Debat over protectionisme en steunmaatregelen G20
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


96ste vergadering
 
 
 2008-2009
 96
 
 
 
 Protectionisme en steunmaatregelen
 Aan de orde is het debatover protectionisme
en steunmaatregelen G20.
 
 Ik heet de minister en de staatssecretaris van Economische Zaken van harte
welkom.
 Er hebben zich negen leden ingeschreven. De spreektijd is vastgesteld
op vijf minuten per fractie.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Voorzitter. Een van de belangrijkste uitkomsten van de G20-top in Londen
was de wens om te werken aan een verbeterd toezicht op en een verbeterde regulering
van de financiële markten. Ook ziet de G20 een belangrijke rol weggelegd
voor de WTO en een snelle afronding van de Doharonde. Maar is het liberaliseringsproces
van de WTO nu juist niet gericht op minder regulering in plaats van op meer?
Wordt er bij de onderhandelingen over liberalisering van de handel in diensten,
de zgn. GATS, nu niet juist door de G20-landen aangedrongen op vermindering
van regelgeving in de financiële diensten?
 Is het kabinet bekend met het rapport "Taking the credit" van de Britse
World Development Movement? Dit rapport toont aan dat waar deze financiële
liberalisering zich heeft voorgedaan – zoals in India en vooral in Mexico,
waar 80% van de financiële sector in buitenlandse handen is –
de toegang van arme en kleine bedrijven tot kredieten, bankrekeningen en andere
financiële diensten aanzienlijk is beperkt. Tevens toont het aan dat
de aanwezigheid van Europese landen in ontwikkelingslanden heeft geleid tot
het wegkapen van rijkere klanten door buitenlandse banken, resulterend in
een totale vermindering van de dienstverlening en beperking van de kredietverlening
voor anderen, voornamelijk op het platteland. Is het kabinet bereid, in te
zetten op het schrappen van de voorstellen op het gebied van liberalisering
van financiële diensten uit de WTO en bilaterale handelsovereenkomsten?
 Voorzitter. In een debat dat de staatssecretaris van Economische Zaken
onlangs voerde met de Britse econoom Lorena Hurts zei hij te vrezen voor slimme
indirecte financiële protectie. Dit was ook in de krant te lezen. Was
het echter niet zijn eigen fractievoorzitter Mariëtte Hamer die vorige
week tijdens het debat over de sociaaleconomische orde stelde dat pensioenfondsen zich meer zouden moeten richten op Nederlandse bedrijven? Is dat
misschien een voorbeeld van wat de staatssecretaris bedoelde met slimme indirecte
financiële protectie?
 Er is een groot verschil tussen protectionisme in het noorden en protectionisme
in het zuiden. Het beggar thy neighbour-beleid, de protectionistische reflex
die bijdroeg tot de grote depressie van de jaren dertig, moet vermeden worden.
Uit brieven van de staatssecretaris valt op te maken dat dit ook wel meevalt.
Ook recente grafieken over het wereldhandelsvolume laten de laatste maanden
een stijgende lijn van de wereldhandel zien. Hier staat tegenover het beschermen
van de eigen industrieën van de ontwikkelingslanden. De SP vindt het
van groot belang dat ontwikkelingslanden hun eigen markten moeten kunnen beschermen
zolang dat voor hun ontwikkeling en armoedebestrijding nodig is. De SP plaatst
dan ook kanttekeningen bij de cijfers over de verwachte welvaartswinst bij
de afronding van een geslaagde Doharonde. De Wereldbank schat deze op ongeveer
$150 mld. per jaar, zoals de staatssecretaris ook in zijn brief schrijft.
In 2003 echter schatte de Wereldbank dat een succesvolle Doharonde rond de
$500 mld. zou opleveren voor de economieën. Na kritiek op de methodologie
van dit rapport werd die schatting verlaagd tot $90 mld. en vervolgens tot
$39 mld. Onderzoekers van een Frans instituut kwamen met behulp van een ander,
meer realistisch rekenmodel tot slechts $18 mld. als vermoedelijk positief
resultaat van de liberalisering van de landbouw die in het kader van de Doha-onderhandelingen
wordt nagestreefd en volgens deze berekening zullen de ontwikkelde landen
$19 mld. winnen, China en Zuid-Azië ruim $2mld., maar de rest van de
wereld, lees de ontwikkelingslanden, gaat er juist $3 mld. op achteruit. Handelsliberalisering
betekent voor ontwikkelingslanden immers vaak verminderde belastinginkomsten
uit importheffingen en veranderende relatieve prijzen van goederen en een
verslechterende ruilvoet. Neoliberaal beleid heeft Afrika de afgelopen twee
decennia al $272 mld. gekost. Volgens de Economic Outlook van april jongstleden
van het IMF komt het wereldwijde bbp in 2009 uit op zo'n $55 biljoen. Dan
zijn al die geschatte voordelen van de Doha natuurlijk ver achter de komma.
Het risico van deze operatie met geringe kans op succes ligt geheel bij de
ontwikkelingslanden. Ik hoor graag een reactie op deze cijfers van de regering.
 De claim die vaak wordt neergelegd, namelijk dat het voor ontwikkelingslanden
zo belangrijk is om zich aan te sluiten bij de wereldmarkt, is eveneens gebaseerd
op verkeerde vooronderstellingen. Uit cijfers van de United Nations Conference
on Trade and Development blijkt dat het gemiddelde niveau van integratie in
de wereldeconomie van de minst ontwikkelde landen ongeveer gelijk is aan het
wereldgemiddelde. Is de regering met de SP-fractie van mening dat bij de verdere
onderhandelingen in het kader van de Doha de vraag centraal moet staan of
de voorgestelde maatregelen de ontwikkeling remmen in plaats van de vraag
of de maatregelen de handel remmen?
 Het vermoeden dat het de ontwikkelde landen louter om vrijhandel in plaats
van eerlijke handel gaat, wordt bevestigd door de stortvloed aan bilaterale
vrijhandelsovereenkomsten die de EU en ook de VS met ontwikkelingslanden sluiten,
buiten WTO-verband om. Onder het mom van Global Europe Strategy sluit de EU
handelsovereenkomsten met ontwikkelingslanden waarbij de liberaliseringseisen
nog veel extremer zijn dan in WTO-verband. Global Europe vormt daarmee eigenlijk
een voorbeeld van Europees protectionisme, namelijk bescherming van de eigen
Europese markten en de eigen bedrijven ten koste van de belangen van miljoenen
mensen in ontwikkelingslanden. Het zou fijn zijn als deze vormen van protectionisme
ook eens door de WTO worden aangepakt. Gaat de staatssecretaris zich hiervoor
inzetten?
 Ik maak tot slot een opmerking over de non-trade concerns. De SP-fractie
betreurt het zeer dat dit belangrijke onderwerp en de brief waarop wij al
jaren wachten nu even wordt afgedaan in dit kabinet. De SP-fractie betreurt
het nog meer dat de brief die het kabinet over dit onderwerp naar de Kamer
heeft gestuurd, uitblinkt in vaagheden en geen concrete maatregelen en acties
laat zien. Waarom heeft het kabinet geen criteria opgesteld die als leidraad
kunnen dienen om de dilemma's die in de brief worden beschreven, op te lossen?
Ik hoor hierop graag een reactie van de staatssecretaris.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Voorzitter. Gisteren werden de nieuwe cijfers van het CPB bekend gemaakt:
een krimp van 4,75% in 2009, een daling van de wereldhandel met 15,25%,
een werkloosheid van 5,5%. Dat zijn historische cijfers. Er werden
vergelijkingen met de jaren dertig gemaakt. Bij die vergelijking moeten wij
echter vooral denken aan de lessen die wij kunnen leren van oude crises. Wij
leren dat protectionisme desastreus kan zijn. De wereld ziet het gevaar van
protectionisme, maar voordat de inkt van de G20-afspraken droog is, worden
de regels al overtreden. Amerika neemt in het stimuleringspakket een Buy American-clausule
op. In Groot-Brittannië wordt gestaakt voor British jobs for British
people. De ING verstrekt in ruil voor staatssteun krediet aan Nederlandse
bedrijven. En wij hebben een staatssecretaris van binnenlands toerisme; gaat
u fietsen op de Veluwe, staatssecretaris? Ook is er een motie aangenomen waarin
staat dat pensioenfondsen zich meer op Nederland moeten oriënteren bij
beleggingen.
 Europa, de G20, Amerika en China spreken zich uit tegen protectionisme,
maar vooral tegen het protectionisme van andere landen. De EU signaleert de
opkomst van invoerheffingen en andere handelsverstorende maatregelen. China,
Rusland en de VS nemen maatregelen die slecht zijn voor de Europese export.
Canada bereidt een tegenactie voor op de Buy American Act; een domino-effect
wordt niet uitgesloten. Wij weten waar de Smoot-Hawly Tariff Act uit 1930
toe heeft geleid. De afspraken die zijn gemaakt op de G20 worden door verschillende
landen niet nageleefd. Is naming en shaming de enige manier waarop deze landen
tot de orde kunnen worden geroepen of zijn er andere mogelijkheden om hen
te straffen? Op welke manier worden de peer review en het monitoring system
ingevuld?
 Veel stimuleringsmaatregelen ontaarden in protectionistische maatregelen.
Welke dilemma's heeft dat voor de Nederlandse regering opgeleverd en hoe zijn
die opgelost? Het aantal werklozen stijgt enorm, met name onder jongeren.
Veel mensen worden in bedrijven gehouden via de deeltijd-WW. Op welke manier
worden bedrijven gestimuleerd om te vernieuwen en innoveren?
Als zelfs het UWV zegt dat wij links en rechts zullen worden ingehaald als
wij niet op innovatie inzetten, zegt dat toch wel een hoop. Dat soort geluiden
horen wij niet vaak van het UWV. Worden niet levensvatbare bedrijven zo in
het leven gehouden? Is dit geen vorm van protectionisme?
 De ontwikkelingslanden worden in de crisis hard getroffen. Protectionisme
vergroot de ongelijkheid in de wereld, terwijl zij vooral slachtoffer zijn
van de crisis. Daarbij hebben zij niet de financiële mogelijkheden tot
grote stimuleringspakketten. Wat wordt er gedaan om ontwikkelingslanden niet
te laten verzwakken? Vindt de minister dat de ontwikkelingslanden hun markt
mogen afschermen? Hoe verhoudt de opmerking van de staatssecretaris dat het
een effect heeft als westerse bedrijven minder investeren in ontwikkelingslanden,
zich tot de uitspraak van nota bene de premier dat pensioenfondsen meer in
Nederlandse bedrijven moeten investeren? Worden handelsbeperkende maatregelen
vanuit deze landen getolereerd om hun economieën op te bouwen?
 De kabinetsvisie Non-trade concerns en handel behandelt een belangrijk
onderwerp. Duurzaamheidsvraagstukken verdienen aandacht. Dat vinden wij belangrijk.
Wij mogen daar als land in vooroplopen, soms ook zonder te wachten op Europa
of op afspraken in de WTO, bijvoorbeeld bij de etikettering van vlees. Hoe
wordt de balans gevonden tussen het bevorderen van duurzame goederen enerzijds
en protectionisme anderzijds? Ook vraag ik mij af wat de Nederlandse inzet
meer concreet inhoudt. Wat betekent inzetten op naleven van de internationale
normen, inzetten op de ontwikkeling van die normen en aandringen op het agenderen
van NTC's op de WTO-agenda? Op welke manier zijn deze doelen afrekenbaar en
controleerbaar? Hoe wordt voorkomen dat deze maatregelen meer bomen kosten
aan papier dan ze zullen opleveren? Ook vraag ik de minister of handelsmaatregelen
wel de oplossing zijn. 5% van de kinderen die werken, produceert voor
de export. 95% van deze kinderen is niet geholpen met de handelsmaatregelen.
Welk effect wordt verwacht van de normering en de maatregelen die worden genomen?
 Nederland heeft een open economie en is opgebouwd rondom handel met het
buitenland. Protectionisme zou bij Nederland bijzonder hard aankomen. Het
kan Nederland 4% à 6% van het nationaal inkomen kosten.
Daarvoor is meer nodig dan mooie woorden. Dat vraagt hard optreden in Europa
en in de wereld. Ik wil de minister en de staatssecretaris dan ook oproepen
om zich meer dan ooit in te spannen tegen protectionisme en maatregelen te
nemen voor de vrije handel.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Voorzitter. De CDA-fractie maakt zich zeer grote zorgen over het proces
van protectionisme. Het spook van protectionisme treft de hele wereld en in
het bijzonder Nederland. Wij vinden protectionisme vooral een onverstandige
en ineffectieve reactie op de recessie. Nederland heeft een open economie.
Wij verdienen daardoor de helft van onze boterham in het buitenland. Het is
daarom niet overdreven om te stellen dat door opkomend protectionisme de welvaart
in Nederland echt op het spel staat. Nederland staat op de tiende plaats van
de wereldranglijst van landen die het meeste geld verdienen aan de export.
Wij zijn een relatief klein land tussen economische grootmachten zoals Amerika,
Duitsland en China. Het CDA is daar trots op. Internationaal ondernemen, daar
zijn wij groot in geworden. Zo heeft de Nederlandse glastuinbouw een exportwaarde
van 15 mld. Die is dus ook van groot belang voor de Nederlandse welvaartsontwikkeling.
 De beide bewindspersonen zeggen in hun brief aan de Tweede Kamer van 3 maart
dat verschillende protectionistische maatregelen en steunmaatregelen groot
ogen, maar vooral staand beleid bevatten. De CDA-fractie heeft de indruk dat
de minister en de staatssecretaris het gevoel van urgentie over de protectionistische
maatregelen en de gevolgen daarvan toch wat onderschatten. De laatste maanden
hebben juist een heel duidelijke toename laten zien van protectionistische
maatregelen. Wij zien al welke gevolgen dat heeft voor Nederland. De export
naar Rusland en de Verenigde Staten is eigenlijk gedaald. Daarnaast zeggen
beide bewindslieden dat de meeste genomen maatregelen passen binnen de door
de WTO gestelde regels. Is dat eigenlijk wel zo? Ik heb daar zo mijn twijfels
over.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 U zegt dat protectionisme slecht is. In mijn bijdrage heb ik dat ook heel
duidelijk aangegeven. Dat zij wij dus met elkaar eens. Maar hoe valt dit te
rijmen met de uitspraken van uw fractievoorzitter om pensioenfondsen vooral
te laten investeren in Nederland en met de motie die gisteren in stemming
is gebracht en waaronder ook uw fractievoorzitter zijn handtekening heeft
gezet?
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Dat zijn toch geen vormen van protectionisme? De pensioenfondsen investeren
wereldwijd en dat is op zichzelf genomen een groot goed. Wij kunnen ook bezien
hoe wij iets aan de balans kunnen doen, zodat er ook wordt geïnvesteerd
in de Nederlandse concurrentiële positie. Dat is geen protectionisme,
maar welbegrepen eigenbelang.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Ik kan dat niet helemaal rijmen. Ik heb hier een krantenbericht met de
kop: pensioenfondsen moeten in Nederland investeren. Het CDA spoort Nederlandse
pensioenfondsen aan, meer te investeren in binnenlandse infrastructuur, omdat
zij nu vooral in andere landen investeren. Dat lijkt mij toch echt een vorm
van protectionisme.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Dat deel ik niet met u. Het is zoeken naar een nieuwe balans en naar een
manier waarop je de middelen het beste kunt inzetten. Dat zijn geen vormen
van protectionisme; het is zoeken naar een nieuwe balans en naar nieuwe verhoudingen
in een nieuwe wereld.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Ik kan het niet anders typeren dan dat protectionisme voor andere landen
niet mag gelden, maar voor Nederland wel.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Die mening deel ik absoluut niet en u trekt ook de verkeerde conclusie.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Ik ben het wel met mevrouw Koşer Kaya eens. Daarom heb ik het kabinet
ernaar gevraagd. De crisis heeft zich met name ontpopt op de financiële
markt. Bedrijven zitten overal in de wereld juist op investeringen te wachten.
Als Nederland ervoor zou kiezen om vooral in Nederland te investeren en minder
over de grens, hoe kunt u dan zeggen dat er geen sprake zou zijn van protectionisme?
Dat is toch gewoon een kwestie van de mensen een rad voor ogen draaien?
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Absoluut niet. Het is zoeken naar een nieuwe balans en naar de beste manier
om geld aan te trekken voor investeringen in de Nederlandse infrastructuur.
Het is toch niet raar om in dat debat de vraag te betrekken hoe je Nederlands
geld van Nederlandse werknemers, gespaard in Nederlandse pensioenfondsen,
op de beste manier kunt inzetten voor het investeren in de Nederlandse infrastructuur?
Daar is toch niets vreemd aan? Het heeft niets met protectionisme te maken.
Het is het zoeken naar nieuwe financieringsbronnen, die nodig zijn om de Nederlandse
infrastructuur concurrentieel te maken in een nieuwe wereld.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Ik hoor de heer Ten Hoopen spreken over Nederlands geld voor Nederlandse
bedrijven. Dit riekt volledig naar protectionisme en volgens mij is het dat
gewoon. Als het geld alleen gebruikt mag worden om de Nederlandse economie
verder te helpen, dan weet u dat het geld niet kan worden geïnvesteerd
om andere economieën verder te helpen. Dat is dan dus gewoon protectionisme.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Neen, mevrouw Gesthuizen, die opvatting deel ik absoluut niet, want het
gaat om "én-én" en niet om "alleen". Met andere woorden: u zit
in uw eigen redenering vast en u kijkt naar achteren in plaats van naar voren.
De wereld verandert en Nederland dient ook te veranderen.
 Voorzitter. De CDA-fractie wil dat het kabinet stevig op protectionisme
reageert. In het belang van Nederland is een zwaar offensief van dit kabinet
tegen het opkomende protectionisme nodig. Vanuit de kracht van Nederland heeft
het CDA zeven voorstellen.
 In de visie van het CDA is handelsliberalisatie hét medicijn tegen
protectionisme. De CDA-fractie is daarom een groot voorstander van een veelomvattend,
multilateraal WTO-akkoord. Graag hoor ik van de staatssecretaris wanneer wij
dat tegemoet kunnen zien.
 De CDA-fractie wil dat het kabinet vooruitlopend op het WTO-akkoord inzet
op tijdelijke akkoorden. Daarin moet een standstill worden afgesproken, dat
wil zeggen een bevriezing van alle tarieven en niet-tarifaire maatregelen
op het huidige niveau. Alle G20-landen en een aantal grote economieën
moeten daarbij betrokken worden. Zo kan protectionisme worden ingedamd. Na
de oliecrisis in 1973 hebben wij dat in OESO-verband ook gedaan. Dit heeft
heel positief gewerkt. Graag een reactie van de staatssecretaris.
 Het ministerie van Economische Zaken heeft op initiatief van oud-Kamerlid
Kortenhorst een crash team concurrentievervalsing ingericht. Als er geen gelijk
speelveld is, bijvoorbeeld door discriminerende aanbesteding door de Franse
overheid, kunnen Nederlandse bedrijven bij het crash team aan de bel trekken.
Welke resultaten zijn er inmiddels geboekt met dit crash team?
 Het aantal bedrijven in Nederland dat faillissement aanvraagt, is fors
toegenomen. Zoals de cijfers van het CPB van gisteren aantonen, zal het misschien
nog wel verder toenemen. Bedrijven kloppen in zo'n situatie aan bij verschillende
instanties en soms ook bij de overheid. Wat is de reactie van de minister
van Economische Zaken op de forse toename van bedrijven die in de problemen
raken? Welke maatregelen denkt zij daarop te nemen? De CDA-fractie vraagt
de minister om een analyse te maken van de bedrijven die systeemrelevant zijn,
bijvoorbeeld in een bepaalde sector. Continuïteit achten wij van groot
belang voor toeleveranciers en dus voor Nederland. Een toetsingskader zou
daarbij een goed middel kunnen zijn, denk ik.
 Vroegtijdige en snelle informatievoorziening over protectionistische maatregelen
is een effectief middel. Daarom zijn de WTO en de Europese Commissie inmiddels
begonnen met het monitoren en rapporteren van protectionistische maatregelen.
Dat is een goed begin, maar het is nog niet voldoende. Sommige van deze maatregelen
zijn specifiek op Nederland gericht. Het is de vraag of de WTO en de Europese
Commissie daar voldoende oog voor hebben. De CDA-fractie ziet daarin een aanvullende
rol voor het ministerie van Economische Zaken. Mijn fractie wil dat het ministerie
alle protectionistische maatregelen die specifiek voor het Nederlandse bedrijfsleven
van belang zijn, in het vizier heeft en waar nodig actie onderneemt. Dat kan
via informele kanalen, maar ook door via de Europese Commissie handelsbeperkingen
aanhangig te maken bij de WTO. Is de minister bereid om een kwartaalrapportage
naar de Kamer te sturen, met daarin een update van alle protectionistische
maatregelen en de gevolgen daarvan voor het Nederlandse bedrijfsleven en informatie
over de acties die de regering neemt in Europees verband? Wij willen dat graag
zien in nauwe samenwerking met VNO NCW, MKB-Nederland en LTO. Graag een reactie.
 De overheid gaat sneller betalen. Dat is goed nieuws voor het Nederlandse
bedrijfsleven. In Frankrijk wordt ook de maximaal toegestane betalingstermijn
verkort voor bedrijven die aan andere bedrijven betalen. Volgens de wet moet
een factuur binnen 45 dagen na het einde van de maand waarin de factuur is
uitgegeven, worden betaald, of binnen 60 dagen vanaf de datum waarop de factuur
is uitgegeven. Bedrijven kunnen zelf kiezen tussen die twee opties. De CDA-fractie
verwacht dat het Nederlandse mkb profiteert van een dergelijke stap. Graag
hoor ik van de minister of zij dat zou willen onderzoeken.
 Ik kom tot een afronding. De Europese Unie heeft vorig jaar een heus globaliseringsfonds
gelanceerd. Met dit fonds stelt de EU jaarlijks 500 mln. beschikbaar. De eisen
aan bedrijven die aan dit fonds deelnemen, zijn onlangs aangepast door de
Europese Commissie. Bedrijven die ten minste 500 werknemers moeten ontslaan
of via scholing naar ander werk moeten begeleiden, kunnen een beroep doen
op dit fonds. In de praktijk betekent dit dat met name autobedrijven in protectionistisch
Frankrijk profiteren van dit globaliseringsfonds. De CDA-fractie heeft eerder
twijfels geuit over de meerwaarden van een dergelijk fonds. Financiële
ondersteuning van verliezers via een globaliseringsfonds van scholing naar
werk vinden wij op zichzelf een goed doel, maar het moet geen protectionistisch
fonds worden. Anders kan het mkb uiteindelijk de klappen opvangen en de noodzakelijke
herstructurering naar nieuwe vormen van duurzame economie laat op zich wachten.
Hoe gaat de minister voorkomen dat alleen traditionele industrieën, waaronder
Franse autobedrijven, profiteren van het globaliseringsfonds?
Hoe gaat de minister waarborgen dat ook dit fonds ten goede kan komen aan
de midden- en kleinbedrijven die investeren in nieuwe vormen van duurzame
economie?
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Voorzitter. Ik hoorde de heer Ten Hoopen zonet pleiten voor in ieder geval
een onderzoek door het kabinet naar mogelijke regelgeving om sneller te betalen,
zoals dat in Frankrijk bijvoorbeeld gebeurt. Ik heb nog een motie liggen die
ik enige tijd heb aangehouden. Het is een motie van mijzelf en van de heer
Van Dijk van de PVV-fractie. In die motie wordt de regering verzocht om onderzoek
te doen naar de mogelijkheid om met regels te komen, die met name grote bedrijven
kunnen dwingen, sneller te betalen aan kleine bedrijven. Is dat ook iets waar
de heer Ten Hoopen aan denkt?
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Ik heb naar de regelingen in Frankrijk gekeken. Daar is het dus bij wet
geregeld. Daar heeft de overheid in een wet vastgelegd op welke wijze betalingen
moeten plaatsvinden en bedrijven kunnen dan kiezen. Wij hebben in de leveringsvoorwaarden
betalingstermijnen. Dat is een privaatrechtelijke overeenkomst. Het is de
vraag of de overheid daar tussen moet komen. Ik vraag aan de minister een
reactie daarop. Dan kunnen wij zien of dit wel of niet op basis van de voorstellen
vanuit het kabinet zo geregeld kan worden.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Dat is dan duidelijk. Ik breng nogmaals onder uw aandacht dat er inmiddels
de motie-Gesthuizen/Van Dijk ligt die precies dit wil gaan regelen. Die motie
komt waarschijnlijk aanstaande dinsdag in stemming.
 
 
 
 De heer
 Graus
 PVV
 
 Voorzitter. Je kunt je natuurlijk afvragen waar de grens ligt tussen protectionisme
en ondersteuning. Die grens is heel vaag. Niemand kan precies een antwoord
op deze vraag geven. Ik denk ook niet dat wij die discussie vandaag moeten
voeren. Ik heb laatst bij een debat over LNV gevraagd waar de grens ligt tussen
significant en niet significant. Daar kwamen wij ook niet uit. Dat is niet
nader te bepalen en voor iedere partij verschillend.
 Een aanzienlijk deel van onze vaderlandse geschiedenis werd en wordt bepaald
door de internationale handel. Wij zijn er als klein land immers groot mee
geworden. Ten tijde van de zware wereldwijde crisis waarin wij ons momenteel
bevinden, hebben vele landen maatregelen genomen om de crisissituatie te beperken
en te bestrijden door de financiële positie van burgers en bedrijven
te versterken. Zo zijn er landen die de prijzen van hun primaire levensbehoeften
zoals energie hebben verlaagd, waar wij als PVV ook vaker om hebben gevraagd,
naast verlaging van de btw, de inkomstenbelasting en het tarief van de vennootschapsbelasting.
Andere landen laten hun belastingdienst later innen en sneller terugbetalen.
Dat zijn ook allemaal mogelijkheden. De PVV heeft altijd gepleit voor die
lastenverlichting.
 Weer andere landen faciliteren flexibiliteit binnen of tussen bedrijven
door middel van werktijdreductie en flexibele werktijdarrangementen. Wij hebben
de regering meerdere malen opgeroepen om de crisis te bestrijden, enkel door
die lastenverlaging voor onze burgers en bedrijven. Met name de combinatie
consumenten-mkb kan ons als enige uit dit diepe dal halen. Dat is een gouden
schakel tot groei van de economie.
 De regering heeft de verschillende, zojuist genoemde acties van de G20
niet gevolgd, op selectieve steun na aan bancaire instellingen en enkele flexibele
werktijdarrangementen. Het ongelijke speelveld op mondiaal niveau wordt met
de dag groter. En dan te bedenken – wij hebben het er laatst met de
staatssecretaris over gehad bij de behandeling van de Postwet – dat
er zelfs op Europees niveau niet of nauwelijks een gelijk speelveld bestaat.
Terwijl onze regering zich heeft beziggehouden met wat onder marktprotectionisme
valt – dus meer de definitie, of juist niet – wil de PVV eindelijk
actie zien naar onze burgers. Terwijl buurlanden energieprijzen verlagen en
de markt gesloten houden, staat onze regering exorbitante stijgingen van de
energienota toe, die sommige bedrijven echt hebben genekt of gaan nekken.
Sterker nog, de regering staat zelfs de uitverkoop toe van onze energiebedrijven.
Ik heb de minister zoals ik zie wel aan het lachen gekregen, dat doet mij
deugd.
 Wij moeten juist een voorbeeld nemen aan landen die ten tijde van zware
crisis eerst voor hun eigen deur gaan vegen. Maar let op, dit heeft niets
te maken met protectionisme in algemene zin – daarom begon ik ook met
de vraag waar de grens ligt tussen ondersteuning en protectionisme –
maar met de zorg voor eigen land en burgers. Wij realiseren ons als Partij
voor de Vrijheid terdege dat ons land groot is geworden door de internationale
handel en door een open economie. Ondanks de uitdrukking "nood breekt wet" –
dat zou nu mogen gelden in deze tijd van crisis – vraagt mijn fractie
niet om protectionistische maatregelen in de negatieve zin van het woord,
maar om een gelijk speelveld door lastenverlichting voor onze burgers en bedrijven.
Ik krijg graag een reactie van zowel de minister als de staatssecretaris.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Voorzitter. Amerikanen draaien er doorgaans niet omheen, vooral niet als
zij uit Dallas komen. De president van de Dallas Federal Reserve kon niet
helderder zijn over het onderwerp dat wij vandaag bespreken, toen hij dit
voorjaar zei: "Protectionisme is de cocaïne van de economie. Je wordt
er high van, maar het is verslavend en uiteindelijk leidt het tot de economische
dood." Protectionisme, het beschermen van binnenlandse bedrijven ten koste
van buitenlandse concurrenten, er is geen serieus te nemen econoom die de
verfoeilijkheid ervan niet inziet, veelal verwijzend naar de crisis van de
jaren dertig, toen dit protectionisme de ellende ernstig heeft verdiept en
verlengd.
 Protectionistische maatregelen tijdens crises worden vaak ingegeven door
de meer dan begrijpelijke wens tot behoud van werkgelegenheid. Het optreden
van de Franse president Sarkozy toen hij voorstelde om aan de miljardensteun
voor de Franse auto-industrie de voorwaarde te verbinden dat de productie
niet naar het buitenland werd verplaatst, was veelzeggend, net als de uitspraak
in 2007 van Gordon Brown "British jobs for British workers", een uitspraak
die hem nu lelijk achtervolgt. Zo kunnen we nog wel even doorgaan tot de uitspraak van onze eigen staatssecretaris Heemskerk over vakantie
vieren in Nederland. Die was ongetwijfeld goed bedoeld, maar een beetje dom,
zoals de inmiddels gevleugelde uitdrukking luidt.
 De weg, hoe begrijpelijk op zich ook, om bedrijven die volgens de tucht
van de markt eigenlijk failliet zouden moeten gaan, met vormen van steunverlening
door de staat overeind te houden, verziekt en verstoort het zelfreinigend
vermogen van de markt. Werkloosheid die zich eigenlijk had moeten voordoen,
wordt in feite verplaatst naar het buitenland. De kansen op economisch herstel
die aldaar hadden kunnen ontstaan uit het weggevallen aanbod, vallen weg.
Werknemers in sectoren aan het werk houden waar eigenlijk geen werk meer is,
smoort de kansen voor sectoren die een groeiende vraag naar arbeid creëren.
Het kunstmatig op de been houden van werkgelegenheid geeft extra druk op de
overheidsfinanciën. Vroeg of laat leidt dat tot de noodzaak van extra
bezuinigingen, die net zo vroeg of laat door de economie moeten worden verwerkt
en opgebracht.
 Protectionisme leidt tot het verdiepen van een crisis vanwege het smoren
van kansen op economisch herstel elders en tot het verlengen van een crisis
doordat de gevolgen worden uitgesmeerd in de tijd. Lees Nederlandse economen
als Willem Buiter, Lars Bovenberg, Bas ter Weel, lees Nobelprijswinnaar Paul
Krugman en lees wat Columbia-hoogleraar Jagdish Bhagwati benadrukt. Vrijhandel,
vrijhandel en nog eens vrijhandel: dat is de langetermijnstrategie die werkt
en niet het kortetermijndenken van de heer Graus. Dat lukt echter alleen –
en daar zijn wij bij de kern van het debat van vandaag – als wij samen
optrekken.
 De brief van 2 maart 2009 van de twee bewindslieden die nu achter
de tafel zitten, lees ik zo dat zij eigenlijk vinden dat de verenigde wereldeconomie –
zo mag je de G20 toch noemen: de twintig landen die samen 90% van het
wereldwijde bruto nationaal product, 80% van de wereldhandel en twee
derde van de wereldbevolking vertegenwoordigen – maatregelen neemt die
nog maar net niet protectionistisch zijn en op het randje van aanvaardbaar.
Lees en interpreteer ik dat juist? U schrijft namelijk dat steunpakketten
binnen de G20 "in het algemeen niet op discriminerende wijze in elkaar steken"
en dat "geen schrikbarende toename van het aantal protectionistische dan wel
handelsbelemmerende maatregelen is geconstateerd". Lees ik dat goed: geen
schrikbarende toename? Iedere toename is toch schrikbarend? Mag ik daarop
een reactie?
 Volgens het kabinet wordt de vinger aan de pols gehouden door zowel de
Europese Commissie, mevrouw Kroes, als de Wereldhandelsorganisatie WTO als
het gaat om handhaven van de handelsafspraken. Binnen de nu bestaande afspraken
in WTO-verband bestaat echter al ruimte voor protectionistische maatregelen,
zo blijkt uit een even belangwekkend als zorgwekkend onderzoek van het International
Food Policy Research Institute, waarnaar u in de kabinetsbrief verwijst. Als
alle landen hun exportsubsidies en importheffingen oppompen tot het toegestane
maximum, wordt de wereldhandel bezwaard met een kostenpost van ruim 350 mld.
en daardoor ontstaat een krimp van de wereldhandel met bijna 8%. Haast
onvoorstelbare getallen.
 Het Dohaproces, de onderhandelingsronde tussen bijna 150 landen, in 2001
gestart in het plaatsje Doha in de staat Qatar, moet hier de oplossing bieden.
Deze onderhandelingen moeten leiden tot het slechten van handelsbarrières.
Het kabinet wijst terecht op het niet te onderschatten belang van het slagen
van die Doharonde. Hoe schat u de kansen van het vlot trekken van die cruciale
onderhandelingen in en kijkt u daarbij niet te veel door een roze bril?
 Verder wijst u in de brief op enkele maatregelen die strijdig zijn met
de huidige WTO-afspraken, waarvan de meest opvallende de "buy American"-clausules
zijn uit de oorspronkelijke Franse plannen voor de auto-industrie. Ik kan
er nu niet inhoudelijk dieper op ingaan, maar ze zijn allebei zo protectionistisch
als de pest. Allebei worden ze met juridische handigheidjes binnen formele
afspraken geperst. Het sentiment eronder is sterk protectionistisch. De bal
rolt bovendien snel verkeerd. Als president Obama in ruil voor steun eist
dat Amerikaanse materialen worden gebruikt, gaat Canada Amerikaanse aannemers
weren uit de steden. Dat Obama topjuristen heeft, die hem konden doen zeggen
dat zijn fameuze "buy American"-clausules binnen WTO-regels zullen vallen,
mag ons niet in slaap sussen, want een WTO legale handelsoorlog ligt op de
loer. De eerder genoemde topeconoom op protectionismeterrein, Bhagwati, waarschuwt
er in de Financial Times van vorige week nog nadrukkelijk voor dat "buy American"
naar de letter van de wet wellicht legaal kan zijn of kan worden gemaakt,
maar in de uitvoering illegaal en protectionistisch kan zijn. Wat wil en kan
het Nederlandse kabinet hiertegen ondernemen? Ik wil de borstklopperij van
premier Balkenende over de G20-bijeenkomst in Londen van 2 april –
hij doet dat in zijn brief van 7 april – best geloven, maar wij
zitten daar toch echt aan het randje van de tafel mee te praten, hoe knap
het op zichzelf ook is dat wij op het krukje mochten plaatsnemen. Voor het
tegengaan van feitelijk protectionisme in de VS is toch minimaal nodig dat
Europa met één mond spreekt? Hoe reëel is dat? Zie Sarkozy
en de steun aan de auto-industrie. Topeconoom Willem Buiter zegt dat elk G20-land
protectionistische maatregelen heeft afgekondigd, terwijl ze op het hoofd
van hun moeder hebben gezworen dat niet te doen. Het kabinet is daar met ons
bezorgd over, maar leidt die bezorgdheid ook tot praktisch ingrijpen, tot
boetes van de EU, of tot strafmaatregelen van de WTO?
 Tijdens een werkbezoek van minister Donner aan de provincie Limburg heeft
de gouverneur, de heer Frissen, gezegd: "Je moet de regels wel naleven, maar
je mag ruimhartiger omgaan met wat staatssteun is en wat niet." Moet ik hieruit
opmaken dat het CDA voor vormen van protectionisme pleit, om Limburgse problemen
op te lossen? Als waar is wat de heer Frissen zei, namelijk dat aan weerszijden
van de provincie in Duitsland en België het protectionisme welig tiert,
wat kan en wil het kabinet daar dan aan doen? Wij krijgen signalen van aannemers
dat Nederlandse ondernemers er bij aanbestedingen in Duitsland gewoon worden
uitgegooid. Kan dat worden nagegaan en wat kan ertegen worden uitgericht?
 
 
 
 De heer
 Graus
 PVV
 
 Misschien kan de heer Elias een nuance aanbrengen. Hij zegt dat de staatssecretaris
dom is, of in ieder geval een domme uitspraak heeft gedaan. Dat vindt de heer
Elias. Ik was het echter roerend met hem eens.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ja, dat is logisch, want u doet zelf ook regelmatig domme uitspraken.
 
 
 
 De heer
 Graus
 PVV
 
 Voor de notulen: De heer Elias vindt de staatssecretaris dom. Hij zegt
niet dat hij dom is. Dat is een nuance. De heer Elias stelt verder dat wij
kortetermijnpolitiek bedrijven. Dan kan hij ook de nuance aanbrengen dat hij
vindt dat wij dat doen. Een groeiende meerderheid van de bevolking vindt dat
overigens niet.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Eén van de grote problemen bij het tegengaan van protectionisme
is dat domme uitspraken, zoals u doet, snel worden gevolgd door de Nederlandse
bevolking. Het idee van eigen banen eerst klinkt natuurlijk heel gemakkelijk.
Het is verdraaid lastig, ook voor een oppositiepartij, om tegen protectionisme
te pleiten als het omgekeerde veel gemakkelijker in het gehoor ligt.
 
 
 
 De heer
 Graus
 PVV
 
 Het woord "dom" zegt meer over de heer Elias dan over ons, de Kamer en
de gehele PVV bij elkaar.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Het is onverstandig beleid om protectionisme voor te staan. Ik adviseer
de heer Graus om te lezen wat economen daarover zeggen en schrijven. Misschien
verandert dat zijn inzicht, al denk ik overigens van niet.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Hoor ik de heer Elias eigenlijk in de richting van de PVV zeggen dat men
zich daar bezondigt aan de handel in cocaïne?
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Neen. Dat hoort u mij niet zeggen. Ik vind wel dat de wijze waarop de
PVV zijn standpunt naar voren brengt daar regelmatig op lijkt.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Vindt de heer Elias namens de VVD dat de boel hier in elkaar had moeten
klappen? Ik hoorde hem zeggen dat hij vindt dat er geen ruimte is voor steun
van de overheid voor het overeind houden van bedrijven en het ondersteunen
van werknemers, zodat zij aan het werk blijven.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Neen, dat is niet waar. Zie onze steun voor de reddingsoperaties voor
de banken. Ook de uitspraak van de heer Balkenende beschouwen wij helemaal
niet zo negatief of dom als u, zo lang hij maar niet rommelt aan de regels
rond de pensioenfondsen.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 De heer Elias zei zojuist dat hij tegen het met steun overeind houden
van bedrijven is. Al die banen die wij daarmee hier redden, gaan echter niet
naar het buitenland.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Het gaat om het principiële uitgangspunt dat je protectionisme in
deze tijd niet moet bevorderen. Je moet niet overgaan tot individuele steunverlening
aan bedrijven die in de kern doodziek zijn. Ik weet dat dit een nare boodschap
is. De heer Graus maakt zich daar gemakkelijk van af, maar wij moeten dat
niet doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Dat is een nuancering. Ik wijs de heer Elias erop dat, als de boel hier
in elkaar klapt, wij ook geen producten meer kunnen afnemen van die landen
waarover hij zich opeens zorgen maakt.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ik pleit geen seconde voor het in elkaar laten klappen van de boel. Ik
pleit voor een gezond en fatsoenlijk economisch langetermijnbeleid. Als mevrouw
Gesthuizen dat niet inziet, is dat haar probleem.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Ik zat geboeid naar de heer Elias te luisteren. Op zich volg ik zijn lijn.
Protectionisme is inderdaad niet waar wij moeten zijn om ervoor te zorgen
dat de boel weer omhoog gaat. Vervolgens zei hij echter dat hij het helemaal
niet zo raar vindt dat de premier zegt dat pensioenfondsen vooral in eigen
land moeten beleggen. Sinds wanneer gaat de politiek over de wijze waarop
pensioenfondsen beleggen? Zijn dat niet de werkgevers en de werknemers? Het
liefst zouden wij samen met de VVD willen dat de ouderen er ook iets over
te zeggen hebben. Het is toch niet de politiek die zich hiermee bemoeit?
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Nee, ik heb ook niet meer gezegd dan wel meer willen zeggen dan dat zolang
de heer Balkende niet voorstelt om te rommelen aan de kaders die nu gelden
voor pensioenfondsen om op korte termijn de gevolgen van de crisis op te vangen,
ik daar op zich geen bezwaar tegen heb. Simpeler kan ik het niet uitdrukken.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Als in de Kamer een motie wordt aangenomen waarin vooral gezegd wordt
dat pensioenfondsen in eigen land moeten beleggen en als de premier zegt dat
hij dat eigenlijk niet eens zo'n gek idee vindt, is er werkelijk sprake van
protectionisme, tenzij de heer Elias zegt dat economisch nationalisme wel
kan.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Dat laatste zeg ik zeker niet. Op dit punt ben ik het met de heer Ten
Hoopen eens dat je moet kijken naar verschillende wegingsvormen en -momenten.
Dat kan van moment tot moment verschillen. Ik kan van hieruit niet precies
beoordelen – ik wil dit overigens graag voor mevrouw Koşer Kaya
nagaan – in hoeverre de oproep van de minister-president daadwerkelijk
tot protectionisme leidt. Volgens mij is het meer een opmerking vanaf de zijlijn,
daar waar de pensioenfondsen een en ander uiteindelijk zelf moeten regelen.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Er ligt toch echt een motie. Ik wil dat de VVD consequent blijft. Als
de heer Elias tegen protectionisme is, is hij ook tegen economisch nationalisme.
Daar gaat het immers om. Het zijn de pensioenfondsen die bepalen hoe ze beleggen,
de werkgevers en de werknemers – het liefst zou ik ook de pensioengerechtigden
hierin vertegenwoordigd willen hebben – maar niet de politiek. De fondsen
beslissen hoe ze beleggen, in het buitenland of hier in Nederland; dat is
consequent.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Dat ben ik met mevrouw Koşer Kaya eens. Ik zal nog even heel goed
naar deze motie kijken en er op terugkomen.
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Voorzitter. Op tal van plaatsen en op verschillende fora wordt gesproken
over globalisering. De gevolgen van de financiële en economische crises
voor de ontwikkelingslanden in relatie tot onze inspanningen
zijn van belang om mee te nemen in dit debat. De lijn tussen steun aan bedrijven
en protectionisme is hier en daar misschien fragiel, zoals ook de heer Graus
opmerkte.
 In dit debat wil ik graag vooropstellen dat het in het hele proces van
globalisering van groot belang is dat er duidelijke spelregels komen voor
de vrije internationale handel, met oog voor duurzaamheid. Juist nu is het
van belang om deze duidelijke regels ook in het perspectief van duurzaamheid
te plaatsen. Protectionisme past wat de Partij van de Arbeid betreft daar
maar heel marginaal in. Protectionisme werkt desastreus uit op ontwikkeling
en werkgelegenheid.
 Zoals de staatssecretaris heeft aangegeven, kan er een onderscheid gemaakt
worden tussen financieel protectionisme en handelsprotectionisme. Ik zou de
staatssecretaris willen uitnodigen om dit verschil nog eens duidelijk te maken.
Wij zien de concrete gevolgen van protectionisme in het handelsbeleid. Het
onzichtbare financiële protectionisme is vaak versleuteld in afspraken
die niet duidelijk zijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 De heer Waalkens zegt dat protectionisme heel marginaal past in het beleid
dat je voert, zo begrijp ik hem. Dan wil ik heel graag weten wat hij verstaat
onder "heel marginaal".
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Ik wilde nog iets opmerken over het afsluiten van de EPA-akkoorden, over
de asymmetrie in de handelsrelaties en de handelsakkoorden die wij afspreken.
Ik kan mij voorstellen dat voor landen met een heel kwetsbare economie in
opbouw protectionisme en het beschermen van eigen markten tijdelijk een uitkomst
kan zijn voor het opbouwen van de noodzakelijke capaciteit om te kunnen deelnemen
aan de mondiale handel. In dat kader heb ik de opmerking gemaakt. Om ondubbel
te zeggen dat protectionisme alleen maar desastreus is, dat het de "cocaïne"
van de handel en de samenleving is, gaat mij veel te ver. Wij willen een beschermingsconstructie
maken, maar wel tijdelijk, efficiënt en doelmatig.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Bij ontwikkelingslanden begrijp ik die kanttekening, want die heb ik ook
gemaakt. Die landen hebben immers niets met deze crisis te maken, maar dragen
wel de gevolgen. Wij hebben het nu echter over protectionisme, over de G20,
over de Westerse landen en over economieën die sterk en groot zijn. Daarin
past dat protectionisme totaal niet. Ziet de heer Waalkens dat ook en, zo
ja, hoe rijmt hij de motie van zijn fractievoorzitter met dat uitgangspunt?
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Allereerst wordt in de motie aandacht gevraagd voor investeringen, het
beleggen van spaartegoeden en opbouwen van reserves binnen pensioenfondsen.
Daarbij gaat het om rendement en het afwegen van belangen. Je kunt een oproep
doen om een balans te vinden in de beleggingen en die oproep wordt ook door
mijn fractie ondersteund. Hoewel de politiek daar niet over gaat, zoals u
terecht hebt geconstateerd, kun je wel een oproep doen om te investeren in
Nederlandse bedrijven. U weet net als wij dat beursgenoteerde Nederlandse
bedrijven vaak enorm internationaal georiënteerd zijn. In het afwegen
van de vraag waar je je tegoeden neer kunt zetten, past het om daar oog voor
te hebben, gezien de internationale oriëntatie van Nederlandse bedrijven.
Dat zijn zeker stellingen om rendementen te halen.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Om diezelfde redenen zeggen de Verenigde Staten "buy American". Dat zeggen
de Amerikanen omdat zij vinden dat zij een stukje economie moeten beschermen,
terwijl dat juist averechts werkt. U zegt terecht, net als ik, dat de politiek
niet gaat over de manier waarop pensioenfondsen beleggen. Met uw opmerking
zegt u echter wel dat protectionisme door andere landen niet mag maar door
Nederland wel.
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Dat zeg ik niet en zo heb ik ook de oproep niet gelezen. Het is een duiding,
of meer een opmerking in de zin van: jongens, kijk uit waar je je spaartegoeden
neerzet en je pensioengelden wegzet. Dan kan de oriëntatie zijn dat je
dat bij internationaal georiënteerde bedrijven doet. Veel Nederlandse
bedrijven zijn dat.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Vindt de heer Waalkens dat de politiek ertoe kan oproepen of zelfs kan
afdwingen dat pensioenfondsen alleen beleggen in de reële economie met
inachtneming van de belangrijke waarden die wij in het kader van de non-trade
concerns willen vastleggen in de WTO, zoals duurzaamheid en dierenwelzijn?
Vindt hij ook dat wij juist nu gebruik moeten maken van de crisis, ook gezien
het feit dat wij hierin financiële steun verlenen, door de kans te grijpen
om de pensioenfondsen de juiste kant op te laten gaan en de juiste koers te
laten varen?
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Absoluut. Ik zal in mijn verdere betoog nog iets zeggen over maatschappelijk
verantwoord ondernemen. Daarbij gaat het om een paraplu van criteria die je
daaronder kunt vatten. Ik wil ook via uw interventie aan de staatssecretaris
vragen in hoeverre het element van maatschappelijk verantwoord ondernemen
past in de thema's die u hebt genoemd. Overigens zijn er meer thema's, zoals
kinderarbeid, de arbeidsomstandigheden en het hele biodiversiteitsverdrag
dat wij hebben afgesloten.
 Wij zijn van mening dat handel de motor is van ontwikkeling en veranderingen
in de samenleving.
 
 
 Bent u nu weer verder aan het gaan met uw betoog? Ik denk dat mevrouw
Thieme namelijk nog een aanvullende vraag heeft.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Daarom sta ik inderdaad nog aan de interruptiemicrofoon.
 Wilt u het aan de markt zelf overlaten dat de markt op een gegeven moment
zelf het inzicht krijgt om maatschappelijk verantwoorder te gaan ondernemen?
Of vindt u dat de overheid hierin een veel dwingender rol zou moeten hebben?
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Het private bedrijfsleven heeft zijn eigen verantwoordelijkheid, maar
wij hebben een publiek belang dat in het maatschappelijk verantwoord ondernemen
een code of conduct wordt meegenomen. Als je wilt voorschrijven "gij zult
maatschappelijk verantwoord ondernemen", dan moet je dat wel heel concreet
invullen. Wij proberen daar in verschillende debatten in de Kamer invulling
aan te geven door normstellingen te maken vanuit de waarden die wij meenemen
uit de samenleving. Met een wettelijk kader van "gij zult maatschappelijk
verantwoord ondernemen" schiet je ook niet zo veel op. Het gaat ook om de
denkrichting van bedrijven. Waar zijn zij mee bezig? Welke effecten heeft
hun bedrijfsvoering niet alleen binnen het eigen bedrijf, maar ook extern?
De elementen die mevrouw Thieme heeft genoemd, spelen daar een heel grote
rol in.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Dan moet ik concluderen dat de Partij van de Arbeid gewoon kiest voor
zelfregulering en dat de markt maar zelf de ethiek moet incorporeren in het
ondernemerschap. De Partij van de Arbeid is dus niet meer voor normstelling
door middel van wetgeving.
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Mevrouw Thieme maakt een karikatuur van mijn opmerkingen. Wij zijn dagelijks
bezig om vanuit de waarden die wij dragen vanuit de politieke partijen kleur
te geven aan de criteria die we willen stellen. Dat doen wij in normstelling,
maar dat is een opgelegd kader. De oproep van ook de Partij van de Arbeid
is om maatschappelijk verantwoord ondernemen niet alleen via regelgeving en
wettelijke lijnen te laten gebeuren, maar ook te incorporeren bij CEO's van
grote bedrijven en met ondernemingsraden en daarover afspraken te maken. Ik
ben niet voor een totale zelfregulering, maar ik vind wel dat er een oproep
mag komen om maatschappelijk verantwoord ondernemen in de handel en wandel
van het private bedrijfsleven een toetssteen te laten zijn.
 Handel is belangrijk. Development through trade is een uitgangspunt dat
ons aanstaat. Die handel moet dan wel eerlijk zijn en tussen gelijkwaardige
partners. Wij zien maar al te vaak dat er afspraken worden gemaakt over leveringen
tussen ongelijkwaardige partners. Dat is een van de zaken die ons zorgen baren.
Handel moet eerlijk zijn en tussen gelijkwaardige partners. Mocht dat niet
zo zijn, dan is het publieke belang aan de orde, ook gerelateerd aan het eerdere
debatje dat wij net hadden over maatschappelijk verantwoord ondernemen.
 Pascal Lamy heeft laten doorschemeren dat er mogelijk in een eindspurt
dit jaar nog een afsluiting van de Doharonde komt. Kan de staatssecretaris
dit bevestigen? Vindt hij dat bemoedigend? Waar zit dan de beweging? In welk
vlak van de onderhandelingen zit dan de beweging? Is dat de nieuwe regering
van Obama? Is dat de uitkomst van de verkiezingen in India? Wat is de opstelling
van Brazilië hierin? Het hele pakket van Doha heeft veel te lang gesleept.
 Wij hebben altijd de inzet uitgesproken, ook vanuit de Partij van de Arbeid,
dat het voor ons van belang is dat wij deze Doharonde kunnen afsluiten en
dat wij in de volgende ronde naar de structuur van Doharonde moeten kijken.
Dit is namelijk niet de laatste ronde. Is de structuur van de WTO in debat
en wordt daarover gesproken? Kan dat schaduwen vooruit werpen, ook voor de
non-trade concerns waarover al eerder gesproken is? Het plaatsen van de non-trade
concerns in deze ronde zal nog marginaal kunnen gebeuren. Voor de structuur
van de volgende ronde is het van belang om die gedragen gevoeligheden naast
handel een plek te geven in de WTO. Is het kabinet dat met ons van mening?
Je kunt namelijk ook de redenering houden dat op het moment dat de WTO-rondes
worden belast met nog veel meer complexe elementen, zij helemaal niet meer
tot een afronding kunnen komen. Hoe denkt het kabinet daarover? Wij vinden
dat de non-trade concerns, de consumer concerns, een onderdeel zouden moeten
zijn van deze ronde. Die is al heel ver, dus zeker van de volgende ronde.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Ik vind het eerlijk gezegd toch wat vaag. Kijk naar de cijfers, naar de
schattingen jaren geleden hoeveel de vrijhandel zou opleveren, ook voor ontwikkelingslanden,
en de bijgestelde cijfers en berekeningen. Ik heb daarover vragen aan het
kabinet gesteld. Ik vraag het bij dezen ook aan de heer Waalkens. Is hij het
met mij eens dat bij die onderhandelingen moet worden gekeken naar de mogelijke
rem die de maatregelen zullen hebben op de ontwikkeling, en niet alleen maar
naar de rem die de maatregelen hebben op de handel?
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Het is een breder perspectief, waar wij in deze ronde en in de vorige
ronde aan gewerkt hebben. Wij moeten kijken hoe wij de wereld niet alleen
vrij kunnen maken, maar ook hoe wij de wereld beter kunnen sturen. Ik heb
met belangstelling naar de rekensommen geluisterd. Het ging mij wat te snel
om er een indruk van te krijgen. De indruk die bij ons leeft, is dat de vorige
rondes voor Nederland zeker van belang zijn geweest. Wij constateren ook dat
het voor de ontwikkelingslanden in veel gevallen niet altijd positief heeft
uitgepakt. Sterker nog, het is vaak negatief uitgepakt.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Ik constateer dat de heer Waalkens het met mij eens is dat de maatregelen
geen rem mogen zijn op de ontwikkeling en dat zij de rem op de handel juist
moeten wegnemen.
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Dat beaam ik. Ik ben benieuwd naar de reactie van het kabinet op dit punt.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Voor zover ik het kan overzien, maken de non-trade concerns op geen enkele
wijze deel uit van de bijna-akkoorden die nu in WTO-verband circuleren. Zij
maken ook geen deel uit van de actieve Europese inzet. Wij vinden een non-trade
concern allemaal heel belangrijk. Dat vonden wij tien jaar geleden ook, maar
wij zetten geen stap in de goede richting om er iets mee te doen. Neemt de
PvdA-fractie daarmee genoegen?
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Nee. Er zijn verschillende spelers op het WTO-platform. Het zijn vaak
de andere partners die zeer beducht zijn voor de non-trade concerns. Men vindt
dat dit weer de nieuwe protectionistische agenda van het rijke Westen is.
Op het moment dat wij dierenwelzijn meenemen, wat wij overigens wel zouden
moeten doen, en de biodiversiteitsverdragen serieus implementeren in een afrondende
verklaring van de WTO, wordt dat bezien als nieuwe vormen van protectionisme.
Die realiteit moeten wij meenemen, maar wij leggen ons daar niet bij neer.
Wij vinden het van belang dat dit soort elementen soms meer in beschrijvende
zin dan in concrete harde afrekenbare doelstellingen wordt opgenomen.
 
 
 Uw antwoord op de interruptie mag wel wat korter.
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Wij hebben een debat in de Kamer gevoerd over Brazilië. De Kamer
heeft nadrukkelijk gezegd dat zij de Kamercriteria leidend wil laten zijn
in de handelsovereenkomsten met Brazilië. Er zit een aantal harde criteria
in, maar ook een aantal beschrijvende criteria. Het is heel moeilijk om die
erin te brengen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 De heer Waalkens merkte zelf terecht op dat er volgens de heer Lamy nog
een kansje is. Vindt de PvdA-fractie dat dit kabinet een laatste poging moet
doen om de non-trade concerns überhaupt in het WTO-concept te krijgen?
Of bewaren wij dat voor de volgende ronde?
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Het is Kamerbreed uitgesproken, ook door mijn fractie, dat wij het van
belang vinden dat de AEO-standaarden erbij worden betrokken. De biodiversiteitsbedrijven
en de non-trade concerns zouden een onderdeel moeten zijn van de handelsakkoorden.
Wij leggen ons daar niet bij neer, maar ik constateer in dit stadium van de
discussie en van de afrondende besprekingen dat wij twee kanten op kunnen
redeneren. Wij kunnen nog sterker inzetten, maar komen daarmee niet tot het
einde van de WTO-ronde. Wij kunnen ook deze akkoorden afsluiten, maar niet
tot volle tevredenheid van alle partners. Wij kiezen voor een goede en snelle
afronding van de Doha. De heer Vendrik en ik zijn het waarschijnlijk niet
eens met elkaar.
 Ik maak nog een opmerking over de exportkredietverzekeringen. Er zijn
berichten dat exportkredietverzekeringen, zoals Atradius, voorzichtiger en
terughoudender zijn geworden in het verlenen van exportkredieten aan bedrijven.
Kan de staatssecretaris hierop ingaan? Als het klopt dat er terughoudend wordt
geopereerd, wat kan de staatssecretaris daar dan aan doen?
 Het is gebleken dat Rusland een lastige partner binnen de G20 is. Het
is op dit moment de discussie of Rusland nu snel lid moet worden van de G20.
Kent het kabinet andere mogelijkheden om Rusland zich te laten committeren
aan de verklaringen van de G20? Ik heb net gezien dat het lidmaatschap van
Rusland binnen de WTO nu ook weer ter discussie staat, omdat Rusland ineens
de eis op tafel heeft gelegd dat Wit-Rusland en Kazachstan tegelijk met Rusland
lid zouden moeten worden.
 Voorzitter. Met betrekking tot de Europese Unie het volgende. Het Europees
herstelplan is opgesteld.
 
 
 Ik moet u erop wijzen dat u uw volledige spreektijd buiten de interrupties
om al gebruikt hebt.
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Ik heb nog twee opmerkingen, als het mag. Ten eerste over het Europees
herstelplan. Op welke punten gaat Nederland meedoen? Ten tweede over het Globaliseringsfonds.
Wat kan dit betekenen voor werknemers die zijn ontslagen? Welke rol speelt
de Europese Investeringsbank daarbij?
 Voorzitter. Ik had nog een aantal opmerkingen over de EPA's, maar die
heb ik in de context van de interruptiedebatjes wel meegenomen.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Voorzitter. 135 jaar geleden kwam Samuel van Houten tot het inzicht dat
de markt geen ethiek kent en dat normatieve overwegingen op het punt van ethiek
door de overheid moeten worden toegevoegd. Het kinderwetje van Van Houten
bepaalde dat kinderen niet langer mochten werken in fabrieken. Kinderarbeid
op het land bleef nog wel toegestaan, tot aan de Leerplichtwet uit 1900. Die
wet werd overigens aangenomen door toedoen van een dier. De wet werd met 50
tegen 49 stemmen aangenomen doordat een tegenstander van de wet, Schimmelpenninck,
door zijn paard was afgeworpen en niet kon stemmen. Het paard is verstandiger
dan zijn meester, zeiden voorstanders.
 De argumenten tegen met name het Kinderwetje van Van Houten hadden betrekking
op wat wij inmiddels gewend zijn te benoemen als "level playing field", of
wat in de vleessector het beste kan worden aangeduid als "level killing field".
Telkens als in ons land verbeteringen bepleit worden op het gebied van dieren-,
natuur- of milieuwetgeving komen er twee tegenwerpingen. De eerste heeft betrekking
op het level playing field. Ons bedrijfsleven zou niet doelmatig kunnen concurreren
met bedrijven uit andere landen wanneer hier niet tegen dezelfde voorwaarden
geproduceerd zou kunnen worden als elders het geval is. Ofwel: als wij geen
kinderen laten werken, doen zij het in India wel en daar kunnen onze bedrijven
niet mee concurreren. Dit argument is inmiddels minstens 135 jaar over de
datum, zoals ik in mijn inleiding heb proberen aan te geven. Wij zijn allemaal
blij dat kinderarbeid hier is afgeschaft en dat Nederland daar het voortouw
in heeft durven nemen of, belangrijker dan dat, heeft gekozen voor het nemen
van de eigen verantwoordelijkheid.
 Een tweede bezwaar dat telkens aan de orde komt op momenten dat gesproken
wordt over bescherming van onze markt tegen onethische producten, is dat WTO-afspraken
zich daartegen zouden verzetten. De WTO dus als hinderpaal voor het nemen
van onze eigen verantwoordelijkheid of als alibi om onze verantwoordelijkheid
niet te hoeven of zelfs te kunnen nemen. WTO-regels die dwingender zouden
zijn dan bijvoorbeeld mensenrechten of milieurechten. Waarop is dat gebaseerd?
En dit alles ingegeven door de gedachte dat wij de economie belangrijker hebben
gemaakt dan de ecologie en genoegen nemen met de gedachte dat het kostbaarste
wat wij hebben – schone lucht, schoon water, biodiversiteit en dierenwelzijn –
straffeloos geofferd zou kunnen worden op het altaar van de economie. Juist
in tijden van ernstige crisis zouden wij ons moeten realiseren dat wij een
radicaal andere koers moeten kiezen. Geen pleisters plakken, maar oorzaken
van problemen wegnemen. Gelukkig lijkt het tij in die richting te keren. De
EU heeft in april van dit jaar aangegeven dat dierenwelzijnseisen, ook in
de non-trade concerns van de WTO zouden moeten worden opgenomen. Naar onze
mening zou een minister van het enige land ter wereld waar een partij voor
de dieren in het parlement vertegenwoordigd is, zich daar ook heel hard voor
moeten maken. Ik mis echter een ambitieus plan van aanpak van dit kabinet.
Het blijft vooral steken in mooie woorden als streven en aandringen en het
denkt vooral in onmogelijkheden. Nederland moet de voortrekker zijn en dat
is het niet. Ja, een paar mooie woorden op de conferenties, maar Nederland
moet aangeven welke maatregelen het wil nemen om die onvriendelijke producten
op de Nederlandse markt te weren. Hebben de bewindslieden bijvoorbeeld al
gekeken naar het instrument van border tax adjustments? Graag
een reactie.
 Als Nederland zich hard maakt voor betere wetgeving op het gebied van
fout hout zal Nederland zeker ook het voortouw moeten nemen op het gebied
van bescherming van levende wezens met gevoelens van angst en pijn tegen de
race naar de bodem van de vrije markt. Dit zeg ik niet alleen in het belang
van die dieren, maar ook in het belang van boerengezinnen waarvan er nu wekelijks
meer dan vijftig zijn die zich genoodzaakt zien, hun bedrijf te beëindigen
omdat er letterlijk geen droog brood meer te verdienen is met een marginale
bulkproductie op de wereldmarkt.
 De Tsjechische minister van Landbouw heeft namens het nieuwe Voorzitterschap
gezegd dat hij het komende halfjaar wil inzetten op strengere Europese dierenwelzijnseisen,
inclusief betere slachtregels. Dierenwelzijn wint op dit moment zeer sterk
aan aandacht, niet alleen binnen de EU maar wereldwijd, zegt Eurocommissaris
Vassiliou. Michael Scannell, adviseur van de Europese Commissie, heeft aangegeven
dat formele erkenning van dierenwelzijnseisen binnen de WTO-afspraken van
cruciaal belang is om gelden binnen de VN en de Wereldbank vrij te krijgen
om ontwikkelingslanden te helpen het niveau van dierenwelzijn op een hoger
plan te brengen. Ontwikkelingslanden zien non-trade concerns nogal eens als
een vorm van verkapt protectionisme. Er moet dan ook bij het opstellen van
non-trade concerns nagedacht worden over maatregelen die de extra investeringen
in ontwikkelingslanden kunnen compenseren, zoals het bieden van regionale
structuurversterking om de eigen regionale markt te versterken en het afschaffen
van Europese dumpsubsidies en handelsbarrières. Dit moet geregeld worden
voor het WTO-akkoord.
 Het regeerakkoord zegt dat Nederland niet wil bijdragen aan het vergroten
van problemen elders. Dus non-trade concerns op belangrijke punten als dierenwelzijn,
arbeidsomstandigheden, milieueisen, maar ook met betrekking tot gentechnologie
en visvangsten, zijn niet meer dan logisch. Laten wij de lat vooral niet te
laag leggen. Als wij vanwege ons marktdenken wegkijken van het onrecht, maken
wij onszelf medeverantwoordelijk voor dat onrecht. Dat kan en moet vermeden
worden.
 Voorts zijn wij van mening dat er een einde moet komen aan de bio-industrie.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Ik ben het met mevrouw Thieme eens dat een markt nooit volkomen is. Bij
een markt hoort dus ook ordening. Daar heeft de overheid een belangrijke rol
in. In zoverre deel ik haar betoog. Maar wil zij daarmee ook zeggen dat er
geen ondernemers zijn die een eigen verantwoordelijkheid hebben en die ook
nemen?
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Er zijn zeker ondernemers die hun verantwoordelijkheid nemen. Het is belangrijk
dat zij alles in het werk stellen om de maatschappelijke waarden die wij willen
beschermen, te incorporeren in hun ondernemerschap. Maar als wij ten tijde
van de kinderarbeid de redenering hadden gevolgd dat het draagvlak voor het
al dan niet inzetten van kinderen voor het fabriceren van allerlei producten
moest afhangen van ondernemers, dan hadden wij nu waarschijnlijk nog steeds
kinderarbeid gehad. Het is dan ook een sociaalliberaal geweest die heeft gezegd:
wij willen dat niet en wij verbieden kinderarbeid. Op die manier moeten wij
ook kijken naar andere non-trade concerns en dient de overheid een actievere
rol te vervullen dan zij nu doet, zeker nu rond de kredietcrisis ondernemers
hebben laten zien dat wij niet kunnen vertrouwen op de vrijemarktprincipes
en dat die onzichtbare hand helemaal niet bestaat.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Ik moet het betoog van mevrouw Thieme dus in die zin verstaan dat waar
ondernemers hun verantwoordelijkheid nemen en de markt tekortschiet, de overheid
aan zet is om die ondernemers in staat te stellen hun verantwoordelijkheid
vorm te geven in die harde markt.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Als ik deze vraag zo mag interpreteren dat wij goed gedrag moeten belonen
door dit te stimuleren of door fiscale voordelen te verlenen, dan vindt de
heer Ten Hoopen mij aan zijn zijde, want dat vind ik heel belangrijk. Daarnaast
dienen wij de foute producten waar de consument mee in aanraking komt, uit
de schappen te halen. Dat betekent dat wij door middel van fiscale maatregelen
een gedragsverandering moeten bewerkstelligen en dat wij minimale normen moeten
toepassen. Op dat terrein is de overheid aan zet.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Het is onverstandig als rijke landen uit angst, verlamming
of paniek over de economische recessie van de ene op de andere dag hun markten
op slot gooien. Het is ook vaak onverstandig, zoals de geschiedenis bewijst,
als arme landen in hun zucht naar meer welvaart van de ene op de andere dag
hun markten opengooien.
 Voor GroenLinks is vrijhandel geen universeel gebod, maar komt het op
iets anders aan. Wij staan voor de moeilijke taak om globalisering met een
menselijk gezicht te organiseren, duurzaam, open en solidair. Volgens mij
gaat dit debat uiteindelijk daarover. Daarin past geen snel protectionisme
van rijke landen en ook geen gooi- en smijtwerk van arme landen om hun bevolking
genadeloos bloot te stellen aan de gure wind die globalisering soms met zich
brengt. Het vraagt nadenken, precisie en goede internationale akkoorden die
niet alleen gaan over handel, maar ook over duurzaamheid, mensenrechten, sociaal
beleid, kortom de bekende non-trade concerns.
 Het komt mijn fractie voor dat het behoud van draagvlak voor globalisering
met een menselijk gezicht, het versterken van die agenda gediend is wanneer
rijke landen bereid zouden zijn om de hervormingen die zijn bepleit bijvoorbeeld
in het recente rapport van Joe Stiglitz te omarmen. Ik vind dat een prachtig
rapport dat volgens mij precies aangeeft wat wereldwijd moet gebeuren, de
twintig lessen die hij en de zijnen trekken naar aanleiding van de kredietcrisis
en de daarop volgende economische recessie. Ik heb het de minister van Financiën
gevraagd, ik heb het enkele weken geleden de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
gevraagd, ik vraag het vandaag deze bewindslieden want een antwoord is mij
eerlijk gezegd tot op heden nog niet geworden. Steunt het Nederlandse kabinet
de twintig aanbevelingen van de heer Stiglitz? Is het bereid om die politieke
steun internationaal uit te spreken en daarmee de boer op te gaan? Dat zou
nu eens een interessante bijdrage zijn aan het voorkomen van een wereldpodium waar landen elkaar vooral in negatieve zin lastigvallen door inderdaad
over elkaar heen te buitelen met protectionistische maatregelen. Dat zou nog
eens een positieve internationale bijdrage zijn. Kan ik het kabinet daarop
betrappen in dit debat? Ik hoop van wel.
 Wil je globalisering met een menselijk gezicht organiseren, dan vraagt
dat vooraleerst een snelle politieke interventie in de lopende WTO-ronde.
Die is gestart in 2001 onder het beslag van het belang van ontwikkelingslanden.
Dat zou in de nadagen van de aanslag van 11 september bovenaan moeten
staan. Internationale handel zou in dienst moeten staan van ontwikkeling en
het tegengaan van extreme armoede, kindersterfte en dergelijke. Naar mijn
bescheiden taxatie is daar op dit moment eerlijk gezegd niet zo heel erg veel
meer van over. Het is een debat dat ik vaker zoek met deze staatssecretaris,
want ik ben ontevreden over de voortgang van de WTO. Het lijkt langzamerhand
belangrijker te worden dat er überhaupt maar een akkoord komt, waarbij
het minder belangrijk gevonden wordt wat erin staat. Wat is de positie van
het kabinet? Wat wordt waargemaakt in de actuele gesprekken rondom het aanstaande
WTO-verdrag van de kansen voor ontwikkelingslanden? Ik doel in het bijzonder –
de heer Waalkens deed dat ook en wat mij betreft zeer terecht – op de
absolute noodzaak om asymmetrie te verankeren als grondbeginsel in de WTO,
niet symmetrie, niet allemaal gelijk met ongelijke uitkomsten, maar asymmetrie
hoort verankerd te zijn in de organisatie van onze wereldhandel, want landen
zijn niet gelijk.
 Dat geldt ook voor het tweede punt, de non-trade concerns. Ik zei het
net al tegen de heer Waalkens. Dit is een oud maar wel heel belangrijk debat,
maar het is ook een oud en versleten debat, omdat de wereld vele malen tegen
zichzelf heeft uitgesproken dat die non-trade concerns allemaal reuze belangrijk
zijn, maar als puntje bij paaltje komt, wordt het niet georganiseerd en is
er ook geen bereidheid om deze onderwerpen ook werkelijk politieke zwaarte
te geven. Ik heb daar achtereenvolgende Nederlandse kabinetten ook niet op
kunnen betrappen. Ik hoop dat dit bij dit kabinet anders is. Ook dat debat
zoek ik vandaag opnieuw met de staatssecretaris. Ik ben blij met zijn stuk
over de non-trade concerns. Wat mij betreft gaan wij daar op 1 juli in
het debat over het maatschappelijk verantwoord ondernemen ruimer en gedetailleerder
op in, want er staat veel in wat de moeite waard is en wat ook debat behoeft,
maar hier is de hamvraag: wat is het ons waard? Wat is het ons waard om fundamentele
mensenrechten een plek te geven in de organisatie van de wereldhandel? Wat
is het ons waard om een duurzame economie daar keihard in te verankeren? Wij
weten toch dat geen enkele economie duurzaam kan bestaan als zij zelf niet
duurzaam is? Wat is het ons waard om inderdaad globalisering te organiseren
met kansen voor iedereen in plaats van alleen het recht van de sterkste? Dat
zijn non-trade concerns die de hoekstenen horen te zijn van onze internationale
economische orde en dat betekent volgens mij dat dit kabinet bereid moet zijn
om al het andere, bijvoorbeeld ook de handelspolitiek, daarvan afhankelijk
te maken. Wat is het ons waard? Wat is de concrete inzet van dit kabinet?
Is het bijvoorbeeld bereid om een aanstaand WTO-akkoord vooral daarop te toetsen
en bij onvoldoende voortgang inderdaad te zeggen dat het daar niet mee akkoord
kan gaan? Is het bereid om landbouwbelangen in Europa weg te geven aan arme
landen, want daar zit vooral hun pijn, in ruil voor het organiseren, vestigen
en borgen van de belangen die zichtbaar zijn in de non-trade concerns? Is
het dat het kabinet waard? Is het kabinet bereid om op die manier politieke
ruilhandel te bedrijven? Ik heb dat in het stuk van de staatssecretaris niet
gezien, maar volgens mij gaat het daar wel over. Wij vinden het allemaal best
belangrijk, maar de hamvraag is: wat is het dit kabinet waard?
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Voorzitter. Ik heb met aandacht, interesse en instemming geluisterd naar
de opmerkingen van collega Vendrik over de non-trade concerns. Is hij het
met mij eens dat de Cramer-criteria, die als toetssteen en afwegingskader
voor een duurzaamheidsbeoordeling moeten gelden, niet alleen keiharde afrekenbare
doelen maar ook in beschrijvende zin intenties moeten zijn?
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 De heer Waalkens beschrijft de staande praktijk van die zes criteria waarbij
de eerste drie vrij kwantificeerbaar en afrekenbaar zijn en de laatste drie
wat vager. Het verbaast mij evenwel dat het debat over de criteria nog volop
gevoerd moet worden – op 1 juli opnieuw – met de staatssecretaris
en eventueel met andere bewindslieden, maar de contracten, de invoer, de biobrandstoffen,
de bijmengverplichting enzovoort al lang geregeld zijn. Ik hoop eerlijk gezegd
dat wij het debat over de Cramer-criteria kunnen beslechten. Als dat betekent
dat sommige criteria niet spijkerhard kunnen worden vastgelegd, zodanig dat
zij kwantificeerbaar en dus afrekenbaar zijn, dan neem ik daar genoegen mee.
Ik heb behoefte aan volstrekte politieke duidelijkheid van het kabinet dat
de biobrandstoffen daaraan moeten voldoen en deze anders hier gewoon niet
welkom zijn. Als dat voor sommige rechtse partijen protectionisme heet: so
be it. Dan ben je bezig om globalisering te organiseren op een duurzame wijze,
zoals mijn partij dat nastreeft.
 
 
 De vergadering wordt van 11.33 uur tot 11.45 uur geschorst.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Voorzitter. Mijn opmerkingen zullen gaan over het belang van het voorkomen
van protectionisme, de rol van Europa en het kabinetsbeleid in de huidige
crisis. De staatssecretaris zal alle vragen en onderwerpen rondom de WTO,
non-trade concerns en wat dies meer zij voor zijn rekening nemen.
 Ik weet dat wij vandaag niet over de CPB-ramingen van gisteren spreken,
maar wat daaruit naar voren kwam, is natuurlijk niet niets. Je ziet dat alle
landen maatregelen nemen om hun economie te stimuleren. Dat is ook goed; dat
moet ook. Nog beter is dat het internationaal op elkaar wordt afgestemd, zowel
binnen de EU als mondiaal. Het is waar wat bijna alle leden van de Kamer hebben
gezegd: protectionisme en bevoordeling van de eigen industrieën zetten
een rem op herstel. Wij moeten dat gewoon voorkomen. Landen die met maatregelen
een ongelijk speelveld veroorzaken, zorgen er eigenlijk voor dat andere landen
hiervoor de prijs betalen. Dat kan natuurlijk niet. Wij zijn ons dus terdege
bewust van de urgentie om protectionisme te voorkomen en wij
hebben ons daar ook actief voor ingezet, zowel binnen Europa als mondiaal.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik was er niet op verdacht dat de minister van Economische Zaken zou spreken
over de laatste CPB-ramingen. Gisteren hebben wij bij de regeling van werkzaamheden
een politieke reactie van het kabinet gevraagd ...
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Die komt.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 ... en die zal ongetwijfeld ook komen. Nu de minister er toch over begint,
kan zij misschien de volgende vraag beantwoorden. Vormen de laatste cijfers
van het Centraal Planbureau, die ernstig zijn met name als het gaat om het
oplopen van de werkloosheid, aanleiding voor het kabinet om zich opnieuw te
bezinnen op de te nemen maatregelen, in Nederland, in Europa of internationaal?
Daarbij kan natuurlijk van alles aan de orde zijn.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Er komt een uitgebreide kabinetsreactie. Ik kan op de vraag van de heer
Vendrik antwoorden dat wij dat op dit moment niet van plan zijn. Je kunt ook
niet elke keer op een raming reageren, zeker niet als je nog niet zo lang
geleden een aanvullend beleidskader hebt aangegeven dat voor een gedeelte
zelfs nog niet in werking is getreden. Zo moeten de regeling voor kenniswerkers
en de regeling rondom de topprojecten technologie nog in werking treden. Wij
wachten dus even af wat er in augustus komt. Dan zijn ook de tweedekwartaalcijfers
bekend. Dan kun je met wat meer zekerheid zeggen of het nodig om met iets
aanvullends te komen in het kader van de begroting voor 2010.
 
 
 Wij wachten inderdaad verder de kabinetsreactie af, die ongetwijfeld een
nieuw debat tot gevolg zal hebben.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Zeker weten!
 Voorzitter. In het Europees economisch herstelplan zijn duidelijke kaders
gesteld: er is een budgettaire stimulans van 1,5% bbp in 2009-2010
en de maatregelen moeten tijdig, tijdelijk en doelgericht zijn. Het is prima
dat elke lidstaat dat zelf kan invullen, maar men moet zich wel houden aan
de regels van de interne markt en aan de regels van de staatssteun. Ik kom
dadelijk terug op de EIB, waarover specifieke vragen zijn gesteld. Er is een
Europees investeringspakket van 5 mld. vastgesteld, dat met name naar energie
en breedband gaat. Ook de criteria voor het Europees Globaliseringsfonds zijn
verruimd. Ik zal ook daarop dadelijk terugkomen. Je ziet dat lidstaten meer
doen. Wij weten hoe het hier in Nederland zit met de automatische stabilisatoren.
Dat is uiteraard een heel goede zaak, maar nogmaals: de situatie in het ene
land is anders dan die in het andere land.
 Dat brengt mij bij de vragen die zowel door de CDA-fractie als door de
PvdA-fractie zijn geuit over de meerwaarde van het Globaliseringsfonds. Wij
hebben ons altijd kritisch opgesteld ten aanzien van het Globaliseringsfonds.
Wij hebben gelukkig voorkomen dat het Globaliseringsfonds de herstructurering
van de economie in de weg staat, door bijvoorbeeld bedrijven of bedrijfstakken
rechtstreeks te steunen. Dat moet ook niet. Het Globaliseringsfonds is enkel
en alleen bedoeld om de ontslagen werknemers zo snel mogelijk te re-integreren
op de arbeidsmarkt. Daar moet het ook bij blijven.
 
 Voorzitter: 
 Verbeet
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Inderdaad, de criteria zijn versoepeld. Ontslagen als gevolg van globalisering
zaten er al in, maar nu komen ook ontslagen als gevolg van de economische
en financiële crisis in aanmerking. De drempel is verlaagd en daarmee
kan in ieder geval een aantal midden- en kleinbedrijven zich hiervoor kwalificeren,
waarbij geen enkele sector is uitgesloten. Op dit moment worden gesprekken
gevoerd met een aantal bedrijven en sectoren. Dat gebeurt met name door mijn
collega Donner. Daar zitten ook vernieuwende bedrijven en sectoren tussen.
Of dat echter gaat leiden tot een Nederlandse aanvraag, hangt af van de economische
situatie en het verloop van die gesprekken.
 Het is geen protectionismefonds en dat moet het ook niet worden. Het ondersteunt
immers niet bedrijven of bedrijfstakken, maar ontslagen werknemers. Ik vind
dat prima. Ik ga ervan uit dat minister Donner de Kamer verder zal informeren
over de gang van zaken rond dit fonds. Het ligt immers op zijn vlak.
 De heer Waalkens vroeg van welke projecten uit het EERP Nederland gebruik
gaat maken. Op dit moment zijn drie Nederlandse CCS-projecten in the race
voor ondersteuning met 180 mln. Wij zijn druk in gesprek met de betreffende
bedrijven om te bezien of en hoe ze aan de criteria kunnen voldoen, dus dat
loopt. Verder zit er samen met zeven andere landen 170 mln. in voor de aanleg
van een netwerk voor windenergie op zee, North Sea Grid. Ook daar wordt op
dit moment over gesproken. Ik breng dat in relatie met wat ik eerder aan uw
Kamer heb toegezegd, de ontwikkelingen rondom ons eigen "stopcontact op zee".
Wij hebben vrijdag met een paar landen die erbij zijn betrokken, een eerste
verkenning gedaan en er is zeer veel motivatie aanwezig om hier inderdaad
samen in op te trekken.
 Gevraagd is ook wat de EIB doet en of daar wel goed gebruik van wordt
gemaakt. De EIB heeft rechtstreeks leningen afgesloten met ASML en is bezig
met DAF, het waterbedrijf Vitens en met A15 Vaanplein. Wij zijn uiteraard
ook in discussie over de cofinanciering van de innovatiekredieten. Dat loopt
dus goed. Verder is er voor Nederland een mkb-lening van 300 mln. afgesloten
tussen de EIB en de ING. De bedoeling is uiteraard dat de bank het rentevoordeel
voor goedkopere financiering doorgeeft aan het mkb. Een aanvraag van ABN AMRO
is goedgekeurd en een aanvraag van de Rabobank is in behandeling. Daar verwachten
wij eind deze week, begin volgende week de besluitvorming over. Als dat allemaal
wordt afgesloten, dan heeft Nederland een meer dan even retour en daar ben
ik eerlijk gezegd wel blij om. Het geeft ook wel aan – en daar ben ik
niet zo blij om – dat wij daarvoor kwalificeren, dus dat de situatie
er inderdaad toe noopt om dat te doen.
 EIF is actief in Nederland met de contragarantie voor de borgstellingsregeling
voor het mkb. Dankzij die contragarantie kon ik het budget met 68 mln. jaarlijks
verhogen. Er ligt nu een aanvraag in Luxemburg om ook in de toekomst van deze
regeling gebruik te kunnen maken. 
 Uiteraard moet Europa de interne markt beschermen. Dat is zo. Wij moeten
zeker niet vervallen in protectionisme. Dat moeten wij binnen de markt niet
doen, en ook niet vanuit de markt naar andere markten toe. In beide gevallen
zou het niet goed zijn. Ik denk dat Nederland die boodschap ook altijd heeft
gesteund. Wat je wel moet kunnen, is goed reageren op uitzonderlijke situaties.
Wat dat betreft zijn inderdaad de mogelijkheden voor de ondersteuning van
het bedrijfsleven via staatssteun tijdelijk iets verruimd. Dat geldt niet
alleen voor deze overheid, maar voor alle overheden. Ik denk dat daar gebruik
van gemaakt zal worden, ook in Limburg, zeg ik tegen De heer Elias. Het kan
echter niet zo zijn dat er buiten die kaders wordt gegaan. Dat gaat niet,
daar beginnen wij niet aan.
 Ik ben blij dat de Commissie er is, want met name de rol die zij gespeeld
heeft rondom de Franse plannen met de automobielindustrie was uitstekend.
Men heeft daar een stokje gestoken voor plannen en voorwaarden die op een
gegeven moment naar buiten kwamen, zoals aan bedrijven verplichtingen opleggen
over de locatie van hun activiteiten of over de voorkeur voor toeleveranciers.
Ook ten aanzien van maatregelen rondom Opel heeft de Commissie gezegd dat
Duitsland eerst duidelijkheid moet verschaffen en dat de Commissie er dan
pas over zal oordelen, en niet eerder.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Voorzitter. Ik vind het altijd goed als een minister zo daadkrachtig praat,
want dat geeft hoop. Als de minister zegt dat zij niet buiten de kaders wil
gaan van wat onder protectionisme valt en wat daar niet meer onder valt, denk
ik: dat is een goed startpunt. Wij moeten voorkomen dat wij de markt gaan
verstoren, met name buiten Europa. Als je kijkt naar de dumpsubsidies die
wij hebben, vind ik dat dit kabinet een uitermate slap beleid voert in Europa
om die subsidies niet onmiddellijk af te schaffen. De minister moet zeggen:
hier gaan wij gewoon niet mee akkoord, hier gaat Nederland tegen protesteren.
Ik zie de minister dat niet doen in Europees verband.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Met alle respect voor mevrouw Thieme, wij hebben een taakverdeling. De
staatssecretaris komt hierop terug. Als ik hier nu op inga, maai ik het gras
voor zijn voeten weg. Wij hebben met elkaar afgesproken dat wij dat niet doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Ja, maar als de minister zelf begint over het Europese beleid en het nemen
van maatregelen om de economie en de markt op de een of andere manier te beschermen,
mag ik ook van haar vragen wat zij doet om te voorkomen dat wij de markt buiten
Europa verstoren door de subsidies die wij hebben, met name op het gebied
van de landbouw. Ik mag daarover van haar ook een mening horen.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Natuurlijk, u mag daarover van de regering een mening horen. Die krijgt
u ook van de regering. De regering zit hier met twee woordvoerders, die een
afspraak hebben gemaakt over wat zij doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Ik mag de minister ook vragen om een visie te geven op het feit dat wij
op dit moment de markt verstoren door middel van landbouwsubsidies buiten
de EU. Het is prima als de bewindslieden onderling afspreken wie wat beantwoordt,
maar als de minister zelf begint over het markbeleid binnen Europa mag ik
ook vragen wat zij vindt van de verstorende werking van het Europees beleid
daarbuiten.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik heb geen ander antwoord dan het antwoord dat ik nu twee keer heb gegeven.
Zoals u weet, spreekt de regering met één mond. U kunt gerust
zijn dat wat de staatssecretaris zegt ook afgestemd is.
 Dat brengt mij bij het blokje nationale maatregelen. Ik heb al aangegeven
dat het behoud van open markten uiterst cruciaal is. Ik ben het niet eens
met de opmerkingen van de heer Graus over energie. Hij weet net zo goed als
ik dat de energieprijzen in Nederland ook via de Energiekamer gereguleerd
zijn tot op zekere hoogte. Hij weet ook dat de energieprijzen omlaag gaan
per 1 juli, want hij heeft ook de advertenties in de kranten gelezen.
Wij hebben de afspraak dat wij niet energieprijzen gaan subsidiëren,
dus dat doen wij hier ook niet.
 
 
 
 De heer
 Graus
 PVV
 
 Er zijn landen die korting geven, volgens mij zelfs buurland België.
Er zijn er ook die de energieprijzen verlaagd hebben. U weet dat de PVV geen
groot voorstander is van subsidies. Wij hebben gevraagd om energie aan onze
burgers te leveren tegen kostprijs.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ja, en daarop is het antwoord toen nee geweest, omdat de handel geliberaliseerd
is. Wij hebben er ongelofelijk veel moeite voor gedaan, ook in Europa, om
dat geregeld te krijgen. Dat betekent dat de overheid niet de prijzen kan
verlagen op de manier zoals u heeft gesuggereerd. Trouwens, toen u dit voor
de eerste keer aan de orde stelde, hebt u daarover een motie ingediend, die
is afgewezen door de Kamer. Wat dat betreft heb ik dan ook geen poot om op
te staan.
 
 
 
 De heer
 Graus
 PVV
 
 Dat klopt. Er worden wel meer moties van de PVV niet aangenomen, maar
wij krijgen gelukkig groeiende aandacht, dus wij geven ook een signaal af
voor de mensen wat er gaat gebeuren als wij meer zetels krijgen. Dat is een
signaal dat wij afgeven, ook al weten wij dat er niet naar ons geluisterd
wordt door ministers en door de helft van de Kamer. Dat neemt niet weg dat
wij natuurlijk toch doorgaan op ons eigen pad voor onze burgers en bedrijven.
U zegt dat de prijzen omlaag gaan, maar dat heeft ook te maken met een koppeling.
Waarom houden wij onze energiebedrijven, die ons voorzien in primaire levensbehoeften
als warmte en energie, niet gewoon in onze eigen Nederlandse overheidshanden?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Energiebedrijven moeten ook ruimte hebben om te investeren. Dat is absoluut
noodzakelijk op dit moment. Dan gaat het niet alleen om een betrouwbare maar
ook om een duurzame energievoorziening. Dat kost geld en dat moeten de bedrijven
opbrengen. U wilt overheidsingrijpen op dit punt. Dat zal ik niet doen. Over
de andere opmerkingen die u hebt gemaakt, hebben wij uitgebreid gesproken.
Wij zijn geen aandeelhouder van Essent, noch van Nuon, Eneco of Delta. U bent
dat niet, dat zijn anderen. Dit debat hebben wij meer dan één
keer gevoerd in deze Kamer. Ik heb aangegeven dat ik de verkoop niet kan,
niet wil en niet zal tegenhouden.
 
 
 
 De heer
 Graus
 PVV
 
 Ik weet dat u dat niet wilt, maar deze bedrijven zijn nu in lagere overheidshanden.
U staat boven die lagere overheden als landelijke overheid. Ik heb alleen
gevraagd: grijp in en zorg dat het niet gebeurt. De discussie over het feit
dat u dat niet doet, moeten wij hier inderdaad niet meer voeren.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 U hebt gevraagd of ik het besluit van Provinciale Staten overrule door
het voor te dragen voor schorsing dan wel nietig te verklaren. Daarvoor heb
ik geen enkel argument, omdat ik op geen enkele wijze kan aantonen dat de
besluitvorming daar niet goed is gelopen. Met betrekking tot overheidsingrijpen
hebben wij niet voor niets de Wijzigingswet Elektriciteitswet 1998 en Gaswet
(nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheer) aangenomen. Alle elektriciteits-
en gasnetten blijven in overheidshanden, allemaal. Geen enkel bedrijf heeft
een monopolie op het gebruik van die netten. Dat is wezenlijk. Dat is een
nutsfunctie en daarvoor hebben wij in Nederland gekozen.
 Ik kom dan bij de nationale maatregelen. Het is altijd van belang om in
de gaten te houden hoe je uit de tijdige en tijdelijke maatregelen komt. Het
behoud van open markten met bedrijven die concurreren op een eerlijk speelveld,
is cruciaal voor onze economie. Nederland is een kleine, open economie. Dat
betekent dat je je niet moet afsluiten voor buitenlandse bedrijven en je moet
blijven inzetten voor het vermijden van protectionisme. Je moet zo snel mogelijk
terug naar normale marktomstandigheden. Wij zullen binnen Europa en binnen
Nederland een exitstrategie moeten ontwikkelen.
 Ook moet je structuurversterkende maatregelen nemen, want je moet in ieder
geval voorkomen dat wat je doet, structurele schade toebrengt aan de Nederlandse
economie, bijvoorbeeld door via een achterdeur toch weer vormen van protectionisme
of overheidsingrijpen mogelijk te maken. Dat staat haaks op de vrije markt
die wij willen.
 De crisis biedt overigens ook kansen, bijvoorbeeld door het versterken
van de innovatiekarakters en verduurzaming van de economie. Het is heel goed
dat wij aandacht besteden aan de vergroening en aan het ondersteunen van research
and development.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Frankrijk gaat door, misschien wel met gelden uit het globaliseringsfonds,
met het beschermen van zijn eigen industrie. Spreekt u president Sarkozy erop
aan dat dit de verkeerde weg is en dat wij met elkaar de welvaart moeten blijven
nastreven?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Op dit moment wordt ergens anders in het gebouw een overleg gevoerd over
de inzet van Nederland bij de Europese Raad dezer dagen. Daar komt dit punt
zeker aan de orde. Ik weet niet wat de inbreng van de Kamer daar zal zijn,
want ik ben hier met u in gesprek.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Die is consistent.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Fijn. Binnen de Raad voor Concurrentievermogen wordt telkens opnieuw op
het belang van een level playing field gewezen. Juist daar zie je dat de commissie
heel alert is geweest ten aanzien van de automobielindustrie in Frankrijk.
Er is terecht een tik op de neus gegeven. Vanuit de andere landen wordt natuurlijk
goed meegekeken of de Commissie datzelfde blijft doen, want het is van ongelooflijk
groot belang dat zij dat doet.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 De regels die wij met elkaar hebben afgesproken, worden dus gehandhaafd.
Daar gaat het immers om, vooral in de grote landen.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ja, daar draait het om. Om die reden is ook vanuit de Commissie in de
richting van Duitsland gezegd dat men eerst maar eens precies moet zeggen
wat men wil met die steun aan Opel, voordat daarvoor definitief toestemming
wordt gegeven.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Dat is te meer van belang gezien het feit dat sinds november 2008 17 van
de G20 landen in totaal 47 handelsbelemmerende maatregelen hebben genomen
en dat na de afspraken van de G20 in Londen nog eens 23 handelsbelemmerende
maatregelen zijn genomen. Juist in dat verband moet Europa met één
mond spreken en dat lijkt er onvoldoende van te komen. Kan de minister daarop
reageren?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik vind dat u gelijk hebt, wat de cijfers betreft, maar vooral met de
oproep dat Europa op dat punt met één mond moet spreken. Dat
is niet altijd even gemakkelijk, maar het moet wel gebeuren. Over de ontwikkelingen
rondom de G20 komt de staatssecretaris te spreken.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Nu ineens de Franse en Duitse auto-industrie en de steunmaatregelen ter
zake voorbij komen, wil ik daarover even doorpraten. Het is goed dat het kabinet
de Europese Commissie steunt daar waar de betreffende lidstaten zich zouden
kunnen bezondigen aan verkeerde steunmaatregelen. Voegt het kabinet er ook
aan toe – dat zou de Europese Commissie indachtig de green deal van
de heer Barroso ook moeten doen – dat, voor zover steun is toegestaan,
dit zo groen mogelijk gebeurt en dat er gemikt wordt op een sterke groene
innovatie van deze industrieën? Het zou een dubbelslag zijn als de beide
lidstaten op dit punt ook nog eens de oren wordt gewassen. Is het kabinet
dat met de GroenLinks-fractie eens?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Wij hebben van begin af aan gezegd dat, wil je echt uit deze crisis komen,
het geen enkele zin heeft om beschermingsmaatregelen te nemen. Je moet inzetten
op waar je wilt staan als de crisis voorbij is. Dat betekent dat je moet inzetten
op duurzaamheid, duurzame auto's, nieuwe materialen, schonere motoren, elektrische
auto's en wat dies meer zij. Om die zaken draait het. Dat draag ik uit in
de raden waarin ik ben vertegenwoordigd. Het wordt door Nederland ook in andere
raden uitgedragen.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 De Europese Commissie heeft zelf een onderzoek gedaan naar protectionisme.
Daaruit blijkt het volgende: "De handelsverstorende maatregelen liggen met
name op het vlak van de automobielsector, staal en andere metalen, landbouwproducten
en voedsel." De Commissie waarschuwt voor een domino-effect, maar de minister
heeft het over een tik op de neus. Ik kan dat niet met elkaar rijmen. Als
dit soort protectionistische maatregelen vanuit Europa en de
Europese landen straks een domino-effect heeft, dan hebben wij echt een groot
probleem.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Wij moeten wel in de gaten houden waarover wij het hebben. Ik heb het
tot nu toe gehad over de protectionistische tendensen binnen Europa, maar
u verwijst terecht naar de mondiale voorbeelden. In het desbetreffende rapport
gaat het over mondiale voorbeelden en niet specifiek over Europa. De Commissie
waarschuwt in dat kader terecht voor het domino-effect, maar dat heeft dus
te maken met wat in de VS en elders gebeurt.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 In dat onderzoeksrapport wordt niet alleen verwezen naar het mondiale
effect van protectionistische maatregelen. Er wordt ook gedoeld op protectionistische
maatregelen op Europees niveau en op de Europese markten. Als dat elkaar versterkt,
dan hebben wij een domino-effect. Voor Nederland zal dat desastreus zijn,
omdat wij afhankelijk van de internationale en Europese handel.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik begrijp uw punt, maar ik wijs erop – dat heb ik zojuist met voorbeelden
aangegeven – dat de EC zeer alert op dit punt is. Ik kan het niet anders
zeggen. De Commissie grijpt ook in, bijvoorbeeld in Frankrijk, daar waar die
protectionistische maatregelen binnen Europa naar voren komen. Daar zijn voorbeelden
van te geven. Europa versus de rest van de wereld is een ander verhaal. Ik
heb mij beperkt tot wat binnen Europa gebeurt. Volgens mij heb ik daar adequaat
antwoord op gegeven.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 De minister heeft al verwezen naar het betoog van de staatssecretaris,
maar volgens mij moet er in Europa in ieder geval worden gestart met het van
tafel halen van allerlei protectionistische maatregelen die al zijn genomen,
bijvoorbeeld als het gaat om metaal en staal, om subsidies voor de landbouw
en ga zo maar door.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik kan daarover niet meer zeggen dan wat ik heb gezegd. Wat u vraagt,
gebeurt al in Europa. U bent het daar alleen op een aantal punten niet mee
eens. Dat is uw goed recht als politicus van een politieke partij, maar u
kunt niet stellen dat er niets gebeurt. Ik verwijs voor datgene wat er binnen
Europa gebeurt niet naar de staatssecretaris. Ik heb mijn eigen voorbeelden
gegeven.
 De heer Ten Hoopen heeft vragen gesteld over de bedrijven die failliet
gaan. Het klopt dat er bedrijven failliet gaan. Dat is onvermijdelijk. Je
kunt niet elk bedrijf overeind houden. Dat gaat niet. Je moet zoveel mogelijk
generieke oplossingen zien te vinden die een bijdrage leveren aan de gehele
economie. Dat is ook mijn blijvende pleidooi voor de verruiming van de kredietfaciliteiten
en het ervoor zorgen dat research and development, innovatie, niet het kind
van de rekening wordt.
 Dan de directe overheidssteun aan individuele bedrijven. Het is in eerste
instantie de verantwoordelijkheid van bedrijven zelf om hun eigen zaken op
orde te hebben. Ik wil geen loket zijn waar bedrijven kunnen aankloppen voor
een zak met geld. Ik bied bedrijven wel de benodigde instrumenten om de eigen
zaken op orde te krijgen. Op het moment dat wij directe overheidssteun aan
bedrijven gaan geven, moeten wij heel goed weten wat wij doen, want anders
komen wij direct in aanvaring met mevrouw Koşer Kaya.
 In dat kader kom ik bij de vraag over de systeemrelevante bedrijven. Als
wij dat zouden doen, komt de discussie op gang waarom bedrijf A er wel bij
hoort en bedrijf B niet. Tegelijkertijd heb je dan de suggestie dat bedrijven
op lijst A voordat de nood aan de man komt, kunnen aankloppen maar bedrijven
op lijst B niet. Overigens is systeemrelevantie echt niet het enige criterium.
Heeft een bedrijf voldoende toekomstperspectief? De Europese staatssteunregels
moeten gevolgd worden. Ik kan mij wel voorstellen dat je op een aantal punten
helderheid creëert over de vraag hoe om te gaan met bedrijven die in
de tweede fase van de crisis om steun komen vragen. Wanneer zeg je dat je
iets wel of niet doet? Daar kun je beter nu over nadenken dan op het moment
dat zich problemen voordoen. Ik weet niet of de heer Ten Hoopen dat bedoelt.
Ik hoor het graag van hem in tweede termijn. Ik zou daar namelijk wel iets
mee kunnen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik vraag de minister nader te duiden waar zij wel iets mee zou kunnen
...
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Nee, dat gaat niet ...
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Misschien mag ik de vraag even afmaken. De minister biedt een politieke
opening aan de CDA-fractie. Eerlijk gezegd ben ik benieuwd wat de minister
eigenlijk zegt; over wat voor type steunverlening zou wel gesproken kunnen
worden?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Nog helemaal niet. De CDA-fractie vraagt mij om een analyse van bedrijven
die systeemrelevant zijn. Ik heb gezegd dat dit mij kwetsbaar lijkt. Aan de
andere kant komen wij voor vragen te staan als wanneer help je een bedrijf
wel en wanneer niet. Ik wil weten of dat hetgeen is waar de CDA-fractie aan
denkt. Als men het aan mij vraagt, ik denk dat het verstandig om nu na te
denken over criteria die je zou kunnen aanleggen voor het geval bedrijven
naar je toekomen voor steun. De staatssteunregels zullen hierbij natuurlijk
altijd gevolgd moeten worden. Je kunt deze niet overboord zetten. Ik heb ook
aangegeven dat een bedrijf toekomstperspectief moet hebben. Een bedrijf moet
zijn eigen zaken op orde hebben en gebruik hebben gemaakt van de bestaande
mogelijkheden voor kredietverlening. Als er dan nog iets extra's moet gebeuren
... Als dat de richting is waarin de CDA-fractie denkt – ik weet dat
niet – dan hoor ik dat graag. Daarna maak je op basis van hetgeen er
ligt altijd de afweging of je ingrijpt en, zo ja, hoe. Eerst zul je een afwegingskader
moeten hebben. Als de CDA-fractie die kant op wil, dan vind ik dat oké.
Als zij iets anders van mij wil – zo-even leek zij dit aan te geven –
dan kan ik daar niet zo veel mee.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Ik volg het voor geen meter, echt niet.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat vind ik jammer.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Ik probeer de minister toch te begrijpen, maar ik begrijp het niet. De
CDA-fractie wil dat de minister de bedrijven helpt. De minister
geeft aan wat niet mogelijk zou zijn, namelijk individueel helpen, maar geeft
niet aan wat wel mogelijk zou zijn. Er moet een debat komen. Ik kan het werkelijk
niet volgen. Kan de minister dit verduidelijken? Daarna zal ik een andere
vraag stellen.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik vind eerlijk gezegd wel dat mevrouw Koşer Kaya er een rimram
van maakt, neem mij niet kwalijk ...
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Uw rimram begrijp ik niet, maar ik probeer het wel te volgen.
 
 
 Laten wij nu gaan luisteren.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik begrijp uw opmerkingen niet, mevrouw Koşer Kaya. Ik heb gereageerd
op een vraag van de CDA-fractie. Zij zegt dat wij terughoudend zijn met directe
overheidssteun aan individuele bedrijven, dat er een forse toename is van
het aantal bedrijven dat failliet gaat en zij vraagt mij om een analyse te
maken van bedrijven die systeemrelevant zijn in hun sector. Dat is de vraag
die gesteld werd. Ik hoop dat dit klopt.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Wij willen toe naar een aantal objectieve criteria. Daar gaat het mij
om, dat heb ik bepleit.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik heb aangegeven dat ik, als dat de bedoeling is, graag met een brief
hierover naar de Kamer kom, als men dat wil. Er komen vragen op ons af, laten
wij ons niets wijs maken. Wij moeten een kader hebben waarbinnen je een afweging
kunt maken ten aanzien van de vraag of je wel of niet steun verleent, waarbij
je in acht neemt dat dit moet passen binnen de staatssteunregels, de generieke
maatregelen en wat dan ook. Ik heb gezegd dat je hierover nu moet nadenken,
voordat de nood in de tweede helft van de crisis aan de man is.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Ik denk dat wij dan maar even de tweede termijn moeten afwachten. Kennelijk
is er onduidelijkheid over de vragen die gesteld zijn en de mogelijke oplossingen.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat lijkt mij prima.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Wat zou kunnen helpen, is de arbeidsmarkt opentrekken. Wat zou kunnen
helpen, is de bedrijven de ruimte geven om zelf echt maatregelen te nemen.
Juist daar doet dit kabinet niets aan. Juist daar wil dit kabinet geen plannen
voor maken. Het ontslagrecht is onbespreekbaar, innovatie blijft helemaal
...
 
 
 Mevrouw Koşer Kaya, het moet echt een beetje korter.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Ik wil graag van deze minister weten of zij ook echt de ruimte wil bieden
aan bedrijven om zelf te beslissen hoe zij weer boven Jan kunnen komen.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dit vind ik vragen naar de bekende weg. De Kamer weet precies hoe dit
kabinet erin zit. Mevrouw Koşer Kaya weet ook dat wij bijvoorbeeld
over de pensioengerechtigde leeftijd een aanvraag gaan doen. Er ligt een verzoek
bij de SER. Zo is er nog een aantal zaken. Mevrouw Koşer Kaya kan van
mij geen ander antwoord verwachten dan het kabinet al eerder in haar richting
heeft gegeven. Het is haar goed recht om te proberen dit debat opnieuw te
beginnen, maar ik werk daar niet aan mee.
 
 
 Ik had al tot slot gezegd. Mijnheer Waalkens mag nu.
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Ik wil even terugkomen op het vorige punt. Ziet de minister de noodzaak
om naast de criteria die in Europa zijn uitgeschreven, waarbij versoepelingen
zijn toegepast, nog een afwegingskader te maken zodat men voorbereid is op
het implementeren van een aantal prioriteiten? Dat kan ook een afwegingskader
zijn.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Uitgaande, inderdaad, van de mogelijkheden die Europa ons heeft geboden.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ik wacht braaf de tweede termijn van de heer Ten Hoopen af en het antwoord
van de minister daarop. Een ding wil ik wel zeker weten. Komt daar eventueel
uit – ik hoorde de minister dat toch zeggen – dat steunverlening
aan individuele bedrijven mogelijk kan worden? Dat zou namelijk voor het eerst
zijn sinds wij hier een heldere lijn in hebben getrokken vanaf de RSV-enquête.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Wij hebben een heldere lijn getrokken. Die heldere lijn moeten wij ook
blijven trekken. U weet dat de regels voor staatssteun zijn versoepeld. Dat
betekent dat daar een mogelijkheid is. Het Globaliseringsfonds is ook een
mogelijkheid om bepaalde bedrijven te steunen op het punt van personeel. Zelf
bieden wij de mogelijkheid om kenniswerkers tijdelijk elders te detacheren.
Wij zoeken naar iets wat het level playing field niet verstoort – daarover
ben ik het zeer met u eens – wat past binnen de Europese regels voor
staatssteun en binnen de generieke instrumenten die wij hebben.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Dat wordt een schaap met twaalf poten.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat hoop ik niet.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Volgens mij is dit een belangrijk politiek moment. De minister van EZ
zet de deur iets verder open voor individuele steunverlening aan bedrijven.
Dat hebben wij vele jaren niet gezien. Er werd gesproken over steun aan bedrijven
via innovatiefondsen, steun aan bedrijven via ontslagen werknemers en scholingsprogramma's.
We hebben gezien wat de heer Brinkhorst, de voorganger van deze minister,
bij NedCar allemaal gedaan heeft. Er is van alles uit de kast getrokken, maar
het ging nooit over het overmaken van belastinggeld op de rekening van NedCar.
Nu lijkt het dat de minister die poort wel opent en dat de Nederlandse regering
de mogelijkheid wil verkennen om van de versoepeling die in Europa is afgesproken,
in de toekomst gebruik te maken. Ik vind het nogal wat om dat te
horen van de minister van EZ. Ik vraag haar commentaar daarop.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Kijk wat wij gedaan hebben bij de banken. Daar hebben wij er bewust voor
gekozen om de financiële sector overeind te houden. Dat is heel bewust
gebeurd omdat anders de hele financiële sector, en dus de financiële
ruggengraat van de economie, in elkaar zou vallen. Ik ben het zeer met de
heer Vendrik eens dat je geen rare dingen moet doen. Ik sluit ook aan bij
de opmerking van de heer Elias zojuist. En laten wij ons niets wijsmaken:
zij komen op de deur kloppen. Dan moet je misschien de generieke instrumenten
op een andere manier vormgeven of misschien aanvullen, maar je moet een antwoord
kunnen geven. De mogelijkheden binnen Europa zijn verruimd. Daar moet je niet
buiten gaan, maar je kunt het je niet permitteren om ze niet te gebruiken.
Dat betekent dat je een afwegingskader moet hebben om ja of nee te kunnen
zeggen. Dat is het punt waar het om draait.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Het is natuurlijk wel een beetje toekomstmuziek, maar ik ga er toch een
vraag over stellen. Ik ben wel benieuwd waar die afwegingen precies worden
gemaakt. Ik heb niet precies meer helder voor ogen op welke manier het ministerie
van Sociale Zaken is betrokken bij het eventueel verdelen van gelden uit het
fonds. Zal met name dit ministerie toezien op de criteria en de afwegingskaders
voor steunverlening aan individuele bedrijven ? Wordt dat gedaan in overleg
met het ministerie van Financiën en komt er een speciale commissie? Hoor
ik ergens op de achtergrond het belletje van een investeringsbank rinkelen?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Er zijn verschillende opties mogelijk. Uiteraard doe ik het niet alleen,
maar samen met het kabinet. In dit geval zijn dat mijn collega's van het ministerie
van Financiën en van Sociale Zaken, omdat zij ook een aantal gevallen
onder hun hoede hebben. Als de Kamer wil dat ik hier na het reces op terugkom,
zal ik dat doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Als dit een voorstel van de minister is om na het reces met een brief
of nadere informatie te komen, is dat wat mijn fractie betreft zeer welkom.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Er liggen nog vier vragen van mevrouw Koşer Kaya. Zij vraagt of
de deeltijd-WW geen slechte bedrijven in stand houdt en zorgt voor een gebrek
aan innovatie. Het antwoord is nee. Het is bedoeld ter ondersteuning van bedrijven
die verwachten tijdelijk minder mensen nodig te hebben. Het is expliciet de
bedoeling dat zij na afloop van de deeltijd-WW weer terugkomen bij het bedrijf.
Op deze manier zorgen wij ervoor dat de werknemers hun kennis en vaardigheden
op peil houden, zodat zij gewoon weer goed inzetbaar zijn als de economie
weer aantrekt.
 De heer Elias heeft een vraag gesteld over de aanbesteding van Limburgse
bedrijven in Duitsland en België. Ik heb daar geen voorbeelden van. Als
hij ze heeft, wil ik ze graag vernemen. Natuurlijk kan een bedrijf altijd
in eerste instantie naar de rechter stappen, maar ik wil de voorbeelden graag
horen. Verder is er een informeel netwerk tussen de lidstaten, waarbij bedrijven
die problemen ondervinden met aanbestedingen in andere lidstaten aan de bel
kunnen trekken. Het heet het Public Procurement Network en het is ondergebracht
bij het ministerie van Economische Zaken. De lidstaten kunnen daar altijd
aan de bel trekken en ik hoor graag de concrete gevallen.
 De vraag over de opmerking die de heer Frissen heeft gemaakt, heb ik voldoende
beantwoord. Wij hebben hier te maken met elkaar en niet met de Commissaris
van de Koningin.
 Ik kom op de opmerking van de heer Ten Hoopen.
 
 
 Mijnheer Elias, wat bent u snel.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 De minister is ook heel snel. Zij ging snel verder en ik begrijp ook wel
waarom, want zij is enigszins in verlegenheid gebracht door de uitspraken
van de commissaris van de Koningin in Limburg. Neemt zij afstand van zijn
uitspraken?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik maak mijn eigen afweging. Ik krijg veel vragen van commissarissen van
de Koningin, ook van VVD-huize. Iedereen moet uiteindelijk zijn eigen afweging
maken. Wij hebben binnen de bestaande regels ruimte gegeven aan alle overheden
en daarvan mag men gebruikmaken.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 De minister is het niet met hem eens dat de boel zou moeten worden opgerekt,
zoals hij heeft gesuggereerd?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat weet ik niet. Ik moet Van der Hoevenniet reageren op iets wat ik niet
zelf heb gelezen. Wij moeten nooit zaken oprekken. Er zijn bepaalde kaders
en daaraan moet iedereen zich houden, of men nu in Limburg of in Friesland
werkt.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 En of je nu gouverneur bent of niet.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 En of je nu gouverneur bent of niet.
 De heer Ten Hoopen maakte een opmerking over de maximaal toegestane betalingstermijn
van bedrijven aan andere bedrijven. Ik krijg de indruk dat dit aan twee kanten
niet werkt. Een groot bedrijf betaalt later en eist snelle
betalingen. Ik weet niet of de werkwijze van Frankrijk een oplossing is. Het
uitgangspunt bij transacties is contractvrijheid. Op het moment dat die contractvrijheid
in het geding komt, omdat er marktmacht wordt gebruikt, hebben wij natuurlijk
een probleem. Ik zeg iets anders toe. Ik wil graag precies weten hoe dit probleem
zich in Nederland voordoet en daarna zal ik contact opnemen met VNO-NCW en
MKB Nederland.
 De vraag is gesteld of pensioenfondsen meer moeten investeren in het Nederlandse
bedrijfsleven. Ik heb nog even opgezocht wat daarover is gewisseld tijdens
het debat van vorige week. Als pensioenfondsen binnen hun eigen afwegingskader
mogelijkheden zien voor het aangaan van belangen in Nederlandse bedrijven,
staan wij daar natuurlijk positief tegenover. Zij maken zelf de afweging waarin
zij het beste kunnen investeren. De minister-president heeft tijdens het debat
over de sociaaleconomische orde aangegeven dat het kabinet graag bereid is
om met pensioenfondsen "aan de hand van concrete voorstellen daarover door
te praten".
 Dat was mijn inbreng in eerste termijn, mevrouw de voorzitter.
 
 
 Dank u wel. Dan ga ik het woord geven aan de staatssecretaris en ik verzoek
hem aan te geven hoe hij zijn antwoord zal indelen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Mevrouw de voorzitter. Ik zal op alle vragen een antwoord geven. Ik zal
eerst iets zeggen over protectionisme in algemene zin. Dan zal ik ingaan op
de WTO en de non-trade concerns. Ten slotte sluit ik af met enkele specifieke
vragen die gesteld zijn, bijvoorbeeld over de exportkredietverzekering.
 Voorzitter. Ook ik dank de fracties voor hun inbreng. Eigenlijk vindt
men Kamerbreed dat Nederland belang heeft bij open grenzen. De boel moet niet
op slot. Dat is slecht. Men is dus Kamerbreed tegen bruut protectionisme,
maar men wil niet alleen maar voor 100% vrijhandel nastreven. Dan begint
het in de Kamer een beetje van toon en kleur te veranderen. Terecht merken
de heer Vendrik, mevrouw Gesthuizen en de heer Waalkens op dat goed gekeken
moet worden naar wat er in de ontwikkelingslanden gebeurt. Wij moeten daar
niet met van alles binnendenderen. Wij moeten de ontluikende sectoren de kans
geven zich aan te passen aan de standaarden die internationaal gesteld worden:
infant industry. Ook heb ik in deze Kamer wel eens pleidooien gehoord voor
een gelijk speelveld gekoppeld aan de vraag wat er moet gebeuren met de staatsfondsen
uit andere landen. Gesproken is over de postmarkt: hoe snel gaat die in Nederland
open gelet op wat er in Duitsland gebeurt? Een andere afweging is dat wij
Nederlandse multinationals willen ondersteunen en dat wij in een onderhandelingsspel
zitten met andere landen. Soms speel je toch ook maar een beetje tit-for-tat,
zoals de economen dat noemen. Dan zeg je: wat er in Duitsland gebeurt, is
dusdanig onverstandig, we trekken eerst eens even aan de bel en er moet iets
verbeteren voordat we een extra stap zetten.
 Kortom, iedereen is tegen protectionisme, maar tegelijkertijd wil men
wel sommige sectoren en mensen ondersteunen. Dan is het de vraag hoe we dat
het beste doen. In die zin zijn er grijstinten. Het is niet zo gemakkelijk
als de klassieke liberalen zeggen. Ik geloof dat het Ricardo was die zei:
je moet hoe dan ook voor vrijhandel zijn, want dat is meer koek en dus is
iedereen gelukkig. Nee, het is inderdaad uiteindelijk meer koek, maar het
is ook echt een andere koek en die wordt ook anders verdeeld. Er zijn wel
degelijk winnaars en verliezers in de globalisering. Ik denk dat daar te weinig
aandacht voor is geweest in de afgelopen jaren en dat wij daar nu de rekening
voor gepresenteerd krijgen. Het feit dat er wat weinig draagvlak is voor globalisering
verklaar ik in ieder geval door specifieker te kijken naar de uitkomsten van
vrijhandel en excessen bij te sturen. Daar heb je soms een overheid voor nodig
en daar kun je bedrijven zelf op aanspreken in de zin van maatschappelijk
verantwoord ondernemen.
 Ik was met Pascal Lamy in discussie in Rotterdam. Hij kreeg het vraagstuk
voorgelegd naar het effect van een marktopening op vissers in Afrika. Hij
zei: die vissers gaan er een beetje op achteruit, maar dat is een vraagstuk
van interne verdeling. Strikt formeel heeft hij natuurlijk gelijk en de WTO
gaat niet over inkomensverdeling in de allerarmste landen, maar als je altijd
maar wegloopt voor die vraag en niet de koppeling durft te leggen dat het
in de landen met de grootste inkomensongelijkheid vaak economisch minder goed
gaat en dat je laat zien hoe je sommige bedrijven en mensen goed kunt ondersteunen
om wel mee te doen in de wereldhandel, dan moet je niet verbaasd zijn dat
vrijhandel en globalisering over het algemeen een negatieve klank hebben.
Dit kabinet is ervan overtuigd dat we niet die kant op moeten, dus dat we
er wel voor moeten zorgen dat we handel blijven drijven en dat de grenzen
niet op slot gaan. Dat betekent ook dat je veel beter kijkt naar de uitkomsten
en effecten van globalisering.
 Voorzitter. Dat was mijn inleiding. Dat is precies wat wij willen met
de Doharonde: rekening houden met de ontwikkelingslanden. Die moeten erop
vooruitgaan.
 Mevrouw Gesthuizen verwees naar een aantal sommen en noemde daarbij wel
heel veel miljarden. De laatste stand van zaken is volgens ons dat er een
voordeel is van ruim 150 mld. Dat is een substantieel bedrag. Ruim 100 mld.
daarvan komt terecht bij de armste landen. Ik kan haar de cijfers doen toekomen
in een vervolgrapportage. Op dit moment heb ik niet alle cijfers bij mij die
zij achter de hand had.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Ik roep bij de staatssecretaris in herinnering dat zijn partijgenoot Paul
Tang heeft aangegeven dat de nettovoordelen van vrijhandel onzeker zijn omdat,
zelfs als er een robuuste relatie bestaat tussen overheid en groei, niet duidelijk
is wat het gevolg is van wat. Ik deel deze visie. Daarom heb ik er ook een
groot punt van gemaakt. Een aantal jaren geleden was het nog 500 mld., maar
nu is het 150 mld. Daar is veel kritiek op. De door mij genoemde berekeningen
gaven aan dat de ontwikkelingslanden er wel eens met 2 mld. per jaar op achteruit
zouden kunnen gaan. Ik zou daar graag een reactie van de staatssecretaris
op horen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 De cijfers waarover ik beschik, noemen een nettowelvaartswinst van $150
mld. op jaarbasis, waarvan ruim 100 mld. neerslaat bij de ontwikkelingslanden.
Dat is een substantieel bedrag. Ik ben ervan overtuigd dat handel en duurzaamheid
wel degelijk samengaan. Nederlandse of andere buitenlandse bedrijven in de
allerarmste landen brengen over het algemeen internationale
normen mee die beter zijn dan de lokale normen voor productie. De normen zijn
efficiënter en duurzamer en men gaat vaak beter om met het personeel.
Ik zie de tegenstelling niet die mevrouw Gesthuizen soms lijkt te schetsen
tussen handel en duurzaamheid: ze moeten samengaan. Ik ben ervan overtuigd
dat het uiteindelijk tot welvaart leidt in de ontwikkelingslanden door deze
landen te laten meedoen in het wereldhandelssysteem en ze te ondersteunen.
Daardoor ontstaat ook regionale handel. Een aantal gevoelige sectoren mogen
ze uitsluiten om daar langzaam naar toe te kunnen komen.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Ik ben niet het Kamerlid van anti handel en de staatssecretaris is hopelijk
ook niet de staatssecretaris van pro handel zonder voorwaarden. Hij zegt zelf
al dat handel hand in hand gaat met eerlijke handel. Ik mis dan ook de toezegging
van zijn kant dat hij zich ervoor zal inzetten dat bij de onderhandelingen
meer aandacht komt voor zaken als mensenrechten, arbeidsrechten, milieurechten
en dierenwelzijn. De heer Tang is het tot nu toe in elk geval met mij eens
dat in het verleden niet is gebleken dat die handel de ontwikkelingslanden
zo veel voordeel brengt.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Ik geloof dat handel, als daaraan op de goede manier wordt vormgegeven,
ook de allerarmste landen echt voordeel brengt. Men kan het kabinet veel verwijten,
maar juist op het terrein van maatschappelijk verantwoord ondernemen heeft
het een aantal initiatieven genomen. Ik wijs op de manier waarop het onderdeel
is van onze economische missies, op de brief die minister Verhagen gisteren
mede namens mij heeft uitgestuurd over de wijze waarop ILO-regels worden verankerd
in het instrumentarium en op de wijze waarop in exportkredietverzekeringen
de OESO-standaarden op het terrein van maatschappelijk verantwoord ondernemen
verankerd zijn. Daarin lopen wij heel ver voorop in Europa. Daar ben ik buitengewoon
trots op.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Het is werkelijk goed om van een staatssecretaris van Economische Zaken
te horen dat globalisering een proces is dat niet alleen winnaars maar soms
ook verliezers kent. Het is een zeer terechte constatering die heel belangrijk
is voor de beleidsvorming. Hij sprak over de heer Lamy en de Afrikaanse visser.
Soms zijn de verliezen heel groot. Binnenkort spreekt de Kamer met het kabinet
over de Somalische piraten. Daar sturen wij marineschepen op af. Maar wie
zich in het dossier verdiept, weet dat veel van die Somalische piraten vroeger
vissers zijn geweest die nu geen baan meer hebben omdat westerse vissersbedrijven
de hele zee rond Somalië en de Golf van Aden hebben leeggevist. Daar
is geen vis meer te zien. Die mensen hebben dus geen werk, geen inkomen en
denken dan "bekijk het maar" en pakken die boot waar ze vroeger vissen mee
vingen en gaan naar die grote schepen toe om daar hun geld te halen. Ik zou
bijna zeggen: neem het ze kwalijk! Het is niet goed, maar je kunt het je voorstellen.
Nu is het interessant om van dit kabinet, van deze staatssecretaris te vernemen
wat hij met zo'n concrete casus gaat doen. Het is dus niet voldoende om er
alleen maar marineschepen op af te sturen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Ik ben blij dat u veroordeelt dat men uiteindelijk overgaat tot piraterij,
maar dat zal eenieder in deze Kamer doen. Ik zag laatst beelden van een vissersboot
waarmee men per ongeluk een Frans oorlogsschip probeerde aan te vallen en
dat viel natuurlijk een beetje tegen.
 Hoe het precies zit in het geval van Somalië weet ik niet. Ik weet
wel dat ook Nederland vooroploopt in Afrika om via ontwikkelingssamenwerking
te proberen de omstandigheden te verbeteren en er bijvoorbeeld via aid for
trade programma's voor te zorgen dat Somalië wel mee kan doen. De reden
waarom Pascal Lamy in Nederland was, was omdat hij het juist zo interessant
vond hoe Ontwikkelingssamenwerking en Economisch Zaken in Nederland samenwerken.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Voorzitter. Dat zo'n vissersboot probeert het op te nemen tegen zo'n groot
oorlogsschip geeft wel aan hoe wanhopig ze zijn. Ik vind dat de staatssecretaris
daar te gemakkelijk overheen gaat.
 De staatssecretaris zegt dat via ontwikkelingssamenwerking wordt geprobeerd
om die economieën daar te laten opkomen. Maar tegelijkertijd dumpen wij
daar agrarische producten en subsidiëren wij vanuit Europa de eigen visserij.
Dat is dan toch dweilen met de kraan open? Wij maken goede sier door er geld
naar toe te sturen via OS, terwijl wij tegelijkertijd ons belastinggeld gebruiken
om de vissers hier te subsidiëren en om agrarische producten te dumpen
op de Afrikaanse markten. Dat kan toch niet en daar zullen wij toch onmiddellijk
van af moeten? Waarom hoor ik hierover geen krachtig geluid in Europa?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Ik geloof dat u het totale landbouwbeleid in Nederland verkeerd vind,
maar dat vindt het kabinet natuurlijk niet. Wij hebben een landbouwbeleid,
hebben dat in Europa ook hervormd en gaan daar ook mee door. Het is inzet
in de WTO-onderhandelingen om ook andere landen, bijvoorbeeld Amerika, hun
landbouwbeleid te laten hervormen en om ervoor te zorgen dat de WTO-ronde,
die wij hopelijk kunnen gaan afsluiten, zowel vooruitgang laat zien op het
terrein van landbouw, als op het terrein van industrie, als op het terrein
van diensten. Nederland profiteert daarvan want wij zijn een grote exporteur
op heel veel terreinen van landbouw. Ik verzet mij ertegen dat er geen enkele
hervorming of modernisering is van het landbouwbeleid. Dat is er wel degelijk
en daarover voert u ook vele debatten met collega Verburg.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Dit is geen antwoord op mijn vraag. Ik vraag hoe dit kabinet kan verdedigen
dat miljoenen euro's worden besteed aan ontwikkelingssamenwerking en wordt
verbloemd dat wij tegelijkertijd onze eigen markt beschermen door die kunstmatig
in stand te houden met allerlei subsidies. Ik vraag mij af hoe dat met elkaar
te rijmen valt en of de staatssecretaris niet van mening is dat die exportsubsidies
onmiddellijk moeten worden afgeschaft.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Dat zullen wij uiteindelijk in Europa moeten afspreken, maar de Nederlandse
inzet is er wel degelijk op gericht om het landbouwbeleid te hervormen, te
moderniseren, ervoor te zorgen dat duurzame landbouw en dierenwelzijn wel
gestimuleerd worden – daar gebruiken wij Nederlands en Europees geld voor – en om tegelijkertijd allerarmste landen op het
terrein van landbouw toegang te geven tot Europa. Dat is een deal die wij
uiteindelijk in WTO-verband zullen moeten gaan maken. Wij zetten ons hier
wel degelijk voor in, maar helaas ben ik daar in WTO-verband nog niet in geslaagd.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Maar ik wil weten wat de Nederlandse inzet is. Als u spreekt over hervorming
van het landbouwbeleid in Europa, juist ook om ontwikkelingslanden de kans
te geven om hun eigen economie te stimuleren, wil ik weten of de inzet van
Nederland zal zijn om de exportsubsidies af te schaffen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Ook in de toekomst blijven wij bezig met het afbouwen van handelsverstorende
subsidies op het terrein van de landbouw. Wij hebben dat al gedaan en blijven
dat ook doen. Wij hebben het landbouwbeleid in Europa gemoderniseerd, dat
is onderdeel geweest van de WTO-onderhandelingen. Wij hopen daar nog wat van
terug te krijgen, met name van de Amerikanen. Als je praat over verstoringen,
dan is het daar wel echt heel erg. Ook voor de nieuwe ronde is collega Verburg
bezig om verduurzaming te stimuleren en handelsverstorende subsidies tegen
te gaan.
 Een aantal leden heeft gevraagd wat wordt bedoeld met financieel protectionisme.
De minister heeft al uiteengezet dat pensioenfondsen wel degelijk kunnen kijken
welke rol zij zouden willen spelen als stabiele aandeelhouder. In het debat
met de econoom Noreena Hertz heb ik erop gewezen dat in een crisis de klap
het hardste aankomt bij de allerarmste landen. Dat zal gebeuren via financiële
effecten, niet zozeer aan de beleggingenkant maar aan de leningenkant via
het vreemde vermogen. Je ziet dat financiële instellingen zich terugtrekken
op hun thuismarkten. Dat is niet het gevolg van het feit dat er opeens allerlei
nieuwe tarieven zijn ontwikkeld. Ik denk wel dat men de risico's op de thuismarkten
wat beter kan inschatten. Je ziet dat sommige banken zich moreel verplicht
voelen om, in ruil voor de steunmaatregelen die zijn genomen, wat meer naar
de thuismarkten te kijken en daar de kredietverlening te verruimen. Je ziet
dat bedrijven toch echt moeilijkheden hebben met een syndicaat en dat de buitenlandse
banken wat meer geneigd zijn om mee te doen buiten hun thuismarkten, omdat
zij het risico van een bedrijf minder goed kunnen inschatten. Ik denk dat
dit ertoe zal leiden dat er klappen vallen in de kapitaalstromen naar Afrika,
Oost-Europa en Azië. Dat is niet direct protectionisme, maar het is wel
een gevolg van risicogedrag van financiële instellingen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Niet alleen van de financiële instellingen zelf; denk aan de laatste
deal met ING, die in januari mogelijk werd gemaakt door de minister van Financiën.
Daarin heeft de Staat der Nederlanden, in ruil voor overname van het gedeeltelijk
risico van de Alt-A-portefeuille bij ING, bedongen dat er voor een bedrag
van – even uit het hoofd – 25 mld. aan kredietverlening aan Nederlandse
bedrijven mogelijk wordt gemaakt, bovenop wat ING sowieso al van plan was.
Met andere woorden: het is niet ING zelf geweest die zich moreel verplicht
voelde om wat meer naar Nederland te kijken bij zijn kredietverlening. Dit
kabinet heeft daaraan zelf actief bijgedragen, met de minister van Financiën
voorop. Sterker nog: hij heeft daar een deal op gemaakt. Zegt de staatssecretaris
nu eigenlijk dat dit niet te gek moet worden en dat wij heel erg voorzichtig
moeten zijn met dit soort deals? Heeft hij er eigenlijk een beetje spijt van
dat hij in een kabinet zit dat dit zelf bevordert?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Nee. De Kamer heeft de reddingsoperatie die tot stand is gekomen met ING
uitgebreid besproken met de minister van Financiën. Toen is ook gesproken
over de voorwaarden die er wel en niet waren. Volgens mij heeft de Kamer daarmee
ingestemd. Ik beschrijf de effecten die zullen optreden doordat men vanuit
risicobeheer meer naar thuismarkten zal gaan, wellicht omdat men zich moreel
daartoe verplicht voelt. De ongewenste, maar ik vrees onvermijdelijke effecten
daarvan zullen inderdaad zijn dat de armste landen en de moeilijke regio's
de hardste klappen krijgen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Daar ben ik het helemaal mee eens. Die deal is destijds inderdaad besproken
met de minister van Financiën. Dat ging overigens in hoofdzaak over het
risico dat de Staat loopt bij overname van 80% van de risico's van
de Alt-A-portefeuille. Dit was echter een niet mis te verstaan onderdeel van
de deal. Daar is het toen niet heel uitgebreid over gegaan. Nu hoor ik de
staatssecretaris, overigens op terechte gronden, zeggen dat het financieel
protectionisme niet uit de hand moet lopen en dat het grote gevolgen heeft
voor degenen die internationaal toch al onderaan de maatschappelijke ladder
bungelen. Heeft de staatssecretaris dus spijt van de deal die met ING is gesloten?
Was dat eens maar nooit weer? De staatssecretaris daagt hier echt toe uit
als hij met dit soort opmerkingen komt. Wat betekent dat soort uitspraken
van een lid van het kabinet voor de nabije toekomst als het gaat om reddingsoperaties
in de financiële sector, die nog steeds niet helemaal uitgesloten zijn?
Zegt de staatssecretaris dat hij dat soort afspraken niet meer wil, omdat
die bijdragen aan het financieel protectionisme dat toch al inherent opduikt
in de markt omdat men zich steeds meer oriënteert op de thuismarkt?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 U probeert natuurlijk een tegenstelling te creëren tussen minister
Bos van Financiën en staatssecretaris Heemskerk. Ik snap dat allemaal
wel, maar het kabinet heeft geen spijt van de deal. Wij hebben die niet voor
niets met verve verdedigd, overigens met als resultaat dat zij door de Kamer
volledig is aanvaard.
 Aan het commitment van ING om iets extra's te doen, zijn door de Staat
geen voorwaarden verbonden. Dat was geen specifiek onderdeel van deze deal.
Ik wijs nu op de ongewenste effecten van de ontwikkeling dat kapitaal minder
snel naar de allerarmste landen zal stromen. Dat zal daar hard aankomen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik snap dat het een vervelende vraag is, maar het was toch echt een onderdeel
van de deal. ING heeft dat echt toegezegd aan de Staat der Nederlanden. Dat
gebeurde overigens pas na maandenlange ruis over vragen over de kredietverlening
aan banken en de gevolgen voor de maatschappij van de reddingsoperaties. Gaat
de kredietkraan weer een beetje open? In reactie op al dit soort vragen hebben
de minister van Financiën en ING afgesproken dat de Staat het
risico van de portefeuille van ING voor een groot deel overneemt en dat ING
in ruil daarvoor voor 25 mld. aan kredieten zal verlenen aan Nederlandse bedrijven
en Nederlandse gezinnen.
 U zegt nu opeens dat wij met die deal moeten oppassen. Ik begrijp dat
u vragen daarover lastig vindt, maar u moet dan niet reageren met de opmerking
dat het geen onderdeel was van de deal. Dat was het namelijk wel.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Nogmaals: dit is besproken met minister Bos. ING heeft zich gecommitteerd
aan 25 mld. aan extra kredieten voor Nederlandse consumenten en Nederlandse
bedrijven. Overigens gebeurt dat tegen marktconforme condities. ING zal zelf
eind 2009 rapporteren over de naleving van dit commitment. Omdat het een commitment
van ING zelf betreft, zijn er door de Staat geen voorwaarden aan verbonden.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 In het debat over ING heb ik gewezen op het gevaar van protectionisme.
Dat heb ik zojuist weer gedaan. Maar u durft ondanks uw opvatting over dit
soort protectionistische maatregelen niet te zeggen: eens maar nooit meer.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Natuurlijk niet. Je hebt handelsprotectionisme. Dat erken ik en ik heb
dan ook gewezen op de effecten van de crisis op de financiële markten.
Die effecten zou je een vorm van indirect financieel protectionisme kunnen
noemen, want financiële instellingen zijn zich als een gevolg daarvan
meer gaan richten op hun financiële thuismarkt. Men doet dat, omdat men
risico's beter wil kunnen inschatten en omdat men zich na alle reddingsoperaties
meer dan vroeger gecommitteerd voelt aan de thuismarkt. Alle internationale
avonturen zijn mislukt en bovendien is men gered door nationale toezichthouders
en overheden. Effect daarvan is dat de klappen in de allerarmste landen extra
hard zullen aankomen.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Meer in het algemeen ben ik het daarover met u eens. Ik wijs nu echter
op de specifieke invulling van de Nederlandse Staat van de afspraken met ING,
omdat het effect dat u beschrijft, nu juist een gevolg is van die invulling.
U trekt wat mij betreft de juiste conclusies, maar dan moet u ook consequent
zijn en uitspreken dat voor deze constructie geldt: eens maar nooit meer.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Dat is echt onzin.
 Ik beschrijf effecten. Ik heb verder al in reactie op de heer Vendrik
uiteengezet hoe de constructie met ING eruitziet. De Staat heeft geen voorwaarden
verbonden aan het commitment van ING om in Nederland aan de hand van marktconforme
condities meer te doen voor bedrijven en consumenten.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Ik zou toch maar eens nagaan bij minister Bos wat er precies is geregeld.
Dit was echt een van de voorwaarden. Het is een harde voorwaarde en daarom
dient u afstand te nemen van dit soort maatregelen. Deze maatregelen zullen
de ontwikkelingslanden straks namelijk inderdaad hard gaan raken.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Een theoretische vraag. Bent u van mening dat geen enkele afspraak met
een financiële instelling onder de noemer "protectionisme" kan vallen?
Deelt u met andere woorden de vage visie van de heer Ten Hoopen dat er geen
sprake is van protectionisme als de Staat financiële instellingen en
investeerders opdraagt om vooral binnen Nederland te investeren?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Volgens mij draagt de motie het kabinet niet op dat bijvoorbeeld pensioenfondsen
in Nederland moeten investeren. Volgens mij draagt de motie de regering op
om het gesprek nog een keer te voeren met de institutionele beleggers. Ik
heb de motie hier inmiddels voorliggen, met dank aan de minister. De regering
wordt verzocht met vertegenwoordigers van pensioenfondsen in gesprek te gaan
en tot afspraken te komen over een grotere rol van pensioenfondsen als betrokken
en betrouwbare investeerders in Nederlandse bedrijven en in de Nederlandse
economie. Dat geldt binnen de beleggingskaders die pensioenfondsen zelf hebben
gesteld.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Mijn vraag was theoretisch. Bent u van mening dat er nooit sprake kan
zijn van protectionisme waar het gaat om het maken van afspraken of het sluiten
van convenanten of hoe de regering dan ook iets meegeeft aan financiële
instellingen in Nederland?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Zo is de discussie ontstaan. Aan de ene kant heb je het grenzen-dicht-protectionisme.
Dat is protectionisme waar wij allemaal tegen zijn. Aan de andere kant zie
je effecten Heemskerkontstaan. Dat is een beetje grijs. Wij willen natuurlijk
ook dat banken niet te veel risico's nemen en geen commerciële avonturen
in het buitenland aangaan. Ik zou dat geen puur bruut protectionisme noemen,
maar het is wel een effect dat gevoeld wordt in de allerarmste landen en dat
ertoe leidt dat het voor de bedrijven daar een stuk moeilijker wordt. Die
zullen het wel protectionisme noemen, want zij zeggen: al die westerse kapitaalstromen
gaan terug naar de rijke landen.
 
 
 Dank u wel. Wij gaan een beetje in de versnelling, mijnheer
de staatssecretaris. Volgens mij was u toe aan de specifieke vragen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Dan gaan we wel heel erg in de versnelling. Ik zal dat doen.
 De fracties van D66 en het CDA hebben gevraagd om monitoring van de WTO.
Dat doen wij, het leidt tot peer pressure en tot naming en shaming. Het leidt
er bijvoorbeeld ook toe dat ambassades actie ondernemen. Wij hebben inderdaad
een crash team. Dat heeft bijvoorbeeld opgetreden tegen Nieuw-Zeeland, dat
fiscale regelingen had die het Nederlandse bedrijfsleven schaadden; het heeft
opgetreden tegen Franse douanestatistieken die ervoor zorgden dat bedrijfsvertrouwelijke
informatie publiekelijk bekend werd. Dus via diplomatieke lijnen treden wij
op.
 De heer Ten Hoopen vroeg om een overzicht van protectionistische maatregelen,
en dat nog wel op kwartaalbasis. De Kamer vraagt ook altijd of wij onze taakstelling
nog wel halen van 20% minder beleidsambtenaren. Dat is af en toe een
beetje moeilijk te rijmen met de vraag om steeds meer beleidsbrieven en rapporten.
De WTO maakt overzichten, dus ik wil u wel toezeggen dat de Kamer halfjaarlijks
een overzicht krijgt. Ik hoop overigens wel dat dit dan tot een debat leidt,
want de vorige zomervakantie heb ik besteed aan de Doharonde in Genève.
Daar heb ik ook een hele beleidsbrief over geschreven. Ik dacht dat de Kamer
dan wel zou terugkomen uit het reces en er een spoeddebat over zou houden,
want het is mislukt, maar ik geloof dat die brief helemaal nooit besproken
is.
 Hoe staat het met de Doharonde? Juist nu het moeilijk gaat is het belangrijk
om dat proces af te ronden, maar het is een vreselijk slepend proces. Wij
wijzen niet alleen op de economische winst voor de wereld als geheel, maar
ook op de winst voor de ontwikkelingslanden, dit ook vanwege het feit dat
dit een verzekeringspolis is tegen vernieuwd protectionisme. Je trekt meer
mensen in het systeem.
 Gaat het lukken? Ik denk dat ik daar wat meer over kan zeggen na de G20-bijeenkomst
in september. Ik hoop dat men daar opnieuw een statement wil maken. Ik heb
een bezoek gebracht aan de nieuwe onderhandelaar namens de Amerikanen, ambassadeur
Kirk. De body language is goed. De heer Kirk is internationaal georiënteerd
en wil wel wat, maar hij heeft weer het Congres in zijn nek zitten, dat heel
goed kijkt naar iedere kleine concessie die hij doet en die weer specifieke
effecten kan hebben op de diverse staten. Het positieve is dat er een nieuw
team is. Er is een nieuwe Europese Commissaris, er komt een nieuwe minister
van Handel in India en er is een nieuwe Amerikaanse onderhandelaar. Dat oude
team van onderhandelaars was na al die uren in de green room ook wel een beetje
op elkaar uitgekeken. Na de G20 in september kunt u van mij een wat beter
onderbouwde duiding krijgen, zij het dat ik wel iets heb onthouden van een
gesprek met een technische onderhandelaar van de WTO, de heer Stevenson. Hij
zei: het stomste wat bewindspersonen kunnen doen, is een datum noemen voor
een nieuwe ministeriële conferentie, want dan stokken alle technische
overleggen en denkt iedereen: dan komt het op politiek niveau, dus wij doen
maar niets meer. Hij zei: laat ons dus lekker ons werk doen en als het bijna
zo ver is, pakt Lamy de telefoon, draven wij allemaal op en hopelijk komt
het er dan wel van. 
 De heer Ten Hoopen vroeg ook nog wat ik vind van een trade pledge, zoals
dat ook eerder is gedaan, in 1973. Ook dat is weer gebeurd bij de eerste G20-overeenkomst.
Vervolgens nam overigens een aantal landen niet direct protectionistische
maatregelen maar benutte wel de ruimte binnen hun WTO-regels om enkele zaken
te verhogen. Echt puur slecht handelsprotectio­nisme hebben wij nog niet
heel erg gezien. De heer Elias gebruikte de term "buitengewoon schadelijk".
Het is natuurlijk schadelijk, maar heel erg hebben wij het nog niet gezien
en als het dreigt op te treden, treden wij natuurlijk zowel in WTO-verband
als ook via commissaris Kroes hard op.
 Het punt van de non-trade concerns komt begin juli terug in een algemeen
overleg. Het kabinet vindt dit een heel belangrijk onderwerp. Op mijn initiatief
hebben wij ook de kabinetsvisie op handel en non-trade concerns geformuleerd.
Daarin nemen wij de stappen hoe wij dit willen benaderen: eerst multilateraal.
Daar waar multilaterale normen bestaan, gaan wij verder. Dan verbinden wij
het namelijk aan samenwerkingsakkoorden, gekoppeld aan handelsverdragen. In
bijzondere omstandigheden kunnen wij ook eventueel unilaterale maatregelen
nemen. Ook daarvoor geven wij weer een afwegingskader, maar – dit is
een antwoord op de vraag van de heer Vendrik – laat ik de WTO in Doha
klappen op de non-trade concerns? Het eerlijke antwoord is nee. Ik doe mijn
uiterste best om er alles in te fietsen wat de wereldhandel duurzamer kan
maken, maar als er een heel mooi bod op tafel ligt met 150 mld. welvaartswinst,
waarvan 100 mld. neerkomt bij de allerarmste landen, tel ik ook mijn knopen.
Dan zeg ik: het komt bij de volgende ronde, maak het alsjeblieft niet nog
ingewikkelder dan het nu al is. Dat is ook een antwoord op de vraag van de
heer Waalkens over de nieuwe structuur van de WTO. Het werkt niet zo lekker
om met 153 landen die allemaal een vetorecht hebben te onderhandelen. Daarom
zie je daarbinnen ook weer groepen ontstaan. Maar het is wel een van de weinige
multilaterale akkoorden en organisaties waarin ook de allerarmste landen een
eigen stem hebben, die net zo zwaar weegt als die van de Verenigde Staten.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Mijn fractie twijfelt er heel sterk aan of u uw uiterste best doet voor
de non-trade concerns. In uw brief en in uw inzet in WTO-verband zien wij
dat u vooral inzet op aanjagen en bespreken van non-trade concerns. Wij zien
dat u met protectionistische maatregelen wel de grenzen opzoekt en de grijze
vlakken exploreert om te kijken welke concrete maatregelen, zoals de border
tax adjustments, mogelijk zijn en dat u daarover alvast een discussie aangaat
omdat Nederland dit misschien overweegt te gaan doen. Het gaat ons erom dat
u veel concreter gaat worden in plaats van een algemeen verhaal te houden
hoe belangrijk non-trade concerns zijn.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Het kenmerk van non-trade concerns is natuurlijk dat je ze in internationaal
verband zult moeten nemen. Wij geven een afwegingskader. De cross border tax
adjustments zijn niet effectief. Zij treffen namelijk vaak de bedrijven die
exporteren. Dat zijn de bedrijven die het eigenlijk nog het beste doen. U
bent ook niet helemaal consistent als u aan de ene kant zegt dat het kinderwetje
van Van Houten ons leert dat je gewoon maar dingen moet doen omdat je ze zelf belangrijk vindt en dat het uitmaakt wat de effecten op de handel
zijn, maar aan de andere kant zegt: ja, maar als die anderen het niet doen,
gaan we belastingen heffen. Als je het belangrijk vindt, mag het wat kosten.
Ik ga de anderen echter niet dwingen.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Ik ben zeker niet inconsistent. Het gaat er vooral om dat het kabinet
concreet met maatregelen komt in WTO-verband om ervoor te zorgen dat wij ook
op internationaal niveau hoge standaarden krijgen op het gebied van duurzaamheid,
dierenwelzijn en biodiversiteitsbescherming. Dat zie ik dit kabinet niet doen.
Ik hoor de staatssecretaris denken in onmogelijkheden. De cross border tax
adjustments zouden niet werken. Wij hebben ze niet eens geprobeerd. Dat vind
ik jammer. Bij protectionistische maatregelen zoekt u wel de randen op van
wat mogelijk is binnen de WTO en ziet u andere mogelijkheden, maar als het
echt gaat om belangrijke waarden, gaat u aan de veilige kant zitten. U gaat
zich er weliswaar voor inzetten, maar dat is het dan.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Wij zijn niet voor de cross border tax adjustments, omdat die niet effectief
zijn en zelfs de meest kwetsbaren harder treffen. Ten aanzien van de non-trade
concerns hebben wij een afwegingskader. Wij proberen het eerst in multilateraal
verband voor elkaar te krijgen. Dan hebben wij die normen en kunnen wij ze
afdwingen, ook in allerlei handelsverdragen. Op sommige terreinen zijn wij
bereid unilateraal, uiteindelijk binnen WTO-verband, grenzen op te zoeken.
Dat is een hele stap vooruit.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Ik vind het jammer dat u nu zegt dat één maatregel niet
kan. Komt u dan eens met maatregelen die volgens u handig zijn om, als wij
de non-trade concerns hebben, de markten diervriendelijk en milieuvriendelijk
te maken. Komt u dan met concrete voorbeelden.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 In de brief staat een aantal voorbeelden van wat je kunt doen om duurzaamheid,
dierenwelzijn, milieu en biobrandstof te verankeren en te stimuleren, ook
wereldwijd. Ik geloof dat je het veel meer van de positieve kant moet benaderen
dan via de belastingen. Het staat echt in de brief en ik discussieer er graag
met u over in het algemeen overleg Maatschappelijk verantwoord ondernemen.
 Sinds het begin van de crisis is het opdrogen van de handelsfinanciering
mede oorzaak geweest van het vastlopen van de export en het verscherpen van
de crisis. Wij hebben een aantal maatregelen genomen. Ik werk samen met de
minister van Financiën aan het opnieuw op gang brengen van de handelsfinanciering.
Daar waar de commerciële partijen zich de afgelopen periode hebben teruggetrokken,
zie je dat de staat erin stapt, bijvoorbeeld bij exportkredietverzekeringen
voor Oost-Europa en Rusland. Ook ik las klachten over Atradius die zonder
aanzien des persoons aan de commerciële kant hele sectoren zou uitsluiten,
juist bedrijven die kunnen aantonen dat zij een heel goed debiteurenbeheer
hebben en op geen enkele manier extra risicovol zijn. Dat verbaast mij. Ik
heb in het verleden al gezegd dat wij tegen dat soort zwarte lijsten zijn.
Ik zal dat uitzoeken met Atradius en kom daarop schriftelijk terug. Juist
de exportfinanciering is de motor als wij economisch herstel krijgen.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Bedoelt u dat u met Atradius gaat overleggen hoe men zich in de toekomst
gaat gedragen ten aanzien van het maken van zwarte lijsten? Waarom duurt het
zo lang voordat er een regeling komt voor die omzetpolissen? Hoe lang moeten
wij er nog op wachten?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Het duurt zo lang omdat het ongelooflijk ingewikkeld is. De vraag is vooral
welke risico's de staat in zijn boeken neemt. Wij hebben een aantal dingen
in stand gehouden, terwijl de risico's zijn toegenomen. Door te blijven doen
wat wij deden, nemen wij dus al extra risico's. Ik wil goed kijken naar het
eigen risico van de bedrijven en de verzekeraars. Zij moeten het niet allemaal
op de staat afschuiven. Wij zijn in overleg met de verzekeraars en VNO-NCW
en komen zo snel mogelijk met aanvullende maatregelen. Met betrekking tot
Atradius wil ik precies weten wat die concrete klachten zijn en daarop ingaan,
want ze komen te vaak voor.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Mag ik ervan uitgaan dat wij nog voor het reces horen wat het kabinet
met de omzetpolissen gaat doen?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Ja, de Kamer krijgt voor het reces informatie over eventueel aanvullende
maatregelen. De Kamer krijgt voor het reces ook informatie over wat er precies
gebeurt met de zwarte lijsten en de sectorale klachten.
 De heer Vendrik vroeg of wij alle twintig aanbevelingen van Stiglitz steunen.
Het kabinet is daar heel nauw bij betrokken. De commissie-Stiglitz vergadert
op uitnodiging van collega Koenders in Nederland. Koenders is ook Special
Envoy bij de VN-conferentie eind juni. Wij geven dus zeer veel steun aan de
commissie-Stiglitz, maar of dat betrekking heeft op alle twintig aanbevelingen
durf ik niet te zeggen. Eind deze week gaat er een brief van minister Koenders
uit over de VN-conferentie inzake de economische crisis en de gevolgen voor
de ontwikkelingslanden. Die VN-confe­rentie is op 24 juni in New
York. In de brief wordt ingegaan op veel van de onderwerpen die de commissie-Stiglitz
noemt. Niet heel veel mensen hebben deze crisis voorspeld, maar Stiglitz heeft
behoorlijk raak geschoten met zijn boeken over eerlijke globalisering.
 Dan nog iets over vakantie in eigen land. Ik heb al vaker de vraag gekregen
waar ik deze zomer naar toe ga. Is dat allemaal protectionisme? Ik ben ook
staatssecretaris van Toerisme. Ik maak in het buitenland heel veel reclame
over hoe mooi Nederland is en hoe leuk het is om in Nederland op vakantie
te gaan. Ik roep alle buitenlandse toeristen op om naar Nederland te komen.
Het ministerie van Economische Zaken betaalt ook het Nederlands Bureau voor
Toerisme & Congressen. Dit bureau vertelt hoe mooi je kunt wandelen op
de Veluwe en hoe leuk het is om te zeilen op de Friese meren. Ik heb eerder
van de Kamer het verwijt gekregen dat ik in het verleden te weinig reclame
heb gemaakt voor toerisme in eigen land. Dus zeg ik: lekker weg in eigen land
voor degenen die nog niet weten waar ze naar toe moeten of die nog niet hebben
geboekt! Ik ben deze zomer ook in Nederland op vakantie, al betekent dat niet
dat ik al mijn vakanties altijd in Nederland zal vieren. Dat betekent ook
niet dat alle Nederlanders in Nederland op vakantie moeten. Het wil ook niet
zeggen dat het de hele zomer mooi weer zal zijn. Ik vrees dat
het af en toe zal regenen in de tent op de camping, maar het regent nooit
de hele dag.
 
 
 Dat is een mooi eind van de regen.
 Wij gaan direct door met de tweede termijn.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Op dit moment is een ander debat begonnen waar ik eigenlijk
naar toe moet. Mijn tweede termijn bewaar ik dus voor het debat op 1 juli
met de staatssecretaris van Economische Zaken.
 
 
 U laat zich verontschuldigen.
 Op verzoek van mevrouw Koşer Kaya schors ik een minuut.
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Voorzitter. De staatssecretaris geeft het belang van handel voor ontwikkeling
aan; ontwikkelingslanden moeten meedoen. Maar dat doen ze al, ook voor ontwikkelingslanden
geldt dat import en export zo'n 43% van het bbp uitmaken. Het gaat
om de manier waarop wij met elkaar handelen.
 Coherentie tussen handel en duurzaamheid is van essentieel belang. In
het kabinetsbeleid wordt deze duidelijke keuze vooralsnog niet gemaakt. De
brief over de non-trade concerns is naar onze smaak te vaag. Ik noem het stellen
van eisen, voorwaarden, criteria of hoe je ze wilt noemen ten aanzien van
arbeidsrechten, mensenrechten, milieubescherming en dierenwelzijn. Mogen wij
zo snel mogelijk, eventueel zelfs voor 1 juli wanneer wij weer spreken
over maatschappelijk verantwoord ondernemen, een nadere uitwerking ontvangen?
Ik breng in herinnering – mijn collega Harry van Bommel bracht dit punt
vorige week al in tijdens het debat van de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken – dat de regionale akkoorden van de VS met Peru onlangs mensen
het leven kostten. In deze akkoorden werd op geen enkele wijze rekening gehouden
met de rechten van de mensen aldaar. Nu bevolkingsgroepen zich verzetten tegen
de gevolgen van deze akkoorden, worden ze met harde hand en zelfs met geweren
teruggeslagen. Ziehier die gevolgen van vrijhandel als er geen eerlijke basis
aan ten grondslag ligt!
 Wij moeten daarom nu vastleggen dat Nederland zelf en in EU-verband zal
pleiten voor een eerlijke basis, voor criteria die op een goede manier de
rechten van mensen en dieren bij handelsakkoorden garanderen. Daarom dien
ik de volgende twee moties in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat ontwikkelingslanden niet per definitie gebaat zijn bij
vrijhandel;
 verzoekt de regering, in haar onderhandelingen over de diverse handelsakkoorden
zich in te zetten voor akkoorden die geen rem vormen op de ontwikkeling in
plaats van akkoorden die geen rem vormen op de vrijhandel,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Gesthuizen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 206(31371).
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 van mening dat de brief van het kabinet over de non-trade concerns te
weinig concrete maatregelen laat zien;
 verzoekt de regering, criteria op te stellen op het gebied van mensen-
en arbeidsrechten, dierenwelzijn en milieu die als leidraad kunnen dienen
bij dilemma's op het gebied van non-trade concerns en handel,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Gesthuizen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 207(31371).
 
 
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Voorzitter. Wij hebben tijdens dit debat te maken met verschillende definities
van wat protectionisme is. De rollen lijken wel omgedraaid. Een aantal maanden
geleden pleitte ik er in de Raad voor Concurrentievermogen voor om steun aan
bijvoorbeeld de Nederlandse industrie toe te staan en vond hierbij de heer
Jan Jacob van Dijk recht tegenover mij. Hij verweet mij economisch nationalisme.
Nu is het de heer Ten Hoopen die ronduit zegt dat protectionisme wat voorwaarden
en financiële instellingen betreft niet bestaat. Ik zou de staatssecretaris
willen vragen om eens met een definitie te komen. Hij zegt eigenlijk zelf
al dat wij in Nederland en in Europa binnen de interne markt in het grijze
gebied zoeken. Ontwikkelingslanden zouden dit wel eens heel goed protectionisme
kunnen noemen. Dit lijkt mij alle reden om de staatssecretaris te verzoeken
een duidelijke definitie te geven.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Voorzitter. Frankrijk koppelt miljarden steun voor Renault en Peugeot
aan de eis van banen in eigen land. Zwitserse banken hoeven voor binnenlandse
kredieten geen extra kapitaal aan te houden, maar voor buitenlandse kredieten
wel. Nederland geeft steun aan ING; de bank moet in ruil beloven voor 25 mld.
aan kredieten te verlenen aan Nederlandse bedrijven. Amerika: by America.
Groot-Brittannië: eigen banen eerst. Italië: Italiaans voedsel eerst.
Iedereen is toch tegen protectionisme? Als ik specifiek inzoom op de Nederlandse
situatie en vervolgens zie dat wij steun aan ING koppelen aan de voorwaarde
van 25 mld. aan kredieten aan eigen instellingen of pensioenfondsen
onder druk zetten om met name te beleggen in Nederland, dan kan ik dat niet
rijmen met de oproep van de Kamer en het kabinet om tegen protectionisme te
zijn.
 D66 is tegen protectionisme, omdat wij weten dat dit voor Nederland desastreus
zal zijn. Wij zijn immers afhankelijk van de internationale handel. Als rijke
industriële landen zo protectionistisch zijn, zal dit met name desastreus
zijn voor de ontwikkelingslanden.
 Als dan als argument wordt gegeven dat wij moeten kijken wat dat betekent
voor de Nederlandse markt en dat wij een nieuw evenwicht daarin moeten vinden,
zeg ik: ja, wij moeten altijd goed kijken. Door dit soort maatregelen is wel
degelijk sprake van protectionisme, sterker nog: van economische nationalisme.
Dat lijkt mij desastreus.
 Wat ik verder van dit kabinet wel heel interessant vond, was dat het CDA
eigenlijk zei dat wij individuele bedrijven moeten kunnen helpen. De minister
gaf aan – ik heb dat genoteerd – dat voorwaarde zou kunnen zijn
dat bedrijven systeembedrijven zijn. Ik ben nieuwsgierig naar drie voorbeelden
van bedrijven die systeembedrijven zouden kunnen zijn. Wat bedrijven echt
nodig hebben, is dat de arbeidsmarkt losgetrokken wordt en dat zij gemakkelijk
krediet kunnen krijgen. Vandaag stond weer een artikel in de Volkskrant waarin
wordt aangegeven dat ook de grote bedrijven geen kredieten krijgen. Nodig
is dat wij gewoon moeten durven hervormen.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Ik heb geen vraag aan mevrouw Koşer Kaya, maar als zij mij citeert,
zou ik het op prijs stellen dat zij mij correct citeert.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Ik geloof dat ik tegen de schenen van de heer Ten Hoopen heb geschopt.
Het was toch wel heel erg duidelijk.
 
 
 Het was geen vraag.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Hij maakte een opmerking waar ik op reageer. Hij wil dat individuele bedrijven
geholpen worden. Deze minister wijst dat niet af. Dat lijkt mij toch nieuw.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Voorzitter. Dank aan de minister en de staatssecretaris voor hun antwoorden.
Het is goed dat het kabinet de CDA-visie deelt dat protectionisme op zichzelf
een verkeerde route is. Stimulering om uit de crisis te komen, prima, maar
geen beschermingsconstructies opwerpen waardoor onze welvaart op het spel
komt te staan.
 Ik heb nog een vraag over het Globaliseringsfonds. Als het midden- en
kleinbedrijf onvoldoende gebruik kan maken van het Globaliseringsfonds, is
de minister dan bereid om eventueel de criteria daarvoor aan te passen? Het
midden- en kleinbedrijf is toch ook de drager van onze economie.
 Ik ben het met de minister eens dat bedrijven zelf verantwoordelijk zijn
voor hun ondernemingsbeleid, maar de crisis die wij nu meemaken is ongekend.
Het kan dus voorkomen dat bedrijven een beroep doen op de overheid. Daarom
is uit voorzorg een analyse nodig om te komen tot toetsingscriteria. Wij zien
die graag voor oktober. Daarom dien ik de volgende motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de overheid individuele bedrijven in de financiële
sector heeft geholpen;
 constaterende dat steeds meer bedrijven buiten de financiële sector
in problemen raken door de huidige economische crisis;
 van mening dat de financiële sector een uitzonderlijke sector is
wat betreft systeemrelevantie voor de Nederlandse economie;
 van mening dat daarom met directe overheidssteun aan bedrijven –
buiten het generieke instrumentarium om – terughoudend en zorgvuldig
moet worden omgesprongen;
 van mening dat een relevante vraag is onder welke uitzonderlijke omstandigheden
en vanuit welke economische legitimering de overheid deze bedrijven die in
moeilijkheden zijn geraakt, kan en wil ondersteunen;
 voorts van mening dat deze afweging niet ad hoc per individueel geval,
maar op basis van vaste criteria gemaakt moet worden;
 verzoekt de regering om de Kamer te informeren over de voorwaarden waaronder
bedrijven in moeilijkheden kunnen worden geholpen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Ten Hoopen en Gesthuizen. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 208(31371).
 
 
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Het is mooi om te zien dat het CDA samen met de SP zo'n motie kan indienen.
 Eigenlijk vraagt de heer Ten Hoopen om criteria te ontwikkelen voor het
geval dat bedrijven – en dan denk ik individuele bedrijven, je zult
dat steeds moeten checken – in moeilijkheden komen. Als ik ongelijk
heb, moet hij dat aangeven. Als je via innovatie, hervorming of ontwikkeling
bedrijven helpt, prima. Maar individuele bedrijven helpen en dat aan voorwaarden
verbinden, heeft echt bepaalde gevolgen voor de staatskas.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Wij zijn zover nog niet. Ten HoopenIk vraag om een analyse en eventueel
om criteria. Meer vraagt de motie niet.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Op het moment dat hij om een analyse en criteria vraagt, zegt de heer
Ten Hoopen in feite dat bedrijven die in moeilijkheden zitten individueel
moeten worden geholpen. Dat heeft wel degelijk effect op onze staatsschuld.
De jongeren, waar hij en ik voor opkomen, de toekomstige generatie, mogen
straks de rekening betalen.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Wij spreken nog helemaal niet over geld. De motie vraagt niet anders dan
om een analyse en toetsingscriteria. Daarna zijn wij pas aan de vervolgvragen
toe.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ik heb een korte, feitelijke vraag. Is het aan het eind van het proces,
dat de heer Ten Hoopen met de indiening van deze motie inzet, mogelijk dat
er steun wordt verleend aan een individueel bedrijf in Nederland?
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Dat weet ik niet, want ik heb eerst de criteria nodig. Ik kan daar nu
nog geen antwoord op geven.
 Ik vraag de minister c.q. de staatssecretaris of het crash team succesvol
is. De WTO-onderhandelingen lopen nu. Er zijn sterke aanwijzingen dat de staalindustrie
aan de vooravond staat van een nieuwe ronde antidumpmaatregelen. Met name
de Verenigde Staten schijnen bijzondere antidumpmaatregelen te treffen. Dat
raakt Nederland nu hard. Deze gehaaide vormen van antidumping mogen niet in
het nieuwe WTO-akkoord komen. Ik verneem graag van de staatssecretaris of
dit ook zijn inzet is.
 
 
 
 De heer
 Graus
 PVV
 
 Voorzitter. Ik heb in eerste termijn een hele waterval aan woorden gebruikt
over wat de G20-landen allemaal hebben gedaan voor burgers en bedrijven. Ik
heb er één punt uitgelicht, namelijk de lastenverlichting. Ik
heb er weinig of niets meer over gehoord. Er zijn wel veel zaken aan de orde
geweest om mijn vragen te pareren. Ik wil toch nog graag een reactie krijgen,
hoewel ik er op terugkom in mijn motie.
 Ik ben het niet eens met de minister over de energiebedrijven. Energiebedrijven
behoren gewoon in Nederlandse handen te blijven, of dat nu het Rijk of lagere
overheden zijn. Dat is een primaire levensbehoefte en dat blijf ik zeggen
totdat ik er dood bij neerval.
 Voordat ik mijn motie indien, wil ik toch nog een opmerking over de staatssecretaris
maken. Hij heeft de vorige keer gezegd dat het helemaal zo gek nog niet zou
zijn als mensen op vakantie in eigen land gaan. Ik prijs hem daarvoor. Wij
hebben grote meningsverschillen gehad, zoals laatst nog over de Postwet, maar
eerlijk is eerlijk: dit is een gezonde vorm van patriottisme. Het heeft niets
te maken met niet mogen of moeten. De staatssecretaris heeft puur een advies
gegeven en ik prijs hem daarvoor. Ik vind ook dat meer mensen op vakantie
in Nederland moeten gaan. Daar is niets mis mee; Nederland is het mooiste
land van Europa.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de G20-landen diverse maatregelen hebben getroffen om
de financiële positie van hun burgers en bedrijven ten tijde van deze
wereldcrisis te verbeteren;
 verzoekt de regering, in navolging hierop ter verkrijging van een gelijk
speelveld de positie van onze burgers en het Nederlandse bedrijfsleven te
ondersteunen door lastenverlaging,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Graus. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 209(31371).
 
 
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Voorzitter. Vandaag dreigen wij tijdens dit debat redelijk onverwacht
een historisch moment mee te maken. Het is het moment waarop wij na 25 jaar
weer serieus beginnen met een proces, dat zou kunnen uitmonden in steunverlening
aan individuele bedrijven.
 Ik herinner mij nog buitengewoon goed de derde ronde van de verhoren tijdens
de RSV-enquête van de zomer 1984 in de Oude Zaal. De heer Van Houwelingen
van de CDA-fractie werd ondervraagd en hij zei dat men wel wist dat het verkeerd
was om weer opnieuw steun te geven aan een onderdeel van het RSV-scheepsconcern.
Maar ja, de dominees en de vakbonden zaten op de publieke tribune en de maatschappelijke
druk was groot en daarom deden zij het maar weer. "Hadden we nooit moeten
doen", aldus de heer Van Houwelingen in 1984. Individuele steunverlening aan
bedrijven draagt het risico in zich dat bedrijven worden gesubsidieerd die
niet gezond zijn. Men doet dat met de beste bedoelingen om werkgelegenheid
te behouden, maar dat is vaak werkgelegenheid die één of twee
jaar later toch verloren gaat waarbij intussen miljoenen aan belastinggeld
door het putje zijn gespoeld. Er dreigt bij individuele steunverlening het
gevaar van politieke bevoordeling, van oneerlijke afwegingen en er dreigt
het gevaar van een perverse prikkel om niet hard genoeg te lopen voor het
management. De VVD wil er indringend voor waarschuwen om deze onverstandige
weg niet op te gaan. Ik wijs in dit verband op de motie-Ten Hoopen. Als we
dan die weg op gaan, willen we de criteria zo snel mogelijk hebben. Dan willen
we voor de zomer weten waar we aan toe zijn en hoe die toetsing eruit ziet.
 Tot slot twee korte punten naar aanleiding van het protectionisme. Wij
zijn het er helemaal mee eens dat de Europese Commissie harder moet optreden.
Ook de WTO moet op het vinkentouw zitten. Mijn laatste opmerking betreft minister-president
Balkenende en de pensioenfondsen. Mevrouw Koşer Kaya heeft eigenlijk
wel een beetje gelijk. Dat was een verkeerd signaal, maar het is een dode
letter, want uiteindelijk – dat heeft de staatssecretaris ook toegegeven –
gaat het pensioenfonds er zelf over hoe het zijn geld belegt en dus zullen
we er niet zo veel last van hebben.
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Mevrouw de voorzitter. Ik dank de minister en de staatssecretaris voor
hun reactie op mijn inbreng. Het is een absoluut ongelijke strijd tussen kapitaalkrachtige
landen en ontwikkelingslanden. Wij willen in principe geen individuele bedrijven
steunen. Binnen de kaders die in Europa zijn gesteld, is dit een route die
alleen maar begaanbaar is onder de criteria die in Europa zijn
vastgelegd. Vervolgens kun je een prioritering aanbrengen, maar onze inzet
is niet om individuele bedrijven te steunen. Wij zijn voor een afwegingskader
waarbinnen het kabinet opereert indien zich gevallen voordoen van uitzonderlijk
belang. Dat gebeurt nu ook. Ik wijs op het crisismaatregelenpakket met deeltijd-WW.
Dat gaat naar individuele bedrijven, maar dat loopt langs een andere route.
Waarschijnlijk gaan we weer terug naar een vorm van industriebeleid om onze
duurzaamheidsdoelstellingen te halen. De nieuwe uitdagingen op het terrein
van milieu, water en klimaatveranderingen; al die zaken zullen nopen tot wat
scherpere keuzes met een smal budget. Financiële instellingen moet je
anders benaderen dan individuele bedrijven. Het open systeem van onze financiële
instellingen noopt ons om de geldstromen gaande te houden. In het kader van
het pakket crisis- en herstelmaatregelen, waar wij nog verder over zullen
spreken, zullen wij met name de nadruk moeten leggen op een duurzame ontwikkeling
binnen gezonde bedrijven. De Lissabonagenda en research en development zijn
van eminent belang in onze samenleving en in ons bedrijfsleven.
 Dan nog een opmerking over het budgettaire stimulansenpakket van de EU.
Er is gereageerd op het Globaliseringsfonds en de EIB. Ook Nederland is actief
in het aanbrengen van projecten. Wij zijn benieuwd wanneer wij daar de resultaten
van krijgen en welke projecten worden ingediend.
 Ik ben blij met de toezegging van de staatssecretaris met betrekking tot
de exportverzekeringsmaatschappijen. De klachten die wij krijgen zijn namelijk
hardnekkig. Daar moeten we echt iets mee doen.
 De staatssecretaris merkte met betrekking tot de WTO op dat wij de zaken
niet extra moeten compliceren, maar het linken van de ILO-overeenkomst aan
het biodiversiteitsverdrag is toch een onderdeel van eerlijke handel, zou
ik zeggen.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 De heer Waalkens wijst individuele hulp aan bedrijven af. Mooi, zeg ik.
Als wij al bedrijven helpen, dan via innovatie, hervormen en ontwikkelen.
Hij zegt daarbij: behalve in uitzonderlijke gevallen. Kan hij invullen aan
welke uitzonderlijke gevallen hij denkt?
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 De oproep van collega Ten Hoopen is om eens te kijken of je een afwegingskader
zou moeten maken binnen het stramien dat wij hebben. Een van de criteria die
je daarin zou kunnen opnemen, is het criterium "uitzonderlijke gevallen".
Ik kan ze zo niet bedenken. Ik kan mij criteria voorstellen als "nationaal
belang" of "regionaal belang". Je moet dan niet alleen kijken naar de werkgelegenheid
in dat gebied, maar naar de gehele uitstraling naar buiten. De situatie in
Duitsland met de steun aan Opel moet in Europa wat beter bekeken worden. Ik
wil niet zeggen dat het geen uitzonderlijk geval is, maar wij moeten dat brute
protectionisme te vuur en te zwaard bestrijden.
 
 
 Dit is een tweede termijn, mevrouw Koşer Kaya.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Als in Frankrijk allerlei hulp geboden wordt aan autofabrikanten ...
 
 
 Wat is uw vraag?
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Wij wijzen dat af. Als wij straks hetzelfde doen, is het toch ook een
vorm van protectionisme? Mijn tweede vraag gaat over die uitzonderlijke gevallen.
Welke bedrijven zouden daar dan onder vallen volgens u?
 
 
 Die vraag heeft de heer Waalkens al beantwoord. Dat kan hij niet verzinnen.
 
 
 
 De heer
 Waalkens
 PvdA
 
 Wij zijn aan hetzelfde eind van het touw aan het trekken.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Voorzitter. Ik dank beide bewindslieden voor hun antwoord. Het is alleen
jammer dat de staatssecretaris meent dat de Partij voor de Dieren inconsistent
zou zijn in haar aanpak voor een wereld die diervriendelijk, milieuvriendelijk
en duurzaam is. Wij zijn voor een wereld met eerlijke kansen voor ontwikkelingslanden.
Wij willen dat de overheid haar eigen verantwoordelijkheid neemt door diervijandige
en milieuonvriendelijke productie af te bouwen, zoals dat ook is gebeurd bij
het verbod op kinderarbeid. Om vervolgens te voorkomen dat dier- en milieuonvriendelijke
producten op onze markt binnenkomen, dienen wij aan die producten dezelfde
eisen te stellen als aan onze eigen producten. Het is dus én, én.
De crises die ons teisteren, nopen ons tot het nemen van deze maatregelen.
 Dit kabinet blijft bij de non-trade concerns steken in goede voornemens.
Vandaar mijn volgende concrete motie.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de voorzitter van de EU pleit voor het opnemen van dierenwelzijn
in non-trade concerns;
 constaterende dat dierenwelzijn wereldwijd meer prioriteit krijgt;
 verzoekt de regering, specifieke non-trade concerns Thiemeop het gebied
van dierenwelzijn (zoals op het gebied van huisvestingssystemen en slachtmethoden),
inclusief de mogelijkheid van een verbod op de export vanuit Nederland van
dieronvriendelijke huisvestingssystemen te bepleiten in WTO-verband,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 210(31371).
 
 
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Ik heb het in interrupties gehad over kwalijke Europese dumpingspraktijken
van agrarische producten op de markten van ontwikkelingslanden.
Dat brengt deze landen in ernstige problemen. Vandaar mijn volgende motie.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat ontwikkelingslanden een eerlijke kans moeten krijgen om
hun interne markten te ontwikkelen;
 verzoekt de regering, zich sterk te maken voor de mogelijkheid dat lokale
markten in ontwikkelingslanden beschermd worden tegen de import van gesubsidieerde
producten uit de westerse landen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 211(31371).
 
 
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Mevrouw de voorzitter. Ik ga alleen in op de vragen die mij zijn gesteld
en op de moties die op mijn terrein liggen. De staatssecretaris zal de andere
moties behandelen.
 Ik ben het zeer met de heer Ten Hoopen eens. Je moet geen beschermingsconstructies
creëren, want dat leidt niet tot sterke bedrijven wanneer de crisis is
afgelopen. Dat is een belangrijk uitgangspunt, waar ik dadelijk op terugkom
als ik over de moties spreek.
 De heer Ten Hoopen vroeg om de criteria van het globaliseringsfonds aan
te passen. Die criteria zijn net aangepast. Dat betekent dat wij het daar
op dit moment mee moeten doen. Wij moeten eerst kijken of het werkt. De ruimte
voor het midden- en kleinbedrijf is vergroot. Zoals ik al heb aangegeven,
is er in Nederland een overleg tussen de bedrijven, de sectoren en de minister
van Sociale Zaken. Het ligt met name op zijn terrein. Als daaruit iets te
melden valt, hoort de Kamer dat van de minister van Sociale Zaken. Ik denk
dat wij het werk moeten laten waar het gedaan moet worden.
 Dat brengt mij bij de motie die is ingediend. Ik ga tegelijkertijd in
op de opmerkingen die daarover gemaakt zijn. Laat ik beginnen bij u, mijnheer
Elias. Subsidieer geen ongezonde bedrijven, zegt u. U hebt gelijk. Zorg ervoor
dat er geen oneerlijke bevoordeling of geen politieke willekeur plaatsvindt.
U hebt gelijk. Dat betekent dat wij heel voorzichtig moeten zijn met dit soort
zaken. U hebt gelijk. Naar mijn inschatting is de motie niet bedoeld om het
signaal af te geven dat wij individuele bedrijven gaan steunen, maar bedoeld
om voor de Kamer de afwegingen van het kabinet als bedrijven om steun aankloppen
transparant te maken. Meer niet. De motie spreekt over terughoudendheid en
zorgvuldigheid. Daarmee sluit de motie aan bij wat de heer Waalkens heeft
gezegd. Ik ben het daarmee eens. Een oordeel over de motie wil ik overlaten
aan de Kamer.
 De heer Elias vraagt om de motie voor de zomer uit te voeren. Dat lijkt
mij lastig. Volgende week gaat de Kamer over de motie stemmen en daarna heb
ik nog precies tien dagen voordat de Kamer met reces gaat. Ik zeg graag toe
dat ik, als de motie wordt aangenomen, zo spoedig mogelijk na het reces bij
de Kamer hierop terugkom. Ik ben het er zeer mee eens dat wij heel goed moeten
oppassen met wat wij doen. Als wij iets doen, moet dat passen binnen de staatssteunregels
die wij binnen de EU hebben afgesproken. Deze opmerking geldt ook voor de
heer Waalkens.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Dat aankloppen, kan dat leiden tot het verstrekken van individuele hulp?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Die vraag is terecht. Maar juist omdat er geen sprake mag zijn van overschrijding
van de staatssteunregels en dergelijke, denk ik dat het verstandig is om te
doen wat de heer Ten Hoopen vraagt, namelijk om de Kamer te informeren over
de voorwaarden waaronder bedrijven in moeilijkheden kunnen worden geholpen.
Eerder kan ik de vraag van de heer Elias niet beantwoorden.
 
 
 
 Mevrouw
 Koşer Kaya
 D66
 
 Als er criteria zijn gemaakt, zullen individuele bedrijven aan die criteria
moeten voldoen. Dat betekent volgens mij dat zij individueel om hulp vragen.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Nee, dat betekent het niet. Ik heb niet voor niets gezegd dat wij zeer
terughoudend moeten zijn met steun verlenen aan individuele bedrijven. Wel
vind ik het nuttig om helder te hebben op welke manier je een afwegingskader
kunt betrekken bij een eventuele vorm van steun. Het is de vraag wat deze
steun zal inhouden. Het kunnen ook leningen zijn, zoals dat in Duitsland gebeurt.
In elk geval zal het moeten passen binnen de staatssteunregels. Als land kun
je dus niet zomaar steun geven. Het is niet alleen de vraag of je het doet,
maar ook hoe je het doet: generiek, tijdelijk, tijdig en doeltreffend.
 
 
 Dit onderwerp komt nog uitvoerig terug in de Kamer. De minister vervolgt
haar betoog.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik hoef alleen nog maar de motie van de heer Graus over de lastenverlichting
te bespreken. Wij hebben natuurlijk het aanvullend beleidspakket naar de Kamer
gestuurd en ook besproken. In het pakket zit bijvoorbeeld het voorstel tot
vermindering van de administratieve lasten. Er wordt veel geld besteed aan
generieke instrumenten om bedrijven en burgers een steun in de rug te geven.
Wij laten het tekort oplopen. De automatische stabilisatoren die in feite
ertoe leiden dat bij teruglopende staatsinkomsten er geen teruglopende staatsuitgaven
zijn, maken dat wij praten over een bedrag van 40 mld. Waar praten wij dan
nog over? Als ik kijk naar de koopkracht van burgers in 2009, dan is er nog
altijd sprake van plus 1,75%. Er is dus geen enkele reden om positief
te adviseren over de motie van de heer Graus. Ik ontraad het aannemen van
deze motie.
 
 
 
 De heer
 Graus
 PVV
 
 Ik heb het heel slim gedaan, want ik heb onder de lastenverlaging niet
alleen administratieve lastenverlaging maar ook belastingverlaging laten vallen.
Is de minister het met mij eens dat de mkb'ers en de consumenten degenen zijn
die ons uit het diepe dal kunnen halen en die dus het gouden koppel vormen?
Want hoe meer consumenten kunnen consumeren en hoe meer mkb'ers
kunnen verhandelen, hoe sneller wij uit het dal van de economische crisis
kunnen komen.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat is maar ten dele, het is een van de aspecten. De problemen in Nederland
zijn vooral veroorzaakt doordat wij een open economie hebben en enorm afhankelijk
zijn van export. Waar de vraag in de hele wereld enorm is teruggelopen zie
je dat dat met name Nederland raakt. Wat de heer Graus zegt, is een onderdeel
van het geheel. Wij hebben een aantal maatregelen genomen en ik zie geen reden
om op dit moment extra maatregelen voor te stellen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Voorzitter. Ik dank de diverse fracties voor hun inbreng in tweede termijn.
 De heer Ten Hoopen vroeg of dat crash team succesvol is. Ja en nee. Ja
omdat wij zaken aan de orde kunnen stellen, ja omdat economische diplomatie
goed werkt voor bedrijven en ook benut wordt door bedrijven, nee omdat er
nog wel eens vormen van protectionisme zijn die wij niet hebben kunnen bestrijden
en nee omdat bedrijven ons niet altijd weten te vinden. Ik wijs bedrijven
erop dat ambassades zich graag inzetten voor het Nederlandse bedrijfsleven
en Nederlandse bedrijven op die manier ook steunen, mijnheer Elias. Het is
ook heel goed dat wij op die manier steun verlenen aan Nederlandse bedrijven.
Ik snap niet waarom dat nu opeens een schande is. Dat crash team heeft wel
degelijk een aantal zaken succesvol aan de orde kunnen stellen.
 De heer Ten Hoopen vroeg ook naar antidumping, met name op het terrein
van staal. Er is inderdaad een probleem met het oneerlijk afronden van staal
in de Verenigde Staten. Dat stellen wij iedere keer aan de orde. De inzet
van Nederland, Europa en de rest van de wereld is dat het niet meer mag. Je
ziet overigens dat de Amerikanen er behoorlijk wat van kunnen met hun slimme
protectionisme. Alles is opeens staatsveiligheid waardoor Nederlandse bedrijven
geen dijken meer kunnen aanleggen. Dat doet het leger nu, met alle vreselijke
gevolgen van dien, zoals in New Orleans. Het is goed dat wij soms handelsdefensieve
instrumenten hebben en ook kunnen inzetten als wij de Chinezen of de Amerikanen
eens een tikkie terug willen geven. Dan wil ik wel over dat instrumentarium
blijven beschikken, ook na Doha, maar je mag het niet zomaar inzetten. In
2008 zijn er veertien nieuwe antidumpingsonderzoeken gestart en vijf vrijwaringsonderzoeken.
 Voorzitter. Ik ga naar de moties. De eerste van het lid Gesthuizen vraagt
om ons in te zetten voor akkoorden die geen rem zetten op de ontwikkeling,
ik zou het willen omdraaien, die de ontwikkeling stimuleren, omdat dat uiteindelijk
belangrijker is dan vrijhandel. Ik zie die motie als ondersteuning van ons
beleid. Wij werken met een asymmetrisch instrumentarium juist om die ontwikkelingsdimensie
mee te nemen. Omdat het een ondersteuning van het beleid is, laat ik het oordeel
aan de Kamer.
 Met haar tweede motie heb ik wel enige moeite, want daar staat in dat
wij te weinig concrete maatregelen laten zien. Wij geven een afwegingskader
en dat is genuanceerd vanwege de noodzakelijke individuele benadering; case
by case. Milieu is niet hetzelfde als kinderarbeid of dierenwelzijn. Ook de
wijze waarop het internationaal in andere verdragen verankerd is, verschilt.
Die motie wil ik toch ontraden.
 Mevrouw Thieme vraagt in haar motie om het opnemen van dierenwelzijn in
de non-trade concerns. Daarover zijn wij het eigenlijk wel eens, wij willen
dat ook. Mijn insteek is de afronding van de Doharonde, want dat is in ieders
belang. Als een non-trade concern die afronding zou blokkeren, dan doen wij
het na de Doharonde. Als er speelruimte is in deze ronde, dus als die niet
in gevaar komt als wij nu al dierenwelzijn opbrengen, dan zal ik dat natuurlijk
doen en ook bepleiten. Ik zie wel wat problemen in de praktische uitwerking.
Ik weet eerlijk gezegd niet wat een huisvestingssysteem precies is en hoe
je een exportverbod kunt handhaven. Mag ik mevrouw Thieme vragen om haar motie
aan te houden en dit onderwerp te bespreken tijdens een algemeen overleg?
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Voorzitter. Ik wil mijn motie even toelichten. Wij hebben hierover een
debat gehad met minister Verburg van Landbouw. Zij zei dat een kooihuisvestingssysteem
voor kippen in Nederland wordt verboden, zodat het niet meer mag worden gebruikt.
Zij zei echter ook dat zij in het kader van de WTO geen exportverbod voor
het verkopen van deze systemen kon instellen. Ik vraag de staatssecretaris
of hij zich wil verdiepen in de dierenwelzijnsproblematiek, zodat hij straks
in de WTO-overleggen stevig staat. Daarnaast vraag ik hem om zich in te spannen
om de mogelijkheid van een dergelijk exportverbod onderwerp van discussie
te maken in WTO-verband.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Inderdaad wist ik niet wat een kooihuisvestingssysteem voor kippen is.
Dierenwelzijn willen wij wel als non-trade concern agenderen; als het even
kan nu, maar in ieder geval voor de volgende ronde. Collega Verburg heeft
uiteraard gelijk dat het opleggen van zo'n exportverbond nu niet mogelijk
is. Ik moet de motie ontraden, omdat de praktische uitwerking ervan onmogelijk
is. U kunt de motie echter ook aanhouden, zodat we haar kunnen bespreken in
het overleg over de non-trade concerns begin juli.
 
 
 
 Mevrouw
 Thieme
 PvdD
 
 Ik zal dat overwegen. In ieder geval vind ik het van belang
om dit, in plaats van te denken dat het niet kan, eerst in WTO-verband te
bespreken. Ik zie dat het kabinet niet doen en dat is jammer.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Nogmaals, in de brief over de non-trade concerns staat dat wij het initiatief
hebben genomen om dit te bespreken in alle internationale fora. Ik geef u
niet veel kans dat dit in deze Doharonde gaat lukken, maar anders in de ronde
daaropvolgend. Ik ontraad de motie met haar huidige formulering, maar hoe
wij omgaan met dierenwelzijn binnen de non-trade concerns, staat op de agenda
van de vergadering in juli. U kunt de motie dus ook aanhouden.
 Ten slotte de laatste motie, die de regering vraagt om zich sterk te maken
voor de mogelijkheid dat lokale markten kunnen worden beschermd tegen de import
van gesubsidieerde producten uit westerse landen. De regering maakt zich daar
al sterk voor. Nederland en Europa pleiten voor asymmetrie: de allerarmste
landen kunnen een deel van de eigen markt afschermen tegen import vanuit het
Westen. Ik zie deze motie als ondersteuning van het beleid.
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 Ik dank de staatssecretaris voor zijn antwoorden. Wij stemmen volgende
week dinsdag over de moties.
 
 
 De vergadering wordt van 13.50 uur tot 14.35 uur geschorst.
 
 
 Op de tafel van de Griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die
lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat
daarmee wordt ingestemd.