Behandeling wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2004 (29200 V), over moties Ferrier c.s. over:  - stapsgewijze verhoging uitgaven ontwikkelingssamenwerking via het bilaterale kanaal (29234, nr. 4);  - een stappenplan ter verwezenlijking van de doelstellingen van "ondernemen tegen armoede" (29234, nr. 5);  - en nog acht andere moties (29234, nr. 6, 7, 9, 10, 11, 13, 14 en 16)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 2650-2681

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

23-12-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 37, pagina 2650-2681

16-12-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29200-VToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 29234Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Provinciewet en de Gemeentewet in verband met aanpassing van de procedure tot benoeming van de commissaris van de Koning en de burgemeester (29012)Pagina 2605-2605
Stemmingen i.v.m. het wetsvoorstel Wijziging en aanvulling van de Wet op de identificatieplicht, het Wetboek van Strafrecht, de Algemene wet bestuursrecht, de Politiewet 1993 en enige andere wetten in verband met de invoering van een identificatieplicht van burgers ten opzichte van ambtenaren van politie aangesteld voor de uitvoering van de politietaak en van toezichthouders (Wet op de uitgebreide identificatieplicht), en vijf moties (29218, nrs. 16 t/m 20)Pagina 2605-2607
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Penitentiaire beginselenwet (plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders) (28980),over: - de motie-Wolfsen/Griffith over overleg met gemeentebesturen van de zogenoemde G30-gemeenten (28980, nr. 14); - de motie-Vos over behandeling bij oplegging van plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders (28980, nr. 15)Pagina 2603-2604
Presentie en opening (dinsdag 16 december 2003)Pagina 2593-2594
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Gemeentefonds voor het jaar 2004 (29200 B)Pagina 2608-2608
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 16 december 2003)Pagina 2602-2603
Vragen van het lid Joldersma (CDA) aan de minister van Justitie over het steeds vaker buiten de inrichting wonen van TBS'ers (mondelinge vragenuur)Pagina 2601-2602
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Provinciefonds voor het jaar 2004 (29200 C)Pagina 2608-2608
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 16 december 2003)Pagina 2681-2683
Vragen van het lid Bussemaker (PvdA) aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het achterhouden van informatie inzake de WAO-instroom (mondelinge vragenuur)Pagina 2594-2597
Behandeling wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2004 (29200 V), over moties Ferrier c.s. over: - stapsgewijze verhoging uitgaven ontwikkelingssamenwerking via het bilaterale kanaal (29234, nr. 4); - een stappenplan ter verwezenlijking van de doelstellingen van "ondernemen tegen armoede" (29234, nr. 5); - en nog acht andere moties (29234, nr. 6, 7, 9, 10, 11, 13, 14 en 16)Pagina 2650-2681
Vragen van het lid Eerdmans aan de minister van Justitie over mogelijk gebruik van de zogenaamde driekilogrens bij veroordeling van drugskoeriers op Schiphol (mondelinge vragenuur)Pagina 2597-2601
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over Suriname, te weten: - de motie-Karimi over toekenning van prioriteit aan de sector "Bestuur of Governance" (20361, nr. 108); - de motie-Brinkel c.s. over een beleidsnotitie over vorm en inhoud van toekomstige betrekkingen tussen Nederland en Suriname (20361, nr. 109)Pagina 2603-2603
Behandeling van de brief van de Enquêtecommissie Bouwnijverheid met haar afsluitend verslag (28244, nr. 56)Pagina 2609-2609
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2004 (29200 VII)Pagina 2608-2608
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen en de Wet op de geneesmiddelenvoorziening ter implementatie van richtlijn nr. 2001/20/EG inzake de toepassing van de goede klinische praktijken bij de uitvoering van klinische proeven met geneesmiddelen voor menselijk gebruik (Wetenschappelijk onderzoek met geneesmiddelen) (28804), over: - de motie-Kant over openbaarheid van onderzoeken (28804, nr. 16)Pagina 2607-2607
Noot 1: Rapport van de commissie voor Onderzoek van de geloofsbrieven inzake de benoeming van mevrouw J. Veenendaal te Purmerend tot lid van de Tweede KamerPagina 2684-2684
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Vreemdelingenwet 2000, houdende verlenging van de tijdelijkheid van de verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd (29224)Pagina 2605-2605
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet privatisering ABP in verband met de nadere normering van de indexatie van op 31 december 1995 ingegane pensioenen en reeds bestaande uitzichten op pensioen (29257),over: - de motie-Omtzigt/Depla over nabestaandenpensioen (29257, nr. 6)Pagina 2605-2605
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over coëxistentie gewassen, te weten: - de motie-Van Velzen over een verbod op commerciële grootschalige introductie van genetisch gemodificeerde organismen (21501-32, nr. 53); - de motie-Van Velzen over een wettelijk kader voor coëxistentie, aansprakelijkheid en keuzevrijheid voor consumenten en producenten (21501-32, nr. 54); - en nog twee andere moties (21501-32, nrs. 55 en 56)Pagina 2603-2603
Debat met de minister-president over de georganiseerde solidariteitPagina 2609-2650
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Vreemdelingenwet 2000 in verband met de wijziging van het stelsel van de rechterlijke toetsing van vrijheidsontnemende maatregelen (28749),over: - de motie-Vos over voorlichting over rechten op beroep tegen vrijheidsontneming (28749, nr. 7)Pagina 2604-2605

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 170 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling
van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor
het jaar 2004 (29200 V),- arbij
tevens aan de orde zijn:- de motie-Ferrier c.s. over een
stapsgewijze verhoging van uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking via het
bilaterale kanaal (29234, nr. 4);- de motie-Ferrier
c.s. over een stappenplan ter verwezenlijking van de doelstellingen van "ondernemen
tegen armoede" (29234, nr. 5);- de motie-Ferrier
c.s. over de ontwikkeling van beleidsvoorstellen om het conflict in Colombia
in zijn regionale context aan te pakken (29234, nr. 6);- de motie-Fierens c.s. over het opstellen van een grensoverschrijdende notitie
voor Colombia (29234, nr. 7);- de motie-Herben/Hirsi
Ali over structurele samenwerking tussen de ministeries van Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking
en van Defensie inzake het stabiliteitsfonds (29234, nr. 9);- de motie-Herben over limieten aan duur en budget per land
in het kader van de bilaterale hulp (29234, nr. 10);- de motie-Karimi c.s. over het afvoeren van Cuba van de bedrijfslevenlijst
(29234, nr. 11);- de motie-Karimi c.s. over
het terugdraaien van de stopzetting van de Nederlandse bijdrage aan UNIFEM
(29234, nr. 13);- de motie-Karimi/Van Bommel
over een actieve Nederlandse lobby jegens het Vaticaan inzake de hiv/aidsaanpak
(29234, nr. 14);- de motie-Van der Staaij/Huizinga-Heringa
over een SER-advies over de inzet van het bedrijfsleven in ontwikkelingssamenwerking
(29234, nr. 16).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter. Nederland is goed de weg kwijt in de internationale politiek.
Nu alle traditionele bakens van ons buitenlands beleid ineens weg lijken te
zijn, weet het kabinet zich geen raad. Dat is al enige tijd zo. De seinposten
van de VN, de EU en tot op zekere hoogte de NAVO zijn de oude niet meer. Er
was en is eigenlijk nog steeds gapende verdeeldheid tussen landen als gevolg
van het diep insnijdend conflict in Irak. Organisaties worden fors uitgebreid
met nieuwe landen en de machtspositie van Nederland daarbinnen blijft voorlopig
erg ongewis en wordt in elk geval niet groter. Nederland voelt zich intern
onzeker en heeft internationaal veel te weinig richting en initiatief, juist
nu het erop aankomt. Onze trouwe bondgenoot Amerika is niet alleen onder Bush
veranderd met zijn beleid van directe en forse machtspolitiek, er zijn dieperliggende
veranderingen overzee die een complete herijking van de transatlantische betrekkingen
broodnodig maken. Die fundamentele veranderingen heeft het kabinet-Balkenende tot nu toe
onderschat en al gauw en onterecht als anti-Amerikanisme afgedaan. Dan zijn
er de instituties die zo belangrijk zijn voor een klein land zoals Nederland;
dezelfde instituties die het nu net laten afweten als het moeilijk wordt.
De onzekerheid en de begrijpelijke angst bij onze burgers overheerst, dat
de grotere en machtige landen het onderling wel even zullen regelen. Als Europa
niet aan het Nederlandse beeld voldoet – wij wisten het toch zo goed? –
staan wij veelal bedremmeld als Calimero te kijken waar juist strategie, tactiek
en kracht vereist zijn. Nederland staat steeds vaker alleen in Europa en in
de wereld, zo becommentarieerde de hoofdredactie van de NRC gisteren terecht.Er is iets vreemds en heel zorgelijks aan de hand met de Nederlandse buitenlandse
politiek. Noch de internationale en tamelijk principiële verdeeldheid
over Irak, noch de onduidelijkheid over waar onze veiligheidspolitieke prioriteiten
liggen, noch de vraag of die meer effectief zijn in de strijd tegen het terrorisme
dan het traditionele militaire middel alleen en noch de angst dat verdieping
van de o zo noodzakelijke Europese samenwerking de uitbreiding bij lange na
niet bijbeent en Europa sociaal en economisch verlamt, hebben bij de Nederlandse
regering geleid tot herbezinning of duidelijke prioriteitsstelling. De memorie
van toelichting op de begroting van Buitenlandse Zaken voor 2004 ademt de
geur van gezapigheid en naar binnen gekeerdheid, in plaats van dat er een
fundamentele analyse wordt gegeven van wat er om ons heen verandert en wat
dat voor ons land en onze burgers betekent. Business as usual na een jaar
Bagdad, Casablanca, Istanboel, maar ook Porto Allegre, Cancún en inmiddels
Brussel, is onverantwoord. Achter de waterlinie worden door dit kabinet echter
nauwelijks consequenties getrokken.In de volgende jaren zal het in de wereld gaan om de keuze tussen effectief
multilateralisme en unilateralisme, om macht versus recht en om universele
mensenrechten versus een botsing der culturen. In Den Haag is ondanks de grote
woorden van premier Balkenende niets van dat waardendebat over deze essentiële
zaken te bespeuren. Alsof het over niets gaat. Natuurlijk zullen
de grote vragen zich moeten vertalen in concrete operationele politieke vragen
over de macht van Nederland, maar de concrete antwoorden in de begroting van
Buitenlandse Zaken zijn in diepe nevelen en beleidsformules gehuld. De kool
en de geit worden vooral erg gespaard.Ik noem enkele essentiële punten. Wat wil Nederland eigenlijk nog
met de VN en wat verwachten wij echt van multilateralisme en effectieve samenwerking
tussen landen om de concrete problemen van onze burgers op te lossen nu landen
meer hun eigen weg gaan? Hoe willen wij een herhaling middels een conflict
met Noord-Korea en Iran helpen voorkomen? Veel burgers zijn daar bang voor.
Hoe gaat een land als Nederland om met het credo van Rumsfeld "de missie creëert
de alliantie"? Dat is eigenlijk de doodsteek voor het belang dat Nederland
hecht aan instituties, adequate parlementaire controle en internationale oplossingen
voor de problemen van falende staten, terrorisme, aids en onderontwikkeling.
Waarom is Nederland niet fel van leer getrokken toen dit denken werd geuit?
Hoe wil Nederland nu, nota bene als het land van Hugo de Groot, recht en macht
weer helpen verbinden? Heeft juist de gebrekkige voortgang bij de opbouw van
de vrede in Irak, ondanks de fantastische arrestatie van de wrede tiran, niet
laten zien dat legitimiteit en internationalisering voorwaarden zijn voor
effectiviteit, met andere woorden dat de discussies over de VN en de legitimiteit
juist hard, keihard nodig zijn om resultaten te boeken en dat dit instrument
dus nooit opportunistisch terzijde mag worden geschoven?Ik heb geen concrete en actieve Nederlandse voorstellen of posities gezien,
ondanks de brief van gistermiddag, over de hervormingen van de VN ergens in
2005, als ik het goed begrijp. Juist nu is er de kans om na het stof van Irak
alles te proberen om Europa en de VS weer te binden aan het internationale
pad. Maar waar staat Nederland? Wat doen wij daaraan, zo vraag ik het kabinet?
Zetten wij ons in voor een gemengd tribunaal van nationale en internationale
rechters voor de berechting van Saddam Hoessein? Doen wij voorstellen om Irak
sneller te internationaliseren en de VN weer hun broodnodige rol te geven?In het verlengde daarvan, en misschien nog wel belangrijker: wat wil Nederland,
wat wil Europa, wat willen wij in Europa met de noodzakelijke hervormingen
in het Midden-Oosten, die juist voor Europa, zowel binnen onze samenleving
als daarbuiten, van ongelooflijk groot belang zijn? Wanneer geven wij nu eindelijk
eens de doodsteek aan het volstrekt verkokerde Barcelona-proces? Durven wij
wel echt iets effectiefs daarvoor in de plaats te zetten en als het erop aankomt,
iets te zeggen over politieke en vrouwenrechten in Saoedi-Arabië en in
Noord-Afrika, zonder te vervallen in de innerlijke tegenstrijdigheid van de
liberale Jihad en voor je het weet de botsing der beschavingen van de VVD?
Durven wij echt de wapenexport aan repressieve landen zoals Saoedi-Arabië
te stoppen? Nederland zal er veel meer aan moeten bijdragen dat de huidige
verharding van de wereldverhoudingen – wie niet voor is, is tegen mij –
conflicten tussen culturen niet uitlokt. Het gaat er juist om, de conflicten
binnen culturen te laten uitmonden in een keuze voor mensenrechten en democratie.
Daar heeft de Iranese Sjirrin Ebadi de Nobelprijs voor de Vrede voor gekregen.
Haar strijd is niet gemakkelijk, maar ook niet onmogelijk. Het gaat erom of
zij echt actief wordt ondersteund en welke prioriteiten je stelt. Wanneer
wordt nu eens door dit kabinet uitgesproken dat het Midden-Oostenproces en
de Roadmap echt doodlopende wegen zijn, die de gehele regio blijven gijzelen
als Europa niet krachtdadiger optreedt in het kwartet? Het moet zijn nek durven
uitsteken ten opzichte van elke partij, dus ook Israël, als niet wordt
meegewerkt met het vredesproces, het einde van terrorisme, de bezetting en
de bouw van de muur. Ook op dit punt graag helderheid van het kabinet, nu
ook hier de coalitie de regering nauwelijks ruimte geeft. Minister De Hoop
Scheffer wilde zelfs niet in Genève vertegenwoordigd zijn bij de ondertekening
van het Rabbo/Beilin-akkoord, omdat Israël daartegen was. Hoe lang duurt
het tot minister Bot deze mensen een directe uitnodiging stuurt? Grote ideeën
vereisen nu eenmaal concrete actie, dus niet ergens in 2005 of in de verre
toekomst van het toeval.Maar dat is nog niet alles. Ook ten aanzien van andere fundamentele onderwerpen
laat de Nederlandse regering de Nederlandse burger in het ongewisse. Waar
ligt voor ons, voor Nederland, het evenwicht tussen obsessie en naïviteit,
als het om terrorismebestrijding gaat? Die cruciale vraag vereist een serieus
debat en een serieuze beantwoording door de nieuwe minister van Buitenlandse
Zaken in dit debat. Terrorisme is levensgevaarlijk en kan wat ons betreft
alleen internationaal opgelost worden, in brede coalities, met de erkenning
dat er nu eenmaal geen snelle en mediagenieke oplossingen zijn. De klassieke
oorlogsvoering is maar betrekkelijk effectief, als niet ook naar financiën
en oorzaken van terrorisme wordt gekeken, en daarvoor zijn nu juist multilateralisme
en internationale samenwerking onontbeerlijke voorwaarden. Voor je het weet,
is juist weer een nieuw front en doel voor terrorisme geopend: Afghanistan
uit, Irak in. Wie mensenrechten voor terrorismebestrijding opoffert, en dat
gebeurt elke dag, zal van een koude kermis thuiskomen. Belangrijk in de beantwoording
zal voor ons zijn wat dit concreet betekent voor de omgang met landen zoals
Rusland in relatie tot Tsjetsjenië, dat nog steeds met de rituele mantel
van verklaringen wordt bedekt. Ik noem de landen in de Kaukasus. Hoe geven
wij ons relatie met Rusland vorm, nu Georgië opnieuw in de problemen
komt? Waar ligt dan eigenlijk het nieuwe partnerschap met Rusland?De kritiek geldt net zo goed onszelf en onze bondgenoten. Wat vindt minister
Bot nu van minister Donner, die nota bene in een interview voor het blad van
Amnesty International zegt dat Guantanamo Bay een uiting is van westers denken?
Is minister Bot het daar echt mee eens? Dit kan en mag toch geen Nederlands
kabinetsstandpunt zijn?Dichterbij huis, bij Nederland, maar ook weer ver weg, namelijk als het
om de uitzending van onze Nederlandse mannen en vrouwen bij vredesoperaties
gaat, stapelen de vragen zich ook op. Ook in dit opzicht ontbeert het kabinet
enig kompas of richtingsgevoel. Welke prioriteiten kiest de Nederlandse regering
als wij keuzes maken voor de lokaties van vredesoperaties? Volgen
wij Washington of de VN? Hoe verhoudt zich dit tot Europa? Waarom was onze
regering tot voor kort tegen de uitbreiding van het mandaat in Afghanistan,
juist toen dat land opnieuw werd verlaten en weer een falende staat dreigde
te worden? Waarom is zij er nu, na een uitstapje Liberia, er ineens weer voor?
Door wie laten wij ons leiden?Nederland moet erop aandringen dat niet aan interventies wordt begonnen
zonder dat voor de nasleep en opbouw verantwoordelijkheid wordt genomen. Dat
is toch wel een van de wrange lessen van Irak. Een kabinetsnotitie over de
Nederlandse prioriteiten bij vredesoperaties zou naar de mening van mijn fractie
eindelijk duidelijkheid moeten verschaffen. Inmiddels is Nederland dat zeker
actief bijdraagt aan vredesoperaties steeds verder gezakt in de ranglijst
van landen die directe VN-operaties steunen. Hoe heeft het zover kunnen komen?Dat brengt mij op de kernvraag van de Europese veiligheid. Wil Nederland
Europa nu echt zien als een mogelijke veiligheidspolitieke eenheid met Europese
prioriteitstelling over dit soort zaken of denkt de regering heimelijk dat
het nooit wat wordt met Europa en houden wij de illusie vol dat wij in Washington
wel wat invloed kunnen blijven kopen?De fractie van de Partij van de Arbeid is ervan overtuigd dat een forse
veiligheidspolitieke identiteit van Europa de kans op behoud van een herijkte
transatlantische relatie juist vergroot en niet verkleint, dat Europa zich
op dit punt niet moet verdelen of laten verdelen door de regering-Bush en
dat de toekomst van de NAVO juist verzekerd wordt als Europa met een stem
spreekt. Juist nu de Amerikanen de risico's van overstretch of hypermacht
zien en de Europeanen na Kosovo en Irak wakker zijn geschrokken van de risico's
in de wereld en de gevaren van eenzijdig optreden, komen de NAVO en de EU
eindelijk weer een beetje in beeld. Daar zit de dynamiek die Nederland veel
meer zou moeten versterken. Weg met het Euro-defaitisme over de buitenlandse
politiek, zouden wij willen zeggen. Nederland, sluit u aan bij de voorhoede.
Frankrijk is niet meer staatsvijand nr. 1 voor Nederland, zeker nu het aansluiting
zoekt bij de NAVO. Laten wij eens wat voorstellen doen. Waarom zou de nieuwe Europese minister
van Buitenlandse Zaken geen voorstellen kunnen doen waarover bij meerderheid
wordt beslist? Laten wij niet spastisch doen over een autonome planningscapaciteit.
Tervuren is dood. De vraag is hoe de grote landen de nieuwe voorstellen van
de drie zullen uitwerken. Voor ons geldt: niet minder Amerika, maar meer Europa.Ik heb een viertal principiële vragen aan de orde gesteld waarover
de memorie van toelichting naar onze mening te vaag is. De regering schijnt
het allemaal nog niet te weten, de burgers kunnen het niet volgen en het buitenland
is in verwarring. De reactie op de turbulente wereld om ons heen is er in
het tijdperk Balkenende volgens ons te veel een van angst en luiken dicht
in plaats van kansen grijpen, werkende coalities smeden en resultaten boeken.
Het buitenland is vooral risico, weinig kans, zo krijgen onze burgers te horen.
Wie angst zaait, kan later storm oogsten. Alsof niet juist onze werkgelegenheid
gebaat is bij uitbreiding en juist een groter Europa gezamenlijk meer kan
doen aan zaken als milieubeleid, een sociaal Europa, maar ook aan illegale
immigratie, aan de gewone problemen van onze burgers in de steden. Of wij
exporteren stabiliteit, of wij importeren instabiliteit. Ook dat is de snel
vergeten les van 11 september.Om die reden hamerde de Partij van de Arbeid in het verleden juist op
nieuwe strategische allianties in Oost-Europa, waardoor wij in landen als
Polen en Roemenië een voorsprong hadden. Daarom streefden wij naar een
echt gezamenlijk asielbeleid in Tampere. Die tijd lijkt voorbij. De high level
group, door Nederland opgezet om migratieontwikkeling en buitenlands beleid
te koppelen, is door dit kabinet een zachte dood gestorven. Onbegrijpelijk.
Wij willen weten waarom en wij pleiten voor een spoedig herstel. Waarom is
de samenwerking met ION, UNHCR en de terugkerende Nederlandse asielzoekers
naar Afghanistan zo dramatisch mislukt? Waarom is het kabinetsbeleid op dit
punt nog steeds zo verkokerd? Er wordt door dit kabinet stoer gesproken over
uitzetting en opvang in de regio. Tegelijkertijd worden de smeekbeden van
oud-CDA-premier Lubbers om die opvang te verbeteren beantwoord met een njet.
Op de UNHCR wordt door dit kabinet nota bene bezuinigd. Ook dat wil de fractie
van de PvdA herstellen. Wij hebben daartoe een amendement ingediend.Minister Bot staat op deze Europese punten voor een gigantische opgave.
Hij weet dat als geen ander. Wie vooraan loopt, bepaalt mee. Natuurlijk moet
Nederland in Europa niet met zich laten sollen. Daarom juist. Wie wacht tot
de grote landen het eens worden, bijvoorbeeld over de Europese veiligheid,
kan misschien nog meedoen in de bijwagen, maar stuurt niet meer mee. Irak
heeft geleerd dat juist de groten het oneens kunnen zijn en dat wij daarom
vroegtijdig moeten opereren. Irak heeft geleerd dat de groten het oneens kunnen
zijn, zodat wij vroegtijdig moeten opereren. Iran heeft laten zien dat het
ook anders kan lopen. De profilering van de groten is een "fact of life",
zeker nu de Unie zich uitbreidt met zoveel, vooral kleine landen. Sneller
en strategischer opereren is dan gewenst, nu het machtsdebat in Europa fors
wordt uitgespeeld. Minister Bot zal zich aan het hoofd moeten stellen van
een beweeglijke diplomatie, die zich inzet op wisselende coalities zonder
Brussel daarbij uit het oog te verliezen.Duitsland en Frankrijk hebben steeds meer derde landen nodig om niet in
elkaars armen te worden gedreven. Dat kan en moet Nederland aangelegen zijn,
gezien ons verlicht eigenbelang. De samenwerking tussen Frankrijk en Duitsland
dreigt minder een motor en avant-garde te zijn dan vroeger; het is nu meer
een rem. Nederland moet daarop inspelen, ten behoeve van Europese integratie
op terreinen als milieu en werkgelegenheid.In het binnenland is een dieperliggende consensus tussen de coalitiepartijen
over Europa zoek, wat de regering buitenslands ernstig in haar mogelijkheden
beperkt. De gebrekkige binnenlandse consensus over onze veiligheidspolitieke
prioriteiten en de waarde van de steeds beter functionerende en effectieve
ontwikkelingssamenwerking, beperkt onze internationale slagkracht en mondiale
naam.De VVD-fractie speelt met het dualisme, maar dat is een keer voorbij.
Premier Balkenende zal zich binnenslands en buitenslands met meer gezag moeten
uitspreken over deze kwesties, wil Nederland goed voorbereid
zijn op het aanstaande voorzitterschap. Waar gaat Nederland, waar gaat deze
minister Bot heen? Het kabinet kan nog een herkansing krijgen met een nieuwe
minister. Volgt hij de memorie van toelichting blind – ik kan mij dat
niet voorstellen – of zet hij nieuwe lijnen uit?Ter afsluiting wil ik een aantal korte voorstellen doen. Allereerst kom
ik bij de Verenigde Naties. Kofi Annan heeft duidelijk naar voren gebracht
dat wij voor een cruciaal moment staan. In Irak is duidelijk geworden dat
legitimiteit leidt tot sterkte, waarvoor samenwerking nodig is. Preventieve
verdediging is alleen mogelijk indien die internationaal-rechtelijk wordt
gesteund. Nederland zou zich in dat verband veel meer moeten roeren. Daarnaast
moet het meer een pleitbezorger zijn van internationale wapenbeheersing. De
Amerikanen zien daar niets meer in; zij ontwikkelen minikernwapens. Waarom
is de regering stil daarover? Waarom steunen wij El Baradei niet bij het multilateraliseren
van de nucleaire installaties?In het kader van het mensenrechtenbeleid zijn een aantal punten aan de
orde. Er zou een echt partnership met het Midden-Oosten moeten komen, waarbij
wij kritisch moeten durven zijn over landen als Tunesië en Syrië.
Verder zou er met Marokko een nieuw verdrag kunnen worden gesloten om de rechten
van vrouwen die hier zijn gehuwd, te versterken. Als laatste punt noem ik
het drugsbeleid. Ik hoop dat de Nederlandse regering met gelijkgezinden een
actief drugsbeleid wil voeren. Dat is nodig omdat juist de grote problemen
in de wereld in dat kader worden versterkt. Durft de regering in eigen kring
Italië aan te spreken? Dit land in de Europese Unie wordt door de OVSE
ernstig bekritiseerd inzake het mediabeleid.Het Stabiliteitsfonds is iets nieuws, wat misschien goed kan uitwerken.
Het hangt ervan af of Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking nu eindelijk
eens goed gaan samenwerken. In het vorig kabinet hadden wij Jaap en Agnes.
Laten wij hopen dat Ben en Agnes nu daadwerkelijk iets gaan doen, bijvoorbeeld
in het kader van het kritische rapport over Rwanda en de situatie in Soedan.
Wordt Afrika vergeten? Al onze buitenlandse activiteiten, of het nu gaat over geld of troepen,
hangen af van het draagvlak. In tijden van onzekerheid wordt het buitenlandrisico
meer een kans. Rekeningen worden nauwgezet opgemaakt. De NOS bezuinigt op
de buitenlandcorrespondenten. "Nederland let op uw zaak" is een goed devies
nu de machtsverhoudingen in Europa en daarbuiten zich snel wijzigen en de
globalisering voor veel burgers ongrijpbaar wordt. Dit betekent ook een opdracht
voor het ministerie van Buitenlandse Zaken: meer uitwisselingen, debatten,
hearings en daadwerkelijke steun, zoals bij het euroreferendum. Het gaat echter
ook om richting geven en politiek leiderschap op de grote vragen van deze
tijd. Aan burgers moet duidelijk worden gemaakt dat internationale samenwerking
voor hen loont: het gaat om hun werk, hun veiligheid en hun schone lucht.
Die richting is door dit kabinet nog niet gegeven. De vraag is of minister
Bot in de herkansing van dit kabinet wel gaat slagen.De heer Dittrich (D66):Ik hoorde u iets zeggen over het internationale drugsbeleid. U hebt gevraagd
wat het kabinet met dit beleid gaat doen, maar wat vindt de PvdA-fractie?
Vindt de PvdA-fractie dat er gestreefd moet worden naar het legaliseren van
harddrugs om op die manier de "war on drugs" tegen te gaan en allerlei verstoppingen
in justitiële apparaten in het Westen en Nederland te voorkomen?De heer Koenders (PvdA):Ik denk dat die strijd op twee fronten gestreden moet worden. Ik ben met
u in Colombia geweest en daar hebben wij gezien hoe het grote drugsprobleem
heeft geleid tot enorme spanningen en gewelddadigheden. Dat is één
kant van de zaak. De andere kant van de zaak is dat consumerende en producerende
landen een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid hebben. Ik zou dus willen
dat het kabinet op twee fronten actief is. Het gaat enerzijds om de producerende
landen. Onze woordvoerder voor ontwikkelingssamenwerking zal hiertoe ook een
aantal voorstellen propageren. Dit betreft bijvoorbeeld een conflictbeleidskader
voor landen als Colombia. Wat de consumerende kant betreft, is het belangrijk
dat Nederland zich niets gelegen laat liggen aan het buitengewoon conservatieve
beleid dat bijvoorbeeld in Duitsland wordt gevoerd. Als minister Schily ons
land ringeloort, moeten wij veel actievere diplomatie voeren. Nederland moet
bovendien ouderwetse verdragen tegen het licht houden. Ik denk dat het op
dit moment een stap te vroeg is voor legalisering, maar ik denk dat er een
grote verantwoordelijkheid ligt bij de consumerende landen.De heer Dittrich (D66):Het klopt dat ik u hoor zeggen dat de PvdA-fractie het een stap te vroeg
vindt om te streven naar legalisering van harddrugs?De heer Koenders (PvdA):Dat hoort u mij helemaal niet zeggen. U hoort mij alleen zeggen dat de
minister van Buitenlandse Zaken het Nederlandse drugsbeleid uit moet kunnen
dragen, actief moet kunnen verdedigen en tegen tegenstand moet kunnen beschermen.
Het gaat er nu tenslotte om wat de minister van Buitenlandse Zaken kan. Ik
heb het niet over de minister van Volksgezondheid. Wij vragen de Nederlandse
regering veel actiever te zijn dan minister De Hoop Scheffer was.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik krijg geen antwoord op een vrij simpele vraag. Vindt de
PvdA-fractie dat er gestreefd moet worden naar het legaliseren van harddrugs?De heer Koenders (PvdA):Wij zijn niet voor de complete legalisering van harddrugs. Dat weet u,
want dat standpunt is bekend.De voorzitter:Ik doe even alsof de heer Koenders niet heeft gesproken, want dan kan
ik een verzuim goedmaken. Ik doe alsof wij aan het begin staan van de begrotingsbehandeling,
zodat ik de minister van Buitenlandse Zaken hartelijk welkom kan heten tijdens
zijn eerste plenaire debat in de Tweede Kamer. En overigens heeft de heer
Koenders wel gesproken.Het woord is aan mevrouw Tjon-A-Ten, die haar maidenspeech zal houden.Mevrouw Tjon-A-Ten (PvdA):Voorzitter. Tijdens een van mijn reizen ontmoette ik de elfjarige Richard. Richard woonde met zijn moeder en vier zusters in een sloppenwijk.
's Morgens vroeg en 's middags na school verkocht hij kranten. Hij zat op
een school waar arme kinderen met hulp van een buitenlandse donor onderwijs
kregen. Hij wilde dokter worden. Jaren later ontmoette ik Richard weer, intussen
dokter met een bloeiende praktijk. Richard staat symbool voor miljoenen mensen
in de wereld. Zijn droom kon hij verwezenlijken door doorzettingsvermogen,
een voorwaardenscheppende onderwijsomgeving, gekwalificeerde leerkrachten
en buitenlandse hulp.De discussie over de effectiviteit en doelmatigheid van hulp wordt al
decennialang in dit huis gevoerd. Hulp, handel, kapitaaloverdracht en goed
bestuur en beleid zijn de gecombineerde ingrediënten voor de succesvolle
bevrijding van veel mensen uit onderontwikkeling en armoede. Politieke en
maatschappelijke inzichten hebben ertoe bijgedragen dat zowel het ontwikkelingsdebat
als het ontwikkelingsbeleid emancipeerden. Hulp helpt niet als er geen doordacht
sociaal-economisch beleid is of als er sprake is van slecht bestuur. Hulp
helpt evenmin als de mensen om wie het gaat niet betrokken zijn en er geen
draagvlak is. Hulp helpt zeker niet als het gaat om verkapt exportbeleid of
als het steun geeft aan autoritaire regimes. Hulp helpt wel wanneer in ontvangende
landen wordt voldaan aan financiële voorwaarden, maar ook aan goed bestuur
en beleid, medeverantwoordelijkheid, draagvlak en samenwerking.Suggesties dat ontwikkelingshulp per saldo niet effectief is, deelt mijn
fractie niet. Objectief aantoonbaar is dat meer mensen in ontwikkelingslanden
een menswaardig bestaan leiden. De Wereldbank heeft aangetoond hoe dit zich
verhoudt tot de effecten van ontwikkelingssamenwerking. Nu de consensus en
de beloften van effectieve ontwikkelingssamenwerking groot zijn, is het onverantwoord
als Nederland afhaakt, zoals de VVD-fractie wil. De PvdA-fractie steunt de
in VN-verband geformuleerde millenniumontwikkelingsdoelen, gebruikt door de
minister als richtsnoer bij armoedebestrijding. Het doet ons genoegen dat
reproductieve gezondheidszorg en hiv/aids, een ziekte die hand in hand met
tbc en malaria gaat, als beleidsprioriteit zijn gekozen. Applaus voor de minister
die zich in de strijd tegen hiv/aids kritisch heeft uitgelaten over de opvattingen
van het Vaticaan. Minder gerust zijn wij over het Nederlands-Amerikaanse samenwerkingsplan
inzake reproductieve gezondheidszorg, hoewel de minister zegt dat Nederland
hierin zijn eigen weg gaat. Is het niet dieptriest dat verkrachte vrouwen
niet terecht kunnen bij hulpverleningsinstellingen omdat de VS steun onthouden
aan de regeringen die een liberaal beleid voeren ten aanzien van voorlichting
over seksualiteit, condoomgebruik en abortus? De fractie van de PvdA is tevreden
dat de minister ernst maakt met aidsbestrijding en op grond van de motie-Koenders/Terpstra
een bedrag van 270 mln reserveert. Wij vinden het alleen jammer dat de minister
zo heeft geaarzeld om het amendement-Fierens/Terpstra, gericht op de verdubbeling
van UNAIDS, het aidsprogramma van de VN, reeds dit jaar uit te voeren.Aids bedreigt de ontwikkelingskansen van veel landen, in het bijzonder
in Afrika en Azië. Keuzes die nu gemaakt worden, hebben directe invloed
op de effecten van hulp. Nu is het de tijd voor onorthodoxe maatregelen. Nu
zijn politiek leiderschap en politieke wil nodig om vooruitgang te helpen.
Volgens de fractie van de PvdA kan de minister dat ten eerste doen door het
opstellen van een realistisch, gedurfd en goed gecoördineerd actieplan,
in het bijzonder voor de partnerlanden en de gekozen regio's. Ten tweede werk
kan zij dat doen door werk te maken van coherentie tussen hiv/aidsbestrijding,
inclusief tbc en malaria, en diverse beleidssectoren als gezondheidszorg,
onderwijs, milieu en de ondersteuning van lokaal bedrijfsleven. Ten derde
kan dit door in de opzet en uitvoering van dit actieplan aan ambassades de
adequate middelen te verschaffen om in samenspraak met lokale overheden en
andere belangrijke actoren een rol te spelen bij het ontwikkelen van concrete
activiteiten zoals gratis verstrekking van aidsmedicijnen, vooral in de meest
bedreigde, rurale gebieden. Ambassades moeten ook controle uitvoeren op effectieve
besteding van middelen. Verder willen wij in de opzet en de uitvoering van
dit actieplan expliciete integratie en benoeming voor de kwetsbare groepen,
in het bijzonder kinderen en mensen met een handicap of functiebeperking en
hun ouders of verzorgers, zodat er een op deze groepen afgestemd hiv/aidsbeleid
kan worden ontwikkeld. Tot slot vragen wij om onderzoek in het kader van het
actieplan te doen naar en steun te geven aan innovatieve preventiemiddelen
en behandelmethoden.De minister zegt dat Nederland altijd zal klaarstaan bij humanitaire rampen.
Aids is een sluipende humanitaire ramp die wereldwijd dagelijks meer mensenlevens
eist dan welke aardbeving of oorlog ook. Mijn fractie daagt de minister uit
om voor deze humanitaire ramp nog tijdens deze kabinetsperiode extra middelen
uit te trekken. Minister, gaat u deze uitdaging aan? En zo ja, op welke termijn?Voorzitter. Door het omarmen van public private partnerships wordt het
bedrijfsleven direct bij armoedebestrijding betrokken. Mijn fractie vindt
dat meer bedrijven het pad van maatschappelijk verantwoord ondernemen moeten
bewandelen. Het bedrijfsleven moet de ILO-normen, de mensenrechten- en milieuverdragen
en de OESO-richtlijnen voor bedrijven naleven en het moet voor zijn activiteiten
verantwoording afleggen in een sociaal jaarverslag. Wij vinden ook dat de
FMO een centrale rol moet krijgen bij het hanteren van deze criteria en bij
de controle op het voldoen aan deze criteria. Minister, hoe wilt u dit invullen?Voorzitter. Concentratie van bilaterale hulp is sinds 1998 onder leiding
van de PvdA het uitgangspunt voor een effectievere besteding van middelen.
Mijn fractie heeft de regering hierin altijd gesteund, maar de huidige minister
doet tot onze teleurstelling geen helder voorstel. Wij vinden het onbetrouwbaar
om landen waarmee de hulprelatie tussentijds wordt beëindigd, te confronteren
met een eenzijdig door Nederland vastgestelde korte uitfaseringstermijn. Dit
staat op gespannen voet met de vanwege de sectorale benadering noodzakelijke
committering op middellange termijn. Nu de focus op de armste landen gericht
is, is het onverteerbaar dat Bhutan en Nepal, waar de armoede schrijnend is,
niet meer voorkomen op de landenlijst. Hetzelfde geldt voor Guinee-Bissau, Peru en Ecuador. Ik verzoek de minister, haar keuze om deze landen
van de lijst te schrappen alsnog nader te onderbouwen. Helemaal onbegrijpelijk
vinden wij de omgekeerde keuze voor Pakistan. Voldoet een land met een dictatoriaal
regime en flagrante schendingen van de mensenrechten, een land dat internationale
verdragen tegen de proliferatie van kernwapens aan de laars lapt, aan het
criterium van goed bestuur? Welke criteria legt de minister in dit geval aan?Wij steunen de regionale benadering, maar welke waarde heeft deze aanpak
voor het oplossen van de problemen in de gekozen regio's? Welke grensoverschrijdende
kwesties maken een regionale benadering bij de gekozen regio's noodzakelijk?
Kan de minister hierover meer duidelijkheid geven? En kunnen wij nog een conflictbeleidskader
voor de gekozen regio's tegemoet zien? Mijn fractie betreurt het uitsluiten
van Latijns- en Zuid-Amerika en het Caraïbisch gebied van een regionale
aanpak. De grensoverschrijdende problemen, zoals drugscriminaliteit en mensenhandel,
maar ook hiv/aids, moeten volgens ons juist een reden zijn om de Nederlandse
betrokkenheid bij deze regio te vergroten. Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking
moeten hierbij geïntegreerd en herijkt samenwerken.De PvdA vindt dat uitsluitend op armoedebestrijding gerichte activiteiten
gefinancierd mogen worden uit ontwikkelingsgelden. Het oprekken van OESO/DAC-criteria
om vredesmissies uit ontwikkelingsgelden te kunnen financieren vinden wij
onjuist. Wij roepen de regering op, in dit verband geen initiatieven te nemen.
Voor je het weet, gaat de doos van Pandora open en maken andere landen er
misbruik van. Nederland kan hierbij gewoon zelfstandig keuzes maken. In EU-verband
verwachten wij wél concrete acties, nu ontwikkelingssamenwerking tijdens
het komende Nederlandse voorzitterschap belangrijk wordt. Oefent de minister
druk uit op andere EU-landen om hun internationaal gedane beloften na te komen
en ten minste 0,7% van het BNP te bestemmen voor ontwikkelingssamenwerking?
En geeft zij hiernaast hoge prioriteit aan coherentie van de diverse op ontwikkelingssamenwerking
gerichte Europese beleidsinstrumenten? Kunnen de aanstaande voorzitterschappen
op initiatief van Nederland hiervan een kernpunt voor ons EU-voorzitterschap
maken? Hoe staat het trouwens met het informele overleg van de ministers voor
Ontwikkelingssamenwerking van Duitsland, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk,
de Utstein-groep? Is de minister bereid, in trojka-verband initiatieven op
dit punt te nemen?Voorzitter. Ik ben mooi op tijd. Ik eindig met een uitspraak van Martin
Luther King: waar een vrouw uiteindelijk op wordt beoordeeld, is niet waar
zij staat op momenten van comfort en gemak, maar waar zij staat in tijden
van uitdaging en controverse.De voorzitter:Ik feliciteer u heel hartelijk met uw mooie maidenspeech. Bij leden van
de PvdA-fractie kun je aan twee dingen afmeten of het goed gaat. Het ene is
wat je zelf hoort, waarmee ik u nogmaals feliciteer. Het tweede is de gelaatsuitdrukking
van mevrouw Van Nieuwenhoven. Daar kan ik u ook mee feliciteren.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Eurlings (CDA):Mijnheer de voorzitter. Dit is het eerste begrotingsdebat met de nieuwe
minister. Graag heet ik hem namens de CDA-fractie welkom in ons huis. Ik hoop
op vruchtbare en inspirerende debatten van deze Kamer en mijn fractie met
minister Bot. Dit debat moet echter beginnen met een woord van dank aan zijn
voorganger, Jaap de Hoop Scheffer. Deze heeft in de korte tijd van zijn ministerschap
eens te meer bewezen een diplomaat en politicus van allure te zijn. De benoeming
tot secretaris-generaal van de NAVO was in dat opzicht een erkenning die hem
en ons land goed mag doen. Wij wensen hem in die nieuwe verantwoordelijkheid
alle goeds en wijsheid toe.De ruime buitenlandse en bovenal Europese ervaring van minister Bot geeft
mij het volste vertrouwen in een succesvol ministerschap. Laten wij er niet
omheen draaien: voor een geloofwaardige internationale politiek is een veel
daadkrachtiger Europese Unie noodzakelijk. De mislukte top van het afgelopen
weekeinde en tegelijkertijd het geweldige nieuws uit het Midden-Oosten maakten
dat scherper dan zelden tevoren duidelijk.Het vorige weekend was in alle opzichten historisch. Het volk van Irak
weet nu dat de verlammende angst van de dictatuur werkelijk voorbij mag zijn.
Wij kunnen ons nauwelijks voorstellen wat de vangst van de tiran voor de Iraki's
betekent, mentaal en vooral moreel. Om een indruk te geven: dit zei Muafak
Alrubai, lid van de regeringsraad, die Saddam Hoessein als eerste zag en met
hem sprak. "The world is crazy. I was in his torture chamber in 1979 and now
he was sitting there, powerless, in front of me, without anybody stopping
me from doing anything to him. Just imagine." Inderdaad, just imagine!De toekomst van Irak, de vrijheid en democratie dáár en
in heel het Midden-Oosten verdienen nu een wereldwijde inzet. Onze manschappen
doen al heel concreet goed werk daarvoor, in het zuiden van dat land. Met
bewondering hebben de collega's en ik bij ons recente werkbezoek hun toewijding
en moed met eigen ogen kunnen zien. Na dit historische weekend hoop ik dat
daar, in het zuiden en in heel Irak, de wending ten goede volledig zal doorzetten.Minister Bot staat voor een complexe en zware taak. Wij eisen veel van
hem. Dat beseft hij waarschijnlijk beter dan vele anderen. Zo verlangt de
CDA-fractie consistentie bij de positionering van de minister van Buitenlandse
Zaken. Wij verwachten dezelfde coördinerende kracht van Buitenlandse
Zaken in de richting van Ontwikkelingssamenwerking en Europese Zaken als in
de voorbije periode minister De Hoop Scheffer aan de dag heeft gelegd. Geen
terugkeer dus naar een situatie zoals tevoren, toen bewindspersonen de wereld
opdeelden met Afrika als domein voor de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
en de rest van de wereld voor Buitenlandse Zaken. Wij staan op internationale
samenwerking, om te beginnen in Nederland – vrij naar de slogan van
Mient Jan Faber.Waarom willen wij dat? In 2003 heeft de geloofwaardigheid van de internationale
diplomatie deuken opgelopen. Zo was het verder opvoeren van de druk tegen
het regime van Saddam onmogelijk. Frankrijk blokkeerde immers de discussie
over een dead-line-resolutie waardoor het VN-pad doodlopend werd. De Europese
Unie kwam onder grote spanning en het NAVO-bondgenootschap schudde op zijn
grondvesten dankzij een veto van onder anderen onze zuiderburen. Tegelijkertijd
blijkt alleen al de laatste dagen hoeveel resultaat er mogelijk is als wij
de samenwerking een kans geven.In Afghanistan, decennialang verscheurd door burgeroorlog en invasies,
vergadert voor het tweede opeenvolgend jaar de wetgevende vergadering, loya
jirga, onder een constitutionele vorst en een democratisch gekozen president.
Irak krijgt de kans de gevallen tiran ter verantwoording te roepen voor al
zijn gruwelijkheden, alleen al voor de 400.000 doden die tot nu toe in massagraven
zijn gevonden. Rond spanningshaarden als Iran en Noord-Korea lijkt sprake
van diplomatieke vooruitgang. Nu mag het momentum niet verloren gaan. Wij
kunnen ons dan ook niet meer permitteren dat successen worden behaald niet
dankzij, maar ondanks de internationale samenwerking en diplomatie. Het is
hard nodig dat juist nu aan alle kanten wordt gewerkt aan het slaan van bruggen
en het herwinnen van geloofwaardigheid.Hierbij hoort een revitalisering van de Verenigde Naties als organisatie
die niet alleen legitimeert, maar ook een werkelijk inhoudelijk discussieforum
mag zijn. De drietrapshervormingen van de VN, waarover de regering in haar
recente brief spreekt, zijn belangrijk, maar misschien meer nog dan een andere
VN-structuur is een mentaliteitsverandering van regeringsleiders een vereiste.
Er moet worden afgerekend met een cultuur waarin het vetorecht in de Veiligheidsraad
primair een symbool van nationaal prestige is.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Is de heer Eurlings het met mij eens dat wij ook aandacht moeten schenken
aan de woorden van Kofi Annan, die zegt dat het buiten de VN om ondernemen
van acties een ondermijning van het internationaal recht is?De heer Eurlings (CDA):Zeer zeker. Het is de spijker op zijn kop. Maar juist daarom hoort bij
zo'n uitspraak een mentaliteit bij de leden van de Veiligheidsraad. Het is
niet alleen een organisatie die legitimeert, die het stempeltje "just" erop
zet. Nee, het moet echt weer een discussieplatform worden, waarbij een veto
een uiterste "last resort" voor een land is en niet een symbool van prestige.
Wat zagen wij bij Irak? Er was discussie, er was een bindende resolutie en
aan het eind was het verscheidenheid troef. Men wilde elkaar niet vinden.
Men deed geen poging om elkaar te vinden. Dan neem je jezelf als lid van de
Veiligheidsraad niet serieus. Dan ondergraaf je de VN.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik kan het met de heer Eurlings eens zijn dat die veto's heel vaak verlammend
werken. Dat zien wij bijvoorbeeld ook in de kwestie Israël-Palestina.
De Verenigde Staten gebruiken keer op keer het veto om bepaalde resoluties
met een veroordeling van Israël tegen te houden. Erkent de heer Eurlings
nu dat de oorlog in Irak buiten de VN om heeft plaatsgevonden? Dat heeft het
CDA nooit met zoveel woorden toegegeven.De heer Eurlings (CDA):Dat is ook niet zo, omdat de scribenten van resolutie 1441 zelf hebben
gezegd dat na die resolutie geen nieuwe resolutie nodig was. Dat werd gezegd
bij de oplevering. Met collega Karimi zeg ik dat het veel beter ware geweest
indien er een nieuwe resolutie gekomen was. Wij hebben daar met z'n allen
voor gepleit, niet zozeer omdat resolutie 1441 niet de legitimiteit voor een
oorlog gaf, als wel omdat een nieuwe resolutie met een deadline de druk nog
verder had kunnen opvoeren en ons voor een oorlog had kunnen behoeden. Dat
is wat wij met z'n allen probeerden, zij het misschien ieder op eigen wijze.De voorzitter:Volgens mij hebben wij deze discussie de afgelopen driekwart jaar al eens
een keertje eerder gevoerd.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dat is waar, maar ik had de hoop dat de heer Eurlings, als er dan enige
afstand is tot de actuele discussie, bereid zou zijn om toe te geven dat de
oorlog tegen de wil van de VN is gevoerd. Dat is namelijk wat Kofi Annan zegt:
dat ondermijnt het internationale recht.De heer Eurlings (CDA):Nee, mevrouw Karimi, het was niet tegen de VN. De VN was hopeloos verdeeld.
Een gedeelte van de VN en de Veiligheidsraad dacht het één en
een ander gedeelte dacht het ander. Dat kan altijd voorkomen, maar laat het
dan wel zijn met kracht van argument en laat het niet zijn omdat ministers
en regeringsleiders voor de camera dusdanig de hakken in het zand zetten en
dusdanig stelling nemen tegen elkaar, dat ieder overleg in die Veiligheidsraad
eigenlijk een farce is. De posities zijn zo hard tegenover elkaar, dat het
eigenlijk niet meer wordt dan een rituele dans. De VN en de Veiligheidsraad
verdienen veel beter. Dat is ook in lijn met wat de heer Kofi Annan de laatste
maanden keer op keer bepleit.Nederland bekleedt net als in 1991 op een historisch moment het Europees
voorzitterschap. De Unie van 25 Europese broederlanden zal een feit zijn als
wij voorzitten. Een feit zal zijn wat een verre droom leek. Grote aandacht
voor een goede ingroei van de nieuwe lidstaten is nu essentieel, zowel voor
deze lidstaten zelf als voor de Unie als geheel. Tevens zal al direct weer
vooruitgekeken worden naar verdergaande groei van de Unie. Zo dynamisch is
de ontwikkeling van Europa geworden.Heikel zal een eventuele start van de onderhandelingen met kandidaat-lid
Turkije zijn. Het CDA neemt het feit dat dit land als kandidaat-lid is geaccepteerd,
serieus. Het aan Europa binden van een belangrijke NAVO-bondgenoot met een
eigen positie in het Midden-Oosten en onmiskenbare vriendschap met Israël
zou geopolitiek een grote stap kunnen zijn. Maar dit alles mag er niet toe
leiden dat er een loopje wordt genomen met de criteria die de EU voor nieuwe
toetreders stelt. De rapportage van Arie Oostlander van het Europees Parlement
en de vele debatten in dit huis maken duidelijk welk een lange weg Turkije
nog te gaan heeft. Tijdens het debat van vorig jaar heeft de regering aangegeven
dat het noemen van een datum voor de start van de onderhandelingen tijdens
ons voorzitterschap niet aan de orde is. Wij zijn het met die stelling eens.
Kan de regering deze uitspraak nogmaals bevestigen?Het Nederlandse voorzitterschap van de OVSE verdient complimenten voor
het verzette werk en de resultaten ervan, zoals een daadkrachtige
diplomatie op cruciale momenten, met name tijdens de dagen van de omwenteling
in Georgië. De OVSE is als hoeder van mensenrechten nadrukkelijk op de
kaart gezet.Ook na beëindiging van het voorzitterschap horen mensenrechten bovenaan
op onze agenda te staan. Het CDA houdt zijn pleidooi staande voor het dreigen
met ontwikkelingssamenwerkingsancties richting landen die de mensenrechten
structureel en planmatig met voeten treden, in de allereerste plaats om regeringen
van dit soort landen maximaal onder druk te zetten, zodat ze hun gedrag bijsturen.
Vorig jaar zei de toenmalige staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking
ons toe dat dit aspect van Ontwikkelingssamenwerkingbeleid nader zou worden
uitgewerkt. Wij hechten hier zeer aan. Kan de regering aangeven hoe ze deze
vernieuwing van het OS-beleid ter hand neemt en in de EU concreet bepleit?Bij mensenrechten denken wij sinds de val van de Muur en de val van Milosevic
aan onmenselijke toestanden in werelddelen buiten ons eigen Europa. Dat is
helaas ten onrechte. Zo wijs ik op de zaak van onze landgenoot Arjan Erkel,
wiens lot ongewis is. Wat is de stand van zaken bij de inspanningen voor Arjan?
Ook vraag ik in dit huis opnieuw aandacht voor de dictatuur in Belarus, waar
president Loekasjenko een onversneden KGB-schrikbewind voert. Twee jaar geleden
stelden Maxime Verhagen en ik al vragen over de onderdrukking van de eerste
democratische verenigingen van studenten en scholieren door dit regime. Druk
vanuit de EU en de OVSE en steun van onder andere onze eigen LSVB en ISO leken
hen iets te helpen, maar Loekasjenko gaat door. Mensen verdwijnen. De doodstraf
wordt in het geheim uitgevoerd in een gevangenis die Siso 1 wordt genoemd.
Saddam Hoessein beschikte over reeksen Wit-Russische paspoorten en andere
steun van Loekasjenko. De studenten pakt hij sinds kort door een nieuw verplicht
vak in te voeren, namelijk ideologie. Doe je dat vak niet, dan haal je het
tentamen niet. Zo kun je dus geen diploma halen. Het regime kan de individuele
student die het vak weigert meteen identificeren en te grazen nemen. Belarus
is, als wij straks voorzitter van de EU zijn, ons buurland. Ik roep de regering
op reeds nu duidelijk te maken dat Europa zo'n regime als buur niet zal accepteren,
bijvoorbeeld door opheldering te vragen over het verdwijnen van vice-president
Gonschach en minister Zacharenko van Binnenlandse Zaken. Ik hoop dat ook de
president van Belarus dit weekend naar de televisie keek en zijn lessen heeft
geleerd.Vanuit een internationaal waardenbesef en het mensenrechtenperspectief
is het goed dat Nederland een hoog ambitieniveau heeft op het vlak van deelname
aan missies. Het is wel belangrijk dat er een bepaalde lijn zit in de keuze
voor missies, zodat in ieder geval versnippering wordt voorkomen. In dit licht
verbaast het de CDA-fractie dat de regering door de ingezette notificatieprocedure
een terugkeer naar Afghanistan onderzoekt. Wij zullen het regeringsbesluit
daarover moeten afwachten. We komen er later meer in detail over te spreken,
maar ik daag de regering hier en nu uit, uit te leggen hoe ze bij het besluit
tot onderzoek effectief uitvoering geeft aan het voorkomen van versnippering
van onze inspanningen.In deze wereld zijn nog steeds miljoenen mensen op de vlucht voor oorlog
en ellende. Hun opvang in de eigen regio dient meer dan ooit centraal uitgangspunt
te zijn, allereerst al uit humanitaire noodzaak. De huidige praktijk, waarin
mensen in wanhoop over de halve wereld zwerven, schandelijk uitgebuit door
mensensmokkelaars en pooiers, dient krachtig te worden bestreden door mensen
in hun eigen omgeving de eerste vormen van hulp en veiligheid te bieden. Kunnen
wij zo een toestroom van vluchtelingen naar onze regio voorkomen, dan kunnen
wij bovendien met eenzelfde financiële inzet veel meer mensen helpen.
Ter illustratie moge het volgende dienen. Nederland helpt met zo'n 1,4 mld
euro ongeveer 81.000 vluchtelingen, terwijl de UNHCR met 1 mld dollar ruim
2 miljoen vluchtelingen bescherming biedt. Reeds vorig jaar maakten wij van
versterkte aandacht voor de UNHCR een belangrijk punt bij de begrotingsbehandeling.
Nederland doet nog steeds veel voor de UNHCR, maar in deze begroting klinkt
wel de valse noot door van een vermindering van de bijdrage aan deze organisatie.
In totaal 7 mln; 2 mln totdat de externe ontwikkelingen anders zijn, maar
ook voor een deel omdat er een korting is op een bijdrage die vorig jaar eenmalig
werd gegeven. Die eenmaligheid van die toenmalige extra 5 mln neemt niet weg
dat de CDA-fractie deze korting nu het verkeerde signaal vindt. Vandaar dat
wij per amendement een verhoging van het budget met deze 5 mln euro voorstellen.
In dit verband hebben wij begrepen dat andere landen meer succes hebben geboekt
met terugkeer van asielzoekers, bijvoorbeeld naar Afghanistan; ik noem in
dit verband de Labour-regering van Tony Blair. Frankrijk boekt met de terugkeer
naar Afrika meer succes. Een voorname oorzaak van het minder effectieve beleid
van ons land lijkt te zijn dat wij uit privacy-overwegingen niet voldoende
informatie over in aanmerking komende asielzoekers uitwisselen met de UNHCR.
Dit vindt het CDA toch hoogst bevreemdend. De informatie-uitwisseling met
de UNHCR dient toch wel in ons land op hetzelfde niveau en met dezelfde effectiviteit
te gebeuren als bij Europese buurlanden zoals het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk.
Graag opheldering op dit punt.Cruciaal, juist ook in het kader van mensenrechten, is de strijd tegen
terrorisme. Terreur doet immers niets anders dan het zoveel als mogelijk treffen
van zoveel mogelijk onschuldigen. Onlangs nog was er sprake van Turkse moslims
in synagoges in de tolerante wereldstad Istanboel. Met de recent behandelde
wet Terroristische misdrijven zet Nederland een duidelijke stap. Dat wil niet
zeggen dat wij er zijn. Naïviteit is er in de Europese Unie bijvoorbeeld
nog volop in de benadering van een organisatie als Hezbollah. Deze organisatie
pleegt in het Midden-Oosten aanslag na aanslag, levert wapens voor aanslagen,
maar wij onderhouden er contacten mee. Formeel is er namelijk sprake van twee
Hezbollah's, een militaire en een politieke tak. Dit onderscheid is louter
theoretisch. De leiding is immers in handen van één- en dezelfde
man, namelijk sjeik Hassan Nasrallah. Keer op keer verklaart hij openlijk
dat er geen wezenlijk onderscheid bestaat tussen politieke en militaire activiteiten.
Het wordt dan ook hoog tijd dat de Europese Unie haar opstelling
tegenover de Hezbollah wijzigt. Steeds meer landen, recent nog goede vrienden
zoals Canada en Argentinië, gaan de Europese Unie hierin voor. De positie
van de regering in de door ons gevraagde brief van 12 december vind ik eerlijk
gezegd onverteerbaar, namelijk dat zij geen voorstander is van plaatsing van
Hezbollah als geheel op de EU-lijst van terroristische organisaties, terwijl
dat recent met Hamas terecht wel is gebeurd. Wil de minister hier duidelijk
uitspreken dat ons land Hezbollah als één organisatie ziet en
zo zal behandelen? Wil de regering voor deze lijn ook in de Europese Unie
draagvlak gaan scheppen?Bij het beleid ten aanzien van Israël en de Palestijnse gebieden
blijft een evenwichtige benadering vooropstaan met een toenemende druk op
beide partijen. De regering van president Bush toont op dit vlak moed. Niet
alleen steunt de president herhaaldelijk en openlijk een snelle vorming van
een Palestijnse staat. Ieder opbouwend initiatief van Israëli's en Palestijnen
samen is toe te juichen. Juist daarom is het zo'n goed signaal dat minister
Colin Powell de opstellers van het eerste alternatieve vredesplan zelf ontving,
ook al stribbelde premier Sharon tegen. Powell houdt de grote lijn duidelijk
vast. Dat is visie. Minister Powell wensen wij juist deze dagen veel goeds
en gezondheid toe. Het blijft wenselijk en noodzakelijk dat de Europese Unie
en de Verenigde Staten hierbij gezamenlijk optrekken. Graag hoor ik hierop
de visie van onze minister.De heer Van Bommel (SP):De Amerikanen hebben niet alleen de moed om de Israëlische overheid
aan te spreken op het moment wanneer ze iets goed doen maar ook op het moment
wanneer ze iets verkeerds doen. Zo hebben de Amerikanen niet alleen de bouw
van de muur veroordeeld, maar hebben ze op grond daarvan ook de Israëlische
overheid een strafkorting opgelegd. Vindt u niet dat de Europese Unie ook
op dat punt het Amerikaanse voorbeeld zou moeten volgen?De heer Eurlings (CDA):De EU en de VS moeten vooral de kansen benutten die er nu zijn. Nu moet
het momentum benut worden om maximale druk uit te oefenen. Het is veelzeggend
dat de VS voor het eerst sinds zeer lange tijd Israël daadwerkelijk een
sanctie hebben opgelegd. Men heeft echter ook kritiek op de Palestijnen. Nu
er door de Israëlische en Palestijnse samenlevingen bruggen worden geslagen
en alternatieven worden ontwikkeld, moeten wij de strafkortingen achter ons
laten. Er is sprake van hoop die wij allang niet meer hebben gezien en daarom
moeten wij deze initiatieven steunen. Onder de Israëlische en Palestijnse
bevolking is meer draagvlak voor vrede dan wij denken. Wij mogen straffen
nooit uitsluiten, maar nu is daar niet het moment voor.De heer Van Bommel (SP):Strafkortingen achter ons laten? Dat stadium hebben Nederland en de EU
nog nooit bereikt. U wilt de druk opvoeren en dan vraag ik u om in lijn met
onze Amerikaanse vrienden nu eindelijk eens stappen te zetten die ertoe doen.
De Israëlische overheid is buitengewoon sterk afhankelijk van Europa
en Amerika. Als er een veroordeling wordt uitgesproken, moet op enig moment
de daad bij het woord gevoegd worden. De EU kan bijvoorbeeld zeggen: de bouw
van de muur moet gestopt worden en zolang u dat beleidsvoornemen niet terugneemt,
zullen wij economische instrumenten inzetten om die druk op te voeren. Anders
blijft het bij woorden.De heer Eurlings (CDA):Als u consequent bent, zou u niet alleen pleiten voor kortingen ten aanzien
van Israël, maar ook voor het kritisch bezien van onze OS-relatie met
de Palestijnse gebieden. Ook daar is de laatste tijd heel veel niet gebeurd
wat wel had moeten gebeuren. Moeten wij nu kortingen doorvoeren of moeten
wij op dit moment de nieuwe plannen een kans geven door vanuit de EU de VS
maximaal aan te sporen om zich daarachter te scharen? Als beide betrokken
partijen zich daartoe bereid verklaren, is er sprake van een deal, maar als
zij het niet doen, kunnen kortingen weer effectief zijn. Nu moeten wij de
kans op succes benadrukken, in plaats van het falen in het recente verleden
te straffen.De heer Van Bommel (SP):Ik houd de heer Eurlings voor dat duidelijk sprake is van een asymmetrisch
conflict tussen Israël en de Palestijnen. Onze OS-relatie met de Palestijnen
voorkomt nu juist dat men daar nog verder in het moeras zakt en nog wanhopiger
wordt, waardoor men elk perspectief op een toekomst verliest. Dat is het grote
probleem van de Palestijnen. Dit wordt uitgebuit door Israël, dat door
de steun uit het buitenland een buitengewoon sterke positie heeft. Men maakt
misbruik van de steun die men in de vorm van handelsvoordelen van de EU krijgt.De heer Eurlings (CDA):Op dit punt verschillen de heer Van Bommel en ik van mening. De CDA-fractie
is van opvatting dat in dit conflict de twee partijen hun part of the deal
moeten waarmaken. Beide bevolkingen lijden iedere dag. Het maakt geen verschil
of iemand bij een strafactie in Gaza of iemand bij het wachten op een bus
sterft, om het heel direct te zeggen. Het gaat om een evenwichtige benadering
waarbij van beide kanten nu eindelijk leiderschap moet worden getoond. Wij
moeten ons aansluiten bij de VS en zeggen: nu of nooit.De heer Wilders (VVD):Dat ben ik met u eens. Ik wil u het volgende voorleggen. Uit internationale
rapporten blijkt dat er voor honderden miljoenen aan OS-geld door Palestijnen
achterover wordt gedrukt. De vragen van collega Huizinga-Heringa zijn deze
week beantwoord. In dit kader geeft het kabinet aan dat de Palestijnen met
medeweten van president Arafat 40.000 tot 50.000 dollar per maand aan leden
van de Al-Aqsa martelarenbrigade hebben betaald. Wordt het geen tijd om inderdaad
de ontwikkelingsrelatie met de Palestijnen ter discussie te stellen?De heer Eurlings (CDA):Ik onderschrijf de ernst van hetgeen u nu naar voren brengt. Wij hebben
nog niet zo lang geleden gezamenlijk vragen gesteld over misstanden aan Palestijnse
kant. Dat kan niet en is onacceptabel. Ik zeg tegen u hetzelfde als tegen
de heer Van Bommel. De vraag is aan de orde of de nieuwe initiatieven gesteund
moeten worden, zodat er een vitale route wordt afgesproken en daarop kan worden
afgerekend. Ik zeg daar onmiddellijk bij dat dit soort dingen niet acceptabel
is, los van nieuwe initiatieven. De Palestijnse Autoriteit moet bij bewezen
banden met Al-Aqsa en aanslagen, daarop keihard worden aangesproken.
Ik speel dit graag door naar de regering, want dat kan absoluut niet.De heer Wilders (VVD):Ik denk dat de heer Eurlings en ik niet erg van mening verschillen, maar
de regering heeft de vragen van collega Huizinga al beantwoord. Letterlijk
wordt bevestigd dat met medeweten van Arafat 40.000 tot 50.000 dollar per
maand aan Al-Aqsa wordt besteed. Dat zijn feiten. Ondanks alle mooie toekomstperspectieven
die er wellicht en hopelijk komen, moet, als de Palestijnen fraude plegen
en geld geven aan een terroristische organisatie, dat worden gekort en teruggehaald.
Wij kunnen dat deze week proberen te regelen.De heer Eurlings (CDA):Ik verschil helemaal niet met de heer Wilders van mening. Ik speel de
vragen door naar de regering. Als onder andere dit met ons ontwikkelingsgeld
gebeurt, vraag ik de regering hoe dit kan worden voorkomen. Ik krijg graag
een andere onderbouwing van de regering, maar als het gebeurt, dan moet daarop
beleid worden gezet, want dat is onacceptabel.Minister Van Ardenne-van der Hoeven:Het lijkt mij goed dat de heer Wilders de gehele zin voorleest en zich
niet beperkt tot de opmerking dat met Nederlands geld via de Palestijnse Autoriteit
Al-Aqsa-leden worden gefinancierd. Dat geld wordt onder een bepaalde conditie
verstrekt. Het lijkt mij goed dat dit ook wordt aangegeven.De heer Wilders (VVD):Daar maakt u het alleen maar erger mee. Het staat er inderdaad bij: bedoeld
om te voorzien in de kosten van levensonderhoud. Maar wij bekostigen toch
niet het levensonderhoud van de Al-Aqsa martelarenbrigade? Dat staat er inderdaad,
maar ik hoop dat de minister het met mij eens is dat wij onder geen enkele
voorwaarde kunnen accepteren dat de Palestijnen om wat voor reden dan ook
geld geven aan deze terroristenclub.De voorzitter:Voordat ik de minister wederom het woord geef, wijs ik erop dat zij een
feitelijk toelichting kan geven. Zij kan hierop in haar termijn terugkomen.Minister Van Ardenne-van der Hoeven:De conditie is dat men afziet van terroristische daden.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter. Ik heb het zojuist gehad over Hezbollah, waarbij ik het onderscheid
tussen verschillende Hezbollahs zeer theoretisch vind. Ik speel diezelfde
vraag over Al-Aqsa door aan de regering. Kan de regering overtuigend duidelijk
maken hoe het geld alleen voor andere dan terroristische doelen wordt gebruikt?
Kan zij tevens verduidelijken dat wij niet door het ondersteunen van andere
activiteiten van Al-Aqsa, die organisatie de mogelijkheid geven om de middelen
die normaal daarvoor worden gebruikt, te gebruiken voor terroristische aanslagen,
want dan zijn wij even ver van huis.Voorzitter. Ik kom tot een afronding. De analyses van minister Bot zullen
wij hopelijk de komende jaren vaak in deze Kamer horen en stevig met hem bediscussiëren.
Zijn eerste optreden versterkt het vertrouwen in zijn stevigheid. De standpuntbepaling
rond belangrijke zaken zoals het functioneren van het Stabiliteitspact was
helder. Wij rekenen zelfs, een beetje ondeugend, op enige creatieve inconsistentie
bij minister Bot. Altijd bij de Duitsers aanhaken, zoals hij op 13 november
2002 in de Volkskrant adviseerde, bleek bijvoorbeeld snel nadien niet helemaal
het passende adagium. Bots adagium bleek zeer onlangs ook Bos' adagium, maar
daar werd het niet beter van, zo sprak ook Klaas de Vries. Laat ik ook de
andere kant van dit adagium belichten. Ons land werd vanuit Duitsland zelf
opgeroepen, zich niet te laten intimideren door bijvoorbeeld minister Eichels
boze en loze dreigementen. Nu tussen de CDU en kanselier Schröder een
compromis is gevonden om de Duitse begroting en economie op de rails te krijgen,
blijkt dat het goed was dat het kabinet zich niet zomaar omver liet blazen.
Schröder en de CDU gaan nu doen wat ons land in 1982 al deed, en onlangs
weer, met het regeerakkoord van het kabinet-Balkenende II. Hopelijk haken
onze landen echt bij elkaar aan, alsnog geheel in lijn met het Bot-adagium.De heer Koenders (PvdA):ik begrijp dat laatste punt van u niet. Wat wilt u daarmee zeggen? Wat
wilt u overbrengen? Ik weet dat er een akkoord is in Duitsland. Daar zijn
wij blij mee. Ik ben ook blij dat uw zusterpartij in Duitsland dat akkoord
mede ondersteund heeft. Een van de zorgpunten die ik juist hoor, is dat het
volgens het Stabiliteitspact leidt tot een verkeerde financiering in 2005.
U en wij hebben daar problemen mee. Je zou dus moeten zeggen dat je daar grote
twijfels over hebt. Het is mooi dat daar iets gebeurt, maar wie weet, komt
men nog steeds boven die 3% uit. Het is wel interessant, maar wat wilt u ermee
zeggen? Heeft mijnheer Bot gelijk of mijnheer De Vries? Zegt u het eens.De heer Eurlings (CDA):Niet alleen de barrière tussen Nederland en Duitsland is moeilijk,
maar ook tussen het westen en zuiden van Nederland. Kwinkslagen worden in
beide regio's anders geïnterpreteerd, zoals blijkt.Mijnheer Koenders, er zat een kwinkslag in mijn opmerking. Het serieuze
deel is dat naar mijn mening Duitsland zijn taak als gidsland in Europa niet
serieus heeft genomen. Dat geldt voor het Stabiliteitspact en voor de manier
waarop men niet inhoudelijk, maar principieel-dogmatisch omging met de discussie
over Irak. Ik constateer dat er voor het Bot-adagium "altijd bij de Duitsers
aanhaken" in de toekomst weer goede mogelijkheden zijn, want in Duitsland
keert de wal het schip. Gelukkig maar.De heer Koenders (PvdA):Uw politieke conclusie is dus dat u het eens bent met de opmerkingen van
de minister van Buitenlandse Zaken over Duitsland.De heer Eurlings (CDA):Mijn conclusie is dat aanhaken aan twee kanten kan gebeuren en dat Duitsland
gelukkig een heel eind onze kant uit lijkt te komen met de recente ontwikkelingen.
Dat stemt positief.Mevrouw Ferrier (CDA):De overheid maakt niet, maar maakt mogelijk. Met die woorden besloot de
minister-president 24 oktober jongstleden de Tinbergen-lezing. Dit is de kern
van ontwikkelingssamenwerkingbeleid: niet het maken van ontwikkeling, maar
het mogelijk maken van ontwikkeling door mensen zelf. Het is een
complexe zaak die alleen lukt als het beleid geïntegreerd is. Vorig jaar
beëindigde ik mijn inbreng over ontwikkelingssamenwerking namens de fractie
van het CDA met de woorden dat een dergelijk samenhangend beleid door een
minister geformuleerd en uitgevoerd moest worden en niet door een staatssecretaris.
Ik ben blij dat wij vandaag met een minister praten en ik ben blij dat wij
0,8% van ons bruto nationaal product bestemmen voor ontwikkelingssamenwerking.
Ook in tijden dat het economisch minder gaat, blijven voor het CDA waarden
als solidariteit en gerechtigheid voorop staan en blijven wij onverminderd
betrokken bij mensen ver weg. Wij moeten ervoor waken ons niet alleen op onszelf
en naar binnen te richten waardoor wij de samenhang van ontwikkelingen in
de wereld uit het oog zouden kunnen verliezen.Tijdens het notaoverleg op 17 november hebben wij al over veel onderwerpen
van gedachten kunnen wisselen. Voor de leden van de CDA-fractie is het van
cruciaal belang, in te zetten op effectief ontwikkelingssamenwerkingsbeleid.
Effectief is het beleid als het duurzaam is, als ook bij het nastreven van
de millenniumdoeleinden niet het behalen van het doel op zichzelf centraal
staat, maar de duurzaamheid van het behaalde resultaat. Die duurzaamheid kan
slechts verwezenlijkt worden als er in het beleid wordt uitgegaan van de eigen
authentieke krachten van het ontvangende land en als de ontwikkeling de hele
mens en haar of zijn gemeenschap betreft, dus niet alleen op sociaal-economische
aspecten gericht is, en als ontwikkeling plaatsvindt vanuit de culturele en
religieuze context. Hiermee zeg ik nadrukkelijk niet dat er nooit iets ter
discussie gesteld mag worden. Integendeel, juist als je partners bent, kun
je elkaar kritische vragen stellen, waardoor ontwikkeling in de zin van vermindering
van de kwetsbaarheid van mensen en toename van de eigen verantwoordelijkheid
mogelijk wordt.Het gaat ons om duurzaamheid en geïntegreerd beleid. De CDA-fractie
vindt het heel positief dat de minister met haar collega's gezamenlijke missies
verricht naar Afrika en India; daar zijn plannen voor de toekomst. Naar onze
mening moet coherentie nadrukkelijk ook buitenlands economisch beleid omvatten.
Met landen die stelselmatig mensenrechten schenden, onderhoudt Nederland immers
geen bilaterale ontwikkelingssamenwerkingsrelatie. Daarop krijg ik graag een
reactie van de minister.De CDA-fractie vindt het goed dat het bedrijfsleven meer betrokken wordt
bij ontwikkelingssamenwerking. Daarbij staat voor ons maatschappelijk verantwoord
ondernemen voorop. In de begroting neemt het bedrag voor het bedrijfsleven
toe, maar wij missen concrete voorstellen in het kader van ondernemen tegen
armoede, waarbij het ons ook gaat om programma's die investeringen door bedrijven
uit ontwikkelingslanden zelf stimuleren.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik zal in mijn eigen termijn terugkomen op de samenwerking met het bedrijfsleven,
maar kan ik van de CDA-fractie vernemen wat zij precies van de minister vraagt?Mevrouw Ferrier (CDA):Ik vraag concrete stappen in het kader van ondernemen tegen armoede, waarbij
voor ons belangrijk is dat er een stappenplan komt waarmee duidelijk wordt
hoe vanuit Nederland investeringen door bedrijven uit ontwikkelingslanden
zelf – misschien valt, wat bedrijven betreft, ook te denken aan zuid/zuid-relaties –
kunnen worden gestimuleerd.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik moet zeggen dat dat een beetje vaag is; dat ben ik niet van u gewend.
Zou u het concreet kunnen aangeven? Het budget voor het PSOM wordt bijvoorbeeld
verdrievoudigd, terwijl in december al duidelijk is geworden dat het budget
helemaal niet daarvoor kan worden gebruikt, omdat er weinig goede voorstellen
komen. Bent u het bijvoorbeeld met mij eens dat die verhoging niet moet doorgaan?Mevrouw Ferrier (CDA):Het PSOM gaat nadrukkelijk over opkomende markten. Als je het bedrijfsleven
daar wilt stimuleren en een incentive wilt geven om te kunnen experimenteren –
en om soms dingen te kunnen laten mislukken – en als je dan inderdaad
ziet dat je het geld niet kunt wegzetten, zou je de criteria opnieuw moeten
bespreken. Vandaar dat ik de minister vraag om met een stappenplan te komen
dat duidelijk maakt hoe zij bijvoorbeeld die opkomende markten wil stimuleren.
Hoe staat het daarmee en wat zijn nu de concrete stappen?Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dat snap ik, maar zij is daar nog niet mee gekomen. Ik ben het met u eens
dat zij nog niet eens de effectiviteit van het bedrijfslevenprogramma kan
aantonen, maar tegelijkertijd gaat het budget voor het bedrijfslevenprogramma
wel behoorlijk omhoog. Bent u het met mij eens dat in ieder geval die verhoging
plaats zou moeten vinden zolang die effectiviteit niet is aangetoond en zolang
dat stappenplan niet is voorgelegd?Mevrouw Ferrier (CDA):De CDA-fractie wil een stappenplan, waarin duidelijk wordt hoe je dingen
beter zou kunnen stimuleren. Ik zeg daarmee niet dat er nu geen verhoging
zou moeten plaatsvinden. Zoals uzelf ook zegt: je kunt besluiten tot een verhoging,
maar als landen niet voldoen aan de criteria, kun je het geld niet wegzetten.
Ik verschil op dat punt dus van mening met u. Ik vind het op zich goed om
het bedrijfsleven de ruimte te bieden om meer initiatieven te nemen, maar
ik mis concrete voorstellen. Ik wil ook graag voorstellen zien over het stimuleren
van het bedrijfsleven in ontwikkelingslanden zelf.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik moet concluderen dat de opmerking aan het begin van uw betoog over
de effectiviteit van de ontwikkelingssamenwerking gewoon een loze kreet is
als u op concrete onderdelen van het beleid gewoon niet wilt meewerken aan
het effectief maken van de instrumenten.Mevrouw Ferrier (CDA):Wij vinden het een goede zaak dat het bedrijfsleven meer wordt ingezet
bij ontwikkelingssamenwerking, wat tot voor kort erg moeilijk was. Werk geeft
waardigheid en stimuleert de arbeidsgelegenheid. Op zich is het goed dat daarvoor
meer fondsen beschikbaar komen, maar wat mist, is een concreet plan om die
fondsen te besteden.Deze minister heeft de technocratische aanpak van Paars II opzijgezet
en stelt partnerschap centraal. Prachtig, maar mijn fractie vraagt zich wel
af hoe partnerschap tussen landen gestalte kan krijgen als er zo wordt gekort
op het bilaterale kanaal. Dit komt de beroemde effectiviteit niet
ten goede. Bovendien is door de kaalslag op het bilaterale kanaal het evenwicht
tussen multi- en bilateraal zoek. Waarom is hiervoor gekozen? Wat betekent
dit concreet voor de lopende programma's, voor aangegane verplichtingen, voor
opgebouwde deskundigheid en relaties? Wat betekent het verder voor het functioneren
van de posten in het buitenland?Per 1 januari 2004 zal het Stabiliteitsfonds van start gaan. De CDA-fractie
onderschrijft het belang van dit fonds. Immers, niemand kan vandaag de dag
in onze veranderde en veranderende wereld ontkennen dat conflicten een grote
impact hebben op mensen en ontwikkeling. Natuurlijk zijn vrede, veiligheid
en stabiliteit voorwaarden om tot ontwikkeling te komen. Hoe het fonds zal
functioneren, moet straks uit de praktijk blijken. Mijn fractie wil echter
in dit stadium graag helderheid over een aantal zaken. Hoe is men gekomen
tot de omvang van het fonds? Op grond van wat voor criteria zal de beoordeling,
zowel van de bestedingsdoelen vooraf als de verrekening achteraf, plaatsvinden?
Bij het fonds gaat het om het snel en flexibel kunnen inzetten op ondersteuning
van activiteiten op het snijvlak van vrede, veiligheid en ontwikkeling. Graag
horen wij aan wat voor activiteiten en regio's in dit kader moet worden gedacht.
In hoeverre is het bijvoorbeeld mogelijk, het Stabiliteitsfonds aan te wenden
in een land als Colombia, waar het gewapend conflict leidt tot een ernstige
humanitaire crisis? Daarbij valt te denken aan de ontheemden, maar ook aan
de duizenden jongeren die de guerrillabewegingen verlaten, die alleen middels
speciale programma's weer een normaal leven zullen kunnen opbouwen. Het gewapend
conflict heeft ook in de regio verstrekkende gevolgen, mede voor de Nederlandse
gebiedsdelen. Ook voor deze regio moet er een geïntegreerd beleid komen.In onze wereld is veel veranderd. De noodzaak van inzet op vrede, stabiliteit
en veiligheid geeft dat aan. De wereld is echter in meer opzichten veranderd.
Na het mislukken van de WTO-top in Cancún ziet de wereld er anders
uit. Er is geen enkele reden om te juichen na Cancún! Een grote inspanning
zal moeten worden gedaan, alleen al om de verschillende groepen toch weer
rond de tafel te krijgen. Dit kan het beste plaatsvinden vanuit het Europese
perspectief. Wat gaat de minister doen om deze zaak vlot te trekken?In Europees verband zal het een heftig jaar worden, en Nederland is straks
zelf voorzitter.In het kader van ontwikkelingssamenwerking stel ik drie zaken aan de orde.
In Monterrey is afgesproken, minstens 0,7% van het BNP voor ontwikkelingssamenwerking
te bestemmen. Veel landen halen dat nog lang niet. Duitsland zit nog niet
eens op 0,3%; Italië haalt krap 0,2%. Wat gaat de minister daaraan doen?Wereldwijd staat de EU bekend als de grootste donor op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking. Het tragische is echter dat een groot deel van
al dat geld door ingewikkelde regelgeving en bureaucratie onbereikbaar is
voor ontwikkelingslanden. Dit is schandalig! Wat gaat de minister daaraan
doen?Er is nog helemaal geen beleid op het belangrijke gebied van de relatie
tussen migratie en ontwikkeling. Dat beleid zou moeten worden ontwikkeld vanuit
Europees perspectief. Hoe denkt de minister daarover? Wat gaat zij daaraan
doen?De heer Koenders (PvdA):Er was natuurlijk beleid inzake de relatie tussen migratie, buitenlandse
politiek en ontwikkelingssamenwerking. In Europa is na Tampere geprobeerd
om met de "high level"-werkgroep die verbinding te leggen. Nu is dat de laatste
tijd eigenlijk onder tafel geschoven. Zou het niet veel beter zijn om dat
nu eens op te pakken en te kijken of wij daarop geen beter beleid kunnen voeren?
Het is jammer dat dit kabinet dat eigenlijk heeft laten versloffen.Mevrouw Ferrier (CDA):Dat ben ik niet helemaal met u eens, mijnheer Koenders. Ik heb van deze
minister voor Ontwikkelingssamenwerking herhaaldelijk gehoord hoe belangrijk
zij de inzet vindt op het maken van beleid op het onderwerp migratie en ontwikkelingssamenwerking.
Dat zou je zeker ook op nationaal niveau moeten doen en daarvoor bestaan ook
medefinancieringsorganisaties. Een organisatie als IntEnt heeft daarmee veel
ervaring opgedaan. Ik denk zeker dat je dit ook op Europees niveau moet doen.
Je begint niet helemaal vanaf nul, maar ik wil graag horen wat het standpunt
van de minister is en wat haar inzet zal zijn.De heer Koenders (PvdA):U hebt dat kennelijk niet gelezen in de memorie van toelichting, dus u
vindt dat het in ieder geval fors onvoldoende is.Mevrouw Ferrier (CDA):Ik vind het heel belangrijk dat er beleid komt op Europees niveau en dat
er nagedacht wordt over de ingewikkelde en complexe relatie tussen migratie
en ontwikkeling. Ik wil graag van de minister horen hoe zij die relatie ziet
en hoe zij dat op gaat pakken.De heer Dittrich (D66):Vindt de CDA-fractie dat landen die weigeren hun eigen onderdanen terug
te nemen, namelijk uitgeprocedeerde asielzoekers, als sanctie gekort moeten
worden of dat zelfs de ontwikkelingssamenwerkingsrelatie stopgezet moet worden?Mevrouw Ferrier (CDA):De CDA-fractie vindt allereerst dat er nagedacht moet worden over alle
factoren die een rol spelen. Je kunt overwegen om landen bij wijze van spreken
te straffen als zij mensen niet terugnemen. Als je ervan uitgaat dat ontwikkelingssamenwerking
in wezen gaat om structurele armoedevermindering en het creëren van kansen
voor mensen, dan vraag ik mij af of je deze twee zaken direct met elkaar zou
moeten verbinden. Een dergelijk debat moeten wij echter nog uitgebreider voeren.
Ik sluit het niet uit, maar ik denk dat tal van andere zaken urgenter om een
beleidsrichting vragen.De heer Dittrich (D66):Ik hoor u eigenlijk zeggen dat je de migratiestromen richting Europa en
Nederland gaat vergroten als je dat instrument gaat hanteren. Met andere woorden:
u wilt eerst allerlei andere instrumenten benutten voordat u uiteindelijk
misschien overgaat tot zo'n strafsanctie.Mevrouw Ferrier (CDA):Ik begrijp niet waar u uit concludeert dat je de migratiestromen zou vergroten.De heer Dittrich (D66):Door het stopzetten van ontwikkelingssamenwerking. U zegt zelf dat ontwikkelingssamenwerking
te maken heeft met armoedebestrijding.Mevrouw Ferrier (CDA):Ja.De heer Dittrich (D66):Dus u bent het met mijn conclusie eens?Mevrouw Ferrier (CDA):Als je landen straft door te stoppen met ontwikkelingssamenwerking als
zij mensen niet terug nemen, dan stop je een in gang gezette ontwikkeling
die ten doel heeft armoede duurzaam te bestrijden. Succesvolle duurzame armoedebestrijding
moet ten doel hebben dat mensen minder genoodzaakt zijn hun plek te verlaten.
In die zin zijn wij het met elkaar eens.De heer Dittrich (D66):Dat klopt, wij zijn het eens.Mevrouw Ferrier (CDA):Dat is mooi, mijnheer Dittrich.Ik kom nu te spreken over het landenbeleid. Minstens 50% van de bilaterale
hulp gaat naar Afrika. Er is regiobeleid geformuleerd voor de Hoorn van Afrika
en het Grote Merengebied en dat is goed, want Afrika heeft te lang geen aandacht
gehad. Die aandacht voor Afrika mag er echter niet toe leiden dat wij andere
continenten de rug toe keren. Ik denk dan aan landen in Azië en Latijns-Amerika.
Ook daar zijn fragiele democratieën die juist nu onze steun nodig hebben,
soms meer in de vorm van een politieke dialoog dan in de vorm van financiële
steun. Wij wachten nog steeds op de beleidsnotitie Latijns-Amerika waarom
ik vorig jaar bij de begrotingsbehandeling heb gevraagd. Wij zijn net als
vorig jaar van mening dat zich in de nabije toekomst in verschillende Latijns-Amerikaanse
landen dramatische ontwikkelingen kunnen voordoen, als zij niet worden ondersteund.
Deelt de minister deze mening?De minister geeft als argument voor het stoppen van steun aan bepaalde
landen op de landenlijst, dat je er net zo goed helemaal mee op kunt houden
als je toch al weinig geeft. De CDA-fractie vindt dat geen goed argument.
Een relatie tussen landen kan op veel meer manieren gestalte krijgen dan alleen
door financiële middelen. Dit geldt bijvoorbeeld voor Bhutan. Daar is
veel in beweging gezet en dat alles ondervindt nu al negatieve gevolgen van
het feit dat de hulp wordt gestopt. Hoe ziet de minister de relatie met dat
land na 2007? Volgens de minister is de hulpbehoefte groot in Nepal vanwege omvangrijke
armoede. Nederland geeft een kleine bijdrage en kan deze volgens haar dus
net zo goed helemaal niet meer geven. Wij vinden dat erg kort door de bocht.Mevrouw Tjon-A-Ten (PvdA):Steunt mevrouw Ferrier de vraag van de PvdA-fractie aan de minister om
Bhutan op de landenlijst te handhaven?Mevrouw Ferrier (CDA):Wij vragen allereerst om een reactie van de minister. Wij vragen allereerst
aan de minister hoe zij de relatie na 2007 met dat land ziet en of zij het
mogelijk acht om een relatie met een land te onderhouden zonder dat daar financiën
aan ten grondslag liggen. Daar ben ik benieuwd naar.Mevrouw Tjon-A-Ten (PvdA):Mevrouw Ferrier, wilt u mij vertellen hoe de minister dat zonder geld
kan bewerkstelligen?Mevrouw Ferrier (CDA):Dat vraag ik aan de minister. Mevrouw Tjon-A-Ten, voor mij kan een relatie
tussen landen veel meer inhoud hebben dan alleen een financiële. Ik ben
benieuwd of de minister die mening deelt en hoe zij dat ziet.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. Het is wel leuk om dergelijke debatten te voeren en het telkens
aan de minister te vragen, maar wij hebben een notaoverleg achter de rug.
Tijdens dat overleg heeft de minister gezegd dat zij daar helemaal niets in
ziet en zij dat land van de lijst wil schrappen. Dat beaamt de minister ook.
Het is dus nu aan u om duidelijk te maken wat de positie van de CDA-fractie
is. De fase van het stellen van vragen is voorbij.Mevrouw Ferrier (CDA):Ik heb niet gehoord dat de minister heeft gezegd dat voor haar de relatie
met Bhutan na 2007 is afgelopen. Daarom vraag ik ernaar.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dat betekent dat u eigenlijk akkoord gaat met het schrappen van Bhutan
van de landenlijst. U vraagt om het onderhouden van een relatie met Bhutan
na 2007. Hoe kan dat zonder geld?Mevrouw Ferrier (CDA):Ik vraag of de minister mogelijkheden ziet om een relatie met Bhutan te
onderhouden, omdat daar veel is opgestart en omdat dit alles nu al negatieve
gevolgen ondervindt van het feit dat de hulp in 2007 wordt gestopt. Ik heb
net gezegd dat wij de motivatie dat wij net zo goed kunnen stoppen met het
geven van geld, nu wij toch al zo weinig geven, niet goed vinden. U kunt zeggen
dat wij geen vragen meer kunnen stellen, maar ik heb gisteren de landenlijst
pas gekregen. Om die reden vraag ik de minister hoe zij dat ziet.De motivatie van slecht bestuur is een terechte. Voor de CDA-fractie is
goed bestuur niet alleen een voorwaarde, maar ook een doel. Dat geldt bijvoorbeeld
voor Guinee-Bissau. Door daar te stoppen, ontnemen wij ons iedere mogelijkheid
om invloed uit te oefenen op het tot stand brengen van goed bestuur. In het
kader daarvan wil ik weten hoe de minister de steun aan Eritrea verantwoordt.
Onder andere Human Rights Watch en Amnesty International maken melding van
schendingen van mensenrechten. Daarvan zijn ook religieuze minderheden het
slachtoffer. Ik krijg hierop graag een reactie.In maart van dit jaar zijn er op Cuba 77 dissidenten opgepakt. Daaronder
bevonden zich onafhankelijke journalisten en vakbondsleiders. Nederland heeft
zich uitgesproken tegen deze vorm van schending van mensenrechten. In antwoord
op vragen heeft de minister gezegd dat zij de situatie op Cuba vanuit Europees
perspectief aan de orde wenst te stellen, omdat dit het meeste effect heeft.
Wat gebeurt er nu precies op Europees niveau om de schendingen van mensenrechten
op Cuba te beëindigen? Cuba heeft te kennen gegeven niets meer met Nederland
te maken te willen hebben. Hoe staat het met de Nederlandse bijdrage aan het
bedrijfsleven op Cuba? In hoeverre beschouwt de minister het stopzetten van
deze hulp als een mogelijk pressiemiddel?Ten slotte. De beleidsnotitie van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
heet "Aan elkaar verplicht". Zij doelt hiermee op de plicht jegens elkaar
om de belofte van verwezenlijking van de millenniumdoelstellingen waar te
maken. Voor mij zijn er echter meer redenen waarom wij elkaar iets verplicht
zijn. Bovenal geldt voor mij de christen-democratische visie
dat ieder mens ons gegeven is, ieder mens, ver weg of dichtbij. Dit besef
zorgt ervoor dat wij ons daadwerkelijk willen inzetten voor een rechtvaardiger
verdeling van rijkdom en macht, opdat ieder mens de kans krijgt, een menswaardig
bestaan op te bouwen. Daar gaat het bij ontwikkelingssamenwerking om en dat
zijn wij aan elkaar verplicht.De heer Wilders (VVD):Voorzitter. Ik zou mevrouw Ferrier een vraag willen stellen, want wij
zijn nog veel meer aan elkaar verplicht. Zo zijn wij ook aan elkaar verplicht,
geld effectief te besteden. Wat vindt zij ervan dat medefinancieringsorganisaties
5% van hun budget, in totaal 20 mln per jaar, aan politieke beïnvloeding
mogen besteden? Dit geld wordt uitgegeven om politici en andere hoogwaardigheidsbekleders
de wereld rond te laten reizen – dure tickets, dure hotels – om
aan beleidsbeïnvloeding te laten doen. Wij kunnen ons nog allemaal het
incident met mevrouw Duisenberg herinneren, toen zij in het begin van dit
jaar de Palestijnse gebieden bezocht. Vindt mevrouw Ferrier nu werkelijk dat
medefinancieringsorganisaties dit belastinggeld mogen gebruiken om reizen
van dit soort mensen te financieren, mensen die dit net zo goed zelf zouden
kunnen betalen? Vindt zij niet dat dit geld niet aan ontwikkelingshulp zou
moeten worden besteed?Mevrouw Ferrier (CDA):Voorzitter. Voor de CDA-fractie zijn medefinancieringsorganisaties, ook
de thematische, van groot belang. Met hun ideële grondslag kunnen ze
als geen ander het debat stimuleren, gericht op ontwikkeling. Een belangrijke
taak van medefinancieringsorganisaties is vergroting van het draagvlak voor
ontwikkelingssamenwerking, ook in Nederland. Uiteraard let de CDA-fractie
zeer kritisch op de effectiviteit van de bedragen die daaraan besteed worden.
Ik moet eerlijk zeggen dat ook wij vraagtekens zetten bij vele reizen naar
het buitenland met verblijf in dure hotels. Tegelijkertijd onderschatten wij
niet, hoe enorm belangrijk de rol van deze organisaties is bij het vergroten
van het draagvlak en bij het gestalte geven aan het partnerschap, dat het
CDA zo belangrijk vindt. Dit betekent niet dat wij hier kritiekloos naar kijken.
Wij zijn dan ook blij met de toezegging van de minister om op grond van gedegen
evaluaties en beleidsvoorstellen te bekijken hoe het zit met de activiteiten
van medefinancieringsorganisaties. Ik denk dat je er altijd goed op moet letten
of het geld effectief besteed wordt.De heer Wilders (VVD):Voorzitter. Dit was een heel lang antwoord. Mag ik eruit begrijpen dat
mevrouw Ferrier er eigenlijk ook moeite mee heeft dat er belastinggeld wordt
gebruikt om heel veel mensen naar Nederland te laten komen en Nederlandse
politici en anderen naar het buitenland te laten gaan, allemaal op kosten
van die medefinancieringsorganisaties? Vindt u ook niet dat wij daar op z'n
minst eens wat kritischer naar zouden moeten kijken?Mevrouw Ferrier (CDA):Wij kijken er ook zeer kritisch naar. Ik vind het wat kort door de bocht
om te spreken van "heel veel mensen naar Nederland te laten komen" en dergelijke.
Je moet ook daarbij letten op het effect ervan, je moet nagaan hoe zinvol
het is om een missie hierheen te laten komen of er een naar het buitenland
te laten gaan. Maar nogmaals, wij zijn niet tegen kritische bestudering van
de voorstellen van medefinancieringsorganisaties.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter. Ik ben met onder anderen mevrouw Hirsi Ali, lid van de VVD-fractie,
met Cordaid naar Colombia gereisd. Er zijn andere leden van deze fractie die
naar Taiwan gaan, op kosten van de regering van dat land. Staat u daar ook
kritisch tegenover of vindt u dat dit soort reisjes wel kunnen?Mevrouw Ferrier (CDA):Uiteraard ben ik daar ook kritisch over. Ik heb gezegd dat ik kritisch
kijk naar alle bestedingen door medefinancieringsorganisaties. Je moet altijd
goed kijken wat het doel is van een reis en of het de moeite waard is. Ik
ben het ermee eens dat je kritisch moet zijn, maar je moet de inzet van deze
organisaties niet onderschatten.Mevrouw Tjon-A-Ten (PvdA):Zegt u dat u, kijkend met een kritische blik, bepaalde reisjes niet maakt?Mevrouw Ferrier (CDA):Dat is precies wat ik zeg. Ik kijk kritisch of ik het verantwoord vind
of dat ik de reis zelf zou moeten betalen als ik meega.De voorzitter:Voor reizen van leden van de Tweede Kamer die niet vanuit de Tweede Kamer
zelf zijn geregeld, bestaat het openbare en verplichte reizenregister. Wat
dat betreft is er voor Kamerleden transparantie.De heer Van Bommel (SP):Mijnheer de voorzitter. In tien tot twaalf minuten de hele wereld rond;
het zal je maar te doen staan. Ik ga het echter toch proberen.Het afgelopen weekend kende twee historische momenten. Het eerste historische
moment was de aanhouding van dictator Saddam Hoessein. De terugkeer van het
Baath-regime lijkt hiermee nagenoeg onmogelijk, zeker ook gezien de overgave
van Al-Duri, een andere gevreesde leider. Hun berechting in Irak kan een belangrijk
middel zijn bij de verwerking van 35 jaar dictatuur. Is de Nederlandse regering
bereid desgevraagd juridische ondersteuning aan Irak te geven? Is de Nederlandse
regering van plan de Nederlandse gifgashandelaar Van Anraat, die in de jaren
tachtig verboden grondstoffen voor chemische wapens aan Irak leverde, nu ook
voor de rechter te brengen?De succesvolle aanhouding van Saddam Hoessein kan niet verhullen dat de
regering met haar steun aan het Amerikaanse beleid een verkeerde weg is ingeslagen.
De Pax Americana, de idealistische Amerikaanse buitenlandse politiek, is niet
het juiste antwoord op het terrorisme. Dat heeft twee jaar oorlog in Afghanistan
wel bewezen. Ondanks het feit dat in die oorlog burgerslachtoffers, waaronder
verleden week nog een groep kinderen, worden opgevat als bijkomende schade,
staat Nederland al weer klaar om gevechtshelikopters te leveren voor de volgende
fase. Ook in Irak is het perspectief voor de bevolking allerminst rooskleurig.
De Pax Americana is een vorm van permanente oorlogvoering die haat zaait en
tot verscheurdheid leidt. En wie haat zaait, zal terrorisme oogsten. Is de
regering werkelijk van mening dat de aanpak van zogenaamde schurkenstaten,
zoals die nu gestalte krijgt, effectief is? Rekent zij evenals
president Bush staten als Noord-Korea en Iran tot de As van het Kwaad en zou
zij ook een aanval op die landen politieke dan wel militaire steun geven?Een tweede historisch moment beleefden wij dit weekend dichter bij huis,
namelijk in Brussel. Wat een feest had moeten worden, werd een ordinaire matpartij.
De Nederlandse regering kreeg daarbij een flink pak slaag en de Europese Grondwet
is voorlopig van de baan. Gelukkig. Wij zullen er later deze week uitgebreid
op terugkomen. Onze bezwaren tegen die grondwet zijn genoegzaam bekend. Centraal
daarbij staat het dwingende neo-liberale karakter van de EU, de militarisering
van Europa en het gebrek aan democratie. Hoe graag ik ook een referendum had
gewild, zo'n grondwet liever helemaal niet. Nu is het referendum dus ook niet
nodig.Ik kom bij enkele afzonderlijke kwesties in het Nederlandse buitenlands
beleid. Nederland heeft voor de resolutie in de Algemene Vergadering van de
VN gestemd, waarin de bouw van de muur in de Palestijnse gebieden werd veroordeeld.
Nu er echter juridische stappen uit volgen, stemt Nederland tegen. Waar wordt
die dubbelhartige, mag ik zeggen lafhartige houding door bepaald? De regering
deelt toch wel de opvatting van de SP-fractie dat de bouw van die muur contraproductief
is in het moeizame vredesproces? Ik krijg ook graag een reactie op de uitspraken
van de heer ElBaradei van het Internationaal Atoomenergie Agentschap, die
meent dat Israël zijn arsenaal aan kernwapens zou moeten opgeven. Hij
ziet dat als een belangrijke factor in de wapenwedloop en in de spanningen
in het Midden-Oosten.Met het oog op mogelijke onderhandelingen over de toetreding van Turkije
tot de Europese Unie wil mijn fractie de nadruk leggen op de Kopenhagen-criteria,
vooral op het criterium van de rechtsstaat. Hoe beoordeelt de regering in
dat verband de positie van minderheden zoals Koerden, Armeniërs, Assyriërs
en anderen in Turkije, mede in het licht van de massamoorden van 1915 tegen
Armeniërs en Assyriërs? Vindt de regering het in dit licht wenselijk
dat er in Turkije of in internationaal verband een wetenschappelijk onderzoek
komt naar deze gebeurtenissen? Een dergelijk onderzoek moet klaarheid geven
over de gebeurtenissen in de geschiedenis en kan een erkenning zijn van de
positie van minderheden in 2004. Die directe relatie ligt er nog steeds. Hoe
beoordeelt de regering de recente ontwikkelingen op Cyprus met het oog op
de onderhandelingen met Turkije?Met betrekking tot Cuba maakt mijn fractie zich grote zorgen over de schending
van mensenrechten. De Cubaanse regering moet daar indringend op worden aangesproken.
Van de andere kant heeft de decennialange, door Amerika geleide boycotpolitiek
vooral de bevolking van Cuba tot de bedelstaf gebracht. Daarom bepleit mijn
fractie de politiek van dialoog en normale handelsbetrekkingen met Cuba. Alleen
zo kan worden voorkomen dat het lot van de Cubaanse bevolking verder verslechtert.Mevrouw Karimi (GroenLinks):De heer Van Bommel sprak met nadruk van normale handelsbetrekkingen. Is
hij het met mij eens dat bijvoorbeeld subsidie aan het Nederlandse bedrijfsleven
op dit moment niet op zijn plaats is?De heer Van Bommel (SP):Nee, die opvatting deel ik niet. Ik denk dat de jarenlange, decennialange
wurging van Cuba vooral maakt dat de bevolking van Cuba al heel lang lijdt.
Wat je daar kunt stimuleren op een manier zodat je in ieder geval weet dat
het geld niet verkeerd terechtkomt, lijkt mij het minimum dat je kunt doen
in dit geval.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Wat betekent nu "dat het geld niet verkeerd terechtkomt"? Wij weten dat
het daar om een door de staat geleide economie gaat. Als van Nederland uit
bedrijven zaken doen met Cuba, betekent dat rechtstreeks zaken doen met Fidel
Castro. De Cubaanse bevolking profiteert daar nauwelijks van. Kortom, op het
moment dat de Nederlandse regering deze bedrijven subsidieert, wordt rechtstreeks
zaken met Fidel Castro gedaan. Bent u daar vóór of tegen?De heer Van Bommel (SP):Mijn uitleg van deze subsidies is een andere. Mijn uitleg is dat deze
subsidies terechtkomen bij Nederlandse bedrijven waar zaken mee gedaan wordt.
Daar zou je bezwaar tegen kunnen maken en ik begrijp uit uw notitie dat u
daar bezwaar tegen maakt. Dat is een legitiem standpunt maar ik deel dit niet.
Ik vind dat wanneer je vaststelt dat een bevolking zoals op Cuba jarenlang
in een wurggreep wordt gehouden, zowel door de eigen overheid als door de
isolatie die internationaal plaatsheeft, je op de een of ander manier moet
pogen nog wat te doen dat ook aan die bevolking ten goede komt.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Het komt helaas de geloofwaardigheid van het betoog van de heer Van Bommel
niet ten goede als hij de mensenrechtenschendingen in een land waar een linksgeoriënteerd
bewind is, niet aan de kaak wil stellen en daarin niet consequent is. Helaas
is hij dan aan zijn linkeroog blind.De heer Van Bommel (SP):Ik ben begonnen met te wijzen op de mensenrechtenschendingen op Cuba en
ik zou Cuba ook niet een linksgeoriënteerd land willen noemen in dit
verband. Waar het om gaat, is dat Cuba al heel lang internationaal geïsoleerd
is en dat aan het einde van de dag de bevolking van Cuba daar het slachtoffer
van is. U kunt hier wel symboolpolitiek willen bedrijven ten aanzien van Cuba
en wellicht ook andere landen, maar weet wel dat u daarmee de bevolking van
Cuba geen plezier doet.Voorzitter. In de goede bedoelingen van Nederland in het buitenland zal
het voormalige Joegoslavië, en Srebrenica in het bijzonder, altijd een
bijzondere plaats blijven innemen. De SP-fractie maakt zich zorgen over de
projecten die ten goede moeten komen aan de bevolking die zich nog steeds
ophoudt in de vluchtelingenkampen. Hoe staat het met de besteding van reeds
toegezegde fondsen en met reeds lopende projecten? Mijn fractie krijgt signalen
dat er weinig vooruitgang wordt geboekt. Is de regering bereid de inspectie
Ontwikkelingssamenwerking een onderzoek te laten instellen naar de besteding
van de tot nog toe beschikbaar gestelde fondsen en spoedig projecten in gang
te zetten die werkgelegenheid genereren en tot verbetering van de omstandigheden
in de vluchtelingenkampen leiden? De regering schrijft in één van de recente beleidsstukken
dat het "vooral de armsten zijn die het meeste lijden onder onveiligheid,
schending van mensenrechten en de sociale en economische gevolgen van destabilisering".
Dat is waar. De eerste prioriteit moet daarom een effectieve bestrijding van
de armoede zijn. Langetermijnoplossingen komen voor deze groep te laat. Terecht
worden daarom de millenniumdoelstellingen nagestreefd, ook door dit kabinet.
Het wegnemen van obstakels om die te bereiken, zoals aangegeven in het UNDP-rapport
over 2003, is dan ook van groot belang. Als wij de internationale politiek
rond privatisering en het openbreken van lokale markten niet wezenlijk veranderen,
dan zullen armoede, conflicten en oorlog eerder toe- dan afnemen. Deelt de
regering de opvatting dat er spanning bestaat tussen de opgelegde vrijhandelspolitiek
en het bereiken van de millenniumdoelen? Zo ja, wat gaat zij eraan doen om
die spanning weg te nemen?Met de groep van 220 verontruste ontwikkelingsdeskundigen maakt de SP-fractie
zich grote zorgen over het kwaliteitsverlies binnen ontwikkelingssamenwerking
ten gevolge van bureaucratisering, de vele beleidsaanpassingen en een beleid
dat het lerend vermogen binnen de sector eerder ondermijnt dan bevordert.
De SP-fractie is dan ook geïntrigeerd door de vraag welke beleidskeuzes
ontwikkelingslanden zouden maken als zij een doorslaggevende stem zouden hebben
in de besteding van de 3,75 mld ontwikkelingsgeld per jaar. Als er in het
kader van ontwikkelingssamenwerking werkelijk sprake zou zijn van ownership,
dan zou het ons niet verbazen als het gros van de landen een hogere prioriteit
zou geven aan kwijtschelding van schulden. En dan bedoel ik natuurlijk niet
het aflossen van exportkredietschulden. Dat is in mijn ogen een beschamend
cadeautje voor het Nederlands bedrijfsleven uit de pot voor ontwikkelingssamenwerking.De regering zoekt naar coherentie in het buitenlandbeleid. Tot dusverre
blijkt dit een schaamlap voor groeperingen die niets met ontwikkelingssamenwerking
te maken hebben, zoals Defensie en het bedrijfsleven. Zij slagen erin, ten
eigen bate te graaien in de fondsen van ontwikkelingssamenwerking. Het stabiliteitsfonds
dreigt hiervan een voorbeeld te worden. Het stoelt op goede bedoelingen, maar
wij moeten Defensie volledig laten bijdragen aan stabiliteit in de landen
waarin zij aan operaties deelneemt. Ontwikkelingssamenwerking moet zich richten
op het opbouwen van structurele ontwikkelingen. Die hartenkreet heb ik eerder
geuit, maar ik zal hem blijven herhalen.Kan de minister de Kamer informeren welk deel van het budget van Ontwikkelingssamenwerking
daadwerkelijk in de landen van het zuiden wordt besteed en welk deel in de
vorm van apparaats- en overheadkosten in Nederland, Genève, Washington
en New York? Hoe is die verhouding in personele zin? Bij de beoordeling van
het beleid is het noodzakelijk om daar zicht op te krijgen. Mijn fractie heeft
grote bezwaren tegen het feit dat een aanzienlijk deel van het Nederlandse
multilaterale ontwikkelingsbudget gekanaliseerd wordt via de internationale
financiële instellingen, waaronder het IMF en de Wereldbank in het bijzonder.
Afgelopen zomer heb ik tijdens een werkbezoek aan Ghana kunnen constateren
dat de Wereldbank op meerdere vlakken een buitengewoon kwalijke rol speelt.
Er moet dringend beleid worden gemaakt om de belangrijkste knelpunten binnen
de stedelijke drinkwatervoorziening aan te pakken. Ik ben dan ook aangenaam
verrast door het feit dat de Nederlandse ambassadeur die in Ghana de benodigde
politieke kredietwaardigheid heeft om aan oplossingen te werken, daarvoor
van de minister groen licht heeft gekregen. Tegelijkertijd zou ik graag van
de minister vernemen wat haar standpunt is over de conditionaliteitseisen
die de Wereldbank en het IMF aan landen als Ghana opleggen.Bij de SP bestaat grote onvrede over het terugbrengen van de lijst van
hulplanden van 49 tot 36. Door het schrappen van Guinee-Bissau, India en Nepal
geeft de regering politiek een slecht signaal af aan de regeringen van betrokken
landen. Ondanks het feit dat Nederland het aantal landen dat voor hulp in
aanmerking komt, verminderd heeft, blijft de lijst een willekeurige indruk
maken. Het opnemen van landen op grond van het feit dat Nederland binnen de
Wereldbank voor hen spreekt, lijkt de SP-fractie buitengewoon twijfelachtig.
Dit brengt het risico met zich mee dat er tussen Nederland en de desbetreffende
ontwikkelingslanden een patroon-cliëntverhouding ontstaat die open en
onbevangen vormen van communicatie belemmert. Graag hoor ik van de minister
hoe zij deze kwestie beoordeelt.Ik kom op de stopzetting van het hiv/aidsprogramma in Ethiopië. Los
van de vraag of dat programma de meest geëigende bijdrage vormt om aids
in Ethiopië te bestrijden, val ik over het feit dat de permanente beleidswijzigingen
binnen het Nederlandse beleid gepaard gaan met dramatische vormen van collateral
damage. In dit geval betekent het beëindigen van dit programma dat enkele
honderden arbeiders die in het kader van het programma toegang tot medische
basisvoorzieningen hadden, daar binnenkort van verstoken blijven. Ik dring
er bij de minister op aan, de Kamer op korte termijn te informeren over een
mogelijke follow-up van dit programma. Nieuwe inzichten kunnen altijd tot
verbetering leiden, maar nieuw beleid is niet altijd beter beleid en mag evenmin
gepaard gaan met vormen van kapitaalvernietiging waarbij de hulpontvangers
van de regen in de drup belanden.Als de regering niet louter lippendienst aan armoedebestrijding wil bewijzen,
moet zij zich nog meer richten op de millenniumdoelstellingen en concrete
vooruitgang boeken. Als de regering geen krokodillentranen wil plengen over
mensenrechten en vrede, moet zij afstand nemen van de Amerikaanse agressieve
politiek en zich daadwerkelijk inzetten voor geweldloze ontwapening, van kernwapens
en conventionele bewapening.De heer Wilders (VVD):Voorzitter. We've got him! Met die woorden bevestigde Paul Bremer III
eergisteren de arrestatie van de voormalige Iraakse dictator Saddam Hoessein.
De man die ontelbare misdaden pleegde, zal nu eindelijk ter verantwoording
worden geroepen. Zijn rol is definitief beëindigd. Maar Irak kent nog
steeds grote problemen. Het zou onze Europartners Frankrijk en Duitsland sieren
als zij hun toch laffe houding als het gaat om het Irak-dossier nu snel omzetten
in daadkracht door betrokkenheid in plaats van apathie en afstandelijkheid
te tonen. Laten wij hopen dat de overgebleven Ba'athisten en Islamisten met
hun terroristische daden ook snel het onderspit zullen delven in Irak, maar
zover is het helaas nog niet, vrees ik. Wij hoeven de kranten er maar op na
te slaan. De democratisering van Irak en het bevorderen van de veiligheid
en stabiliteit in dat land en het Midden-Oosten moet een absolute prioriteit
van de internationale gemeenschap en dus ook van Nederland blijven.Dan iets over prioriteiten. Minister Bot is formeel uiteraard verantwoordelijk
voor alles wat zijn ambtsvoorganger in de begroting heeft opgeschreven, maar
de VVD-fractie hoort graag van de minister welke prioriteiten hij de komende
jaren stelt. Wij hopen dat hij het Europese verleden en de transatlantische
inzet van zijn voorganger in ieder geval deelt en tot de zijne maakt.Jaap en ik gaan Afrika doen, zei de toen nog staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking,
mevrouw Van Ardenne, vorig jaar. De VVD zou van de minister van Buitenlandse
Zaken graag horen dat hij de islamitische wereld gaat doen. Immers, het Midden-Oosten,
respectievelijk de islamitische wereld, vormt de regio waaruit de meeste dreiging
voortkomt voor onze veiligheid. Juist daar blijkt de meeste weerstand te bestaan
tegen de voortgang naar moderniteit, vrijheid en democratie. Juist daar blijft
men sterk achter als het gaat om de naleving van mensenrechten, de ontwikkeling
van de democratie, civil society en de rule of law. Vele jaren lang waren
terughoudendheid en respect voor de soevereiniteit de belangrijkste uitgangspunten
bij het contact met dergelijke landen. Nu, in een steeds meer interdependente
wereld, waarin afstanden kleiner worden, waarin sprake is van grote migratiestromen
en waar wij de media van daar hier kunnen bekijken en vice-versa, waarin uiteenlopende
systemen van normen en waarden meer dan ooit met elkaar in aanraking en in
botsing komen en waarin vooral door radicale moslims een terroristische confrontatie
met het Westen is aangegaan, moet het Westen een antwoord geven, waarbij minder
plaats is voor die terughoudendheid. Dat antwoord, die concurrerende boodschap,
is de belangrijkste taak die wij ook voor deze minister van Buitenlandse Zaken
de komende tijd zien weggelegd.De heer Koenders (PvdA):Ik begrijp niets van uw geografische wereldkennis en de manier waarop
u alles benoemt. Sinds wanneer bevindt de islamitische wereld zich niet meer
in Afrika? Deze wereld bevindt zich volgens mij in Somalië, in West-Afrika
en ook Azië.De heer Wilders (VVD):Dat klopt.De heer Koenders (PvdA):In Afrika komen ook veel landen voor die geen democratie en mensenrechten
kennen. Wie goed analyseert, weet dat juist in Afrika falende staten kunnen
leiden tot vergaande destabilisering en radicalisering. Wie goed oplet, weet
ook dat terrorisme vooral in Afrika een probleem is. Ik denk onder andere
aan Kenia. Waar haalt de heer Wilders dit vandaan? Het is volstrekt onlogisch,
politiek onjuist en hij maakt geografische verdelingen die niets met de politieke
realiteit te maken hebben.De heer Wilders (VVD):Mijn antwoord luidt dat mijn betoog volstrekt logisch en juist is. Ik
heb gesproken over de Arabische en de islamitische wereld. Uit het feit dat
ik in de "en-vorm" spreek, blijkt al dat ik het niet alleen over het Midden-Oosten
heb.De heer Van Bommel (SP):Ik word het een beetje zat dat de heer Wilders bij ieder debat waar het
woord "terrorisme" kan worden gebruikt, probeert om de Arabische en islamitische
wereld voor de laatste keer te waarschuwen. Het heeft volgens mij nog weinig
indruk gemaakt in de Kamer en ik hoop ook dat dit voor de regering geldt.
Dus: wilt u er nu eens mee ophouden om het allemaal op één hoop
te gooien en allemaal in één adem te noemen? U kunt het namelijk
niet waarmaken. Als u het terrorisme wilt bestrijden, weest u dan concreet.
Als u landen aan wilt pakken, weest u dan concreet. Maar door steeds alleen
maar te spreken over de Arabische en islamitische wereld bereikt u helemaal
niets en krijgt u er volgens mij ook geen steun voor bij deze regering.De heer Wilders (VVD):De VVD-fractie zal onverdroten doorgaan, eigenlijk alleen nog maar meer
gestimuleerd door de opmerkingen van de collega van de SP-fractie. Overigens
zijn wij zeer concreet. Later in mijn betoog zal ik man en paard noemen en
bepaalde landen concreet iets verwijten en het kabinet vragen daar wat aan
te doen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Het zal de heer Wilders wellicht verbazen, maar ik ben het met een groot
deel van zijn analyse eens als het gaat om de Arabische en islamitische wereld.
Ik vraag hem wel of hij het met mij eens is dat het belangrijk is een scherp
onderscheid te maken tussen moslims, gematigde moslims, de politieke islam
die helemaal niet gewelddadig behoeft te zijn, en extremistische groeperingen.De heer Wilders (VVD):Daar ben ik het zeer mee eens. Ik zal verderop in mijn betoog ook zeggen
dat deze mensen eigenlijk de leer van de islam misbruiken. Dat laat overigens
onverlet dat de islam wel een grondslag vormt voor deze terroristen en dat
het van belang is dat wel als zodanig te benoemen. Mevrouw Karimi heeft er
gelijk in dat wij zeker niet alle islamieten over één kam moeten
scheren.Ruim twee jaar geleden werden de gevolgen van al veel langer aanwezig
moslimextremisme pijnlijk duidelijk toen moslimextremisten, vooral Saoediërs,
de Twin Towers in brand zetten. Duidelijk is geworden dat het terrorisme,
meestal gepleegd door islamieten die daarbij feitelijk de leer van de islam
een veel te radicale draai geven, thans het grootste gevaar is dat onze aardbol
kent. Uit een onlangs verschenen VN-rapport blijkt zelfs dat Al-Qaeda aan
kracht heeft gewonnen in plaats van aan kracht heeft ingeboet. En dat baart
zorgen. Om de urgentie aan te geven van de problemen in het Midden-Oosten
kunnen wij ook kijken naar de twee Arab Human Development Reports van de heer
Nader Fergany.De heer Van Bommel (SP):Wat leidt de heer Wilders eruit af dat Al-Qaeda sterker geworden is en
dat het inmiddels het grootste gevaar ter wereld is? Wat zegt u dat over twee
jaar strijd tegen terrorisme, waar u zo hartstochtelijk iedere keer uw steun
aan betuigt?De heer Wilders (VVD):Wij zijn nog niet halverwege. Wij staan eigenlijk pas aan het begin van
de strijd tegen het terrorisme. Het zou mooi zijn als u die strijd met ons
mee zou willen maken. Ondanks wat er in internationaal opzicht al is gebeurd
in de wereld, zien wij dat de verkeerde groeperingen nog sterker worden. Op
bepaalde punten zijn wij in Nederland en in het buitenland succesvol geweest,
maar feit blijft dat wij nog niet halverwege de oplossing zijn. Wij zullen
er dus veel harder aan moeten trekken.De heer Van Bommel (SP):Dus u denkt dat dit een productieve strijd tegen het terrorisme is die
nu gevoerd wordt?De heer Wilders (VVD):Er is geen alternatief voor een keiharde onverdroten strijd tegen het
terrorisme. Je kunt er natuurlijk voor kiezen om niets te doen, maar ik kan
u verzekeren dat dit de problematiek alleen maar verergert. Er is dus geen
alternatief. Als wij hier terrorisme niet durven te benoemen en aan te pakken,
zowel in nationaal als in internationaal verband, dan lossen wij de problemen
nooit op. Uw fractie heeft de vorige week gestemd tegen de Wet terroristische
misdrijven. Ik kan u wel zeggen dat wij ook in Nederland met een dergelijke
houding de problemen niet oplossen.De heer Van Bommel (SP):U denkt toch niet dat met deze wet de strijd tegen terrorisme in de wereld
gevoerd kan worden? Dat kunt u toch niet serieus menen? Mijn vraag heeft overigens
meer betrekking op de strijd zoals die de afgelopen twee jaar gevoerd is,
waarbij landen preventief worden aangevallen en er coalities gesmeed moeten
worden om wereldwijd met grof geweld landen binnen te vallen, zoals Afghanistan.
Die strijd is niet productief en u bent een propagandist van die strijd, ondanks
het feit dat u tegelijkertijd rapporten van de VN oplepelt waarin staat dat
het terrorisme alleen maar een grotere bedreiging geworden is. Dát
is het probleem.De heer Wilders (VVD):Ik heb hier gelukkig geen vraag in kunnen ontdekken.Voorzitter. Ik verwees zo-even al naar de heer Fergany. Hij heeft gezegd
dat het voortbestaan van de huidige status quo zal leiden tot langere periodes
van geweld. Hij heeft niet direct een pasklare oplossing maar acht het wel
onmogelijk om ervan uit te gaan dat die passieve Arabische samenlevingen in
staat zijn om dit zelf te veranderen. Essentieel is dan ook dat aansluiting
wordt gezocht bij die moslims die moderniteit, vrijheid en democratie verwelkomen.
Het lijkt mij belangrijk om uitwisselingsprogramma's te stimuleren met de
meer liberale academici en andere veranderingsgezinde vertegenwoordigers van
het maatschappelijk middenveld in die landen. Samen met mevrouw Karimi heb
ik bijvoorbeeld een amendement ingediend om the civil society in Iran nader
te ondersteunen.Tegelijkertijd moet worden onderkend dat hetgeen wij propageren niet direct
op een enorme bijval kan rekenen in de desbetreffende landen. Het rapport-Fergany
geeft aan dat autocratisch bestuur in de Arabische wereld eerder regel dan
uitzondering is. Een extra drempel voor ontwikkeling wordt gevormd door een
fundamentalistische invulling van de islam, die sterk wordt begunstigd door
de royale financiële middelen waar men op het Arabisch schiereiland over
beschikt en die helaas ook niet zelden de weg naar Europa vinden. Ik wijs
op het boek van Rita Katz "De terroristenjaagster". Zij heeft zich vanaf 1998
fulltime beziggehouden met onderzoek naar moslimterrorisme. Zij constateert
dat de ideologische en financiële input van landen zoals Saoedi-Arabië
voor het moslimterrorisme fnuikend is. Zij schrijft: Zolang radicale moslimgeestelijken
prediken ten gunste van de Jihad en zolang bijvoorbeeld Saoedische schoolboeken
jonge mensen leren dat wij, de ongelovigen, altijd hun vijanden zullen zijn,
zal het islamitisch niet worden uitgeroeid. Door middel van politieke druk,
diplomatie, sancties en andere maatregelen moet het Westen regeringen als
die van Saoedi-Arabië dwingen om te stoppen met het verspreiden van deze
ophitsing en om een nieuwe generatie te laten ontstaan die niet de blinde
boosaardige haat koestert tegen het Westen en alles waar het Westen voor staat.Dit zijn heel wijze woorden. Ik roep de regering op om zich daadkrachtiger
op te stellen tegen deze haatdragende rotzooi die vaak uit dit soort landen
wordt verspreid via scholen of via de media. Hechte relaties zijn eigenlijk
niet mogelijk wanneer islamisme wordt gefinancierd of wanneer er schoolboekjes
worden gebruikt die ons als vijanden afschilderen. Helaas worden bijvoorbeeld
ten aanzien van Saoedi-Arabië vaak gelegenheidsargumenten gebruikt om
vooral niets tegen dit land te doen. De heer Koenders heeft daar terecht op
gewezen. Dit is een land waar niet alleen dubieuze boodschappen worden verkondigd
en geld wordt geschonken voor islamisme elders, maar waar ook een enorme achterstand
bestaat wat betreft democratie, mensenrechten, de emancipatie van de vrouw
en ga maar door. Ik vraag de minister om in Europees verband meer werk te
maken van het aanspreken van deze landen op dit gedrag.Er zijn ook andere voorbeelden zoals Syrië. Ook dat land moet kritisch
worden bejegend. Er is een Europees associatieverdrag met dit land getekend,
maar ik vraag mij af of het wel zin heeft om zo'n verdrag überhaupt te
behandelen als het inderdaad waar is dat Syrië nog steeds steun geeft
aan terrorisme. Wat heeft het voor zin om een handelsakkoord te sluiten met
een land zoals Iran, zolang dat land niet alleen terrorisme steunt en mensenrecht
schendt, maar ook het liefst de joden en de staat Israël de Middellandse
Zee in ziet verdwijnen? Minister De Hoop Scheffer was dit met ons eens.Turkije is een ander voorbeeld. Dit land kan wat mijn fractie betreft
de komende duizend jaar nog niet rekenen op toetreding tot de EU als het inderdaad
doorgaat op de weg die wordt aangegeven door een voorstel dat nu in het Turkse
parlement behandeld wordt. Het wil een nieuw artikel 327 in het wetboek van
strafrecht opnemen waarin staat dat een verkrachter die met zijn slachtoffer
trouwt vrijuit gaat. Dit zijn normen en waarden die wij nooit tot de onze
kunnen maken. Hier moeten wij tegen in het geweer komen. Het is nodig om op
dit soort onderdelen diplomatiek en politiek meer lef te tonen.Wij hebben de notitie over Marokko die voor eind 2002 was toegezegd nog
niet mogen ontvangen. Kunnen wij haar nu in januari tegemoet zien? Ook mijn fractie vindt het zeer droevig dat het Israëlisch-Palestijns
vredesproces in het slop is geraakt. Wij zijn ook onder de indruk van het
ontwerpvredesplan van de heren Beilin en Rabbo. Helaas is dat geen standpunt
van hun beider regeringen. Het is echter te prijzen dat de regering in navolging
van minister Powell van de VS, maar tegen de zin van de heer Sharon, met beide
heren in gesprek wil gaan. Dat is zeker de moeite waard. In hoeverre kan de
regering bevorderen dat vooral de Verenigde Staten wat meer engagement krijgen
ten aanzien van de Midden-Oostenproblematiek?De heer Dittrich (D66):Vond u het niet jammer dat de Nederlandse regering in Genève niet
vertegenwoordigd wilde zijn via een van de ministers?De heer Wilders (VVD):Ik vind dat niet zo belangrijk. Op het moment dat er een vredesplan van
de oppositie komt, is het niet zo belangrijk wie er vertegenwoordigd is. Het
gaat erom dat in het plan van de oppositie interessante punten zitten. Ik
vind het goed dat de minister van Buitenlandse Zaken heeft gezegd dat hij,
als het uitkomt – dat mag van mij liever eerder dan later – graag
met beide heren wil overleggen. Dat is vooral bedoeld als signaal aan de zittende
regeringen aan Palestijnse en aan Israëlische kant, dat wij dit serieus
nemen, omdat wij graag vooruitgang willen. Daar gaat het om, mijnheer Dittrich,
en niet of men bij een presentatie op welk niveau dan ook wel of niet aanwezig
was.De heer Dittrich (D66):U zegt: als het uitkomt, maar vindt u het niet beter dat de nieuwe minister
de mensen gewoon uitnodigt en actief betrokkenheid toont?De heer Wilders (VVD):De minister heeft actief betrokkenheid getoond door in zijn brief op te
nemen dat hij bereid is om de mensen te ontvangen. Dat is wat ons betreft
meer dan voldoende.De heer Koenders (PvdA):Ik ben blij dat de VVD-fractie eindelijk, na jaren, nu ook kritisch wil
zijn tegenover mensenrechtenschendingen in het Midden-Oosten. De VVD was altijd
de grote steunpilaar van wapenexport naar Saoedi-Arabië en gaf in veel
gevallen ook steun aan Arabische regimes. Daarin is dus verandering gekomen,
maar wat betekent dat in de praktijk? Zal de VVD daadwerkelijk mensenrechten
boven economische belangen en boven wapenexporten plaatsen? Dat zou een echte
doorbraak zijn, die wij in dit huis in jaren niet hebben gezien. Graag een
concreet antwoord van de heer Wilders.De heer Wilders (VVD):Mijn antwoord is heel concreet, namelijk dat er geen enkele beleidswijziging
van de VVD-fractie is. Wij zijn, misschien wel in tegenstelling tot uw fractie,
altijd zeer evenwichtig geweest in de benadering van het Israëlisch-Palestijnse
conflict. Wij zijn altijd heel kritisch geweest ten aanzien van sommige beleidsdaden
van Israël. Ik verwijs naar onze opmerkingen over de nederzettingen,
buitenrechtelijke executies en de zogenaamde muur. Wij zijn daarover altijd
helder en kritisch geweest. Tegelijkertijd zijn wij altijd zeer kritisch geweest
over de rol van de Palestijnen en met name die van de heer Arafat, de steun
aan terroristische organisaties en de grote corruptie in zijn eigen bestuur.
Die evenwichtigheid had mijn fractie meer dan de uwe.De heer Koenders (PvdA):Ik had het niet over het Israëlisch-Palestijnse conflict, ten aanzien
waarvan uw fractie heeft voorkomen dat er een evenwichtige benadering is,
maar over de regimes waarbij Nederland economische belangen had, zoals in
Noord-Afrika en Saoedi-Arabië. Jarenlang zijn wapenexporten naar die
landen gesteund. Mijn vraag is of de VVD-fractie, waar zij eerst eenzijdig
de Amerikanen volgde, ook op het punt van de mensenrechten in Turkije, nu
daadwerkelijke een keuze voor mensenrechten maakt. Zo ja, welke consequenties
verbindt zij daaraan?De heer Wilders (VVD):Deze vraagstelling klopt wederom niet. Wij hebben nooit achter welk land
dan ook aangelopen. Wij hebben nooit achter de Verenigde Staten aangelopen.
Wij hebben nooit achter het Verenigd Koninkrijk aangelopen. Wij hebben altijd
een eigen afweging gemaakt. De ene keer viel deze de ene kant en de andere
keer de andere kant op. Wij spreken over (de bescherming van) normen en waarden
in de internationale politiek, het tegengaan van terrorisme en het bestrijden
van landen die terrorisme gebruiken, hoe klein het aandeel van de islamieten
dan ook is. Dat bestrijden moeten wij stellen boven al het andere wat er speelt.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Bent u het met mij eens dat Pakistan een van de islamitische landen is
waar extremistische groeperingen hoogtij vieren?De heer Wilders (VVD):Wat wilde u mij vragen, mevrouw Karimi?Mevrouw Karimi (GroenLinks):Mijn vraag is of u het daarmee eens bent.De heer Wilders (VVD):Pakistan is een van de landen, evenals vele landen in de regio, waarin
dingen gebeuren die niet zouden moeten gebeuren.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik neem aan dat u wilt dat de Nederlandse regering een streng beleid voert
ten aanzien van dat land.De heer Wilders (VVD):Wij zouden willen dat wij niet alleen Pakistan, maar alle andere landen
die ik heb genoemd, waaronder Saoedi Arabië, Iran of Oman van waaruit
terrorisme wordt gesteund, daarop durven aanspreken. Dat kan op verschillende
manieren: politiek, diplomatiek of economisch. Ieder land vraagt een andere
aanpak. Wij moeten bij ieder land bekijken of wij daarvoor internationaal
draagvlak kunnen vinden. Meer dan in het verleden zullen wij die landen moeten
aanspreken op dit soort gedrag.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Als u slogans wilt roepen, is dat prima, maar deze regering heeft besloten,
weer wapens te exporteren naar Pakistan. Bent u het daarmee eens?De heer Wilders (VVD):Of er wel of niet wapens worden geëxporteerd naar Pakistan is geen
oplossing voor het probleem van moslimextremisme in dat land. Sterker nog,
de huidige regering in Pakistan wil vaak optreden tegen dat extremisme aldaar.
Zij heeft daar last van en probeert daartegen op te treden. Wij kunnen een
discussie houden over de vraag of je nu wel of niet wapens exporteert naar
dat land. Wapenexport zal niet leiden tot een meer of minder
effectieve aanpak van het moslimextremisme. Dat laat onverlet dat de Nederlandse
regering en Europa Pakistan zullen moeten aanspreken op het groeiende moslimextremisme
aldaar. Gevraagd moet worden of al het mogelijke gedaan wordt en als dat kan,
moet er hulp worden aangeboden.Ons land heeft een lange voorgeschiedenis op het gebied van de ontwikkeling
van vrijheid, democratie en mensenrechten. Dat stimuleert ons de zijde te
kiezen van landen en bondgenoten die willen opkomen voor die waarden en normen.
Helaas lijkt het soms alsof wij ons niet voldoende bewust zijn van de Nederlandse
voorgeschiedenis en van de eigen identiteit. Tot mijn verbazing las ik ergens
in de stukken de curieuze zinsnede dat Nederland veel meer financiële
prioriteit wil geven aan het bevorderen van de eigen identiteit in ontwikkelingslanden.
Wat gaan wij van die identiteit en cultuur financieel steunen? Het is toch
niet de bedoeling van de minister bijvoorbeeld de rol van de vrouw in de islamitische
wereld of andere slechte voorbeelden van identiteit waarover wij toch iets
anders denken te financieren? Wil de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
daarop ingaan?Het blijft ook zaak om landen in Oost-Europa die binnenkort toetreden
tot de Europese Unie te blijven ondersteunen bij de verwezenlijking van hun
democratieën. In dat verband herinner ik de bewindslieden aan de motie
van mijn fractiegenoot Van Baalen over het continueren van programma's gericht
op de samenwerking tussen politieke organisaties daar en hier. Kan de staatssecretaris
voor Europese Zaken daar positief op reageren?Juist het besef van normen en waarden, culturen en onze identiteit vormt
de rode draad in mijn bijdrage. Soms biedt dit een goed handvat om relaties
aan te halen. Ik wijs bijvoorbeeld op historische relaties die ons land ooit
had en heeft met regio's of steden die zelf ook een positief gerichte belangstelling
voor Nederland tonen. Ik kan veel steden noemen, zoals Nagasaki in Japan en
New York waarmee wij een belangrijke historische band hebben.Ik kan ook de stad Gdansk in Polen noemen. Gdansk was lange tijd het Baltische
centrum voor de zogenoemde moedernegotie. In Gdansk staat een instelling genaamd
Holland Huis, alias "Dom Holenderski", die zich richt op culturele en economische
betrekkingen met Nederland. Deze instelling werd vier jaar geleden door koningin
Beatrix geopend, maar lijkt nu door problemen een financiële dood te
sterven. Ik verzoek de staatssecretaris voor Europese Zaken die verantwoordelijk
is voor het internationale cultuurbeleid zich in te spannen voor het behoud
van dit Holland Huis en de Kamer over zijn inspanningen voor 1 februari te
informeren. Ik hoop op een toezegging, want het zou jammer zijn als wij voor
zo'n onderwerp een motie moesten indienen.Tot slot wijs ik op de relatie met en de stempel die wij hebben gedrukt
op het eiland Taiwan. Ook Taiwan moeten wij niet te veel links laten liggen.
Zonder ook maar een millimeter af te willen doen aan het "één
China"-beleid en zonder de goede relaties met de Volksrepubliek China op het
spel te willen zetten, moet het toch mogelijk zijn in Europees verband af
te spreken dat aan de vijf belangrijkste politici van Taiwan op zijn minst
transitvisa worden verstrekt en aangesloten wordt bij de Amerikaanse praktijk.
Ik hoop daarover een positieve uitspraak te krijgen, want anders zal ik op
dat punt overwegen een motie in te dienen.De heer Koenders (PvdA):Ik wil geen verband leggen met het reisje waarover ik het zojuist had,
maar vindt u het nou echt politiek verstandig om dit punt aan de orde te stellen
op het moment waarop er grote discussie is in Taiwan over het referendum?
Of krijg je daardoor juist het verkeerde effect? Ik kan mij voorstellen dat
u hier op een ander moment op terugkomt.De heer Wilders (VVD):Nee, ik vind dit een prima moment. Ik ben mij bewust van de gespannen
situatie tussen Taiwan en China. Ik realiseer mij ook dat het nu uitgeschreven
referendum gelukkig niet meer gaat over het voor de Chinezen gevoelige punt
van een mogelijke onafhankelijkheid, maar vooral gericht is op het wel of
niet hebben van op Taiwan gerichte raketten op het vasteland, mainland China.
Dat heeft de spanning enigszins verminderd. Niettemin zijn er volgend jaar
inderdaad verkiezingen in Taiwan. Laten wij hier echter niet meer van maken
dan het is. Zonder dat wij ook maar iets willen afdoen aan het "één
China"-beleid en zonder dat wij ook maar iets willen toevoegen aan welke spanning
dan ook, vindt mijn fractie dat het te gek voor woorden zou zijn als wij niet
zouden mogen spreken over de transitvisa. Daarbij gaat het dus om Taiwanese
politici die in Amsterdam landen om vervolgens bijvoorbeeld kort daarna naar
een ander land te vertrekken. Ik zei al dat ook de Amerikanen het zo doen.
Het zou de moeite waard moeten zijn.Ook op het punt van de internationale vredesmissies moeten prioriteiten
worden gesteld.De heer Dittrich (D66):Ik heb nog een vraag over China. Bent u het met de fractie van D66 eens
dat ook de Tibetaanse kwestie veel hoger op de politieke agenda zou moeten
staan, zeker als het gaat om de bescherming van mensenrechten? Bent u het
met ons eens dat er bijvoorbeeld een Europese vertegenwoordiger, coördinator
of gezant zou moeten komen, juist in relatie met China, om Tibet veel meer
op de agenda te krijgen?De heer Wilders (VVD):Ik ben dat zeer met u eens. Ik heb daar onlangs samen met mijn collega
mevrouw Terpstra, die de Kamer helaas heeft verlaten, Kamervragen over gesteld.
Ik was niet erg onder de indruk van de antwoorden van de regering, maar hoe
meer serieuze aandacht wij daaraan besteden, hoe beter. Wij zijn met u van
mening dat het kabinet zeer veel aandacht zou moeten besteden aan deze bevolkingsgroep,
die wordt onderdrukt en die het moeilijk heeft, waarbij het niet alleen gaat
om het cultureel erfgoed, maar ook om de mensen zelf. Dat kunnen wij als Nederland
niet alleen, maar als dat in Europees verband kan, moet dat gebeuren, al is
het alleen al om de mensenrechten.Ik probeer voor de vierde keer om in te gaan op het thema van internationale
vredesmissies. Ook op dat punt moeten prioriteiten worden gesteld. Daarover
was ik het eens met de heer Koenders; de wonderen zijn de wereld nog niet
uit. Ook mijn fractie bepleit immers dat de keuze voor het al dan niet deelnemen
aan vredesmissies wat minder ad hoc plaatsvindt en wat minder
alleen over het toch vooral technische toetsingskader gaat en dat er meer
een visie, een beleid, een basis van het kabinet onder ligt. Wanneer willen
wij nou aan welke missie deelnemen? Vinden wij nou dat wij versnipperd aan
verschillende kleine missies moeten deelnemen? Welke regio's in de wereld
hebben bij die deelname onze prioriteit? Dat is iets wat wij missen. Die basis
zoeken wij bij het kabinet. Als wij die hebben, kunnen wij in het vervolg
een discussie voeren die niet meer alleen gaat over de overigens zeer belangrijke
techniek in het toetsingskader, maar ook over die basis. Wij missen dat node
en wij roepen de regering ertoe op om daar nader op in te gaan. Daarbij geven
wij ook aan dat wij een onderscheid tussen de wat meer veiligheidsgeoriënteerde
missies en meer ontwikkelingshulpachtige missies interessant vinden en dat
wij daarover later wellicht nadere voorstellen zullen doen. Ik zei al dat
ik daar nu iets te weinig tijd voor heb.De heer Van der Staaij (SGP):Op zich spreekt het betoog van de heer Wilders mij op dit punt aan, maar
gaat het nu om een algemene bezinning of is er ook een bepaalde onvrede over
de tot nu toe gemaakte keuzes?De heer Wilders (VVD):Die onvrede hebt u in ons stemgedrag gezien. Los van allerlei andere redenen
die ik nu niet zal herhalen, vonden wij bijvoorbeeld de missie naar Liberia
niet de beste keuze. Dat is echter legitiem; er zit altijd een stukje politieke
afweging in die wij in geen kader zullen kunnen vatten. Iedere fractie in
dit huis heeft de vrijheid om op grond van eigen overweging een keuze te maken,
maar ik vind dat wij, ook los van het toetsingskader, van het kabinet –
daar is het kabinet ook voor – iets meer mogen weten over zijn visie
op vredesoperaties ten algemene: welke regio's in de wereld en wel of niet
versnipperd? Daarbij gaat het niet alleen om het aantal, maar ook om: waar,
met welke middelen en hoe gaan wij dat doen? Het gaat er immers om dat, als
Nederland bijdraagt, dat zo effectief mogelijk moet zijn. Wij zijn geen klein
land, maar ook geen ontzettend groot land. Wij hebben beperkte middelen. Er
is gekort op de defensiebegroting. Dat heeft ook mijn fractie pijn gedaan,
maar wij werken daar wel aan mee, want wij hebben dat met elkaar afgesproken.
Als wij dat allemaal weten, moeten wij, als wij Nederlandse troepen naar het
buitenland sturen, weten dat dat effectief is. Wij moeten ook weten waarom
wij het doen en hoe wij het doen. Die grondslag mis ik nog bij het kabinet.
Ik hoop dat de minister van Buitenlandse Zaken en zijn collega van Defensie
daarop een antwoord kunnen geven.Ik had nog iets willen zeggen over de Verenigde Naties, maar daarover
komen wij later nog apart te spreken. Ik sluit af met het uitdragen van ons
geloof in de liberale waarden, die voor een groot deel samenvallen met de
Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Wij geloven niet dat grote
groepen vrouwen kiezen voor een onderschikte positie. Wij geloven niet dat
mensen ervoor kiezen hun rechten gebonden te zien. Wij geloven dat liberale
waarden, zoals vrijheid, democratie, mensenrechten, een goede omgeving, altijd
de keuze zullen zijn van vrije mensen. Daarom willen zoveel mensen in deze
wereld hier komen wonen, en wil bijna niemand terug. Kortom, het is tijd om
de wereld een stuk liberaler te maken, mijnheer Koenders.De heer Koenders (PvdA):Als "liber(a)al" in de Amerikaanse betekenis wordt gebruikt, ben ik het
eens met alles wat de heer Koenders zegt. Het debat gaat er ook niet om dat
wij het oneens zijn over dit doel; het gaat om de te gebruiken methoden. In
de jaren tachtig is Irak ingezet om het fundamentalisme in Iran te bestrijden.
Oud-staatssecretaris Bolkestein is nog op bezoek geweest om een front te vormen
tegen het islam-fundamentalisme; hij stond destijds hand in hand met de mensen
van Saddam Hoessein. Wij delen wel dezelfde waarden, maar ik vraag mij af
of wij die op dezelfde manier verder willen brengen. De heer Wilders heeft
daarover in dit debat heel weinig gezegd.De heer Wilders (VVD):Als de heer Koenders echt wil weten hoe wij erover denken, moet hij morgen
de Handelingen nog een keer nalezen.De heer Koenders (PvdA):Hiermee kan ik toch echt geen genoegen nemen! Een serieuze vraag wordt
beantwoord met: gaat u de Handelingen maar nalezen.De heer Wilders (VVD):Ik heb uit en te na duidelijk gemaakt waar de VVD-fractie voor staat.
Indien in landen de normen en waarden die ik heb omschreven, met voeten worden
getreden of te weinig aandacht krijgen, moet de internationale gemeenschap –
dit vraag ik ook aan het Nederlandse kabinet – die landen concreter
aanspreken. Ik heb voorbeelden genoemd van wat wij moeten doen en nalaten
ten aanzien van landen als Iran, Syrië en Saoedi-Arabië. Daarnaast
moeten wij de krachten ondersteunen die wel veranderingsgezind zijn –
in dit verband heb ik gewezen op het amendement van mevrouw Karimi –
en willen bijdragen aan een ontwikkeling naar democratie in de islamitische
wereld. Wij moeten het ene doen, maar ook het andere. Dat is volgens mij de
oplossing van dit grote probleem.Dit was toch een heel behoorlijk antwoord, dunkt me.De voorzitter:Ik geef nu het woord aan mevrouw Hirsi Ali. Zij heeft in commissievergaderingen
al een aantal keren het woord gevoerd, dus wellicht verbaast het sommigen
dat zij in dit plenaire begrotingsdebat haar maidenspeech zal houden. Ik geef
haar graag het woord.Mevrouw Hirsi Ali (VVD):Dank u wel, voorzitter. Wat doet de regering met ons belastinggeld? De
controle daarop is misschien wel de belangrijkste taak van het parlement.
Er is geen enkel departement waarbij de effecten van de uitgaven zo duister
zijn als bij Ontwikkelingssamenwerking. De VVD-fractie vraagt al jaren om
een grondige doorlichting van het OS-beleid, alvorens er opnieuw geld aan
uit te geven. Toen ik tijdens het notaoverleg aan de minister vroeg om de
resultaten van het 30 jaar lang uitgeven van het geld van de Nederlandse belastingbetaler,
antwoordde zij doodleuk: wij hebben het niet bijgehouden.Natuurlijk heeft de minister gewezen op een aantal positieve ontwikkelingen
in de wereld. Zo schreef zij onder meer in de Volkskrant van maandag 8 december
dat het analfabetisme in 30 jaar onder volwassenen met bijna de helft
is afgenomen; dat tegenwoordig driekwart van de kinderen wordt ingeënt
tegenover 5% nog geen 25 jaar geleden; dat 75% van de wereldbevolking nu toegang
heeft tot veilig drinkwater tegenover 46% ruim 20 jaar geleden. Op mijn vraag
in hoeverre deze ontwikkelingen zijn toe te schrijven aan het OS-beleid, kon
de minister niet antwoorden. Dat is precies de reden dat het draagvlak onder
de Nederlandse bevolking voor ontwikkelingshulp zo'n dieptepunt heeft bereikt.
Een dag na het notaoverleg heeft de Volkskrant een enquête gehouden,
waarop 2000 respondenten reageerden. Van hen vond 20% dat het OS-beleid geslaagd
is, 35% was het met de VVD-fractie eens dat het OS-beleid mislukt is en aan
een grondige herziening toe is en 45% vond dat ontwikkelingshulp stopgezet
moet worden. De burgers vragen de minister "wat is er met ons geld gedaan"
en zij zegt bij wijze van spreken: ik weet het niet, want wij hebben het niet
gemeten.Niet alleen gewone burgers zijn ontevreden, maar vandaag in Trouw bleek
dit ook te gelden voor de ambtenaren van de minister. Heeft zij deze wel in
de hand? Lekkend en soms openlijk lamenterend laten zij weten het optreden
van de minister te betreuren. Wat vindt de minister daarvan en vanwaar zoveel
onvrede? Het gaat mij niet alleen om de staatsrechtelijke vraag, maar het
gaat mij om de algehele malaise rond het ontwikkelingsbudget. Is de minister
het niet met de VVD-fractie eens dat het tijd is om ons tegemoet te komen
en het OS-beleid grondig te herzien? In reactie op de motie die ik samen met
collega Van der Staaij heb ingediend over de landenlijst zegt de minister:
tenzij zaken ingrijpend verbeteren, zal het nog tot het jaar 2129 duren voordat
in Sub-Sahara Afrika alle kinderen naar de lagere school gaan, tot het jaar
2147 voordat de extreme armoede is gehalveerd en tot 2165 om de kindersterfte
met tweederde te reduceren.Mijn fractie vindt dat de eerste ingrijpende verandering betrekking zal
moeten hebben op het denken over het ontwikkelingsbeleid. Wij zijn ook van
mening dat een rijk land verplicht is arme landen bij te staan met raad en
daad. Ook de VVD-fractie is ontzet door de armoede, geweld en ziekten die
onze medemensen in vooral Afrika, Azië en Latijns-Amerika treffen. Wij
zijn echter ook een democratie en het gaat hier om belastinggeld. Onze verplichting
ten aanzien van arme landen houdt niet in dat wij ongecontroleerde uitgaven
kunnen doen om ons geweten te sussen, zoals sommige collega's dat menen te
moeten doen. Liberalen zijn zich als geen ander bewust van onze verantwoordelijkheid
ten aanzien van de Derde Wereld. Daarom vinden wij dat wij nieuwe wegen moeten
proberen. Wij moeten nu eens serieus kijken naar het afbouwen van bijvoorbeeld
de Europese tariefmuren, zoals vorig jaar bij motie is bepleit. Wat is er
gedaan met de motie-Palm? Deze motie is met algemene stemmen aangenomen.Welke resultaten zijn behaald? Het verzoek aan de minister om met een
visie en een structurele hervorming te komen, is urgent. Het is ook de VVD-fractie
een doorn in het oog dat de zogenaamde medefinancieringsorganisaties jaarlijks
ruim 20 mln euro uitgeven aan onder meer reisjes voor parlementariërs
en andere bobo's uit de wereld van de ontwikkelingssamenwerking naar allerlei
landen en bijeenkomsten. De PvdA-fractie heeft opgemerkt dat ik naar Colombia
ben geweest. Het was de eerste keer en het zal ook de laatste keer zijn dat
ik meega met een medefinancieringsorganisatie in verband met ontwikkelingssamenwerking.
Door die reis ben ik ervan overtuigd geraakt dat het OS-beleid niet effectief
is en ik ben zelfs bereid om mijn deel van de kosten van de reis terug te
betalen. Telkens weer dezelfde gezichten leiden niet tot nieuwe inzichten.
Wij vragen de minister om vooral in deze kabinetsperiode de ruimte voor die
MFO's af te bouwen.De voorzitter:Ik heb u getart vanavond, want ik weet niet wat u erger vond: dat u tot
nu toe niet mocht interrumperen, of dat u niet geïnterrumpeerd mocht
worden. Ik denk het laatste. De komende veertig jaar zal dat allemaal ingehaald
worden. Ik feliciteer u van harte met uw mooie maidenspeech.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Ik heropen de vergadering. Wij gaan door met de behandeling van de begroting
van het ministerie van Buitenlandse Zaken waaronder ook Ontwikkelingssamenwerking
valt, zoals bekend. In de eerste termijn van de Kamer geef ik het woord aan
de heer Herben. Ik feliciteer hem met zijn eervolle eerste plaats op de lijst
van de bekendere Nederlanders die hebben deelgenomen aan het Groot Nederlands
Dictee dat gisteravond is afgenomen.De heer Herben (LPF):Voorzitter. Dank u. Het is een hele eer om zo in de Handelingen te belanden.Graag breng ik mijn complimenten over aan de collega's Tjon-A-Ten en Hirsi
Ali voor hun maidenspeech, waarvan ik oprecht heb genoten.Met geld is veel te koop; ook invloed, moet Nederland hebben gedacht.
Onze vrijgevigheid op het terrein van wat ik gemakshalve onze buitenlandse
uitgaven noem, is bijna legendarisch te noemen. Of het nu gaat om onze contributie
aan de VN, onze EU-afdracht of onze uitgaven op het gebied van ontwikkelingssamenwerking,
wij behoren sinds jaar en dag relatief en absoluut tot de top. Hebben onze
gulle gaven, om het enigszins oneerbiedig te zeggen, wel meer invloed gegeven?
Het antwoord kwam van voormalig directeur-generaal politieke zaken van het
ministerie van Buitenlandse Zaken, de heer Vos. "Ik ben alle jaren dat ik
directeur-generaal was, geconfronteerd met het probleem dat wij eigenlijk
vinden dat wij door onze grote internationale bijdrage op het gebied van ontwikkelingssamenwerking,
vredesoperaties of een ander gebied niet alleen het recht hebben om te spreken,
maar ook het recht hebben om gehoord te worden. De kernvraag of wij meer invloed
hebben omdat wij meer doen, zou ik graag positief beantwoorden, maar dat kan
ik niet", aldus de heer Vos.In de jaren negentig was de Nederlandse buitenlandse politiek gericht
op het verwerven van toegang tot de grote partners, in het bijzonder Duitsland
en Frankrijk. Hoe succesvol die strategie is geweest, hebben wij onlangs kunnen
constateren toen die landen het Stabiliteitspact zo ongeveer opbliezen. De
Volkskrant citeerde een grijnzende Duitse diplomaat die had gezegd dat de
Frans-Duitse machine goed had gefunctioneerd. Is de minister het met mij eens
dat ons buitenlands beleid veel en misschien wel té veel heeft gekost
en naar verhouding weinig heeft opgeleverd? Mogen wij in het
verlengde daarvan het resolute optreden van dit kabinet jegens de schenders
van het Stabiliteitspact opvatten als een trendbreuk? Gaat Nederland zich
vanaf nu zelfbewuster opstellen in de internationale politieke arena? Een
van de vijf hoofddoelstellingen van het buitenlands beleid is intensivering
van Europese samenwerking. Ik wil van de minister een antwoord op een drietal
fundamentele vragen. Heeft de regering principiële bezwaren tegen een
EU-lidmaatschap van Turkije? Hoe zit dat met bijvoorbeeld het EU-lidmaatschap
van de Oekraïne, Wit-Rusland en uiteraard Rusland zelf? Voor alle duidelijkheid:
de LPF-fractie is daar niet alleen om praktische, maar ook om principiële
redenen tegen. Het einde is zoek als wij de Bosporus en de Oeral oversteken.
De Europese Unie moet niet qua omvang willen concurreren met de Verenigde
Naties. Wat is volgens Nederland het einddoel van de Europese Unie? Is dat
een eenheidsstaat, of een federatie? Zijn er concrete terreinen waarop ons
land in principe geen soevereiniteit wenst over te dragen aan Europa? Voor
de LPF-fractie zijn een federatie, laat staan een eenheidsstaat, onaanvaardbaar.
Sterker nog: wat ons betreft hadden wij nu nog gewoon een Europese Economische
Gemeenschap gehad in plaats van een Europese Unie. Het verzoek van eurocommissaris
Loyola de Palacio om te kunnen beschikken over de nationale gasvoorraden doet
ons in ieder geval het ergste vrezen voor de toekomst. De eerste aanval is
gepareerd, maar meerdere zullen volgen. Is Nederland principieel tegen een
Europa van verschillende snelheden? De LPF-fractie zou dit toejuichen, omdat
het recht zou doen aan de diversiteit binnen Europa en een einde zou maken
aan de huidige slikken-of-stikken-cultuur binnen de Europese Unie.Voorzitter. Omwille van de tijd laat ik nu enkele afzonderlijke punten
de revue passeren, met een aantal vragen.Ik sluit mij gaarne aan bij het betoog van mijn collega Wilders over terrorismebestrijding.
Ik voeg er nog aan toe wij onlangs van de Nederlandse taak van de AEL mochten
vernemen dat deze geen problemen heeft met terroristische aanslagen, zolang
er maar op wordt gelet dat er geen burgers bij om het leven komen. Is het
bekend hoe de AEL aan haar geld komt en heeft zij ook buitenlandse financiers?
Wordt het gelet op de recente verscherping van de wetgeving inzake terrorismebestrijding
ook geen tijd om deze organisatie in Nederland te verbieden? En is de minister
bereid om het visumbeleid aan te scherpen, dat volgens de Algemene Rekenkamer
aan alle kanten rammelt, waardoor toch nog veel potentiële terroristen
ons land binnen kunnen komen?In het blokje over de islam past het hemeltergende verhaal van de hedendaagse
slavernij. Er zijn berichten dat er per jaar zo'n achthonderdduizend voornamelijk
uit Afrikaanse oorlogsgebieden afkomstige vluchtelingen worden verhandeld.
Een aanzienlijk deel van hen wordt geroofd en gekocht door Arabische handelaren
om te worden verkocht in islamitische landen als Saoedi-Arabië, Mauritanië
en de Golfstaten. Zijn deze berichten de regering bekend? En zo ja, kan zij
dan aangeven of een en ander zich ook afspeelt in landen waaraan wij direct
of indirect ontwikkelingshulp geven? Welke activiteiten onderneemt de regering
momenteel in dit kader, zowel in de landen in Afrika die fungeren als leverancier
van deze slaven, veelal kindslaven, als in de islamitische landen die deze
kindslaven afnemen? Is de regering bereid, verder in contact te treden met
UNESCO om te helpen bij het vrijkopen van slaven? Ik wijs erop dat 2004 door
UNESCO is uitgeroepen tot herdenkingsjaar voor de internationale slavernij.Ook de LPF is er uiteraard verheugd over dat Saddam Hoessein is opgepakt.
Ik heb de foto's van deze gebeurtenis in de kranten gezien. Het is leuk dat
mijn collega's Karimi en Van Bommel, die indertijd tegen de verdrijving van
Saddam Hoessein waren, feest hebben gevierd met de Koerden in ons land. Zo
kent het succes vele vaders.Het verbaast ons wel dat de minister stelt dat er voor de NAVO in Irak
geen rol is weggelegd, terwijl deze organisatie wel een hoofdrol in Afghanistan
vervult. Een merkwaardige opstelling, gelet op de vele parallellen tussen
beide landen. En kan de NAVO ook niet als onderaannemer van de Verenigde Naties
naar Irak gaan? Ik denk toch van wel. In hoeverre wordt het standpunt van
de minister gedeeld door onze bondgenoten in de NAVO en de EU?De grensbewaking. Als gevolg van het oostwaarts verschuiven van de grenzen
van de Europese Unie worden wij steeds meer geconfronteerd met onverkwikkelijke
zaken, variërend van kinderprostitutie en vrouwenhandel tot smokkel van
nucleair materiaal. Adequate grensbewaking is derhalve van het grootste belang,
maar die lijkt in de praktijk moeilijk haalbaar. Welke steun kan Nederland,
al dan niet samen met andere landen, bieden aan de nieuwe grenslanden in kwestie?De routekaart naar vrede in het Midden-Oosten en het "Genève-initiatief".
Welke initiatieven kunnen wij op dit vlak verwachten tijdens het Nederlandse
voorzitterschap van de EU? De Unie is lid van het kwartet, dus kunnen wij –
ik geef maar een voorbeeld – na het "Oslo-initiatief" misschien een
"Saba-initiatief" van Nederland verwachten, of een initiatief genaamd naar
een ander goed te beveiligen Nederlands eiland waar een top zou kunnen worden
belegd?De LPF ziet het Europese veiligheids- en defensiebeleid (EVDB) bovenal
als een vorm van Europese taakspecialisatie binnen het overkoepelende transatlantische
kader van de NAVO. Een krachtige Eurodefensie is prima, maar niet ten koste
van de NAVO. Is dit ook de zienswijze van de regering?Ik maak een overstap naar ontwikkelingssamenwerking. Er wordt in ons land
serieus nagedacht over speciale winkels voor de minima en wij geven elk jaar
4 mld uit aan ontwikkelingssamenwerking. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
kan hooguit plausibel maken dat het hieraan bestede geld misschien een beetje
helpt. Omwille van de tijd, maar uiteraard ook omdat ik het ermee eens ben,
sluit ik mij aan bij het betoog van mijn collega Hirsi Ali op dit punt, die
op haar beurt zo vriendelijk was om de motie-Palm inzake de Nederlandse ontwikkelingsrelaties
in herinnering te roepen.De heer Koenders (PvdA):Waar sluit u zich precies bij aan? Bij de opmerking van mevrouw Hirsi
Ali dat ontwikkelingssamenwerking niet werkt, omdat 40% van de Volkskrantlezers
vindt dat ontwikkelingssamenwerking niet werkt? Sluit u zich aan bij
het volledige gebrek aan bewijs of begin van een redenering waarom ontwikkelingssamenwerking
niet werkt? Sluit u zich aan bij het feit dat kennelijk niet is gelezen het
belangrijke rapport van de Wereldbank over de voorwaarden waaronder hulp effectief
is? Sluit u zich blind aan bij een redenering die niet is gehouden? Het is
mij niet duidelijk.De heer Herben (LPF):Ik sluit mij erbij aan dat wij hooguit plausibel kunnen maken dat een
deel van het geld goed terechtkomt. De minister heeft het zelf ook toegegeven
in het notaoverleg. De minister heeft toegezegd dat zij komend jaar zal werken
aan een beoordelingskader en een systeem, zodat wij volgend jaar prestatiemetingen
kunnen verwachten. Daarom stel ik dat ik graag afwacht in hoeverre wij de
minister volgend jaar kunnen afrekenen op resultaat.Ik constateer met collega Hirsi Ali dat tot dusverre afrekenen op resultaat
niet mogelijk is. Wij kunnen de effectiviteit niet echt meten.De heer Koenders (PvdA):Hoe komt u daarbij? Er is geen terrein bij de Nederlandse overheid dat
zo is geëvalueerd op effecten op armoede of op economische groei als
ontwikkelingssamenwerking. Daaruit blijkt juist dat onder de voorwaarden van
goed bestuur en participatie hulp buitengewoon goed werkt in een aantal landen.
Ik begrijp dus absoluut niet waar de redenering vanavond vandaan komt, alsof
het nooit gemeten zou zijn en alsof wij hierover voor het eerst horen. Juist
op het moment dat de internationale gemeenschap een formule heeft gevonden
waaronder hulp juist wel helpt en niet alleen de strategische belangen of
de exportbelangen dient, bent u het eens met een redenering van de VVD-fractie,
die geen enkele argumentatie kent, om iets weg te gooien omdat het kennelijk
in de mode is.Bent u het ermee eens, waar de Nederlandse regering, inclusief de ministers
van de VVD in de vorige kabinetsperiode, zich heeft gecommitteerd aan de Millennium
Development Goals die gaan over effectiviteit van de hulp, dat het de geloofwaardigheid
van ons land in gevaar brengt om twee jaar later te zeggen dat de hulp niet
werkt? Waar komt deze onzin vandaan?De heer Herben (LPF):Ik ga niet over de woorden van mevrouw Hirsi Ali. Ik neem over haar kritiek
dat de ontwikkelingssamenwerking de laatste jaren buitengewoon ondoelmatig
is geweest.De heer Koenders (PvdA):Maar wij zijn allen kritisch op ontwikkelingssamenwerking, zoals wij kritisch
zijn op defensie-uitgaven en op investeringen van private investeerders in
ontwikkelingslanden.De heer Herben (LPF):U kent ook de berichten, u heeft uw literatuur goed bestudeerd. Er is
de laatste decennia een slordige 1000 mld aan ontwikkelingshulp gegeven. Is
de situatie in Afrika nu beter dan in 1960 of in 1965? Als wij naar de resultaten
kijken, waar zijn wij dan nu beland? Leven de mensen in Afrika in een veilige
wereld waar mensen in vrede en harmonie en in goede gezondheid naar school
gaan enz.? Nee. Het is daar een chaotische situatie. Het is een continent
dat ik met u niet aan zijn lot wil overlaten. Ik ben het met u eens dat er
nu plannen liggen hoe wij verder kunnen gaan. De minister wil op prestatie
gaan afrekenen. Ik vind de millenniumdoelen een goed uitgangspunt, evenals
good governance. Ik sta achter al dat soort ijkpunten.Als u concreet wilt horen wat het standpunt van de LPF-fractie is, kan
ik u zeggen dat wij noodhulp heel belangrijk vinden. Daarvoor trekken wij
100 mln uit. Voor een stabiliteitsfonds om vrede en veiligheid in Afrika te
brengen en om te beginnen aan de wederopbouw wordt 65 mln uitgetrokken. Ik
noem verder de UNHCR en ruimhartig bijdragen aan de opvang van vluchtelingen
in de regio, iets wat Pim Fortuyn al jaren geleden noemde. Daaraan doen wij
veel te weinig. Denk verder aan gerichte bijdragen voor bestrijding van de
slavernij, gerichte bijdragen voor de armoedebestrijding eng gerichte bijdragen
voor gezondheidszorg. Als wij dat alles doen, kunnen wij nog volstaan met
de helft van het bedrag op de huidige begroting. De hulpgelden worden dus
niet effectief besteed.Mevrouw Hirsi Ali (VVD):Voorzitter. Ik heb een punt van orde. Wij hebben een uitgebreid notaoverleg
gehad. De PvdA-fractie werd daarin vertegenwoordigd door een andere afgevaardigde.
Alle fracties, ook de PvdA-fractie, hebben toen de minister uitgebreid vragen
gesteld over de effectiviteit. De minister zei toen zelf dat er niet gemeten
was. Dat was de conclusie. Ik snap niet dat een niet-geïnformeerd lid
van de PvdA-fractie hier nu komt met een heel ander verhaal. Dat is toch niet
terecht? Dat kan toch niet? De minister heeft zelf gezegd: wij hebben niet
gemeten. Vandaag stond in Trouw dat 220 wetenschappers, consultants en adviseurs
de werkwijze van de minister betreuren...De voorzitter:Ik constateer dat dit geen punt van orde is. Van mijn kant merk ik op
dat u niet moet suggereren – de enige die dit kan doen, ben ik overigens
zelf – dat de heer Koenders als deelnemer aan dit debat niet het recht
zou hebben om een interruptie te plegen. Over de inhoud van de interruptie
ga ik uiteraard niet.Ik stel de heer Koenders in de gelegenheid nog één korte
vraag aan de heer Herben te stellen met daarop een korte reactie van de heer
Herben.De heer Koenders (PvdA):Is de heer Herben het met mij eens dat het niet gaat om de kritiekloosheid
ten opzichte van ontwikkelingssamenwerking? Als wij voorbij zijn aan ontwikkelingssamenwerking
onder het mom van exportpromotie, jarenlang door de VVD verdedigd, of aan
ontwikkelingssamenwerking onder het mom van strategische belangen, dan kunnen
wij er oog voor hebben dat uit vele metingen van de Wereldbank is gebleken –
daar ben ik zeer over geïnformeerd – dat méér meisjes
naar school kunnen, dat economische investeringen een aanvang nemen en dat
mensen uit de armoede worden getrokken, hetgeen gebeurt via bilaterale ontwikkelingssamenwerking
onder goede voorwaarden. Waarom wordt dat vanavond nu ontkend?De heer Herben (LPF):Dat wordt helemaal niet ontkend, maar er wordt wel een eis gesteld. Als
het geld dat de regering in overleg met instanties uitgeeft, effectief en
controleerbaar dáár terechtkomt waar het moet en niet blijft
hangen bij corrupte regimes die het in eigen zak steken, dan heeft u mij aan
uw zijde. Ik denk dat ook mevrouw Hirsi Ali dit prima vindt.
Het geld moet effectief en doelmatig besteed worden in de bestrijding van
armoede, slavernij en noem maar op. Maar ook de minister heeft gezegd: wij
moeten helaas constateren dat nog veel geld in verkeerde handen valt. Wij
praten hier over belastinggeld en dat is waar ik mevrouw Hirsi Ali in bijval:
het geld van de belastingbetaler hoort goed en effectief te worden besteed.De voorzitter:Ik hoor bij u ook herhalingen. Mijn ervaring is dat naarmate het later
op de avond wordt, er meestal minder animo voor interrupties is. Ik zie hier
echter het omgekeerde proces zich voor mijn ogen voltrekken. Wij gaan het
nu weer een beetje ordenen. Ik geef eerst mevrouw Ferrier gelegenheid één
korte vraag te stellen.Mevrouw Ferrier (CDA):Het is ook zo heftig wat er gezegd wordt, dat wij allemaal naar de interruptiemicrofoon
toe moeten!Ik krijg de indruk dat mijnheer Herben en mevrouw Hirsi Ali bij een ander
notaoverleg zaten dan waar ik aanwezig was. Ik heb de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
toch duidelijk horen zeggen dat er over geen beleidsonderwerp zoveel rapporten
zijn geschreven en zoveel is nagedacht, hoe je op een goede manier ontwikkeling
gestalte kunt geven, als juist over ontwikkelingssamenwerking. Ik onderschrijf
dit op grond van mijn eigen ervaring. Ik stel aan mijnheer Herben precies
dezelfde vraag als die ik aan mevrouw Hirsi Ali heb gesteld tijdens het notaoverleg.
Het is zo gemakkelijk om te zeggen dat het allemaal nergens toe heeft geleid,
maar heeft u zich ooit afgevraagd hoe de situatie van die landen en die mensen
nu zou zijn als er geen hulp geweest was?De heer Herben (LPF):Ik ben geen helderziende. Ik weet dat er tijdens het overleg ook is gesteld
dat er veel vooruitgang is geboekt, bijvoorbeeld bij poliobestrijding, bij
gezondheidszorg en dergelijke. Maar dat is vooruitgang die in belangrijke
mate is geboekt door organisaties als Memisa, door missionarissen en zendelingen
die hun leven hebben besteed in zo'n land, door mensen die zich wegcijferen
voor de mensen dáár en voor wie in Nederland met de bedelbus
moet worden rondgegaan om hen aan het werk te kunnen houden. Dit, terwijl
wij miljarden hebben om uit te geven, geld dat belandt in de verkeerde zakken
en bij de verkeerde regimes. Ik vind het prima om mensen te helpen, maar u
kunt mij op grond van de feiten en als ik bijvoorbeeld denk aan wat ik zie
op de televisie, niet wijsmaken dat in Afrika ontwikkelingshulp is verleend
op effectieve wijze. Dat kunt u niet met droge ogen beweren, want de tranen
schieten mij in de ogen als ik de beelden zie uit Liberia, Congo en noem maar
op.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Er is door verschillende woordvoerders ingegaan op het feit dat u zegt
dat er niet is gemeten. Laten wij aannemen dat er inderdaad niet is gemeten.
Ik bestrijd dat overigens, want ik ben het met bijvoorbeeld de heer Koenders
eens dat er veel rapporten zijn geschreven. Maar laten wij ervan uitgaan dat
er niet gemeten is: hoe kunt u dan de conclusie trekken, met mevrouw Hirsi
Ali, dat het ontwikkelingsbeleid is mislukt? Immers, ook voor die conclusie
zult u toch cijfers moeten hebben?De heer Herben (LPF):Ik wil het notaoverleg niet overdoen, maar ik kan wijzen op al de rapporten
die de afgelopen tijd zijn verschenen, ook van ambtenaren van het eigen departement
van de minister. Ik wijs op het beroemde rapport van de heer Van der Veen.
Er zijn legio verhalen over. Laten wij constateren dat deze minister heeft
gezegd dat zij volgend jaar rekenschap gaat afleggen. Voor het eerst wordt
er rekenschap afgelegd. De afgelopen jaren hebben de ministers dat niet gedaan.
Zij hebben wel heel veel gemeten, bloeddruk, temperatuur en weet ik wat nog
meer, maar niet de effectiviteit van de ontwikkelingshulp. Laten wij nu wachten
op deze minister, die volgend jaar voor het eerst rekenschap gaat afleggen.
Daar prijs ik haar bij voorbaat voor.Voordat ik van al te veel vriendelijkheden richting de VVD wordt verdacht,
herinner ik nog maar eens aan de lijfspreuk van Pim Fortuyn en de LPF: ik
zeg wat ik denk en ik doe wat ik zeg. De VVD zegt nu wat zij denkt. Dat is
winst ten opzichte van Paars II. Wanneer het echter op daden aankomt, geeft
men niet thuis. Tijdens het notaoverleg stelde mevrouw Hirsi Ali dat het Nederlands
ontwikkelingsbeleid op een mislukking was uitgelopen. Zij zei ook dat er tot
2007 niets kan veranderen, omdat het regeerakkoord daartoe geen ruimte biedt.
In haar woorden gaan wij dus door met het verspillen van een slordige 16 mld.Ik hoop dat het bij de VVD niet bij loze woorden blijft. Ik ben blij dat
CDA en VVD bereid zijn te praten over structurele samenwerking door Buitenlandse
Zaken, Ontwikkelingssamenwerking en Defensie inzake het stabiliteitsfonds.
Daar gaat het om: hoe brengen wij vrede en veiligheid en kunnen wij vervolgens
beginnen met de opbouw van een land? Want daar is wel degelijk geld voor beschikbaar.Laten wij eens naar Europa kijken. Onlangs werd bekend dat er mede als
gevolg van allerlei bureaucratie in Brussel een stuwmeer van maar liefst 25
mld is. Een ontwikkelingsland als Senegal beklaagt zich over de werkdruk die
jaarlijks 400 delegaties uit Brussel het land bezorgen. Ik citeer directeur-generaal
Richelle van de Europese commissie ontwikkelingssamenwerking: "Elk project
moet in elf talen worden vertaald. Met de nieuwe lidstaten zelfs in 21 talen.
Wat een totale waanzin." Ik hoor graag van de minister hoe dit kan en hoeveel
Nederlands geld er in Brussel ligt opgepot. Als de Europese Unie een heuse
minister van buitenlandse zaken moet krijgen, waarom beginnen wij dan niet
met een Europese minister voor ontwikkelingssamenwerking. En dan allemaal
in Europa 0,7 van het BBP aan OS besteden.Ik kom terug op de relatie tussen bilaterale hulp en hulpverslaving. Tijdens
het notaoverleg heb ik oud-minister Pronk geciteerd: "Een hulpontvangend land
kan zich zozeer gaan koesteren in de zekerheid dat buitenlandse hulp beschikbaar
blijft, dat deze hulp haar doel voorbij gaat schieten." Wetende dat veel van
deze zogenoemde donor-darlings niet alleen geld van Nederland krijgen, maar
ook van andere landen en organisaties, vraag ik de minister hoe zij ervoor
kan zorgen dat onze bilaterale hulp niet ontaardt in hulpverslaving. Ik ontvang
van haar graag een overzicht met informatie per land: hoe lang onderhouden
wij al een relatie, hoe lang zal de relatie naar verwachting nog duren en
hoe verhoudt de Nederlandse bijdrage zich tot die van andere
landen?Ik verzoek de minister om meer geld uit te trekken voor noodhulp en het
stabiliteitsfonds. Bovendien zou de LPF graag zien dat alle uitgaven in het
kader van dit fonds als ODA worden aangemerkt. Wij zijn een warm voorstander
van opvang van vluchtelingen in de regio. Het mag niet zo zijn dat Nederland
moet opdraaien voor VN-lidstaten die hun contributie niet of onvolledig betalen.Voor de LPF zijn noodhulp, het stabiliteitsfonds en de UNHCR zeer belangrijk.
Daarvoor wordt veel te weinig geld uitgetrokken. Gerichte acties voor de bestrijding
van honger, slavernij en voor de gezondheidszorg vinden wij zeer belangrijk.
Met verschuivingen binnen de begroting zijn deze doelen wel degelijk te bereiken.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Allereerst feliciteer ik mevrouw Tjon-A-Ten met haar maidenspeech.
Ik vond het een goed verhaal, vooral de passages over aids. Ik feliciteer
mevrouw Hirsi Ali ook met haar maidenspeech, maar niet met de inhoud ervan.
De VVD-fractie heeft op een heel oppervlakkige manier over Ontwikkelingssamenwerking
gesproken. Ik vond dat onthutsend. Ik neem daar namens mijn fractie afstand
van. Het was erg oppervlakkig, weinig analytisch en weinig doordacht.Irak heeft het afgelopen jaar het wereldnieuws gedomineerd. Saddam Hoessein
is zaterdag opgepakt. Wij hopen dat dit de wederopbouw van Irak een sterke
impuls geeft en dat degenen die aanslagen plegen, inzien dat Saddam nooit
meer op het politieke toneel terug zal komen en dat zij met dat perspectief
in het achterhoofd stoppen met het geweld. Wat D66 betreft wordt Saddam in
Irak berecht. Hij zal een naar internationale maatstaven rechtvaardig proces
moeten krijgen, het liefst met deelname van Irakese rechters, eventueel aangevuld
met internationale rechters. Irak zal geholpen moeten worden met het voorbereiden
van dat tribunaal. D66 wil dat de VN hierbij een belangrijke rol speelt. Wij
zien die rol veel minder weggelegd voor de VS. Hoe vreselijk de misdaden van
Saddam tegen de menselijkheid ook zijn geweest, D66 is geen voorstander van
de doodstraf. Ik hoor graag de visie van de regering op deze punten.Dan het conflict tussen Israël en de Palestijnse gebieden, want dat
laat een spiraal van geweld en een wederzijdse verharding zien. De schijnbare
onoplosbaarheid van het conflict baart onze fractie grote zorgen. Dit conflict
wordt door velen, niet alleen door politieke leiders en wetenschappers, maar
ook door mensen op straat keer op keer aangewezen als een bron van vele andere
conflicten. Zonder oplossing van dit conflict zal de oorlog tegen terrorisme
weinig vooruitgang boeken. Ik denk bijvoorbeeld aan de aanslagen in Istanbul.
De plegers daarvan zoeken in het Israëlisch-Palestijnse conflict een
rechtvaardiging. Het zal ook de binnenlandse situatie in Europa en Nederland
verder verharden. We zien dat het antisemitisme in Nederland, Europa en de
gehele wereld toeneemt. Het jodendom wordt gelijkgesteld aan Israël en
acties van de Israëlische regering worden aan de joden toegeschreven.
Ik wijs voorts op de toename van het aantal antisemitische incidenten, het
bekladden van joodse graven en het geweld tegen mensen die een keppeltje dragen.
Dat is afschuwelijk. Anderzijds zien wij dat kritiek op Israël gelijk
wordt gesteld met antisemitisme. Kritiek op het beleid van de Israëlische
regering wordt afgedaan als bewijs dat men de Staat Israël geen recht
van bestaan toekent. Dat soort reflecties vertroebelt de discussie en maakt
een heldere uitwisseling van argumenten onmogelijk. Ik begrijp de angst van
Israël heel goed. Dagelijks worden de inwoners in hun bestaansrecht bedreigd,
maar Israël neemt steeds verder gaande maatregelen om de terreur te stoppen.
Door deze acties worden terroristen en vermeende terroristen gepakt, gedood
of tegengehouden, maar het is ook een feit dat de gewone Palestijn geen normaal
leven meer kan leiden. Van alle Palestijnen leeft 60% onder de armoedegrens.
Nederland en ook Europa hebben als vriend van Israël op dit punt een
taak te vervullen. Terug naar het pad van de vrede, naar de onderhandelingstafel,
want vrede is de enige weg naar veiligheid. Het alternatieve plan voor het
Midden-Oosten, het Akkoord van Genève, wordt door ons dan ook van harte
ondersteund, overigens ook door de VN, want Kofi Annan heeft er ook warme
woorden over gesproken. Wij vinden het positief dat minister Bot de initiatiefnemers
in Nederland wil ontvangen. Wij zien graag dat dit in 2004, als Nederland
het voorzitterschap van de EU bekleedt en de kans heeft het vredesproces vlot
te trekken, daadwerkelijk wordt opgepakt. Wil minister Bot dit als een van
de hoofddoelen van het voorzitterschap nastreven?Dan hiv/aids in Afrika. Dat is een humanitaire ramp. Meer dan 30 miljoen
mensen in Afrika zijn met het hiv-virus besmet. Dagelijks worden er 13.000
mensen geïnfecteerd, terwijl 8000 mensen dagelijks in Afrika aan aids
sterven. D66 wil dat meer en beter de aanval op hiv en aids wordt geopend.
De Clinton Foundation heeft geld ingezameld om onder andere in vier landen
waaronder Tanzania, iedereen die daarvoor in aanmerking komt een aidsbehandeling
aan te bieden. Dat gaat om honderdduizenden mensen. Eindelijk gebeurt er wat
op grote schaal. De Nederlandse organisatie Pharm Access International is
aangezocht om de organisatie van deze massale programma's in samenwerking
met Tanzania vorm te geven. Deze Nederlandse organisatie heeft alle kennis
in huis maar heeft te weinig geld beschikbaar om alle organisatie en logistiek
goed te kunnen regelen. Is de minister voor Ontwikkelingssamenwerking bereid
uit het budget voor aids 1 mln ten behoeve van die organisatie ter beschikking
te stellen en dat bijvoorbeeld via de ambassade in Dar-es-Salaam of via de
Clinton Foundation beschikbaar te stellen? Is zij bereid om unilaterale programma's
op het gebied van aidsbestrijding en reproductieve gezondheid te ontzien?De heer Herben (LPF):Het initiatief van Pharm Access International kan ik van harte ondersteunen.
Ik heb gesproken met prof. Lange van het AMC die er nauw bij betrokken is.
Hij heeft mij gezegd dat het niet zozeer een kwestie van geld is. Hier en
daar is een financiële injectie nodig, niet alleen waar het gaat om kleinschalige
bedragen maar zeker ook waar het gaat om gelden die beschikbaar komen vanuit
Amerika. Het grootste probleem is echter "good governance". Ik heb D66 gemist
tijdens de debatten die binnen en buiten het parlement in het afgelopen half
jaar gevoerd zijn over het Stabiliteits fonds. Hoe staat de
D66-fractie als regeringsfractie tegenover de gedachte om een belangrijk deel
van het Stabiliteitsfonds te gebruiken voor het in nauwe samenwerking met
de bewindslieden van Defensie ontwikkelen van vrede en veiligheid in de ontwikkelingslanden,
zodat ook daar de aidsprojecten kunnen floreren? Dus eerst vrede en veiligheid
aldaar bewerkstelligen en vervolgens kunnen we daar ziekenhuizen bouwen en
de handen uit de mouwen steken.De heer Dittrich (D66):Ik ben er niet zo'n groot voorstander van om die volgorde aan te houden,
want er is een humanitaire ramp aan de gang. Ik heb u zelf warme woorden over
noodhulp horen spreken. Wat D66 betreft zou het dan ook als noodhulp gezien
moeten worden. Het is van groot belang dat er op een effectieve manier een
aanvalsplan gepresenteerd wordt om aids en hiv tegen te gaan.De fractie van D66 zou graag zien dat er een speciale vertegenwoordiger
namens de Europese Unie komt die in relatie met China de discussie over Tibet
aangaat. Hoe denkt de regering daarover?Met betrekking tot de gedetineerdenzorg in het buitenland zouden wij graag
een recht zien voor de gedetineerden in buitenlandse gevangenissen om die
zorg af te dwingen. Er is een motie-Hoekema/Verhagen in de Kamer ingediend
en aanvaard. Hoe staat het met de uitvoering ervan?Verder zijn wij van oordeel dat de mensen die gevangen zitten op Guantanamo
Bay recht hebben op een proces. Ik sluit mij aan bij de vragen van de heer
Koenders over het artikel van minister Donner in het blad van Amnesty International.Wat betreft Tsjetsjenië heb ik de vraag of Rusland nu echt vrij spel
heeft aldaar. Hoe is het daar gesteld met de mensenrechten en wat doet de
Europese Unie daaraan? Zou de regering daar duidelijkheid over kunnen bieden?Ik sluit mij graag aan bij de vragen van collega Eurlings over Arjan Erkel.Verder vraag ik aandacht voor het proces inzake de in Indonesië vermoorde
Nederlandse journalist Sander Thoenes. Ik zou met name van de minister van
Buitenlandse Zaken willen vernemen... Ik moet helaas constateren dat hij nu
niet luistert.De voorzitter:Dat is een beetje flauw. De minister luistert de gehele avond. Hij vraagt
nu even aan iemand om iets te kunnen drinken, terwijl hij best luistert. Dus
dat vind ik een beetje flauw.De heer Dittrich (D66):Ik vraag aan de minister van Buitenlandse Zaken wat nu de exacte stand
van zaken is rond het proces tegen de moordenaars van Sander Thoenes en of
de Nederlandse regering bereid is om opnieuw actie te voeren, zodat de daders
ook daadwerkelijk voor de rechter verschijnen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. Wie de situatie in de wereld in ogenschouw neemt, krijgt een
somber beeld. Samenlevingen worden getekend door oorlogen, geweld en uitzichtloosheid.
Landen zoals Saoedi-Arabië proberen massavernietigingswapens te krijgen.
Pakistan, India en Noord-Korea beschikken al over die wapens. Het is niet
echt aangetoond dat Iran geen nucleaire aspiraties heeft. Het internationale
atoomagentschap gaat ervan uit dat Israël over nucleaire wapens beschikt
en roept op, de ontwikkeling daarvan te staken. Ondertussen ontwikkelen de
VS mini-nukes; een ondermijning van het kernstopverdrag. Alweer een verdrag
naar de prullenbak.Ik hoop dat Saddam Hoessein zo snel mogelijk in een fair en openbaar proces
voor de rechter komt. Er heerst een cultuur van straffeloosheid in het Midden-Oosten.
Het is van belang dat hij in Irak wordt berecht door een gemengd tribunaal
van Irakezen met de VN, zonder de dreiging van de doodstraf. Ondanks zijn
arrestatie blijft het uitzichtloos in Irak. De bezetting is onwenselijk. De
ideologie van door de islam gefundeerde terreur verspreidt zich snel, zo wordt
in een VN-rapport gesteld. De kloof tussen de islamitische en westerse wereld
lijkt onoverbrugbaar.In deze wereld bespreken wij het Nederlands buitenlands beleid. De minister
is koud twee weken op zijn post. Hij heeft zijn stempel nog niet op de begroting
kunnen drukken. Ik doe enkele suggesties. Nederland zoekt traditioneel naar
een evenwicht tussen drie uitgangspunten: de relatie met de VS, de Europese
integratie en het bevorderen van het internationale recht. Nederland heeft
de laatste tijd alleen de VS gevolgd in hun militaristisch veiligheidsbeleid.
Dit heeft de heer De Hoop Scheffer geen windeieren gelegd. Hij wordt secretaris-generaal
van de NAVO, maar op de apenrots laat hij een hoop scherven achter. Nederland
is zijn invloed in de EU kwijt door te volharden in kansloze posities, eenzijdig
de kant van de VS te kiezen en voor de muziek uit te lopen. Nederland heeft
de Europese integratie gereduceerd tot een kwestie van centjes. De coördinatie
van het Europees beleid ligt niet meer bij het ministerie van Buitenlandse
Zaken, maar bij de boekhouder Zalm. Hoe wil deze minister de schade herstellen?
Welke mogelijkheden zijn hiertoe tijdens het Nederlands voorzitterschap?De heer Eurlings (CDA):Volgens uw analyse is het de lijn van minister De Hoop Scheffer en van
het gehele kabinet ten aanzien van de VS die hem de functie van secretaris-generaal
van de NAVO hebben opgeleverd en niet zijn persoonlijke kwaliteiten. Dat moet
u dan wel met feiten staven. U kunt dit niet als een soort waarheid hier poneren,
terwijl u deze flauwekul op geen enkele manier onderbouwt.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik vertel hier de waarheid volgens mijn analyse. Als de Nederlandse regering
een andere lijn had gekozen, had de heer De Hoop Scheffer geen enkele kans
gehad om secretaris-generaal van de NAVO te worden. Waarom is de heer Fisscher
of de heer Michel dat niet geworden?De voorzitter:Wij behandelen hier vanavond de begroting en ik verzoek u om niet om 24.00
uur te gaan filosoferen over de vraag waarom oud-minister De Hoop Scheffer,
thans ambteloos burger, in januari naar de NAVO gaat. Dat sta ik niet meer
toe.De heer Eurlings (CDA):Ik had het dapperder gevonden als mevrouw Karimi dit naar voren had gebracht
toen minister De Hoop Scheffer nog in functie was.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dat heb ik ook gedaan. Het is niet de eerste keer dat ik dit zeg.Wij hebben veel kritiek op het optreden van de VS: de neoconser vatieve
agenda, het militarisme en het unilateralisme. Het antwoord hierop is een
gemeenschappelijk Europees optreden. Een gemeenschappelijk buitenlands veiligheidsbeleid
is essentieel om echt invloed te kunnen uitoefenen. Hoe beoordeelt de minister
de transatlantische relatie en de wijze waarop de VS hun strijd tegen het
terrorisme voeren? Nederland heeft door zijn steun aan de oorlog tegen Irak
meegewerkt aan het verzwakken van de VN. Ik ben het met de heer Annan eens
dat eenzijdige militaire acties zoals die tegen Irak de VN ondermijnen. Hoe
wil deze minister meewerken aan het herstel van de internationale rechtsorde?De strijd tegen het terrorisme bepaalt de politieke agenda. In de verklaringen
en strategieën van internationale organisaties wordt gepleit voor een
aanpak van de voedingsbodem van het terrorisme. Een brede benadering, heet
dat. Maar er komt te weinig van terecht. De islam is op verschillende manieren
een inspiratiebron voor organisaties en mensen in het Midden-Oosten en in
andere islamitische landen. De aanpak van de VS gericht tegen de extremistische
islam is niet effectief. De politieke islam kent vele vormen. In het seculiere
Turkije is de partij van Erdogan aan de macht. Deze heeft haar beginselen
en wortels in de politieke islam. In Iran is er een overheersende rol voor
de politieke islam. Zowel de hardliners als de hervormers die nu grotendeels
de gevangenissen in Iran bevolken, laten zich door de islam inspireren. Een
recent VN-rapport geeft aan dat de laatste twee jaar de aanhang van de meest
extreme vorm is toegenomen, maar daar is Irak een nieuwe kweekvijver voor,
zo zeg ik tegen collega Wilders.Laat ik helder zijn. Deze groepen staan mijns inziens een conservatieve
politiek voor. Ik vind dat niet in het belang van de vooruitgang en ontwikkeling
in de Arabische en islamitische wereld, maar ik ben ook geen voorstander van
het nieuwe conservatisme van Bush en Balkenende. Afkeer tegen het cultureel
conservatisme binnen de islam is wel wat anders dan de strijd tegen het islamitisch
extremisme. Nu voelen ook gematigde moslims zich steeds meer in de hoek gedrukt
van het terrorisme en extremisme. De militaristische aanpak in Afghanistan
en Irak, de steun aan dictaturen in de islamitische landen, de dubbele standaard
als het om mensenrechten gaat en de verbale aanvallen op moslims in het Westen
hebben ook de gematigde moslims van het Westen vervreemd. Degenen die een
liberale Jihad preken moeten kiezen. Of de verschillende landen in het Midden-Oosten
bezetten à la Irak of bereid te zijn om samen met gematigde moslims
te werken aan de democratisering van de politieke islam. Er is geen andere
weg.Dictaturen onderdrukken hun tegenstanders onder het mom van de strijd
tegen het terrorisme. De dictators in Centraal-Azië, de Arabische landen,
de Kaukasus, Azië en het Midden-Oosten zijn bondgenoten van de VS en
het Westen in deze strijd. Ook in westerse landen worden steeds meer mensenrechten
geschonden. Guantanamo Bay is hiervan het symbool geworden. Ik sluit mij dan
ook aan bij de vragen die daarover zijn gesteld door collega Koenders. Het
probleem is niet zozeer zoals secretaris-generaal Khan van Amnesty International
zei: de terrorist van de een is de vrijheidsstrijder van de ander. Maar zijn
wij bereid om alle vormen van terrorisme, het geweld tegen de burgers, te
veroordelen, ongeacht wie het doet en waarom hij het doet? Staatsgeweld tegen
burgers en collectieve strafmaatregelen tegen vrouwen en kinderen moeten met
klem worden veroordeeld, of de staat nu Amerika, Rusland, Israël of China
heet. Dit geldt ook voor het geweld van gewapende groepen tegen burgers. Dat
is de enige geloofwaardige manier in de strijd tegen het terrorisme.Door de onwil en het onvermogen van Israëls bondgenoten kan Ariel
Sharon zijn gang gaan in de bezette gebieden en legitimeert hij gewelddadige
acties onder het mom van terrorismebestrijding. Dit heeft dood en verderf
gezaaid. Het is verworden tot de inzet van een ideologische strijd tussen
islamisten en het Westen. Sancties moeten Israël dwingen tot een vredespolitiek.
Wij roepen de minister op, een voortrekkersrol in Europa te spelen.Nederland moet ook een voortrekkersrol spelen als het om de relatie met
de Arabische en islamitische wereld gaat. Het EU-voorzitterschap geeft ons
daar kansen toe. De EU-instrumenten zoals associatieakkoorden moeten beter
worden benut. Duurzame democratische veranderingen komen van onderop. Nederland
kan zelf meer investeren in het steunen van de mensenrechten en democratiseringsinitiatieven.
Kennis en betrokkenheid verminderen het wederzijdse wantrouwen. Het Arab Human
Development-rapport geeft aan waar het probleem ligt: gebrek aan democratie
en vrijheid van meningsuiting, achtergestelde positie en discriminatie van
vrouwen, gebrekkige toegang tot kennis en een autoritair onderwijsstelsel.
Ik vraag de ministers om gezamenlijk hiervan prioriteit in het beleid te maken.
Ik heb al eerder gepleit voor een nota naar aanleiding van dit rapport.Ik doe nog een voorstel. Stel gezamenlijk een fonds in ter bevordering
van mensenrechten en democratisering in Arabische landen; het Medinafonds
zou ik het dan noemen. Ik hoop dat ik kan rekenen op de steun van collega
Wilders voor dit voorstel.In delen van Afghanistan is het nog steeds oorlog. De Afghanen blijven
verstoken van hulp. De wereld heeft een geweldige kans in Afghanistan laten
liggen, ook de Europese Unie. Kofi Annan heeft ons voor een terugval gewaarschuwd.
Wat is de Nederlandse inbreng in de ontwapening van krijgsheren, de hervorming
van de veiligheidssector, uitbreiding van ISAF of de strijd tegen drugsproductie?
Klopt het dat het NGO-fonds voor Afghanistan dit jaar geen geld krijgt van
Nederland? Wat is de reden daarvoor?De Afghanen raken verbitterd over het halfslachtige internationale optreden
in hun land. Afghanistan valt niet los te zien van Pakistan met een feodale
en corrupte regering. Musharaf is een bondgenoot in de strijd tegen terrorisme.
Het land is met zijn nucleaire wapens een tikkende bom, een cocktail van ideologisch
extremisme en conservatief tribalisme. De Kashmir-kwestie houdt het land in
een wurggreep. De oplossing van dit conflict is een zegen voor de regio. Waar
is Nederland? Waar is de EU? Nergens!Tijdens de Afghanistan-oorlog liet Solana zich even zien in Pakistan en
India. Nu is het stil. Wil de minister zich inzetten voor een EU-beleid ten
aanzien van Kashmir? Zonder politieke oplossingen voor dergelijke conflicten
blijft de regio gegijzeld in een geweldsspiraal. Symptoombe strijding
met ontwikkelingsgeld is weggegooid geld.In Iran bestaat een sterke binnenlandse beweging die snakt naar vrijheid,
democratie en openheid. Deze beweging verdient steun. Daarom heb ik met collega
Wilders dat amendement ingediend. Ik verwijs naar de toekenning van de Nobelprijs
aan mevrouw Shirin Ebadi. Op deze manier kunnen de mensen in Iran ondersteund
worden. De Nederlandse ambassade kan steun verlenen aan mensen en groepen
die streven naar democratisering en mensenrechten. Ziet de minister een mogelijkheid
voor de OVSE om met Iran nauwere samenwerking aan te gaan in het kader van
partners for co-operation?Ik kom te spreken over het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Wij hebben
hierover al eerder een uitgebreid notaoverleg gevoerd. Ik vrees dat deze minister
de geschiedenis zal ingaan als de minister die zorgde voor grote bezuinigingen,
vervuiling van het budget en vervlakking van het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid.
Zij moet in dit debat een goed antwoord geven op de kritiek van coalitiegenoot
VVD. Dat gebeurt voor de tweede keer. Tijdens dit debat moet de minister haar
begroting kunnen verdedigen.Het zou van politieke ruggengraat getuigen als deze minister niet wilde
meewerken aan het vervuilen van de internationale normen. Ik herinner haar
aan haar voorgangster mevrouw Herfkens die zich met succes heeft verzet tegen
het betalen van clean developmentmechanism uit haar budget. De minister verwacht
veel heil van de rol van het Nederlandse bedrijfsleven bij de ontwikkelingssamenwerking.
Jaar in, jaar uit vindt onderuitputting plaats van het budget voor het bedrijfsleven
wegens gebrek aan goede projectvoorstellen. Bovendien komt 50% van het ontwikkelingssamenwerkingsgeld
terug bij het Nederlandse bedrijfsleven. Ik zeg tegen mevrouw Hirsi Ali dat
als dit waar is, het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid mislukt is, omdat het
ten goede komt van het Nederlandse bedrijfsleven.De minister kan op geen enkele manier aantonen dat de subsidies die tot
nu toe aan het Nederlandse bedrijfsleven zijn uitgegeven effectief zijn geweest
voor armoedebestrijding. Sterker nog, de voorzitter van VNONCW schrijft vanavond
in een notitie aan ons dat Nederlandse bedrijven geen armoedebestrijders zijn.
Hij schrijft vervolgens niet lastig gevallen wenst te worden door ownership,
coherentie en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Wil de minister reageren
op deze notitie?Voorzitter. Ik heb te weinig tijd om uitgebreid op dit onderdeel in te
gaan en heb daarom voorwerk gedaan. Ik heb onze kritiek en onze visie vastgelegd
in een korte notitie. Ik verzoek u, deze notitie te verspreiden, zodat zij
onderdeel kan uitmaken van de beraadslagingen.De voorzitter:Ik zal de notitie na procedurele toetsing onder de woordvoerders laten
verspreiden, hetgeen iets anders is dan toevoegen aan de Handelingen. Uiteraard
zal ik het stuk ook aan de bewindslieden geven.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik heb eerder bij een notaoverleg een motie ingediend om in ieder geval
geen ORET-subsidies toe te kennen aan bedrijven zolang de opgepakte dissidenten
in Cuba geen eerlijk proces hebben gehad. De minister ontraadde toen het aannemen
van die motie. Inmiddels heeft zij wel haar steun uitgesproken aan de CNV-actie
en heeft zij gezegd dat zij een brief gaat schrijven. Mevrouw Van Ardenne,
u hoeft van mij echt geen "Beste Fidel"-brieven te schrijven. Voer gewoon
de motie uit, want die liet niets aan duidelijkheid te wensen over.De minister geeft prioriteit aan landen in een conflict en post-conflictsituatie,
maar welke visie heeft zij ten aanzien van de wederopbouwfase? Zij draait
met haar subsidiebeleid de Nederlandse wederopbouworganisaties de nek om.
Een kamerbreed aangenomen motie die om een duidelijke regeling vraagt, wil
de minister niet uitvoeren. Daarom heb ik nu een amendement ingediend.De humanitaire crisis in de Palestijnse gebieden is desastreus. Nederland
was altijd een goede donor van het UNRWA. Het Rode Kruis is inmiddels ook
gestopt met hulp aan de Palestijnse gebieden. Waarom verlaagt de regering
haar bijdrage aan het UNRWA? Is zij bereid om de jarenlange humanitaire steun
aan Burmese vluchtelingen in Thailand te continueren? Voor de verhoging van
het budget van de UNHCR steunt de fractie van GroenLinks het amendement van
de PvdA-fractie.Collega Dittrich heeft bij de behandeling van de Cultuurbegroting al een
punt gemaakt van het Unidroit-verdrag. In Irak wordt op aanwijzing van westerse
handelaren gegraven naar kunstschatten. Wij hebben het daar vorig jaar met
de staatssecretaris over gehad. Het verdrag is nog steeds niet ter ratificatie
aan het parlement voorgelegd en het parlement hecht daar heel veel belang
aan. Wil de staatssecretaris daaraan werken?Nog twee opmerkingen over moties. Omdat ik met de minister de ervaring
heb dat zij zelfs een kamerbreed aangenomen motie niet gaat uitvoeren, heb
ik dus al een amendement ingediend ten aanzien van Unifem. Ik had eerder bij
het notaoverleg een motie ingediend, maar die trek ik bij dezen in.De voorzitter:Aangezien de motie-Karimi c.s. (29234, nr. 13) is ingetrokken, maakt zij
geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ten aanzien van hiv/aids sluit ik mij graag aan bij alle woorden van collega
Tjon-A-Ten. Ik blijf het heel belangrijk vinden dat er een gesprek en dialoog
plaatsvindt met het Vaticaan. Op dat punt heeft deze minister al goed werk
gedaan in een gesprek met kardinaal Simonis. Dat is een goede stap geweest,
maar zij moet daar gewoon mee doorgaan. Daarom vind ik dat zij eigenlijk de
motie moet omarmen die ik tijdens het notaoverleg heb ingediend en die haar
ertoe oproept om tijdens het EU-voorzitterschap een belangrijk punt te maken
van de dialoog met het Vaticaan.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Voorzitter. Ik begin met het uitspreken van de wens dat de Kamer met de
nieuwe minister van Buitenlandse Zaken een goede samenwerking tegemoet gaat.
Ik wens hem alle goeds bij zijn werk. Een begroting is een moment om vooruit
te kijken. Het buitenlandse beleid zal vooral in het teken staan van het Europees
voorzitterschap. Hoewel wij hier nog uitgebreid over komen te spreken, vraag
ik de minister hoe hij bij de genoemde na te streven resultaten
concreet uitwerking wil geven aan de verhoging van de effectiviteit, transparantie
en coherentie van het EU-mensenrechtenbeleid. Graag hoor ik ook wat de rol
wordt van de mensenrechtenambassadeur, omdat zijn werkzaamheden ten dele in
het teken zullen staan van dit voorzitterschap. Hierbij aansluitend vraag
ik de minister, los van het voorzitterschap, om ook aandacht te besteden aan
de positie van verdedigers van mensenrechten in de wereld. Is de minister
bereid om beleid te ontwikkelen om mensenrechtenverdedigers uitgebreider te
steunen en te beschermen?Rond Noord-Korea is sprake van een nucleaire crisis, maar vandaag vraag
ik in het bijzonder aandacht voor de mensenrechtensituatie in Noord-Korea.
In oktober is een zeer goed gedocumenteerd rapport van het US Committee for
human rights in North Corea uitgekomen, "The hidden gulag". Het rapport bevat
onder meer interviews met gevluchte ex-gevangenen en schetst een beeld van
werkelijk afschuwelijke dwangarbeid en martelingen. Een van de gevluchte ex-gevangenen,
mevrouw Soon Ok Lee, schreef haar ervaringen in het strafkamp in een boek.
Dat boek heb ik hier. Ik mag de fracties en de bewindslieden een exemplaar
van dat boek uitreiken. Ik geef daarbij ook een kopie van het rapport.De voorzitter:Dit zal worden rondgedeeld.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Om twee redenen beveel ik dit boek in de aandacht aan. Ten eerste, als
het partijenoverleg met Noord-Korea leidt tot een akkoord, mag verbetering
van de mensenrechtensituatie, in het bijzonder ten aanzien van de politieke
strafkampen, in dat akkoord niet ontbreken. Kan en wil Nederland hierbij als
toekomstig EU-voorzitter een agenderende rol vervullen? Ten tweede wil ik
aandacht vragen voor de repatriëring van Noord-Koreaanse vluchtelingen
uit China. De Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, de heer Lubbers, heeft
op 30 september zijn zorgen uitgesproken over deze groep. Wil de regering
in alle mogelijke diplomatieke fora bij de Chinese autoriteiten erop aandringen
dat terugkeer van Noord-Koreaanse vluchtelingen wordt gestaakt zolang niet
onafhankelijk is vastgesteld dat terugkeer niet langer leidt tot martelingen
en detentie in de strafkampen? Wil zij verder aandringen op toegang van de
UNHCR tot deze vluchtelingen?De heer Koenders (PvdA):Ik sta zeer sympathiek tegenover hetgeen mevrouw Huizinga naar voren brengt,
maar ik zie hierbij toch een dilemma. Dit was laatst ook aan orde bij Iran.
Mensenrechten horen uiteraard voorop te staan, maar ik kan mij voorstellen
dat in de realiteit een keuze moet worden gemaakt – dat vinden wij wellicht
niet leuk – tussen veiligheid en mensenrechten op de korte termijn.
Is mevrouw Huizinga bereid om deze keuze te maken? Ik zou natuurlijk ook het
liefst beide realiseren, maar in de praktijk zal een overeenkomst met een
regime over de veiligheid, de proliferatie, betekenen dat je accepteert dat
dit regime de mensenrechten schendt. Daarmee zijn wij het natuurlijk niet
eens, maar het regime wordt versterkt door het sluiten van zo'n overeenkomst.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Ik ben het met de heer Koenders eens dat dit een dilemma kan zijn. Het
is niet voor niets dat ik dit boek aanbeveel. De situatie in Noord-Korea is
werkelijk ten hemel schreiend. Laten wij bij onze aandacht voor de veiligheid
niet vergeten dat de mensen in Noord-Korea buitengewoon lijden.Ik heb schriftelijke vragen gesteld over discriminatie en de gevolgen
van statenloosheid in de Russische federatie. De minister spreekt van "een
klein aantal mensen die geconfronteerd worden met problemen rond het verkrijgen
van het Russische staatsburgerschap". Hij gaf aan dat hij zijn zorgen bij
een voorkomende gelegenheid kenbaar zou maken. Ik heb inmiddels vernomen dat
het wel degelijk gaat om een groot aantal statenlozen die worden gediscrimineerd.
Ik herhaal in dat licht mijn vraag of de Nederlandse regering, bijvoorbeeld
als voorzitter van de Raad van Europa, hiervoor aandacht wil vragen.Over Indonesië zal de Kamer nog apart spreken, maar mijn fractie
wil nu al haar grote zorgen uiten over de recente ontwikkelingen op Papoea,
Atjeh en Sulawesi. Nu de Nederlandse ambassade geld beschikbaar heeft gesteld
voor de aanstaande presidentsverkiezingen, rust op ons de verantwoordelijkheid
om de gebeurtenissen in de aanloop naar die verkiezingen nauwlettend te volgen.
Op Atjeh en Papoea lijkt de verdeel-en-heerstactiek te worden geïntensiveerd.
Wil de regering de Indonesische regering aanspreken op de aanstelling op West-Papoea
van twee voormalige sleutelfiguren in de Oost-Timorese repressie?De situatie in het Midden-Oosten blijft zorgelijk. De ChristenUnie-fractie
is ingenomen met de antwoorden van de minister op onze schriftelijke vragen
over het rapport van de Europese Commissie waaruit bleek dat Nederlanders
Israël zouden zien als het grootste gevaar voor de wereldvrede. Op die
uitkomst is inderdaad wel het nodige af te dingen, gezien de vraagstelling
en de context.In een brief schrijft de minister dat er in Europees verband geen overeenstemming
is over het plaatsen van Hezbollah op de lijst van terroristische organisaties.
Nederland zou daarop – ik sluit mij aan bij de woorden van de heer Eurlings –
anders dan de minister schrijft wel moeten aandringen, gelet op de toename
van incidenten tussen Hezbollah en Israël en op de steun die deze organisatie
regelmatig uitspreekt voor de gewapende strijd tegen Israël. De scheiding
tussen een terroristisch en een niet-terroristisch deel komt ons kunstmatig
voor. In dit verband vraag ik ook aandacht voor het toenemende antisemitisme.
Wij zijn blij met de conferentie die de OVSE hierover organiseert. Wat zal
de rol en inzet van Nederland daarbij zijn?Onrecht dat niet wordt erkend, blijft schrijnen. In de schriftelijke vragenronde
kwam de genocide op de Armeniërs, waarbij ook andere christelijke minderheden
slachtoffer werden, uit 1915 aan de orde. Is de minister bereid de volkerenmoord
te erkennen voor de gemoedsrust van de nazaten van de slachtoffers van deze
verschrikkelijke gebeurtenis? Ook andere landen deden dat, zoals afgelopen
week Zwitserland.Ik kom nu te spreken over ontwikkelingssamenwerking. De Kamer ontving
gisteren een nadere onderbouwing ten aanzien van de keuze voor de bilaterale
landenlijst. Ik heb in het notaoverleg gevraagd om het criterium godsdienstvrijheid
sterker te betrekken bij de selectie van landen. Vietnam en
Pakistan vormen op dit punt dubieuze partners. In Vietnam sprak de communistische
partij begin dit jaar uit de controle op religieuze minderheden aan te zullen
scherpen en werden vorig jaar nog 350 kerken gesloten. Ten aanzien van Pakistan
blijven er vragen rijzen over de blasfemiewetgeving. In Eritrea worden momenteel
330 protestantse christenen zonder reden gevangen gehouden. Stelt Nederland
dit soort kwesties in haar donorrol aan de orde? Nog steeds heb ik vragen
bij de keuze van de minister om landen van de lijst af te voeren waaraan Nederland
weliswaar een kleinere financiële bijdrage geeft, maar waarop Nederland
als donorland wel een grote invloed ten goede heeft. Ik denk dan aan landen
als Cambodja en Nepal, maar ook aan andere landen die zijn genoemd door collega's.De instelling van het stabiliteitsfonds brengt de relatie tussen vrede,
stabiliteit en ontwikkeling tot uitdrukking. Het is de minister bekend dat
ik kritische vragen heb bij haar inzet om de OESO/DAC-criteria op te rekken
om meer uitgaven voor stabiliteitsopbouw onder ODA te kunnen brengen. Flexibele
inzet van middelen uit één fonds kan voordelen hebben, maar
het gaat mij om de afrekening achteraf. Ik zou graag duidelijk van de minister
willen horen wat haar inzet is. Wat wil zij straks uit ODA gaan betalen wat
daar nu nog niet uit wordt betaald?De bezuiniging van 42 mln euro op noodhulp valt slecht te rijmen met de
nadruk op stabiliteitsopbouw in conflictgebieden. Ik heb daarom met steun
van de fractie van de SGP een amendement ingediend om deze voor 32,4 mln euro
te repareren. Dit bedrag haal ik weg bij de waarschijnlijk te hoog geraamde
uitgaven voor eerstejaars asielopvang. Dit jaar kwam de instroom met 15.000
lager uit dan de geraamde 18.000 en er is sinds 2001 een dalende trend. Voorzichtigheidshalve
ben ik uitgegaan van een gelijkblijvende instroom.Het is jammer dat door de publiciteit van de laatste weken de indruk zou
kunnen ontstaan dat kerken geen positieve bijdrage leveren aan het oplossen
van de aidsproblematiek. Kerken spelen een rol in de zorg voor patiënten
en weeskinderen en in preventie van aids. Ik ben warm voorstander van een
evenwichtiger aanpak waarbij aandacht is voor de drie sporen. Wij moeten de
boodschap afstemmen op de ontvangers, afhankelijk van de culturele context
waarin zij zich bevinden.Over godsdienstvrijheid is op de valreep de door mij gevraagde notitie
verschenen. De verdrukking en vervolging in de wereld is ernstig en rechtvaardigt
wat mijn fractie betreft een apart Kamerdebat. Beleidsmakers in het geseculariseerde
Nederland kunnen er soms maar moeilijk aan wennen dat godsdienst in niet-westerse
samenlevingen een prominente rol speelt. Erkenning hiervan kan religie ook
hanteerbaar maken als sleutel bij het behalen van ontwikkelingsdoelen, zoals
corruptiebestrijding. Het is dan wel zaak de goede partners te kiezen. Voelt
de minister ervoor om een pilot te starten, bijvoorbeeld in Ghana, om door
middel van een scan van de religieuze situatie meer inzicht te krijgen in
de functie die religie en religieuze gemeenschappen kunnen spelen bij ontwikkelingsdoelen?De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. De SGP-fractie vindt het een genoegen om in plenair verband
voor de eerste keer met de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken te debatteren
over de begroting. Samen met zijn collega van Ontwikkelingssamenwerking en
de staatssecretaris heeft hij de gewichtige taak om wereldwijd te proberen
een steentje bij te dragen aan het bevorderen van recht en gerechtigheid.
Wij wensen hem wijsheid en zegen toe bij zijn werk.In de begroting valt de nadruk op een regionale coherente aanpak op. De
SGP-fractie steunt die aanpak. De vraag is wel of de regering met cijfers
inzichtelijk kan maken of de keuze voor regionale prioriteiten ook tot budgettaire
intensiveringen voor de inzet in de regio's leidt. Dat is nu niet zichtbaar.
Naast de drie OS-regio's kiest de regering de verhouding met de VS, het vredesproces
in het Midden-Oosten en de intensivering van de dialoog met de Arabische landen
als belangrijkste thema's. Terecht.Eerst noem ik het Midden-Oosten. Er zit een ontmoeting tussen Sharon en
Kurei aan te komen. Egypte speelt een bemiddelende rol. Is daarover contact
met de leden van het kwartet?De afstemming tussen de EU en de VS is niet altijd optimaal. Welke mogelijkheden
ziet de minister om in EU-verband meer afstemming met de VS te bevorderen?Wat is de agenda voor de versterkte dialoog met de Arabische landen? Ik
neem aan dat in alle landen de positiebepaling ten opzichte van Israël
een belangrijk gesprekspunt is met het oog op de houding ten aanzien van het
Midden-Oosten en het vredesproces. Kan de regering ingaan op de stand van
zaken rond de totstandkoming van het associatieakkoord met Syrië dat
nog steeds geen diplomatieke betrekkingen met Israël onderhoudt?Ik sluit mij aan bij de opmerkingen van collega Koenders en anderen over
Saoedi-Arabië en de Hezbollah.De verhouding tussen de EU en de VS wordt vaak besproken. Ik ben blij
dat de regering zich inzet voor de versterking van de Transatlantische betrekkingen.
Het zou goed zijn als Nederland zich in EU- en NAVO-verband wist te profileren
met een evenwichtige visie op het buitenlands beleid van de VS. Nederland
wil immers bruggenbouwer zijn. Ik verzoek de regering dan ook om in dit debat
nader in te gaan op de houding ten opzichte van onder meer de Amerikaanse
National Security Strategy. Wat is precies de actuele diagnose van de averij
die deze betrekkingen naar verluidt hebben opgelopen? Hoe kan die worden hersteld?
Hoe moet de EU zich in dit verband opstellen? Wat bedoelen wij voorts met
"multilateralisme met tanden"? Nederland maakt zich wel sterk daarvoor, maar
het is niet altijd duidelijk wat ermee wordt bedoeld.De voorvraag is tegen welke problemen de regering aanloopt bij de financiering
van stabilisatieactiviteiten. Voor de SGP-fractie blijft onduidelijk welke
activiteiten al dan niet onder het Stabiliteitsfonds vallen. Heldere criteria
moeten worden opgesteld voor wat hieruit kan worden gefinancierd. Financieel
is er namelijk onduidelijkheid. De discussie over de wenselijkheid van verruiming
van de OESO/DAC-criteria doorkruist de discussie over de instelling van dit
fonds. Ik krijg graag duidelijkheid.Ik wil enkele vragen stellen over Indonesië en Papoea. De regering meldt dat het onderzoek van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis
naar de Act of free choice vertraging oploopt, omdat bepaalde bronnen nog
niet toegankelijk zijn. Laat dat zo zijn; het heeft ons bevreemd dat de regering
zich van een reactie op de uitkomsten van het onderzoek wil onthouden, terwijl
de regering zelf heeft gevraagd om dat onderzoek. De SGP-fractie vindt dat
er aanleiding is om wel te reageren in de zin dat Nederland zich blijft inzetten
voor een heldere autonomieregeling voor Papoea. Het punt is actueel, want
de speciale autonomiewet wordt niet goed geïmplementeerd. Verder is er
nog steeds geen Papoea Volksraad, terwijl die wel zou worden ingesteld. De
regering dreigt bovendien met een bestuurlijke driedeling van Papoea om de
autonomiewet te ontkrachten. Naar onze mening moet Nederland als bilaterale
partner Indonesië daarop aanspreken.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter. De redenering van de heer Van der Staaij is mij niet helemaal
duidelijk. Hij zegt dat de Nederlandse regering een oordeel moet vellen over
het rapport dat binnenkort uitkomt. Ook moet zij er een consequentie aan verbinden.
Hij legt daarbij direct een verband met het belang van een autonomieregeling
voor Papoea. Hij wil daar helderheid over. Ik ben voor die autonomieregeling,
want die is heel belangrijk. Ik vind het alleen onverstandig om nu die link
te leggen, want ik denk dat het veel moeilijker wordt om de steun van Indonesië
voor dit zeer belangrijke punt te krijgen. Ik snap dus niet waarom u dat verband
legt en hoe u denkt effectief te kunnen optreden voor de bevolking van Papoea.De heer Van der Staaij (SGP):Dat is mij natuurlijk ook bekend. De regering zegt ook in haar brief van
24 november jongstleden dat Indonesië de uitkomst ervan met grote argwaan
volgt, omdat die de separatisten eventueel in de kaart speelt. Mij gaat het
erom dat de regering niet op voorhand beslist om zich van een oordeel hierover
te onthouden. Ik heb gezegd wat onze inzet is en wat in het algemeen onze
houding is ten opzichte van de processen. Dat bedoelde ik.Ik dank de minister voor Ontwikkelingssamenwerking voor haar uitgebreide
brief over de bilaterale relaties. Deze brief biedt zeker verheldering, al
blijven sommige keuzes arbitrair of aanvechtbaar. Waarom worden kleine programma's
in samenwerking met bijvoorbeeld Kenia niet afgebouwd om meer te kunnen investeren
in Afghanistan? De keuze voor Pakistan en Vietnam roept gelet op de mensenrechtensituatie
in beide landen ook grote vragen op. En wat Colombia betreft wijs ik op de
moties daarover die in het debat van 17 november jongstleden zijn ingediend.
Wij staan voor Latijns-Amerika nog steeds een regionale aanpak voor. Wanneer
komt de notitie over Latijns-Amerika? En welke concrete uitwerking is er gegeven
aan de motie over Colombia die de Kamer verleden jaar heeft aangenomen? Hoe
zijn de bezuinigingen op onder meer het GNV-programma hiermee te rijmen? Ik
heb een amendement ingediend om juist een impuls aan dit programma te geven
en ik verneem graag een reactie van de minister hierop, maar ook op de perspectieven
voor 2005.Wij hebben inmiddels een notitie over de godsdienstvrijheid ontvangen.
Daarin wordt bepaald geen rooskleurig beeld geschetst. Vervolging vanwege
een bepaalde godsdienstige overtuiging is in tal van landen helaas nog steeds
een trieste realiteit. Ik sluit mij aan bij de wens van mevrouw Huizinga om
hierop nog in een apart debat terug te komen, maar ik pleit er nu in ieder
geval voor dat de regering zich er sterk voor maakt om in internationaal verband
te komen tot een versterkte en gerichte bestrijding van vervolgingspraktijken
van regimes die zich rechtstreeks schuldig maken aan de grofste schendingen,
zoals de regimes in Laos en Noord-Korea. Niet alles wat in het dikke overzicht
wordt genoemd, is even ernstig, maar ik pleit voor bijzondere aandacht voor
de grofste schendingen. Welke mogelijkheden ziet de regering hiertoe?De SGP-fractie steunt het amendement-Huizinga om de bezuinigingen op noodhulp
deels terug te schroeven en de in andere amendementen uitgedrukte wens om
UNHCR meer geld te geven. Wij hopen op een positieve reactie van de regering.
In antwoord op een schriftelijke vaag erkent de regering dat het instrumentarium
voor corruptiebestrijding nog zwak ontwikkeld is, maar dat het ten behoeve
van de toetsing van hulpaanvragen in het kader van ontwikkelingssamenwerking
verbetering verdient. Wij gaan ervan uit dat de regering zich hiervoor inzet
en wij horen hierover graag iets naders.Tot slot vraag ik om een nieuwe Matra-beleidsbrief. Wanneer komt die?
De laatste dateert al van medio 2000. Er zal natuurlijk veel veranderen door
de toetreding van tien landen tot de Europese Unie. Dit zal voor deze landen
geleidelijke uitfasering en concentratie op andere landen betekenen. Graag
meer inzicht in deze consequenties.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De ministers en de staatssecretaris zullen morgenmiddag antwoorden.Sluiting 0.41 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-2650-2681.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl