Behandeling wetsvoorstel Goedkeuring van de op 26 februari 1996 te Brussel tot stand gekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst, waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en haar Lid-Staten, enerzijds, en het Koninkrijk Marokko, anderzijds (25303)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 4401-4413

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-03-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 58, pagina 4401-4413

10-03-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25303Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 10 maart 1998)Pagina 4387-4387
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 10 maart 1998)Pagina 4399-4401
Behandeling wetsvoorstel Goedkeuring van de op 26 februari 1996 te Brussel tot stand gekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst, waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en haar Lid-Staten, enerzijds, en het Koninkrijk Marokko, anderzijds (25303)Pagina 4401-4413
Vragen van het lid Rosenmöller aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over de WW van herkeurde WAO'ersPagina 4394-4395
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 10 maart 1998)Pagina 4441-4445
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Huisvestingswet, de Woningwet en enige andere wetten in verband met de integratie van de woonwagen- en woonschepenregelgeving (25333)Pagina 4413-4441
Vragen van het lid Marijnissen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over de tekorten in de budgetten gezondheidszorgPagina 4395-4399
Vragen van het lid Verhagen aan de staatssecretaris van Justitie, over de situatie in het overvolle aanmeldcentrum voor asielzoekers te RijsbergenPagina 4387-4391
Vragen van het lid Rabbae aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, over de crisis bij een groot aantal universiteiten rond de invoering van de MUB (modernisering universitaire bestuursorganisatie), de beperking van de inspraak van de studenten en de reactie van de minister op deze problematiekPagina 4391-4394

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Goedkeuring
van de op 26 februari 1996 te Brussel tot stand gekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst,
waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen
en haar Lid-Staten, enerzijds, en het Koninkrijk Marokko, anderzijds (25303).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Apostolou (PvdA):Mijnheer de voorzitter! In de bijdrage van de PvdA-fractie aan het verslag
is een aantal vragen gesteld over de mensenrechtensituatie in Marokko, de
samenwerkingsrelatie met de Europese Unie, in het bijzonder in het kader van
het MEDA-programma, de bestrijding van illegale teelt van narcotische planten
en de relatie tussen migratie en ontwikkeling, toegespitst op de actualiteit
van de Marokkaanse migranten in Nederland. Ik dank de staatssecretaris en,
via hem, de minister voor de antwoorden in de nota naar aanleiding van het
verslag. De gegeven antwoorden roepen bij mijn fractie nog enkele vragen op,
die ik graag aan de staatssecretaris voorleg.Allereerst kom ik op de mensenrechtensituatie. Op de vraag van mijn fractie
naar interventies en andere acties van de Europese Unie op het punt van de
schending van mensenrechten stelt de regering dat vanuit de Europese Unie
naar aanleiding van de arrestaties tijdens de Marokkaanse gemeenteraadsverkiezingen
in juni 1997 geen interventies zijn ondernomen. In de nota naar aanleiding
van het verslag staat tevens dat van de 120 personen die vanwege het verspreiden
van pamfletten met een oproep tot boycot van de verkiezingen zijn gearresteerd,
er 18 veroordeeld zijn tot gevangenisstraffen van één tot vier
maanden, van wie er 10 inmiddels weer op vrije voeten zijn. Waarom heeft de
Europese Unie hierop geen actie ondernomen? Vindt de EU het normaal dat leden
van een politieke partij die hun mening over de verkiezingen geven, in de
gevangenis belanden? Wat vindt de staatssecretaris van deze houding van de
EU?In de preambule van de overeenkomst die wij vandaag gaan goedkeuren, wordt
door de EU en door Marokko bevestigd dat zij groot belang hechten aan de eerbiediging
van de beginselen van het Handvest van de VN en in het bijzonder aan de eerbiediging
van de rechten van de mens en de politieke en economische vrijheden. De regering
bevestigt in de nota naar aanleiding van het verslag dat in Marokko sinds
de algemene amnestie voor politieke gevangenen van 1991 slechts een beperkt
aantal gevangenen om politieke redenen wordt vastgehouden. Amnesty International
spreekt in het jaarboek over 1997 over ruim 50 politieke gevangenen en gewetensgevangenen.
Dit zijn er 50 te veel. Daarover dient de EU niet te zwijgen; zij dient actie
te ondernemen. Is de staatssecretaris het met mij eens dat deze overeenkomst
met Marokko ons, dat wil zeggen de EU en de afzonderlijke lidstaten, verplicht
om aan de preambule daadwerkelijk inhoud te geven? Zo ja, wat gaan de bewindslieden
doen om Marokko ertoe te bewegen alle politieke gevangenen vrij te laten?Amnesty International heeft recentelijk aan de voorzitter van de EU een
aantal voorstellen gedaan voor monitoring van de mensenrechtensituatie in
het kader van het Euro-mediterrane partnerschap. Ik vraag de staatssecretaris
om die voorstellen te ondersteunen.Ik kom op de ontwikkeling van Noord-Marokko, de problemen rond de teelt
van narcotische planten en het migratievraagstuk. Uit het MEDA-programma wordt
de aanleg en de verbetering van het wegennetwerk in Noord- en Oost-Marokko
gefinancierd. Dat is althans het voornemen. In hoeverre is Marokko serieus
bezig met het ontwikkelen van Noord-Marokko? Een delegatie van deze Kamer
is in juni 1996 naar dit gebied geweest, omdat uit deze regio het grootste
gedeelte van de Marokkaanse immigranten in Nederland afkomstig is. De indruk
van de commissie was dat de herhaaldelijke plannen die in de loop der tijd
voor dit gebied ontwikkeld zijn, nooit realiteit zijn geworden. De oorzaak
daarvan blijkt te liggen in de lage prioriteit die deze regio
krijgt bij de ontwikkelingsplannen van de Marokkaanse regering. Sommigen beweren
zelfs dat Marokko bewust niet in het noordoosten van het land investeert om
op die manier subsidies binnen te krijgen en druk uit te oefenen op West-Europa.
In hoeverre deze indruk gerechtvaardigd is, weet ik niet. Maar feit is wel
dat door de onderontwikkeling van deze regio veel mensen de weg van de emigratie
volgen. De PvdA-fractie is van mening dat aan het gebied van Noordoost-Marokko
grotere prioriteit moet worden gegeven. In dat verband vinden wij dat ook
Marokkaanse immigranten vanuit Nederland betrokken moeten worden bij de ontwikkeling
van deze regio. Er is een aantal voorlopige ideeën ontwikkeld in de nota
Migratie en ontwikkeling van minister Pronk. Er kan en moet veel meer gebeuren
in de sfeer van ondersteuning van initiatieven tot investeren in deze regio.
In het kader van het remigratieprogramma zullen wij uitvoeriger op dit punt
ingaan. Op dit moment vraag ik de staatssecretaris of hij onze zorg over Noordoost-Marokko
onderschrijft en of Nederland bij de implementatie van de overeenkomst de
ontwikkelingen in deze regio nauwlettend wil volgen.Een van de belangrijkste bronnen van inkomsten in deze regio is de teelt
van hennep. Europa wil de illegale teelt van en handel in hennep tegengaan.
Cijfers van in beslag genomen drugs, met name hasj uit Marokko, worden in
de nota naar aanleiding van het verslag gemeld. De vraag is echter of de mensen
in deze regio alleen met het bestrijden van productie en handel in hasj geholpen
zijn. Indien daar niets tegenover staat, worden deze mensen niet van de illegale
praktijken afgehouden. Er is op dit moment een discussie in verschillende
Europese landen gaande over regulering van de zogenaamde softdrugs. Bovendien
produceren Europese landen ook hennepproducten. In hoeverre is het eerlijk
om van Marokko te vragen om de productie van hasj te bestrijden, terwijl de
consumptie met name in Europa plaatsvindt? Hoe kijkt de Nederlandse regering
tegen dit probleem aan? Aan welke alternatieven voor de teelt van hennep in
Marokko wordt gedacht? Met andere woorden: is er voldoende oog voor de sociale
implicaties van de bestrijding van hennepteelt?Een volgend punt dat ik aan de orde wil stellen, is de culturele samenwerking
met Marokko. Mijn fractie juicht het toe dat de culturele banden met Marokko,
mede door initiatieven van Nederlandse Marokkanen, aangehaald worden. Ook
de presentie van Nederland in Marokko dient verder te worden bevorderd. Zijn
er op dit moment trouwens besprekingen gaande met de Marokkaanse overheid
over andere verdragen of overeenkomsten met Nederland?Tot slot wil ik een aantal vragen op het politieke vlak stellen. De overeenkomst
heeft als voornaamste doel om op bilateraal en regionaal niveau bij te dragen
aan de ontwikkeling van de mediterrane regio in een atmosfeer van vrede, veiligheid
en stabiliteit. Marokko bevindt zich naast een land in onrust: Algerije. Algerije
heeft te kampen met een zeer ingewikkeld intern conflict. In hoeverre wordt
de knowhow, de religieuze en culturele verwantschap tussen Algerije en Marokko
door de Europese Unie gebruikt om een bijdrage te leveren aan de oplossing
van het Algerijnse conflict? Hetzelfde geldt voor de bijdrage daaraan door
Tunesië. Hoe wordt door de Europese Unie samengewerkt met deze geassocieerde
landen om vrede in de regio tot stand te brengen? Deze vraag wordt alleen
maar ingewikkelder wanneer men weet dat Marokko zelf jarenlang in een conflict
is gewikkeld met het Saharaanse volk. Kan de staatssecretaris iets meedelen
over de laatste stand van zaken van de gesprekken tussen Marokko en Polisario?
De Verenigde Naties spreken al jaren over het houden van een referendum, maar
er is blijkbaar geen voortgang. Is dit het lot van kleine volkeren? Dient
de Europese Unie niet met meer kracht te pleiten voor een definitieve oplossing?
Wat vindt de regering van deze situatie? Wat is de inschatting van het kabinet
van de bijdrage van de nieuwe regering van Marokko onder leiding van de linkse
politicus Youssoufi aan het beslechten van het geschil met Polisario? Kan
de staatssecretaris ook iets zeggen over de verwachtingen van de Nederlandse
regering ten aanzien van democratische hervormingen in Marokko na het aantreden
van de nieuwe Marokkaanse regering?Mijnheer de voorzitter! Deze overeenkomst tussen de Europese Unie en Marokko
is van groot belang voor de toekomst van beide partners. De versterking van
de banden tussen de Europese Unie en Marokko levert een bijdrage aan de culturele,
economische en sociaal-politieke toenadering van de Europese Unie tot de Middellandse-Zeelanden.
De klacht dat de Unie zich voornamelijk richt op Oost-Europa wordt met deze
Euro-mediterrane overeenkomst enigszins tegengesproken. Het is bekend dat
de minister van Buitenlandse Zaken al het mogelijke heeft gedaan om tijdens
het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie het vertrouwen tussen
de Europese Unie en de mediterrane landen een impuls te geven. Misschien moet
ik het niet alleen over de minister hebben, maar ook over de staatssecretaris.
De regering heeft hier in ieder geval haar best voor gedaan. De conferentie
op Malta was het resultaat van deze inspanningen. De PvdA-fractie hoopt dat
de Nederlandse regering zich in het verband van de Europese Unie in de geest
van die conferentie zal blijven inzetten voor een consistente uitvoering van
deze overeenkomst ter wille van vrede, veiligheid en stabiliteit in Europa.
Mij rest te zeggen dat de fractie van de PvdA voor de goedkeuringswet zal
stemmen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ook de fractie van GroenLinks staat in principe positief tegenover
de versterking van de banden tussen Europa en de mediterrane landen. Daarom
staat zij ook positief tegenover het voorliggende verdrag. Intensievere samenwerking
kan naast economisch voordeel voor hen en voor ons leiden tot een stabielere
politieke relaties.Allereerst wil ik een vraag stellen naar de mogelijkheden die er na inwerkingtreding
van dit verdrag nog zijn voor een zelfstandig Nederlands beleid. Zijn er bijvoorbeeld
nog bilaterale interventies te verwachten, of is Marokko hiermee vooral een
Europese aangelegenheid geworden? Zeker daar waar wij het hebben over drugshandel
en de mensenrechten, lijkt het mij dat een gemeenschappelijk beleid alleen
onvoldoende is. Als ik kijk naar de drugsteelt en -handel, neem
ik aan dat Europa met name voor de noordelijke regio, dus ook de omgeving
van het Rifgebergte, extra gelden beschikbaar zal stellen teneinde de afhankelijkheid
van de opbrengsten van de hasjteelt aldaar te verminderen. Nu is er de afgelopen
jaren al zo'n miljard naar die regio toe gegaan, maar dan wel via de Marokkaanse
overheid. Je kunt je afvragen hoe dat geld is besteed. Er ligt nu een nieuw
voorstel voor zo'n 71 projecten voor die regio. Hoe staat het daarmee? Zijn
er inderdaad duidelijke criteria opgesteld waaraan die projecten moeten voldoen?
Als ik het over criteria heb, dan bedoel ik dat een en ander ook echt gericht
besteed moet worden en niet ergens aan de strijkstok mag blijven hangen. Stel
dat de projecten van start gaan, wat zal dan het gewenste effect zijn? Het
verdrag biedt in de artikelen 62 en 63 mogelijkheden tot samenwerking op het
gebied van drugsbestrijding. Zijn die inmiddels verder geconcretiseerd?Terecht is er ook nu weer een paragraaf over de mensenrechten opgenomen.
Uit de schriftelijke voorbereiding krijg ik de indruk dat de regering vrij
optimistisch is over de mensenrechtensituatie. Klopt dat en, zo ja, waar is
dat dan op gebaseerd? Uit de Country reports on human rights van de Verenigde
Staten over 1996 en uit het jaarrapport van Amnesty International komt een
geheel ander beeld naar voren. Die rapporten zijn veel negatiever. Ik hoor
hier graag een reactie op. Amnesty International heeft een aantal aanbevelingen
gedaan. Neemt Nederland die over? Biedt het verdrag daartoe meer mogelijkheden?Voorzitter! Er is ook een paragraaf in het verdrag opgenomen over de sociale
rechten van onder anderen Marokkaanse werknemers. Ook daarover kan een open
en constructieve dialoog gevoerd worden. Ik vraag overigens aandacht voor
een speciaal punt. In Nederland woonachtige Marokkanen en vaak ook Nederlandse
Marokkanen die op vakantie gaan naar Marokko worden vaak lastiggevallen door
de Marokkaanse douane. Dit geldt vooral voor het kader. Soms wordt men 24
of 28 uur vastgehouden. Bij terugkeer wordt men benaderd door de Marokkaanse
veiligheidsdienst die vraagt of zij informatie willen geven over hetgeen zich
binnen de Nederlandse of Marokkaanse gemeenschap afspeelt. Is iets dergelijks
onderwerp van gesprek geweest?Er is nog steeds sprake van verdwijningen. Er is een amnestieregeling
afgekondigd. Deze regeling moet echter uitgevoerd worden door de Marokkaanse
koning. De minister voor de mensenrechten in Marokko weet er niets van. Het
gaat daar kennelijk anders dan in Nederland. Kan de staatssecretaris ons hier
meer over vertellen? Vormt ook dit punt onderdeel van de constructieve dialoog?
Is een en ander gericht op het bewerkstelligen van amnestie?Voorzitter! De Middellandse Zee is inmiddels zo sterk vervuild dat jaarlijks
doorspoelen waarschijnlijk het beste is, maar gegeven de onmogelijkheid daarvan
zal naar andere maatregelen gezocht moeten worden. Initiatieven van de afgelopen
jaren om de biologische en chemische vervuiling tegen te gaan, waren er wel,
maar van een echt beleid is nog geen sprake. Het milieu is nog steeds een
sluitpost. In de verklaring van Barcelona is er wel meer aandacht aan het
milieu besteed. Ook is het UN Environmental Program nieuw leven ingeblazen.
Veel blijft echter beperkt tot the end of pipe programs.In artikel 42 van het verdrag staat dat het de bedoeling is om Marokko
te steunen in de activiteiten ter bevordering van duurzame economisch en sociale
ontwikkeling. Ook lezen wij dat bijzondere aandacht geschonken zal worden
aan de bescherming van het milieu en aan het ecologisch evenwicht. Dat klinkt
allemaal geweldig, maar kan dat ook concreter ingevuld worden? Is het bijvoorbeeld
terecht dat in ruil voor Europese economische steun de Spaanse vissers het
recht hebben gekregen om in Marokkaanse kustwateren te vissen? Het gevolg
is vermindering van de inkomsten van de lokale bevolking en overbevissing.
Zou dat niet moeten veranderen? Betekent bevordering van duurzame ontwikkeling
ook dat de Europese landen nu hun contributieachterstand bij het Mediterranean
Action Program zullen inlossen? Zijn er milieueisen toegevoegd aan ondersteunende
landbouwprojecten?Voorzitter! Wij zijn over het algemeen positief over deze afspraken, mits
zij ook op het terrein van de mensenrechten en het milieu een duidelijke meerwaarde
opleveren. Dat zal pas na enige tijd duidelijk worden. Veel hangt daarbij
af van de bereidheid om zich hiervoor zowel multilateraal als bilateraal in
te zetten.Is het mogelijk dat wij een jaar na inwerkingtreding van dit verdrag een
evaluatie tegemoet kunnen zien, zodat wij echt weten wat er bereikt is? Brede
samenwerking over en weer is van groot belang. Wij juichen het dan ook toe
dat de culturele betrekkingen worden uitgebreid; een goede kans om onze zuiderburen
ook in dat opzicht beter te leren kennen.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ook de CDA-fractie is voorstander van de totstandkoming van
deze associatieovereenkomst met Marokko. Het is goed dat op basis van samenwerking
bijgedragen kan worden aan de ontwikkeling van Marokko. Er wordt vaak gesproken
over de noodzaak om de oorzaken van migratie weg te nemen. Deze overeenkomst
biedt daartoe voldoende handvatten. Het kabinet heeft in de schriftelijke
voorbereiding de vragen van de CDA-fractie naar behoren beantwoord, met name
over de consequenties op het gebied van de landbouw en de culturele samenwerking.
De CDA-fractie acht ook dat een groot goed.Het is overduidelijk dat deze overeenkomst een bijdrage kan leveren aan
het wegnemen van oorzaken van migratie als er via werkelijke investeringen
voldoende werkgelegenheid op poten wordt gezet. Dit betreft allereerst de
noordelijke regio, waar buiten de drugs weinig mogelijkheden zijn om in de
levensbehoefte te voorzien. Op welke wijze kunnen de vier aangevraagde projecten
werkelijk een alternatief zijn? Bij het bezoek van een delegatie uit de Tweede
Kamer aan Marokko is weer gebleken dat de investeringen achterblijven. Ook
de behoefte om over te schakelen op alternatieve productie is gering, mede
omdat de Marokkanen ons ervan betichten dat ons liberale drugsbeleid de oorzaak
ervan is dat er überhaupt vraag is naar deze producten. Is de staatssecretaris
op basis van de gesprekken die aan deze overeenkomst ten grondslag hebben
gelegen, ervan overtuigd dat de Marokkaanse overheid daadwerkelijk bereid
is om een einde te maken aan de drugsteelt en om de illegale
export ervan tegen te gaan?De CDA-fractie heeft aandacht gevraagd voor de terugkeerregeling. In een
aparte verklaring wordt de mogelijkheid van de bilaterale terugkeerregelingen
onderstreept. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt gesteld dat
de samenwerking met de Marokkaanse autoriteiten op zichzelf zonder wezenlijke
problemen verloopt. Desalniettemin heeft de CDA-fractie bij de behandeling
van andere Euro-mediterrane overeenkomsten steeds gevraagd om de terugnameovereenkomst
expliciet in het verdrag op te nemen. Een verklaring is meer dan niets; het
is een stap in de goede richting. Het blijft echter de vraag of er voldoende
rechtsbasis is om consequenties te verbinden aan het niet nakomen van bijvoorbeeld
de bilaterale overeenkomst op basis van deze verklaring. Ik krijg daarop graag
een nadere reactie van de staatssecretaris.Mevrouw Sipkes en de heer Apostolou hebben al over de mensenrechten gesproken.
Het gaat met name om de verschillen in interpretatie die blijken uit de rapporten
van onder andere Amnesty International. Is het door de uitdrukkelijke vermelding
van de mensenrechten in dit verdrag – er is dus een instrument om de
naleving van de mensenrechten aan de orde te stellen als daartoe aanleiding
is – niet het overwegen waard om jaarlijks een evaluatie in te bouwen
inzake de ontwikkelingen op het punt van de mensenrechten? Mevrouw Sipkes
pleitte voor een algehele evaluatie van de overeenkomst. Het lijkt mij in
ieder geval noodzakelijk om de naleving van de mensenrechten jaarlijks te
evalueren, dus los van de vraag of er een algehele jaarlijkse evaluatie dient
plaats te vinden.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):U moet mij niet misverstaan. Voor ons zijn met nadruk mensenrechten en
milieu belangrijk. Ik hoef uit een evaluatie niet op te kunnen maken hoeveel
tomaten en komkommers er geëxporteerd worden. De nadruk dient te liggen
op de politieke gevolgen van het eventueel niet naleven van de mensenrechten.De heer Verhagen (CDA):Dan zijn wij het op dat punt eens. Om te kunnen beoordelen of de Europese
Unie op een juiste wijze gebruik maakt van het instrument, dient er jaarlijks
geëvalueerd te worden. Dan kan beoordeeld worden of er adequaat wordt
gereageerd.Voorzitter! Ik betreur het dat in de nota naar aanleiding van het verslag
ten aanzien van projecten voor terugkerende werknemers eigenlijk alleen wordt
ingegaan op de activiteiten die in bilateraal verband worden ondernomen. Zou
deze overeenkomst op dit punt meer handvatten kunnen bieden door de investeringsprojecten
en de beschikbare middelen voor investeringsprojecten met name in te zetten
voor projecten in de geest van "Starten over de grens", maar dan in Europees
verband? In de schriftelijke reactie wordt nader ingegaan op de bilaterale
mogelijkheden, maar juist deze overeenkomst zou naar mijn mening op dit punt
mogelijkheden moeten kunnen bieden. Ik stel een reactie terzake dan ook op
prijs.Voorzitter! De CDA-fractie stemt in met het verdrag. Wij achten het een
goede basis voor het leveren van een goede bijdrage aan de ontwikkeling van
Marokko, maar ook voor het tot stand brengen van de betrokkenheid van Europa
bij Marokko en het gehele mediterrane gebied.De heer Van den Bos (D66):Voorzitter! Moeten wij landen in instabiele regio's waar de mensenrechten
worden geschonden isoleren, of moeten wij trachten om deze landen via verdragen
of lidmaatschap van internationale organisaties in positieve zin te beïnvloeden?
Zowel isolement als integratie heeft voor- en nadelen. Bij isolement maken
wij zelf geen vuile handen, maar lopen wij het gevaar dat wij een verongelijkte
houding van het desbetreffende regime oproepen, waardoor de situatie van kwaad
tot erger wordt. Dit gevaar wordt vermeden door het betrekken van landen bij
de internationale samenwerking. Het nadeel daarvan is dat onze uitgestoken
hand niet geheel schoon blijft.Niet altijd, maar in veel gevallen is de strategie van integratie de minste
van twee kwaden. De associatieovereenkomsten met de Noord-Afrikaanse landen
en de landen in het Midden-Oosten vallen wat ons betreft duidelijk in deze
laatste categorie. Indien wij ten behoeve van de regionale stabiliteit op
langere termijn en vanwege humanitaire redenen kiezen voor deze associatieovereenkomsten,
moeten wij naast de economische aspecten vooral de politieke dimensie zeer
kritische aandacht blijven geven. Dat is zowel een politieke als een morele
plicht. De behoefte aan vrede en stabiliteit mag nooit een alibi zijn om over
de mensenrechten te zwijgen. Integendeel, zij vormen daar een integraal onderdeel
van.Vanuit deze uitgangspunten beoordeelt mijn fractie het associatieverdrag
van de Europese Unie met Marokko. Allereerst sluit ik mij aan bij de vragen
van vorige sprekers aan de staatssecretaris om nader in te gaan op de aard
van de projecten en op de wijze waarop de uitvoering hiervan wordt gecontroleerd.
Hoe substantieel zijn deze projecten voorts in de ogen van de regering? Is
hier sprake van een wezenlijke bijdrage aan de sociaal-economische ontwikkeling,
of gaat het eigenlijk meer om een marginale bijdrage?Voorzitter! Het is ook mijn fractie opgevallen dat de regering gematigd
positief is over de ontwikkeling van de mensenrechten in Marokko. In de nota
naar aanleiding van het verslag antwoordt de regering dat sinds 1994 Marokko
ook een minister van mensenrechten heeft. In Turkije bestaat ook zo'n instelling
en ook dat blijkt geen garantie te zijn voor het handhaven van deze rechten.
Ik zeg dit ook omdat Amnesty International in de afgelopen drie jaar zeer
kritische geluiden heeft laten horen over de mensenrechtensituatie in Marokko.
Zo zijn er nu meer dan 50 politieke gevangenen en worden gevangenen nog steeds
gemarteld en mishandeld. Kan de staatssecretaris aangeven wat de reden is
voor het gematigd optimisme van de regering? Ik sluit mij ook aan bij de verzoeken
om een jaarlijkse evaluatie van de mensenrechtensituatie in Marokko. Die evaluatie
kan waarschijnlijk deels worden gebaseerd op de rapportage van de Europese
Commissie waarover ook in het Europees Parlement wordt gesproken.Ook de situatie in de westelijke Sahara baart mijn fractie nog steeds
grote zorgen. Volgens Amnesty International begaan de Marokkaanse veiligheidstroepen
nog steeds mensenrechtenschendingen. Mensen worden om politieke redenen gearresteerd
en soms maandenlang incommunicabel gehouden. Hoe staat het
eigenlijk met het uitgestelde referendum? Wordt dat ook aan de orde gesteld
in het kader van dit associatieverdrag? Kan de regering aangeven op grond
waarvan de Marokkaanse regering nog steeds niet tot het referendum is overgegaan?Het is van het allergrootste belang dat de democratie en de mensenrechten
bij voortduring grondig en gedetailleerd in de politieke dialoog in het kader
van dit verdrag aan de orde worden gesteld. Hierbij moet volgens mijn fractie
zeker ook de toestand van de buitenlandse gedetineerden worden besproken.
Ik heb niet helemaal begrepen waarom de Nederlandse regering daar geen voorstander
van is. Kan de staatssecretaris dat alsnog toelichten? Daarnaast is mijn fractie
ook een duidelijk voorstander van het intensiveren van de culturele betrekkingen
tussen de Europese Unie en Marokko. Wat ons betreft, zouden zeker ook de bilaterale
betrekkingen tussen Nederland en Marokko verder uitgebouwd kunnen worden.Voorzitter! De regering zegt geen reden te hebben om te twijfelen aan
de goede intenties van de Marokkaanse regering om de eerbiediging van de mensenrechten
te bevorderen. Eerlijk gezegd heb ik deze twijfels wel. En wel om de simpele
reden dat een regering met de juiste intenties die niet machteloos is, er
in de praktijk ook voor zorgt dat mensenrechten niet onder haar verantwoordelijkheid
worden geschonden. Verbale goede wil is niet genoeg. Daarom ten slotte ook
van onze kant de vraag wat de regering zich voorneemt te doen om Marokko op
alle punten, en zeker waar het gaat om de mensenrechten, aan deze verdragsverplichtingen
te houden.De heer Blaauw (VVD):Voorzitter! De overeenkomst met Marokko past in de serie overeenkomsten
die afgesloten worden met alle landen rond de Middellandse Zee met uitzondering
van Turkije en Cyprus. Die serie overeenkomsten is een gevolg van de Barcelonaconferentie
en is wederom ingegeven door de angst dat de Europese Unie zich te veel richting
Oost-Europa zou bewegen en daardoor het zuidelijke buurgebied, namelijk de
noordkant van Afrika en het Midden-Oosten, tot op de achterste randen van
het fornuis zou zetten. Wat dat betreft heeft mijn fractie ook grote belangstelling
voor de Euro-mediterrane overeenkomsten en benadert zij die positief.Voorzitter! De Euro-mediterrane verdragen moeten uitlopen op een vrijhandelsgebied,
beslaande zowel de Europese Unie als de Noord-Afrikaanse landen en de landen
in het Midden-Oosten. Naast de zeer belangrijke economische aspecten zijn
er belangrijke passages over een politieke dialoog en justitiële samenwerking;
elementen die, zoals de regering terecht heeft aangegeven, uitgaan boven de
bevoegdheden van de gemeenschap. Vandaar dat wij per land apart partij moeten
worden. Voor Nederland is de overeenkomst met Marokko extra belangrijk vanwege
het feit dat wij een vrij grote bevolkingsgroep afkomstig uit Marokko, binnen
onze grenzen hebben en zullen behouden.Voorzitter! Bij de economische aspecten gaat het grotendeels over landbouwproducten,
zowel in de sfeer van de voedingssector als van de bloemensector. Daarnaast
is er uiteraard de problematiek van de visserij, die al door mevrouw Sipkes
is aangestipt. De onderhandelingen daarover zijn herhaaldelijk vastgelopen,
zoals door de regering duidelijk is aangegeven in de memorie van toelichting
en in het verslag, maar men is er uiteindelijk uitgekomen en ook voor Nederland
is het compromis aanvaardbaar. De punten die onduidelijk waren, hebben van
het CDA en de VVD aandacht gekregen in het verslag en daarop is adequaat gereageerd
door de regering. Monitoring van een en ander is heel eenvoudig, omdat zulks
gaat via de normale kanalen in de Europese Unie. Mevrouw Sipkes behoeft dus
niet bevreesd te zijn dat wij de tomaten en de komkommers apart moeten gaan
tellen.Voorzitter! Van veel groter belang zijn de passages en de artikelen die
betrekking hebben op de politieke dialoog en de eerbiediging van de mensenrechten.
Dit is een veel breder aspect dat losstaat van allerlei eenvoudige associatieovereenkomsten.
In wezen gaat het om een wederzijds convenant op het terrein van de mensenrechten,
de democratie en alles wat eromheen hangt. Collega Apostolou kwam met de duidelijke
wens om vooral wat de eerbiediging van de mensenrechten betreft tot een vervolg
te komen. Met andere woorden: het gaat er niet om dat wij een keer verklaren
dat dit zo belangrijk is, maar wij moeten komen tot een continuering van de
aandacht van de Kamer voor de eerbiediging van de mensenrechten en dan niet
alleen wat Marokko betreft, maar ook wat de diverse andere landen betreft
waarmee wij overeenkomsten hebben.Ik wil hierbij een wat cynische kanttekening maken. Als de staatssecretaris
zegt dat de monitoring net zo zal gebeuren als in de Raad van ministers van
de Raad van Europa hoeft het voor mij niet. Die monitoring vindt plaats achter
gesloten deuren en daar krijgen wij niets over te horen. Wij willen in het
openbaar gerapporteerd worden over de voortgang van de eerbiediging van de
mensenrechten, zodat wij er zelf wat mee kunnen doen.Ik ben het eens met collega's die zeggen dat de regering wel erg geruststellend
doet over de situatie van de mensenrechten en ook over de situatie in democratisch
opzicht. Je zou kunnen stellen dat er een vorm van schijndemocratie heerst
in Marokko. Als je daar een politieke mening hebt die afwijkt van de mening
die toegestaan is, beland je bijna automatisch in een achtergestelde positie
of zelfs in de gevangenis. Dat kan daar ook makkelijk, want de politie in
Marokko heeft een uitermate grote macht, een disproportioneel grote macht
als je het vergelijkt met de macht van de politie in een normale democratische
staat. Die politie is bovendien zeer goed uitgerust, ook op het gebied van
informatietechnologie en telematica. Ik heb begrepen dat die macht zelfs zover
reikt dat binnenlandse reizen door de politie worden gemonitord en dat de
politie dus weet of men zes keer of twintig keer per jaar reist van de hoofdstad
naar Casablanca. En dan gaat het niet alleen om zaken doen.Voorzitter! Een ander punt betreft de toestand in de gevangenissen. Die
is ronduit slecht te noemen. De Kamercommissie heeft daar al aandacht aan
geschonken bij het bezoek aan Marokko. Mijn eigen informatie wijst erop dat
de toestand in de gevangenissen in Marokko zich niet op een normaal menselijk
niveau bevindt. Ik sluit mij aan bij de vraag van anderen, waarom wij nog geen verdrag hebben gesloten met Marokko over de uitwisseling van
gevangenen. Ik kan mij voorstellen dat zich een probleem voordoet als een
Nederlander in Marokko veroordeeld is voor een vergrijp dat in Nederland geen
vergrijp is, maar ik vind toch dat wij inventiever met dit soort bilaterale
overeenkomsten moeten kunnen omgaan. Ik heb begrepen dat het maken van voortgang
op dit terrein niet zozeer bij Justitie ligt als wel bij Buitenlandse Zaken.Voorzitter! Ik kom tot de Saharoui en Polisario. Is het juist dat er eind
dit jaar begin volgend jaar een referendum komt? Ik vind het in het kader
van deze overeenkomst met Marokko van groot belang dat er klaarheid wordt
gecreëerd inzake de positie van de Saharoui, het referendum en de toekomst
van dat gebied, omdat in dit gebied de mensenrechten worden geschonden. Sterker
nog, in dit gebied worden burgerrechten onthouden aan mensen die tot op heden
onderdeel uitmaken van de bevolking van dat gebied en dus ook van Marokko.
Ik wil daarover graag nadere berichten hebben, want ik heb begrepen dat, als
het tot een referendum komt, er meer presentie van blauwhelmen zal zijn. Ik
kan mij voorstellen dat men zeker in het kader van deze mediterrane overeenkomst
in de richting van de Europese Unie zal kijken om daarbij instrumentabel te
zijn. Ik vind dat wij dat dan met schone handen en een schoon blazoen moeten
doen. Wij mogen niet gecommitteerd zijn aan een situatie van schending van
mensenrechten, waaraan wij niets hebben gedaan of zouden willen doen.Ook is reeds gezegd dat van groot belang is dat een wederzijdse regeling
van terugname van onderdanen zonder geldige verblijfstitel wordt opgenomen,
al zit dat er niet echt in. Graag verkrijg ik een toelichting hoe hard dit
deel van de overeenkomst met Marokko is. In hoeverre kan eraan worden voldaan?
Overigens heb ik uit de schriftelijke beantwoording begrepen dat een permanente
remigratie van rond de 1200 personen plaatsvindt. In hoeverre is die permanente
remigratie kleiner of groter dan de instroom in Nederland vanuit Marokko vanwege
huwelijksbanden, dan wel familiebetrekkingen die hier naartoe overgeplant
worden?Ook door anderen genoemd, maar te belangrijk om over te slaan, is dat
Marokko de grootste leverancier van hasj aan West-Europa is. Er kan dan wel
gezegd worden dat wij er misschien om vragen, omdat wij zo'n liberaal softdrugsbeleid
hebben, maar het is natuurlijk niet per se de verbouwer die voordeel heeft
van het hele gedoe. Het gaat om de hele keten ertussen. Ik heb niet de indruk
dat die keten volledig buiten de normale samenleving en de normale bestuurslagen
loopt. In hoeverre is in feite een geaccepteerde vorm van corruptie in het
bestuurlijke systeem in Marokko aanwezig?De heer Verhagen (CDA):Wat is de indruk van de heer Blaauw van het verwijt van Marokkaanse zijde,
dat Marokko alleen maar kan produceren omdat wij er een gedoogbeleid op na
houden?De heer Blaauw (VVD):Ik noemde dat al in mijn aanloop. Het gaat mij erom dat het een gelaagd
geheel is. De verbouwer is de kleinste en verdient er in feite het minst aan.
De tussenlagen verdienen eraan. Die tussenlagen hebben in een wat breder verband
vertakkingen in de Marokkaanse samenleving.De heer Verhagen (CDA):Vindt u het gedogen van gebruik eerder te rechtvaardigen dan het gedogen
van productie?De heer Blaauw (VVD):Wij hebben altijd, naar ik meen politiek Kamerbreed, gezegd dat het Nederlandse
beleid zich niet zozeer richt op het bestrijden van het gebruik, als wel op
het bestrijden van de productie. Wat dat betreft is ons aller betoog in lijn
met de algemene stelregel die wij thans volgen.De heer Verhagen (CDA):Vindt u niet dat wij voor de Marokkaanse overheid geloofwaardiger zouden
zijn door het illegale gebruik tegen te gaan, als wij bij haar aandringen
op het tegengaan van de illegale productie?De heer Blaauw (VVD):Voorzitter! Ik denk dat de heer Verhagen een draai aan het debat wil geven
die hier niet thuishoort. Ik verwijs hem voor een breed drugsdebat naar een
ander gremium. Ik geef aan wat de grote lijnen zijn – en ik heb begrepen
dat die in het verleden ook bij het CDA geaccepteerd waren, maar dat is misschien
veranderd – namelijk dat je de productie en de handel bestrijdt maar
tegelijkertijd een vrij soepel beleid voert bij het gebruik. Ik wil aspecten
als voordeur- versus achterdeurproblematiek, 5 gram versus 15 gram en de hele
verdere reutemeteut, als ik het zo mag noemen, niet bij dit debat betrekken.Zoals ik al zei, komt het omzetten van de teelt naar gewone producten
ook niet echt op gang. Ik sluit mij aan bij diegenen, waaronder de heer Verhagen,
die hebben gezegd: "Wat is er nu eigenlijk gebeurd?". Er is reeds een miljard
besteed aan allerlei projecten – mevrouw Sipkes heeft het, geloof ik,
ook gemeld – in Marokko en in het bijzonder in het noordoosten van dit
land. Wat is met dit geld gebeurd? Ik heb begrepen van mensen, die daar voor
mij ter plekke hebben gekeken, dat bij bepaalde landbouwgebieden de buitenkant
keurig geconverteerd is, maar dat je de hasjplanten in grote hoeveelheden
ziet bloeien als je een eindje het gebied inrijdt. Ik merk dat ik bijval krijg
van GroenLinks.Ik denk dat het heel belangrijk is dat, als wij samen met de Europese
Unie een programma opstarten in Marokko om de teelt van hasj om te zetten
in gewone landbouwproducten, een dergelijk programma zeer scherp gecontroleerd
wordt. Er moet verder voor een duidelijke rapportage gezorgd worden waaruit
blijkt welke hoeveelheden er zijn omgezet, naar welke producten dat is gedaan
en op welke wijze dat is gebeurd. Verder moet er natuurlijk op gelet worden
dat er naar nieuwe producten gezocht wordt die niet dwarslopen in het productiepakket
waar nu net allerlei overeenkomsten over zijn gesloten.Voorzitter! Mevrouw Sipkes en de heer Apostolou vroegen om een evaluatie.
Ik sta helemaal achter dit verzoek, waarbij ik ook een jaarlijkse evaluatie
wens op het punt van de mensenrechten, de voortgang van de democratie en wat
dies meer zij, en wel op een zodanige manier dat wij er openhartig over kunnen
debatteren. Dan kunnen wij bekijken of de Europese Unie net zulke scherpe
ogen heeft als Amnesty International of het Amerikaanse congres.Staatssecretaris Patijn:Voorzitter! Ik dank de woordvoerders voor hun algemene
steun aan het horizontale karakter van het mediterrane beleid dat geleidelijk
aan in de Europese Unie tot ontwikkeling komt, en aan de doorwerking daarvan
in de bilaterale akkoorden. De heer Blaauw heeft terecht opgemerkt dat dit
een van de vele akkoorden is die gesloten of vernieuwd zijn of die steeds
meer betekenis krijgen. Ook al is het ook vanwege politieke complicaties soms
moeilijk – denk aan de spanning die het conflict tussen Israël
en de Arabische landen voortdurend op de mediterrane dialoog projecteert,
en aan de bijzondere positie van Syrië en Libië in dat proces –
Europa en de gematigde landen aan de zuidkant van de Middellandse Zee stellen
toch alles in het werk om de geografische gebondenheid en deze strategische
relaties voortdurend te ontwikkelen. Ik twijfel er absoluut niet aan dat een
open en productieve relatie met het grote en economisch hoog ontwikkelde West-Europa
voor deze landen van strategisch belang is. Maar ik denk dat het heel moeilijk
zal zijn om op langere termijn aan de zuidkant van Europa stabiele relaties
te ontwikkelen als er sprake is van politiek, economisch en sociaal uit elkaar
drijvende werelddelen. Daarom denk ik dat de kern van de traditionele akkoorden
met de MAGHREB-landen, de MASHREK-landen en de andere landen rondom de Middellandse
Zee de vraag is, hoe wij politiek, economisch en qua doelstellingen gezamenlijk
kunnen optrekken.Omdat er een brede mate van overeenstemming over bestaat, is er vandaag
weinig gesproken over de overige economische onderdelen van het onderhavige
samenwerkingsakkoord, maar dit is toch een belangrijke centrale noemer. De
doelstellingen voor de lange termijn zijn geformuleerd: een vrijhandelszone,
politieke integratie, belendende sociale maatregelen, maatregelen op het gebied
van samenwerking bij investeringen op het punt van milieu enz. In de 21ste
eeuw zullen wij, zo wij al geen politieke integratie van deze landen nastreven,
toch eigenlijk de meest nabijliggende variant, met name gebaseerd op economische
integratie, tot stand moeten brengen. Vandaar dat de regering dit akkoord,
dat natuurlijk geen eindstation kan zijn, maar slechts een schakel in de keten,
hoogacht.Wij vinden dat de Europese Unie en de lidstaten moeten investeren in dit
soort akkoorden met landen die wij niet alleen politiek belangrijk vinden,
maar die ons ook om sociale, om humanitaire redenen na staan. Er is een grote
Marokkaanse gemeenschap in Nederland; dat geeft een bijzondere betrokkenheid
met dit land, in meer dan één opzicht. Die zal alleen nog maar
toenemen. De heer Blaauw vroeg in dit verband nog even naar het saldo van
de migratiecijfers. Wel, door gezinsomstandigheden en gewone, legale migratie
komen er nog altijd veel meer Marokkanen naar Nederland, per jaar ongeveer
4000, dan de ongeveer 1000 mensen die naar Marokko terugkeren. Het betekent
dat wij in het verleden de basis hebben gelegd voor een ook op menselijk gebied
grote verwevenheid tussen Nederland en Marokko; dat is voor ons een aansporing
om daar absoluut het beste van te willen maken. Vandaar dat ik ook het volgende
onderstreep en daarbij de Kamer dank voor haar ondersteunende woorden; het
betreft tevens een antwoord op de vraag van de zijde van mevrouw Sipkes, namelijk
of dit akkoord nu een verdere bilaterale beleidsontwikkeling richting Marokko
zou uitsluiten. Neen, absoluut niet; dit is een kaderakkoord, waarbij wat
betreft beleidsintenties en het instrumentarium, zoals het is overgedragen
aan de gemeenschap, de gemeenschap de richting wijst. Het is zeer belangrijk
dat lidstaten door het ontwikkelen van economische relaties en samenwerkingsrelaties
op het punt van ook personenverkeer en politiesamenwerking – het hoeft
niet allemaal te wachten op instellingen en instrumenten van de gemeenschap –
dat zelf invullen en onderbouwen. Wij zijn van plan ook in de bilaterale sfeer
actief richting Marokko te blijven, in de eerste plaats in de culturele sfeer,
maar ook, zoals dat al lange tijd in de sfeer van het sociale beleid in Nederland
het geval is, wat betreft de begeleiding van de terugkeerproblematiek. Daar
is alle reden voor.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Ik had de vraag gesteld of er op dit moment onderhandelingen
zijn tussen Nederland en Marokko terzake van zulke bilaterale verdragen. Kan
de staatssecretaris daar iets over zeggen?Staatssecretaris Patijn:Ik kan geen specifieke bedragen noemen. Wel roep ik in herinnering de
memorie van toelichting bij de begroting 1996, waarbij Marokko zeer specifiek
als prioriteitsland is aangeduid voor wat betreft een intensivering van de
culturele betrekkingen. Dat hoeft wat mij betreft niet onmiddellijk in de
vorm van een verdrag en een gemengde commissie te geschieden: de klassieke,
geformaliseerde benadering, zoals die eigenlijk is overgenomen van de wijze
waarop de vroegere Oostbloklanden dit soort verdragen sloten; dan krijg je
namelijk de garantie dat het allemaal via het gecontroleerde kanaal van de
overheid verloopt. Ik denk dat we dat juist helemaal niet nodig hebben in
een land waar de overheid weliswaar belangrijk is, maar beslist niet de enige
factor is, zeker niet in de ontwikkeling van cultuur. Voorzover ik Marokko
ken, verheug ik mij altijd in de buitengewoon rijke cultuur die daar is, een
cultuur die door de bevolking en niet door de overheid wordt gedragen. Wij
zoeken naar middelen om dat te ontwikkelen, uiteraard in consultatie met en
met stimulering van de overheid, maar wij mikken niet uitsluitend op het overheidskanaal.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Ik heb het met name gevraagd, omdat wij een jaar of anderhalf
geleden een verdrag zouden sluiten omtrent familierechtelijke betrekkingen
met Marokko. Dat is, dacht ik, stopgezet. Is daar echter op dit moment op
geen enkele manier discussie over?Staatssecretaris Patijn:Pardon, dan heb ik u even verkeerd begrepen. De status van die onderhandeling
ken ik niet. Het gaat waarschijnlijk over een bepaalde regeling van internationaal
privaatrecht in de familierechtelijke sfeer. Ik zal deze vraag overbrengen
aan de collega's van Justitie, met het verzoek u daar schriftelijk over te
willen informeren.Voorzitter! Dan kom ik bij een aantal politieke onderwerpen, in de eerste
plaats wat betreft de bredere politieke context. De heer Apostolou heeft erop
gewezen dat we gebruik zouden kunnen maken van en zouden moeten inspelen op
de aanwezigheid van zeer gematigde regeringen en landen als Tunesië en
Marokko voor wat betreft overleg en raad over en knowhow van de specifieke
politieke problemen in de regio. Ik denk dat dit een belangrijk aangrijpingspunt
is. In de gesprekken die we bilateraal hebben met Marokkaanse en Tunesische
en ook Egyptische collega's, worden heel veel heldere gedachten geformuleerd
door mensen die verantwoordelijkheid dragen in een regio waar risico wordt
gelopen. Zo nu en dan denk ik wel eens: wij zijn zo ver weg, want het is díé
regio die echt in de risicosfeer ligt. Ik denk dat de ideeën van de heer
Apostolou om die politieke dialoog ook ten dienste te stellen van het oplossen
van de acute politieke problemen, met name wat betreft terreur en dat soort
zaken, staatsterreur ook, daar zeer belangrijk bij zijn.De tweede politieke zaak die aan de orde is gesteld, betreft de rol van
Marokko in de Spaanse Sahara. Ik kan op dit moment niet veel meer meedelen
dan wat ik in de nota naar aanleiding van het voorlopig verslag heb gezegd.
Er is een beginselovereenstemming tussen de regering van Marokko en de VN
tot het houden van een referendum in de voormalige Spaanse Sahara, waarbij
wat implementatieproblemen zijn. Het gaat vooral om de vraag wie gerechtigd
zijn om deel te nemen aan het referendum, ergo wie straks de uitkomst bepalen.
Men zal begrijpen dat er in dat selectieproces enige politieke noten moeten
worden gekraakt. Wij stellen het zeer op prijs dat een vrij zware vertegenwoordiger
van de secretaris-generaal van de VN, namelijk de vroegere Amerikaanse minister
van buitenlandse zaken Baker, deze kwestie oplost. Niet alle problemen zijn
al uit de weg geruimd, maar wij twijfelen er niet aan dat de Marokkaanse regering
zich aan haar committering aan de VN zal houden en dat er op niet al te lange
termijn een werkelijk referendum zal worden gehouden dat waardig is die naam
te dragen. Het is dus geen doorgestoken kaart. Ik denk dat dit belangrijk
is. Als er vragen komen om vanuit Europa op het punt van veiligheid en controle
bijzondere voorzieningen te treffen zodat alles goed toegaat, zullen wij dat
zeker vanuit een positieve grondhouding bekijken.Voorzitter! Alle geachte afgevaardigden hebben uitvoerig stilgestaan bij
de situatie van de mensenrechten. Zij hebben vooral de vraag gesteld waarop
de regering haar relatieve optimisme baseert. Het beoordelen van mensenrechtensituaties
in landen die op dat punt een woelig verleden hebben en die een heel lang
traject afleggen, is een hachelijke zaak. Ik wil absoluut niet ontkennen dat
wij vanuit West-Europa waar wij al 300 jaar het element van volkssoevereiniteit
en sinds 150 jaar een volledige parlementaire democratie hebben, moeten oppassen
hoe wij situaties in landen beoordelen waar democratie en rechtsstatelijkheid
een veel kortere geschiedenis hebben. Ik moet u helaas zeggen dat er in het
geval van Marokko een aantal wensen overblijven die met name gesignaleerd
worden door gezaghebbende organisaties als Amnesty International. Er zijn
nog politieke gevangenen, maar mij wordt verzekerd dat het aantal afneemt.
Er zijn incidenten, maar mij wordt verzekerd dat ze minder frequent voorkomen.
Ik kan dan ook zeggen dat de situatie kennelijk de goede kant opgaat.De geachte afgevaardigden zeggen dat ik optimistisch of naïef ben
omdat wij hier te maken hebben met een regering waar niet zo'n parlementaire
democratie gevestigd is als men in Noordwest-Europa zou wensen. Dat laatste
erken ik, want Marokko is een land dat betrekkelijk centralistisch wordt bestuurd
met aan het hoofd het hoogste gezag, de koning die niet alleen het wereldlijk
gezag maar ook nog het geestelijk gezag vertegenwoordigt en dat is een vrij
sterke combinatie. Ik sluit ook niet uit dat daarbinnen, in die enorme span
of control van het staatshoofd, misschien nog organisaties of staatsinstellingen
zijn die op dat moment het licht nog niet allemaal hebben gezien. Ik herhaal
echter dat de meest recente politieke ontwikkelingen mij geen aanleiding geven
om pessimistisch te zijn. Er zijn immers vrije verkiezingen geweest die kwalitatief
gezien van een heel redelijk gehalte waren. Er is een regeringsvorming aan
de gang die elementen in zich houdt van een echte diversificatie van het politieke
landschap in Marokko. Ik heb geen reden om iets anders te zeggen dan dat er
kennelijk vooruitgang in zit. Ik zie op dit moment geen regressie. Als de
Kamer mij vraagt om dit kritisch te blijven volgen – ik wil in dit verband
het woord monitoren even vermijden, want ik zie mevrouw Sipkes al klaar staan
om dat vast te nagelen – dan ga ik daarmee akkoord. Ik denk dat het
belangrijk is dat wij dit vanuit Nederland en vooral vanuit de Europese Unie
in de jaarlijkse politieke dialogen doen, maar dat moet wel met een opbouwende
ondertoon gebeuren. Stimuleren als daar aanleiding voor is en kritisch zijn
als het echt nodig is.De heer Verhagen (CDA):Het feit dat de staatssecretaris meteen het gevaar van het woord monitoring
onderkende, gaf aan dat hij niet naïef is op dit terrein. Ik ben het
met hem eens dat er een bepaalde ontwikkeling te schetsen valt. Maar juist
vanwege het feit dat in het verdrag expliciet de mensenrechtenproblematiek
aan de orde is en er jaarlijks een politieke dialoog plaatsvindt, zou ik graag
de toezegging hebben dat er een jaarlijkse evaluatie plaatsvindt opdat die
dialoog ook werkelijk inhoud krijgt. Er moet niet alleen ad hoc gesproken
worden over de ontwikkeling van de mensenrechten als de zaak escaleert. Op
basis van een evaluatie moet de vinger aan de pols gehouden worden en moet
daarover tijdens de jaarlijkse dialoog gesproken worden.Staatssecretaris Patijn:Er zullen inderdaad jaarlijks associatiecomités inclusief politieke
dialogen plaatsvinden. Ik wil echter één caveat maken op dat
punt. Volgens de spelregels van Brussel is het onderdeel politieke dialoog
een zaak van de tweede pijler en vereist dus volledige unanimiteit. De manier
waarop dit aan de orde gesteld wordt, moet dus gebaseerd zijn op volledige
unanimiteit. Dat is lastig. Ik wijs in dit verband op de politieke dialoog
in het kader van de douane-unie met Turkije. Op een gegeven moment was er
geen overeenstemming tussen veertien lidstaten enerzijds en Griekenland anderzijds.
Dan kom je in de problemen.Ik ben het in beginsel met de heer Verhagen eens. Het verdrag geeft er
aanleiding toe en er is instrumentatie. Ik geef even de caveat dat het wellicht
niet altijd zal lukken. Dat neemt niet weg dat de Nederlandse regering vindt
dat het punt van de mensenrechten onderdeel moet uitmaken van de discussie
in het kader van de politieke dialoog tussen de EU en Marokko. Ik geef die
caveat echter niet voor niets. Als er een associatieraad is geweest en uit
de desbetreffende stukken blijkt dat er niets over de mensenrechten
is gezegd, kan daarvoor een verklaring zijn.De heer Verhagen (CDA):Dat begrijp ik. Als wij het verdrag goedkeuren op basis van het gegeven
dat er jaarlijks een evaluatie plaatsvindt van de mensenrechtensituatie, die –
indien daartoe aanleiding bestaat – aan de orde gesteld kan worden in
de politieke dialoog, houdt dat in, als wij de optiek van de staatssecretaris
volgen, dat indien er geen unanimiteit bestaat om de mensenrechten aan de
orde te stellen, het Nederlandse parlement de staatssecretaris kan vragen
om met betrekking tot de besteding van de middelen zijn stem voor te behouden.
Daarvoor is immers ook unanimiteit nodig.Staatssecretaris Patijn:Laten wij die brug overgaan als het zover is. De heer Verhagen werkt in
volkomen hypothetische situaties: als er iets gebeurt wat Nederland niet aanstaat,
zou Nederland bijvoorbeeld in het beheerscomité tegen projecten kunnen
stemmen. Dat kan heel goed. Die techniek is mogelijk.De heer Verhagen (CDA):Als de staatssecretaris een caveat maakt, mag ik dat toch ook doen?Staatssecretaris Patijn:Maar dan wil ik dat nader bespreken aan de hand van een concreet geval
en een concrete beslissing die Nederland moet nemen, maar niet in een algemene
abstractie. Dat lijkt mij een zinloze "what if"-achtige discussie.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Met zijn opmerking over de politieke dialoog en het plaatsen
binnen de tweede pijler haalt de staatssecretaris zijn toch wel harde toezegging
dat er bilateraal beleid mogelijk is, een beetje onderuit. Als wij vragen
of Nederland rechtstreeks contact kan opnemen in het kader van het mensenrechtenbeleid,
krijgen wij dan niet als antwoord dat dit in het kader van het associatieverdrag
in de tweede pijler gebeurt?Staatssecretaris Patijn:Dat misverstand wil ik meteen wegnemen. Onder alle omstandigheden blijft
bilaterale samenwerking op economisch, sociaal en politiek gebied open. Als
er aanleiding toe is, kunnen wij altijd, hetzij in het kader van de Europese
Unie, hetzij in het kader van de mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties
maar ook bilateraal, daarover in contact treden met onze Marokkaanse collega;
geen enkele uitzondering.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Prima.De staatssecretaris was in de schriftelijke voorbereiding erg optimistisch.
Je moet natuurlijk altijd een positieve grondhouding hebben. Als wij echter
kijken naar Marokko, is een wat kritische benadering misschien niet zo gek.
In de schriftelijke voorbereiding wordt gesteld dat het niet wil zeggen dat
er zich geen schendingen voordoen, maar dat er is een positieve ontwikkeling
is. Ik vind dat erg optimistisch als wij dat vergelijken met de rapporten
van het Amerikaanse congres. De staatssecretaris stelde dat de koning van
goede wil is, maar dat dat niet in alle gremia is doorgedrongen. Het punt
is nu juist dat zoveel in handen van de koning is. Dan kun je ook nog vraagtekens
zetten bij het democratisch gehalte van de positie van de koning. In dat verband
heb ik nadrukkelijk een vraag gesteld over de amnestieregeling. Daar wist
de minister voor de mensenrechten niet eens iets vanaf. Wat doet de staatssecretaris
daar nu aan, gelet ook op het feit dat hij zegt: de koning wil wel, maar de
rest niet?Staatssecretaris Patijn:Voorzitter! Het concrete geval van die amnestieregeling is mij niet bekend.
Ik zal uitzoeken wat daarbij aan de orde was. Daarover kan ik de Kamer dan
schriftelijk rapporteren. Ik wijs er voorts op dat de staatsstructuur in Marokko
traditioneel is vormgegeven. Wij kunnen in het kader van onze politieke dialoog
en onze reguliere contacten waarnemen dat in Marokko geleidelijk processen
tot ontwikkeling komen die dat land dichter brengen bij het democratisch systeem
dat wij kennen. Wij moeten er verder rekening mee houden dat samenlevingen
en economieën complexer worden. Landen worden ook niet altijd meer top-down
bestuurd. Echter, de uitgangspositie van Marokko was totaal anders. Hierover
kan ik mijn mening hebben, maar ik kan dat niet veranderen. Juist door samenwerking
en aanmoediging kan perspectief geboden worden en ik kan alleen maar hopen
op een meer continue integratie met West-Europa met als consequentie dat ook
de politieke en rechtsstatelijke gewoonten meer met die van West-Europa overeen
zullen komen.Mevrouw Sipkes vond de toonzetting van de opmerkingen van de regering
in de nota naar aanleiding van het verslag over de ontwikkeling van de situatie
van de mensenrechten optimistisch. Ik heb een aantal elementen genoemd die
wij kunnen meten en op grond daarvan houd ik staande dat het met Marokko de
goede kant opgaat. Nogmaals, er zijn nog politieke gevangenen en er zijn nog
incidenten, maar de aantallen gevangenen en de frequentie van de incidenten
nemen af. Met een positief gevoel wacht ik af op welke wijze nu het politieke
palet zich ontwikkelt. Hierbij denk ik aan de monolithische gezagsstructuur
in het land. Ik heb over Marokko niet alleen slecht nieuws, maar ook goed
nieuws en ik vind dat wij ons voorzichtig moeten uitlaten. Nogmaals, ik erken
volledig dat waakzaamheid is geboden. Over de techniek van het bewaken van
de processen hebben we al gesproken.Voorzitter! Ik meen dat ik hiermee de situatie van de mensenrechten voldoende
heb besproken. Graag wil ik nu iets zeggen over het punt van de narcotica.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Ik heb een concrete vraag gesteld naar aanleiding van de arrestaties
tijdens de Marokkaanse gemeenteraadsverkiezingen en het feit dat de Europese
Unie daarop niet heeft gereageerd. Is de staatssecretaris het ermee eens dat
de Europese Unie niet heeft gereageerd? Moest zij hierover niet iets zeggen?Staatssecretaris Patijn:Voorzitter! Ik moet nagaan of de Europese Unie niet heeft gereageerd.
Ik weet dat niet uit mijn hoofd.De heer Apostolou (PvdA):In de nota staat dat de Europese Unie niet heeft gereageerd.Staatssecretaris Patijn:Ik wil nagaan welke reden hiervoor was. Vervolgens zou ik u hierover schriftelijke
kunnen informeren. Ik heb u al gewezen op de institutionele beperkingen van
de Europese Unie om formeel in verband met zulke voorvallen
te reageren. Bij een dergelijke reactie is namelijk unanimiteit in de Europese
Unie vereist. Meer dan eens in een jaar blijkt dat indien die unanimiteit
niet tot stand komt, de Europese Unie in een bepaalde situatie niet in staat
is om formeel te reageren. Dat komt dus voor.De heer Apostolou (PvdA):Maar is het kabinet het ermee eens dat niet is gereageerd naar aanleiding
van bedoelde incidenten? In Marokko heeft een politieke partij haar mening
geuit en vervolgens zijn de leden van die partij gearresteerd.Staatssecretaris Patijn:Voorzitter! Een van de mogelijke redenen waarom de politie in Marokko
heeft ingegrepen, wordt mij aangereikt en ik wil die dan nog wel noemen. Een
van de redenen is wellicht dat in de politieke discussie de oproep werd gedaan
de verkiezingen te boycotten. Dat is in Marokko een strafbaar feit. U zult
zich herinneren dat dertig jaar geleden het niet voldoen aan de stemplicht
ook in Nederland een strafbaar feit was. Eigenlijk wil ik in dit verband geen
oordeel uitspreken. Ik ken daarvoor te weinig details. Nogmaals, ik vind dat
in een democratisch proces de arrestatie van oppositionele bewegingen tijdens
de verkiezingen altijd de slechtst mogelijke oplossing is. Die zou men pas
op het laatst moeten overwegen.De heer Apostolou (PvdA):Met andere woorden, eigenlijk mocht het niet gebeuren. De Nederlandse
regering is daar niet voor, zelfs al wordt het voorgeschreven in de Marokkaanse
wet.Staatssecretaris Patijn:Er is een grens. Als de uiting die oppositionele bewegingen kiezen binnen
de rechtsstatelijkheid valt, is de regering gehouden om niet op te treden,
maar dat als onderdeel van een electoraal proces toe te laten. Laat ik een
voorbeeld noemen. Als het een Nederlandse minister in het noorden des lands
fysiek onmogelijk wordt gemaakt om op een verkiezingsbijeenkomst te verschijnen,
dan is de regering gehouden op te treden. Ik weet niet of ik dat moet transponeren
naar de Marokkaanse verhoudingen, maar ik kan mij situaties voorstellen waarin
de regering gedwongen is op te treden in electorale processen.De heer Apostolou (PvdA):De kwestie van de politieke gevangenen vind ik belangrijk genoeg om hier
te bespreken. De staatssecretaris heeft gezegd dat er situaties kunnen ontstaan
waarin je stimulansen kunt geven. Is er een klimaat om vanuit Nederland tegen
de Marokkaanse regering te zeggen dat er in een moderne staat geen politieke
gevangenen behoren te zijn? Ook als het er 50 zijn, zijn het er 50 te veel.Staatssecretaris Patijn:Ik ben het daarmee eens. Ik heb er ook helemaal geen moeite mee om een
dergelijke houding aan te nemen, omdat ik weet dat er aan de andere zijde
een regering zit die dat niet bot afwijst. Ik hoop dat de heer Apostolou de
regering enige discretionaire bevoegdheid wil geven over de wijze waarop het
verwoord wordt en de timing waarmee en de gremia waarin dat gebeurt.De heer Blaauw (VVD):Ik wil het even hebben over de caveat. In de tweede pijler is unanimiteit
nodig. De problematiek rond Turkije wordt onder meer hierdoor veroorzaakt.
Wij weten niet of dat ook op andere terreinen gebeurt. Door de EU is niet
opgetreden bij de gemeenteraadsverkiezingen in Marokko. Was dat een gevolg
van het feit dat één of twee landen tegen waren? Of was er consensus
dat men het niet nodig vond? Het lijkt mij voor de Kamer interessant om te
horen hoe dit soort zaken in de tweede pijler plaatsvinden.Staatssecretaris Patijn:Het komt vaker voor dat de EU de vraag voorgelegd krijgt of geen stelling
moet worden betrokken ten aanzien van een bepaalde situatie. Moet er een verklaring
worden afgelegd? Moeten er consequenties worden getrokken in een contractuele
verhouding? Het is goed mogelijk dat er dan geen unanimiteit is, waarop er
vervolgens niets gebeurt. Dat is evenveel regel als uitzondering. Ik zal eens
bekijken op welke wijze de Kamer hiervan op de hoogte kan worden gehouden.
Wellicht is het mogelijk aan de hand van de actuele agenda van politieke onderwerpen,
die regelmatig door de ministers van buitenlandse zaken en in het comité
politique wordt besproken, enige openheid te bieden. Ik heb er persoonlijk
geen moeite mee om als in de EU een scherpe politieke discussie heeft plaatsgevonden,
maar geen unanimiteit wordt bereikt, dat ook te laten blijken. De betrokkenen
zorgen er over het algemeen toch wel voor dat het in de pers komt.Ik kom op de ontwikkeling van Noord-Marokko en de narcotica. Kunnen wij
het land aanspreken op de productie als wij niets doen aan de consumptie?
Per definitie moet op dit punt een evenwichtig beleid worden gevoerd, gericht
op bestrijding van productie en consumptie van drugs. Laten wij niet tussen
neus en lippen door een drugsdebat voeren, maar wij hebben in Nederland een
bewust beleid om de handel tegen te gaan, om de lokale productie tegen te
gaan en om de consumptie vooral bij jongeren te ontmoedigen. Er zit niets
onevenwichtigs in als wij de andere zijde aanspreken. Er is sprake van grootschalige
productie met Noordwest-Europa als belangrijke targetmarkt. Wij rekenen op
de medewerking van de regering van Marokko; die is ook absoluut cruciaal.
Ik ben er niet voor 100% van overtuigd dat wij die medewerking op alle niveaus
en van alle functionarissen van de regering van Marokko krijgen.De heer Blaauw heeft er al op gewezen dat zich in bepaalde situaties verwikkelingen
kunnen voordoen tussen de productie en handel en het bestuur. Ik heb daar
geen concrete voorbeelden van, maar er gaat zoveel geld om in dat gebied,
dat het mij niet zou verbazen als de georganiseerde misdaad vanuit deze machtspositie
van het geld inbreuk maakt op de ordentelijkheid en de inzet van het bestuur.
In Nederland hebben wij de discussie daarover ook al eens gehad. Maar gelet
op de relatieve armoede, het ontwikkelingsniveau van het bestuur en het bestuurlijk
ethos, denk ik dat onze collega's in Marokko daarvoor kwetsbaarder zijn dan
wij. Onder alle omstandigheden moeten wij daar bilateraal en in het kader
van de Europese Unie alert op zijn en daarvoor waarschuwen. Wij moeten duidelijk
maken dat wij dat nu juist niet verwachten in een contractuele relatie met
de Marokkaanse staat.Er is gevraagd hoe je daarop kunt inspelen en hoe het met de projecten
en de conversieprogramma's is gesteld. Het is een illusie dat
wij dat probleem wezenlijk kunnen terugdringen als wij er niet in slagen om
de hele regio tot een bepaald economisch en sociaal ontwikkelingsniveau te
brengen. Je praat dan over een gigantische opgave. Het is immers een van de
minder ontwikkelde gebieden van Marokko met een kwetsbare bevolking die relatief
is geïsoleerd. Het zijn meestal de berbers ten opzichte van de arabische
meerderheidscultuur. Het is van belang dat Europa en Marokko zich daar gezamenlijk
voor inzetten en hierin gezamenlijk investeren. Ik heb nog geen oordeel over
al die projecten, want het zijn allemaal voorstellen die nu in ontwikkeling
zijn. Zij kunnen pas in uitvoering worden genomen als het verdrag in werking
is getreden. Ik heb ook geen oordeel over de effectiviteit. Maar ik ben het
absoluut eens met de doelstelling om een alternatief te bieden voor de illegale
productie van narcotica en ook voor de uitstroom van mensen daar en de bijbehorende
migratiedruk.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Je kunt op voorhand natuurlijk niet precies zeggen wat de effecten van
de projecten zijn. De afgelopen jaren is er echter wel veel Europees geld
naartoe gegaan dat niet alleen op laag ambtelijk niveau, maar ook aan de top
is blijven hangen. Er moeten dus heldere criteria komen voor de projecten
die wij nu gaan starten. Dat geldt namelijk ook voor de Nederlandse ontwikkelingsprojecten.
Wij moeten ervoor zorgen dat de overheid niet bij die projecten betrokken
is, maar dat zij wel gericht zijn op de mensen in die regio.Staatssecretaris Patijn:Ik betwijfel dat wij alle projecten buiten de Marokkaanse overheid tot
ontwikkeling kunnen brengen. Een goede betrokkenheid van de Commissie en de
lidstaten via het beheerscomité en een goede controle van de Europese
Rekenkamer zijn echter zeker nodig.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik kan mij voorstellen dat bij alle projecten overleg met of toestemming
van de Marokkaanse overheid nodig is. Maar de Marokkaanse overheid behoeft
volgens mij niet direct betrokken te zijn bij de uitvoering van die projecten.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik heb op dit punt een aanvullende vraag. Wij hebben als Europese
Unie namelijk wel een geschiedenis met Marokko. Er zijn vele gelden gereserveerd,
ook buiten de overeenkomst van de Europese Unie. Op de begroting van de Europese
Unie is een speciale post vrijgemaakt waarbij er forse bedragen zijn uitgetrokken
voor met name werkgelegenheidsprojecten, ook in het kader van de terugkeer.
Die post is eigenlijk nooit ingevuld, omdat concrete voorstellen van Marokkaanse
zijde voor projecten ontbraken. Nu zegt de staatssecretaris hier dat hij nog
geen helder zicht heeft op de projectvoorstellen. Ik heb het dan niet zozeer
op de effecten in relatie tot de drugsteelt, maar wel over de werkelijke investeringen
die gedaan kunnen worden. Gelet op de voorgeschiedenis, vind ik die uitspraak
van de staatssecretaris vrij zorgwekkend. Ik wil dan ook graag nadere informatie
van hem hebben. Als wij menen dat deze overeenkomst een bijdrage moet leveren
aan de economische ontwikkeling en het wegnemen van de oorzaken van migratie,
dan moeten wij er zeker van kunnen zijn dat er projecten ontwikkeld worden,
al kunnen garanties op dat punt nooit voor 100% gegeven worden. Je hebt echter
wel je ervaringen. Daarom vraag ik nu wat die ervaringen de staatssecretaris
hebben opgeleverd.Staatssecretaris Patijn:Laten wij dat dan bespreken als wij ieder jaar of eens in de twee à
drie jaar – ik zou een iets minder hoge frequentie willen nemen –
de evaluatie van de werking van dit samenwerkingsakkoord bespreken. Dan weten
wij ongeveer waar wij het over hebben. Ik heb wel iets van informatie over
de aanpak. Het initiatief van Marokkaanse zijde ligt met name bij het Agence
du Nord, waarvan ik aanneem dat het een overheidsorganisatie is. Dit heeft
een breed palet aan ontwikkelingsprogramma's voorgesteld. Vooruitlopend op
de inwerkingtreding van de overeenkomst en de uitvoering daarvan, is hier
aan Europese zijde een aantal haalbaarheidsstudies naar gestart. Ik heb hier
echter nog geen zicht op. Zelfs de haalbaarheidsstudies zijn nog niet beschikbaar.
Er zal dus gewoon nog een nader oordeel gevormd moeten worden over dat brede
palet aan projecten en programma's. Het proces dat in uitvoering genomen moet
worden, is evenwel opgestart.De heer Verhagen (CDA):Dit is temeer Patijnvan belang, daar in vergelijking met de voorgaande
overeenkomst de financieringswijze verandert. Analoog aan de Lomé-overeenkomst
is nu gesteld dat er extra bedragen ten behoeve van bijvoorbeeld
Marokko beschikbaar gesteld kunnen worden, indien er op basis van de absorptiecapaciteit
en op basis van projectvoorstellen behoefte is aan meer geld. Het is nu dus
veel flexibeler dan in het verleden. Dit staat ook in de nota naar aanleiding
van het verslag.Staatssecretaris Patijn:Hebt u nog een vraag?De heer Verhagen (CDA):Op zichzelf vind ik het zorgwekkend dat er, terwijl er enerzijds flexibeler
financieringsmogelijkheden zijn en er anderzijds juist de noodzaak is van
werkgelegenheid in die regio, op dit moment nog onvoldoende zicht is op de
wijze waarop tot besteding van de gelden overgegaan wordt. Als de haalbaarheidsstudies
van de Europese Commissie op dit punt beschikbaar zijn, wil ik graag dat de
Kamer die ook kan inzien.Staatssecretaris Patijn:Dat was eigenlijk mijn voorstel. U hebt zelf al gezegd dat wij dit periodiek
moeten evalueren. Eens per jaar lijkt mij een betrekkelijk hoge frequentie,
maar ik ben het met u eens dat het best zeer dienstig is om eens in de twee
à drie jaar het totaalbeeld van de samenwerking tussen de Europese
Unie en Marokko en de bilaterale onderbouwing van die betrekkingen op te schrijven
en met de Kamer te bespreken. Ik herhaal wat ik aan het begin van mijn betoog
heb gezegd: ik vind de horizontale benadering van het mediterrane beleid en
de invulling in bilaterale verdragen van een dusdanig politiek en strategisch
belang dat ik u zou willen aanmoedigen om dit op gezette tijden bij de regering
aan de orde te stellen. Ik kan dus bevorderen dat bekeken wordt of aan de
hand van de Europese evaluatie en Europese rapporten duidelijke rapportagemomenten
ingelast kunnen worden richting Tweede Kamer.De heer Blaauw (VVD):Voorzitter! Misschien is dit een handreiking. Wij zijn dit jaar begonnen
met regiodocumenten. Ik weet niet wat voor frequentie het ministerie daarbij
in gedachten heeft. Ik kan mij evenwel voorstellen dat als die regiodocumenten
om de twee jaar worden uitgeven, dit punt dan mede naar voren gebracht kan
worden.Staatssecretaris Patijn:Ik moet dit even mee terugnemen naar de redactiegroep die dat regiodocument
bekijkt. Ik wil ook niet een proces aanmoedigen waardoor het regiodocument
zo dik wordt dat u het zelf niet eens meer leest, maar alleen maar dringend
vraagt om een ordentelijke executive summary. Daar moeten wij dus een evenwicht
in vinden.Voorzitter! Mevrouw Sipkes heeft naar het milieu gevraagd. In het kader
van deze akkoorden is er een short and medium-term environmental action program
opgesteld in het kader van de mediterrane dialoog. Dit is laatstelijk in Helsinki
geaccordeerd. In dit programma is een aantal prioriteiten opgenomen. Ik noem
het integraal waterbeheer, het afvalbeheer, de hotspots – de plaatsen
met zeer ernstige milieuverstoringen – de bestrijding van woestijnvorming
en het integraal kustzonebeheer. Dit zijn dus de gemeenschappelijke prioriteiten
van de Europese en mediterrane landen bij de invulling van het milieubeleid.Er is gevraagd naar de juridische vormgeving van de terug- en overnameclausule.
Ik stel voorop dat de onderhandelingen met Marokko al lang en breed gaande
waren en dat de mandaatgeving aan de Europese Commissie allang had plaatsgevonden
alvorens in de Raad van ministers van justitie en binnenlandse zaken werd
besloten dat in dit soort akkoorden te allen tijde een terug- en overnameovereenkomst
opgenomen moest worden. In een laat stadium is deze overeenkomst in de onderhandelingen
ingebracht. Van Marokkaanse zijde waren er bezwaren om een en ander als zodanig
in een artikel te vervatten. Men heeft toen gekozen voor een verklaring.Het is duidelijk dat partijen overeenkomen dat er ook in de bilaterale
sfeer overeenkomsten moeten worden gesloten over terug- en overname. Dit is
een integraal onderdeel van het verdrag, dat weer is vastgelegd in artikel
91, waarin staat dat de protocollen 1 t/m 5, de bijlagen 1 t/m 7 en de verklaringen
integraal onderdeel van deze overeenkomst vormen. Er kan niet gezegd worden
dat omdat het maar een verklaring is, de terug- en overnameovereenkomst een
veel lagere status heeft dan hetgeen in artikelen is geregeld.Deze verklaring kan niet losgezien worden van een zich normaal ontwikkelende
relatie tussen de EU en de lidstaten van de EU enerzijds en het koninkrijk
Marokko anderzijds. Persoonlijk gaf ik de voorkeur aan een sterkere juridische
vormgeving. Dat blijft ook de inzet van de Nederlandse regering bij soortgelijke
discussies. De onderhandelingen met Jordanië zijn recent afgesloten en
toen is ook voor de constructie van een verklaring gekozen. Wij spannen ons
echter in om in vergelijkbare akkoorden dit punt juridisch beter dicht te
timmeren dan in dit verdrag. Ik houd overigens staande dat de uitvoering van
de verklaring onlosmakelijk is verbonden met de implementatie van de overeenkomst.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik heb gezegd dat ik het jammer vond dat een en ander niet
in een artikel is opgenomen, maar dat een verklaring beter was dan niets.
Ik heb daaraan de vraag gekoppeld wat de consequentie is van het niet naleven
van een bilaterale overeenkomst.Staatssecretaris Patijn:Voorzitter! Alles is mogelijk. Dit is een algemene "what if"-vraag waarop
ik moeilijk kan ingaan. Er is op dit ogenblik absoluut geen probleem met de
Marokkaanse autoriteiten op het punt van de terug- en de overname. De consulaire
samenwerkingsovereenkomst loopt goed. Ik schets een hypothese. De Marokkaanse
autoriteiten kunnen bijvoorbeeld zeggen: wij hebben niets met u te maken,
dat is uw probleem, wij sluiten geen bilaterale overeenkomst. Ik zeg nogmaals
met nadruk dat op dit ogenblik het tegenovergestelde het geval is. In dat
voorbeeld kan de lidstaat met recht aan de orde stellen dat er geen gevolg
wordt gegeven aan de verklaring juncto artikel 91 en dat op grond daarvan
de EU of de lidstaten zich bij het eerstvolgende associatieakkoord of in het
eerstvolgende beheerscomité op een bepaalde manier moeten opstellen.
Ik wil op dit moment niet speculeren op het achterhouden van gelden of op
andere sancties. Wij zien dat wel op het moment zelf.De heer Verhagen (CDA):Een terugnameovereenkomst maakt integraal onderdeel uit van een overeenkomst
voor financiële ondersteuning en ontwikkeling van een land. In het parlement
is meerdere malen gesproken over positieve maatregelen, incentives, en over negatieve sancties. Als een terugnameovereenkomst integraal
onderdeel uitmaakt van een financiële ondersteuning van een land, behoort
het niet naleven ervan consequenties te hebben. Dat is geen dreiging, maar
een consequentie. Ik wil u dat horen uitspreken.Staatssecretaris Patijn:Voorzitter! De heer Verhagen is "preaching to the converted". Met name
de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken heeft, samen met de collega
van Justitie in de Justitieraad, in de Algemene Raad gepleit voor het opnemen
van een terug- en overnameparagraaf. Er wordt terzake een horizontaal beleid
gevoerd, met invulling in de bilaterale overeenkomsten. Ik vind het te vroeg
om te speculeren op wat er moet gebeuren als partners de overeenkomst niet
nakomen. Juridisch en politiek is wat mij betreft alles mogelijk. Laten wij
het daarbij houden. Mijn dringend advies is om geen "what if"-vragen te stellen.De heer Blaauw (VVD):Voorzitter! Ik heb gevraagd naar de uitwerking van het bilaterale verdrag
tussen Nederland en Marokko inzake het uitwisselen van gevangenen. Dat schijnt
bij Buitenlandse Zaken enigszins vast te lopen, terwijl Justitie wel voortgang
wil maken.Staatssecretaris Patijn:Voorzitter! Ik heb die vraag vanmorgen aan mijn staf voorgelegd. Ik heb
toen een iets andere lezing van het probleem gehoord. Er is sprake van een
afwegingsprobleem. De algemene lijn is dat wij dit soort overeenkomsten over
tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen in het land van herkomst in beginsel
willen afsluiten met landen waarvan het juridisch systeem en het beheer van
het gevangeniswezen op enigerlei wijze vergelijkbaar zijn met Nederland. Ten
aanzien van Marokko zijn er vragen te beantwoorden. In beginsel ben ik geen
tegenstander van het sluiten van dit soort overeenkomsten. Het kan in het
belang zijn van betrokkene en van Nederland. Er zijn ongeveer 50 Nederlandse
gevangenen in Marokko en vele honderden Marokkanen in Nederlandse gevangenissen,
dus beleidsmatig kan dit een gewenste ontwikkeling zijn. Tot nu toe is de
beleidsafweging nog niet zo uitgevallen dat wij met Marokko per se zo'n overeenkomst
willen nastreven. Ik zal deze vraag opnieuw voorleggen aan de minister van
Justitie en hierover nader berichten.De heer Apostolou (PvdA):De staatssecretaris is niet ingegaan op mijn vraag over de voorstellen
die Amnesty International tijdens de Maltaconferentie heeft gedaan voor het
monitoren van mensenrechtensituaties in de Euro-mediterrane regio. Het voorzitterschap
van de Europese Unie is daar nu mee bezig. Ondersteunt de Nederlandse regering
deze voorstellen?Staatssecretaris Patijn:Ik zeg toe dat ik hierover schriftelijk nader zal rapporteren.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Terzake van de mensenrechten en de sociale rechten heb ik gevraagd of
er is gesproken over de hinder die mensen van Marokkaanse afkomst ondervinden
als zij teruggaan naar Marokko voor vakantie of welk verblijf dan ook. Soms
worden zij bij de douane 48 uur opgesloten. Voorts heb ik twee jaar geleden
al vragen gesteld over de activiteiten van de Marokkaanse geheime dienst in
Nederland die mensen van Marokkaanse afkomst bij terugkomst hier benadert.
Het gaat om een aantal Marokkanen die in deze zin in Nederland actief zijn.Staatssecretaris Patijn:Ik heb hier en nu geen concrete informatie over de aard en de frequentie
van de hinder die Marokkaanse staatsburgers met een permanente verblijfsvergunning
ondervinden als zij met verlof gaan in Marokko. Ik weet ook niet of er bijzondere
vragen zijn die worden gesteld als zij terugkeren naar Nederland. Dat zou
dan aan de buitengrens bij Zuid-Spanje moeten zijn.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Het gaat om de Marokkaanse geheime politie in Nederland die mensen benadert.Staatssecretaris Patijn:Ik heb hierover geen concrete informatie. Ik zal dit graag nagaan en hier
schriftelijk op terugkomen indien er punten boven tafel komen die signalering
behoeven.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19971998-4401-4413.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl