscheiden verantwoordelijkheden moeten daarbij zichtbaar blijven.
Het moet immers duidelijk zijn wie, waar en waarom aanspreekbaar is.Vanmorgen heb ik wat langer stilgestaan bij de zorgsector. Ik sprak daarbij
onder meer over de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de overheidsgeledingen
en het veld. Hier loopt een en ander langs de lijnen van publiek en privaat.
Bij de overheid en zijn geledingen moet echter ook een vergelijkbare manier
van werken worden ontwikkeld.Mijnheer de voorzitter! Nu het na de noodzakelijke, soms pijnlijke –
ik realiseer mij dat zeer wel – maar ook noodzakelijke ingrepen van
de afgelopen decennia beter gaat en wij de vruchten van het gevoerde beleid
eerder dan verwacht kunnen plukken, komen nieuwe mogelijkheden binnen ons
bereik. Iedereen moet echter beseffen dat, zoals het realiseren van ombuigingen
tijd kostte, ook aanpassingen en verbeteringen van de kwaliteit tijd vragen.
Hierachter gaan immers grote aanpassingen van stelsels schuil.Het bewustzijn dat welvaart verdiend moet worden, is een prikkel voor
dit kabinet om de mogelijkheden die de huidige economische voorspoed biedt,
te gebruiken om welvaart en welzijn voor de toekomst veiligstellen, zowel
kwantitatief als kwalitatief, en de knelpunten en de problemen van vandaag
aan te pakken. Bij dat beleid laat het kabinet zich leiden door de normen
en waarden die de Nederlandse samenleving in het verleden steeds bijeen hebben
gehouden en haar als samenleving kwalificeren: ontplooiingsvrijheid, gelijkheid
van kansen, respect voor elkaar en solidariteit.De combinatie van een blijvend solide begrotingsbeleid en een groeiende
arbeidsparticipatie maakt voor het eerst sinds lange tijd een begroting met
een overschot mogelijk. Het kabinet stelt met voldoening vast dat de Kamer
dit breed ondersteunt, zoals blijkt uit het feit dat niemand hierover heeft
gesproken. Daadwerkelijke reductie van de overheidsschuld in relatieve zin
en ook in klinkende munt is immers nodig om de lasten van de vergrijzing niet
naar de toekomst te verschuiven en ook overigens rekening te houden met eisen
die in een veranderende samenleving aan maatschappelijkezorgvoorzieningen
en anderszins worden gesteld. Met de verdere voeding van het AOW-fonds kunnen
wij, ook op lange termijn, een welvaartsvast ouderenpensioen veiligstellen.Bovendien kunnen omvangrijke investeringen worden gedaan. In 2001 gaat
het om 7,5 mld. extra. Dit betekent dat wij volgend jaar maar liefst 15 mld.,
een verdubbeling van hetgeen in het regeerakkoord is afgesproken, in de beschikbaarheid
en de kwaliteit van publieke voorzieningen steken. Dat zijn echt tot voor
kort ongekende bedragen. Die voorzieningen blijven ook in de
toekomst bepalend voor de kansengelijkheid voor eenieder die in ons land woont.
Investeringen worden met name gedaan in de infrastructuur en de bereikbaarheid,
de natuur en het milieu, de veiligheid en de leefbaarheid, de zorg, onderwijs
en onderzoek, alsmede werkgelegenheids- en inkomensbeleid. De keuzes die daaraan
ten grondslag liggen, zijn zeer bewust en trefzeker gemaakt. Van "ezeltje
prik" is geen sprake geweest.Mijnheer de voorzitter! Bij de aanhoudende economische werkgelegenheidsgroei
blijft inderdaad alertheid geboden. Ik zeg dit in antwoord op opmerkingen
van onder meer de geachte afgevaardigden de heren Braks en Holdijk. De hoge
dollarkoers in combinatie met de hoge olieprijzen bergen het risico van een
geïmporteerde inflatie in zich. Weliswaar heeft de hoge koers van de
dollar de economische opleving in Europa vergemakkelijkt, maar als keerzijde
daarvan stijgen onze invoerprijzen. De autonome ontwikkeling van de olieprijzen
maakt de risico's niet kleiner. Juist in deze situatie is het gewenst om dreigende
kraptes op de arbeidsmarkt zoveel mogelijk te voorkomen door – ik zei
het eerder – een verruiming van het arbeidsaanbod. Dat is ook sociaal
geboden. De aangekondigde belastingmaatregelen waarmee de lastenverlichting
grotendeels samenhangt, ondersteunen dit. De vormgeving is zo gekozen dat
een en ander de structuur van de economie versterkt. De belastingherziening
is namelijk voor een belangrijk deel gericht op het stimuleren van het arbeidsaanbod.
Van belang hierbij is dat zich de afgelopen jaren geleidelijk een omslag op
de arbeidsmarkt heeft voltrokken van structurele vraagtekorten inzake arbeid
naar een situatie waarin zich op segmenten van de arbeidsmarkt zelfs kraptes
voordoen. Dit onderwerp is zojuist besproken.Naast het verlagen van de lastendruk is de belastingherziening gericht
op het verbreden van de belastinggrondslag en op het bewerkstelligen van een
robuuste belastinggrondslag onder meer door de invoering van een systeem van
forfaitair rendement voor vermogensinkomsten.Ook een verhoging van de arbeidsproductiviteit is een belangrijke schakel
in het vergroten van het economisch potentieel. Een combinatie van meer participatie
en hogere arbeidsproductiviteit zal ertoe kunnen bijdragen dat de reële
loonontwikkeling verantwoord blijft. Voor sociale partners ligt hier een belangrijke
verantwoordelijkheid, want niemand zal de sociaal-economische verworvenheden
en onze concurrentiepositie in de waagschaal willen leggen.De regering investeert ook in de verdere toekomst. Waar het in de begrotingsstukken
gaat om intensiveringen gaat bijna steeds om meer dan louter geld. Veranderingen
in de samenleving vragen dat wij ons blijven bezinnen op de effectiviteit
en de doelmatigheid van onze arrangementen. Dit soort aanpassingen vraagt
om vrij ingrijpende keuzes. Daarom kan en wil het kabinet op geselecteerde
beleidsterreinen een aantal knelpunten en problemen in de publieke voorzieningen
in onderlinge samenhang bezien en mogelijke beleidsopties systematisch in
kaart brengen, inclusief de kwalitatieve en kwantitatieve implicaties.Ik sprak al even over het zorgstelsel, maar ik zet dat nu even apart.
Ik kom nu tot een paar andere onderwerpen die ik heel kort aanstip, waarover
de planbureaus, het Centraal planbureau en het Sociaal en cultureel planbureau,
deze zomer al interessante beschouwingen hebben geleverd. In het verlengde
daarvan is het de ambitie van het kabinet om een aantal verkenningen op te
zetten – wij zijn daar feitelijk al mee begonnen – betrekking
hebbend op de zorg, verband houdend met de stelselwijziging, het onderwijs,
de economische structuur maar dan in de meest ruime zin, inclusief kennisinfrastructuur,
onderzoek en flankerend beleid, sociale infrastructuur en fiscaliteit. Deze
verkenningen gaan wij opzetten om in deze periode, op weg naar 2002, zonder
over het graf heen te willen regeren – dat kan en wil geen enkel kabinet –
alles aan te reiken dat nodig is om ons denken en handelen omtrent de toekomstige
inrichting van Nederland nog meer fundament te geven. Wij spreken in de snel
veranderende tijd waarover ik eerder sprak, over fundamentele keuzes die nodig
zijn voor de rest van dit decennium en de periode daarna. Ook in deze Kamer
heb ik regelmatig, bij vorige algemene beschouwingen, mogen spreken over de
ruimtelijke inrichting van Nederland en vragen die daarbij aan de orde zijn,
over de zorg-, sociale en onderwijsinfrastructuur enz. Het zijn componenten
van toekomstig Nederland die afzonderlijk moeten worden bestudeerd en vervolgens
moeten worden geïntegreerd. Het gaat immers om alles tegelijk, ook om
veiligheid en leefbaarheid, om de kwaliteit van de rechtsstaat en van de rechtshandhaving,
om het stelsel van politie en justitie enz.Wat wij graag willen doen, is in de eerste plaats voluit uitvoering geven
aan het beleid dat in deze begroting voor 2001 op tafel is gelegd. Wij doen
dit in de wetenschap dat het geld niet alleen moet worden weggezet maar optimaal
moet worden benut om de beleidsresultaten die wij voor ogen hebben, te realiseren.
Tegelijkertijd wil het kabinet op grond van de genoemde verkenningen –
deze zullen in de loop van de eerste helft van 2001 in onderling verband worden
gebracht – de basis leggen voor uitgangspunten die nodig zijn voor het
maken van nieuwe keuzen. Ik denk dat dit nodig en belangrijk is. Immers, een
kabinet is er niet alleen om de opgaven uit te voeren die in een regeerakkoord
worden neergelegd en om in te spelen op nieuwe mogelijkheden, maar ook om
nadere kwalitatieve en kwantitatieve keuzen voor te bereiden die later door
anderen, bij de vorming van een nieuw kabinet, kunnen worden gemaakt en waarover
de kiezer zich zal kunnen uitspreken. Natuurlijk hebben de verkiezingsprogramma's
van de politieke partijen hierbij een eigen werking – in die zin is
er sprake van een eigen verantwoordelijkheid – maar dergelijke bouwstenen
kunnen bijdragen aan de voeding voor het publieke, maatschappelijke en politieke
debat over de te maken keuzes.Voorzitter! Dit alles een onderdeel van ons ambitieniveau: de vruchten
van thans benutten voor het wegnemen van knelpunten en voor het geven van
antwoorden die nu nodig zijn. Tegelijkertijd leggen wij, op weg naar de verkiezingen
van 2002, de basis voor beleidskeuzes die straks in het licht van de uitspraak
van de kiezers door onze opvolgers voor de periode van 2002 en volgende jaren
kunnen worden gemaakt.De vergadering wordt van 11.55 uur tot 13.30 uur geschorst.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede, dat er bericht van verhindering is van de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, de heer Van der Ploeg, die de vergadering
wegens ziekte heeft verlaten.Ik deel voorts aan de Kamer mede, dat de commissie voor de JBZ-raad de
volgende adviezen heeft uitgebracht over de geannoteerde agenda (met bijlagen
voorzover thans voorhanden) voor de JBZ-raad van 30 november aanstaande terzake
van de het Koninkrijk verbindende ontwerpbesluiten:1. in te stemmen met de ontwerpbesluiten nrs. 2d, 2m en 2n;2. op procedurele gronden thans een parlementair voorbehoud te maken ten
aanzien van de ontwerpbesluiten nrs. 2b, 2c, 2o, 3, 13, 14, 15 en 16;3. met betrekking tot ontwerpbesluit nr. 2e een voorbehoud te maken in
afwachting van een nader op te helderen kwestie tussen het Europees Parlement
en de Raad over in het geding zijnde comitologiebepalingen;4. met betrekking tot ontwerpbesluit nr. 8 kennis te nemen van het feit
dat dit ontwerpbesluit in dit stadium kennelijk slechts ter kennisneming is
aangeboden.Ik stel aan de Kamer voor deze adviezen te volgen.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Het woord is in tweede termijn aan de heer Braks.De heer Braks (CDA):Mijnheer de voorzitter! Onze fractie heeft goed naar het antwoord van
de regering geluisterd. Aanvankelijk dacht ik dat wij niet in dit huis aanwezig
waren geweest, in tegenstelling tot de ruime aandacht die wij hebben gekregen
in de schriftelijke beantwoording, waarvoor dank. Naarmate het betoog van
de minister-president voortging werd echter aandacht aan onze inbreng besteed.
Als je als grootste oppositiepartij bij de algemene politieke beschouwingen
als eerste het woord krijgt, is het voordeel dat je wat minder gespannen naar
de inbreng van andere fracties luistert. Ik leg daar vandaag de nadruk op,
omdat een algemeen debat niet beperkt moet blijven tot een dialoog tussen
regering en parlement. Het zijn algemene politieke beschouwingen. Ook al is
de discussie tot dusverre beperkt gebleven, ik heb daar gisteren niet heel
veel van gemerkt.Vooral de spanning in de coalitie moet toch wel erg groot zijn, gelet
op de betogen van de verschillende fracties, vooral van de regeringspartijen.
De VVD heeft toch eigenlijk in alle toonaarden bevestigd, dat zij erg staat
voor de categorie in de samenleving die ik gekarakteriseerd heb als degenen
die gezond zijn, een goede opleiding hebben gehad en niet te oud zijn; de
sterksten dus. Natuurlijk wordt er ook wel gewag gemaakt van problemen van
mensen die een beetje tussen wal en schip terechtkomen. Dat is echter toch
duidelijk een afgeleide van de primaire inzet om de sterkeren, de topsporters,
de wetenschappers, het voortouw te laten hebben.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Misschien was de geachte afgevaardigde de heer Braks geheel ontspannen
toen hij naar mijn betoog luisterde, maar ik heb er bezwaar tegen dat hij
nu een karikatuur maakt van mijn verhaal. Dat heb ik zo niet gezegd.De heer Braks (CDA):Nee, maar ik constateer dat mevrouw Lycklama een heel andere toon aansloeg
in haar betoog, breed en degelijk uitgewerkt. Zij sloot uitdrukkelijk aan
bij onze zorg over het teloorgaan van de samenhang in de samenleving. Dit
werd op vrijwel alle terreinen onderbouwd. De zorg die zij uitsprak, is voor
een groot deel onze zorg. Ik heb zelf moeite met een al te kritische toonzetting
en daarom heb ik mij wat ingehouden, maar ik voelde mij sterk bevestigd. Jammer
genoeg hoorde ik mevrouw Lycklama in de loop van haar betoog naar aanleiding
van de interruptie van de heer De Boer al vrij snel toegeven dat er veel water
in de wijn gedaan moet worden. Ik denk zelfs dat het te veel water is en dat
de smaak hierdoor teloor zal gaan.Ook de andere fracties hebben in belangrijke mate steun gegeven aan de
zorg die ook door ons naar voren is gebracht. Natuurlijk werd dit gedaan door
GroenLinks, ook in de oppositie. Intussen hebben wij al tien jaar met een
zekere ontspanning de inbreng met een hoog entertainmentgehalte van de heer
De Boer mogen beluisteren. Mijn felicitaties met dit tienjarige jubileum.
Zijn betoog over de zorg over de ontwikkelingen in de publieke functies van
onze samenleving heeft ons aangesproken.Minder enthousiast waren wij natuurlijk over de wijze waarop hij ons eigen
huis neerzette. Het was een karikatuur van de werkelijke betekenis. Ik denk
dat dit huis wel degelijk bestaansrecht heeft, en dat wil ik nog eens zeggen.
Ook vele prominente juristen zijn deze mening toegedaan. Ik denk aan prof.
Polak, die nog onlangs de grote waarde van dit huis heeft onderschreven, onder
andere wegens zijn betekenis bij de behandeling van wetsontwerpen in twee
instanties. Het werd erop toegespitst dat er na de amendering door de Tweede
Kamer hier een mogelijkheid is om een evenwichtig oordeel over de uiteindelijke
wetsvoorstellen te geven. Het is te gemakkelijk om te wijzen op landen in
Europa waar men geen tweekamerstelsel heeft. Evengoed signaleren wij de opvatting
dat men daarvan wil terugkomen bij gebrek aan voldoende degelijkheid. Ik neem
er dus afstand van dat de heer De Boer ons huis erg marginaliseert, al doet
hij er zelf al tien jaar volop in mee. Ook recentelijk nog zijn hier verdienstelijke
zaken gehaald. Ik denk aan de langdurige inzet van mevrouw Jaarsma om een
reëel overgangsrecht in de sociale zekerheid af te dwingen; dat is hier
verdiend. Uit mijn eigen tijd herinner ik mij dat de voormalige leden Loudon
en Van Dijk in het debat over de Elektriciteitswet een nieuw advies van de
Raad van State afdwongen, waarmee opnieuw bewezen werd dat deze Kamer wel
degelijk een functie te vervullen heeft.De heer De Boer (GroenLinks):Als je je best doet, zul je in een kabinetsperiode best een paar momenten
kunnen vinden waarop hier een halfuurtje lang iets belangwekkends te berde
is gebracht dat misschien wat oplevert. Maar kijk eens wat er daarna mee gebeurt.
Ik heb in eerste termijn al een voorbeeld van dat overgangsrecht gegeven.
Ik neem aan dat wij het daarbij niet alleen over de sociale zekerheid, maar
ook over andere wetsvoorstellen hebben, maar dan vergeten wij het op slag
en vindt niemand het meer belangrijk. Ik moet nog zien of het
binnen de sociale zekerheid voldoende gehonoreerd wordt. Daaraan twijfel ik
nogal.Misschien wilt u de vraag beantwoorden wat het nu echt allemaal oplevert
aan veranderingen. Wat denkt u dat de algemene beschouwingen waarmee wij nu
twee dagen druk zijn, in kabinetsbeleid oplevert? Ik neem aan dat u vanmorgen
de Volkskrant gelezen hebt, waarin staat wat bewindslieden er nu echt van
vinden. Zij vinden het niks.De heer Braks (CDA):Dat is meer een verantwoordelijkheid van de bewindslieden dan van ons.
Als wij hier een inhoudelijk debat organiseren, is dat van maatschappelijke
relevantie. In een democratie krijg je niet elke dag volledig je gelijk. Je
weet dat de wegen om tot resultaat te komen, lang zijn. Maar het effect van
het politieke debat, dat hier door mensen wordt gevoerd die als deeltijdpolitici
een taak hebben in deze Kamer en tegelijkertijd vaak gezaghebbende posities
in de samenleving bekleden, mag mijns inziens zeker niet onderschat worden.De heer De Boer (GroenLinks):Ik heb het niet over gelijk krijgen, want dat hoeft u mij niet uit te
leggen. Zolang ik al politiek actief ben – zo'n 30 jaar – weet
ik, dat je daar lang op moet wachten. Als je heel lang wacht, komt het vaak
wel goed. Het gaat mij echter om de relevantie van het debat zelf en daar
heb je twee of, zoals in deze Kamer, vele partijen voor nodig. De kwaliteit
van het debat – het met elkaar in discussie gaan – heb ik in het
algemeen in deze Kamer niet zo hoog. U wel?De heer Braks (CDA):Ik heb u niet voor niets gefeliciteerd en ik heb u gisteren gezegd, dat
ik ook wel daaraan wil meedoen maar dat er dan wel een goede reden voor moet
zijn, zakelijk gesproken. Om die reden was ik zojuist tevreden over het tweede
gedeelte van het betoog van de minister-president en de gelegenheid die hij
ons gaf om met hem mee te denken en voorlopig tot een bepaalde afronding te
komen. Kortom, ik wilde even van de gelegenheid gebruikmaken om hierbij een
kanttekening te plaatsen.Ook wat betreft de zorg over de ontwikkelingen in de samenleving heb ik
met plezier geluisterd naar de woordvoerder van D66. Ik vond het overigens
opvallend, dat deze partij in dit huis geen woord over de staatkundige vernieuwing
naar voren heeft gebracht. De zorg om de zorg was wel aanwezig. Ook opvallend
vond ik het, dat er nogal veel koudwatervrees was en de institutionele ruimte
voor deze Kamer om een parlementaire enquête te houden erg afgebakend
werd. Het door ons aangekondigde initiatief zal snel vorm worden gegeven en
met argumenten worden omkleed. Natuurlijk moet het in de normale procedures
uiteindelijk komen tot een uitspraak van dit huis. Wij ondervinden bij velen
in de samenleving en in instituties enorm veel adhesie om tot zo'n onderzoek
te komen. Ik realiseer mij terdege, dat dit nog geen steun is. Die moeten
we aan de hand van de procedures zien vorm te geven.De heer Schuyer (D66):Voorzitter! Ik wil even ingaan op de eerste opmerking van de heer Braks
aan ons adres, namelijk dat wij met geen woord over staatsrechtelijke vernieuwing
hebben gesproken. In mijn bijdrage in eerste termijn heb ik een analyse gemaakt
en heb ik gezegd, het een plicht van alle politieke partijen te vinden om
permanent aan vernieuwing van het parlementaire stelsel te werken. Ik heb
daar een paar voorbeelden van gegeven in welke zin wij daaraan in dit huis
en dat aan de overzijde een bijdrage hebben geleverd. Ik heb aan de minister-president
gevraagd of het tempo van het kabinet niet wat hoger kon zijn. Hij heeft daar
geen antwoord op gegeven en ik zal hem dan ook in tweede termijn vragen, daarop
te reageren. Daar moet bij de heer Braks dus van een misverstand sprake zijn.
Op de parlementaire enquête kom ik in tweede termijn terug.De heer Braks (CDA):Dank u wel! Ik heb geprobeerd in de lunchpauze alle gegevens nog even
te verifiëren en dit moet mij ontgaan zijn. Daarvoor mijn verontschuldigingen,
maar het gebeurde zeker niet op de prominente wijze zoals wij die gewend zijn.Voorzitter! Het betoog van de RPF sprak mij aan, vooral over de waarborgen
voor herstel van het publieke domein. De gedachte van een maatschappelijk
handvest voor maatschappelijke plichten en publieke verantwoordelijkheden
is een discussie waard. Het is niet alleen hier aan de orde; hier en daar
zal het toch opgeld doen.Op de SGP ben ik altijd wat jaloers, omdat die betogen zo fundamenteel
zijn en wij er niet helemaal aan toekomen. Daarover heb ik reeds van gedachten
gewisseld. Ik laat mij daardoor zeker inspireren.Ten slotte heeft de heer Bierman ons met een nieuwe zorg geconfronteerd
als ons laaggelegen land straks eens helemaal onder water zou lopen. Ik doe
het wat à l'improviste maar wij moeten naar elkaar luisteren tijdens
zo'n debat.Ik ga in op de beantwoording van de minister-president. Die beantwoording
kwam geleidelijk aan op gang, maar er werd toch wel erg veel verwezen naar
de noodzaak van nieuw beleid, naar nieuwe commissies en nota's. Wij hebben
de zorg dat het vernieuwingsproces niet snel op gang komt. Ik had even de
indruk dat de minister-president min of meer zijn testament aan het formuleren
was, maar eerst neemt hij nog een sabbatical year. Ik vrees dat het kabinet
dan met de files blijft zitten. Ik heb zelfs de zorg dat het uiteindelijk
zelf in de file blijft staan.Met die verwijzing naar toekomstige commissies en nota's wordt erg veel
aan de toekomst overgelaten, terwijl er voldoende signalen zijn dat de situatie
urgent is. Wij zijn het er over het algemeen over eens dat met geld alleen
niet alles oplosbaar is. Dat is intussen wel voldoende bewezen. Er ontstaan
pas effecten als veranderingen op lange termijn worden ingezet. Paars is echter
al zes jaar aan het bewind, een niet-geringe periode. Wij hebben al zes jaar
te maken met economische groeicijfers die ver boven de verwachting liggen.
Is het echt te veel gevraagd dat de regering anticipeert op dit soort ontwikkelingen?Wij hebben terecht een debat over de zorg gevoerd. Schriftelijk is de
vraag naar voldoende compensatie in de contractloonruimte beantwoord. De regering
zegt dat voldoende compensatie is geboden, met name voor incidenteel, van
0,75% in 1998 met 0,05% per jaar aflopend tot 0,6% in 2002. En daar zit nu
juist de pijn. De feitelijke incidentele loonkostenstijging bedraagt 1,3%.
Daar wordt al jaren tegen geprotesteerd, maar zonder resultaat.
Als er een dergelijk gat in de financiering zit, zullen geleidelijk aan problemen
ontstaan.De recente koerswijziging die in de notitie "Zorg verzekerd" staat, kunnen
wij goed volgen, althans zoals zij door de minister van VWS is overgebracht.
Ik heb de minister-president toch goed begrepen dat in dit nieuwe beleid doelmatig
verstrekte zorg die berust op een juiste medische indicatie, geen budgettaire
restricties van overheidswege opgelegd zal krijgen? Ik heb de indruk dat de
minister van VWS een ruimere uitleg heeft gegeven dan de minister-president
hier wil toegeven. Dat zal hem wel zitten in de opstelling van de minister
van Financiën. Wij zouden graag een bevestiging horen van de uitleg van
de minister van VWS.Er is een schriftelijke reactie gegeven met betrekking tot het wetsvoorstel
inzake euthanasie. De regering heeft daarin verwezen naar de behandeling in
de Tweede Kamer, die ons vanzelfsprekend niet onbekend is. Het ging ons om
het volgende. Er is sprake van een wetgevingsproces waarin principiële
vragen beantwoord worden aan de hand van gerechtelijke uitspraken, die op
zichzelf leidraad worden voor de nieuwe wetgeving. Dat vinden wij een zodanig
principiële aangelegenheid, dat wij gevraagd hebben om een principieel
debat. Pas dan moet tot behandeling van de wetsvoorstellen worden overgegaan.
Het mag niet zo zijn dat individuele uitspraken van de rechterlijke macht
min of meer automatisch aanleiding worden voor de normgeving in het wettelijk
kader. Nogmaals, wij willen hierover een publiekelijk debat.De heer Schuyer (D66):Ook wij wensen een maximale inspanning ten aanzien van het zorgdossier.
Maar de overheid heeft natuurlijk talrijke sociale grondrechten gedefinieerd.
Bij al die sociale grondrechten geldt dat zij binnen de grenzen van het budgettair
mogelijke worden uitgevoerd. In eerste termijn heeft u bij interruptie gezegd
dat er voor de zorg een verschil is, omdat dit is gebaseerd op een verzekeringssysteem.
Maar dan is het ook een zorg die op het terrein van die verzekeraars ligt.
U worstelt, net als ik, met dat onderwerp. U vraagt echter iets waarvan ook
het CDA, als zij in de regering zit, niet kan zeggen dat het dat à
tors et à travers kan volhouden.De heer Braks (CDA):Ik heb inderdaad over zorg gesproken. Juist vanwege het verzekeringskarakter
moeten de verzekerde handelingen, mits zij doelmatig en op een juiste medische
indicatie worden uitgevoerd, onder alle omstandigheden betaald worden. De
regering moet daarin dan geen beperkingen leggen door de ruimte die de ziekenhuizen
wordt gegeven. Daarin zit onze zorg. Je moet, als je verzekerd bent, ook inderdaad
verzekerd zijn van zorg. Daarvoor moeten voorzieningen worden getroffen zodat
dit wordt gerealiseerd door verzekeraars en ruimte worden geboden in het toezichthoudende
beleid van de overheid. Daar zitten knelpunten, zoals u zo-even zelf ook heeft
aangegeven.Over de samenwerking en communicatie tussen politie en justitie hebben
wij een uitvoerig schriftelijk antwoord gekregen waar wij blij mee zijn. In
de laatste zin staat dat initiatieven worden genomen die tot doel hebben de
aanwezigheid van de politie in de publieke ruimte te vergroten. Betekent dit
dat het kabinet met ons van mening is, dat er al veel publieke ruimte aan
particuliere beveiligingsbedrijven wordt overgelaten en dat er reden voor
zorg is over de afwezigheid van de politie op die plekken waar deze instanties
opereren?De regering erkent gelukkig dat er in de samenwerking en onderlinge communicatie
dringend verbetering moet komen als het gaat om de criminaliteitsbestrijding.
Het nuttige effect daarvan staat of valt met de mate waarin de "sense of urgency"
ook in de sectoren zelf wordt gedeeld. De vraag is dus of de werkers bij politie
en justitie dat zelf ook onderstrepen. Daarover spreek ik zorg uit op grond
van de ervaring die wij in Nederland hebben gehad met de afschuwelijke Dover-aangelegenheid
en de discussies die er daarna over zijn ontstaan. Bij de organisaties zelf
zal dus de "sense of urgency" moeten worden ontwikkeld. De minister-president
heeft een beetje de toon dat, vergeleken met wat er elders gebeurt, alles
relatief goed gaat, ook bij het aspect van de criminaliteit. Dat kan ik mij
ook wel voorstellen als je in een sociaal-economisch klimaat mag regeren als
het huidige. Maar uit een ouder artikel van de Volkskrant maak ik op dat Nederland
in West-Europa relatief heel hoog scoort bij het aantal geweldsmisdrijven
en dat daar ook ernstige vragen over te stellen zijn. Dat kan men toch niet
zomaar naast zich neerleggen? Ik vraag de minister-president om daarop te
reageren.Uiteraard ben ik blij met de aandacht die de minister-president aan de
land- en tuinbouw heeft gegeven. Dat was ook de reden waarom ik ernaar vroeg.
De achterliggende reden was dat de land- en tuinbouw bij deze regering niet
zoveel genade kan vinden. Ik was blij om nog eens te horen dat de betekenis
van de landbouw voor Nederland toch niet mag worden onderschat, zowel economisch
als in de internationale handel als in de verbreding die de landbouw op dit
moment ondergaat. De reactie van de minister-president was er echter weer
een waarin de aandacht systematisch niet gericht wordt op de primaire landbouw.
Die is steeds het kind van de rekening, terwijl alle problemen die zich in
de hele keten voordoen – financieel, maar ook als er problemen zijn
met betrekking tot de kwaliteit – automatisch bij de primaire producent
neerkomen. Het is tijd om ook enige waardering voor de activiteiten van de
mensen in die sector uit te spreken. Ik heb er niet voor niets aan gerefereerd
dat er in die sector per jaar honderden miljoenen moeten worden geïnvesteerd
om aan de voorwaarden op het punt van duurzaamheid, kwaliteit en welzijn te
voldoen. Dat verdient meer waardering dan wij vaak beluisteren in –
ook publicitaire – reacties op niet toelaatbare incidenten; over dat
laatste mag geen misverstand bestaan, maar het gaat te ver om de hele sector
altijd over één kam te scheren. Ik hoop dat ik de reactie van
de minister-president met name mag vertalen in waardering voor de activiteiten
in de primaire sector.De minister-president heeft een heel goede toon aangeslagen inzake de
ontwikkeling van Europa. Daar zijn wij erg blij mee, maar ik had graag iets
meer gehoord over de spanning tussen Buitenlandse Zaken en AZ. Er komt een
nota, maar dit is vrij actueel en Hare Majesteit had juist gezegd dat Europa
geen buitenland meer is. Mijn vraag was niet alleen badinerend, want die was
toegespitst op het feit dat de overige departementen hun werkzaamheden
veel meer in de Europese context moeten plaatsen. In dat verband is er nog
veel werk aan de winkel, omdat verschillende departementen nog niet leven
in een sfeer die bepaald wordt door het feit dat Europa veel voorwaarden stelt
aan datgene wat wij in Nederland nog kunnen doen. Wij zijn verheugd dat de
minister-president gesteld heeft dat de overheid garant staat voor 100% financiering
van het funderend onderwijs en daaraan toevoegde dat met sponsoring en ouderbijdragen
geen publieke gaten met private middelen gedicht worden. Wij zullen natuurlijk
in de gaten moeten houden in hoeverre het vrijwillige karakter van die bijdragen
onder druk kan komen te staan, maar wij zijn blij met die toezegging.Over de gemeentelijke herindeling heeft de regering weer gezegd dat er
een evenwichtige ontwikkeling dient te zijn. Wij hebben echter gezegd dat
herindelingen niet in machtstermen afgedwongen mogen worden. Het CDA wil actiever
onderzoek doen naar de mogelijkheid van een meer gedifferentieerde opdracht
aan de gemeenten, zodat samenwerking, ook met randgemeenten, effectiever kan
worden ingevoerd; ik dank de VVD-fractie voor het feit dat ook zij dit punt
aan de orde heeft gesteld. Ik leg daar nogmaals de nadruk op; de spanningen
en de ook door de heer Ruers genoemde ongewenste negatieve effecten met betrekking
tot het politieke draagvlak tijdens en na allerlei herindelingen zijn immers
voldoende bekend.Ik had in eerste instantie willen zeggen dat de over de positie van de
Koning gevoerde discussie een politiek karakter heeft gekregen, omdat de notitie
van de minister-president aan de begroting voor 2001 is toegevoegd en daarmee
deel uitmaakt van de stukken die hier ter discussie staan. Om elk misverstand
te voorkomen, merk ik op dat de CDA-fractie de in die notitie verwoorde stellingname
van de regering onderstreept: de grondwettelijk omschreven deelname van de
Koning aan de regering is voor ons onomstreden.Ik kom nu bij de armoede en het twaalfpuntenprogramma van de alliantie.
Wij wachten natuurlijk met spanning op het overleg dat twee maal per jaar
wordt gevoerd, maar als alleen op dat overleg wordt gewacht, wordt dit punt
wel erg op de lange baan geschoven. Het kan toch eigenlijk niet dat in een
welvarend land zoals Nederland dagelijks artikelen over armoede in Nederland –
ook bij jongere kinderen – verschijnen en dat daar dagelijks in de media
over gesproken wordt? Ik heb in het Algemeen Dagblad de reactie gelezen van
de heer Melkert op de opmerking van de heer Dijkstal dat er in Nederland geen
armoede zou zijn. Ook dat getuigde niet van veel onderling begrip in de coalitie.
De positie van velen die niet direct kunnen delen in de welvaartsontwikkeling
blijft marginaal. Het aantal afhankelijke mensen groeit nog steeds. Vooral
het probleem van de gevoelde uitsluiting, omdat men niet kan delen in de genoemde
ontwikkeling, is een aandachtspunt dat niet op de lange baan kan worden geschoven.Voorzitter! Met betrekking tot de verkeers- en vervoersproblematiek maak
ik een enkele opmerking. Als de regering zegt dat de nieuwe nota een bouwsteen
is voor de Vijfde nota ruimtelijke ordening, en dat op die wijze de situatie
vorm zal zijn gegeven, is onze vraag of straks niet alleen rekening wordt
gehouden met de Randstad maar ook met de regio's. De bereikbaarheidsplannen
zijn ook daar alleszins knellend. Hoe denkt het kabinet een evenwichtig beleid
te kunnen voeren ten aanzien van het autoverkeer enerzijds en het openbaar
vervoer anderzijds? Ik heb reeds gezegd dat er sprake lijkt van accentverschillen
ten opzichte van vroeger. Ik doel op een ontwikkeling in de richting van meer
markt. Intussen zijn er in het openbaar vervoer kernproblemen. Ik denk hierbij
aan de Nederlandse Spoorwegen, die ernstig kampt met capaciteitsproblemen.
Dat kan toch niet blijven wachten op al die nota's? Ik vraag de regering dan
ook hoe hier aandacht aan wordt gegeven.Wat betreft de gelijke verdeling van de financiële middelen over
het openbaar vervoer en de automobiliteit heb ik in eerste termijn gewag gemaakt
van chequeboekpolitiek. Omkopen werd dat door het publiek genoemd. De minister-president
zegt in zijn schriftelijk antwoord dat er geen gebruik hoeft te worden gemaakt
van chequeboekpolitiek. Het is echter wel gebeurd middels allerlei toezeggingen,
om vooral gemeentebesturen over de streep te halen met betrekking tot het
bereikbaarheidsoffensief. Dit soort activiteiten kan niet. Het geld wordt
dan immers niet besteed aan zaken die op totaal Nederlands niveau kunnen worden
afgewogen.Ten slotte een opmerking over de sociale zekerheid. Het schriftelijke
antwoord van de minister-president over het functioneren van de uitvoeringsinstanties
gaat naar mijn mening voorbij aan de kritiek die allerwegen wordt geuit, namelijk
dat de uitvoeringsorganisaties stuk georganiseerd zijn. Zij hebben dat zelf
ook naar voren gebracht. Ik denk dat er grote zorgen moeten zijn met betrekking
tot het werkelijk functioneel maken van de goede bedoelingen, namelijk om
zo veel mogelijk mensen naar de arbeidsmarkt te brengen. De minister-president
heeft dat ook naar voren gebracht. Wij vrezen dat de gekozen opstelling: opnieuw
verwijzen naar een structuur die in een wetsvoorstel ligt dat ter advies voorligt
bij de Raad van State, de urgentie om operationeel te worden niet groter maakt.
Men moet aan de slag, wil men het probleem dat eraan ten grondslag ligt oplossen
en wil men de goede bedoelingen van de regering realiseren, namelijk zo veel
mogelijk mensen die nu niet aan het arbeidsproces deelnemen goed begeleid
naar de arbeidsmarkt brengen.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Voorzitter! Ik dank de minister-president voor de uitvoerige en voor de
VVD-fractie vrij volledige beantwoording, zowel mondeling als schriftelijk.Ik ga terug naar het begin van het betoog van de minister-president. Hij
probeerde enerzijds, anderzijds en via een zoektocht de visie van de VVD-fractie
van een antwoord te voorzien.Wij hebben een reactie gemist op het door ons gelegde accent, dat ruimte
moet worden geboden aan talenten. Ik herinner hierbij ook aan onze opmerkingen
over de topsporters, waar wij allemaal juichend bij stonden in de Ridderzaal
en die van groot belang kunnen zijn voor de breedtesport en het breedteonderwijs.
Met onze opmerkingen over het ruimte bieden aan talenten denken ook wij aan
het borgen van het algemeen belang, zoals de minister-president dat zo mooi
noemt. Ik hoop dat de minister- president hier alsnog op in
wil gaan. Het gaat in feite om de essentie van ons betoog.Bij de diverse onderdelen die de minister-president heeft behandeld, klonk
een wellicht terecht en gezond zelfvertrouwen van het kabinet door. Af en
toe vragen wij ons echter af, of er niet ook enige zelfkritiek geuit zou moeten
worden. In een aantal sectoren missen wij wel enige zelfkritiek. Bovendien
worden er weer – wij ervaren dat jaarlijks – bijzonder veel nota's,
beleidsplannen en rapporten toegezegd en op die onderdelen is er op dit moment
dus nog onduidelijkheid.In eerste termijn heb ik de vraag opgeworpen of er niet wat minder regels
kunnen komen. De minister-president heeft dat inderdaad in één
zin gezegd, waar ik hem bijzonder dankbaar voor ben. In elke sector zal steeds
weer geanalyseerd moeten worden, of het niet met minder regels kan.In dat verband kom ik op de volksgezondheid. Ik ben zeer ingenomen met
het antwoord dat de minister-president gaf op de heer Schuyer, die een voorbeeld
gaf uit zijn dagelijkse leven en daarmee aantoonde hoe strak de regels kunnen
zijn in de geestelijke volksgezondheid. De minister-president beaamde dat
door te zeggen dat het daar wellicht wat minder zou moeten met alle regels.
Toch staat het hele volksgezondheidsbeleid voor de korte termijn bol van strakke
overheidssturing; er komen veel nieuwe beleidsmaatregelen aan. Dat staat in
contrast met de visie die het kabinet voor de langere termijn heeft, namelijk
de overgang op de vraaggestuurde zorg, iets heel anders dus dan het strakke
aanbodgestuurde model dat wij nu hebben. Volgens mij strijdt de visie van
het kabinet op korte termijn met het beleid op lange termijn. Ik zal graag
zien dat de minister-president daar nader op ingaat.Ik onderschrijf de opmerking van de minister-president dat de Nederlandse
leraren grote prestaties leveren. Ik teken hierbij wel aan dat er roofbouw
op hen wordt gepleegd. Daarom is er op de scholen ook zoveel ziekteverzuim.Over de basisvorming zijn de minister-president en ik het niet eens. Wij
vinden dat de basisvorming is mislukt, 30 jaar nadat Van Kemenade de middenschool
propageerde. De basisvorming is voor grote aantallen leerlingen desastreus.
Vooral voor leerlingen die het VMBO bezoeken, ligt de basisvorming op een
te hoog niveau. Dit alles is tot stand gekomen op ideologische gronden. Wij
blijven hier zeer bezorgd over.De minister-president heeft schriftelijk geantwoord op de vragen over
binnenlandse zaken. Hij heeft positief gereageerd op de vraag van CDA-zijde
over differentiatie tussen gemeenten, terwijl hij dat in reactie op een vraag
van de VVD-fractie rigoureus heeft afgewezen. Toch hadden wij het over differentiatie
tussen gemeenten, niet over differentiatie tussen partijen. Wij vinden het
antwoord van het kabinet aan de VVD-fractie hoogst verrassend, namelijk dat
het geen voorstander is van differentiatie bij de wettelijke taaktoedeling
aan gemeenten. Maar, is dit niet al zo oud als de weg naar Rome? Er is toch
al lang differentiatie? Wij hebben de grote 4, de C20- en C25-gemeenten. Wettelijk
zijn er grote verschillen tussen de diverse gemeenten. Dat die er niet zijn,
bijvoorbeeld ook niet tussen Amsterdam en Velp, is toch niet vol te houden?
Wij vinden het jammer dat het kabinet onze suggestie op dat punt zo rigoureus
afwijst en zien graag dat het daarover nog eens gaat nadenken. Overigens heeft
de heer Braks dezelfde vraag gesteld.Mijnheer de voorzitter! Ik wil graag nog even reageren op de inbreng van
de andere fracties. In de eerste plaats wil ik D66 graag complimenteren met
de positief gestelde inbreng. Wij onderschrijven die en met name het onderdeel
over het beschavingsoffensief van Paars sprak ons aan. Door dit kabinet wordt
inderdaad met veel overtuiging gewerkt aan aanpassing van wetgeving op niet-materiële
maatschappelijke terreinen. Ook wij ondersteunen dat van harte.Mijn fractie deelt de zorg van de PvdA waar zij spreekt over de problemen
om goede ambtenaren te krijgen. Dat heeft ook weer iets te maken met de VVD-visie
dat ambtenaren ook behoorlijke salarissen moeten kunnen verdienen en dat hun
carrièremogelijkheden veel beter en gestructureerder vorm moet worden
gegeven, opdat ook daar de talenten op alle niveaus zichtbaar worden. Mevrouw
Lycklama sprak ook over het niveau van de ambtenaren en de noodzakelijke cultuuromslag.
Het citaat van de niet nader genoemde DG ging mij eerlijk gezegd wat te ver.
Ik vind het een affront jegens de ambtenaren om zo'n ongepaste opmerking van
die DG hier te citeren.De PvdA is ook uitgebreid ingegaan op de civic society. Waarschijnlijk
heb je daar heel veel achtergrondinformatie voor nodig, want ik begreep het
niet helemaal. Eigenlijk riep het bij mij associaties op met het maatschappelijk
middenveld van het CDA, maar er zal wel iets heel anders zijn bedoeld. Wij
zijn er natuurlijk ook erg voor het versterken van invloed en verantwoordelijkheid
van mensen, van middengroepen, wie dat dan ook mogen zijn, maar ze moeten
dat wel zelf willen.Wat het CDA betreft wil ik eigenlijk alleen maar ingaan op zijn vraag
over de parlementaire enquête over de kosten van de gezondheidszorg.
Met D66 staan wij niet afwijzend tegenover een parlementaire enquête
door de Eerste Kamer, maar dat moet dan wel een onderwerp betreffen dat hier
ook past en niet meer past in de Tweede Kamer omdat die daar te veel bij betrokken
is. Ik moet u zeggen dat wij een enquête over dit onderwerp echt niet
nodig vinden en ook niet nuttig. Als het CDA die cijfers wil, moet het die
aan de regering vragen. Wij weten dat de problemen in de zorg vooral zijn
ontstaan door de strakke aanbodsturing. Daar lag het probleem. Het kabinet
is nu gekomen met de nota Zorg verzekerd waarin terecht wordt gekozen voor
een koerswijziging. Is het met het oog daarop nog wel nodig om de centjes
die in het verleden zijn uitgegeven, te tellen? Is het niet veel verstandiger
om naar de toekomst te kijken? De VVD-fractie heeft dus geen behoefte aan
een parlementaire enquête over dit onderwerp.De heer Braks (CDA):Is mevrouw Van den Broek niet een beetje te voorbarig met dit definitieve
standpunt? De CDA-fractie moet immers nog een voorstel formuleren. Overigens
komt dit voorstel heel spoedig beschikbaar. Een enquête is een door
de VVD-fractie geaccepteerde vorm van onderzoek en daarom dachten wij ervan
uit te mogen gaan dat zij ook de bijbehorende procedure accepteert. Al met al vind ik dat zij wel erg vroeg is met haar afwijzende reactie.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Mijn fractie heeft zich tot nu toe op het standpunt gesteld dat het voorstel
van de CDA-fractie eerst moest worden afgewacht. De CDA-fractie heeft echter
gemeend dit onderwerp tijdens deze algemene beschouwingen over het voetlicht
te moeten brengen. Het staat ons dan ook vrij om daar op dit moment op te
reageren. De CDA-fractie had ook kunnen wachten tot het moment dat zij haar
voorstel naar buiten had gebracht. Nu het echter uitdrukkelijk aan de orde
is gesteld, meenden wij dat wij niet langer konden wachten en dat wij de heer
Braks nog vandaag ons standpunt moesten meedelen. Wij wilden hem niet langer
in onzekerheid laten.De heer Bierman (OSF):Om alle onzekerheid weg te nemen is het misschien goed dat mevrouw Van
den Broek aangeeft welke thema's volgens haar wel in aanmerking komen voor
een parlementaire enquête of de procedure die tot zo'n enquête
kan voeren. Is de Betuweroute misschien één van die thema's?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Er zijn inderdaad onderwerpen denkbaar die zich wel voor een enquête
lenen. Ik wil mij op dit moment niet in dit wespennest begeven. Als een voorstel
voor een enquête wordt gedaan, zullen wij dat op zijn merites beoordelen.De heer Bierman (OSF):Het criterium van de VVD-fractie is dus dat het om een wespennest moet
gaan.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):De heer Bierman heeft niet helemaal goed geluisterd. Het criterium is
dat het onderwerp van de enquête een onderwerp moet zijn dat niet geschikt
is voor de overzijde omdat zij er te nauw bij betrokken is.Voorzitter! In mijn fractie is gediscussieerd over de motie van de GroenLinks-fractie
over...De voorzitter:Ik moet u erop wijzen dat de GroenLinks-fractie wel een uitspraak heeft
gedaan, maar dat zij nog geen motie heeft ingediend.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):De motie lag al wel op mijn bordje, maar klaarblijkelijk ben ik iets te
snel. Ik wil echter toch iets zeggen over de opmerkingen van de GroenLinks-fractie
over de zesde macht. In mijn fractie is hierover uitvoerig gediscussieerd
waaruit wel blijkt dat ook wij het probleem onderkennen. Wij vinden het een
goed onderwerp dat zich zeker leent voor een gedachtewisseling met het kabinet.
Het heeft ons inderdaad ook verrast dat aan dit onderwerp zo weinig aandacht
is besteed in de schriftelijke beantwoording. Dat zal de geachte afgevaardigde
van GroenLinks deugd doen om te horen.Soms langer, soms korter geleden, maar meestal ongeveer vijf jaar geleden
is op alle departementen gediscussieerd over de kerntaken. Per departement
is heel nadrukkelijk bezien wat wel en wat niet tot de kerntaken behoort.
Het is ons standpunt dat de kerntaken een zaak van de ambtenaren zijn. De
ambtenaren moeten hiermee werken en de kerntaken zijn dan ook hun territoir.
Zaken die niet tot de kerntaken behoren, kunnen heel goed door externe bureaus
worden gedaan, zij het dat bij elk project bezien moet worden of het inroepen
van een extern bureau noodzakelijk is en welk bureau wordt ingehuurd. Verder
moeten er zakelijke afspraken worden gemaakt en voorkomen moet worden dat
externe bureaus jarenlang op hetzelfde ministerie rondlopen. Wij onderkennen
dus de zorg die de GroenLinks-fractie hierover heeft uitgesproken.De heer De Boer (GroenLinks):Voorzitter! Ik wil graag beginnen zoals een goede gewoonte aan het worden
is vandaag met te reageren op bijdragen van enkele collega's. Op het gevaar
af dat net als gisteren enkele VVD-dames hoorbaar geïrriteerd raken wanneer
ik het waag mevrouw Van den Broek vragen te stellen – een merkwaardige
opvatting van parlementaire democratie – doe ik het toch.Ik heb met enige, ja bewondering is het woord niet, maar laat ik zeggen
enig democratisch respect dit onvervalst liberale verhaal aangehoord. Ik vat
het maar in één zin samen: the winner takes it all. Nu heb ik
niks tegen ondernemerschap. Ik ben zelf vijfentwintig jaar ondernemer geweest,
dus wat zou ik daartegen moeten hebben? Ik heb zeker niks tegen mensen die
dankzij inzet en creativiteit zich opwerken tot een goede positie in de samenleving.
Maar waarom je als dat lukt niet zo gewoon mogelijk zou kunnen blijven doen,
ontgaat mij volkomen. Mevrouw Van den Broek vindt het prima als iemand die
het breed heeft het ook breed laat hangen. Het zal wel ouderwets en misschien
zelfs calvinistisch wezen, maar ik voel mij toch iets beter thuis bij een
wat minder te koop lopende levensstijl. Ware rijkdom zit nog steeds van binnen.Een paar weken geleden voerde ik met een partijgenoot van mevrouw Van
den Broek een gesprek over de Amerikaanse way of life. Aan haar verhaal te
horen, is zij daar een groot bewonderaar van. Die partijgenoot had een paar
jaar in Amerika gewerkt. Hij zei er twee kritische dingen over. Een: de hele
samenleving en ook de werksituatie in Amerika is doordrongen van competitie.
Het gaat niet meer om je prestatie als zodanig, maar het gaat erom of je erin
slaagt de ander opzij te duwen of te overtreffen. Mijn gespreksgenoot had
daar na een paar jaar genoeg van en gaf verre de voorkeur aan de Nederlandse
way of life: wel hoge productiviteit, maar in een socialere en menselijker
context. Twee: wat hij tamelijk stuitend was gaan vinden, is dat het in Amerika
niet meer gaat om wie of hoe je bent, maar om hoeveel je maakt. Je inkomen,
je vermogen en je consumptiecompetentie bepalen je geslaagdheid als mens.
Ook daarbij was deze VVD'er zich minder goed thuis gaan voelen. Hij moet binnen
de VVD maar wat aan zending gaan doen, geloof ik.In haar bijdrage noemde mevrouw Van den Broek de vijf liberale beginselen.
Zegt het iets dat zij de begrippen "vrijheid", "verantwoordelijkheid" en "gelijkwaardigheid"
wel uitwerkte in haar bijdrage, maar de begrippen "verdraagzaamheid" en "sociale
rechtvaardigheid" niet, of kwam dat door tijdgebrek?De VVD-fractie vindt het belangrijk te zeggen dat de sterke burger een
maatschappelijke verantwoordelijkheid heeft ten opzichte van de zwakkere.
Dat vind ik prima. Maar waar blijkt dat dan, vooral in dit verhaal van mevrouw
Van den Broek, bij concrete maatregelen, vreemdelingenbeleid, belastingwetgeving,
sociale zekerheid en basisverzekering gezondheidszorg? Waar
blijkt dat de VVD deze positie kiest?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):De geachte afgevaardigde van GroenLinks wil natuurlijk heel graag dat
ik interrumpeer. Ik was het eigenlijk niet van plan en dacht: ik laat het
rustig langs mij heen gaan. Maar ik wil één ding wel zeggen.
Als hij mijn verhaal leest, zal hij constateren dat ik het tweede deel van
mijn betoog na het opnoemen van die vijf liberale beginselen ben begonnen
met sociale gerechtigheid. Voor het overige gaat het betoog van de heer De
Boer zo langs de essentie van mijn verhaal dat ik daarop niet behoef te reageren.De heer De Boer (GroenLinks):Dat is de makkelijkste manier om van een discussie af te komen.Voorzitter! Ik illustreer wat ik net gezegd heb aan de uitspraak van de
heer Zalm die mevrouw Van den Broek met instemming heeft geciteerd. Dan heb
ik kabinet en VVD-fractie samen. Het citaat luidt: "Het is blijkbaar oké
dat de een in een villa in Wassenaar woont en de ander niet, maar als het
om een verpleeghuis gaat dan vallen wij meteen terug in de reflex van het
massieve gelijkheidsbeginsel." In dit citaat zitten naar mijn mening twee
storende denkfouten. Dat iemand in Wassenaar kan wonen, is wat mij betreft
oké. Wat zou ik daartegen kunnen hebben? Iets minder oké vind
ik het dat de villabewoner in Wassenaar daar waarschijnlijk woont met behulp
van een zeer aanzienlijke belastingreductie dankzij zijn hoge inkomen en de
daarop aftrekbare rente. Dat in de eerste plaats. In de tweede plaats begrijp
ik die massieve reflex niet. Dit is ook niet het echte probleem. Niemand verzet
zich er toch tegen wanneer die villabewoner een particuliere verpleegster
inhuurt of zich daarvoor verzekert? Ik vind het uitstekend als dat gebeurt.
Echter, de overheid is verantwoordelijk voor het bodemniveau. Wij moeten hier
regelen dat verpleeghuis, thuiszorg, ziekenfonds enz. een bij deze tijd horende
kwaliteit hebben. Dat kan men toch niet op deze manier samenbrengen? Wat mij
betreft moet het ook nog op een solidaire manier worden gefinancierd en dat
betekent: via de belastinginkomsten of een zo groot mogelijke inkomensafhankelijke
premie. Daarover verschillen de meningen, zo heb ik begrepen.Gisteren heb ik al bij interruptie geprobeerd, de fractievoorzitter van
de PvdA te bewegen, naast de vele vragen die zij het kabinet terecht heeft
gesteld, eens duidelijk te maken waar die fractie zélf staat. Dat de
premier niet op mijn verhaal ingaat, is jammer – ik kom er nog op terug –
maar ik snap wel waardoor dat komt. De vraag is echter wat de PvdA-fractie
nu van dit kabinet vindt. Collega Wöltgens vindt dat de twee tegenpolen
binnen het kabinet ertoe leiden dat de politiek grijs wordt, hetgeen slecht
voor de politiek is. Voor de kiezers lijkt het alsof het allemaal hetzelfde
is. Daarnaast meent hij dat Paars niets te melden heeft wanneer het gaat om
wat hij noemt "moreel ondernemerschap". De hele politieke discussie wordt
gegoten in economische termen of, zoals ik het gisteren noemde, het economiseren
van het denken. Wat vindt de PvdA-fractie hiervan?Voorts hoor ik de PvdA-fractie graag over de politieke cultuur. Als grootste
partij in het kabinet heeft de PvdA hiervoor toch een speciale verantwoordelijkheid.
Ik heb het gehad over de "afgesloten macht". Bij de start was dat toch niet
de bedoeling? Het is nogal wat wanneer je, zoals ik, in je kennissenkring
veel PvdA'ers kent die zonder uitzondering – het kan natuurlijk aan
mijn kennissenkring liggen; die behoeft niet maatgevend te zijn – genoeg
hebben van deze manier van politiek bedrijven door de PvdA. Die eenzijdige
economisering, die de grondtoon vormt bij bijna alles wat gebeurt, gaat mensen
tegenstaan. Daar moet men toch op een gegeven moment een antwoord op hebben?
Welke conclusies trekt men hieruit?De fracties van PvdA en D66 worden niet moe om mij vooral in de wandelgangen
toe te voegen – ook na mijn bijdrage van gisteren –: wacht maar
eens tot jullie zelf in de regering zitten; dan ga je wel anders praten. Voorzitter!
Ik heb daarover drie opmerkingen: - De kans dat dat gebeurt, sla
ik niet zo hoog aan, waarmee het probleem vanzelf wordt opgelost.- Tegen de tijd dat het eventueel gebeurt, zit of sta ik hier niet meer; dan
is het mijn probleem dus niet meer.- Ik ben zo eigenwijs om te denken
dat het toch een slagje anders kan.Ik zeg het laatste op basis van het feit dat GroenLinks nu warmloopt in
een stuk of zestig gemeenten waar men aan het bestuur deelneemt. Ik zie dat
soms van dichtbij en ik moet zeggen dat over het algemeen de gemeentefracties
het hun bestuurders buitengewoon lastig maken. Ik ga ervan uit dat men dit
zal blijven doen, óók in andere situaties. De aanblik van een
applausmachine is voor ons schrikbeeld genoeg om daarnaar nooit te verlangen.Aan het adres van de fractie van D66 heb ik één vraag. Er
was sprake van een boeiende beschouwing en politieke vernieuwing, maar mij
is opgevallen dat men de neiging heeft om die vernieuwing vooral instrumenteel
in te vullen. Daar is niets op tegen – met sommige van die instrumenten
ben ik het eens – maar na dertig jaar morrelen aan die instrumentele
invulling met niet zóveel succes, is de vraag relevant of het niet
óók gaat om de politieke cultuur van de mensen zelf, het veranderen
van het gedrag van mensen. De vraag is of je dit kunt bereiken met een andere
vorm van organiseren. Daar is men bij de overheid sterk in als zich problemen
voordoen, maar vaak leveren reorganisaties weinig op omdat dezelfde mensen
dezelfde problemen blijven veroorzaken.Om de SGP moest ik grinniken. Ik heb wel met instemming het eerste gedeelte
van het betoog van de heer Holdijk gehoord. Wat ik daar zo aardig in vond
waren zinnetjes als: de westerse kapitalistische samenleving; in meer opzichten
wordt duidelijk dat ons kapitalistisch-economisch systeem een prijs vraagt.
En: nu doet zich het omgekeerde voor en zoekt het kapitaal de goedkoopste
arbeid. Het is wel grappig om juist een SGP-afgevaardigde zinnen te horen
gebruiken die ik voor de totstandkoming van GroenLinks regelmatig in stukken
van een collega-partij als de PSP tegenkwam. Ze hebben het marxistische idioom,
zal ik maar zeggen.De bijdrage van RPF/GPV heb ik met sympathie beluisterd. Toch begon het
bij mij op een bepaald moment wel te schuren. Er was een verklaring over maatschappelijke
plichten en publieke verantwoordelijkheden voor het bedrijfsleven. Het Nederlandse
bedrijfsleven is behoorlijk bezig met het hanteren van ethische normen bij
hun bedrijvigheid. Nog daar gelaten, even later wordt het een
universele verklaring, voor ons allemaal. Nog wat later gaat het over het
weren van de wansmaak in onze omgeving. Daar heb ik het een beetje moeilijk
mee. Ik kom in de buurt van wat Schuyer daarover zei. Wansmaak is van alle
tijden; bij Nero was dat ook al zo. De ellende is nu alleen dat je er meer
van merkt, omdat je zo'n kastje in je huis hebt staan. De enige oplossing
is: het kastje uitzetten. Als je wilt verbieden moet je wel heel strikte normen
hanteren en precies weten waar je het over hebt.De heer Schuurman (RPF/GPV):Mag ik de heer De Boer hierover enigszins onderhouden? Allereerst die
maatschappelijke verplichting voor het bedrijfsleven: ik dacht dat het hem
toch moest aanspreken als ik zeg dat die universeel zou moeten zijn. Hij zou
als vertegenwoordiger van GroenLinks moeten weten, dat wij inmiddels landen
op deze wereld hebben die ongeremd genetische manipulatie van planten introduceren
in het milieu. Hij zou als representant van GroenLinks ook moeten weten, dat
men daar inmiddels – ik doel op China – op grote schaal wordt
geconfronteerd met genetische besmetting en genetische verwildering.De heer De Boer (GroenLinks):Voordat u verder gaat: hier ben ik het allemaal mee eens.De heer Schuurman (RPF/GPV):Het universele betreft het hele universum, zoals wij de Universele Verklaring
van de Rechten van de Mens hebben. Een ander veld is dat waarop u zich afvraagt,
of er wel zoveel moet worden verboden en of de knop niet beter kan worden
omgedraaid. Ik houd u dan voor – ik heb altijd de indruk dat daarin
het grootste verschil ligt tussen uw en onze mensvisie – of u het zo
plezierig vindt dat, nadat wij heel wat jaren hebben gesproken over de emancipatie
van de vrouw, wij nog altijd te maken hebben met een vercommercialisering
van de mens in de media en met name met een vercommercialisering van de positie
van de vrouw. Ik zou er vele voorbeelden van kunnen geven dat in de Nederlandse
media op een grote schaal generaal gesproken wordt gedaan aan een vernedering
van de vrouw. Ik verbaas mij er iedere keer weer over, dat dit grofweg gesproken
door de grote politieke partijen – GroenLinks is op weg om groot te
worden – nu nooit eens aan de kaak wordt gesteld. Het behoort ook tot
de universele verplichtingen om de waarde van de vrouw in alle verbanden hoog
te houden.De heer De Boer (GroenLinks):Dat generale gaat mij te ver. Ik vind dat ook niet houdbaar. Voorzover
het wel gebeurt, vind ik het vreselijk. De vraag is echter hoe je daar paal
en perk aan stelt. Ik zie niets in categorisch verbieden. Dan moet je heel
precies formuleren waar grenzen liggen en wat je wel of niet wilt verbieden.
Je krijgt ook verschillen van mening. Wat de een al heel erg vindt, vindt
de ander toch minder erg. Waar leg je grenzen? Wie geeft die grenzen aan?
De heer Schuurman, vanuit zijn levensvisie? De heer Kok, vanuit zijn levensvisie?
De heer Schuyer, vanuit zijn levensvisie? Dan krijgen wij drie grenzen.De heer Schuurman (RPF/GPV):Ik vind dit een verschuiving van de inhoud van de discussie. In verband
met de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens hebben wij er nog
altijd discussie over wat er wel onder valt en wat er niet onder valt. Hetzelfde
geldt voor het Europese handvest voor grondrechten. Het gaat mij er niet om
dat u let op de inhoud van mijn inbreng. Het gaat mij erom of u met mij behoefte
hebt aan een universele verklaring van plichten en verantwoordelijkheden van
mensen. De inhoud daarvan zal wel ingevuld worden door verschillende politieke
stromingen, maar ik zou het in elk geval eens ter hand genomen willen zien.
Er is een duidelijke eenzijdigheid ontstaan: alleen spreken over rechten en
vrijheden zonder grenzen aan de speelruimte te stellen, is een onmogelijkheid.
Wij zullen zeker verschillen over de grenzen daarvan, maar juist omdat het
zo'n belangrijke aangelegenheid is, zouden wij op z'n minst moeten praten
over de vorm. Dit geldt temeer omdat u het terugvindt in de Universele Verklaring
van de Rechten van de Mens. Daarin wordt gesproken over plichten. De voorzitter
van onze Kamer kan er beter over oordelen dan ik, maar het zou mij niet verbazen
als er in het Europese handvest voor grondrechten voortdurend plichten aan
de orde komen. Waarom zetten wij die niet eens netjes op een rijtje? Er zullen
ongetwijfeld inhoudelijke, politieke verschillen zijn. Die zijn er in een
democratie en zullen zich dus ook hierbij voordoen. Als wij zoiets hebben,
is de discussie nog niet afgelopen, net als bij de Universele Verklaring van
de Rechten van de Mens. Deze heeft wel een appellerend karakter. Ik ben niet
gericht op verbod op verbod, maar op het appèl dat ervan uitgaat.De heer De Boer (GroenLinks):Uw appèl en uw intentie versta ik. Wij zullen er graag verder met
u over discussiëren, maar ik heb er aarzelingen over hoe je dit moet
vormgeven. Wij komen er met plezier op terug.Het antwoord van de regering was de kortste aflevering die ik in tien
jaar heb mogen beluisteren, waarvoor hulde. Dit zou kunnen komen doordat er
binnen het kabinet veel tegenstellingen heersen. Dan kun je immers op een
aantal dingen niet goed antwoord geven. De grijsheid van Wöltgens, zal
ik maar zeggen. Dat het antwoord kort was, kan ook komen doordat de premier
grote delen van mijn verhaal heeft laten liggen. Ik ben niet zo flauw om te
zeggen: wie zwijgt, stemt in. Ik denk dat het iets anders ligt. De premier
was misschien een beetje de gevangene van het kabinet. Hij kan niet echt zeggen
wat hij vindt. Óf de fractie van de VVD staat dan op haar achterste
poten omdat zij het er niet mee eens is; dat hoop ik, want dan heeft hij voldoende
sociaal-democratisch bloed in de aderen. Óf de fractie van de Partij
van de Arbeid staat dan op ontploffen. Daar ben ik soms een beetje bang voor,
want de premier lijkt met zijn geëconomiseerde denken een beetje weggedreven
van datgene waarom het in de Partij van de Arbeid gaat of zou moeten gaan.
Dus heeft de premier geen woord gezegd over mijn beschouwingen over de beheersdemocratie,
de politieke stijl, de afgesloten macht. Dus gaat hij niet in op mijn metafoor
over de Betuwelijn. Wat mij betreft mag er een parlementaire enquête
gehouden worden. Dus laat de premier de door mij opgemaakte balans liggen.Is het de premier opgevallen dat op die van de VVD na vrijwel alle fracties
zich afvragen of zelfs vinden dat onder dit kabinet de markt werking
is doorgeschoten. Vindt ook het kabinet dat? Wat gebeurt daarmee?De premier is niet ingegaan op mijn vragen over de taakverdeling voor
Europa. De heer Braks heeft er ook wat over gezegd. Wij krijgen er een nota
over, maar misschien kan de premier er in een paar hoofdlijnen wat over zeggen.
Wat ik niet precies weet, omdat ik geen deskundige op dit terrein ben, is
hoe een verandering van de taakverdeling binnen de ministerraad, waaronder
de positie van de premier ten opzichte van andere ministers, zich verhoudt
met de Grondwet. Regelt de Grondwet het zoals het nu is? Wat is de speelruimte?Ik dank de premier voor het antwoord over de externe advisering, dat heel
kort was. Hij treedt met sympathie tegemoet wat wij erover gezegd hebben.
Het is echter ook wat aan de vage kant en daarom leek het mij goed om de Kamer
een uitspraak te vragen om richting te geven het huiswerk van het kabinet,
opdat het weet wat deze Kamer ongeveer verwacht.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat het regeerakkoord de afspraak bevat dat jaarlijks 5%
wordt bezuinigd op de overheidsuitgaven voor externe adviezen;overwegende, dat op dit moment geen duidelijk en volledig inzicht bestaat
in criteria, omvang en verslaglegging ten aanzien van de externe advisering;voorts overwegende, dat er voldoende reden is om aan te nemen dat bij
het aantrekken van externe adviseurs de taak en rol van de opdrachtgever binnen
de overheid lang niet altijd goed worden omschreven/vastgelegd;overwegende, dat er binnen de overheid nauwelijks ondubbelzinnige regels
bestaan over de werkwijze die gevolgd moet worden als overheidsdiensten contracten
aangaan met externe bureaus;overwegende, dat gebreken in transparantie en verslaglegging over het
inhuren van externe bureaus de democratische controle belemmeren;verzoekt de regering om als onderdeel van de beleidsverantwoording in
mei 2001 een nota te presenteren waarin: - per ministerie jaarlijks
een volledig overzicht wordt gegeven van de aard, omvang en kosten van externe
advisering;- kwalitatieve criteria zijn geformuleerd waaraan de door
de overheid te verlenen opdrachten moeten voldoen;- voorschriften
zijn geformuleerd voor een transparante financiële en inhoudelijke verslaglegging
betreffende de externe advisering, binnen een jaar na uitvoering van de opdracht,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie wordt voorgesteld door de leden De Boer, Schuyer, Schuurman,
Braks, Bierman, Holdijk en Ruers, is derhalve voldoende ondersteund en maakt
onderdeel uit van de beraadslaging.Zij krijgt nr. 107 (27400).De heer De Boer (GroenLinks):Voorzitter! Ik wil nog een enkele opmerking maken over de zorg. De overheid
is er niet verantwoordelijk voor dat alles moet wat kan. De overheid is er
wel verantwoordelijk voor, dat alles gebeurt wat moet. Collega Braks heeft
daar voldoende over gezegd en ik onderschrijf dat. Wij hopen, dat wij dit
straks in het verdere denkwerk van het kabinet terugzien.Wat mij wel een beetje dwarszit, is dat het kabinet eigenlijk al een paar
jaar weigert om een analyse te maken van hoe het eigenlijk zo is gekomen.
Wij stellen met elkaar vast, dat het allemaal mis is en dat er nu veel moet
gebeuren – ik waardeer het overigens dat er nu heel veel op wordt ingezet,
maar je moet ook lessen trekken uit het verleden. Wij hebben dit met zijn
allen en gezamenlijk veroorzaakt. Ik hoor daar niets over en dat vind ik jammer.Voorzitter! Ik ben laatst op een avond in De Balie geweest, waar wat voorbeelden
werden getoond van probleemoplossers. Een daarvan was een meneer uit de Achterhoek,
een directeur van een grote thuiszorgorganisatie. Hij was daar sinds een jaar
of anderhalf aangesteld en hij was erin geslaagd om de wachtlijsten geheel
weg te werken. Wat gebeurt er binnen de overheid met dit soort voorbeelden?
Wordt het opgepakt en ter lering verspreid? Er waren veel meer voorbeelden
maar ik pak er maar één van.Voorzitter! Het Binnenhof gonst vandaag over een bezoek van de ouders
van mevrouw Maxima Zorreguiéta aan Hare Majesteit de Koningin. Als
dat gebeurt op het moment dat je met de regering in debat bent tijdens de
algemene beschouwingen, sta je voor een klein dilemma. Omdat mij is gebleken,
dat hierover aan de overzijde een brief is gevraagd, stel ik er verder op
dit moment geen vragen over. Als de minister-president daarover zelf iets
zou willen zeggen, zal ik daar met belangstelling naar luisteren. Maar dat
moet hij zelf weten!Voorzitter! De grondtoon van mijn bijdrage was de noodzaak van herstel
van de functie van de politiek en het politieke debat, een herwaardering van
niet-geëconomiseerde aspecten van het samenleven en een revitalisering
van het publieke domein. Ik heb niet veel vragen gesteld om de premier de
gelegenheid te geven in een gepassioneerd betoog duidelijk en overtuigend
neer te zetten waartoe dit kabinet op aarde is en waarom en hoe de paarse
keuzes antwoord geven op de hardnekkige problemen waar dit welvarende land
mee worstelt. Die problemen zijn nog maar kleingoed tegenover de misère
op wereldschaal. Het antwoord waar ik op hoopte, is er voor een behoorlijk
deel niet gekomen. Dat vind ik jammer. De tegenstellingen binnen Paars verhinderen
dat kennelijk. Dat vind ik dubbel jammer. Ik heb het gevoel dat dit debat
en zeker ook dit land iets beters zou verdienen. Wij zouden meer met elkaar
politiek moeten discussiëren over de volgende vragen. Waar komen wij
vandaan? Waar willen wij heen? Waartoe zijn wij hier eigenlijk? Wat zijn de
politieke keuzes waarvoor wij staan? Dat politieke debat is goeddeels weg
en dat is niet goed.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Ik deel de mening van deDe Boer heer De Boer dat er een goed politiek
debat zou moeten zijn, maar ik betreur het dat hij dat debat ingaat aan de
hand van een karikatuur. Aan een echt inhoudelijk debat zou ik graag meedoen,
maar over karikaturen, zoals de heer De Boer onze visie bestempelde,
wil ik niet praten.De heer De Boer (GroenLinks):Ik heb vragen gesteld. Als mevrouw Van den Broek vindt dat ik ongelijk
heb, dan moet zij mijn vragen met argumenten weerleggen. Dat doet zij niet.
Zij roept alleen dat ik het verkeerd zie en dat zij dat vervelend vindt en
dat zij het er niet mee eens is. Dat is geen politieke discussie. Ik heb geprobeerd
dat citaat van de heer Zalm te ontrafelen. Volgens mij klopt het gewoon niet.
Mevrouw Van den Broek mag dat met argumenten weerleggen. Als zij dat niet
doet, hebben wij geen discussie. Het spijt mij zeer.Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Ook mijn fractie dankt de minister-president voor
de positieve en uitvoerige reactie op onze inbreng in eerste termijn. Ik wil
eerst reageren op de inbreng van de heer De Boer. Het was voor mijn fractie
een aangename verrassing dat zij de heer De Boer vanochtend weer in de zaal
aantrof. Na die tirade van gisteren hadden wij begrepen dat hij na tien jaar
afscheid nam.De heer De Boer (GroenLinks):Leven is lijden!Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Wij feliciteren u er van harte mee dat u het al tien jaar volhoudt.Wij denken heel anders over het nut van de Eerste Kamer. Daarvoor hoeven
wij alleen maar terug te denken aan het debat van vorige week over de Vreemdelingenwet.
Het was een goed en uitstekend debat, passend bij de Eerste Kamer. De fractie
van GroenLinks leverde er een heel goede bijdrage aan. Ik krijg een beetje
het idee: waar zeurt die man toch almaar over? Wij zijn van mening dat de
Eerste Kamer als sluitstuk een heel goede bijdrage levert aan het wetgevingsproces.De heer De Boer (GroenLinks):Het gaat mij er niet om dat hier niet af en toe goede discussies worden
gevoerd.Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Die resultaten opleveren!De heer De Boer (GroenLinks):Nou, nou, nou...Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Het wachtjaar voor de sociale zekerheid in verband met de Vreemdelingenwet.De heer De Boer (GroenLinks):De discussies hier zijn voor 99% een herhaling van de discussies die al
gevoerd zijn. Zelden of nooit wordt er iets aan toegevoegd. Als wij de Handelingen
van de Eerste en Tweede Kamer naast elkaar leggen, dan zijn er wel wat accentverschillen,
maar het gaat vrijwel over dezelfde items. En dan moeten wij de vraag stellen
of dat voldoende is. Wij zijn tot de conclusie gekomen dat het niet voldoende
is.Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Dat is uw goed recht. Wij zijn tot een andere conclusie gekomen. De heer
De Boer heeft ook het een en ander gezegd over de opvattingen van de PvdA.
Af en toe vraag je je af: heeft hij wel de goede vrienden? Hij spreekt PvdA-leden
op verjaardagsfeestjes. Letterlijk denk ik dat dat neerkomt op borrelpraat.De heer De Boer (GroenLinks):Ik heb ongelooflijk de pest aan verjaardagsfeestjes; daar kom ik bijna
nooit. Die vrienden kom ik over het algemeen tegen op symposia, politieke
bijeenkomsten, enz. En dan hoor je nog eens wat in de wandelgangen of in de
trein terug. Daar heb ik het over.Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Goed.Uit de bijdrage die mijn fractie gisteren in eerste termijn heeft geleverd,
sprak kritische bezorgdheid over het achterblijven van de overheid bij de
snelle veranderingen in de maatschappij. De minister-president heeft met overtuiging
aangevoerd dat dit probleem het kabinet zeer ter harte gaat. Hij heeft daarbij
een hele reeks beleidsinitiatieven aangekondigd. Er is een hele reeks opdrachten
uitgezet om aan die problemen iets te doen. Voorts wees de minister-president
op de indringende aandacht van het kabinet voor de verbetering van het management
en de bedrijfsvoering van de overheid en op de ambitie van het kabinet om
een aantal verkenningen uit te voeren op geselecteerde thema's, zoals het
zorgstelsel, onderwijs, economische structuur, sociale structuur en fiscaliteit.
Onze vraag aan het kabinet is hoe deze initiatieven zich verhouden tot de
door ons gesignaleerde verkokering in de overheidsorganisatie, wat Tjeenk
Willink "de mythe van het samenhangende beleid" noemde. Geeft datgene wat
nu is uitgezet een oplossing voor de metafoor van de rechter- en de linkerhand?De minister-president spreekt van een beter onderscheid tussen beleid
en uitvoering. Maar blijkt hier vaak niet dat er een wereld van verschil tussen
die twee bestaat, tussen de topbeleidselite en de straatniveauambtenaar? De
tijd staat niet stil en het beleid is voortdurend in beweging, zei de minister-president.
Maar dat bewegende beleid is vaak ook de schrik van de "street level"-ambtenaar:
er komt alweer een circulaire aan.Dat brengt mij bij de benodigde cultuuromslag die mijn fractie in eerste
termijn heeft genoemd; dit naar aanleiding van de opmerkingen over de indringende
aandacht van het kabinet voor de verbetering van management en bedrijfsvoering.
Het schort nogal eens aan goede omgangsvormen tussen overheid en burger. Door
burgers wordt daar veel over geklaagd. Wordt in de trainingsprogramma's voor
management en bedrijfsvoering ook dat aspect van de omgangsvormen naar voren
gebracht? Gaat het niet alleen maar over efficiëntie en effectiviteit?In het verlengde daarvan kom ik terug op de private sectoren die in toenemende
mate publieke taken krijgen toebedeeld. De minister-president sprak uitvoerig
over de verbeteringen die zijn ingezet bij de verantwoording over de middelen.
Het plan van aanpak in dezen, heldere afspraken met de financiers en eerder
geautoriseerde verantwoording zijn heel belangrijk. De vraag blijft echter
hoe dit gaat werken vanuit het perspectief van de burgers. Is het ook transparant
voor de burgers wie verantwoordelijk is voor wat en wie waarop kan worden
aangesproken? Ligt bij die uitbesteding de uiteindelijke verantwoordelijkheid
niet bij de overheid? Is het kabinet dat met ons eens?De minister-president heeft uitvoerig gesproken over de taakafbakening
van de overheid. Er komt een kabinetsreactie, een bredere visie, op de nota
"Het borgen van het publieke belang" van de WRR, waarin de rol
van de overheid ten opzichte van de markt opnieuw wordt gedefinieerd. Als
het kabinet daar toch al aan werkt, insisteert mijn fractie graag op een bredere
notitie aan de Eerste Kamer over privatisering, zoals vorig jaar is gevraagd.
Daarin zouden de criteria en randvoorwaarden bij de verdere uitvoering van
het beleid moeten worden opgenomen. Dan hoeven wij daarvoor niet naar de WRR
te gaan; dat lijkt ons praktisch.Mijn fractie blijft bezorgd over de arbeidskrapte in de zorgsector en
het onderwijs. In 2002, het verkiezingsjaar, zullen er nog steeds grote tekorten
zijn. Heeft het kabinet een plan klaarliggen voor het geval dat de zij-instromers,
de herintreders en de allochtonen op een gegeven moment op zijn? Het is nog
steeds niet duidelijk wat er dan gebeurt. Of raken zij niet op?Het doet mijn fractie goed dat het kabinet het met ons eens is dat geld
niet alles is en dat een goede verantwoording het kabinet zeer ter harte gaat.
Wij zullen daar te gelegener tijd op terugkomen.Mijn fractie heeft met grote instemming geluisterd naar de gedeelten in
het betoog van de minister-president die getuigden van het belang van solidariteit
en cohesie in onze samenleving. Dat spreekt ons meer aan dan het betoog van
de VVD-fractie op dit punt. Wij wensen het kabinet dan ook veel succes toe
bij het in de komende jaren realiseren van een samenleving waarin deze waardevolle
aspecten dominant zijn.De heer Schuurman (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Allereerst dank ik de minister-president hartelijk
voor zijn schriftelijke en mondelinge reactie op onze inbreng. Er is wel een
voor ons zeer belangrijk punt blijven liggen, namelijk het conflict in het
Midden-Oosten. Ik heb in eerste termijn gezegd dat dat conflict een tijdbom
in zich houdt. Ik durf zelfs de stelling aan dat de wereldvrede ermee gemoeid
is. Dag in dag uit lezen wij over opstanden en gewelddadige acties, zowel
van de ene als van de andere kant. Dat houdt maar niet op. Het is een heel
klein gebied, maar het heeft wereldwijde betekenis. Nederland staat duidelijk
bekend als een vriend van Israël. Dat staat op het ogenblik voor velen
onder druk. In mijn eerste bijdrage heb ik gezegd dat Israël misschien
wel buitensporig optreedt, maar dat je er niet omheen kunt dat de Palestijnen
voortdurend met acties beginnen. Daarbij staan zij vaak alleen, maar hun acties
worden door de Arabische wereld wel als instrument ten opzichte van Israël
gebruikt. Wij hebben in eerste termijn gevraagd of daar iets aan gedaan kan
worden. Ik herhaal dat wij alles moeten aangrijpen om te kunnen bijdragen
aan een betere verstandhouding. Daarbij denken wij beslist niet direct aan
vrede, maar aan een of andere modus vivendi. Zou het daarom niet goed zijn
om de Palestijnen zowel in EU-verband als vanuit Nederland zelf financiële
ontwikkeling van hun gebieden aan te bieden in ruil voor toezeggingen om de
mensenrechten te eerbiedigen en het geweld te beëindigen? Dat is misschien
het minste wat wij zouden kunnen doen. Ik krijg daarop graag een reactie van
de minister-president.Het tweede punt dat is blijven liggen, is onze zorg inzake de vertechnisering
en vereconomisering van het onderwijs. Op het ogenblik is in discussie of
wij ook private financiering in het onderwijs moeten toelaten. Het is wel
bijna zeker dat als private financiering wordt toegelaten, bijvoorbeeld ook
ICT-bedrijven daar haastig gebruik van zullen maken. Het is de vraag of daarmee
niet een verschraling van ons onderwijs op de loer ligt. Het is ook de vraag
of sponsoring en private financiering in algemene zin niet het onderwijs gaan
bedreigen als, bijvoorbeeld, gesponsord onderwijs tot kleinere klassen leidt
dan niet-gesponsord onderwijs. Die zorgen leg ik aan de minister-president
voor.Een derde punt betreft de universele verklaring van plichten en verantwoordelijkheden
van natuurlijke en rechtspersonen. Dat was een voorstel dat niet vanaf de
zijlijn van de Christen-Unie of de RPF/GPV-fractie komt. Het is een discussie
die al lang gaande is. Het humanistische blad voor staatsrecht in Nederland,
Civis Mundi, heeft er kort geleden een geheel nummer aan gewijd. Het is al
eens in de plenaire vergadering van de Verenigde Naties aan de orde geweest.
Oud-regeringsleiders zijn wel eens speciaal bij elkaar gekomen om hierover
te spreken. Het is de bedoeling om de rechten in evenwicht te brengen met
de hoognodige plichten en publieke verantwoordelijkheden. Ik zei zo-even dat
oud-regeringsleiders daarvoor bij elkaar zijn gekomen. Ik zou het plezierig
vinden als de huidige regeringsleiders dit initiatief zouden oppikken.Het is onmiskenbaar dat de rechten een aanvulling behoeven vanuit de publieke
plichten. Daarvoor kan men verwijzen naar wat er in het bedrijfsleven gebeurt.
De minister-president zal zeggen dat wij proberen om een en ander via randvoorwaarden
aardig in goede banen te leiden. Collega Schuyer zei in eerste instantie dat
de wetgeving er altijd achteraan loopt. Het kost immers tijd. Daar ligt juist
het probleem. Het gaat om de vertraging en het gaat om de toestemming van
de minister-president met de opvatting dat de overheid daar een taak heeft.
Ik zeg echter dat de overheid soms helemaal niet kan weten wat zij behoort
te doen, omdat men daartoe niet is uitgerust en de capaciteit daarvoor ontbreekt.
Dat geldt zeker als wij te maken hebben met een terugtredende overheid. Als
het bedrijfsleven van tevoren gebonden wordt aan publieke verplichtingen,
zal het bedrijfsleven daar van meet af aan rekening mee houden. Daar gaat
een appellerende functie van uit. In verband met de interruptie van collega
De Boer heb ik al gezegd dat het een universele verklaring zou moeten zijn.
Het gaat ook om de positie en de plichten die wij hebben ten aanzien van de
natuur en de medemens. Ik wil graag weten wat de minister-president hiervan
vindt. De algemene tendens van vernedering van mensen in de media, met name
de vrouwen, daaraan moet toch een einde worden gemaakt?Voorzitter! Ik kom op een aantal punten die hier door de fractievoorzitters
aan de orde zijn gesteld. Allereerst het voorstel van het CDA om een enquête
in te stellen. Per interruptie heb ik al gevraagd of een dergelijk voorstel
ook geamendeerd zou kunnen worden. Dat kan, zo heb ik begrepen. Ik heb opgemerkt
dat heer Schuyer in zijn bijdrage andere onderwerpen noemde in dit verband.
In een eerder verband heb ik al eerder een van die onderwerpen genoemd. Ik
doel op de bestrijding van de varkenspest in Nederland. Als ik het wel heb,
heeft die bestrijding ongeveer 3,5 mld. gekost. Een oud-minister
van Landbouw is hier aanwezig. Die zal dat kunnen bevestigen of ontkennen.
Wij hadden gerekend op een behoorlijke tegemoetkoming van die kosten vanwege
Europa. Als ik mij niet vergis, zou dat in de honderden miljoenen lopen.Ik kom wekelijks in Wageningen. Daar heeft men mij vaak de volgende vraag
gesteld. De Tweede Kamer heeft de minister van Landbouw gedwongen om een bepaalde
actie te nemen, die averechts heeft gewerkt. De Tweede Kamer zal daar dus
nooit kritisch naar kijken. Het is toch in het bijzonder de taak van de Eerste
Kamer om daar kritisch naar te kijken? Het gaat bovendien om een duidelijk
afgebakend onderwerp. Is het terecht dat de Europese Unie concludeert dat
Nederland een verkeerd bestrijdingsbeleid heeft gevoerd, dat honderden miljoenen
guldens heeft gekost? Ik noem 600 mln. aan subsidies van Europa en de kosten
die Nederland vanuit de algemene middelen aan een en ander heeft moeten besteden.
De heer Schuyer en ik hebben dit onderwerp al eens genoemd. Het komt dus van
kleine fracties. Ik zou het wel leuk vinden als grote fracties dat onderwerp
nu eens zouden aanpakken. Het gaat om een duidelijk afgebakend onderwerp dat
ook naast het probleem van de gezondheidszorg aan de orde gesteld zou kunnen
worden. Voorlopig zouden wij het CDA willen steunen op dit punt.Er zit wel wat in de opmerkingen van de heer De Boer over de Eerste Kamer.
Hij heeft echter aan overkill gedaan, waardoor diverse collega's terecht stelden
dat hij er een karikatuur van maakte. Over een paar weken bespreken wij in
deze Kamer de Veegwet en ik ga ervan uit dat de fracties in de Eerste Kamer
er behoorlijk alert op zullen zijn, of inderdaad de toezeggingen van minister
Zalm en staatssecretaris Bos aan deze Kamer bij de bespreking van de belastingherziening
nu zijn verwerkt in de Veegwet. Ik zie minister Zalm al knikken, dus ik ga
ervan uit dat die verwerking heeft plaatsgevonden, maar het is wel aan de
Eerste Kamer te danken dat deze zaken op tafel zijn gekomen. Ik denk dan ook
dat de heer De Boer aan overkill heeft gedaan.Die overkill werd heel duidelijk toen hij zei dat "zelfs de televisie
hier niet meer aanwezig is". Toen dacht ik: wát een geluk dat de televisie
hier niet meer aanwezig is. De vraag is namelijk of de politieke desinteresse
van de Nederlandse burger niet vooral komt door de televisie. Er hoeft maar
een bewindsman of bewindsvrouw verkouden te zijn of de journalistiek spreekt
al over een ernstige longontsteking. Er hoeft maar een verspreking van de
bewindslieden te zijn of wij hebben volgens de media alweer een politiek probleem.
Verder is de politiek in de media vooral entertainment geworden. Wanneer wordt
er in de media eens serieus gesproken over politieke problemen? Naarmate de
televisie meer afwezig is en wij op de kwaliteit van onze besprekingen letten,
denk ik dat wij nog wel wat invloed ten goede kunnen aanwenden.Na deze woorden verbaast het u misschien enigszins dat ik de motie van
de heer De Boer mede heb ondertekend. U zou het ook zo kunnen interpreteren,
dat ik er inmiddels wel aan gewend ben om bepaalde uitspraken van de heer
De Boer niet al te serieus te nemen, maar andere uitspraken volledig serieus.
Daarom heb ik de motie graag ondertekend.De heer Schuyer (D66):Voorzitter! Ik zal zeker enkele opmerkingen tot collega's maken, maar
begin traditioneel met een repliek naar de minister-president die ik dank
zeg voor zijn beantwoording in eerste termijn.Toen ik mij voorbereidde op de tweede termijn, zei één van
mijn fractiegenoten tegen mij het toch wel beklemmend te vinden dat enkele
kilometers verderop de Klimaatconferentie zo moeizaam verloopt, in die zin
dat alle landen zich ingraven en weinig mogelijkheden blijken te hebben om
tot compromissen te komen. Als dan wordt gekeken naar de manier waarop wij
ons land besturen, kan, zoals de PvdA-fractie heeft gedaan, behoorlijke kritiek
op het poldermodel worden geuit – daar zijn best opmerkingen over maken
en het kan ook allemaal wel anders – maar is het toch grote winst dat
wordt geprobeerd om met elkaar te komen tot een uitspraak die een zodanig
maatschappelijk draagvlak heeft, dat ervan mag worden uitgegaan dat het tot
een succes leidt. Wij hopen maar dat het met de Klimaatconferentie dezelfde
kant zal opgaan.Ik kom op twee punten waar de minister-president weinig aandacht aan heeft
gegeven. In de eerste plaats is dat mijn vraag om eens in te gaan op het element
van het permanente onderhoud van ons democratische parlementaire stelsel.
Dat hoeft niet direct te gebeuren in de zin van de opvattingen zoals mijn
partij die vaak naar voren brengt, maar ik hecht eraan om te horen of hij
vindt dat het alleen een zaak van de partijen is die daarvoor maar een meerderheid
te verwerven hebben, dan wel of volgens hem ook de regering de taak heeft
om dat te stimuleren. In eerste termijn is een aantal keren gesproken over
de opkomst van de lokale partijen bij lokale verkiezingen. Dat kan men op
zichzelf een groot democratisch goed vinden, maar je kunt daar ook zorgen
over hebben als dat zo ten koste gaat van landelijke partijen die op zichzelf
toch ook het allerbeste met die lokale democratie voor hebben en die hier
ook vaak versterken door delegatie. Blijkbaar slagen die landelijke partijen
er dus niet in om dat op de een of andere manier bij het publiek bekend te
maken. Vindt de minister-president nu niet dat de regering daarin stimulerend
op moet treden? Ik heb hem er overigens op gewezen dat zodra het iets over
de grenzen is de Nederlandse regering in ieder geval andere opmerkingen maakt,
bijvoorbeeld over een gekozen voorzitter van de Commissie, over referendumelementen,
en dergelijke. Maar, het gaat mij vooral om de intentie van het onderhoud
van het parlementaire stelsel, want dat is voor ons toch een punt van zorg!De heer De Boer vond dat D66 er zich nog maar eens op moest bezinnen dat
er in het bijna 35 jaar bestaan eigenlijk weinig terecht is gekomen van die
instrumentele vernieuwing. Ik zal de laatste zijn die dat ontkent. Hij vroeg
vervolgens of het dan niet iets meer zou moeten zijn van een cultuuromslag.
De eerste functie van een politieke partij is natuurlijk om in debat te treden
met de regering en om voorstellen te doen en het is in eerste instantie de
regering die het instrumentele element heel sterk in het vaandel heeft en
ook de instrumenten heeft om die te wijzigen. Een wijziging van cultuuromslag
gaat soms wel en soms ook helemaal niet langs regeringslijnen. Dat is aanmerkelijk lastiger. Ik ben het overigens wel met de heer De Boer eens dat er
op dat punt voor ons en ook voor zijn partij een taak ligt. Het is een worsteling
van ons allen.Ik vond het aardig dat de minister-president op dat punt doorgaand en
passant zei dat "verlenging van de arbeidsduur" weer gezegd mocht worden.
Als het gaat om cultuuromslag is dit een prachtig voorbeeld. In de afgelopen
generatie hebben wij een cultuur gestimuleerd die dat is tegengegaan. Ik vond
het ook bijzonder aardig om de heer Holdijk of de heer Schuurman te horen
zeggen dat de 32-urige werkweek toch wel enorme luxe is. Dat vond ik uit zijn
mond wel een bijzonder opvallende opmerking, want ik denk maar aan het zweet
des aanschijns. Je zou dan toch kunnen zeggen dat het werken op zichzelf een
bepaalde functie heeft. Ik vond de opmerking van de minister-president zo
waardevol omdat ik al langer zeg, ook in mijn eigen partij, dat men de functie
van werk ook in het sociale patroon van mensen onderschat. Als je mensen snel
in een VUT laat of in welke andere verkorting dan ook, dan krijgt men wel
vrije tijd maar op de vraag wat men daarmee doet, krijg je toch antwoorden
waarvan je van tevoren weet dat dit wel voor een tijdje voldoende kan zijn,
maar nooit langdurig. De structuur van ons sociale stelsel verlangt toch ook
dat mensen bezig zijn. Op zich heeft ook dat iets met die cultuuromslag te
maken, een cultuuromslag waarvan je kan zeggen dat het de regering is die
daarin een functie kan hebben.Voorzitter! Ik heb in eerste termijn gememoreerd aan de instelling van
de commissie-Wallage. Ik kan er alle begrip voor opbrengen dat de minister-president
zegt dat hij de rapportage van deze commissie wil afwachten. Aan het eind
van zijn betoog noemde hij echter een aantal notities die hij zou laten opstellen.
Onderwerpen van die notities zijn onder meer de zorg, het onderwijs, de sociale
zekerheid, de ruimtelijke ordening en veiligheid. Hij merkte hierbij op dat
dit elementen zijn voor de opvolgers van zijn kabinet, wie dat ook mogen zijn.
Hierin schuilt toch enig gevaar.Als zo'n notitie wordt gepubliceerd, is dat meestal aanleiding voor een
persconferentie door de betrokken bewindspersoon. De kranten openen vervolgens
echter 's avonds met de mededeling: de regering wil... Zij doen dat, ook al
is het niets anders dan een discussienotitie. Dat misverstand ontstaat door
zowel de schriftelijke als de mondelinge presentatie van de bewindslieden.
Dat de regering discussies over tal van onderwerpen stimuleert, is een groot
goed, maar benadruk dan ook dat discussie het doel is. Zorg ervoor dat die
discussie er komt, maar voorkom dat in het land het idee postvat dat het allemaal
alweer is beslist.In eerste termijn heb ik gesproken over de privatisering van Schiphol.
Meer in het bijzonder heb ik gevraagd of het de landingsbanen zijn die worden
geprivatiseerd. De minister-president is niet op deze vraag ingegaan, maar
misschien kan hij alsnog een antwoord op deze vraag geven. Misschien is hij
er niet op ingegaan, omdat niet de landingsbanen maar de startbanen worden
geprivatiseerd. Mijn bedoeling moet echter duidelijk zijn: ik wil weten hoe
de vlag erbij staat.Voorzitter! Ik zal nu een enkele opmerking maken over collega-fracties.
Ik heb de motie van de GroenLinks-fractie ondertekend, omdat ik bewondering
heb voor het feit dat een fractie van acht leden in staat is om een symposium
te organiseren en daarvoor kopstukken weet te strikken als de president van
de Algemene Rekenkamer. Op dit symposium kwam naar voren dat het een goede
zaak zou zijn om de rol van externe bureaus te onderzoeken. Er bleken zowel
mensen te zijn die vinden dat er meer extern moet worden gedaan als mensen
die vinden dat er minder extern moet worden gedaan. Waar iedereen het over
eens was, is dat hierover publieke verantwoording moet worden afgelegd. Dat
is wat in de motie wordt gevraagd en daarom vond ik dat ik mijn handtekening
onder deze motie kon zetten.Het moet mij wel van het hart dat deze motie enigszins strijdig is met
wat de heer De Boer over de rol van de Eerste Kamer heeft gezegd. Dit initiatief
dat weliswaar een tikje buiten de Eerste Kamer om wordt genomen, maar wel
door een fractie uit de Eerste Kamer is geïnitieerd, kan namelijk leiden
tot het aannemen van een motie die ertoe leidt dat publieke verantwoording
wordt afgelegd. Dat kan hij op het conto van de fractie van GroenLinks bijschrijven:
alle eer daarvoor.In mijn beleving heeft de heer Bierman altijd gepleit voor ontwikkelingen
als ondergronds bouwen. Ik weet daarom niet of ik hem nu goed heb begrepen,
want uit zijn bijdrage maak ik op dat hieraan volgens hem te veel gevaren
kleven en dat hier dus niet voor moet worden gekozen.De heer Bierman (OSF):Ik kan dit misverstand onmiddellijk uit de wereld helpen. Ik heb mij bijna
mijn hele leven verzet tegen de aanleg van de metro in Amsterdam. Ik heb hierover
ook gepubliceerd. Ik ben hiervan altijd een tegenstander geweest, niet alleen
vanwege het veiligheidsaspect, maar ook om de stedenbouwkundige aspecten voor
de lange termijn. Ik ben alleen voor ondergronds bouwen als het champignonkwekerijen
betreft.De heer Schuyer (D66):Dat is helder.Voorzitter! De VVD-fractie heeft twee onderwerpen aan de orde gesteld
waar ik nog kort op in wil gaan. Ook mijn fractie wil nadrukkelijk het signaal
geven dat schaalvergroting op tal van terreinen – ik denk dan aan gemeentelijke
herindeling, de ziekenhuizen en het onderwijs – opnieuw tegen het licht
moet worden gehouden. Wij zeggen niet per definitie "nee", want dat kun je
natuurlijk nooit zo zeggen, zeker niet bij het voorbeeld dat werd genoemd.
Wij zeggen echter wel volmondig "ja" tegen de stelling dat schaalvergroting
zeer kritisch moet worden benaderd.Een en ander geldt ook voor de basisvorming. Ik herinner mij nog heel
goed dat de toenmalige woordvoerder van de VVD-fractie in dit huis en ik zelf
met enige kracht hebben geprobeerd om die basisvorming tegen te houden. Dat
is niet gelukt. Nu moeten wij niet de fout maken in een heel snel tempo te
willen komen tot het terugdraaien ervan, omdat anders een geweldige onrust
in het veld ontstaat. Dat er veel moet gebeuren, en met name op de gebieden
die zijn genoemd – het VMBO en dergelijke – staat als een paal
boven water. In elk geval moet voorkomen worden dat het veld niet weet waaraan
het toe is.Voorzitter! Ik wil iets zeggen over het houden van enquêtes. Er
is al veel over gewisseld. Het recht van enquête is aan het parlement
gegeven ter controle van de regering, zoals iedereen zal beamen. Ik
zie ook de heer Braks instemmend knikken. De vraag laat zich stellen of de
beoogde enquête zich in hoofdzaak zal beperken tot het controleren van
de regering of dat die enquête in hoofdzaak een vorm van zelfonderzoek
van regering en parlement betreft. Ik denk dat dit het punt is waarom het
draait. Ik heb, zoals de heer Schuurman terecht opmerkte, een aantal voorbeelden
genoemd waaruit naar mijn mening blijkt dat het een kwestie is van zelfonderzoek
in relatie tot onderzoek van het parlement. Dat is hetgeen ik nog niet helder
voor ogen heb als het gaat over de gezondheidszorg. De heer Braks heeft in
dit verband aan het adres van mevrouw Van den Broek gezegd: wij worden gedwongen
om enigszins te reageren. Ook wij hadden liever willen reageren op basis van
een inhoudelijk voorstel. Dat wachten wij dan ook af.Ten slotte wil ik nog een opmerking maken in de richting van de PvdA.
Wij vinden ook dat het regeerakkoord zuinig is opgezet en dat in tal van opzichten
wellicht onvoldoende rekening is gehouden met meevallers. Ik kan mij echter
heel goed voorstellen dat een (beoogd) minister van Financiën zegt: als
men wil dat ik daar mijn handtekening onder zet, moet men wel aan de voorzichtige
kant blijven. Dat is niet hetgeen ik de minister verwijt. Je kunt niet zeggen,
vind ik, dat je over jaren kan zien dat het zo zou blijven. Dat was mijn pleidooi,
in eerste termijn gehouden, om een tweejaarlijkse evaluatie terzake te hebben.
Dat komt op hetzelfde neer, maar het lijkt mij iets beter dan een royaler
regeerakkoord waaruit ook een visie spreekt waarvan je niet weet of die werkelijkheid
wordt.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ik dank de regering in de persoon van de minister-president
namens mijn fractie voor de gegeven reacties, schriftelijk en mondeling, op
onze bijdrage in eerste termijn, voorzover het om concrete vragen ging. Op
onze beschouwing heb ik geen reactie vernomen. Aan het uitblijven van een
reactie til ik op zichzelf niet zwaar, als het maar niet betekent dat onze
woorden aan dovemansoren zijn gericht geweest. Ik dank intussen de heer Braks
die er blijk van gaf dat zijn fractie in elk geval met open oren heeft geluisterd.Misschien vond de regering onze algemene beschouwing weinig beleidsrelevant.
Wat wij met onze bijdrage beoogden, was het vestigen van de aandacht op de
schaduwkanten van de euforie over de materiële welvaart. Wij achten het
schadelijk wanneer het beeld van de mens wordt versmald tot dat van homo economicus
of tot, zoals Hannah Arendt – ik heb haar naam eerder genoemd –
het aanduidde: animal laborans. Daarmee doet die mens zichzelf tekort en lijdt
hij schade aan zijn ziel; hij staat zijn eigen geluk in de weg.In eerste termijn hebben wij gesteld dat de politiek, c.q. de overheid,
niet in staat is om mensen gelukkig te maken. Daarom zou ik mij kunnen voorstellen
dat de regering reageert met de opmerking dat zij beleidsmatig niet veel met
onze opmerkingen kan beginnen. Zij zou zelfs tegen kunnen werpen dat ze er
niet op uit is, een bepaald mensbeeld te propageren. Toch zou ik staande willen
houden dat een overheid – door eenzijdig oog te hebben voor de materiële
belangen van de mens en zijn plaats in het arbeids-, productie- en consumptieproces –
wel degelijk immateriële belangen schade kan toebrengen. Politiek mag
dan mensen niet gelukkig kunnen maken, ze kan er merkwaardig genoeg wél
aan bijdragen dat mensen ongelukkig worden.Ook voor een vraagstuk als dat van de integriteit lijken mij onze beschouwingen
alleszins en uiterst relevant. Als dit signaal mocht zijn opgevangen, voorzitter,
is het ons voorshands genoeg. Onze inzet was niet om negatief te zijn over
welstand, voorspoed, geld en arbeid als zodanig. Immers, die kunnen als goddelijke
gaven worden ervaren. Ook willen wij niet geringschattend doen over de zorg
van de overheid voor het materiële welzijn van burgers. Wél willen
wij aangeven dat wij tekort doen aan het mens-zijn wanneer wij opzettelijk
of onbewust het ideaalbeeld van de animal laborans propageren. Om nog één
keer Hannah Arendt aan te halen: de politiek moet altijd oog hebben voor de
humaniteit. Voorzitter! Het moge duidelijk zijn dat onze fractie die humaniteit
niet los kan zien van de Schepper en Herschepper van de mens.Voorzitter! Toen ik de reacties van de heren De Boer en Schuyer tot mij
liet doordringen, kwam bij mij de reactie op dat men blijkbaar grote verwarring
kan stichten wanneer men zich niet bedient van traditionele taal en begrippen.
Als ik bijvoorbeeld de term "kapitalisme" gebruik, baart dat opzien. Ik geef
toe dat, toen marxisten die term als een gangbaar politiek scheldwoord gebruikten,
wij dat niet deden. Echter, nu mijden wij dit woord niet als een neutrale,
zakelijke aanduiding voor een economisch bestel dat centraal wordt geregeerd
door markt en kapitaal. Ik meen dat dan het gebruik van deze term te rechtvaardigen
is. Voorts laten wij ons niet vangen in links-rechts-schema's, zoals GroenLinks
blijkens haar naam doet. Komt de vraag aan de orde of de positie van de markt
en het kapitaal niet te dominant is geworden, dan vinden wij GroenLinks misschien
wel weer aan onze zijde. Zoals men heeft kunnen constateren, is door ons een
motie van die kant van harte ondersteund.De heer Schuyer kan ik zeggen dat ik inderdaad in eerste termijn over
arbeidsduurverlenging heb gesproken. De verkorting daarvan voor zovelen heb
ik een ongekende luxe genoemd. Ik spreek over "zovelen" omdat wij altijd al
een categorie mensen hebben gehad die het zich kon veroorloven om niet of
zeer weinig te werken. Ik heb daar op zichzelf niet juichend over gedaan.
Wat mijzelf betreft – maar dit berust uitsluitend op zeer subjectieve
waarneming – ben ik mij bij mijn weten aan die luxe ook niet te buiten
gegaan. Wat is calvinistisch? Ik zou daar met veel plezier drie kwartier aan
wijden. Als ik het heel kort en ongenuanceerd, maar toch wel raak, mag typeren
in de context van onze discussie, betekent calvinisme: hard werken en zuinig
werken; die combinatie!De heer Ruers (SP):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister-president voor de mondelinge
en schriftelijke beantwoording. Ik moet helaas vaststellen, dat er weinig
weerklank bij de regering en de overige partijen is gekomen voor onze zorg
voor de aantasting van de publieke zaak en het publieke domein. Drie punten
wil ik nog even aan de orde stellen: het voorstel tot het houden van een enquête
bij de Eerste Kamer, de positie van de Eerste Kamer en de zaak
van het publieke domein.Nog niet zo lang geleden heeft de fractie van het CDA te kennen gegeven,
een voorstel te willen doen tot het houden van een enquête door de Eerste
Kamer, vooral over de kosten van de zorg en de zorg. Ik deel de zorg om de
zorg. Wij zijn met het CDA van mening, dat daar veel over te zeggen is. Er
is veel aanleiding om daar eens diep in te duiken. De behoefte om dat uit
te zoeken steunen wij volledig. Alleen menen wij dat die enquête niet
in deze Kamer moet plaatsvinden, maar op een andere plaats.De vraag om een enquête over de zorg is overigens niet nieuw. Ik
herinner mij dat collega Wöltgens het vorig jaar gepleit heeft voor een
enquête naar de maatschappelijke effecten van tien jaar privatisering.
Daar komt inmiddels weer een jaar bij. Ik heb hem eerder aangegeven, dat wij
die zorg van collega Wöltgens van ganser harte onderschrijven, want de
effecten zijn naar onze mening bijzonder groot en nog steeds onderschat, zeker
als wij zien dat die ontwikkeling almaar doorgaat. Ik weet niet meer of de
heer Wöltgens vond dat die enquête hier moest worden gehouden of
elders, maar voor mij is dat verder niet zo belangrijk. Dat men het constateert,
vind ik het belangrijkst.Waar zou de enquête moeten worden gehouden? Naar mijn mening moet
dat aan de overkant van het Binnenhof, in de Tweede Kamer, gebeuren. Ik vind
dat daar niet alleen de grootste verantwoordelijkheid bestaat, maar dat de
Tweede Kamer er ook het meest gelegitimeerd toe is. De heer Braks meent dat
de Tweede Kamer er niet zo geschikt voor is, omdat die zelf te zeer betrokken
is. Men zou dan zijn eigen werk moeten controleren. Oneerbiedig gezegd –
maar zo bedoel ik het niet – zou men boter op het hoofd kunnen hebben.
Ik bedoel dat zij te zeer betrokken zou zijn en daardoor niet aan zelfreflectie
zou kunnen doen. Toch meen ik dat het daar moet gebeuren. De Tweede Kamer
is verantwoordelijk. Zij heeft beslist, al is de zaak daarna natuurlijk nog
via de Eerste Kamer gegaan.Wij menen dat de Eerste Kamer niet moet voortbestaan. In ons programma
staat dat wij voor opheffing van de Eerste Kamer zijn. Wij vinden dat juist
de Tweede Kamer in staat moet zijn en het politieke niveau en de politieke
kracht moet hebben om zelf onderzoek te doen naar haar eigen functioneren.
Ik denk dat wij dat niet moeten doen. Zij moet dat zelf aanpakken. Nogmaals,
ik deel de zorg. Er zou veel meer van het enquêterecht moeten worden
gebruikgemaakt, op het terrein van de privatisering en het terrein van de
zorg. Er zijn nog een aantal terreinen genoemd. Het verrichten van onderzoek,
het enquêteren door de Kamer zelf, is een van de onderbelichte onderdelen
van het staatsrecht. Het zou heel goed zijn om de samenleving en het parlement
zelf te laten zien, hoe wat in het parlement is besloten op de samenleving
is overgekomen.Dit brengt mij bij de positie van de Eerste Kamer. Ik heb al gezegd dat
in ons programma van twee jaar geleden, en ook al eerder, staat dat wij voor
opheffing van de Eerste Kamer zijn. Dat is niet omdat wij het geen eerbiedwaardige
instantie vinden. Dat is zij zeer wel: een zeer eerbiedwaardige instantie,
vol zeer goede bedoelingen. Wij vinden echter dat het best gelegitimeerde
orgaan in ons land de rechtstreeks gekozen Tweede Kamer is, en dat daar het
zwaartepunt moet liggen en de verantwoordelijkheid moet worden gedragen. Een
wet wordt altijd beoordeeld door de samenleving, en de samenleving zal wel
laten zien of een wet deugt of niet. Als de wet niet deugt, moet de Tweede
Kamer verantwoording afleggen en zichzelf afvragen of zij een verstandige
wet heeft aangenomen. Zo niet, dan moet zij die corrigeren. Met andere woorden:
er moet een wisselwerking zijn tussen de samenleving die de wetten krijgt,
en de wettenmaker.Ik feliciteer de heer De Boer met de coming-out van zijn mening over de
Eerste Kamer. Omdat ik het niet in het programma van twee jaar geleden van
GroenLinks heb gelezen, vraag ik hem nog wel of dat het standpunt van zijn
hele fractie en van zijn partij is. Ik heb een paar maanden geleden in artikelen
gelezen dat de fractie hier besloten heeft tot dat standpunt, maar het zou
leuk zijn als het geheel gedragen wordt door de partij.De heer De Boer (GroenLinks):Bij de voorgangers van GroenLinks stond het in de programma's, behalve
bij de CPN; bij de PPR en de PSP dus wel. In de eerste periode van GroenLinks
is het uit de programma's geraakt. Van mijn fractie zijn zeven van de acht
leden voorstander van dit standpunt. Of het weer in het verkiezingsprogramma
komt te staan, ligt natuurlijk aan het congres.De heer Ruers (SP):Dat wachten wij af. Ik ben benieuwd of het breder gedragen wordt dan in
deze Kamer. Ik neem aan van wel.Mevrouw Lycklama heeft gezegd dat de Eerste Kamer moet blijven bestaan
en dat de PvdA daar een groot voorstander van is. Toen moest ik onwillekeurig
denken aan een opmerking die ik vorig jaar hoorde toen een aantal oude leden
van de Eerste Kamer vertrokken. Een van hen was lid van de fractie van de
PvdA. Hij voegde mij toe dat hij, toen hij in de jaren tachtig lid werd van
die fractie, een schriftelijke verklaring moest tekenen dat hij hier zou stemmen
voor opheffing van de Eerste Kamer. Ik zou graag weten wat er sinds eind jaren
tachtig binnen de Partij van de Arbeid besproken is en welk debat erover gevoerd
is. Ik heb er niets over kunnen lezen. Ik heb het nagekeken; ook in het verkiezingsprogramma
van 1998 staat er niets over. Waar is die omslag binnen de Partij van de Arbeid
vandaan gekomen, op grond van welke argumenten? De PvdA heeft er kennelijk
heel lang over nagedacht en is tot het inzicht gekomen dat de Eerste Kamer
niet moet worden opgeheven, maar moet worden behouden. Ik hoor graag wat de
argumenten hiervoor waren.Ik heb al gezegd dat er weinig reactie is gekomen over het publieke domein.
Dat vind ik een jammer. Ik haal toch even een citaat van een jaar geleden
aan van prof. Ankersmit. Hij had het over de plaats van de politieke partijen
en het politieke domein: "Blijkbaar wordt niet langer geloofd, althans veel
minder, in het vermogen van de politiek om vorm of richting te geven aan de
sociaal-politieke werkelijkheid. Wanneer dat geloof in de scheppende kracht
van de politiek verdwenen is, degenereert het politieke mechanisme tot een
duur, zinloos en irrelevant mechanisme, dat weinig meer doet dan zichzelf
in beweging houden. (...) Ontwikkeling naar wat wordt aangeduid als de amerikanisering
van de politiek, waarbij de politiek het karakter aanneemt van een product
dat zo goed mogelijk en met dezelfde middelen moet worden verkocht als een
automerk of een bepaald merk bier, ligt daarom in de logica van onze westerse
democratieën. Dat verlies aan inhoud gaat gepaard met een verlies aan
sturingsvermogen van de staat, want waar geen ideologie is, is ook geen richting
waarin de samenleving gestuurd kan worden. De ontideologisering en als gevolg
daarvan de lege staat – de heer Witteveen zal dit aanspreken, gezien
zijn publicaties hierover – stelt politieke partijen voor de grootste
problemen. Zij ontleenden hun bestaansrecht vooral aan hun vermogen om invloed
uit te oefenen op de staat. Democratie is de regering door het volk en de
politieke partijen waren het medium waardoor de volkswil zich kon uiten. De
vraag doemt op of democratie nog mogelijk is in een lege staat, die niet langer
de pretentie heeft of kan hebben om de samenleving te sturen."Wij zien inderdaad dat de overheid inmiddels zover teruggetreden is, zoveel
geprivatiseerd heeft en zoveel marktwerking heeft toegelaten, dat je je kunt
afvragen of er nog een democratie is die gerechtvaardigd is en die voldoende
basis heeft. Als wij het toch over een enquête willen hebben, laten
we daar dan eens een enquête over houden.We hebben te maken met teruglopende ledenaantallen bij politieke partijen
en een lagere opkomst bij verkiezingen. Als je ziet hoeveel moeite men in
Nederland moet doen om te gaan stemmen! Het is hooguit een paar honderd meter
lopen naar een stembureau, dat is voorzien van een prachtige machine die voor
ons stemt. Er hoeft dus niet meer handmatig geteld worden. Dat kan namelijk
een probleem zijn. Ik heb jaren op een stembureau gezeten. Als je 's avonds
om een uur of 8 klaar was en dan nog eens 1500 grote vellen papier handmatig
moest controleren, had je om 10 of 11 uur inderdaad hoofdpijn. Als je er een
of twee fout geteld had, kreeg je Amerikaanse toestanden. Dat was dus ook
niet alles. Laten we overigens die stemmachines vooral exporteren. Ik weet
wel een paar landen die er behoefte aan hebben.In de politiek hebben wij door de hierboven genoemde oorzaken meer en
meer problemen. Er zijn voorstellen gedaan om dat tij te keren. Men wil namelijk
de partijen minder door het publiek en meer door de overheid laten financieren.
Dat vinden wij een heel gevaarlijke en slechte ontwikkeling. Het is een vlucht.
Politieke partijen hebben een essentiële functie in deze samenleving;
zij moeten ook wat betreft hun financiën hun broek zelf ophouden, hun
zelfstandigheid ten opzichte van de overheid en anderen bewaren. Dat is een
essentiële taak. Volgens mij kunnen de partijen dat ook als ze maar aan
een aantal voorwaarden voldoen. De eerste verplichting om dat terrein is natuurlijk,
dat zij een permanente ledengroei realiseren. Dat is belangrijk. In Nederland
zijn ongeveer 300.000 mensen lid van een politieke partij, 10% – 30.000
mensen – daarvan is actief en laat dat nu precies het aantal functies
zijn dat op dit moment in de politiek te vergeven is! Met andere woorden:
zodra je politiek actief wordt, zit je al in een en ander gekozen orgaan.
Dat is een heel magere basis.Het tweede punt is dat zij de participatiegraad van de leden moeten bevorderen.
Als ik de krant goed heb begrepen, had GroenLinks de mogelijkheid om kandidaten
te leveren voor de burgemeesterspost in Nijmegen maar slaagde zij daar niet
in. Ik vind dat een veeg teken voor zo'n partij, die het goed doet in de peilingen
en in veel gemeenteraden – 60 of 70 – deelneemt aan het college
en dan niet in staat is om voor een dergelijke gemeente een kandidaat te leveren.
Waar zijn we dan aan toe in de democratie?De derde methode om het politieke leven en de financiële positie
van de politieke partijen te verbeteren, is een stevige afdrachtregeling van
de volksvertegenwoordigers. Dat werkt naar twee kanten goed uit. Ik wil dat
aspect van de democratie bepleiten en van de regering horen of zij daar nu
een mening over heeft. Men hoeft het niet met mij eens te zijn – dat
zal ook wel niet – maar het zou toch leuk zijn om eens een gedachtewisseling
te hebben over de vraag of het inderdaad goed is gesteld met het huis van
de democratie. Dat mogen wij toch eisen. Anders krijgen we straks een situatie,
waarin de opkomst zo ver gedaald is dat we de Eerste Kamer helemaal niet meer
hoeven op te heffen. Dan kunt u, mijnheer de voorzitter, hier het licht uitdoen!De heer De Boer (GroenLinks):De heer Ruers stelt allemaal intrigerende vragen. Ik ben het afgelopen
weekeinde vier keer door journalisten opgebeld met de vraag waarom ik mij
niet beschikbaar had gesteld als burgemeester van Nijmegen. Mijn antwoord
daarop was, dat ik de vraag aardiger vond dan het antwoord dat ik moest geven.
Ik was te oud!De heer Ruers (SP):Is er een wettelijke bepaling die u daarin hindert? Misschien kan de regering
daarop een antwoord geven?De heer Bierman (OSF):Voorzitter! Bij de begroeting hedenochtend in deze Kamer trad de minister-president
mij buitengewoon glunderend tegemoet. Hij maakte daarbij de opmerking, dat
het weer gelukt is. Ik trek daaruit twee conclusies. De eerste is dat hij
daarmee een opluchting wilde duidelijk maken, dat hij weer door het oog van
de naald is gekropen in deze risicosamenleving en dat hij blij was, dat het
ook mij was gelukt om temidden van de vele risico's toch nog hier aanwezig
te zijn. De boodschap is dus aangekomen.Dat is ook mijn tweede conclusie. Die is natuurlijk voor mijn eigen rekening,
maar ik zie de minister-president knikken. Hij heeft het tot zich laten doordringen
en zich misschien wel eigen gemaakt, dat we niet alleen nu risico's lopen
maar dat die risico's als het ware verweven zijn met alle dingen die wij op
dit moment en vanaf nu tot stand brengen, dus dat die risico's al vanzelf
zullen toenemen. Ik heb er dan ook het volste vertrouwen in dat dit binnen
het kabinet zal leiden tot zoiets als een integrale veiligheidsautoriteit,
met kamers daaronder voor de diverse facetten, en departementen die dat verder
moeten uitdragen.Ik ben het kabinet erkentelijk voor de beantwoording van de vragen. De
antwoorden zijn erg gericht op het hier en nu. Ontkend wordt dat de risico's
op dit moment hoger zijn. Ze zijn natuurlijk hoger dan ze waren voordat ik
aan het woord was, maar dat is niet meteen in risicofactoren uit te drukken.
Ik heb er nadrukkelijk bij gezegd dat de experts ervan uitgaan, dat hun prognoses
bewaarheid worden. Ik noem een stijging van het zeewaterpeil van 6 cm
tot 1 m. Nogmaals, ik laat het met een gerust hart over aan het kabinet.Wat mij nog wel van het hart moet, is de kwestie van de commissie-Van
Rijn. Daarvan werden onorthodoxe voorstellen verwacht. Een van de voorstellen
baart mij nu al zorgen, namelijk het voorstel om ICT slim te gebruiken teneinde
personeel uit te sparen. Ik ben er bang voor dat wij gaan werken met camera's
en een afnemende stand-by, zodat wij niet eens meer opmerken dat zich ergens
een ramp begint te voltrekken.Een van de onorthodoxe voorstellen zou kunnen zijn het afremmen van de
werkgelegenheid buiten de overheid, teneinde nog wat ambtenaren over te houden
om in overheidsdienst te laten werken. Ik zou mij het advies van een afremmend
werkgelegenheidsbeleid best kunnen voorstellen. Het is een onorthodox voorstel,
maar dat is volledig conform de opdracht aan de commissie.Ook de kennissamenleving en het planningsvraagstuk zijn aan de orde geweest.
In mijn ogen wordt veel te weinig rekening gehouden met de langetermijneffecten
van demografische ontwikkelingen. Die worden zwaar onderschat. Ik wil een
lans breken voor het in een vroegtijdig stadium van beleidsvorming in ogenschouw
nemen van die ontwikkelingen. Wij weten nu al dat vergrijzing zal optreden.
Wij weten nu al dat een tekort aan werkers zal optreden, omdat er meer zullen
uittreden dan kunnen intreden, omdat ze niet geboren zijn. Dit is nog maar
het topje van de ijsberg van de spanning op de arbeidsmarkt. De pleidooien
die worden gehouden voor meer geld, opdat het personeel er wel zal komen,
zijn tevergeefs. Het personeel is niet geboren, dus het kan er niet komen.
Dat vraagstuk gaat vooraf aan de discussie en aan de eventuele schuldvraag
die straks bij dit of een volgend kabinet op tafel zal komen te liggen.Dan iets wat het kabinet eigenlijk niet aangaat, maar wat ik toch wil
noemen, namelijk de parlementaire enquête. Ik ben daar natuurlijk een
groot voorstander van. Ik wil het graag aankaarten vanuit deze positie, want
ik heb geen andere. Voor mij speelt het vraagstuk niet in welke Kamer het
zou moeten. Om een beetje consistent te blijven: de Betuweroute is wat mij
betreft zo rampzalig, dat zij best een onderwerp van enquête mag zijn.Ik heb de motie inzake de zesde macht ondertekend, omdat ik mij buitengewoon
erger aan de draaideurconstructies die worden toegepast, waarbij ambtenaren
op een zeker moment de deur uitgaan en voor drie- of viermaal het salaris
weer terugkomen als onafhankelijk adviseur en daarbij eigenlijk niets anders
doen dan: u vraagt, wij draaien. Zij doen gewoon wat gezegd wordt. Als onafhankelijk
adviseur heb ik daar buitengewoon veel last van, omdat ik wil zeggen wat er
gedaan moet worden. Ik moet dus weer oproeien tegen de gemakzucht dat de waarheid
wel weer ligt waar die altijd al lag: in de bureaucratie. Daar schieten wij
niets mee op.Het is een schot voor open doel om toch nog even stil te staan bij de
relevantie van de Eerste Kamer. Voor mij is de Eerste Kamer buitengewoon relevant.
Ik heb niets anders. Als er geen enkele andere meerwaarde is, dan is er in
ieder geval de meerwaarde dat in deze Kamer de OSF is vertegenwoordigd. De
OSF wil ook niet in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn. Wat dat betreft
hebben wij al die problemen niet die anderen hier breed uitmeten. Ik zie een
goed advies opdoemen aan degenen die na zoveel jaar meelopen vinden dat zij
hier eigenlijk niets meer te zoeken hebben, maar toch blijven komen en zelfs
moties indienen. Misschien is het wat om een van de twee fracties op te heffen?
Dan ben je van dat probleem in ieder geval af. Dat lijkt mij een heel zinnige
manier. Dan doen wij ook nog een beetje aan politieke vernieuwing, zoals D66
graag wil, niet door iets toe te voegen maar door ons wat te matigen.De heer De Boer (GroenLinks):Net als het opheffen van de Eerste Kamer is het opheffen van fracties
aan de democratie. Bij verkiezingen wordt vastgesteld of daarvoor meerderheden
ontstaan. Als de democratie een GroenLinks-fractie in de Tweede of Eerste
Kamer roept, dan zit zij daar.De heer Bierman (OSF):Dat is ongetwijfeld het geval. De heer De Boer interrumpeert mij nu, dus
ik kan mij rechtstreeks tot hem wenden. Als je een voortreffelijke fractie
in de Tweede Kamer hebt, lijkt het mij ook moeilijk om in de Eerste Kamer
nog meerwaarde te bieden. Dat valt natuurlijk niet mee. Ik wil de heer De
Boer er echter toch op wijzen, dat zijn fractie in de Eerste Kamer buitengewoon
verdienstelijk is opgetreden bij de kwestie rond het wel of niet ingrijpen
in NAVO-verband in de Balkan. Er was een verschil tussen wat GroenLinks in
de Tweede Kamer als uitgangspunt had en wat in de Eerste Kamer werd beleden.
Als ik GroenLinks was – dat ben ik natuurlijk helemaal niet –
zou ik dat toch zien als meerwaarde. Het was dus een principieel heel andere
stellingname dan in de Tweede Kamer; misschien was het voortschrijdend inzicht.
Dat is dan de meerwaarde die ik nog wel zie zitten. Als ik de heer De Boer
was, zou ik die ook zien zitten. Maar wat dat betreft, verschillen wij van
mening. Ik wilde het toch nog even gezegd hebben.De vergadering wordt van 15.55 uur tot 16.25 uur geschorst.Minister Kok:Mijnheer de voorzitter! Ik dank de geachte afgevaardigden voor hun inbreng
in tweede termijn, die mede is gebruikt voor reacties op de inbreng van andere
fractievoorzitters. Ik zal daar uiteraard niet op ingaan, maar wel op de opmerkingen
en vragen die in mijn richting naar voren zijn gebracht.De heer Braks meent dat het kabinet in zeer sterke mate verwijst naar
nieuw beleid en voornemens voor de komende periode. Dat is een juiste constatering,
maar die behoeft de aanvulling dat wij ook veel werk verzetten om in de loop
van deze periode en in de loop van dit jaar datgene te realiseren wat in de
regeringsvoornemens is neergelegd. Dat is in de praktijk iets ingewikkelder
dan het vaststellen en publiceren van een aantal tabellen met cijfers en voornemens.
Het gaat erom, de beleidsdoelen te realiseren die met intensiveringen en soms
met herstructureringen worden beoogd. Ik vind het begrijpelijk dat wij daar
boven op onze voornemens vervolgen met initiatieven voor het jaar 2002 en
daarna; ik hoop dat ook de Kamer dat begrijpelijk vindt.Ik kom nu bij enkele meer specifieke vragen, allereerst over de post "incidenteel"
in de zorg op het punt van de arbeidsvoorwaarden ontwikkeling.
De feitelijke ontwikkeling van "incidenteel" is altijd van twee factoren afhankelijk:
de demografie – dus de vergrijzing – en het beleid van instellingen,
inclusief de tendens om hoger gekwalificeerde functies aan te trekken. Als
instellingen kiezen voor upgrading, moet dat uit het volumebudget worden gefinancierd.
De beschikbare 0,6% is voldoende voor de demografische post "incidenteel".
Die gegevens hebben in de afgelopen tijd zo gewerkt. Uiteraard zal ook de
eerder genoemde werkgroep-Van Rijn de nodige aandacht aan dit onderwerp geven.De heer Braks heeft ook in tweede instantie, na het interruptiedebat van
vanochtend, gevraagd of ik iets wil zeggen over de wijzigingen in het zorgstelsel.
Daarbij zal ik deels herhalen wat ik al heb gezegd, maar misschien in iets
andere woorden. Allereerst merk ik op dat wij op langere termijn streven naar
een stelsel van een sociale ziektekostenverzekering waarbij een zo goed mogelijk
evenwicht tussen vraag en aanbod wordt bereikt en waarbij het verzekeringskarakter
van de zorg gehandhaafd wordt. Daarbij past wel dat wij de kosten van de zorg
zo reëel mogelijk ramen. Ook onder een dergelijk stelsel zal kostenbeheersing
uiteraard nodig blijken, zoals dat geldt voor alle collectieve uitgaven. In
de zorg zullen daarvoor nieuwe instrumenten worden ontwikkeld, zoals de verzekeraarsbudgettering.
In een dergelijk stelsel zal van lange wachttijden geen sprake mogen zijn.Voor de korte termijn vindt het kabinet de wachttijden en de wachtlijsten
te lang. Daarom is in de nota Zorg verzekerd aangegeven dat een maximale inspanning
wordt geleverd om de wachttijden en wachtlijsten te bekorten. Hiervoor heeft
het kabinet in 2000 en 2001 extra middelen beschikbaar gesteld. Daardoor hebben
de zorgkantoren in de AWBZ onder strenge voorwaarden de ruimte gekregen om
extra productieafspraken te maken. Ook de zorgverzekeraars hebben extra financiële
ruimte gekregen om aanvullende afspraken te maken. De thans beschikbaar gestelde
bedragen kunnen naar het oordeel van het kabinet daadwerkelijk in extra productie
worden omgezet. Zoals men in de nota Zorg verzekerd heeft kunnen lezen, zal
het kabinet halfjaarlijks, bij de reguliere afwegingsmomenten en op voorstel
van de bewindslieden van VWS bezien of er verdere maatregelen nodig zijn voor
de aanpak van de wachtlijsten en wachttijden en waaruit die kunnen bestaan.
Dat is de lijn die wat het kabinet betreft geldt rond de zorg en die de korte
termijn en de lange termijn van elkaar onderscheidt.De heer Braks vroeg aandacht voor de wijze waarop uitspraken van de rechter
doorwerken in wetgeving. Hij sprak in dat verband van een automatisme en vroeg
daarover een algemeen debat. Gisteren en vandaag is in de Tweede Kamer het
euthanasiewetsvoorstel aan de orde. Het debat daar gaat onder meer over de
vraag of de recente uitspraak van de rechter moet doorwerken in het wetsvoorstel.
Ik meen dat dit een juiste illustratie is van het punt waarop de heer Braks
de aandacht vestigde. Ik doel op de opmerking dat het publiek debat daar gevoerd
moet worden waar het moet: in de beide Kamers en op het moment dat het ertoe
doet, namelijk als er een wetsvoorstel terzake voorligt. Thans is dat het
geval aan de overzijde. Snel daarna zal dat het geval zijn hier in deze Kamer,
zo neem ik aan.Voorzitter! Particuliere beveiligingsdiensten spelen een rol bij de beveiliging
van bedrijfsterreinen en in winkelcentra. In specifieke situaties spelen zij
ook een rol bij het toezicht, bijvoorbeeld bij een beeldententoonstelling
op de openbare weg. In geen geval neemt een particuliere beveiligingsdienst
de bevoegdheden van de politie over. Wel worden zij geacht de politie te waarschuwen
als er onraad is. Dat geldt voor iedere burger. Het kabinet, in het bijzonder
de minister van BZK, inventariseert thans bestaande arrangementen die tussen
gemeenten of politie met particuliere beveiligingsdiensten zijn getroffen.
Het betreft daarbij ook de wijze waarop stadswachten en andere toezichthouders
hun werk verrichten. Ook daar is een directe aansturing en regie vanuit de
overheid het uitgangspunt. In het algemeen geldt dat het veiligheidsbeleid
van het kabinet erop is gericht, zo veel mogelijk maatschappelijke acteren
hun verantwoordelijkheid voor veiligheid te laten dragen. De bijzondere positie
van de politie staat daarbij uiteraard buiten discussie.De heer Braks heeft een reactie gevraagd op zijn opmerkingen over het
gevoel van urgentie bij de aanpak van de zware criminaliteit. Hij gaf in zijn
tweede termijn aan dat hij twijfelt of de regering dat gevoel van urgentie
heeft. Hij verwees naar de positie die Nederland inneemt in relatie tot andere
West-Europese landen.De heer Braks (CDA):Om misverstanden te voorkomen: ik vroeg mij af of het gevoel van urgentie
wel aanwezig is bij de medewerkers van de betreffende diensten. Anders had
men waarschijnlijk eerder aangevoeld dat er een crisis zou kunnen ontstaan.
Ik ben er zo-even door de heer Rosenthal op gewezen dat als men het begrip
"sense of urgency" gebruikt, men eigenlijk al te laat is met actie.Minister Kok:Het is het meest correct om de regering op alles aan te spreken, ook als
het gaat om vermeende houdingen van medewerkers of van sommige medewerkers.
De regering is van mening dat wat dit onderwerp betreft op een groot aantal
terreinen het gevoel van urgentie krachtig is vergroot. Wij willen daarop
ook aangesproken worden. Het kabinet heeft, net zo goed als het vorige kabinet,
veel maatregelen genomen om de bestrijding van criminaliteit te verbeteren.
Ik denk aan vergroting van de opsporingsmiddelen, verbeterde communicatie
tussen partners in de strafrechtketen en de financiële ondersteuning
die vanuit het regeerakkoord is gegeven. Het is een permanente zorg voor de
overheid. Dat punt is vorige week in het debat aan de overkant naar aanleiding
van de Dover-zaak door de minister van Justitie benadrukt. Ik wil voorts benadrukken
dat Nederland inzake de bestrijding van criminaliteit in het buitenland geen
slechte naam heeft. Dat is laatst ook duidelijk geworden door de waardering
van de VS voor onze aanpak van de productie van synthetische drugs. Het feit
dat hier opnieuw over dit onderwerp wordt gesproken, is een signaal vanuit
de senaat. Het is belangrijk dat de Kamer op deze wijze van de reactie van
het kabinet kennisneemt.De heer Braks (CDA):Ik verwees naar een artikel in de Volkskrant. Wat betreft het voorkomen
van geweldsmisdrijven zou Nederland volgens dat artikel inderdaad niet afwijken
van de rest van Europa, maar in andere West-Europese landen
wordt wel een steeds hoger aantal gewelds- en vermogensmisdrijven opgehelderd,
terwijl dat aantal in Nederland daalt. Dat is toch verontrustend. Ik overhandig
u graag dit artikel.Minister Kok:De knipselkranten zijn ook bij ons natuurlijk in grote aantallen aanwezig,
maar dit onderwerp zal bij de betreffende begrotingsbehandeling zeker de aandacht
krijgen die het nodig heeft. Daartoe aangespoord door de heer Braks zullen
wij er direct, met grote voorrang, kennis van nemen.Ik heb woorden van grote waardering uitgesproken aan de land- en tuinbouw.
Uiteraard is daarbinnen bijzondere aandacht gelegen voor de positie van de
primaire landbouw, wetende hoezeer de omschakelingsprocessen die daar moeten
plaatsvinden, een druk leggen op de bedrijfsgenoten. De heer Braks kan van
onze positieve houding op dit punt verzekerd zijn.Het valt mij op dat de heer Braks ook na mijn beantwoording van vanmorgen
meent, dat in het algemeen de toon van mijn antwoord was: alles gaat goed
in dit land en wij zijn daar tevreden over. Ik wil niet ontkennen dat hetgeen
goed gaat, ook tevredenheid oproept, maar ik heb bij vrijwel alle onderwerpen
ook aangegeven, méér dan plichtmatig, dat wij veel oog hebben
voor alle zorgen, knelpunten en kwaliteitstekorten die in de samenleving bestaan.
In een werkelijk debat, zowel aan de overzijde als in deze Kamer, zouden wij
dan antwoord moeten geven op de vraag, hoe op die beleids- en kwaliteitstekorten
op een goede wijze antwoord gegeven kan worden. Daarbij is mij opgevallen
dat zaken die vrij eenvoudig zijn, in feite zonder discussie worden geaccepteerd.
Zo heb ik vandaag nog niemand horen zeggen dat de staatsschuld wel weer omhoog
mag. Ook heb ik niemand horen zeggen dat de lastenverlichting van volgend
jaar wel achterwege mag blijven. Ik hoor wel af en toe eens een lichtvoetige
opmerking in de richting dat dit niet per se had gehoeven, maar als wij werkelijk
over alternatieven gaan praten, is dat natuurlijk wel een punt voor het debat.
Ik neem aan dat de financiële beschouwingen die binnenkort plaatsvinden,
wat meer helderheid zullen geven over de alternatieven die op tafel worden
gelegd om aan de zorg die zo centraal staat, de kracht te geven die nodig
is.De heer Braks (CDA):Ik heb in mijn betoog bewust twee nuanceringen aangebracht op het punt
van de lastenverlichting. In de eerste plaats heb ik gezegd dat het, in het
licht van de algemene oververhitting van onze economie en het gevaar voor
inflatie, niet wijs is om met lastenverlichting te werken. Dat is wellicht
een opmerking achteraf, maar de omstandigheden zijn inmiddels substantieel
veranderd. In de tweede plaats heb ik gezegd dat het min of meer op de automatische
piloot gebeurt. Ook dat is een nogal relativerende opmerking.Minister Kok:Er gebeurt helemaal niets op de automatische piloot, mijnheer de voorzitter.
Er is zeer weloverwogen – Nederlandser kan het niet – jarenlang
gefrutseld en geknutseld aan de bouwstenen voor het nieuwe belastingstelsel.
Vervolgens is er, na de overeenkomst in het regeerakkoord, een zeer uitgebreide
parlementaire behandeling geweest, met steun voor de vaststelling dat een
dergelijke ingrijpende stelselwijziging niet zonder een ingrijpende lastenverlichting
kan. Uit vorige ervaringen – met name die eind jaren tachtig –
weten wij dat grote belastingwijzigingen weinig commentaar opleveren als ze
voordelen opleveren voor grote groepen burgers. Als die wijzigingen echter
tot nadelen leiden, staan degenen die daartegen willen protesteren, in rijen
van drie klaar. Met een stelselwijziging gaat dus min of meer inherent een
lastenverlichting gepaard.Ondanks de nuancerende opmerkingen die de heer Braks bij dit onderwerp
heeft gemaakt, denk ik toch niet dat hij in de eerste weken en maanden van
het nieuwe jaar door het land zal gaan met de mededeling, dat de mensen nu
wel allemaal een lastenverlichting hebben ontvangen, maar dat de fractie van
het CDA in de Eerste Kamer er toch grote bezwaren tegen had dat de mensen
de voordelen van die lastenverlichting krijgen. Ik zie graag de krantenknipsels
tegemoet die hij daarover weet te produceren.De heer Braks (CDA):Ik ben nog steeds niet bang om met een goed constructief voorstel de boer
op te gaan. Dus ook bedankt voor de waardering in de richting van de landbouw.
Dat mocht ook wel eens een keer en uit uw mond zal dat zeker worden gewaardeerd.
Ik zal dat ook vertellen, maar ook in de gaten houden of het zich ook in de
praktijk zo zal manifesteren. Om misverstanden te voorkomen zeg ik erbij:
niet in alle gevallen, maar waar daar fouten zitten, daar moet op gereageerd
worden.Inderdaad hebben wij de belastingherziening gesteund, maar ook enkele
kritische kanttekeningen geplaatst bij de vormgeving in de laatste fase. U
zegt dat als mensen er nadeel van ondervinden... Wij twijfelen er zeer aan
of de lastenverlichting wel terechtkomt waar die potentiële nadelen zich
voordoen. Als ik vandaag de dag de kranten lees over opnieuw problemen en
niet het minst voor de minder draagkrachtigen, zoals als gevolg van de mutatie
in het ziekenfonds, dan blijf ik ernstige twijfels hebben of de lastenverlichting
op die plekken terechtkomt die u zojuist omschreven heeft.Minister Kok:Dat debat kan dan heel goed plaatsvinden bij de financiële beschouwingen
en de belastingwetgeving. Als wij naar het geheel van het beeld voor het volgend
jaar kijken, heb ik toch de indruk dat wij daar van een zeer evenwichtig inkomensbeeld
kunnen spreken. Over het algemeen is de zorg of sommige mensen wel voldoende
lastenverlichting krijgen eerder een voorbode van een vraag om nog een groter
bedrag dan van de opmerking dat er voor een deel van wordt afgezien!De heer De Boer (GroenLinks):Nu beginnen mijn klompen toch wel lichtelijk te breken. In de voorbereiding
op dit debat heb ik besloten niet weer over die lastenverlichting te gaan
praten omdat mij dat een volslagen gepasseerd station binnen dit kabinet leek,
maar nu krijg ik het verwijt dat ik er niet over begonnen ben of doelde de
minister-president niet op mij?Minister Kok:Ik doelde op eenieder die zich aangesproken voelt!De heer De Boer (GroenLinks):Ik wil best nog wel een nummertje maken, want zoals u weet behoor ik tot
een politieke groepering die de grootst mogelijke bezwaren had
tegen het beleid dat op dit punt door het kabinet is ingezet. Beluister ik
nu een beetje dat die twijfels ook u bekruipen en dat u eigenlijk wel behoefte
heeft aan een nieuwe discussie daarover? Daar roept u nu toch eigenlijk toe
op?De voorzitter:Mag ik hier even tussen komen? Ik herinner mij dat de heer De Boer in
het College van senioren voorstander was van het wel houden van algemene en
financiële beschouwingen en het behandelen van de begroting van Financiën
omdat dit de discussie vandaag zou ontlasten van de financiële discussie.
Ik wil de heer De Boer daar dus graag aan herinneren!De heer De Boer (GroenLinks):Maar het zal u toch niet zijn ontgaan dat de minister-president er zelf
over is begonnen.De voorzitter:Neen, maar u hebt uw punt in ieder geval gemaakt.Minister Kok:Begint de minister-president een debat en is het weer niet goed! Maar,
voorzitter, u mag van mij aannemen dat ik uw procedurele opmerking zeer aantrek.
Ik begrijp dat ook ik mij had behoren te houden aan de regels die overeen
waren gekomen. Maar, ik zou toch graag nog in één zin willen
uitleggen waarom ik mij deze vrijpostigheid heb veroorloofd, namelijk omdat
wij, als wij spreken over wat anders kan en ook beter moet, ook in financiële
zin – de opmerkingen van verschillende fracties daarover hadden ook
daarop betrekking – het toch wel goed is om even met elkaar na te gaan
waaruit ons speelveld bestaat en of dat ook wel een gezamenlijk speelveld
is. Er is in dit debat zo af en toe gezegd dat het niet alleen om geld gaat.
Maar, als wij dat eenmaal hebben vastgesteld, gaat het daarna toch weer mede
over geld en de vraag of er voldoende prioriteit wordt gegeven aan een aantal
voorzieningen. In alle ernst, al was het vorige dat ook, als ik de heer Braks
hier dan zie als een soort verzamelaar van ieders steun en hoor zeggen dat
dit hele debat bol staat van steun en ook voor de zorgen die hier door het
CDA zijn uitgesproken over het gebrek aan prioriteit – ik neem aan dat
u dan bedoelt die financiële prioriteit – dat is het toch niet
helemaal buiten de orde als ik erop wijs dat het dan ook goed is om bij het
uitspreken van die zorg, bij het verzamelen van steun daarvoor, in elk geval
aan te geven waaruit dan die alternatieven bestaan. Dat zal waarschijnlijk
blijken bij de financiële beschouwingen die op verzoek op een apart moment
plaatsvinden.Ik ben het zeer met de heer Braks en anderen eens dat wij de zaak niet
moeten verengen tot de financiële aspecten ervan of de financieel-economische
keuzes die in het kader van een begroting zijn gemaakt. De Miljoenennota draagt
natuurlijk de sporen van die keuzes, maar daarbinnen zijn natuurlijk gans
andere vragen aan de orde. Deze vragen houden allemaal verband met de meer
principiële vraag of men in de huidige samenleving voldoende oog heeft
voor de noden van mensen. Op dit punt ben ik dus zeker niet kritisch, maar
misschien mocht deze hele noot toch worden geplaatst.Voorzitter! De heer Braks heeft op dezelfde toon gesproken over de armoedebestrijding.
De armoedebestrijding wordt door ons zeker niet op de lange baan geschoven.
Ik wil hem er verder aan herinneren dat in het kader van het rapport De andere
kant van Nederland voor een meerjarige aanpak is gekozen. Die aanpak bestaat
uit maatregelen die allemaal een positief effect hebben op de financiële
en sociale positie van mensen met een laag inkomen. Een en ander blijkt overigens
ook uit de rapporten die door de heer Braks zijn genoemd. Ik ga er verder
zonder meer van uit dat hierover bij voorkomende gelegenheden met de Eerste
Kamer zal worden gesproken.De CDA- en de GroenLinks-fractie hebben bijzondere aandacht geschonken
aan de passage in de troonrede waar wordt gesteld dat Europa geen buitenland
meer is. Deze passage bedoelt aan te geven dat de Europese Unie in de 40 jaar
na het Verdrag van Rome een belangrijke ontwikkeling heeft doorgemaakt. Dat
wordt niet voor het eerst geconstateerd, het wordt alleen voor het eerst op
deze manier in de Troonrede geconstateerd. De Europese invloed op nationaal
beleid wordt steeds groter, maar ook schuift het beleid van de verschillende
nationale overheden steeds meer over elkaar heen. In die zin is Europa, zeker
als over een jaar met de gemeenschappelijke munt wordt betaald, niet meer
iets dat buiten ons land bestaat. Je kunt ook zeggen dat het binnenland steeds
minder binnenland wordt naarmate de Europese invloeden en de gevolgen van
Europese beleidsmaatregelen ons doen en laten en ons dagelijks leven meer
en meer beïnvloeden.Op dit onderwerp zal nog nader worden ingegaan door de regering, maar
deze ontwikkeling heeft maar ten dele te maken met de wijze waarop de interdepartementale
coördinatie plaatsvindt. Het heeft veel meer te maken met de manier waarop
beleidsvoorbereiding en beleidsvorming door Europese overwegingen wordt beïnvloed.
De Eerste Kamer zal op twee momenten een antwoord krijgen op haar vragen over
beleidscoördinatie en wel in de door de minister van Buitenlandse Zaken
aangekondigde notitie en in de gedachtewisseling volgende week over de Staat
van de Europese Unie.Door de heer Braks zijn ook enkele opmerkingen gemaakt over het verkeers-
en vervoersplan en meer in het bijzonder over de verhouding tussen de Randstad
en andere landsdelen en autovervoer en openbaar vervoer. Alle landsdelen worden
in onze benadering gelijkwaardig behandeld. Er worden bereikbaarheidsprofielen
opgesteld waarin knelpunten worden geïnventariseerd. Vervolgens worden
de investeringen gericht op de gesignaleerde knelpunten. Het hangt natuurlijk
af van de analyse van de knelpunten hoe vervolgens de middelen tussen openbaar
vervoer en automobiliteit worden verdeeld. Het is steeds de bedoeling om de
verschillende projecten complementair te doen zijn.Het bereikbaarheidsoffensief voor de Randstad is een goed voorbereide
vorm van integrale planning op regionaal niveau. Het is overheden in de regio
te prijzen dat zij hiertoe bereid zijn geweest, omdat de problemen zo gezamenlijk
kunnen worden aangepakt. Het zijn waarlijk niet de minsten onder de regionale
en lokale bestuurders in en rondom de grote steden die bij het bereikbaarheidsoffensief
zijn betrokken. Ook zij zijn van mening dat met de gelden die voor deze doelen
beschikbaar zijn, de zeer ernstige noden in en rond hun stad kunnen worden
gelenigd. Op die wijze worden een aantal beleidsinstrumenten bij elkaar gebracht. Mijnheer de voorzitter! Mevrouw Van den Broek miste in mijn eerste termijn
een voldoende accent op het optimaal benutten van de talenten en vaardigheden
van mensen met bijzondere kwaliteiten. Ik nodig haar uit, de tekst van mijn
eerste termijn na te lezen. Ik heb wel degelijk daar aandacht aan gegeven,
zij het dat ik dit steeds heb gedaan in samenhang met wat ik heb genoemd de
solidariteit, de cohesie en de bredere benadering. Mevrouw Van den Broek sprak
een aantal malen over topsport. Ik denk dat topsport en breedtesport onlosmakelijk
met elkaar zijn verbonden. Met het fors stimuleren van de topsport alleen
zul je de breedtesport wel hier en daar wat kunnen stimuleren, maar onvoldoende
op gang krijgen als die geen eigen impulsen krijgt. Het gaat te ver –
mevrouw Van den Broek heeft dit ook niet gedaan – die vergelijking een
op een door te trekken naar alle mogelijke terreinen van de samenleving, maar
als wij bijvoorbeeld in het onderwijs alles willen doen om te bevorderen dat
mensen met bijzondere capaciteiten en kwaliteiten hun talenten volop tot wasdom
kunnen laten komen, willen wij dit niet doen op een wijze – zo heb ik
haar inbreng ook niet verstaan – die iets in mindering zou brengen op
voor iedereen geldende basisvoorzieningen. Mijn reactie in eerste termijn
was uiteraard beperkt en mijn reactie in tweede termijn is ook beperkt, maar
in die zin zie ik veel in zo'n geïntegreerde benadering.De heer De Boer en anderen hebben gezegd: dat zegt de heer Kok omdat hij
minister-president is van dit coalitiekabinet. Wie de inbrengen van de fracties
heeft gehoord, heeft daarin de verschillende elementen kunnen aantreffen.
Ik vind dat helemaal niet verkeerd als er sprake is van een coalitiekabinet,
maar ook niet als er sprake zou zijn van een eenpartijkabinet. Nederland kent
het laatste verschijnsel niet, gelukkig zou ik zeggen, maar ik zie niet in
wat er verkeerd is aan het verenigen van het stimuleren van het bijzondere,
het geven van ruimte voor eigen keuzes aan het bijzondere en het over de volle
breedte inhoud blijven geven aan goede, geloofwaardige basisvoorzieningen –
dat kan het onderwijs betreffen, maar natuurlijk ook de zorg – waarvan
iedereen gebruik kan maken. Ik vind dat in een rijk geschakeerde samenleving
een uitdaging van de eerste orde. Dat oogt wat tobberig en zoekerig als je
het vervolgens over een zoektocht hebt, maar ik denk dat wij in onze samenleving
continu bezig zijn om het evenwicht tussen beide uitgangspunten die een zekere
gelijkwaardigheid vertonen ten opzichte van elkaar invulling te geven. Er
kunnen momenten aanbreken dat er keuzes moeten worden gemaakt. Dat krijgt
meer profiel in het kader van concreet beleid en concrete beleidsvoornemens
en daar kun je vervolgens met elkaar over debatteren.Mevrouw Van den Broek vroeg: kunnen er niet wat minder regels komen? Wat
mij betreft graag. Er wordt al veel aan gedaan. Deregulering is een langlopend
proces met op veel punten resultaten. Recent is daaraan nog het nodige toegevoegd
als het gaat om de administratieve lastenverlichting. Ik kan de verzekering
geven dat het proces van het kritisch doorlichten van wet- en regelgeving
de zin van "waar waren die regels voor, wat werd ermee beoogd, dienen zij
nog steeds het doel dat voor ogen stond en kan het eventueel anders" continu
doorgaat. Het lijkt mij dat bij begrotingsbehandelingen en behandelingen van
wet- en regelgeving, ook in dit huis, deze vraagstelling heel concreet kan
worden toegepast op onderwerpen die dan aan de orde zijn.De door mevrouw Van den Broek aangegeven spanning tussen de korte termijn
waar het gaat om de strakke overheidssturing en de lange termijn waar het
gaat om de omslag naar de meer vraaggestuurde inrichting van de zorg herken
ik. Ik heb er in eerste termijn iets over gezegd. In de aanpak van de wachtlijsten
wordt op een innovatieve wijze antwoord gegeven op knelpunten die binnen de
huidige wet- en regelgeving ontstaan. Daarbij worden onorthodoxe maatregelen
niet geschuwd. Men is al een aantal jaren bezig met moderniseringstrajecten
om vraagsturing binnen de kaders van het huidige systeem van de zorg te verankeren.
Men denke hierbij aan de invoering en uitbreiding van de persoonsvolgende
en -gebonden budgetten. De acties die nu plaatsvinden, passen in de langetermijnkoers,
maar ik kan niet ontkennen dat hier een zekere spanning onvermijdelijk is.
Het heeft een beetje te maken met de oude en de nieuwe schoenen. Wij kunnen
het ons niet veroorloven om, als eenmaal de keuze is gemaakt voor de omslag
naar een ander stelsel, te zeggen: terwijl de winkel wordt verbouwd, leggen
wij de verkoop stil. Wij moeten trachten, dit zo consistent mogelijk op elkaar
te laten aansluiten. Ook dat vergt precisie.Mevrouw Van den Broek heeft, ook al in eerste termijn, enkele kritische
opmerkingen over de basisvorming gemaakt. Voorzitter! Het lijkt mij goed,
een aantal rapporten en commentaren – ze zullen uw Kamer binnenkort
bereiken – daarbij te betrekken. In elk geval rechtvaardigen inspectierapporten
zeker niet de conclusie dat de basisvorming mislukt zou zijn. Een kabinetsreactie
daarop ligt nu bij de Tweede Kamer en vandaag komt er een advies van de Onderwijsraad
dat een steun vormt voor de stelling die ik verkondig: het is duidelijk minder
negatief dan mevrouw Van den Broek hier heeft aangegeven. Uiteraard respecteer
ik haar oordeel maar het lijkt mij goed, die inzichten straks bij de gedachtewisseling
met de bewindslieden te betrekken.Voorzitter! Ik heb een grote fout begaan door de indruk te wekken dat
ik een gelijke vraagstelling van de fracties van de VVD en het CDA gunstig
richting CDA en ongunstig richting VVD zou hebben beantwoord. Dat is een beginnersfout,
behalve natuurlijk in de richting van de CDA-fractie... Wellicht is er sprake
van een misverstand. Ik meen dat de heer Braks vroeg naar de positie van randgemeenten
in het kader van herindelingen. Zij zouden te weinig op eigen merites en waarden
worden beoordeeld. Echter, de perspectieven van de randgemeenten komen uitvoerig
aan bod als besloten moet worden over een mogelijk ander bestuurlijk arrangement
rondom een grote stad. Ik verwijs in dit verband naar de lopende gemeentelijke
herindeling rond Den Haag.Mevrouw Van den Broek heeft daarentegen de suggestie voorgelegd om in
de medebewindwetgeving structureel onderscheid te maken tussen gemeenten.
Dat is toch iets anders dan de heer Braks naar voren heeft gebracht. Wij hebben
aangegeven dat wij daarbij zekere reserves hebben. Natuurlijk kan in incidentele
gevallen in de wet een aparte status voor de grootste gemeente worden gecreëerd,
maar om dit te gaan hanteren als een soort inrichtingsprincipe voor de gemeentelijke bestuurslaag, dat gaat ons te ver. Dit zou leiden tot
te veel onzekerheid, ook voor burgers en bedrijven. Alleen al om die reden
is dit geen alternatief voor herindeling. Wij zien, kort samengevat, geen
brood in een structurele differentiatie waar het gaat om regels die voor gemeenten
gelden. Binnen dit gegeven hebben wij echter wel aandacht willen geven aan
de problematiek die door de fractie van het CDA naar voren is gebracht met
betrekking tot randgemeenten, in relatie met de centrumgemeente waarmee zij
op enigerlei wijze in contact staan. Ik hoop, voorzitter, dat hiermee het
misverstand is weggenomen.De heer De Boer heeft mij geprezen voor de kortste reactie ooit en vervolgens
heeft hij daaraan natuurlijk enkele conclusies verbonden, verband houdend
met de redenen waarom deze reactie wel eens beperkter zou kunnen zijn geweest.
Ik heb al even gereageerd in verband met evenwichten die in het kabinet bestaan
waar het gaat om de samenhang tussen enerzijds ruimte voor individuele vrijheid
en anderzijds het recht doen aan basisrechten en -voorzieningen die voor iedereen
moeten gelden. De heer De Boer heeft gezegd, dat ik de balans waarmee hij
zijn betoog heeft beëindigd heb laten liggen.Ik heb daar zojuist nog eens goed op gestudeerd. Ik heb gisteravond uitgebreid
gelezen en herlezen. Eigenlijk kan ik de balans almaar niet vinden, behalve
dat de heer De Boer een conclusie heeft getrokken door een aantal feiten en
omstandigheden van tien jaar geleden en nu naast elkaar te leggen. Literair
kan ik dat wel waarderen. Ik kan het ook nog wel waarderen, dat hij de CO2-uitstoot
van tien jaar geleden heeft berekend en nu vaststelt dat, ondanks Kyoto, die
uitstoot nog wat hoger is geworden. Ik kan heel goed begrijpen dat, vanuit
de zorg die wij allemaal hebben, de problemen in het onderwijs en de zorg
worden geanalyseerd. Om dat alles echter tot de conclusie te laten leiden
dat resultaten uitblijven vind ik eenzijdig.Ik heb echt vandaag niet willen meedoen en ik wil over het algemeen niet
meedoen aan een wedstrijdje: kijk eens hoe mooi het allemaal is. Ik ben tevreden
over een aantal resultaten die wij over een reeks van jaren in Nederland hebben
bereikt. Dat is plaatsvervangende tevredenheid, namens al die mensen die daar
ook werkelijk aan hebben bijgedragen. De regering, de rijksoverheid, de ministers
achter de ministerstafel of ministers van vorige kabinetten, ook mede verantwoordelijk
voor het gevoerde beleid, hebben in zekere zin dan nog gemakkelijker praten
dan mensen die in moeilijke jaren merken hoe moeilijk het is. Dat is langer
doorgegaan dan de periode van het eerste kabinet-Lubbers, zo kan ik de heer
Braks verzekeren.De heer Braks (CDA):Dat was ook alleen bedoeld als een begin!Minister Kok:U zei dat sinds dat moment Nederland weer op koers lag. Dat is uw manier
van evenwichtig met de feiten omgaan. Maar goed, dat is niet de hoofdlijn
van mijn betoog. De hoofdlijn van mijn betoog is, dat politiek verantwoordelijken
het niet alleen voor hun kap moeten nemen als er populaire boodschappen zijn
uit te dragen, maar ook koers moeten kiezen in periodes waarin dat werkelijk
nodig is. Dat vraagt om een groot incasseringsvermogen en een grote incasseringsbereidheid
in de samenleving, bij mensen die dat soms toch al heel moeilijk konden dragen.
Na de stormachtige periode die wij hebben meegemaakt, en die een stevig eind
in de jaren negentig heeft voortgeduurd, zijn wij nu in een periode gekomen
waarin wij gelukkig een beetje kunnen ademhalen en vaststellen, dat wij weer
een wat meer solide financiële basis hebben. Eindelijk kunnen de tekens
weer eens anders worden geplaatst. De minnen zijn plussen geworden, soms zelfs
stevige plussen. Ook die plussen gaan overigens weer met bepaalde minnen gepaard,
maar het is nooit helemaal goed. Op zichzelf is er reden om dat positieve
te verwoorden en dat doe ik. Mijn collega's en ik verdedigen onszelf en verantwoorden
onszelf. Dat daarnaast de nog onvoldoende resultaten stevig tegen het licht
worden gehouden en kritisch worden geanalyseerd is prima. Zo steken wij allemaal
in elkaar. Dat kunnen wij goed hebben. Een beetje gemakkelijk een optelsom
maken van dingen die nog onvoldoende deugen en dat in de schoenen schuiven
van degenen die over een langere periode verantwoordelijkheid hebben gedragen,
vind ik geen balans.De heer De Boer (GroenLinks):Het zal de minister-president niet ontgaan zijn dat ik, weliswaar in één
zin, zes positieve punten van dit kabinet, ingezet door Paars I, heb vermeld.
Ik heb daarvoor waardering uitgesproken, ik geloof zelfs als een van de weinigen
hier. Uit de wat meer filosofische tekst in mijn bijdrage volgt wel, dat de
resultaten daarvan eenzijdig in de samenleving worden neergelegd. Ik wil het
niet meer over de belastingverlichting hebben. Ik betwijfel geen moment de
intentie om heel hardnekkige problemen in de samenleving, die al een aantal
jaren bestaan, op te lossen. Ik geef toe dat op dit moment daar aanzetten
voor worden gegeven en dat er geld in wordt geïnvesteerd. Ik stel echter
wel vast, dat wij met het ritsje dat ik heb opgenoemd de afgelopen zes, zeven,
acht jaar nog niet veel zijn opgeschoten. Daarom heb ik die rits opgenoemd.
Ik zit in de oppositie om dit aan het kabinet voor te houden. Ik ben niet
te beroerd om te prijzen wat geprezen moet worden, maar wat achterblijft en
niet opschiet, moet wel onder ogen gezien worden. Als regering die er al een
reeks van jaren verantwoordelijkheid voor draagt, kom je er niet mee weg om
jezelf te prijzen omdat je nu eindelijk inzet op datgene wat er moet gebeuren.
Ik vind dit enkele jaren te laat. Ik ga het riedeltje niet weer oplezen. U
bestrijdt op zich de conclusies van dat riedeltje niet. Dan bent u er toch
ook verantwoordelijk voor dat het niet opschiet?Minister Kok:Ik bestrijd de conclusies van die riedel wel. U moet niet vergeten dat
de economische groei van de afgelopen zes, zeven jaar een groot aantal van
de problemen die u in onze schoenen schuift, mede heeft veroorzaakt. Neem
het Kyotocijfer voor de tonnen CO2-uitstoot. Wat dacht u van de gevolgen die
een stormachtige economische groei juist voor die CO2-uitstoot heeft gehad?
Kom dus bij mij vooral niet aan met de mededeling dat wij er onvoldoende in
zijn geslaagd, nota bene in tijden van economische groei de uitstoot terug
te dringen, als die uitstoot juist door die economische groei wordt veroorzaakt.
De heer Schuyer heeft er, kijkend naar de Klimaatconferentie, als enige in
tweede termijn over gesproken wat wij nationaal en internationaal kunnen doen
om in een stappenplan waarin de verschillende landen en blokken
in de wereld hun concessies op de weegschaal leggen, een begin van een wereldwijd
antwoord te geven op een mondiaal probleem, dat geen van de afzonderlijke
landen kan oplossen. Ik vind dat u met de illustratie die ik nu als voorbeeld
eruit pak, de plank echt een beetje misslaat.De heer De Boer (GroenLinks):Het kabinet steekt in op een behoorlijke particuliere welvaartsverhoging
en een behoorlijke koopkrachtimpuls in het volgende jaar. Hiermee roept u
dat soort situaties toch ook zelf op?Minister Kok:In de loop van de jaren tachtig en het begin van de jaren negentig zaten
wij diep in de put en moesten wij uit de spiraal komen van torenhoge werkloosheid,
daardoor extreem hoge sociale lasten, daardoor extreem hoge loonkosten, daardoor
blijvend hoge inflatie en veel te hoge overheidstekorten. Een van de middelen
en doelen om daaruit te komen is een verbetering van je economische positie.
Het is echt ondenkbaar dat je in een blijvende economische crisis dit soort
grote structurele vraagstukken had kunnen oplossen. De economische herleving,
in Nederland in een wat beter tempo en op een wat betere wijze vormgegeven
dan in menig ander Europees land, was het gevolg van beleidskeuzes en nodig
om tot een aantal beleidsresultaten te komen. Ik voel mij met alle anderen
aangesproken om de CO2-uitstoot en andere vormen van milieuverslechtering
die door economische groei ontstaan, de komende tijd met kracht aan te pakken,
maar deze zijn geen gevolg van het door het kabinet gevoerde beleid. Je zou
kunnen zeggen: het kabinet heeft een beleid gevoerd dat het thans mogelijk
maakt, de vruchten ervan beter voor deze doelen aan te wenden.De heer De Boer (GroenLinks):Hiermee komen wij weer op de afstemmingsvraag terecht waar wij al eerder
over gesproken hebben. Ik denk dat het in de beleidsdebatten verder wel aan
de orde zal komen. Dat lijkt mij het beste.Minister Kok:Heel graag.Ik wil niet alsnog een provocerende opmerking maken, maar de heer De Boer
zei net dat al die vruchten verkeerd zijn terechtgekomen. Ik houd staande
dat de vruchten van de lastenverlichting evenwichtig terechtkomen. Ik houd
staande dat de kwaliteitsverbetering in de zorg, waardoor mensen op hogere
leeftijd voor ernstigere aandoeningen worden geopereerd dan vroeger, over
de volle breedte in de samenleving is terechtgekomen. Ik houd staande dat
de kwaliteitsverbetering in het onderwijs, naast de tekorten die er zijn,
over de volle breedte in de samenleving zijn terechtkomen. Nu heb ik toch
op de balans gereageerd.Dit is misschien het moment om iets te zeggen over de motie. Ik heb inmiddels
begrepen dat het schriftelijke antwoord op de vraag van de heer De Boer in
eerste termijn, dat inderdaad wat kort was, niet volledig bevredigend voor
hem is. Hij heeft een motie ingediend waarin verzocht wordt om als onderdeel
van de verantwoording over 2001 een nota te presenteren waarin per ministerie
een overzicht wordt gegeven van de aard, de omvang en de kosten van externe
advisering. De opmerking over ambtenaren die voor zichzelf beginnen en even
later bij hun vroegere baas komen werken als extern adviseur kan in ieder
geval niet meer op de rijksdienst van vandaag en morgen slaan. Dit kabinet
heeft dat verschijnsel, dat wel eens de draaideurconstructie wordt genoemd,
immers in zijn integriteitsbeleid bestreden en via een verbod op die draaideurconstructies
voor de toekomst uitgebannen.Steeds zal een zorgvuldige afweging moeten plaatsvinden alvorens een besluit
tot opdrachtverlening aan externen wordt gegeven. Het is noodzaken om bij
het vragen van extern advies goed af te wegen waarom het advies extern moet
worden gevraagd, wat de aard en de omvang van de te leveren prestaties moet
zijn en wie verantwoording draagt voor wat er met het advies gebeurt. Het
is trouwens goed als ook het parlement zich daar zeer wel van bewust is, want
ook het parlement wil nog wel eens verzoeken om extern advies onder de naam
"onafhankelijke evaluatie" of "doorlichting". Dat komt voor, omdat ook het
parlement wel eens de neiging heeft om veel in evaluaties en controles te
zien. Ik maak deze opmerking, omdat dit in de woorden van de heer De Boer
in zijn eerste termijn werd geassocieerd met "behendig beheer". Welnu, het
parlement kan er ook wat van.Op elk departement zijn regels gesteld voor de verdere aanbesteding van
opdrachten, waaronder extern advies en onderzoek, en worden de Europese richtlijnen
omtrent aanbestedingen gevolgd. In gevallen waarin de gevraagde deskundigheid
elders binnen de rijksdienst wel aanwezig is, moet vanzelfsprekend worden
bevorderd dat die eerst wordt aangewend alvorens extern te gaan. Het bevorderen
van die rijksbrede mobiliteit wordt ook nader vorm gegeven in de algemene
bestuursdienst. Het kabinet begrijpt zeer wel de in de motie neergelegde wens
van de Kamer, maar toch zijn er nog een paar aandachtspunten.We gaan in het kader van VBTB over op een zogenaamde outputbegroting.
Wij zullen moeten nadenken over de vraag hoe zich dat verhoudt tot deze motie,
omdat zij geen betrekking heeft op de output maar op een onderdeel van de
input. Bovendien gaat het bij de inhuur van externen om een grote diversiteit
van diensten, die mogelijk niet bij deze motie zijn bedoeld. Ik wijs in dit
verband op catering, beveiliging en op vormen van advisering Ook daar zullen
we kritisch naar moeten kijken. Het lijkt mij verstandig, dat de ministers
van BZK en van Financiën een notitie over deze problematiek opstellen.
Ik kan mij daarvoor voorstellen, dat de Kamer zou besluiten om de motie aan
te houden en vervolgens te betrekken bij de beraadslagingen over de notitie.
Mocht dat niet het geval zijn, kan de heer De Boer zeggen dat hij nu toch
wel duidelijk een uitspraak van de Eerste Kamer hierover wil hebben. Dan zult
u het ons, hoop ik, niet kwalijk nemen als wij dan wel zeer hechten aan het
tijdige en het verlengde van een mogelijk aanvaarden van een motie en wel
het indienen van de betreffende notitie, zodat dit ook nog een verrijkende
bijdrage aan de gedachtewisseling over dit geheel, met alle complexiteiten
daaraan verbonden, zou kunnen leveren.De heer De Boer (GroenLinks):Beluister ik de minister-president goed, dat hij wil toezeggen dat bij
het samenstellen van de notitie alle elementen die hier in de motie verwoord
zijn aan de orde zullen komen en dat in die notitie expliciet duidelijk wordt
welke elementen de regering wel overneemt – dan zijn we natuurlijk gauw
klaar – welke niet en waarom dan niet? Daarover kan vervolgens een goede
discussie worden gevoerd. Als dat inderdaad het geval is, ben ik bereid om
de motie aan te houden tot het moment, waarop de notitie er ligt.Minister Kok:Dank u wel. In aanvulling op de samenvatting van de heer De Boer wil ik
niet uitsluiten, dat de notitie ook nog aandacht schenkt aan enkele elementen
die in deze motie en ook in de overwegingen nog helemaal niet zijn opgenomen!
Ik weet overigens niet of wij dat zonder externe advisering kunnen!Voorzitter! Mevrouw Lycklama heeft in de eerste plaats gevraagd hoe het
nu staat met de relatie tussen de verkenningen die het kabinet wil uitvoeren
en het streven om de verkokering te doorbreken. Wij hebben hierop een dubbel
antwoord gegeven. In de eerste plaats hebben de werkgroepen die deze verkenningen
uitvoeren, een interdepartementale samenstelling op hoog niveau, op SG-, DG-niveau.
Er is een aantal departementen bij betrokken. In de tweede plaats hebben wij
een politieke regiegroep ingesteld, bestaande uit de minister-president, beide
vice-ministers-presidenten en de minister van Financiën. Deze groep zal
ook in politieke zin de opstelling, voorbereiding en het verloop van de verkenningen
monitoren en begeleiden. Ook daardoor zal het risico van verkokering worden
bestreden.In het verlengde daarvan heeft mevrouw Lycklama vragen gesteld over de
cultuuromslag, de efficiency en de effectiviteit. Zij gebruikte daarvoor de
metafoor van de rechter- en de linkerhand. Daarnaast heeft zij gesproken over
de verantwoording van middelen. In toenemende mate wordt door uitvoeringsorganisaties
aandacht besteed aan de relatie met de burger als klant. Er komen ook steeds
meer klantenpanels. Het onderscheid tussen beleid en uitvoering maakt het
mogelijk om die activiteiten meer specifiek aan te sturen. Dat brengt met
zich dat extra aandacht nodig is voor communicatie tussen beleidsvorming en
beleidsuitvoering. De uitvoeringstoets die daarbij wordt toegepast, is daartoe
een goed middel. Voor het overige zal dit onderwerp de nodige aandacht krijgen
in het voortzetten van het VBTB-proces. De beoogde prestaties moeten beter
zichtbaar worden gemaakt. In de beleidsvoorbereiding moet dit goed tot uitdrukking
komen, maar ook in de beleidsverantwoording zal een check moeten plaatsvinden
op de diverse beleidsonderdelen. Wat stond ons voor ogen? Wat hebben wij ervan
terecht gebracht? Wat zijn de lessen die daaruit moeten worden getrokken?
Als de linker- en rechterhand onvoldoende van elkaar weten als het gaat om
de beleidsvorming en de beleidsuitvoering, dan gaat dat onvermijdelijk problemen
opleveren. Juist om dat te voorkomen, zal hierop beter worden toegezien.Ik kom op het WRR-rapport in relatie tot de privatisering. Wij kunnen
toezeggen dat bij het regeringsstandpunt bij dit rapport, dat de Kamer op
niet al te lange termijn zal bereiken, expliciet aandacht kan worden gegeven
aan de vragen die hier over criteria en randvoorwaarden bij privatisering
zijn gesteld. Het lijkt mij goed om dat samen te laten komen.Wat te doen als de bronnen zijn opgedroogd om de toetreding tot delen
van de collectieve sector te vergroten? Die vraag laat zich op dit moment
moeilijk in één of twee volzinnen beantwoorden. Het is een van
de werkzaamheden van de werkgroep-Van Rijn en het vervolg dat daaraan wordt
gegeven.Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Ik heb een vraag gesteld over de publieke taken die private instellingen
toebedeeld krijgen of op zich nemen. Wie heeft daar de eindverantwoordelijkheid?
Is niet in alle omstandigheden de overheid de eindverantwoordelijke in zo'n
proces?Minister Kok:Vanuit het borgen van het publiek belang heeft de overheid een onvervreemdbare
eigen verantwoordelijkheid. Bij privatisering en wijziging in de eigendomsverhoudingen
ligt het in zoverre anders dat eigendom en toezicht dan uit elkaar worden
getrokken. Een wijdverbreid misverstand in de algemene maatschappelijke en
politieke discussie is dat de overheid haar rechten wat de toezichthoudende
verantwoordelijkheid betreft uit handen zou geven op het moment dat er wijziging
optreedt in de eigendomsverhoudingen. Dit is niet het geval. In voorkomende
gevallen kan het zelfs een positieve bijdrage aan het uitoefenen van die toezichthoudende
functie leveren wanneer de eigendomsverhoudingen zodanig veranderen, dat vanuit
een nog grotere onafhankelijkheid en vanuit strikt gescheiden verantwoordelijkheden
de toezichthoudende functie wordt vervuld. Aan dit onderwerp zal in de regeringsreactie
op het WRR-rapport zeker nadere aandacht worden gegeven.Terugkerend naar de heer Schuurman, wijs ik erop dat de ontwikkelingen
in het Midden-Oosten pijnlijk zijn. Wij zien wat daar gebeurt, terwijl nog
maar zo kortgeleden sprake was van de algemene opvatting dat het vredesproces
zulke goede vorderingen maakte. Je zou, zwart-wit gezegd, kunnen zeggen: kortgeleden
zo dicht bij duurzame vrede en enige tijd later zo dicht bij mogelijke verdere
escalatie met alle dramatische gevolgen die dat zou kunnen hebben. Het gaat
er nu in het bijzonder om, hoe die ernstige ontwikkeling te keren en welke
bijdrage te leveren aan een verbetering van de situatie in het Midden-Oosten.Tijdens het debat dat afgelopen vrijdag onder Nederlands voorzitterschap
plaatsvond, sprak de Veiligheidsraad zeer grote zorgen uit over de dreiging
van destabilisatie in de gehele regio. De Veiligheidsraad drong er bij Israël
op aan om "non-lethal methods of riot control" te gebruiken. Nederlands is
wel een van de elf talen in Europa, maar nog steeds niet de exclusieve taal
in dit huis, zo moet ik mijzelf kwalijk nemen. Het gaat om taken die een oproerpolitie
op zich zou moeten nemen en niet het leger. De Veiligheidsraad riep de Palestijnen
op om een einde te maken aan geweld van hun kant. Daarnaast werd aandacht
gevraagd voor de ernstige economische en psychologische schade die de crisis
en de afgrendeling van de Palestijnse gebieden onder de Palestijnse bevolking
veroorzaakten. Tijdens het debat werd duidelijk dat er geen alternatief is
voor een vreedzame oplossing. Het vredesproces moet nieuw leven worden ingeblazen
op basis van de resoluties 242 en 338. De meeste delegaties achtten een snelle ontplooiing van de "fact finding mission", geleid door oud-senator
Mitchell, om de oorzaken van het geweld te onderzoeken, van groot belang.
Deze missie, waarvan ook EU-hoge vertegenwoordiger Solana deel uitmaakt, kan
ook bijdragen aan het kalmeren van de situatie. Vrede en rechtvaardigheid
zijn nodig. De Veiligheidsraad ging akkoord met een verzoek aan de secretaris-generaal
om met beide partijen in contact te treden om een vervolg te geven aan deze
discussie in de raad. Dat is het minimum dat nu mogelijk is. Afgelopen maandag
heeft de Europese Unie in een verklaring de conclusies van de Veiligheidsraad
krachtig ondersteund. Nederland verleent zowel in het EU-kader als nationaal
natuurlijk alle steun aan de inspanningen van de secretaris-generaal. Waar
mogelijk, zullen wij een gepaste bijdrage leveren aan het herstel van de dialoog
en het weer opbouwen van een klimaat van vertrouwen, waarin de gesprekken
kunnen worden hervat.De heer Schuurman heeft ook in tweede termijn zijn zorgen uitgesproken
over de risico's dat in het onderwijs op enig moment andere vormen van financiering
een negatieve invloed hebben op het algemene kwaliteitsniveau dat in het onderwijs
wordt geboden. Ik meen dat ik in mijn eerste beantwoording duidelijk heb gemaakt –
hij citeerde mij ook – dat ik geen publieke gaten wil dichten met private
middelen. Het waarborgen van de toegankelijkheid en de hoogwaardige kwaliteit
van het voor ieder geldende onderwijs is voor het kabinet uitgangspunt, zoals
ook in de beleidsbrief van de bewindslieden is verwoord.Dan kom ik op een punt waarover wij gemakkelijk nog langere tijd met elkaar
kunnen spreken, hoewel ik denk dat dat nu niet de bedoeling is. Dat punt is
de universele verklaring. Hiermee heeft de heer Schuurman een belangrijk onderwerp
besproken, ook verband houdend met de risico's die kunnen worden gelopen als
gevolg van nieuwe toepassingen op allerlei terreinen. Wij kennen de voorbeelden.
Ik wil dan toch twee kanttekeningen maken. In de eerste plaats ligt in het
woord "universeel" al de opvatting besloten dat het hier werkelijk zou moeten
gaan om iets dat wij universeel willen. Dat wil zeggen dat één
land of een bundeltje van landen helemaal niet aan een dergelijk initiatief
zou kunnen beginnen op straffe van uitverkoop. Daarmee zou je immers een stopbord
neerzetten omdat – niet alleen in de productiesfeer, maar ook in de
sfeer van research en development – het bedrijfsleven en iedereen die
daar in de onderzoekssfeer bij betrokken is, dat land of dat bundeltje van
landen dan de rug zouden toekeren. Men kan natuurlijk zeggen dat men dat risico
maar moet lopen als het om een hoogverheven onderwerp met een hoog moreel
gehalte gaat, maar dat heeft volgens mij niemand bepleit.De tweede kanttekening is dat een keuze voor de in het denken van de heer
Schuurman verankerde ingrijpende lijn zeer veel positieve ontwikkelingen in
de kiem zou kunnen afstoppen. Er zullen, ook in dit huis, heel veel beleidsdebatten
worden gevoerd die de ruimte bieden om hierover te spreken. Er zijn in de
afgelopen tientallen jaren heel veel vernieuwingen tot stand gebracht als
gevolg van research, development en onderzoek op terreinen waar de mogelijkheden
daartoe in het verleden volstrekt afwezig werden geacht. In de diverse nota's
van het kabinet – bijvoorbeeld in de nota Biotechnologie, maar ook in
andere beleidsdocumenten – is heel zorgvuldig uitgeschreven hoe het
goede, het positieve en het waardevolle kunnen worden gestimuleerd zonder
de grens naar onverantwoorde en onaanvaardbare risico's te overschrijden.
In het denken van de heer Schuurman staat de gedachte centraal dat wij later
geen last zullen hebben van de risico's als je die explicieter bij het bedrijfsleven
zou leggen, terwijl het bedrijfsleven zich dan wel drie keer zal bedenken
voordat het ongunstige dingen voor mens en samenleving bedenkt en invoert.
Ik kan die redenering heel goed volgen, maar ik meen dat de door mij geplaatste
kanttekeningen goed in acht moeten worden genomen. Daarom is het, voordat
wij hierover tot uitspraken komen, misschien wel goed dat wijze mensen met
een rijk verleden, zoals oud-regeringsleiders, zich daar het hoofd over breken
en daarover à tête reposée van gedachten wisselen. De
erachter ziftende gedachte is echter heel begrijpelijk. De heer Schuurman
loopt naar de microfoon; ik begrijp dat ik toch iets te terughoudend ben geweest.De heer Schuurman (RPF/GPV):Nee, ik ben juist erg blij met de opmerkingen die de minister-president
naar aanleiding van mijn suggestie heeft gemaakt. Juist omdat ik het met hem
eens ben, vraag ik alleen of bijvoorbeeld ook het initiatief kan worden genomen
om deze zaken, die al eens in de VN aan de orde zijn geweest, weer aan de
orde te stellen. Het is immers een oud idee dat telkens weer op tafel komt;
wij weten allemaal dat de bewindslieden van Buitenlandse Zaken voortdurend
over de hele wereld trekken; zij zouden het punt bij die internationale gelegenheden
weer aan de orde kunnen stellen. Ik zou het jammer vinden als de minister-president
die initiatieven straks als oud-regeringsleider wel zal steunen, maar ons
als de huidige regeringsleider in het ongewisse laat.Minister Kok:Op die laatste opmerking kan ik natuurlijk helemaal niet ingaan, want
dat ligt in een verre toekomst. Ik weet niet of ik dat nog zal meemaken. Wat
de rest betreft: de meest betrokken collega's in het kabinet, die deze beleidsportefeuille
in hun portefeuille dragen, kunnen het best overzien in welke kaders en bij
welke gelegenheden over dit soort onderwerpen met een hoog ethisch gehalte
verder zal kunnen worden nagedacht. Vooralsnog houd ik het erop dat ook de
samenspraak met het bedrijfsleven niet moet worden gemeden. Ook in het bedrijfsleven
vinden hierover natuurlijk heel veel serieuze gedachtewisselingen plaats.
Als men cynisch is, zou men kunnen zeggen dat het daar alleen om het maken
van geld gaat. Ik sluit niet uit dat dat een van de drijfveren is voor die
delen van het bedrijfsleven, maar ook in het kader van ethisch ondernemen
is men bezig met het beantwoorden van vragen op dit punt. Wij hebben vandaag
een aantal malen over verkokering gesproken; laten wij dit niet te veel in
de koker stoppen van regeringsvertegenwoordigers, al dan niet formeel of al
dan niet met een bepaald verleden. Laten wij bekijken hoe de dialoog hierover
goed kan worden gevoerd. Dat is mijn laatste opmerking hierover. Wij zullen
hier nog wel eens over komen te praten.Ik kom bij de heer Schuyer. Ik val hem bij in zijn opmerkingen over de
Klimaatconferentie. Ik hoop dat deze dag, die volgens sommigen beslissend
is voor het kunnen vinden van een basis voor eindoplossingen, de nodige concessiebereidheid
brengt van de verschillende kanten. Het zou heel tragisch zijn als over dit
onderwerp zelfs een bescheiden stap in Den Haag niet mogelijk zou zijn. De
heer Schuyer heeft gelijk als hij stelt dat het goed is, gezien het grote
gewicht van deze thematiek, sommige vraagpunten die wij bespreken enigszins
te relativeren.Ik kom bij een aantal onderwerpen die de werking van de democratie en
de werking van de politieke democratie betreffen. Democratie en een democratisch
stelsel vragen onderhoud. Er wordt door het kabinet gewerkt aan de noodzakelijke
verbeteringen van ons democratisch-parlementaire stelsel. Ik wijs op de staatscommissie
die advies heeft uitgebracht over de dualisering van het lokale bestuur. Het
kabinetsstandpunt daarover heeft de Kamer intussen bereikt. De referendumwetgeving
wordt in eerste lezing begin volgend jaar in de Tweede Kamer behandeld. Notities
over de positie en de verkiezing van de Eerste Kamer en wijziging in het kiesstelsel
zijn uitgebracht. Daarnaast wordt gewerkt aan maatregelen die het verkiezingsproces
moeten faciliteren, zoals het project Kiezen op afstand. Voorts is er een
forum voor democratische ontwikkeling in het leven geroepen, naar aanleiding
van het Grondwetjaar: 150 jaar Grondwet in 1998. Dit forum stimuleert onderzoek
en debat op het desbetreffende terrein.Naar aanleiding van de opmerking over een zekere door de heer Schuyer
geconstateerde spanning tussen de nota inzake de Staat van de Europese Unie
en de opvattingen inzake de wijzigingen die wellicht in het Nederlandse bestel
aanbeveling zouden verdienen, zeg ik het volgende. Over de vraag of wij al
dan niet een gekozen minister-president moeten hebben in het Nederlands bestel,
bestaan de bekende verschillen van inzicht. Die zijn reeds uitgebreid toegelicht.
Ik denk niet dat het nodig is om die te herhalen. Dat laat onverlet dat wij
in het Europese verband een bijdrage moeten leveren, ook via die nota, aan
het nadenken over en het debat over mogelijkheden om in Europees verband de
rol van de voorzitter van de Europese Commissie te versterken. Overigens,
als wij spreken over een wijze van verkiezing: deze voorzitter zou ook eventueel
indirect, via het Europees Parlement gekozen kunnen worden. Ik doe daar geen
uitspraken over. De regering heeft daar ook geen opvatting over. De discussie
daarover hebben wij willen voeden met het naar voren brengen van een aantal
mogelijke opties terzake.Ik ben blij dat er wat betreft de arbeidsduur op een genuanceerde en afgewogen
manier wordt gesproken over mogelijkheden om, op basis van vrijwilligheid
of in een uitruil ten opzichte van andere verworvenheden, vormen van langer
werk mogelijk te maken. Daarbij kan een onderscheid gemaakt worden tussen
langer werken per dag of per week en het langer werken in het opzicht van
de "lifetime" economische activiteit. Die is in Nederland, zoals bekend, uitzonderlijk
laag. Om redenen die wij allemaal kennen, hebben wij in het verleden bepaalde
keuzes gemaakt toen de jeugdwerkloosheid een onaanvaardbaar grote omvang kende.
Dat heeft mede aan de wieg gestaan van VUT-regelingen en alles wat daarop
is gevolgd. Men moet ook bereid zijn om in een gans andere tijd, onder nieuwe
omstandigheden, opnieuw de vraag onder ogen te zien of er mogelijkheden zijn
om wijzigingen aan te brengen, rekening houdend met wat mensen kunnen en wensen.
Ook daar moeten verruimingen tot stand gebracht kunnen worden.De opmerking van de heer Schuyer over overheidsvoorlichting spreekt mij
aan. De regering zal als altijd, ook bij de presentatie van nota's, plannen
en ideeën, zo goed mogelijk de status daarvan aangeven. Iets anders is
en blijft of de media dat ook in alle details overneemt. Wij schrijven in
dit land gelukkig niet de krantenkoppen De opmerking is gisteren echter terecht
in een wat bredere context gemaakt. Het kan immers soms betrekking hebben
op beleidskeuzes die nog niet door het parlement zijn geaccordeerd. De commissie-Wallage
brengt hierover advies uit. Ook daaromtrent kan natuurlijk voorlichting plaatsvinden,
maar dan zal wel steeds zeer duidelijk moeten worden aangegeven wat het karakter
van de voornemens is, opdat mensen geen verkeerde indruk krijgen.Wat de privatisering van Schiphol betreft, kan ik het beste verwijzen
naar de uitgebreide brief die hierover inmiddels aan de Tweede Kamer is gezonden.
Deze geeft het antwoord op de vragen van de heer Schuyer, zoals zojuist naar
voren gebracht.De heer Holdijk kan ik in zoverre positief antwoorden, dat de regering
zowel in eerste als in tweede termijn zeer goed heeft geluisterd naar zijn
inbreng, waarin is gewaarschuwd voor de risico's van een te zeer aangezet
materialisme en voor een te eenzijdige aandacht voor materiële belangen.
Die boodschap is goed verstaan. Ik zeg erbij dat het werkelijk onze bedoeling
is – ik hoop dat dit ook in de verschillende bijdragen in het recente
verleden en in dit debat is gebleken – om ook zelf die bijdrage tot
de verbreding van de benaderingswijze te leveren.De heer Ruers heeft in het bijzonder nog een opmerking gemaakt over het
functioneren van de democratie, waarbij hij wees op teruglopende ledentallen
en teruglopende deelname aan verkiezingen. Het is en blijft van het grootste
belang dat wij, ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid, daar oog voor
hebben en proberen verbeteringen tot stand te brengen. Op één
punt ben ik het niet met de heer Ruers eens, namelijk wat betreft de vraag
of het takenpakket van de overheid rechtstreeks in verband zou staan met de
wijze waarop de burgers zich bij de democratie en bij het vervullen van hun
democratische rechten betrokken voelen. Enigszins zwart-wit gezegd kwam zijn
betoog eigenlijk neer op: hoe meer staat, hoe meer betrokkenheid bij de democratie.
In zijn uiterste vorm is dat dus de Sovjet-Unie van voor 1990, maar dat lijkt
mij toch niet het voorbeeld van een echte levende democratie. Belangrijker
lijkt mij dat in een democratie voluit verantwoording wordt afgelegd door
de politiek verantwoordelijken voor de taken die de overheid tot de eigen
taken rekent, en voor de verantwoordelijkheidsverdeling met de private sector.
Dat lijkt mij belangrijker dan om redenen van democratische participatie of
electorale participatie te pleiten voor een zo goed mogelijk gevulde portefeuille
van overheidstaken. Dat causale verband is bij nog niet in één
keer als een mes door de boter gegaan, maar ik moet erkennen dat ik enigszins
secundair ben.De heer Ruers (SP):Ik had van de minister-president niet zo'n simpele redenering verwacht.
Ik heb het zo ook niet gebracht. Ik heb alleen aangegeven dat
er een steeds verder terugtredende overheid is en dat dit voor de burger in
de samenleving betekent dat de overheid steeds minder zichtbaar wordt. De
burger krijgt voortdurend als boodschap gebracht: zoek het zelf uit, ieder
voor zich en God voor ons allen. Dat is niet een overheid die de burger bij
de overheid en de democratie betrekt. Dat zie ik niet zwart-wit en het heeft
ook niets met de Sovjet-Unie te maken, maar het heeft te maken met de manier
waarop de betrokkenheid van de burger bij de politiek in de breedste zin zich
nu ontwikkelt. Ik vind dat een gevaarlijke ontwikkeling, want als de burger
ons in de steek laat, is er straks geen democratie meer.Minister Kok:Als er meerderen zijn zoals de heer Ruers, die het huidige beleid en de
huidige ontwikkelingen zo verstaan, ligt er een extra opdracht om een aantal
zaken nog beter uit te leggen. Ik zal de Kamer daar vanmiddag niet mee vermoeien,
maar daarmee is dan wel opnieuw aangegeven hoe belangrijk het is dat de overheid
bij het aanleggen van een wijze zelfbeperking in de eigen taken en de wijze
waarop de taken worden uitgeoefend, ook duiding geeft aan de manier waarop
men het publiek belang behartigt, bijvoorbeeld in het toezicht, en ook overigens
opkomt voor een evenwicht van rechten, plichten en verantwoordelijkheden van
burgers die verknocht zijn aan hun vrijheid en hun in mondigheid tot uitdrukking
gebrachte zelfstandigheid, maar die tegelijkertijd de overheid ook zeer goed
weten te vinden als deze voor het aanleggen van een aantal verbanden moet
opkomen of als ze algemeen geldende rechten en voorzieningen moet garanderen.
Ik vind dus dat een overheid die haar taken herschikt en herformuleert, ook
in het licht van zich wijzigende maatschappelijke omstandigheden, helemaal
geen overheid is die om die reden minder recht van spreken zou hebben om bij
de burger een appèl te doen op actieve participatie in het democratisch
proces en om een zeer actieve keuze te maken wie, welke politieke partij,
welke volksvertegenwoordigers zijn voorkeur hebben om hem de komende periode
te vertegenwoordigen. Hiermee is aangegeven dat mijn eerste wel erg kort door
de bocht gaande typering natuurlijk niet het enige antwoord is op uw probleemstelling.
Misschien zitten wij niet helemaal op dezelfde noemer als het gaat om de exacte
formuleringen en de analyse binnen die probleemstelling, maar dat hier een
vraagstuk ligt waarop goede antwoorden moeten worden gegeven, dat zal ons
denk ik toch wel weer verbinden.Voorzitter! Ten slotte kom ik op de heer Bierman. Fijn dat wij de eerste
dag van deze algemene beschouwingen zonder grote rampen zijn door gekomen.
Wat de tweede dag betreft ziet het er met het voortschrijden van de uren ook
nog steeds gunstig uit. Maar, wij mogen de dag natuurlijk niet prijzen voordat
het avond is. Belangrijk is in elk geval dat hij erin geslaagd is om mij weer
helemaal met beide benen op de grond terug te brengen. Het is goed dat hij
die punten naar voren heeft gebracht.Wat de commissie-Van Rijn betreft, prima een slim gebruik van ICT. Op
één punt blijven wij van mening verschillen – maar dat
was verleden jaar ook al zo; sommige constanten heb je nodig in het leven,
dat houdt het leven ook zo aardig – namelijk de idee dat wij werk buiten
de overheidssector zouden moeten gaan afremmen omdat het later wel eens een
sta in de weg zou kunnen zijn als er al te veel werkgelegenheid en economische
activiteit buiten de overheid zou zijn. Later kun je die mensen immers zo
nodig hebben. Iedereen die werk doet dat daar niet echt nodig is in de visie
van de heer Bierman, loopt ons dan eigenlijk maar een beetje voor de voeten.
Zo kijk ik er niet tegen aan. Natuurlijk zijn er best wel wat dingen te bedenken
om de werkgelegenheid buiten de overheid snel fors te reduceren, maar dan
zouden wij in fouten vervallen die wij in de beleidsontwikkeling van de afgelopen
jaren nu juist hebben geprobeerd te vermijden.Voorzitter! Dank u zeer voor de tijd die mij ter beschikking stond en
dank ook voor de gedachtewisseling die mogelijk was met uw Kamer.De voorzitter:De ingediende motie wordt tot een nader tijdstip aangehouden.De beraadslaging wordt gesloten.Sluiting 17.45 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20002001-201-243.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl