Behandeling van het wetsvoorstel:  - Vaststelling van de begrotingsstaat van het Huis der Koningin (I) voor het jaar 2004 (29200 I);  - Vaststelling van de begrotingsstaat van het ministerie van Algemene Zaken (III) voor het jaar 2004 (29200 III)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 334-348

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-10-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 8, pagina 334-348

01-10-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29200-IIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel: - Vaststelling van de begrotingsstaat van het Huis der Koningin (I) voor het jaar 2004 (29200 I); - Vaststelling van de begrotingsstaat van het ministerie van Algemene Zaken (III) voor het jaar 2004 (29200 III)Pagina 334-348
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over de procedure inzake ontslag en benoeming van de minister van Buitenlandse Zaken (29229), te weten de motie-Karimi over het per ommegaande bevorderen van de officiële benoeming van een nieuwe minister van Buitenlandse Zaken (29229, nr. 3)Pagina 348-348
Presentie en opening (woensdag 1 oktober 2003)Pagina 321-321
Debat over de procedure inzake ontslag en benoeming van de minister van Buitenlandse Zaken (29229)Pagina 321-334
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 1 oktober 2003)Pagina 413-414
Noten: Rapport van de commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven over de heer C. Bremmer en een Bijvoegsel met schriftelijke antwoorden op vragen gesteld in de eerste termijn van de algemene financiële beschouwingenPagina 415-422
Voortzetting van (de behandeling van): - de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2004 (29200, nr. 1); en de wetsvoorstellen Vaststelling van de begrotingsstaat van: - Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2004 (29200 IXA); - het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2004 (29200 IXB); - BTW-compensatiefonds voor het jaar 2004 (29200 G)Pagina 367-413
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel: - Vaststelling van de begrotingsstaat van het Huis der Koningin (I) voor het jaar 2004 (29200 I); - Vaststelling van de begrotingsstaat van het ministerie van Algemene Zaken (III) voor het jaar 2004 (29200 III)Pagina 349-367
Regeling van werkzaamheden (woensdag 1 oktober 2003)Pagina 348-348

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begrotingsstaat van het Huis der Koningin (I) voor het jaar 2004 (29200 I);het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat
van het ministerie van Algemene Zaken (III) voor het jaar 2004 (29200
III).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Bij deze begrotingsbehandeling wil ik drie onderwerpen
aan de orde stellen. Het eerste betreft de positie van de minister-president
ten opzichte van de andere ministers, het tweede de positie van het Kabinet
van de Koningin en het derde de politiek assistenten.Aanleiding om de positie van de minister-president aan de orde stellen,
is hetgeen zich heeft afgespeeld rond de informatie die de premier had kort
voor het uitbreken van de oorlog met Irak, informatie afkomstig van de Britse
premier Blair met de mededeling: for your eyes only. Het gaat er mij natuurlijk
niet om, nu deze concrete casus nog eens te behandelen. Daarvoor loopt een
aparte procedure. Maar deze gebeurtenis doet wel een aantal staatsrechtelijke
vragen rijzen die bespreking verdienen.Kernpunt is daarbij volgens mij het bevorderen van de eenheid van het
regeringsbeleid, zoals onder andere verwoord in artikel 45 van de Grondwet
en artikel 4 van het reglement van orde van de ministerraad. De vraag rijst
of deze belangrijke regel in ons staatsbestel niet ook betekent dat informatie
die de premier krijgt en die relevant is voor collega-ministers ook aan hen
moet worden verstrekt. In de literatuur wordt met het bevorderen van de eenheid
van het regeringsbeleid meestal geduid op het omgekeerde: de minister-president
moet van het werk van zijn collega's in grote lijnen op de hoogte zijn om
de eenheid te bevorderen. Maar omgekeerd geldt dit toch ook, gezien de staatsrechtelijke
positie van de premier als onderdeel van een collegiaal bestuur, als eerste
onder zijn gelijken?De positie van premier Blair, de Duitse bondskanselier en de Franse president is fundamenteel anders dan die van onze premier. De rol
van de minister-president in het buitenlands beleid heeft meermalen geleid
tot discussies en problemen. Klassiek is de ruzie in 1990 tussen premier Lubbers
en minister Van den Broek over de zeggenschap over het buitenlands beleid.
In het Kamerdebat hierover bezwoer Lubbers dat hij op dat moment geen aanleiding
zag de staatsrechtelijke positie van de minister-president formeel te versterken.
Dat is ook niet gebeurd. Toenmalig VVD-fractievoorzitter Bolkestein betoogde
dat het verschaffen van informatie "uiteraard" wederzijds moet zijn. De minister-president
moet dan ook steeds en meteen de minister van Buitenlandse Zaken informeren
over al zijn activiteiten op het gebied van buitenlands beleid, zo zei hij.
Op de vraag van de heer Bolkestein of de minister van Buitenlandse Zaken klachten
had over de informatievoorziening door de minister-president, antwoordde hij
ontkennend, al erkende de minister dat "de dreiging van het ontstaan van gescheiden
informatiecircuits" "een zeker spanningsveld" zou kunnen veroorzaken. Interessant!Pleidooien voor het versterken van de formele positie van de premier in
het buitenlands beleid zijn er wel geweest, maar hebben nooit tot wijzigingen
ten principale geleid. De minister-president was en is de eerste onder zijn
gelijken. Wat betekent dat? Over het delen van informatie met andere ministers
is letterlijk niets vastgelegd in het reglement van orde van de ministerraad
of ergens anders. Wel bevordert de ministerraad volgens de Grondwet en het
reglement van orde de eenheid van het regeringsbeleid en heeft de premier
in dezen een bijzondere verantwoordelijkheid (artikel 16, eerste lid, van
het reglement van orde). Is het geheimhouden van essentiële informatie
voor de meest betrokken ministers geen inbreuk op het bevorderen van de eenheid?
Het lijkt mij wel. Let wel: omwille van het debat abstraheer ik van de Irak-casus.
Het gaat hier om wat regel is of zou moeten zijn. Als de premier vindt dat
hij wel informatie voor zichzelf kan houden, dan ben ik benieuwd naar de staatsrechtelijke
argumentatie daarvoor. Vraag is ook of dit op verzoek van anderen voor zichzelf
houden van informatie vaker gebeurt of is gebeurd. Legt de minister-president
in zulke gevallen aan zijn buitenlandse collega's uit hoe de Nederlandse verhoudingen
in elkaar zitten en vertelt hij hen dat hij geen eigen mandaat heeft?Nauw verwant aan de informatievoorziening binnen het kabinet is natuurlijk
het informatierecht van de Kamer en de inlichtingenplicht van de regering
jegens het parlement. Artikel 68 van de Grondwet is helder. Hieruit vloeit
voort dat het openbaar verstrekken van informatie regel is. Slechts "strijdigheid
met het belang van de Staat" kan een reden zijn om hiervan af te wijken, maar
uit de parlementaire behandeling van dit artikel volgt dat op deze verschoningsgrond
geen lichtvaardig beroep mag worden gedaan. Het staatsbelang moet zo zwaar
wegen, dat het eveneens zwaarwegende belang het parlement te informeren daarvoor
moet wijken. In dat licht bevreemdt het schriftelijke antwoord op een vraag
die de heer Dittrich stelde tijdens de algemene beschouwingen. De laatste
strofe daarvan luidt dat er een "aantal beperkingen is bij de informatievoorziening,
en dat betreft bijvoorbeeld informatie die de veiligheid van de troepen in
het geding kan brengen of intelligence informatie die ons door derden is aangereikt".
Dat is niet het belang van de Staat! Dit kan wel reden zijn om de Kamercommissie
IVD vertrouwelijk te informeren. Ik denk dat het heel belangrijk is dat wij
hierover volstrekte helderheid scheppen in dit debat.Dan kom ik op mijn tweede punt, het Kabinet van de Koningin. Wie zich
in de lange (sinds 1840) geschiedenis van het Kabinet van de Koning(in) verdiept,
merkt dat deze zich grotendeels in de nette koninklijke beslotenheid heeft
afgespeeld, maar dat wanneer dit Kabinet in de openbaarheid ter sprake kwam,
vrijwel altijd zijn staatsrechtelijke positie ter discussie werd gesteld:
Bestond er wel (volledige) ministeriële verantwoordelijkheid voor het
Kabinet van de Koningin? Had de directeur van het Kabinet, als vertrouweling
van de Koning en vaak als "pottenkijker" bij de ministers, door het ontbreken
daarvan niet te veel, moeilijk te controleren politieke macht? Thorbecke lag
rond 1848 nog talloze malen overhoop met de in zijn ogen nogal opdringerige
directeur van het Kabinet, maar deed aan het einde van zijn carrière
het Kabinet geruststellend af als "niet anders dan het correspondentie-adres
van den Koning in zaken van regering". Toch is dat na hem door ministers,
Kamerleden en wetenschappers menigmaal betwist.Het Kamerlid Van Houten hekelde al rond 1870 de plaatsing van het Kabinet
op hoofdstuk II van de rijksbegroting, bij de Hoge Colleges van Staat dus.
Hij wilde het direct onderbrengen bij een departement. Minister Tak van Poortvliet
van Binnenlandse Zaken wilde het Kabinet in 1892 zelfs opheffen vanwege de
onduidelijke verantwoordelijkheidsverdeling. Het gebeurde, door verzet van
regentes Emma niet, en het Kabinet bleef zelfs zijn positie in hoofdstuk II
van de rijksbegroting behouden. Ook later zijn herhaalde pogingen ondernomen.
Beginjaren vijftig van de vorige eeuw wilden enkele Kamerleden worden ingelicht
over de positie van het Kabinet. Bovendien wilden zij weten of er instructies
voor de directeur bestonden; het KB uit 1840 bood die niet. Minister-president
Drees antwoordde dat voor het Kabinet "in beginsel" ministeriële verantwoordelijkheid
gold en dat hij voor instructies geen aanleiding zag. Ook nadat na de Tweede
Wereldoorlog het minister-presidentschap een formele status kreeg, kwam het
Kabinet niet onder diens rechtstreekse verantwoordelijkheid. Eind jaren zestig
kwamen nieuwe pleidooien voor overheveling naar AZ, onder meer van D66 en
de commissie-Van Veen (belast met de herverkaveling van departementen), maar
ook nu zonder resultaat. PvdA-Kamerlid Schelto Patijn sprak in 1982 over een
"staatsrechtelijk vacuüm" waarin het Kabinet van de Koningin zou verkeren.
Premier Lubbers had het in zijn eigen woordgebruik liever over een "eigensoortig
iets". Ook een staatsrechtgeleerde als Van Raalte heeft gepleit voor een rechtstreekse
verantwoordelijkheid van AZ voor het Kabinet. C.W. de Vries heeft betoogd
dat "veel van wat er op het Kabinet van de Koningin omgaat, voor het parlement
en het politieke leven verborgen blijft".Tot zover de geschiedenis, nu het heden. Volgens mij levert het historisch
overzicht twee problemen op met betrekking tot het Kabinet van de Koningin. 1. De taken en bevoegdheden van het Kabinet zijn niet of
nauwelijks beschreven.2. De ministeriële verantwoordelijkheid
voor het Kabinet is niet helder.Ik denk dat de proeve voor een nieuw koninklijk besluit het eerste probleem
goed ondervangt. De "instructies" voor de directeur van het Kabinet, waarop
vaak is aangedrongen, zijn er nu. Vooral de inlichtingenplicht van de directeur
van het Kabinet van de Koningin ten opzichte van de betrokken ministers is
een goede zaak. Maar de ministeriële verantwoordelijkheid is daarmee
nog verre van "sluitend", zoals de regering zelf monter schrijft. Het Kabinet
blijft in de rijksbegroting ondergebracht bij de Hoge Colleges van Staat,
wat het zelf evenwel niet is. En daarmee blijft het staatsrechtelijk nog steeds
zwevend. Het zou de duidelijkheid het meest ten goede komen als het Kabinet
van de Koningin gewoon werd ondergebracht op de begroting van het ministerie
van Algemene Zaken. Wat verzet zich eigenlijk hiertegen? Waaruit bestaan nu
ten principale de verschillen tussen de ondersteuning (bijvoorbeeld perscontacten
en publieksinformatie) die de RVD levert bij de uitoefening van de staatsrechtelijke
zaken van de Koning en de ondersteuning die het Kabinet van de Koningin biedt:
ondertekening wetsvoorstellen, correspondentie staatsstukken enzovoort? De
antwoorden op onze schriftelijke vragen in dezen bevredigen niet. De RVD ondersteunt
toch niet alleen de minister-president, maar ook de Koningin? Ik heb kortom
een amendement, eigenlijk twee amendementen ingediend om de zaak nu goed te
regelen en het Kabinet van de Koningin over te hevelen van de begroting van
de Hoge Colleges van Staat naar de begroting van Algemene Zaken.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb een vraag om informatie. Ik ben zelf nog druk bezig een definitief
standpunt te bepalen. Dat moet natuurlijk wel gebeuren in dit debat. U zegt:
niet bij de Hoge Colleges van Staat, want het is zelf geen Hoog College van
Staat. Daarin heeft u gelijk. Op dezelfde begroting staan ook de Kabinetten
van de gouverneurs van de Nederlandse Antillen en Aruba. Vindt u dat die dan
ook mee moeten schuiven? Ze vervullen immers een vergelijkbare functie als
de vertegenwoordiger van de Koningin in de overige Rijksdelen. Of vindt u
dat die wel onder hoofdstuk II kunnen blijven?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik heb het tot het Kabinet van de Koningin beperkt, omdat dit een recente
voorgeschiedenis heeft. Naar aanleiding van het Margarita-debat is die motie
ingediend en zijn wij bij dit onderwerp gekomen. U hebt wel een punt, maar
ik denk dat wij op een deugdelijke manier aandacht moeten besteden aan dit
onderdeel van de Koninkrijksrelaties. Misschien kom je vervolgens tot dezelfde
conclusie, maar ik vind het wat slordig om dat punt nu tussen neus en lippen
mee te nemen. Dat lijkt mij geen recht doen aan de staatsrechtelijke verhoudingen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat begrijp ik wel, maar relativeert dat ook niet een beetje uw argument
dat het zelf geen Hoog College van Staat is en daarom niet onder die begroting
zou moeten vallen?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Behalve dan dat dat altijd het argument is geweest waarom het toch, om
met de heer Lubbers te spreken, een eigensoortig iets zou moeten zijn. Ik
heb niet voor niets een betrekkelijk lang historisch overzicht gegeven, omdat
de discussie altijd te maken had met de plaatsing op de begroting van de Hoge
Colleges van Staat. Dat bevorderde de onduidelijke positie. Het ontbreken
van een duidelijke instructie aan het Kabinet van de Koningin hielp natuurlijk
ook niet. Ik denk dat het echt verhelderend zou zijn als het Kabinet van de
Koningin wordt ondergebracht bij AZ.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb nog een vraag over een in mijn ogen belangrijk argument van de
regering om het niet onder te brengen bij Algemene Zaken, namelijk dat het
de indruk zou kunnen wekken dat het Kabinet van de Koningin de minister-president
ondersteunt en niet het staatshoofd. Volgens mij bent u daar nog niet op ingegaan.
Hoe weegt u dat argument?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Dat geldt natuurlijk ook voor de RVD, want de RVD ondersteunt zowel de
Koningin en zo nodig de leden van het Koninklijk Huis als de minister-president.
Het Kabinet van de Koningin kan natuurlijk een zelfstandige entiteit of werkeenheid
blijven, zoals dat ook het geval is met de WRR die eveneens op de begroting
van Algemene Zaken staat. Ik denk dat de verschuiving noodzakelijk is om duidelijk
te maken dat de minister-president, die het meest frequent contacten heeft
met de Koningin, rechtstreeks verantwoordelijk is voor het Kabinet van de
Koningin.Ik kom nu te spreken over mijn laatste punt: de politiek assistenten.
Voor het weekeinde heeft de Kamer een brief van het kabinet gekregen over
de politiek assistenten. De alinea betreffende de beloningsstructuur maakte
mij eerlijk gezegd nieuwsgierig. Politiek assistenten kunnen minimaal op schaal
11 en maximaal op schaal 14 worden aangesteld. Dat betekent bij een voltijds
dienstverband een minimumsalaris van 2468,59 euro en een maximumsalaris van
5416,04 euro. De vraag is nu hoeveel assistenten respectievelijk op schaal
11, 12, 13 en 14 zijn aangesteld. En vervolgens is het de vraag of het voor
de mensen in schaal 14 blijft bij het maximum van 5416,04 euro. Is dat een
bedrag exclusief toeslagen? Ik vraag dat opdat wij de brief van het kabinet
iets beter kunnen doorgronden en weten waar wij het kabinet aan kunnen houden.Mevrouw Smilde (CDA):Voorzitter. Welke waarden willen wij met normen beschermen? Tot voor een
aantal jaren lagen de waarden min of meer voor de hand als gevolg van de christelijke
traditie die breed gedeeld werd in de samenleving. In onze geseculariseerde
en multiculturele maatschappij lijkt dit anders te zijn. Is dat ook zo? Betekent
het oude begrip "naastenliefde" niet gewoon wederzijds respect voor elkaar?
Weliswaar is wederzijds respect nog steeds belangrijk, maar het staat wel
onder druk. Wanneer wij te veel gedogen in ons land, zijn mensen daar de dupe
van. Wanneer wij de rechten en plichten van zowel nieuwe als oude Nederlanders
niet duidelijk formuleren, gaat dat eveneens ten koste van mensen.Voor deze en andere waarden hebben wij behoefte aan duidelijke en consequente
normen. Het debat hierover moet zo concreet mogelijk zijn. Laten
wij eens een paar onderwerpen benoemen: topinkomens, de Nederlandse identiteit
met onze democratie en rechtsstaat en lokale waardering voor initiatieven.
Voorbeelden van dat laatste zijn de Hein Roethofprijs en de veiligheidsprijs
die de provincie Overijssel heeft ingesteld. Het is aan de minister-president,
die het debat heeft aangezwengeld, om hieraan handen en voeten te geven. De
CDA-fractie staat positief tegenover de voornemens van het kabinet om het
debat in de vier in de beleidsnota genoemde doelstellingen tot uitdrukking
te brengen. Voor het debat over de integratie kunnen wij gebruik maken van
de conclusies van de Tijdelijke commissie onderzoek integratiebeleid. De regie
over de uitwerking van de doelstellingen ligt bij de minister-president, ook
in verband met de terugkoppeling van de resultaten naar de Kamer. Hoe krijgt
deze terugkoppeling vorm?Waarden en normen worden zichtbaar in een betrouwbare overheid en een
betrokken samenleving. Uit onderzoek is gebleken dat de burger in 2002 redelijk
tevreden was met zijn bestaan, maar niet met zijn overheid. Slechts 35% van
de Nederlanders vond dat de overheid goed functioneerde, terwijl dat percentage
in 2000 nog 65% was. Gezegd moet worden dat er de afgelopen jaren natuurlijk
veel is gebeurd om dat vertrouwen op de proef te stellen. Denk in dat verband
alleen al aan de politiek ontwikkelingen. Is daardoor onzichtbaar geworden
wat de overheid tot stand brengt of is de overheid alleen maar zichtbaar door
het oerwoud aan regels? Gelukkig is deregulering een speerpunt van het kabinet,
maar deregulering moet hand in hand gaan met een goede communicatie met en
goede dienstverlening aan de burger. Mijn fractie kan zich op hoofdlijnen
vinden in de beleidsvoornemens van het ministerie van Algemene Zaken op het
gebied van de overheidscommunicatie. De overheid moet burgers duidelijk maken
waar de verantwoordelijkheid van de overheid begint en eindigt. Aan de ene
kant moeten burgers weten wanneer zij op de overheid kunnen rekenen en aan
de andere kant moet de overheid duidelijk aangeven wat onder de eigen verantwoordelijkheid
van burgers valt. Hoe wil de minister-president deze doelstelling breed uitdragen
in de toekomstige communicatiestrategie van het kabinet?Uit onderzoek van de Nationale ombudsman is gebleken dat de overheid te
traag reageert op brieven, faxen en e-mails. Mijn fractie verwacht dat het
kabinet spoedig aangeeft hoe hierin verbetering gebracht kan worden. De CDA-fractie
is van mening dat de Europese verkiezingen en het Nederlandse voorzitterschap
van de EU in 2004 extra aanleiding zijn voor de intensivering van voorlichtingsactiviteiten
over Europa en haar instellingen. In hoeverre houdt het communicatiebeleid
rekening met de recente uitspraak van het Europees Parlement om een betere
afstemming van de informatiebehoefte van burgers over belangrijke Europese
maatschappelijk thema's te verkrijgen?Het kabinet wil in 2004 50% van de publieke informatie op het internet
publiceren. Meer voorlichting en interactie tussen overheid en burgers via
internet juichen wij toe. Het is daarbij van groot belang dat deze informatie
duidelijk en toegankelijk is. Internet biedt tevens mogelijkheden voor de
bewindslieden om rechtstreeks met de burgers te communiceren. Hoe ziet de
minister-president experimenten op dit gebied om de dialoog tussen politici
en burgers te bevorderen? Kan de minister-president aangeven hoe de afstemming
tussen de diensten van de rijksoverheid rond voorlichting beter gestalte kan
krijgen?Eveneens toetssteen voor de betrouwbaarheid van de overheid zouden wij
de juiste implementatie van Europese richtlijnen in Nederlandse wetgeving
willen noemen. De Nederlandse Staat loopt hierin al jaren achter en die achterstand
wordt niet ingelopen. Het heeft grote juridische consequenties voor burgers
en bedrijven wanneer een Europese richtlijn niet, niet tijdig of niet correct
wordt geïmplementeerd in ons eigen Nederlandse recht. In zo'n geval kunnen
burgers en bedrijven zich namelijk niet beroepen op maatregelen en rechtsbescherming
die in deze richtlijn zijn neergelegd. Ook voor de overheid zelf heeft dit
lastige juridische consequenties. Ik roep in herinnering hoeveel commotie
het in ons land teweeg heeft gebracht om de Vogelrichtlijn goed geïmplementeerd
te krijgen. Op welke wijze denkt de minister-president, die verantwoordelijk
is voor de eenheid van kabinetsbeleid, de achterstand doeltreffend in te lopen?Ten slotte kom ik te spreken over het Kabinet van de Koningin. De aanleiding
voor het koninklijk besluit was onverkwikkelijk. Het is echter verstandig
om zo nu en dan kritisch te kijken naar een oude en eerbiedwaardige organisatie
en die aan de eigentijdse situatie aan te passen. In de notitie wordt het
Kabinet van de Koningin duidelijk onder de ministeriële verantwoordelijkheid
gepositioneerd. Mogelijke misverstanden en interpretatieverschillen ten aanzien
van bijvoorbeeld de informatieplicht behoren door de aangescherpte formulering
in het koninklijk besluit naar het oordeel van de CDA-fractie tot het verleden.
Wij vatten de informatieplicht op in de zin die in de notitie is verwoord,
namelijk: inlichtingen die van belang kunnen zijn om de minister in staat
te stellen zijn verantwoordelijkheid uit te oefenen. Deze zin komt niet met
zoveel woorden voor in artikel 3 van het koninklijk besluit, maar wel in de
notitie. Wij vinden die formulering belangrijk.Al met al constateert de CDA-fractie dat het tijd is om aan de slag te
gaan. Er is een aanzet tot een echt en concreet debat over normen en waarden.
De installatie van het Innovatieplatform schept eveneens verwachtingen.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik wil nog even iets van u weten over het Kabinet van de Koningin. U kunt
zich kennelijk vinden in het koninklijk besluit, maar misschien moet er een
toelichtende zin toegevoegd worden. Wat is uw mening over het verplaatsen
van het Kabinet van de Koningin van de begroting van de Hoge Colleges van
Staat naar die van Algemene Zaken?Mevrouw Smilde (CDA):Mijn fractie heeft op dit moment geen bezwaar tegen de plaatsing in de
begroting. Wij wachten het antwoord van de minister-president af op uw suggesties.
Uw argumenten spelen een rol bij onze meningsvorming. Wat ons betreft, kan
de begroting heel goed onderdeel blijven van het huidige hoofdstuk. De heer
Rouvoet gaf al het voorbeeld van de begroting van het Kabinet van Aruba en
de Nederlandse Antillen. Daarin staan ook andersoortige colleges. Ook
tegen deze achtergrond hoeft de begroting van het Kabinet van de Koningin
wat ons betreft niet verplaatst te worden. Ik herhaal dat wij eerst het antwoord
van de minister-president afwachten op uw suggesties in dezen.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik stelde mijn vraag omdat de motie, waar dit een vervolg op is, indertijd
door het CDA gesteund is.Mevrouw Smilde (CDA):Daarom heb ik daar niet over gerept. Ik wilde eerst het verloop van deze
discussie afwachten.Voorzitter. De installatie van het Innovatieplatform schept eveneens verwachtingen.
Aan wie legt de minister-president hierover verantwoording af in de Tweede
Kamer? Waarom is in dit brede platform geen vertegenwoordiger opgenomen van
de agro-voedselcluster, dat in ons land zeer innovatief te werk gaat? Graag
verneem ik een reactie van de minister-president op ons pleidooi om ook dit
cluster deel te laten nemen aan het Innovatieplatform.De heer Van Bommel (SP):U hebt een lacune ontdekt in de samenstelling van het Innovatieplatform.
Ik heb er ook een ontdekt: de BVE-sector (beroepsonderwijs volwasseneneducatie).
Die sector heeft traditioneel een groot verband met het bedrijfsleven, omdat
de kennis en de stageplaatsen vooral daar te vinden zijn. Ik denk in dit verband
aan het midden- en kleinbedrijf. Ook in die sector is vooral sprake van innovatie.
Vindt u dat ook een gemis?Mevrouw Smilde (CDA):Ik weet niet een, twee, drie of dat ook een gemis is, zoals u het omschrijft.
Ik heb een leemte geconstateerd en u constateert een andere leemte. Ik ben
te slecht op de hoogte van die sector om dat te beoordelen. Als het gaat om
een breed Innovatieplatform, moet dat echter ook echt breed zijn. Laat dat
duidelijk zijn.Voorzitter. Eenheid in het regeringsbeleid draagt ook bij tot een betrouwbare
overheid. En dat is het terrein van de minister-president. Wij vragen in het
begin van deze kabinetsperiode aan de minister-president om dit onderdeel
met verve ter hand te nemen.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Er is een veelheid aan onderwerpen, dus ik moet snel spreken.
Af en toe zal ik van de hak op de tak springen, maar het is niet anders.Allereerst iets over de beleidsagenda van de minister-president. Een onderdeel
daarvan is het Innovatieplatform. Dit is bedoeld om een impuls te geven aan
de innovatie als motor van de productiviteitsgroei en de economische ontwikkeling
is ons land. Het idee voor dit Innovatieplatform heeft de warme steun van
de SP en dat platform kan een goede kans krijgen, wanneer het een brede samenstelling
heeft en wanneer er goede resultaten worden geboekt. Het ziet ernaar uit dat
dit gebeurt.Gezaghebbende personen uit het bedrijfsleven en de kennisinfrastructuur
zijn vertegenwoordigd in dit platform. De minister-president is voorzitter
van het Innovatieplatform en voorts hebben de ministers van Economische Zaken
en van Onderwijs daar zitting in. Verder hebben wij een indrukwekkend lijstje
ontvangen met toppers uit diverse sectoren. Ik heb al gezegd dat de afwezigheid
opvalt van de sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie (BVE). Als er
één sector is waar de relatie tussen onderwijs en bedrijfsleven
vanzelfsprekend is, is het die wel. Als er één sector is waar
er aan innovatie gedaan wordt en waar die bereikt wordt, is het die. Bovendien
heeft die sector een groot bereik: 60% van de leerlingen in Nederland zit
in deze sector. De hamvraag is dan ook waarom er geen vertegenwoordiger in
het platform zit van bijvoorbeeld de BVE-raad. Kamer en kabinet benadrukken
altijd in koor het belang van deze sector; dat belang is ook evident.De lacune is ook in de sector zelf opgevallen. Men is verrast over het
ontbreken van een vertegenwoordiger van de sector; er is hier en daar zelfs
sprake van verontwaardiging. Ik vraag de minister-president dan ook om in
die leemte te voorzien. De BVE-sector is bereid om tot het platform toe te
treden, dus wat is hierop het antwoord van de minister-president?Ik kom te spreken over de positie van het Kabinet van de Koningin en de
directeur van dat Kabinet. De vraag is wat het besluit terzake verandert of
verbetert. Genoemd worden de benoeming- en ontslagkwestie (regering) en de
inlichtingenplicht. Mijn vragen gaan over dit laatste onderwerp. De inlichtingenplicht
geldt voor inlichtingen die voor uitvoering van de taak van minister van belang
kunnen zijn. De hamvraag is natuurlijk: aan wie is dat te beoordelen? Dat
is kennelijk de directeur van het Kabinet van de Koningin. De SP heeft traditioneel –
ik denk dat dit ook voor anderen geldt – weinig vertrouwen in slagers
die hun eigen vlees keuren. Dit moet dus anders.De status van de directeur is schimmig: ambtenaar in de zin van de Ambtenarenwet.
Ook na dit besluit kan echter geen enkele minister de directeur van het Kabinet
van de Koningin iets gebieden of verbieden. En dat is ongewenst. Immers, de
minister is wel verantwoordelijk voor het handelen van de directeur van het
Kabinet van de Koningin. Het enige wat de minister kan doen, wanneer hij is
ingelicht – immers, de inlichtingenplicht is er – over een voornemen
bij de directeur en wanneer de minister dat niet bevalt, is contact opnemen
met het staatshoofd. Het staatshoofd kan, zo is het geformuleerd, dienovereenkomstig
de directeur van het Kabinet van de Koningin iets opdragen. Dat is een zogeheten
kan-bepaling; die schept geen verplichting.Ik vat mijn standpunt samen. Dit besluit maakt het stelsel van verantwoording
en parlementaire controle níet sluitend, in tegenstelling tot wat er
in de notitie wordt beweerd. De ministeriële verantwoordelijkheid wordt
namelijk diffuus: die ligt bij verschillende ministers en is afhankelijk van
de inhoud van de kwestie. Dit is dus ongewenst. De SP stelt dan ook voor om
deze zaak voor eens en voor altijd te regelen. De beste oplossing is dat de
directeur van het Kabinet van de Koningin uitsluitend valt onder de verantwoordelijkheid
van de minister-president. Dit houdt een verschuiving in naar hoofdstuk III.Mevrouw Smilde (CDA):De ministeriële verantwoordelijkheid is nu al in de volle breedte
geregeld, ook in de huidige en de toekomstige terminologie. Waarom is het
zo belangrijk om dit in die zin aan te scherpen dat het voor eens en altijd
is geregeld? Het is geregeld; wij hebben het alleen opnieuw
geformuleerd.De heer Van Bommel (SP):De ministeriële verantwoordelijkheid is er altijd, maar de vraag
is of die volledig gedragen kan worden, als er alleen sprake is van een inlichtingenplicht.
Je zult als minister toch maar iets horen wat je niet bevalt, contact opnemen
met het staatshoofd en vervolgens constateren dat er verder niets gebeurt!
Je bent als minister dus wel verantwoordelijk, maar je kunt het niet veranderen.
Dat komt neer op een verantwoording zonder dat je echt verantwoordelijkheid
kunt nemen. In staatsrechtelijk opzicht is dit een ongewenste situatie.Mevrouw Smilde (CDA):Die verantwoordelijkheid wordt niet groter, wanneer het Kabinet van de
Koningin naar een ander begrotingshoofdstuk wordt gebracht. Die is er dus
al.De heer Van Bommel (SP):Ik heb erop gewezen dat door het onderhavige besluit die verantwoordelijkheid
diffuus wordt: die komt bij verschillende ministers en inhoudelijk wordt die
naar eigen inzicht beoordeeld door de directeur van het Kabinet van de Koningin.
De verantwoordelijkheid glijdt weg en is moeilijk te controleren. Dat is een
ongewenste situatie.De heer Van der Vlies (SGP):De heer Van Bommel heeft toch wel een idee hoe het gaat als een minister
tegen een probleem oploopt?De heer Van Bommel (SP):In de stukken wordt een traject voorgesteld in het geval er een probleem
ontstaat. Ik heb daarnaar verwezen; ik heb daaruit geciteerd. Ik vraag mij
af of dit wel de beste regeling is. Nou, ik denk van niet. Nogmaals, het betreft
verschillende ministers. Bovendien mogen wij niet geïnformeerd worden
over het contact tussen minister en Kroon. Het is dus voor de Kamer ontzettend
moeilijk, zo niet onmogelijk, om haar controlerende taak volledig uit te voeren.De heer Van der Vlies (SGP):Als een minister een probleem zou hebben waar hij geen kant mee op kan,
zoals u zojuist formuleerde, is er wel de ministerraad en is er de minister-president.
Zo zal het gewoon gaan.De heer Van Bommel (SP):Ik mag het hopen, voorzitter. Maar als wij de zaak zo kunnen regelen,
zoals in het amendement-Kalsbeek, dan moeten wij dat gewoon doen. Dat is de
meest eenduidige manier. Wij moeten geen problemen laten bestaan als er een
oplossing wordt aangereikt. Ik zie daar geen enkele aanleiding toe.Voorzitter. Dit kabinet meent 17 mld euro te moeten bezuinigen. Die voorstellen
raken zo'n beetje alles en iedereen in dit land. Het standpunt van de SP hierover
is bekend. Toch wil ik vandaag nog twee bezuinigingsvoorstellen doen. Dat
zijn voorstellen die gezamenlijk enkele miljoenen euro's zullen opleveren.Ten eerste een bezuiniging op het thema van de politiek assistenten van
bewindspersonen. In de brief van de minister-president is duidelijk gesteld
dat hun werkzaamheden zich richten op de ondersteuning van bewindspersonen
in het kader van de politieke partij waarvan zij – lees: de bewindspersonen –
deel uitmaken. Het aantal politiek assistenten neemt bij ieder kabinet toe.
Dus ook de kosten die daarmee gemoeid zijn. Het vorige kabinet had er 13;
dit kabinet 19. Je houdt je hart vast. De SP is principieel van mening dat
zij, gezien hun werkzaamheden, niet ten laste van de rijksbegroting dienen
te komen. Politieke partijen krijgen in dit land ruime subsidie van de overheid.
Laat politieke partijen, zeker gezien die activiteiten, dan ook deze functionarissen
betalen. Dat is staatsrechtelijk zuiverder en het zou elders de bezuinigingspijn
weg kunnen nemen.Mijn tweede bezuinigingsvoorstel betreft de werkkamers en pied à
terres van bewindspersonen. Ook daarover zijn wij geïnformeerd. Het gaat
om de appartementen die men bijvoorbeeld in Den Haag heeft wanneer men te
ver van het ministerie af woont. De kosten daarvoor zijn niet genormeerd en
ter beoordeling aan de bewindspersoon zelf. De SP zou die kosten graag aan
een normering en aan een maximering binden. Op alles en iedereen wordt bezuinigd.
Dan moeten ook hierin beperkingen worden aangebracht. Dat lijkt alleszins
redelijk. Het past bij het VBTB-beleid om dit zo te regelen. Graag een reactie
op deze twee concrete voorstellen.Voorzitter. Dan kom ik bij het laatste onderwerp, namelijk de kosten van
het Koninklijk Huis. Traditioneel is de uitkering aan leden van het Koninklijk
Huis in drie componenten verdeeld. Het inkomensbestanddeel voor de Koningin
in 2004 is geraamd op 727.000 euro. Dat is niet zo heel erg veel. Anders Moberg
zou het er niet voor doen. De uitkering aan leden van het Koninklijk Huis
wordt dan ook uiterst bescheiden genoemd. Koningin Beatrix heeft tijdens haar
regeerperiode geen grote reële groei van het inkomen meegemaakt. Dat
lijkt passend in een tijd waarin iedereen gevraagd wordt de broekriem aan
te halen. Toch is er wel iets aan de hand, want veel kosten van het koningshuis
zijn bij andere begrotingen ondergebracht. Binnenlandse Zaken betaalt ruim
17 mln euro aan het huishouden en de beveiliging van het Koninklijk Huis.
Defensie betaalt bijna 17 mln euro aan kosten voor de marechaussee. VROM ruim
7 mln aan het beheer van de paleizen. De uitkering in elders ondergebrachte
kosten is in totaal ruim 67 mln euro op jaarbasis, zoals door het ESB recent
voor ons op een rijtje is gezet. Waarom maakt de regering deze kosten niet
inzichtelijker? Je zou hetzelfde kunnen zeggen over het vermogen van het Koninklijk
Huis. Daar kan alleen maar naar worden gegist. Veel vermogen is ondergebracht
in stichtingen, bijvoorbeeld de gouden koets, de juwelen, de schilderijen.
De Kroondomeinen zijn eigendom van de Staat. Ook daar zou op een andere manier
mee om moeten worden gegaan.Dat gissen over het vermogen van de koninklijke familie gebeurt volop.
Prins Bernhard heeft de schatting in het blad Forbes, waarin een hoog bedrag
werd genoemd, bullshit genoemd. Het familiekapitaal van de Oranjes zou niet
2,5 miljard dollar, maar 250 miljoen dollar belopen. Openheid van zaken zou
hier uitkomst bieden. Is de regering bereid daarop aan te dringen?De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Wij hebben maar vijf minuten spreektijd voor twee termijnen,
voor de behandeling van twee begrotingen en een belangrijke notitie over het Kabinet van de Koningin. Ik zal mij zeer moeten beperken en een
aantal belangrijke onderwerpen helaas onbesproken moeten laten. Ik dank het
kabinet voor de beantwoording van de vragen die door de Kamer zijn gesteld.Als onderdeel van de beleidsagenda wordt gesproken over het voorzitterschap
van de Europese Unie. Deze periode vraagt van het kabinet een grote betrokkenheid
en een aanzienlijke inspanning. Op een ander moment zal er door mijn collega's
zeker verder met de regering over allerlei belangrijke agendapunten worden
gesproken. Thans meldt het kabinet ons dat ook over de toekomstige financiële
perspectieven van de Unie zal worden onderhandeld. Naast voorzitter is Nederland
ook een van de grootste belanghebbenden bij de herziening van de afspraken
en het beter bepalen van de relatieve verhoudingen tussen de deelnemende landen.
Heeft de regering zich al een voorstelling gemaakt van de wel erg ingewikkelde
positie waarin het kabinet in ons land komt te verkeren als het beide belangen
moet combineren: voorzitter en meest belanghebbende bij een goede uitkomst
van de onderhandelingen?Er valt veel te zeggen over het bevorderen van de eenheid van het algemene
regeringsbeleid. Ik beperk mij echter tot een enkel aspect van het communicatiebeleid.
Er valt heel veel te professionaliseren. De regering maakt ten aanzien van
het onderdeel goed duidelijk wat zij wil. Toch is alle moeite en al het geld
vaak slecht besteed als niet eerst voldaan wordt aan de randvoorwaarde dat
de regering gecoördineerd met informatie naar buiten komt. Anders gezegd:
het lekken van informatie blijft een groot probleem en maakt alle andere hoogdravende
teksten deels overbodig. Kijken wij naar de informatievoorzieningen rond de
begroting 2004 en de Troonrede, dan moet geconstateerd worden dat vrijwel
alle informatie reeds op straat lag. Slecht gecoördineerd, onsamenhangend
en vaak verwarrend. Ik loop lang genoeg mee om te weten hoe de hazen lopen,
maar vraag toch aan het kabinet hoe het dit probleem wil aanpakken. Het is
immers een basisvoorwaarde voor een goed communicatiebeleid? Lekken kan niet
altijd voorkomen worden, maar de vraag is wel wat het kabinet eraan wil doen
om het beter te laten verlopen dan tot nu toe. Wat is de inzet van het kabinet
op dit onderdeel?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb altijd begrepen, als ik de wat oudere, meer ervaren collega's spreek
over het fenomeen van de lekkages, dat je die heel hoog moet zoeken. Heel
hoog wordt het meeste gelekt. Nu zitten uw bewindslieden in dit kabinet. Dan
kunt u deze minister-president daarop aanspreken, maar mag ik u zo verstaan
dat u ook "uw eigen bewindslieden" erop aanspreekt om de lekkages tegen te
gaan?De heer Van Beek (VVD):Los van het feit dat het staatsrechtelijk gezien niet mogelijk is dat
ik mijn eigen bewindslieden heb, spreek ik de coördinator van het beleid
aan op het fenomeen van de lekken. Dan spreek ik nu de hoogste aan. Wij realiseren
ons natuurlijk allen dat het een probleem is. Wij realiseren ons ook dat iedereen
in de politiek zich er wel eens schuldig aan maakt. Maar de optelsom van al
die dagelijkse zonden begint toch een echt probleem te worden. Nogmaals, als
je leest wat het kabinet wil bereiken met het communicatiebeleid, als je ziet
hoeveel geld dat kost, hoeveel bureaus ervoor worden ingehuurd en strategieën
er worden uitgezet, dan zeg ik: alles begint bij de randvoorwaarde om het
lekken te voorkomen en daarna het beleid goed inhoud te geven. Ik doe een
beroep op de minister-president om daar in zijn coördinerende bevoegdheid
aandacht aan te besteden.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat de heer Van Beek de coördinator lekkages aanspreekt, begrijp
ik heel goed. Toch nog de vraag of hij het met mij eens is dat het vermoeden
gerechtvaardigd is dat het lekken vooral in de hoogste echelons voorkomt van
kabinet en overheid. Dat maakt het verhaal toch iets anders. Vindt hij dat
ook?De heer Van Beek (VVD):Ik constateer dat het op alle niveaus gebeurt, zowel ambtelijk als bestuurlijk,
zowel in het kabinet als rond het kabinet, ook in de Kamer. Het zou, zeker
als het gaat om de voorbereiding van de stukken van de regering en de voorbereiding
van belangrijke documenten als de Troonrede en Miljoenennota, goed zijn om
bovenaan te beginnen met het stellen van de norm, namelijk proberen om het
te voorkomen. Goed voorbeeld doet dan hopelijk ook goed volgen.Van BeekVoorzitter. Dan heb ik een aantal opmerkingen over de notitie betreffende
het Kabinet van de Koningin. De VVD-fractie heeft met grote
belangstelling de notitie gelezen ten aanzien van de positie van het Kabinet
van de Koningin. Mede naar aanleiding van de debatten over de gebeurtenissen
met betrekking tot prinses Margarita en haar echtgenoot heeft de regering
dit onderwerp weer eens uitputtend beschreven. Wij hebben met belangstelling
kennisgenomen van de proeve van het besluit. De taken benoeming en ontslag
van de directeur en de ministeriële verantwoordelijkheid worden daarin
hernieuwd vastgelegd. Daarmee komen de besluiten van 1840 en 1893 te vervallen.
Met dit besluit verandert er feitelijk niets, maar wordt het Kabinet van de
Koningin in een nieuw besluit gepositioneerd.Met verbazing heeft de VVD-fractie kennisgenomen van de overwegingen ten
aanzien van de positionering op de rijksbegroting. De tekst van de notitie
en de conclusies passen naar onze mening niet bij elkaar. Hoofdstuk II van
de rijksbegroting bevat onder andere de Hoge Colleges van Staat, de Kanselarij
der Nederlandse Orde, het Kapittel van de Civiele Orde en de Kabinetten van
de gouverneur van de Nederlandse Antillen. Het hoofdstuk wordt ondertekend
door de minister van BZK. De regering beschrijft de onafhankelijke positie
van deze organisaties en voegt daar direct aan toe dat dit niet geldt voor
het Kabinet van de Koningin. Een logische conclusie zou zijn dat geconstateerd
wordt dat het karakter van het Kabinet van de Koningin zo verschilt van de
andere colleges, dat het inderdaad beter is dit onderdeel niet te plaatsen
in hoofdstuk II.Over hoofdstuk III schrijft het kabinet dat ten onrechte de indruk zou
kunnen worden gewekt dat het Kabinet van de Koningin onderdeel uitmaakt van
het ministerie van Algemene Zaken. Een zin in de toelichting op de begroting
voorkomt dit misverstand. Er is niemand die dat wil of die daarop uit is.
Plaatsing van het Kabinet van de Koningin in hoofdstuk III benadrukt echter
wel de speciale verantwoordelijkheid van de minister-president, met name zijn
betrokkenheid bij alles wat het Koninklijk Huis aangaat en de hernieuwde afspraken
over de ministeriële verantwoordelijkheid.Het verbaast ons dat het kabinet niet zelf tot deze conclusie is gekomen.
De tekst van de notitie op dit onderdeel is naar onze mening helder. De VVD-fractie
nodigt het kabinet uit, de aangenomen motie-Kalsbeek die ook was ondertekend
door de heer Van Aartsen en vele collega's over het plaatsen van het Kabinet
van de Koningin in hoofdstuk III toch uit te voeren.De heer Herben (LPF):Voorzitter. In maart van dit jaar maakten wij kennis met een tot dan toe
nagenoeg vergeten onderdeel van de rijksoverheid: het Kabinet van de Koningin
of feitelijk het Kabinet des Konings, zoals de kroniekschrijver des konings,
de heer Donner ons wist te vertellen tijdens het plenaire debat van 12 maart.De directeur van dit Kabinet van de Koningin bleek te zijn verwikkeld
in een wat knullige affaire. Het was de zaak-Margarita waarbij de AIVD werd
ingeschakeld om te spitten in het verleden van de heer De Roy van Zuydewijn.
De overigens weinig schokkende resultaten van deze speurtocht werden vervolgens
gedeeld met derden, onder wie prins Bernhard. Dit mag niet volgens de wet,
maar wel volgens de wet-Donner, althans als u dit nog kunt volgen. Ik kon
het toen niet echt meer volgen.Wat deze affaire boven het louter anekdotische doet uitstijgen, is het
gegeven dat noch de minister van BZK noch de minister-president van dit alles
op de hoogte waren. De Tweede Kamer reageerde geschokt op dit Watergate der
Lage Landen en met algemene stemmen werd de motie-Kalsbeek aangenomen, waarin
het kabinet wordt verzocht er ten spoedigste voor te zorgen dat de ministeriële
verantwoordelijkheid voor het Kabinet van de Koningin ten volle tot gelding
zou kunnen worden gebracht en wel door het Kabinet onder te brengen bij het
ministerie van Algemene Zaken. Voor de fijnproevers is dat hoofdstuk III van
de begroting. Het kabinet antwoordde ten spoedigste, dat wil zeggen een halfjaar
later en nu ligt er een notitie waarin inbegrepen een proeve van een nieuw
koninklijk besluit, houdende bepalingen over het Kabinet van de Koningin.De LPF-fractie is niet tevreden over de notitie en de bijbehorende proeve.
Zij beoordeelt beide vooralsnog als ontoereikend. Feitelijk staat er weinig
meer in dan dat er altijd volledige ministeriële verantwoordelijkheid
was, is en zal zijn op voorwaarde dat de directeur van het Kabinet van de
Koningin de minister in kwestie tijdig inlicht alvorens hij contacten legt
met derden. Oh ja, verder moeten ambtenaren van de betrokken ministeries natuurlijk
niet vergeten hun ministers op de hoogte te houden van het doen en laten van
het Kabinet van de Koningin.Hoe gaat dat tijdig inlichten van de ministers eigenlijk in zijn werk?
Is er sprake van een rechtstreeks contact tussen de directeur van het Kabinet
van de Koningin en de minister? Of gaat het via een ambtelijke tussenpersoon
met het risico dat de informatie in kwestie niet tijdig of zelfs helemaal
niet terecht komt bij de minister? Ik krijg graag een helder antwoord van
de minister-president.Ik zie niet in wat er mis is om de directeur van het Kabinet van de Koningin
maandelijks, zo niet wekelijks even te laten bijpraten met de secretaris-generaal
van het ministerie van Algemene Zaken. Zij werken op loopafstand van elkaar,
zo niet een steenworp afstand. Soms blijken zij zelfs naast elkaar te zitten...
Ik zou zeggen: praat bij!Op de mogelijkheid dat medewerkers van het Kabinet van de Koningin, dus
niet de directeur zelf, ook contacten kunnen leggen met derden, wordt in het
geheel niet ingegaan. Is hierin reeds voorzien? Inzake de contacten met inlichtingen-
en veiligheidsdiensten en daaraan gelieerde diensten en personen ziet de LPF
liever helemaal geen rol weggelegd voor het Kabinet van de Koningin.Ik geef toe dat het hypothetisch is, maar gesteld dat een aanstaand lid
van het Koninklijk Huis zich zou aandienen met een fascinatie voor personen
met een criminele achtergrond. Ik benadruk dat de stelling volstrekt hypothetisch
is. Het is dan niet aan de directeur van het Kabinet van de Koningin, maar
aan de betrokken ministers om contact te zoeken met de betrokken veiligheidsdiensten
om een eventueel antecedentenonderzoek te verrichten. Vanwege de tijd zal
ik daar niet lang bij stilstaan, maar mijn fractie heeft over de verhouding
van mevrouw Mabel Wisse Smit met prins Friso vragen gesteld. Mevrouw Kalsbeek
heeft om een brief gevraagd. Ik neem aan dat de minister-president daarop
niet wil vooruitlopen, maar wij zijn buitengewoon benieuwd wat
er precies aan de hand is.Het is wel de zoveelste keer dat het optreden van de AIVD en de communicatie
tussen AIVD en ministeries te wensen over laat. Ik noem natuurlijk de falende
beveiliging van Pim Fortuyn en het eerder aangehaalde onderzoek naar De Roy
van Zuydewijn. In concreto: hoe gaan de minister-president en de ministers
van BZK en Justitie om met het feit dat de AIVD beter kan functioneren? Ik
doel met name op het duurzaam verbeteren van de communicatie tussen de AIVD
en de ministers en ministeries. Het goed functioneren van een ambtelijke dienst
valt of staat met de wijze waarop de politieke leiding functioneert. Een vierde
macht ontstaat alleen als een krachtige leiding ontbreekt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb de indruk dat de heer Herben nu aan wensdenken doet. Hij trekt
een heldere conclusie, maar wil daar niet over spreken. Ik kan dat laatste
billijken. Toch trekt hij de conclusie dat voor de zoveelste keer het optreden
van de AIVD te wensen overlaat. Dat lijkt mij ook vanuit zijn optiek een premature
conclusie. Of heeft hij die conclusie al getrokken zonder te weten wat er
gebeurd is?De heer Herben (LPF):Zoals mevrouw Kalsbeek gisteren zei, wil ook ik zorgvuldig zijn en het
antwoord van de minister-president afwachten. Er ligt een verhaal van Thomas
Lepeltak alias Stan Huijgens dat de Koningin eigenhandig de aankondiging van
de verloving van haar zoon zou hebben doorgezet zonder voldoende onderzoek
te verrichten. Peter de Vries speurt een getuige op.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik vraag niet dat debat te openen en het Stan Huijgens-journaal te citeren.
U zegt er niet over te willen spreken. U heeft over deze kwestie vragen gesteld,
maar u heeft de antwoorden niet nodig om nu al de conclusie te trekken dat
de AIVD opnieuw te kort is geschoten. Dat kan een parlementariër niet
doen!De heer Herben (LPF):Als u goed geluisterd had, had u gehoord dat ik niet gezegd heb dat de
AIVD tekort is geschoten. Ik heb gezegd dat het goed functioneren van een
ambtelijke dienst valt of staat met de wijze waarop de politieke leiding functioneert.
Een vierde macht ontstaat alleen als krachtige bewindslieden ontbreken. Ik
leg dus niet de vinger bij de AIVD. Als een ambtelijke dienst niet goed functioneert,
is dat niet de schuld van de ambtenaar in kwestie, maar van de betrokken bewindsman.
Ik doel daarmee niet op het verhaal over de ministeriële verantwoordelijkheid
als wel op daadkrachtig leiding geven.De heer Rouvoet (ChristenUnie):U heeft letterlijk gezegd: het is de zoveelste keer dat het optreden van
de AIVD te wensen over laat. Als u die woorden terugneemt, zijn wij eruit.De heer Herben (LPF):Het is de zoveelste keer dat de communicatie tussen AIVD en de ministeries
zwaar te wensen overlaat. Daar gaat het nu juist om. Het gaat om de communicatie
tussen de departementen. Ik ben best bereid, aan te nemen dat de AIVD te goeder
trouw en naar eer en geweten zijn werk verricht. Dat de ministers en de minister-president
hun best doen, wil ik ook graag aannemen, maar het gaat mij vooral om de communicatie.
Als je het hebt over "tijdig inlichten" ben je in een zwakke positie.De heer Van Bommel (SP):Volgens mij is ook niet vastgesteld dat er sprake is van gebrekkige communicatie
of niet tijdig communiceren tussen AIVD en departementen. Kunt u daar nog
een toelichting op geven?Ik wil het even hebben over uw eigen verantwoordelijkheid. Wat heeft u
als lid van de commissie die toezicht houdt op de AIVD de afgelopen dagen
gedaan? Hebt u die commissie bij elkaar laten roepen?De voorzitter:Mijnheer Van Bommel, ik corrigeer u op twee punten. De heer Herben is
geen lid van die commissie. Bovendien wordt over die commissie hier niet gesproken.De heer Van Bommel (SP):Ik heb nog een vraag gesteld over uw opmerking met betrekking tot de communicatie,
namelijk dat de AIVD niet tijdig gecommuniceerd had met de departementen.
Waar haalt u dat vandaan? Kunt u dat onderbouwen?De heer Herben (LPF):In het debat over de affaire-Margarita is toch gebleken dat de minister-president
niet op de hoogte ervan was dat het Kabinet van de Koningin een opdracht had
verstrekt? Dan is er toch sprake van miscommunicatie? Bij het debat over de
beveiliging van Fortuyn is gebleken dat opdrachten van een minister in de
pijplijn bleven steken en dat de stand van zaken niet teruggecommuniceerd
werd. Dan is er toch sprake van een miscommunicatie? Daar maak ik mij zorgen
over, zeker als het zo in het vage blijft bij deze proeve van een besluit
en het Kabinet van de Koningin niet eenduidig wordt geplaatst bij het ministerie
van Algemene Zaken, waardoor het toch structureel een tête à
tête tussen de heren blijft. In de toekomst zou dit dus mis kunnen gaan.De voorzitter:Ik zie dat de heer Van Bommel opnieuw wil interrumperen, maar wij gaan
niet twee debatten overdoen die al uitgebreid gevoerd zijn.De heer Van Bommel (SP):Dat zou ook mijn opmerking geweest zijn, voorzitter. Als de heer Herben
alleen maar oude koeien uit de sloot gaat halen als hij over de AIVD spreekt,
schieten wij natuurlijk niet op. Dan vind ik dat hij ook zijn opmerking over
mevrouw Wisse Smit niet had moeten maken.De heer Herben (LPF):De spreektijd schiet tekort om nu uitgebreid stil te kunnen staan bij
het functioneren van de Rijksvoorlichtingsdienst. Daarom volsta ik met twee
korte vragen. Welke activiteiten gaat de Rijksvoorlichtingsdienst ontwikkelen
om de burger goed te informeren inzake Europa, in het bijzonder met het oog
op het komende referendum? Punt is dat de Rijksvoorlichtingsdienst zich moet
beperken tot feitelijke informatieverstrekking en niet opiniërend mag
optreden. Mijn tweede vraag is: wat is de meest actuele stand van zaken met
de verbouwing van het Catshuis? Wanneer kunnen wij in het kader van het dichten
van de kloof tussen politiek en burger verwachten, dat de openingstijden van
het Catshuis bekend worden gemaakt? Hoe staat het in dat verband met de koninklijke
paleizen? De LPF-fractie zou het op prijs stellen als de Rijksvoorlichtingsdienst
rondleidingen in die paleizen zou gaan verzorgen, om op die manier
het vorstenhuis en de bevolking dichter tot elkaar te brengen.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. De minister-president heeft het waarden- en normendebat hoog
op de politieke agenda geplaatst. De invulling van dat voor mij toch nog wel
wat vage begrippenpaar wordt toegespitst op onderwijs, veiligheid, jeugdbeleid
en integratie. Op zichzelf is dat een juiste keuze, omdat de overdracht en
de handhaving van waarden en normen op die terreinen een duidelijke rol spelen.
In het publieke debat wordt echter steeds vaker de vraag gesteld: waar moeten
nieuwkomers in onze samenleving zich op richten, wat zijn waarden en normen
en wat willen wij nieuwkomers bijbrengen? In wezen is dat een vraag naar onze
nationale identiteit.Wat de D66-fractie betreft, dient in elk geval gefocust te worden op het
beginsel van individuele keuzevrijheid van partner, beroep en levensovertuiging.
Met name bij sommige geloofsinterpretaties van de islam levert die keuzevrijheid
problemen op. Gisteren hebben wij hier nog gesproken over meisjes die in ernstige
problemen kunnen worden gebracht. Wat wij op scholen zien inzake homoseksuele
geaardheid, mag natuurlijk ook absoluut niet. Ook agressie over het veranderen
van geloof kan niet getolereerd worden.Ook moeten wij, wat ons betreft, focussen op het beginsel van vrijheid
van meningsuiting en van publieke discussie met andersdenkenden zonder dat
er geweld wordt gebruikt, en op het beginsel van fundamentele gelijkwaardigheid
van man en vrouw en dat van de scheiding van kerk en staat. Zeker nu Nederland
deel uit gaat maken van een steeds groter wordende Europese Unie is de vraag
van groot belang, wat de nationale identiteit behelst. Ons cultureel erfgoed
in Nederland, maar ook in andere landen, speelt daarbij een belangrijke rol.
Op welke gebieden zoals wetenschap, taal, cultuur en sport valt er aandacht
te geven aan die nationale identiteit? Hoe kan die verder ontwikkeld worden
zonder te vervallen in simpel vlagvertoon?In dat kader heb ik gelezen dat de minister-president heeft geantwoord
dat wij misschien maar niet meer aan wereldtentoonstellingen mee zouden moeten
doen. Dat is echter misschien juist wél een goed idee als het gaat
om het uitbouwen van een nationale identiteit.Ik heb gesignaleerd dat in alle Europese landen diezelfde vraag speelt.
Wij stellen dan ook voor dat tijdens het Nederlandse voorzitterschap een internationale
conferentie wordt georganiseerd, waarin het thema "nationale identiteit in
een steeds groter wordend Europa" centraal staat. Ik denk dat bij de voorbereiding
van die internationale conferentie de WRR een goede rol kan spelen. Over enkele
maanden komt een rapport van die raad uit over normen en waarden en wij menen
dat de verbinding met Europa op een goede manier gelegd kan worden.De WRR komt vaak met rapporten die over de lange termijn gaan en een integraal
beleid betreffen. Die rapporten zijn interessant en verdienen ook een integrale
reactie van het kabinet. Ik heb echter gemerkt dat de reactie van het kabinet
soms per vakdepartement wordt gegeven. Dat moet echt anders. Wij willen dat
het kabinet juist een integrale visie presenteert over zo'n rapport.Ik maak een compliment over de VBTB-begrotingen zoals die aan de Kamer
zijn gepresenteerd. In het algemeen staan daar duidelijke doelstellingen in
opgenomen. Zo stelt bijvoorbeeld de minister van OCW dat het lerarentekort
in 2007 moet zijn teruggebracht tot ongeveer 2200. Wat is nu de opvatting
van de minister-president over de positie van ministers die hun doelstellingen
niet halen? Is in het kabinet de afspraak gemaakt dat zo'n minister dan uit
zichzelf terugtreedt? De D66-fractie vindt dat een minister die de doelstelling
niet gehaald heeft, een goed verhaal moet hebben waarom dat niet gelukt is.
Ontbreekt zo'n verhaal, dan vinden wij dat uit het niet halen van een doelstelling
politieke consequenties moeten kunnen worden getrokken.Ik heb een aantal vragen over het communicatiebeleid. Welke voortgang
is er geboekt bij het moderniseren en professionaliseren van de communicatiefunctie
bij de departementen? Wat is de rol van de Academie voor overheidscommunicatie
hierin? Is het een idee om die academie te laten samenwerken met het hoger
onderwijs? Wat is de voortgang van het actieprogramma onderwijscommunicatie,
die zorgdraagt voor uitvoering van de aanbevelingen van de commissie-Wallage?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb nog een vraag over de relatie tussen het afrekenen in VBTB-termen
en politieke consequenties. Het lijkt heel krachtig wat de heer Dittrich zegt,
maar misschien heb ik het niet goed begrepen. Ik begrijp dat een minister
zonder goed verhaal bij niet behaalde resultaten weg moet, maar mag blijven
zitten als hij wél een goed verhaal heeft. Dat is toch nu al meestal
de praktijk? Wat verandert deze oproep van de heer Dittrich dan?De heer Dittrich (D66):Het grote verschil is dat nu in de begrotingen de doelstellingen zijn
vermeld. Ik vind dat bijvoorbeeld de minister van OCW zich nu kwetsbaar heeft
opgesteld door de genoemde doelstelling op te nemen. Als er straks een ruim
groter lerarentekort is dan die 2200 en de minister van OCW geen goede argumenten
heeft waarom zij haar eigen doelstelling niet gehaald heeft, vind ik dat wij
een breuk moeten maken met het verleden waarin wij vaak spraken over "sorry-democratie",
en dat de minister consequenties moet trekken. Anders is het natuurlijk aan
de Kamer om die consequentie aan te geven.De heer Vendrik (GroenLinks):Nu, wat het lerarentekort betreft, is de kans dan vrij groot dat mevrouw
Van der Hoeven voortijdig moet opstappen. Zij gaat die doelstelling namelijk
niet halen met de middelen die beschikbaar zijn, maar dat debat voeren wij
verder wel bij de onderwijsbegroting. De vraag is nu, waar een minister in
de ogen van D66 aan moet voldoen bij het verklaren van een niet gehaalde prestatie.
Van een goed verhaal kunnen wij allemaal genieten, maar ik vind toch dat u
het iets meer moet duiden.De heer Dittrich (D66):Het is een terechte vraag die u stelt, maar die is nu niet te beantwoorden.
Het gaat per doelstelling en per minister, en het hangt ook af van de argumentatie.
Uit de argumentatie moet immers blijken wat de oorzaak is dat het niet is
gelukt om de doelstelling te halen. Ik wil dat nu niet verder invullen,
want wij moeten dat per geval bekijken.De heer Van Bommel (SP):Ik heb vooral belangstelling voor de uitleg van de heer Dittrich van wat
hij een goed verhaal noemt. Goede verhalen horen wij hier namelijk niet veel.
Wat is zijn uitleg van een goed verhaal? Aan wie is dat ter beoordeling? Hij
stelt de vraag aan de minister-president. Dat goede verhaal moet kennelijk
voor de minister-president ook een rol spelen in de ministerraad. Ik mag toch
hopen dat hij bedoelt dat de Kamer dat goede verhaal moet ontvangen en dat
het dus ter beoordeling van de Kamer is.De heer Dittrich (D66):Dat is een vraag naar de bekende weg, want natuurlijk is het de Kamer
die moet beoordelen of de argumentatie goed is die een minister geeft voor
het niet halen van de doelstellingen. Als het een goed onderbouwd en overtuigend
verhaal is, zullen wij niet moeilijk doen, maar als een minister niet overtuigend
kan aangeven waarom de doelstellingen niet gehaald zijn, heeft hij of zij
een probleem. Mijn vraag aan de minister-president was juist hoe daarover
door de ministers onderling is gesproken nu zij in al hun begrotingen met
die doelstellingen zijn gekomen. Ik heb hun daarvoor een compliment gegeven,
omdat zij zich kwetsbaar hebben opgesteld. In het verleden is dat anders geweest.
Maar het is natuurlijk niet vrijblijvend.De heer Van Bommel (SP):Ik kan wel dromen hoe dat is besproken door de ministers onderling. Die
zeggen tegen elkaar: je moet met een goed verhaal komen, dan heb je geen probleem.
Zo is het in het verleden altijd gegaan. De vraag is wat uw idee materieel
verandert aan de werkelijkheid die wij kennen. U verwijst naar de sorry-democratie.
U kent de Carrington-doctrine: het is geen schande dat een bewindspersoon
die zijn eigen functioneren beoordeelt, aftreedt als hij constateert dat er
iets mis is. Verwijst u naar de verantwoordelijkheid van de bewindspersoon
zelf? Betrekt u er ook de positie van de Kamer bij? Wat wilt u eigenlijk?De heer Dittrich (D66):U herhaalt in ietwat andere bewoordingen gewoon de vraag van de heer Vendrik
waarop ik al antwoord heb gegeven. U zegt: gaat u nu eens invullen waaruit
een goed verhaal bestaat. Ik heb al gezegd dat je dat per geval en per situatie
moet bekijken tegen de tijd dat de doelstellingen gerealiseerd moeten zijn.
U kunt dat nu niet aan mij vragen.De heer Van der Vlies (SGP):De heer Dittrich legt toch ten minste de suggestie in de Kamer en in zijn
vraagstelling dat het initiatief tot terugtreden binnen de ministerraad kan
liggen. Hoe zou zich dat dan verdragen met het initiatief dat in de Kamer
ligt voor een eventueel gewenst aftreden als iemand ondanks al zijn of haar
verhalen ver achterblijft bij wat wij van hem of haar hadden verwacht?De heer Dittrich (D66):Als ik de suggestie heb gewekt dat de Kamer daar niks over te zeggen heeft,
dat het alleen maar in de ministerraad moet worden besproken en dat het initiatief
bij de minister ligt, dan is die suggestie verkeerd, want natuurlijk is het
de Kamer die beoordeelt of de uitleg die de minister geeft van de reden waarom
bepaalde doelstellingen niet zijn gehaald overtuigend is. De Kamer moet daarover
natuurlijk haar eigen oordeel geven. Het kan zijn dat de Kamer zegt: wij verliezen
het vertrouwen in een minister die de eigen doelstellingen absoluut niet heeft
waargemaakt en niet overtuigend kan onderbouwen waarom dat zo is. Dat is natuurlijk
aan de Kamer, maar mijn vraag aan de regering is hoe daarover is gesproken
tussen de ministers onderling en wat er uit de ministerraad over kan voortkomen,
omdat het een trendbreuk met het verleden is dat de begrotingen nu zo helder
zijn opgesteld met doelstellingen.De heer Van der Vlies (SGP):Mij ontgaat toch echt wat het verschil is met wat wij tot nu toe hebben
meegemaakt, maar die vraag is al door collega's gesteld. Er zijn altijd in
elk kabinet afspraken gemaakt. Er zijn akkoorden gesloten. Er zijn doelstellingen
geformuleerd. Daar gaat zo'n ploeg voor. Er zullen altijd verhalen gehouden
zijn in situaties waarin men achtergebleven is bij de doelstelling. De Kamer
heeft een eigen verantwoordelijkheid in dat proces.De heer Dittrich (D66):Het grote verschil is, mijnheer Van der Vlies, dat al die doelstellingen
nu in de begrotingen geformuleerd staan. Als u kijkt naar de begrotingen van
een jaar of vijf of tien geleden, zult u zien dat de doelstellingen veel minder
helder waren geformuleerd. Er zijn nu veel meer ijkpunten voor de Kamer om
bij het uitoefenen van haar controlefunctie ten opzichte van het kabinet te
zeggen: dit waren de doelstellingen, dit zijn de middelen die jullie daarvoor
uittrekken, zo hadden jullie daar naartoe willen gaan, hoe komt het dat dit
niet is waargemaakt? De doelstellingen komen nu veel helderder in alle begrotingen
naar voren. Dat maakt de vraag extra interessant wat er gebeurt als een minister
vindt dat hij zijn eigen doelstellingen niet heeft gehaald. Dat de Kamer een
eigen verantwoordelijkheid heeft, is natuurlijk logisch.De heer Van der Vlies (SGP):Dat de begrotingen nu zo zijn ingericht dat er meer kwantitatieve doelstellingen
en taken in geformuleerd zijn, heeft te maken met het proces dat de Kamer
heeft ingezet met de derde woensdag van mei. In die sfeer moeten wij het trekken
en wat mij betreft ook houden.De heer Dittrich (D66):Dat ben ik helemaal met u eens. Daarom heb ik ook een compliment gegeven
aan dit kabinet voor het feit dat het als eerste kabinet die heldere doelstellingen
naar voren heeft gebracht.Ik vervolg nu mijn betoog. Wij zijn het er als D66-fractie niet mee eens
dat allerlei ministeries tegen betaling hun boodschap in tv-programma's van
de publieke omroep uitzetten. De publieke omroep wordt al uit belastinggeld
betaald. Wij betalen als belastingbetaler ook nog eens de voorlichting van
die departementen. Wij vinden dus dat dit te veel van het goede is. Bovendien
kan het publiek als het naar programma's van de publieke omroep kijkt vaak
niet doorgronden dat de overheid invloed heeft uitgeoefend op de inhoud van
zo'n programma. Er is geen transparantie. Mijn vraag is hoe de minister-president
hier tegenover staat.Tot slot sta ik stil bij de positie van het Kabinet van de Koningin. In
maart 2003 heeft de Kamer in het debat over de zogenaamde Margarita-affaire
de motie van mevrouw Kalsbeek en anderen aangenomen. In die
motie heeft de Kamer uitgesproken dat de ministeriële verantwoordelijkheid
voor al het handelen en nalaten van het Kabinet van de Koningin onhelder is
geregeld. De Kamer wil dat die ministeriële verantwoordelijkheid voor
het Kabinet van de Koningin ten volle tot gelding kan worden gebracht. Naar
de mening van de D66-fractie beantwoordt de notitie van de regering niet helemaal
aan de wens van de Kamer. Mevrouw Kalsbeek heeft nog een mooie historische
verhandeling gehouden. Wij vinden en vonden dat de minister-president de ministeriële
verantwoordelijkheid moet dragen voor het functioneren van het Kabinet van
de Koningin. In het voorstel is elke minister verantwoordelijk als het functioneren
op zijn of haar terrein ligt. Dat zet de poort open naar onduidelijke situaties.
Stel dat in een onverhoopt geval de directeur van het Kabinet zijn informatieplicht
schendt en de minister niet tijdig informeert, dan zou iedere keer weer moeten
worden bekeken welke minister verantwoordelijk is. Wij denken dat het veel
beter en helderder is dat het de minister-president is die de verantwoordelijkheid
draagt, omdat hij verreweg het meest frequent contact heeft met de Koningin.
Wij vinden dan ook dat plaatsing in hoofdstuk III het meest logisch is. Ik
besluit dan ook met de opmerking dat wij het voorstel van mevrouw Kalsbeek
kunnen ondersteunen.De heer Van Bommel (SP):Ik wil de heer Dittrich graag een vraag stellen over zijn voorgaande punt:
sponsoring door de overheid van televisieprogramma's of andere media. Hij
heeft daar bezwaar tegen. De SP deelt dat bezwaar. Wij hebben er eerder voorstellen
over gedaan. Nadat de heer Dittrich zijn bezwaar heeft uitgelegd, vraagt hij
de minister-president wat deze ervan vindt.De heer Dittrich (D66):Van de bezwaren, ja.De heer Van Bommel (SP):Dat is toch wel duidelijk, want de regering heeft op dat punt een gedragslijn.
Vindt u dat die gedragslijn moet veranderen? Kennelijk wel, want anders uit
u die bezwaren hier niet. Kunt u een idee geven van welke richting dat op
zou moeten gaan?De heer Dittrich (D66):Ik wil uiteraard eerst het antwoord van de minister-president afwachten.
Wij hebben onze bezwaren geformuleerd naar aanleiding van hetgeen onlangs
weer naar voren is gebracht en waarover D66 zelf al twee jaar geleden een
motie heeft ingediend, zoals u zich ongetwijfeld nog kunt herinneren. Bij
de mediabegroting zullen wij er uiteraard ook op terugkomen. Ik heb mijn bezwaren
nog een keer geformuleerd en wil graag van deze minister-president horen hoe
hij op die bezwaren reageert. Als het antwoord ons niet tevredenstelt, kunt
u verdere actie verwachten.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. De tijd is kort, dus ik heb slechts twee punten namens de
fractie van GroenLinks. Het eerste betreft het Kabinet van de Koningin. Er
is al veel over gezegd, maar de vraag die bij mijn fractie leeft is heel simpel:
wie heeft het laatste woord als het gaat om het functioneren van het Kabinet
van de Koningin? Dank voor de historische uiteenzetting in de notitie en ook
dank aan mevrouw Kalsbeek. Het waren smeuïge verhalen uit een ver verleden,
maar wat dit voorjaar actueel was, was dat het Kabinet van de Koningin op
verzoek van de majesteit eigenstandig een actie in werking heeft gezet en
een beroep heeft gedaan op een ander overheidsapparaat, de AIVD, zonder dat
iemand daarvan wist, laat staan daarvoor toestemming had gegeven. Het is goed
dat de minister-president in de notitie aangeeft dat hij de kwestie van de
ministeriële verantwoordelijkheid definitief goed wil regelen. De ministeriële
verantwoordelijkheid moet ook waargemaakt worden. Dat betekent volgens mij
dat de minister-president – ik zie werkelijk niet welke andere minister
dat zou moeten zijn – niet alleen ministerieel verantwoordelijk en aanspreekbaar
is voor het functioneren van het Kabinet van de Koningin, maar ook in het
functioneren van het Kabinet het laatste woord heeft. Dat lees ik nergens.
Ik lees het niet in de notitie en ik lees het ook niet in het koninklijk besluit,
met name als het gaat om artikel 3. De betreffende minister moet vooraf ingelicht
worden door het Kabinet van de Koningin. De vraag is inderdaad of de beoordeling
of er ingelicht moet worden bij het kabinet ligt. Veel belangrijker is echter
de vraag wie het laatste woord heeft als er een verschil van mening ontstaat
over het beroep dat het Kabinet van de Koningin doet op de betreffende minister
of het onder hem of haar vallende onderdeel van de overheid. Die kwestie is
niet in de notitie geregeld, maar ik denk dat het amendement van mevrouw Kalsbeek
dit wel doet.Ik vind het echter evenzeer van belang dat ook de minister-president zich
hierover uitspreekt. Ik hoop dat de minister-president het laatste woord gaat
krijgen over het functioneren van het Kabinet van de Koningin. Ik leg het
koninklijk besluit naast de affaire-De Roy van Zuydewijn/Margarita van dit
voorjaar. Stel dat de minister van Binnenlandse Zaken een verzoek krijgt van
het Kabinet van de Koningin om de AIVD een onderzoek te laten instellen naar
een persoon die wellicht in het huwelijk zal treden met een van de leden van
het Koninklijk Huis. Stel dat de minister van Binnenlandse Zaken goede redenen
heeft om te zeggen: ik voldoe niet aan dat verzoek. Wie heeft dan het laatste
woord? Volgens mij was dat de prangende kwestie en die wordt net niet goed
geregeld. Ik vind het prima dat de minister-president zich in het kader van
de ministeriële verantwoordelijk opoffert en zich overal op laat aanspreken,
maar ik wil hem helpen zodat hij die verantwoordelijkheid ook ten volle kan
waarmaken. Als de minister-president zich daarover uitspreekt, dan is dat
voor altijd helder. Ik denk dat mevrouw Kalsbeek hem helpt met het amendement
dat zij heeft ingediend. Wij steunen het amendement waarmee die zaak wordt
geregeld voluit. In dat geval zal de door mevrouw Kalsbeek aangehaalde geschiedenis
ook daadwerkelijk tot het verleden behoren.Mijn laatste punt betreft het Innovatieplatform. Ik vind het een prachtig
initiatief en het is heel goed dat de minister-president daaraan zelf leiding
geeft. Als de minister-president uit de rijen van GroenLinks afkomstig zou
zijn, dan had hij natuurlijk gezorgd voor een duurzaamheidsplatform met veel
aandacht voor kennis en technologie. Het accent ligt nu iets
anders, maar het initiatief is goed. Er zijn echter een paar kwesties die
mij pijn doen en die wil ik de minister-president als chef van het Innovatieplatform
voorleggen.Gaan wij echt naar die kenniseconomie? Ik kijk voor het antwoord naar
de begroting van 2004 en latere jaren. Het budget voor infrastructuur, groeit
de komende jaren met 4%, terwijl het budget voor onderwijs groeit met 1,6%.
Opnieuw draait het dus om Nederland distributieland. Het uitdrukken van de
onderwijsuitgaven als percentage van het nationaal inkomen, is een tweede
maat om te kijken hoe serieus deze intentie van het kabinet is. Dat percentage
blijkt te dalen en wij liggen nu al 15% onder het OESO-gemiddelde. Onze benchmark
is kennelijk Oost-Europa. Dat lijkt mij strijdig met de ambitie van dit Innovatieplatform.
Als wij vervolgens kijken waar het krimpende budget voor Nederland als kennisland
naartoe gaat, stemt mij dat ook niet vrolijk. Bovendien baart de samenstelling
van het platform mij enige zorgen. Waarom zit het mbo niet in het platform?
Het vmbo kampt met grote tekorten en de grootste uitval van leerlingen. Ik
zie dat de minister-president zich vooral bemoeit met de organisatie van de
Champions league, terwijl je in een kenniseconomie vooral moet beginnen met
het amateurvoetbal. Ik weet niet of wij volgend jaar de Europacup halen, maar
het amateurvoetbal kan in Nederland goed geregeld worden en daar zou meer
aandacht aan moeten worden besteed.Vervolgens rijst de vraag of Nederland kennisland alleen draait om Nederland
bètaland. Ook daar wringt de samenstelling van het platform. Waar blijft
de dienstensector, die goed is voor driekwart van de werkgelegenheid? Ook
de dienstensector scoort onder het Europese innovatiegemiddelde. Waarom is
die sector niet vertegenwoordigd in het platform? Liggen de groeimogelijkheden
niet juist in de creatieve industrie en de culturele economie: media, marketing,
vermaak, cultuur, architectuur? Is ons meest succesvolle exportproduct niet
Big Brother? Ik houd zelf niet van dergelijke televisieprogramma's, maar zij
verkopen wel goed. Waarom zit er niet een Rem Koolhaas, een Paul Verhoeven,
een Marcel Wanders of een Joop van den Ende in het platform? Waar zijn de
jonge mensen die vorm moeten geven aan de culturele kant van de kenniseconomie?Ik kom nu te spreken over de rol van het bedrijfsleven. De Nederlandse
kennisparadox leert ons juist dat het mis gaat bij het bedrijfsleven. Waar
het buitenland likkebaardend kijkt naar het onderzoek van onze universiteiten,
slaagt ons bedrijfsleven er niet in deze schatkamer om te zetten in innovatieve
producten en diensten. Volgt hier niet uit dat wij vooral het falende bedrijfsleven
verre moeten houden van het prima presterende onderzoek? Het onderzoek is
niet het probleem, maar het gaat om de toepassing. Uit de lezing die deze
minister op 1 september gaf, blijkt dat hij het bedrijfsleven juist grotere
invloed wil geven op het onderzoek. Dat is toch de omgekeerde wereld?Waar doen wij het voor? Kennis is natuurlijk geen doel, maar een middel.
Deze minister-president zou er goed aan doen om hier zijn wat verder reikende
ambitie met dit platform en zijn visie op wat kennis betekent voor deze samenleving
ten beste te geven. Wat mij betreft kan er maar één einddoel
zijn: een duurzame ontwikkeling. Wij moeten afstappen van de distributie-economie
en op weg gaan naar een duurzame kenniseconomie. Ik hoop dat de minister-president
dat met mij eens is, want dan komen wij nog ergens in dit land.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik heb drie minuten voor drie onderwerpen: waarden en normen,
het Kabinet van de Koningin en de politiek assistenten.Tijdens de algemene politieke beschouwingen heb ik over het debat over
waarden en normen opgemerkt dat het goed is dat er extra geld komt voor veiligheid,
jeugdbeleid en integratie, maar dat wij dat niet gemakshalve geheel op het
conto moeten schrijven van dit debat. Die visie klinkt natuurlijk aantrekkelijk,
maar het waarden- en normendebat is niet de enige oorzaak dat juist die terreinen
extra geld krijgen. Dat neemt niet weg dat ik er wel blij mee ben.Over de communicatieaanpak onder leiding van de RVD waarover in de begroting
wordt gesproken, merk ik het volgende op. Ik vind het uitstekend dat burgers
worden geïnformeerd over het beleid. Ik hecht alleen nog meer waarde
aan het tweede deel van de opdracht van die communicatieaanpak, namelijk het
blijven stimuleren van het publieke debat. Heeft de minister-president concrete
voornemens om dat publieke debat nieuwe impulsen te geven? Ik doe een appèl
op de minister-president om eigener beweging de kerken blijvend bij dit debat
te betrekken. Kan hij mij toezeggen dat hij daartoe initiatieven zal ontplooien?
Ik ben het eens met mevrouw Smilde dat het proces gericht moet blijven op
het concreet benoemen van waarden en normen. Het viel mij overigens op dat
zij in dat verband wel belangrijke waarden noemde als respect en veiligheid,
maar waarden als het opkomen voor de kwetsbaren en goed rentmeesterschap oversloeg.
Gezien het uitgangspunt van het CDA zouden dat voor haar juist heel belangrijke
waarden moeten zijn om te blijven benoemen.Ik kom nu te spreken over het Kabinet van de Koningin. De aanleiding om
hierop in te gaan is de motie van mevrouw Kalsbeek en de noodzaak om de onduidelijkheid
weg te nemen over de ministeriële verantwoordelijkheid voor het handelen
van de directeur van het Kabinet van de Koningin. Hiertoe werd bijvoorbeeld
gewezen op plaatsing in hoofdstuk III van de begroting van Algemene Zaken.
Je kunt daarom niet zeggen dat de motie niet is uitgevoerd, want er staat
"bijvoorbeeld". Ik dank de minister-president voor zijn notitie. Het doet
mij goed dat deze de stellige bewering bevat dat er volledige ministeriële
verantwoordelijkheid bestaat voor het beheer en het functioneren van het Kabinet
van de Koningin en zo hoort het ook. Wel wordt onderkend dat er enige verheldering
mogelijk en ook gewenst is door middel van een nieuw koninklijk besluit in
plaats van die uit 1840 en 1893. Daarmee wordt onder meer ondubbelzinnig de
inlichtingenplicht van de directeur vastgelegd. Dat zijn allemaal goede punten.Ook de plaatsing onder een begrotingshoofdstuk is van belang. Overigens
is dit voor de ministeriële verantwoordelijkheid als zodanig niet van
doorslaggevend belang. Volgens de minister-president komt hoofdstuk I
niet in aanmerking omdat het Kabinet van de Koningin niet tot de hofhouding
behoort. Plaatsing onder hoofdstuk III zou de indruk wekken dat het Kabinet
van de Koningin een ambtelijke organisatie is die onder AZ valt. Weliswaar
bekleedt het Kabinet van de Koningin een eigensoortige positie, maar niet
zoals adviesorganen, planbureaus en andere in de Grondwet genoemde organen
en organisaties die onafhankelijk van de regering functioneren. Daarom ligt
plaatsing onder hoofdstuk II het meest voor de hand. Onder dit hoofdstuk vallen
ook het Kabinet van de gouverneur van de Nederlandse Antillen en het Kabinet
van de gouverneur van Aruba. Daarmee wordt de minister van BZK verantwoordelijk.Ik kan mij redelijk vinden in die overwegingen, maar zit nog wel met de
vraag of de regeling van de ministeriële verantwoordelijkheid als consequentie
hiermee uiteindelijk het meest helder is geregeld. Ik ben nog niet helemaal
overtuigd, omdat ik uit de notitie begrijp dat de minister van BZK weliswaar
verantwoordelijkheid draagt voor het beheer van het Kabinet van de Koningin
en daar volgens de notitie ook erg goed in is, maar dat de praktijk dat de
minister-president als eerste verantwoording moet afleggen aan het parlement
over het functioneren van het Kabinet van de Koningin, niet zomaar zal veranderen.
Bovendien zal benoeming en ontslag van de directeur op voordracht geschieden
van de minister-president, in overeenstemming met de minister van Binnenlandse
Zaken.Verder wordt er over de inlichtingenplicht van de directeur geschreven,
dat die weliswaar op de ministers in het algemeen betrekking heeft, maar dat
die, gelet op diens eerste verantwoordelijkheid voor de Koning, voor de minister-president
in het bijzonder geldt. Al met al wekt dat toch de indruk van een lichtelijk
gewrongen constructie. Ik zeg het zoals ik het voel.Het zal zeker waar zijn dat plaatsing op een andere begroting weer andere
vragen oproept. Ik voel mij ook wel aangesproken door de opmerking van collega
Van Beek, dat het bezwaar dat plaatsing bij AZ verkeerde indrukken kan wekken,
relatief eenvoudig kan worden ondervangen.Ik heb anderzijds het gevoel dat er meer aan de hand is, want hoe je het
ook wendt of keert, de minister van Algemene Zaken zal bij plaatsing op zijn
begroting toch in een andere positie staan tegenover het Kabinet van de Koningin
dan tegenover bijvoorbeeld de Wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid.
Ik ben er nog niet uit, dus ik vraag de minister-president om uitvoerig in
te gaan op met name het laatste punt. Het betreft een belangrijk argument
in zijn overwegingen. Ik hoop aan het eind van dit debat op dit punt een conclusie
te kunnen trekken.Tot slot wil ik nog enkele opmerkingen maken over de politiek assistenten.
In de brief van 15 september jl. wordt herhaald dat zij zich met name richten
op de ondersteuning van de bewindspersoon in het kader van de politieke beweging
waarvan zij deel uitmaken. Dit betreft precies mijn bezwaar tegen deze functionarissen.
Ik zeg nog een keer dat dit niet persoonlijk bedoeld is. In het spoor van
oud-collega Schutte is de fractie van de ChristenUnie van mening dat het fenomeen
van politiek assistent niet past bij het gegeven dat ministers en staatssecretarissen
dienaren van de Kroon zijn: hoe dichter bij de Kroon, des te minder partijman
of -vrouw. Bewindslieden hebben zo'n functionaris ook niet nodig, omdat ambtenaren
zeer goed in staat zijn om hun minister of staatssecretaris bij de uitvoering
van hun beleid – en daar gaat het om – te dienen, wie het ook
is.Ik maak de ministers Hoogervorst en Remkes mijn complimenten, want kennelijk
kunnen zij wél functioneren zonder politiek assistent, zo begrijp ik
uit de brief van de minister-president. En zo hoort het ook.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter. Een van de drie motto's van dit kabinet luidt:
minder regels. In dat licht is het lichtelijk curieus dat al bij de eerste
begrotingshoofdstukken die aan snee komen, de regering een regeling voorstelt
voor een instituut dat het al bijna 200 jaar doet zónder regeling.
En dat, voorzitter, naar aanleiding van een nogal opgeklopte affaire waar
wij als parlement ook nog eens een toefje bovenop hebben gelegd.Met deze inleiding heb ik de twee elementen genoemd die ik aan de orde
wil stellen in mijn korte spreektijd. Ik begin met de notitie inzake het Kabinet
van de Koningin. De ophef, eerder dit jaar, over de affaire-Margarita leidde
tot een in velerlei opzicht memorabel Kamerdebat. De uitkomst van dat debat
was de motie-Kalsbeek, waarin werd gevraagd "al het nodige te doen opdat de
ministeriële verantwoordelijkheid voor het Kabinet van de Koningin ten
volle tot gelding kan worden gebracht". De onderhavige notitie is het antwoord
van de regering op die Kameruitspraak.Om kort te gaan, de SGP-fractie vindt de notitie een evenwichtig stuk,
waarin de staatsrechtelijke puntjes nog eens op de i worden gezet. Het kabinet
maakt helder dat ons constitutionele bestel voorziet in een sluitend stelsel
van ministeriële verantwoordelijkheid, ook voor het Kabinet met een grote
K. Tegelijkertijd maakt de notitie duidelijk dat die verantwoordelijkheid
alléén tot haar recht kan komen als de communicatie tussen de
directeur van het Kabinet en de verantwoordelijke bewindslieden optimaal is.
Artikel 3 van het ontwerp-koninklijk besluit voorziet daarin met de inlichtingenplicht
van de directeur.Veel woorden zijn vervolgens in de notitie gewijd aan de vraag: moet het
Kabinet van de Koningin, om de ministeriële verantwoordelijkheid tot
gelding te kunnen brengen, ondergebracht worden bij hoofdstuk III van de rijksbegroting,
bij AZ dus? Ik wijs erop dat de motie-Kalsbeek c.s. (en ik ben een van die
"c.s.", dus heb ik ook nog enig recht van spreken) dit, blijkens het woordje
"bijvoorbeeld", als een mogelijkheid oppert en níet als een dwingende
eis. De kabinetsnotitie komt tot de conclusie dat dit niet nodig en niet gewenst
is. Het hoofdargument daarvoor is dat het Kabinet van de Koningin een geheel
"eigensoortige" positie inneemt in ons staatsbestel.Na opgemerkt te hebben dat de term "eigensoortig" in Den Haag is geïntroduceerd
door wijlen premier Den Uyl om daar de merkwaardige politieke status van zijn
kabinet mee aan te duiden, wil ik namens mijn fractie vaststellen dat zij
de argumentatie van het kabinet op dit punt overtuigend vindt. In de notitie
passeren twee andere mogelijkheden de revue, namelijk onderbrenging bij hoofdstuk
I (Huis der Koningin) of bij hoofdstuk III (AZ). De afweging om daar tussenin
te blijven zitten, is onzes inziens terecht. De staatsrechtelijke positie
van het Kabinet, dat een trait d'union is tussen het staatshoofd
en de ministers, wordt prachtig gemarkeerd door het een staatkundige positie
te geven tussen het Huis der Koningin en het departement van Algemene Zaken.Ten slotte maak ik een opmerking over de aanleiding tot de notitie, de
affaire-Margarita. Het is nu een halfjaar later. Wie nu nog eens achterom
kijkt naar die affaire en die tot de juiste proporties terugbrengt, kan niet
ontkennen dat ook deze affaire wel erg veel had van de zoveelste hype. Wie
de kranten van die dagen nog eens opslaat, zou bijna de indruk krijgen dat
ons land toen op het randje van een constitutionele crisis balanceerde. Naar
aanleiding van deze en vergelijkbare affaires wordt beseft, ook door de pers
(zie de rapporten en de interne discussies hierover), dat een portie gezonde
Hollandse nuchterheid en kritische zin ons kan behoeden voor overhaaste en
onbekookte acties en reacties.De les die mijn fractie hieruit trekt, is dat ook volksvertegenwoordigers
ervoor moeten oppassen op de loop te gaan met allerlei perspublicaties, over
welk onderwerp dan ook. Het risico daarbij op hol te slaan, is namelijk erg
groot. Ik wil dit hier en nu nog maar eens gezegd hebben, mede tegen de achtergrond
van persuitingen die nu weer de ronde doen over een wellicht toekomstig lid
van het Koninklijk Huis. Zoals gezegd: wat meer nuchterheid en kritische zin
zou ook ons, als parlement, niet misstaan.Ten slotte: de uitwerking van het normen- en waardendebat in de massamediale
campagnes van de overheid laat ik even rusten totdat de door de regering voor
later dit jaar aangekondigde brief er is. Het is duidelijk dat de SGP-fractie
zeer hecht aan het debat over normen en waarden. Alle mogelijke rechtmatige
middelen moeten daartoe uit de kast worden gehaald, want het betreft een gezamenlijke
verantwoordelijkheid. De overheid moet stimuleren en kerken, verenigingen,
burgers en allerlei verbanden daarbij activeren. Ik weet dat de minister-president
daarmee bezig is. Ik weet ook dat goede initiatieven zich aan het ontwikkelen
zijn. De minister-president is daarvan onlangs ook in kennis gesteld. Ik hoop
dat dit voldoende daadkracht ontwikkelt in zijn portefeuille en op zijn plaats
om dat inhoudelijk op een goede wijze te doen, toegesneden op de concrete
praktijk van het leven van alledag.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.15 uur tot 14.00 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd.Ik geef het woord aan mevrouw Kalsbeek tot het uitbrengen van verslag
namens de commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Mijnheer de voorzitter. De commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven
heeft de stukken onderzocht die betrekking hebben op de heer C. Bremmer te
Voorschoten. De commissie is eenparig tot de conclusie gekomen dat hij terecht
benoemd is verklaard tot lid van het Europees Parlement. De commissie stelt
vast dat hij op grond van de nationale bepalingen tot lid van het Europees
Parlement kan worden toegelaten.De commissie stelt voor, dit te berichten aan de voorzitter van het Europees
Parlement en aan de benoemde. Tot slot stelt de commissie voor, het volledige
rapport in de Handelingen op te nemen.De voorzitter:Ik dank de commissie voor haar verslag en stel voor, dienovereenkomstig
te besluiten. Het volledige verslag van de commissie zal als noot aan de Handelingen
worden toegevoegd.Daartoe wordt besloten.(De noot is opgenomen aan het eind van deze editie)1De voorzitter:Wij feliciteren de heer Bremmer met zijn lidmaatschap van het Europees
Parlement. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-334-348.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl