Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1998 (25600 XVI)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 1040-1064

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-03-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 22, pagina 1040-1064

03-03-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25600-XVIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake het correctief referendum (25153)Pagina 1039-1039
Presentie en opening (dinsdag 3 maart 1998)Pagina 1037-1037
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Regeling van de inwerkingtreding van de algemene maatregel van bestuur van 26 maart 1996 tot wijziging van het Besluit vergunningen koolwaterstoffen continentaal plat 1996 (willekeurige afschrijving) (Stb. 214) (24671); - Regels ter bescherming van het Antarctisch milieu ter uitvoering van het Protocol betreffende milieubescherming bij het Verdrag inzake Antarctica (Wet bescherming Antarctica) (25211)Pagina 1039-1040
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1998 (25600 XVI)Pagina 1040-1064
Herdenking Annemarie Grewel, lid en tweede ondervoorzitter van de Eerste KamerPagina 1037-1039
Behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet van de bepalingen inzake de verdediging (25367, R1593)Pagina 1064-1080
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 3 maart 1998)Pagina 1111-1111
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1998 (25600 XVI)Pagina 1085-1110
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van enkele onderwijswetten in verband met het onderwijs in allochtone levende talen en enkele technische aanpassingen (25176)Pagina 1080-1085
Lijst van besluiten (dinsdag 3 maart 1998)Pagina 1110-1111

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 124 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1998 (25600 XVI).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Michiels van Kessenich-Hoogendam (CDA):Voorzitter! Op de sprekerslijst staat mijn naam, maar ik spreek deze tekst
uit namens collega Jos Werner. De CDA-fractie had hem aangewezen om samen
met collega Hannie van Leeuwen dit begrotingsdebat te voeren. Helaas kan de
heer Werner vandaag niet aanwezig zijn wegens treurige familieomstandigheden.
Ik spreek vandaag zijn tekst uit, die hier en daar iets is aangepast.Voorzitter! De vier jaren paars zijn voor de zorgsector in veel opzichten
magere jaren geweest. De oorzaak daarvan ligt voor een groot deel besloten
in het regeerakkoord. Ik wijs op het daarin vastgelegde – en nu door
iedereen erkende – veel te krappe budgettaire kader dat, ondanks een
ongekende economische groei en de vele meevallers voor de minister van Financiën,
niet wezenlijk is bijgesteld, zelfs niet toen in de tweede helft van de kabinetsperiode
de problemen in de vorm van groeiende wachtlijsten zich duidelijk begonnen
af te tekenen en de middelen volstrekt ontoereikend bleken te zijn om aan
de toenemende behoefte aan zorg als gevolg van vergrijzing en technologische
ontwikkelingen tegemoet te kunnen komen. De zorgsector heeft niet mogen delen
in de welvaartsverbetering van de afgelopen jaren.De antwoorden op de schriftelijke vragen ter voorbereiding van de begrotingsbehandeling
in de Tweede Kamer laten een interessant staatje zien inzake de uitgavenontwikkeling
in de zorgsector in procenten van het bruto binnenlands product. In 1993 waren
de uitgaven voor de zorgsector nog 9,7% van het BBP. In 1998 is dit gedaald
naar 8,8%. Wij danken de minister voor de internationale vergelijking van
de zorguitgaven, zoals gevraagd door de fractievoorzitter van het CDA tijdens
de algemene politieke beschouwingen in deze Kamer. Geconcludeerd kan worden
dat, op Zweden na, in geen enkel land een dergelijke reductie is opgetreden.
Deze reductie is tot stand gekomen met veel pijn in de zorgsector en toenemende
wachtlijsten. Wij vinden dit een zorgelijke ontwikkeling; magere jaren in
letterlijke zin.Ook mager is de visie op de inrichting van de zorgsector in verband met
het wegnemen van knelpunten. Ook hiervan ligt de oorzaak in het regeerakkoord.
Bij de formatie was het duidelijk dat de visie op de inrichting van het bestel
van de gezondheidszorg tussen de coalitiepartners dermate uiteen liep dat
over een meer fundamentele benadering van de verdere ontwikkeling van de zorgsector
geen overeenstemming kon worden bereikt. Dit kwam tot uitdrukking in de zogenaamde
"no regret"-passage, waarin de afspraak is vastgelegd dat geen stappen zouden
worden gezet die niet zouden passen binnen de visie van één
van de coalitiepartners. Ieder van de regeringspartijen wilde zijn eigen voorkeur
voor de toekomst openhouden. Ook dat is geen goed uitgangspunt geweest voor
de bewindsvrouwen om de vele knelpunten die zich in de gezondheidszorg voordoen
met een consistent beleid te kunnen aanpakken. Het was dus iedere keer opnieuw
zoeken naar wat haalbaar was. Pragmatisch beleid, wij noemen het ad-hocbeleid,
om binnen de smalle marges van het "no regret"-beleid een aantal knelpunten
in de zorgsector aan te pakken. Ook in visie een magere periode.Aan het begin van deze kabinetsperiode heeft onze fractie al gewaarschuwd –
zij heeft deze waarschuwing daarna meermalen herhaald – voor het risico
dat de opeenstapeling van de pragmatische maatregelen wel eens kan uitlopen
op een toenemende wanorde. Helaas moeten wij constateren dat wij daar steeds
meer gelijk in krijgen. Het gejojo met maatregelen is niet gering geweest.
Het kunstgebit ging eerst uit het ziekenfonds en toen weer erin. Eigen bijdragen
werden een aantal malen ingevoerd, vervolgens aangepast, gewijzigd of afgeschaft.
Marktwerking in de thuiszorg werd ingevoerd, maar zodra de chaos die deze
opleverde, duidelijk werd, werd de marktwerking weer afgeschaft. De knip in
de thuiszorg werd ingevoerd en een jaar later weer afgeschaft. Veel bestuursdrukte,
heel veel bureaucratiekosten, veel reparatie, maar weinig resultaten.Natuurlijk waren er ook incidenteel successen. Ik noem de Wet geneesmiddelenprijzen
en de wijze waarop de al jaren bestaande problematische situatie rond de bekostiging
van de specialistische hulp is aangepakt. Wij moeten de effecten daarvan op
langere termijn echter afwachten. Het valt nog te bezien of het geen Pyrrusoverwinningen
zijn. Recentelijk al moesten de prijzen van geneesmiddelen omhoog gaan, enkel
en alleen doordat de koers van het Britse pond was gestegen. Daardoor werden
de geneesmiddelen in een van de referentielanden duurder. Conform de prijzenwet
gingen dus ook de prijzen van geneesmiddelen in Nederland omhoog. Ook de Van
Otterloo-problematiek, die al jaren sleepte, is in stapjes nagenoeg opgelost.
Maar dat kon niet zonder de student uit het ziekenfonds te doen, die enige
jaren daarvoor juist daarin was ondergebracht.Belangrijke andere knelpunten in de ziekenfondsverzekering zijn blijven
liggen en bleken binnen de marges van het regeerakkoord niet oplosbaar. Ik
noem de kleine zelfstandigen, die na het verdwijnen van de premiereductieregeling
wel een relatief erg hoge premie voor hun ziektekostenverzekering moeten betalen,
zoals ook blijkt uit het recentelijk aan de Tweede Kamer aangeboden onderzoek
Knelpunten ziekenfondsverzekering. Het oordeel van onze fractie in meer algemene
zin is dan ook dat de staat van de gezondheidszorg er in de afgelopen vier
jaar niet beter op is geworden.Het vervolg van mijn bijdrage zal beperkt zijn tot een aantal onderwerpen
waar mijn fractie grote zorgen over heeft.Allereerst ga ik in op de thuiszorg. Ik ga hier niet de geschiedenis van
de afgelopen jaren herhalen. De bewindsvrouwen zijn druk doende, te repareren
wat er allemaal is misgegaan. Voor één aspect wil ik echter
de aandacht vragen en dat betreft de indicatiestelling voor de thuiszorg door
middel van gemeentelijke indicatieorganen. Onze fractie ziet deze ontwikkeling
met zorg tegemoet. Het principe behelst gescheiden besluitvorming
door drie aparte instanties inzake 1. de indicatiestelling, 2. de toewijzing
van de zorg en 3. de uitvoering van de zorg. De indicatiestelling geschiedt
door gemeentelijke indicatieorganen, de toewijzing van de zorg door de zorgverzekeraars
en de uitvoering van de zorg door de thuiszorgorganisaties. Wat vroeger in
een hand lag, namelijk bij de instellingen voor de thuiszorg, die indicering,
toewijzing en uitvoering geïntegreerd aanpakten in nauwe samenspraak
met de zorgvrager, moet nu door drie instanties worden uitgevoerd. De hulpverleners
moeten een zorgplan maken voor ieder individueel geval. Dat zorgplan moet
dan naar het gemeentelijk indicatieorgaan om de behoefte aan zorg vast te
stellen. Vervolgens moet het dossier naar de zorgverzekeraar, waar besloten
wordt over de toegewezen zorg: datgene wat men geleverd kan krijgen met inachtneming
van de budgettaire mogelijkheden. Daarna gaat het besluit naar de thuiszorginstantie,
die ten slotte de zorg kan leveren. Er is 70 mln. van het budget van de thuiszorg
overgeheveld naar het Gemeentefonds om de kosten van deze gemeentelijke indicatieorganen
te dekken.Hoe werkt dit in de praktijk? Het gaat om circa een miljoen gevallen per
jaar en zeker een paar honderdduizend herindicaties. Onze zorgpunten daarbij
zijn:1. De toenemende kosten van overhead en bureaucratie en de stapels papier.
Wilden wij niet de bureaucratie en de overheadkosten terugdringen ten faveure
van de directe zorgverlening?2. Hoe te handelen, als de geïndiceerde zorg niet geleverd kan worden,
omdat de financiële middelen niet toereikend zijn? Wie is daarvoor verantwoordelijk?
Zal de gescheiden besluitvorming in het algemeen geen bron van conflicten
worden, als er discrepantie is tussen geïndiceerde, toegewezen en uit
te voeren zorg? Zij kan aanleiding geven tot tal van beroepszaken.3. Hoe te handelen bij de acute zorg? Deze zal toch geleverd moeten worden,
ook al is er nog geen indicatie en nog geen toewijzingsbesluit. Hoe worden
de kosten verrekend van de geleverde zorg in acute gevallen zonder indicatie
en toewijzingsbesluit?4. Zal deze procedure niet leiden tot een reductie van het vermogen van
hulpverleners om flexibel in te springen op de veelal fluctuerende zorgbehoefte
en dus op de gedachte van Zorg op maat? Nu al klagen verzorgenden en verplegenden
over de toenemende loopbriefjescultuur en "stopwatchverzorging". De aantrekkelijkheid
van het beroep neemt hierdoor snel af. Ik kom hier nog op terug.5. Zal de minister het in het jaaroverzicht zorg opgenomen bedrag voor
de thuiszorg baseren op de behoefte aan thuiszorg, zoals door de gemeentelijke
indicatieorganen is vastgesteld? Indien dat niet gebeurt, is het op voorhand
al duidelijk dat er een groot verschil zal ontstaan tussen de geïndiceerde
en de toegewezen zorg. Dan is dus reeds aanstonds duidelijk dat de zorgbehoevenden
niet zullen krijgen waar zij krachtens de AWBZ recht op hebben.De problemen blijken al begonnen te zijn. Ik wijs op een zeer recent bericht
in de Haagsche Courant met de kop "Thuiszorg in Den Haag legt het werk neer".
Uit dat bericht blijkt dat er op 26 februari een werkonderbreking is geweest
bij de medewerkers van de thuiszorg in Den Haag. Er is kennelijk een conflict
met de gemeente. De taken van de medewerkers gaan over van de thuiszorginstelling
naar de gemeente, maar onderhandelingen over de overgang van het personeel
naar de gemeente hebben tot nog toe geen akkoord opgeleverd, aldus de Haagsche
Courant. Deze medewerkers hebben dus hun werk neergelegd. Dat is alvast het
eerste voorbeeld van de problemen die wij verwachten met deze nieuwe vorm
van indicatiestelling.Recentelijk heeft prof. Post als lid van de commissie-Welschen in Trouw
uitvoerig beargumenteerd dat de nieuwe indicatiemethodiek voor de thuiszorg
bepaald niet overeenkomt met hetgeen de commissie-Welschen heeft beoogd. Zijn
de bewindslieden desondanks van mening dat deze systematiek per 1 januari
1999 ook moet worden ingevoerd voor de geestelijke gezondheidszorg en de revalidatie?Vorige kabinetten hebben zich druk gemaakt over de verschillen tussen
ziekenfonds- en particulier verzekerden en stappen ondernomen om deze op te
heffen. Ook tijdens deze kabinetsperiode is daar het een en ander aan gedaan.
De convergentiewet is er niet gekomen, maar op vrijwillige basis is er wel
iets bereikt. Zo zijn de tarieven voor de specialistische hulp voor particulier
verzekerden en ziekenfondsverzekerden gelijkgetrokken.Terwijl aan de ene kant ongelijkheden worden weggewerkt, komen er nieuwe
voor in de plaats. Er dreigt een tweedeling tussen werkenden en niet-werkenden
in de toegang tot zorg. Privatisering van de Ziektewet, in combinatie met
schaarste aan middelen en groeiende wachtlijsten, heeft een krachtige stroming
veroorzaakt tot voorkeursbehandeling van zieke werknemers. Nu zij zelf risicodrager
zijn geworden, hebben de werkgevers er belang bij om een zieke werknemer zo
snel mogelijk weer op het werk terug te krijgen. De verzekeraars en de Arbodiensten
spelen daar gretig op in met collectieve contracten. De aanbieders van zorg
zien de kans schoon om daarmee de tekorten die zij hebben, weg te werken.
Indien de belangen zo parallel lopen tussen werkgevers, werknemers, verzekeraars
en zorgaanbieders lijkt een verdere ontwikkeling in deze richting nauwelijks
te stuiten. De minister heeft zich ferm opgesteld, althans in woorden, en
wij hebben haar daarin gesteund, maar concrete maatregelen zijn nog steeds
niet genomen. En voorzover zij zijn aangekondigd, komen zij wel erg laat,
waarschijnlijk te laat. Recentelijk heeft de minister in haar notitie Wachttijden
en tweedeling haar aanpak uiteen gezet.Daarover hebben wij een paar vragen. Heeft de minister wel voldoende wettelijke
bevoegdheden om wachtlijstomzeilende initiatieven tegen te houden of blijft
haar aanpak gebaseerd op overreding van partijen en vrijwillige medewerking?
Onze fractie vreest dat het laatste ontoereikend zal zijn, want de belangen
die in het geding zijn, zijn groot. Mogen bijvoorbeeld de instellingen de
extra inkomsten die zij uit bedrijvenpoli's kunnen verkrijgen buiten de afrekening
van het COTG-budget houden of moeten zij deze aanwenden ter dekking van het
goedgekeurde COTG-budget? Ten slotte, is de 75 mln. die de minister in deze
notitie extra beschikbaar stelt structureel of eenmalig? De betreffende tekst
is nogal cryptisch. Enerzijds erkent de minister dat het noodzakelijk is de
budgetten van ziekenhuizen en RIAGG's structureel op te hogen.
Anderzijds wordt gesteld dat voor 1998 eenmalig 75 mln. beschikbaar wordt
gesteld die na 1998 structureel gemaakt moet worden. Waarom aarzelt de minister
om nu reeds de structurele tegemoetkoming te geven? Een structureel probleem
kan toch niet met eenmalige middelen opgelost worden? Of wordt de structurele
oplossing verschoven naar het volgende kabinet?Het jaar 2000 nadert en daarmee komt de zogenaamde millenniumproblematiek
in computerprogramma's steeds dichterbij. De regering werkt met de commissie-Timmer
aan een grotere bewustwording van de risico's die daaraan verbonden zijn,
indien niet tijdig de nodige maatregelen worden genomen om de problemen op
te lossen. Hoe is dit met de gezondheidszorg? Heeft de minister de indruk
dat de campagne voldoende effect sorteert in de zorgsector? Zal de problematiek
echt opgelost kunnen worden, gelet op de schaarste op de arbeidsmarkt aan
IT-personeel? Komt er een compensatieregeling voor de extra kosten die de
zorgaanbieders moeten maken? Wij zijn er zeer bezorgd over dat deze problematiek
niet op tijd zal kunnen worden opgelost binnen de gezondheidszorg.Dan een ander onderwerp, dat ik reeds heb aangekondigd, namelijk de dreigende
personeelstekorten in de verpleging en de verzorging. Vanochtend hoorden wij
over de radio het bericht dat uit een onderzoek blijkt dat de komende jaren
waarschijnlijk verpleegkundigen uit het buitenland moeten worden aangetrokken.
Er werden zelfs getallen genoemd van 30.000 tot 100.000 om hier de zorg op
een aanvaardbaar niveau te houden. Dit zeer verontrustende bericht komt niet
onverwacht. Reeds geruime tijd komen van verschillende zijden signalen van
dreigende ernstige personeelstekorten in de verpleging en verzorging. Diverse
publicaties wijzen daarop. Ik noem een recentelijk verschenen publicatie van
de Stichting toekomstscenario's, De toekomst van de verpleging en verzorging.
Daaruit komen zeer verontrustende cijfers naar voren.Ontgroening en vergrijzing. De aanzuigende werking van het bedrijfsleven,
waar het arbeidsaanbod ook krapper wordt, en de invoering van het nieuwe opleidingstelsel
MBO en HBO verpleging, waarbij het afschaffen van de inserviceopleiding de
mogelijkheden van de zorgaanbieders heeft verminderd om de instroom van schoolverlaters
te beïnvloeden, zijn daar onder andere debet aan. Deelt de minister onze
zorgen op dit punt en ziet zij voor de overheid een taak om hierop beleid
te ontwikkelen? Wil zij ook ingaan op de juistheid of de betrouwbaarheid van
de cijfers die ik noemde en die vanmorgen over de radio werden uitgezonden.Ten slotte nog een punt waar wij zeer veel zorgen over hebben en dat is
de steeds verder afbrokkelende positie van de maatschappelijke organisaties
in de advies- en uitvoeringsorganen van de zorgsector. Het primaat aan de
politiek wordt door het CDA onderschreven, alsmede het ontvlechten van advies,
uitvoering en toezicht. Maar wij verwerpen het systematisch elimineren van
deze organisaties en het marginaliseren van hun rol in het totale bestel van
de zorgsector. Wij betreuren dan ook dat de maatschappelijke organisaties
inmiddels uit de Nationale raad voor de gezondheidszorg zijn verdwenen. Dit
dreigt ook te gebeuren bij de Ziekenfondsraad, het College voor ziekenhuisvoorzieningen
en het COTG. Wij vinden de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties
op grond van hun verantwoordelijkheid voor de zorgverlening van wezenlijk
belang.Op 27 oktober vorig jaar heeft de minister aan de Tweede Kamer in een
brief aangegeven, hoe zij de rol van het middenveld ziet. Wij zijn niet onder
de indruk van de wel heel erg magere rol die het kabinet het middenveld daarin
toekent. De minister stelt zich in de brief op het standpunt dat advisering
door onafhankelijke deskundigen in een vroege fase van de beleidscyclus uitgangspunt
is en dat de uitvoering van dat beleid, nadat politieke besluitvorming heeft
plaatsgevonden, opgedragen moet worden aan uitvoeringsorganen die eveneens
bestuurd worden door onafhankelijke deskundigen. Heel veel onafhankelijkheid
dus, maar hoe dan om te gaan met het veld dat uiteindelijk toch met al dat
beleid moet kunnen werken? Vooral in een sector waarin zoveel bepaald wordt
door professionele standaards en specifiek inhoudelijke kennis, is het niet
te begrijpen dat de inbreng van de maatschappelijke organisaties in de beleidscycli
zo gemarginaliseerd wordt. Het enige dat de bewindslieden te bieden hebben,
is een zgn. gestructureerde entree, waaraan verder eigenlijk geen uitwerking
wordt gegeven.Dit gebrek aan betrokkenheid zal er alleen maar toe leiden dat de kloof
tussen politiek en veld nog groter wordt en dat men zich in steeds mindere
mate verantwoordelijk voelt voor het beleid en zich er ook minder van aan
zal trekken. Thans zien wij daar al de eerste verschijnselen van. Het democratisch
gehalte van de samenleving wordt hier niet beter door. Liever een gestructureerde
deelneming van maatschappelijke organisaties in de beleidsadvisering en beleidsuitvoering,
dan dat de beïnvloeding gaat verlopen langs allerlei onzichtbare wegen
zoals bijvoorbeeld een Treek-overleg.Graag nodig ik de bewindslieden uit hun visie op de rol van de maatschappelijke
organisaties en de wijze waarop deze betrokken worden in de beleidsvorming,
nog eens kort aan te geven.Voorzitter! Ik sluit af. Paars heeft veel verwarring in de zorgsector
achtergelaten. Ondanks een aantal goede ontwikkelingen is onze fractie van
oordeel dat de sector er niet beter op is geworden. Het wordt hoog tijd dat
opnieuw een poging wordt gedaan om de wet- en regelgeving op het terrein van
de gezondheidszorg aan een diepgaande beschouwing te onderwerpen en te toetsen
op innerlijke consistentie, effectiviteit en efficiency, op basis van een
helder concept van verantwoordelijkheidstoedeling. Het onduidelijke zwalken
tussen markt en overheidsregulering heeft een diffuse verantwoordelijkheidsbeleving
tot gevolg en leidt ertoe dat ieder zijn eigen weg gaat. De Stichting Toekomstscenario's
heeft aangegeven waar dat op den duur toe leidt, in het zgn. clubscenario.
Dit houdt in dat iedere groepering zoekt naar datgene wat voor haarzelf het
beste is. Dat komt ten detrimente van de collectiviteit en de solidariteit.
Dat te voorkomen lijkt de opdracht te zijn voor het volgende kabinet.Met belangstelling zullen wij luisteren naar het antwoord van de bewindsvrouwen.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter! In het regeerakkoord 1994, zoals dat door de paarse
coalitie is gesloten, komen behartigenswaardige woorden over het ouderenbeleid
voor. Ik zal mij tot dit onderwerp beperken en mij dus veelal tot de staatssecretaris
richten. Over arbeidsparticipatie van ouderen, te bereiken door maatwerk in
de sociale zekerheid, en een systeem van flexibele pensionering, maar er stonden
ook behartigenswaardige woorden in over de zorgvoorzieningen, waarbij het
rapport-Welschen als leidraad zou dienen. Zijn deze woorden ook door sprekende
daden gevolgd?De commissie-Welschen was in het leven geroepen om een advies te geven
over de modernisering van de ouderenzorg, tegen de achtergrond van de toenemende
vergrijzing en derhalve ook toenemende hulpvragen. Ter voorbereiding ook op
extra financiële impulsen voor een gemoderniseerd zorgbeleid, want over
de noodzaak daarvan was iedereen het eens. Het rapport-Welschen heeft een
beleidsprogramma voor "Ouderenzorg met toekomst" neergezet, dat uiteraard
volop aandacht gaf aan de financiële problematiek. Een problematiek die
niettemin toch min of meer ondergeschikt werd gemaakt aan inhoudelijke opties,
met als één van de centrale vragen: waar moet de oudere met
zijn zorgvragen terecht? Het antwoord was even kort als duidelijk: er moet
één zorgloket komen. Wat is er van deze en andere voorgestelde
oplossingen na vier jaar paars beleid terechtgekomen?Het door mijn partijgenoot wethouder Paas in de Volkskrant gegeven antwoord,
onder de titel "Terpstra's warme woorden zijn niet gevolgd door daden", kreeg
een ietwat zuur onthaal, met onder meer een verwijzing naar de tekortschietende
rol van het CDA als regeringspartij. Voor die rol ben ik nog steeds niet weggelopen.
Ik wil die rol ook niet wegdenken, inclusief de erfenis van 100 mln. voor
dit kabinet, waar de minister, mevrouw Borst, het over had. Het wordt echter
langzamerhand wel een gebarsten grammofoonplaat, die de CDA-fractie anno 1998
niet meer behoeft aan te horen. Het gaat immers nu om het door deze staatssecretaris
gevoerde ouderenbeleid. Had wethouder Paas dan ongelijk?De feiten spreken voor zichzelf. Het kabinet is in het regeerakkoord van
een te laag groeipercentage voor de zorg uitgegaan, ook voor de zorgvoorzieningen
voor ouderen. Mijn collega sprak daar ook al over. Een beleid van iedere keer
achteraf wat bijplussen demotiveert alle werkers in de zorg en brengt de hulpvragers
in grote verlegenheid en onzekerheid, soms zelfs in paniek.Het gejojo met maatregelen in de thuiszorg en de problematiek rond de
gemeentelijke indicatieorganen zijn funest geweest of dreigen dit te worden.
Mijn collega is hierop reeds uitvoerig ingegaan. De onevenwichtige, vaak al
te snelle, afbouw van de verzorgingshuizen – wethouder Paas noemt dit
ontmanteling – zonder dat de opbouw van de thuiszorg hiermede gelijke
tred hield, kan eveneens niet verzwegen blijven. Groeiende wachtlijsten en
andere tekorten zijn hiervan thans de wrange vruchten. Of, zoals de Unie KBO
onlangs met betrekking tot de thuiszorg constateerde, rantsoenering is inmiddels
gewoonte geworden. Daardoor ontvangen ouderen structureel minder hulp dan
geïndiceerd. De CDA-fractie heeft hiervoor bij herhaling gewaarschuwd.
Een volgend punt is dat een aantal belangrijke thema's in het kader van een
integraal ouderenbeleid nauwelijks uit de verf zijn gekomen. Ik kom daarop
terug. Last but not least is de noodzakelijke samenhang in het ouderenbeleid
onvoldoende tot stand gekomen.Mijnheer de voorzitter! Alvorens op enkele van deze veelzeggende feiten
nader in te gaan, wil de fractie van het CDA voor het juiste evenwicht ook
duidelijk gezegd hebben, dat er ook aansprekende wapenfeiten zijn te melden,
die door de CDA-fractie zeker positief worden gewaardeerd. Genoemd kunnen
worden het programma voor de afbouw van de zes-, vijf- en vierpersoonskamers
en straks ook de tweepersoonskamers in de verpleeghuizen. Ik noem het "bejegeningsproject"
in de verpleeghuizen, evenals de grotere aandacht voor de palliatieve zorg.
Ik doe maar een greep. De afschaffing van de vermogenstoets mag uiteraard
bij deze staatssecretaris ook niet onvermeld blijven, al hadden wij, zoals
de staatssecretaris bekend is, een duidelijke voorkeur voor een later tijdstip
en een andere invulling, mede omdat toch de overgangsproblematiek onvoldoende
onderkend bleek te zijn. Het ging bovendien om een niet geringe financiële
operatie, die veel extra middelen vergde die niet zouden kunnen worden ingezet
voor de zorg zelf.Het is aan ons als oppositie om de feilen van het kabinet bloot te leggen.
Vooral de staatssecretaris zal daarvoor begrip hebben, want zij heeft het
in haar vorige leven, als Kamerlid tijdens de vorige kabinetsperiode, eveneens
gedaan. Daarom wil ik eerst stilstaan bij de beoordeling van de rol van de
staatssecretaris als coördinerend bewindsvrouw voor het ouderenbeleid.
In de voortgangsrapportage van juni 1997, maar ook elders, benadrukt de staatssecretaris
deze rol onder meer als volgt. "In die hoedanigheid van coördinerend
bewindsvrouwe spreekt zij andere bewindspersonen aan op hun beleidsvoornemens,
voorzover die ouderen kunnen raken in hun specifieke belangen, dan wel ongewenste
consequenties kunnen hebben." Dat is klare taal, die ons aanspreekt, want
het gaat allereerst om een samenhangend ouderenbeleid.Wie dan nu toch wel eens een verantwoording over de bereikte samenhang
verwacht in de weergave van een reeks aansprekende voorbeelden, komt bedrogen
uit. Slechts één voorbeeld wordt genoemd, te weten de voortgang
bij de wet- en regelgeving op het terrein van de bestrijding van de leeftijdsdiscriminatie.
Ik noem dat een gemiste kans, maar wij geven graag de staatssecretaris alsnog
de kans om haar coördinerende rol te beleggen met duidelijk herkenbare
resultaten. Op welke zaken heeft de staatssecretaris nu de collega's aangesproken
en met welk resultaat? Nu het voortgangsbulletin over het integraal ouderenbeleid
al sedert maart 1997 niet meer is uitgekomen, ontberen wij hier node het gewenste
inzicht.Wij zijn ook erg geïnteresseerd in de inbreng van deze staatssecretaris
bij de koopkrachtplaatjes en dat gelet op de financiële positie van ouderen;
dit mede vanwege de nauwe samenhang met de eigenbijdrageproblematiek. Het
ging en gaat hier terdege om beleidsvoornemens die ouderen kunnen raken in
hun specifieke belangen dan wel ongewenste consequenties kunnen hebben.
Hoe dit ook zij, de CDA-fractie heeft ervaren hoe één moment
van onbedachtzaamheid – de AOW-uitglijder – kan maken dat men
jaren schreit. Hoe zal het dan nu de paarse coalitie vergaan na vele momenten
van onbedachtzaamheid, te beginnen met de Troonrede en nog diverse malen daarna?
De storm en onrust over de koopkrachtplaatjes is zeker nog niet geluwd.Ook in ander opzicht hebben wij nog niet gemerkt dat er een einde is gekomen
aan de verkokering, de versnippering, waardoor er nu nog onvoldoende sprake
is van een samenhangend beleid. Toegegeven, dat is zeker geen eenvoudige opgave,
maar wel een volstrekte noodzaak. Een beleid waarbij bijvoorbeeld 50% van
de nieuwe ouderenwoningen wordt gebouwd op de Vinex-bouwlocaties – het
is zelfs de vraag of dit nu wel zo aansluit op de behoeften van de ouderen –
maar waarbij de openbaarvervoersvoorzieningen niet in voldoende mate aanwezig
zullen zijn, wat toch de algemene klacht is, staat haaks op wat wij onder
een samenhangend ouderenbeleid verstaan en, naar ik hoop, ook de staatssecretaris.
Spreekt de staatssecretaris hierop haar collega's aan? Wij beperken ons tot
deze twee voorbeelden.Voor het volgende onderwerp wil ik aanhaken bij het rapport van het Sociaal
en cultureel planbureau "Ouderen 1996". Hierin wordt aangegeven dat de leefomstandigheden
en maatschappelijke perspectieven van de meeste ouderen overwegend positief
zijn. Dat is uiteraard verheugend. Niettemin is er sprake van substantiële
problemen voor deelgroepen als alleenstaande ouderen met een laag inkomen,
tehuisbewoners en allochtone ouderen, de groepen kwetsbare ouderen derhalve.
Voor deze groepen was – deze problemen zijn namelijk niet van vandaag
of gisteren – en is categoriaal beleid als aanvullend beleid bitter
noodzakelijk. Of, zoals de memorie van toelichting stelt: deze groepen hebben
zeker nog extra beleidsmatige aandacht nodig. De kans op isolement en vereenzaming
van al deze groepen neemt immers toe, evenals de behoefte aan zorgvoorzieningen.
Is het gevoerde en te voeren beleid dan toereikend? Naar het oordeel van de
CDA-fractie bepaald niet. Op zich zijn projecten als "contactpersonen oudere
vrouwen", "grijs op eigen wijs" en de diverse projecten voor allochtone ouderen
uitstekend, maar over de gehele linie was de extra beleidsmatige aandacht
bepaald te mager. Heeft de staatssecretaris nu echt de indruk dat zij respectievelijk
aan de adviezen "Ongewenste verschillen" en "Kleur bekennen" van de Voorlopige
Raad voor het Ouderenbeleid al de noodzakelijke invulling heeft gegeven? De
toegankelijkheid van de zorg- en welzijnsvoorzieningen laat eveneens nog te
wensen over.De positie van ouderen uit minderheidsgroepen vergt een nieuwe aanpak,
zo lezen wij. Waaruit zal deze dan bestaan?Wij hadden eveneens mogen verwachten dat zou worden ingespeeld op de Volksgezondheid
Toekomstverkenning 1997 "De som der delen" van het RIVM, waaruit duidelijk
is geworden dat de levensverwachting de komende jaren blijft stijgen, waardoor
nu ruim 14 jaar door mannen en 20 jaar door vrouwen in minder goede gezondheid
wordt doorgebracht.Naar onze overtuiging kan de staatssecretaris dan niet volstaan met enkele
meermalen uitgesproken volzinnen in de memorie van toelichting. Ik citeer:
"Gezien het toenemend aantal ouderen én de toename van de levensverwachting
zal de vraag naar zorg toenemen. Dit zet in toenemende mate de zorgvoorzieningen
voor ouderen onder druk. Het gaat daarbij met name om verzorgingshuizen, verpleeghuizen
en de thuiszorg." Hierna volgt dan de mededeling dat voor meer handen aan
het bed vanwege de toegenomen zorgzwaarte 145 mln. voor verpleeg- en verzorgingshuizen
en 103 mln. voor de thuiszorg vanaf 1998 structureel beschikbaar komt. Intussen
is hierbij, als uitwerking van de motie-Wallage, nog een bedrag van 90 mln.
bij gekomen. Is de staatssecretaris nu werkelijk van mening, dat hiermede
een oplossing kan worden bereikt voor de bijvoorbeeld door de Woonzorgfederatie
geschetste problematiek van de steeds groeiende wachtlijsten: 35.000 wachtenden
voor u, waarvan 19.000 urgent? Of beschikt de staatssecretaris over heel andere
cijfers?De CDA-fractie zal geenszins ontkennen dat de caresector verhoudingsgewijze
in 1998 goed wordt bedeeld – dat is zeker een verdienste van beide bewindslieden –
maar we vinden het nog steeds onvoldoende. Want té lang is bijvoorbeeld
volgehouden dat de afbouw van de verzorgingsplaatsen verantwoord was. Bovendien
stoort ons toch wel een beetje dat in Prinsjesdag Special breed wordt uitgemeten,
dat de staatssecretaris "over deze begroting drie jaar heeft gedroomd". Ik
neem aan dat de staatssecretaris van haar eigen departement de koppen ook
ziet. Elders, in Zorgvisie, wordt gesteld dat "Terpstra nu echt aan de slag
kan". Hiervan gaat een verkeerde suggestie uit. Hebben de werkers op de vloer
dan toch gelijk dat er geen inzicht is in de problematiek? Zelfs met alle
extra gelden komt er helaas nog geen einde aan de verschraling van de directe
zorg. Kwantitatief, maar zeker ook kwalitatief, is de ouderenzorg nog niet
op peil. In ieder geval zullen, voorzover alle andere alarmerende feiten de
staatssecretaris nog niet uit de droom hebben geholpen, toch nu de indringende
Netwerk-uitzendingen van de laatste tijd de ogen wel hebben geopend. De zorgkloof
is nog steeds groot en krijgt bovendien nu ook – dat vond ik zo typerend
in die uitzending waarbij ook de minister aanwezig was – zo'n sterke
weerslag op de professionele werkers, met alle toekomstige gevolgen van dien:
in de verpleeghuizen, in de verzorgingshuizen – "Paars maakt het echt
té grijs" – en de thuiszorg.Mijnheer de voorzitter! De vraag rijst dan ook: waar zetten we voor de
komende vier jaar op in? Ofwel: welke claims zal de staatssecretaris voor
haar deel op tafel leggen? Deelt de staatssecretaris de becijferingen uit
de CSO-notitie: 3% plus? In dat kader kunnen recente onderzoeken en inventarisaties
ons in ieder geval helpen, al is het soms moeilijk – dat geef ik ruiterlijk
toe – door al die bomen het bos nog te zien. Wat is nu het juiste materiaal?
Al het materiaal dat nu beschikbaar is uit rapporten, zal met bekwame spoed
in onderlinge samenhang moeten worden gebracht en tot beleidskeuzes moeten
brengen.Wat gaat de staatssecretaris bijvoorbeeld doen met de uitkomsten van het
rapport "Zicht op zorgvoorzieningen voor ouderen 1997"? In ieder geval blijkt
dat de discussie met de CDA-fractie in dit huis, ter gelegenheid van de Overgangswet,
over de discrepantie tussen de geraamde benodigde capaciteit
in verzorgingshuizen en de daadwerkelijk benodigde capaciteit die op enig
moment zou kunnen ontstaan – een discrepantie die toen door ons werd
gesignaleerd – volkomen terecht was. Sterker nog: deze krijgt een extra
accent vanwege het zo sterk uiteenlopen van het zorgaanbod voor ouderen van
regio tot regio. Dit gegeven, gevoegd bij een relatief afnemen van het aantal
zorgvoorzieningen, vraagt in het licht van de toenemende vergrijzing, alsmede
van de toenemende behoeften mede als gevolg van veranderende leefpatronen
die ook een andere vraag creëren, om een nationaal beleidsplan voor de
ouderenzorg. Met alleen het mitigeren van de te verwachten capaciteitsreductie
bij de verzorgingshuizen zullen we het niet redden. Gewenst is een nationaal
beleidsplan voor de ouderenzorg, waarin de behoeften aan zorgvoorzieningen –
maar dan op basis van cijfers waar we het met z'n allen over eens worden –,
de gewenste samenhang tussen wonen, woonomgeving en zorg, alsmede de niet
geringe problematiek van menskracht en opleidingen, mét de visie op
de mogelijkheden van mantelzorgers en vrijwilligers in de toekomst, in onderlinge
samenhang en met een hierop afgestemd financieel kader worden vastgelegd.
Ook vanuit het veld zijn hiervoor al de nodige bouwstenen aangedragen. Al
die signalen liegen er niet om, maar wat is en wat wordt ermee gedaan?Voorzitter! Al jaren staat de onverbrekelijke samenhang tussen wonen en
zorg vast. Vandaar dat de fractie van het CDA het ontbreken van de VROM-component
als een extra risico zag voor de moderniseringsoperatie. Immers, het moet
uitgesloten zijn dat ouderen alleen al door tekortkomingen in woning en woonomgeving
hun huis moeten verlaten en zich noodgedwongen moeten laten opnemen. Wie echter
kennis heeft genomen van recente studies, slaat de schrik om het hart: tot
het jaar 2005 een tekort van 370.000 voor ouderen geschikte woningen. Dat
tekort kan niet worden ingelopen met de beperkte extra impulsen die de staatssecretaris
van VROM zich voorstelt, ook al ligt de verantwoordelijkheid voor het realiseren
van voldoende voor ouderen geschikte woningen in de eerste plaats bij gemeenten
en marktpartijen.Het niet realiseren van deze noodzakelijke aantallen geschikte woningen
zal automatisch leiden tot een opwaartse druk op de zorgvoorzieningen. Vandaar
dat ik dit punt aan de orde stel. In hoeverre zullen de aangescherpte regels
bij de woonruimteverdeling en de acties ter bevordering van de toegankelijkheid
hier voldoende soelaas bieden? Er wordt wel veel in het vooruitzicht gesteld,
maar het is wel rijkelijk laat en onvoldoende.Dat is ook gebleken bij de volkshuisvestingsbegroting. Ik verwijs in dit
verband naar de beantwoording van de vragen van mijn collega Baarda. De staatssecretaris
van VROM maakte toen een erg merkwaardige opmerking. Hij stelde dat het belangrijke
onderwerp van het scheiden van wonen en zorg vanuit twee perspectieven bekeken
moest worden. Het eerste heeft te maken met wat de mensen willen. Ik citeer
de staatssecretaris: "Willen zij zo lang mogelijk zelfstandig wonen, dan moet
ik ervoor zorgen dat er voldoende woningen zijn waarin men op een goede wijze
kan wonen." Dat lijkt mij een schot voor open doel, alsof deze wens van ouderen
niet al jaren bekend is! Wij schrikken dan ook van zo'n uitspraak en evenzeer
van het volgende deel van het antwoord van de staatssecretaris: "Het tweede
perspectief heeft te maken met de organisatie van de zorg. Het heeft namelijk
geen zin om die woningen ter beschikking te hebben als er geen zorg op maat
kan worden geleverd."Zitten de bewindslieden nu op elkaar te wachten? Verschuilt de staatssecretaris
van VROM zich achter het ontbreken van voldoende zorg op maat? Die indruk
wordt met deze tekst toch gewekt? Het wordt de hoogste tijd dat de coördinerend
staatssecretaris hier volstrekte helderheid schept!Verklaart deze ontwikkeling soms ook de gesignaleerde onenigheid in de
paarse coalitie en tussen deze beide staatssecretarissen als het gaat over
de financiële steun aan het unieke Haagse project "Zorg en wonen"?Mijnheer de voorzitter! De overgang naar het scheiden van wonen en zorg
ligt nu voor de hand. Op 20 december 1996 werd in de brief van de staatssecretaris
uitgesproken dat het aanbrengen van een scheiding tussen wonen en zorg nog
steeds aanbeveling verdiende, zij het binnen een aantal hoofdlijnen. Sedertdien
hebben wij een tweetal interim-adviezen zien voorbijgaan, één
van de VROM-raad en één van de Raad voor de volksgezondheid
en zorg. Deze zijn onlangs gevolgd door de adviezen.Hebben wij het goed begrepen dat tussen het verschijnen van de interim-adviezen
en de adviezen het een en ander veranderd is? De vrijheid van ouderen om keuzes
te kunnen maken in de kwaliteit van de woning en het streven naar een maar
gevarieerd aanbod aan zorg waren voor de VROM-raad belangrijke argumenten
om de functionele scheiding van wonen en zorg te onderschrijven, waarbij de
afbakening werd gezocht in het contractuele criterium. De RVZ opteerde ervoor
dat bewoners van een verzorgingshuis, beschermde woonvormen en andere AWBZ-voorzieningen
de huur van de woonruimte zelf gaan betalen om zo ook meer invloed op de kwaliteit
van "hun" woning te krijgen. De onlangs uitgebrachte adviezen gaan meer over
de gewenste samenwerkingsvormen, met de teneur het vraagstuk van het scheiden
van wonen en zorg gefaseerd aan te pakken met een overgangsperiode tot 2010.
Naar mijn gevoel gaat het bij beide raden om een tweesporenbeleid.In haar brief van 11 februari 1998 aan de voorzitter van de Eerste Kamer
komt de staatssecretaris wel zeer snel tot de conclusie dat het scheiden van
wonen en zorg in bestaande verzorgingshuizen niet aan de orde is, anders dan
in individuele situaties waartoe al is besloten of die in uitvoering zijn.
Wil de staatssecretaris haar standpunt in de brief nog eens diepgaand onderbouwen?
Ik heb alle onderliggende stukken gelezen. In het licht van het feit dat nu
slechts 5 à 10% van de huidige bewoners in staat kan worden geacht
de regie over het eigen leven te voeren, zijn de laatste zinnen uit de brief
van de staatssecretaris wellicht te begrijpen. Maar er speelde indertijd veel
meer rond de toch vrij unanieme keuze voor het scheiden van wonen en zorg.
Bovendien was de trend van de uitkomsten van het onderzoek van Van Loveren
en partners toch al eerder gesignaleerd. Laten wij dat allemaal achter ons?
En wat betekent dat voor de huidige eigenbijdragesystematiek, voor de beschermde
woonvormen etc.? Wat valt in dit verband te zeggen over de
brief van de NVVZ en de LVT van 30 juni 1997, waarin nadrukkelijk is gepleit
voor twee gescheiden AWBZ-verstrekkingen in de ouderenzorg: een verstrekking
voor residentiële verpleging en verzorging en een vergoeding voor verzorging
en verpleging aan huis? Kortom, er zijn veel vragen maar nog onvoldoende antwoorden.
Wij geven de staatssecretaris graag de ruimte om de onhelderheid die blijkbaar
ook in het veld rond alle adviezen en haar brief bestaat, weg te nemen. Kan
de staatssecretaris zich nu iets voorstellen bij een nationaal beleidsplan
voor de ouderenzorg, mede om ervoor te zorgen dat niet iedere kabinetsperiode
weer op een ander beleid moet worden ingestoken? Zal er voldoende draagvlak
zijn voor de nu door haar ontvouwde visie?Mijnheer de voorzitter! Meer samenwerking en onderlinge afstemming van
de diverse zorgvoorzieningen wordt nu al jarenlang bepleit. De eenloketgedachte
heeft als gedachte breed ingang gevonden, maar is toch nog steeds op te beperkte
schaal werkelijkheid geworden. Publicaties hierover zijn er in veel soorten
en afleveringen. In antwoord op bij de begrotingsbehandeling gestelde vragen
wijst de staatssecretaris op de verschillende pilotprojecten die meer samenhang
moeten brengen in het veelal gefragmenteerde aanbod. De staatssecretaris geeft
dat dus toe. Daarmee moet uiteindelijk, zo staat er, worden bevorderd dat
ouderen bij de samenleving betrokken blijven. Dat moet uiteraard ook bevorderd
worden, maar het gaat er vooral om dat de oudere met zijn hulpvraag niet van
het kastje naar de muur wordt gestuurd. Het aanbod is echter niet alleen nog
versnipperd, maar vaak ook niet adequaat. Dat wil zeggen dat niet de zorg
wordt geleverd waaraan de oudere behoefte heeft: zorg op maat. Ouderen moeten
zo lang mogelijk de regie over hun eigen leven kunnen behouden. Zij moeten
zelf de keuzes in hun leven kunnen maken, ook wanneer zij door gebreken beperkt
zijn in hun keuzemogelijkheden, ook – zo stelt de CDA-fractie met nadruk –
keuzes voor identiteitsgebonden zorgverlening. Vindt de staatssecretaris dat
zij terzake in de afgelopen jaren voldoende heeft bereikt waar het gaat om
dat samenhangende zorgaanbod dat met één belletje of één
bezoekje voor de oudere beschikbaar komt? Waarom wordt ook de reeds vele malen
gedane suggestie om deze samenwerking af te dwingen niet opgepakt, namelijk
door bij de functionele omschrijving van de zorgaanspraken de afstemming van
zorg als een vereiste op te nemen? Zou het langzamerhand niet een keer tijd
worden? Wij hebben het veld lang genoeg de tijd gegeven. Het gaat nu om de
ouderen.Ouderen moeten metterdaad kunnen participeren. Dat brengt ons ook op hun
rol bij de totstandkoming en vormgeving van regiovisies. Zijn de ouderen hierbij
nu volop betrokken? En hebben zij de kans gekregen, zich voor deze geenszins
gemakkelijke taak voldoende toe te rusten? Is door de staatssecretaris in
dit kader uitwerking gegeven aan het Loroz-advies? En zal het zo succesvolle
project Regionale zorgvisie ouderen kunnen worden voortgezet? Het behoeft
voorts geen verder betoog dat de CDA-fractie met spanning en verwachting uitziet
naar het beleidskader ten behoeve van het vrijwilligerswerk, waarin een samenhangende
visie zal worden gepresenteerd. Wanneer is deze visie te verwachten? Mantelzorg
heeft, als een onmisbare schakel in de hulp- en zorgverlening, vanouds een
grote plaats in het denken en het handelen van de CDA-fractie, maar ook van
de staatssecretaris zo is mij bekend. Ondersteuning van deze partners in de
zorg is een harde noodzaak. Wij juichen een adequate ondersteuning, zowel
financieel als inhoudelijk, dan ook toe. Wij beschouwen 2 mln. voor het opzetten
van een netwerk van coördinatie en steunpunten echter als een minimaal
begin. Niet alleen is de werkdruk voor de professionele werkers uitermate
groot, maar doordat er sprake is van te weinig handen aan het bed raken ook
de mantelzorgers nog sneller overbelast. Dan schieten de ouderen en de mantelzorgers
er helaas ook niets mee op dat de staatssecretaris mantelzorgondersteuning
tot de direct-cliëntgebonden zorg aan het bed rekent. Er is gewoonweg
geen of onvoldoende tijd voor die ondersteuning van de mantelzorgers. Daarom
moet het wel via aparte steunpunten. Uiteraard mag ook een pleidooi voor het
opnemen van de palliatieve zorg in het reguliere aanbod niet ontbreken. Ik
spreek trouwens mijn dank uit voor de eerste stappen die in dit verband gezet
zijn.Mijnheer de voorzitter! De tijd ontbreekt mij om nog uitvoerig in te gaan
op het hete hangijzer van de cumulatie van de eigen bijdragen. Wat is hieraan
gedaan en wat zal hieraan nog gedaan worden? Ook heb ik geen tijd meer om
in te gaan op de te verwachten personeelsproblematiek. Daarover heeft mijn
collega echter al gesproken. Het imago van de sector zal evenwel moeten veranderen.
Alle mogelijkheden voor extra handen aan het bed dienen te worden aangegrepen.
Het is toch wel wrang dat juist de zorgsector duizenden Melkertbanen heeft
moeten teruggeven, al is er nu een keer ten goede. Uit eigen ervaring in de
Haagse regio kan ik met overtuiging zeggen dat het fantastisch werkt, maar
het had al tijdens de afgelopen tijd grotere aandacht behoren te krijgen.Het was een kritisch verhaal vanuit onze zorgen over de zorg voor ouderen.
Voldoende zorg op maat moet op afroep beschikbaar zijn en komen voor de oudere
generatie. Met minder mogen wij niet toe, zeker niet in een tijd dat het ons
economisch voor de wind gaat.De heer Dees (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ons land kent een gezondheidszorg die goed toegankelijk,
redelijk betaalbaar en van hoge kwaliteit is. Ook internationaal gezien, scoren
wij goed. Dat moet zo blijven. Maar eenvoudig is dat niet. Tal van ontwikkelingen
dragen ertoe bij dat de gezondheidszorg voortdurend in beweging is. Zowel
exogene ontwikkelingen als bewuste beleidskeuzes liggen daaraan ten grondslag.
Ik doel daarbij op demografische ontwikkelingen – vergrijzing en ontgroening –
wijzigingen in ziektepatronen, de toename van infectieziekten, de vorderingen
in de medische wetenschap en techniek, de noodzaak van kostenbeheersing, de
emancipatie van de patiënt, de noodzakelijke aandacht voor ethische kwesties
en de veranderende besturing van de gezondheidszorg. En dan nog ben ik niet
volledig. Er zijn dus nogal wat dossiers die de volledige inzet van de minister
en de staatssecretaris vergen. De VVD-fractie heeft veel waardering voor de
inzet van de bewindsvrouwen en voor de resultaten die op tal
terreinen zijn geboekt. In het bijzonder noem ik de wetgeving inzake gezondheidsethische
vraagstukken in de ruime zin des woords en de beleidsintensiveringen in de
caresector.Op een aantal belangrijke dossiers wil ik nader ingaan met het verzoek
aan de bewindsvrouwen om hierop ook in beschouwende zin te reageren. Ik begin
met de volumegroei en de kostenbeheersing. Als woordvoerder voor volksgezondheid
verheugt het mij zeer dat de politieke groepering waartoe ik behoor, de VVD,
in het verkiezingsprogramma voor de periode 1998-2000 heeft gekozen voor een
volumegroei van ruim 2% per jaar. Dat is ten opzichte van de in het huidige
regeerakkoord opgenomen volumegroei van 1,3% per jaar een fikse financiële
intensivering die het mogelijk moet maken om de kosten van de vergrijzing
van de bevolking en van de vooruitgang in de geneeskunde beter op te vangen.Ondanks deze door ons bepleite hogere groeivoet zullen de inspanningen
overigens blijvend gericht moeten zijn op kostenbeheersing. Met name uit de
toekomstverkenningen voor de volksgezondheid van het RIVM blijkt dat door
versnelde vergrijzing en ontgroening de zorgvraag in een periode van bijvoorbeeld
30 jaar voor een groot aantal ziektebeelden, gemeten in aantal patiënten,
toeneemt met maar liefst 30% tot 40%. Die cijfers gelden met name voor de
10 ziekten met de hoogste prevalentie, zoals gewrichtsslijtage, CARA, depressies,
suikerziekte, hartinfarcten en dementie. Zulke cijfers voor de toekomst laten
zien, hoe noodzakelijk kostenbeheersing is om de stijgende zorgvraag op te
kunnen vangen. Kostenbeheersing blijft overigens ook noodzakelijk om de gezondheidszorg
betaalbaar en dus toegankelijk te houden, en om de druk van de premies op
de arbeidskosten te matigen, in verband met handhaving en zo mogelijk verbetering
van onze internationale concurrentiepositie. Kostenbeheersing is ook nauw
verbonden met het functioneren van het verzekeringsstelsel. Daarover nu een
korte beschouwing.Terzake van het verzekeringsstelsel bepleit de VVD-fractie overeenkomstig
het huidige regeerakkoord een politiek van geleidelijke aanpassingen en veranderingen
boven het alternatief van een "Grand Design". Zowel bij de pogingen tot uitvoering
van de Structuurnota-Hendriks uit 1974 als bij die van het plan-Dekker in
1987 is gebleken, dat "Grand Designs" al gauw afketsen op het gecompliceerde
krachtenveld in de gezondheidszorg, en op grote problemen met vooral de financieel-economische
inpasbaarheid. Ook president Clinton is het, zelfs met de steun van zijn echtgenote,
niet gelukt zo'n "Grand Design" uit te voeren.Bovendien blijkt uit de ervaringen met de uitvoering van het huidige regeerakkoord
al, hoe moeilijk het is om relatief kleine stappen te realiseren. Naar onze
mening is overigens het gedachtegoed van het plan-Dekker in het beleid nog
steeds zichtbaar aanwezig. Je zou kunnen zeggen, dat de structuur, de anatomie
van het plan-Dekker niet is ingevoerd, maar de recepten, de fysiologie wel.
Ik doel daarbij in de eerste plaats op het recept van de gereguleerde competitie,
dat blijkens een recente notitie van de minister aan de Tweede Kamer nog steeds,
doch geleidelijk, wordt nagestreefd. Dat juicht mijn fractie toe. Wij betreuren
het overigens wel, dat dit pad voor de thuiszorg vooralsnog is verlaten. Kan
de staatssecretaris ook in deze Kamer nog eens ingaan op de argumentatie voor
deze beslissing en op de perspectieven voor de toekomst? Immers, meer differentiatie
in het aanbod van zorg en het tegengaan van monopolies zijn blijkens diverse
regeringsstukken, waaronder recente, doelen die ook in de gezondheidszorg
binnen bepaalde grenzen moeten worden nagestreefd. Het gaat om gereguleerde
competitie en niet om de economische marktwerking, zeg ik nog eens, wellicht
ten overvloede. Maar dat was ook niet door Dekker bepleit.Het tweede hoofdpunt van het plan-Dekker was, dat ter wille van de substitutie
het verzekeringsstelsel in twee compartimenten werd opgedeeld, waarbij de
substitutiegevoelige verstrekkingen in een verplichte basisverzekering werden
geplaatst, en de niet-substitutiegevoelige verstrekkingen in een vrijwillige
aanvullende verzekering. Het laatste is inmiddels gebeurd door de fysiotherapie
en de tandheelkunde deels, respectievelijk grotendeels over te hevelen naar
de aanvullende verzekeringen. De substitutiegevoelige sector is niet, zoals
Dekker bepleit, in één compartiment ondergebracht, doch in twee:
de care in de AWBZ en de cure in het tweede compartiment, zij het apart voor
ziekenfonds en particulier verzekerden. De "knip in de thuiszorg" paste in
beginsel goed in dit model en vanuit substitutieoverwegingen heeft het ons
dan ook erg verbaasd dat deze beslissing is teruggedraaid. De VVD-fractie
vraagt bij de geleidelijke aanpassingen en veranderingen van het verzekeringsstelsel –
dat is de aanpak die wij bepleiten – aandacht voor de volgende punten.In de eerste plaats is dat een verdere geleidelijke uitbouw van het stelsel
van de gereguleerde competitie, door de zorgverzekeraars meer risico te laten
dragen. Instrumenten daarvoor zijn de verzekeraarsbudgettering, verhoging
van nominale premies en verlaging van inkomensafhankelijke premies, meer differentiatie
in het aanbod van zorg en versterking van de mededinging. In de tweede plaats
is dat voortzetting van de convergentie in het tweede compartiment tussen
ziekenfonds en particuliere verzekering. Wat zijn daar overigens de mogelijkheden,
gezien de Europese wet- en regelgeving? Een korte beschouwing hierover zou
mijn fractie op prijs stellen.Om de AWBZ in de toekomst betaalbaar te houden, zal zeer kritisch naar
het verstrekkingenpakket moeten worden gekeken. Reeds eerder heb ik namens
de VVD-fractie gepleit voor het scheiden van wonen en zorg. Intussen zijn
er verschillende adviezen uitgebracht waarin voor het scheiden van wonen en
zorg, ook in de verzorgingshuizen, wordt gepleit. Ik doel daarbij met name
op de adviezen van de Raad voor de volksgezondheid en zorg (RVZ) en de VROM-raad.
De negatieve reactie van het kabinet op deze goede en verstandige adviezen
heeft ons buitengewoon onaangenaam verrast. Twee jaar geleden was het standpunt
dat het scheiden of liever gezegd onderscheiden van wonen en zorg in verzorgingshuizen
niet kon. Na interventies vanuit deze Kamer en op basis van een second opinion
van de commissie-De Kam werd door het kabinet op dit standpunt teruggekomen.
Nu schrijft de staatssecretaris ons dat de beoogde scheiding niet wenselijk
is. Het kan dus blijkbaar wel. Eerst was het wenselijk maar kon het niet;
nu kan het maar wordt het niet wenselijk geacht. Buitengewoon
merkwaardig.Ook na een grondige bezinning op de argumenten die ontleend zijn aan een
rapport van de projectgroep, de argumenten die dus voorkomen in de brief van
de staatssecretaris, komen wij tot de conclusie dat het scheiden van wonen
en zorg in de vorm van de RVZ-variant – ik zeg dat met grote nadruk –
nog steeds wenselijk en nog steeds mogelijk is. Immers, de contra-argumenten
van de zijde van de staatssecretaris, zoals verwoord in haar brief van 11
februari jongstleden, zijn niet of slechts in zeer beperkte mate van toepassing
op de zogenaamde onderscheidingsvariant van de RVZ, waarbij wonen en zorg
niet fysiek worden gescheiden maar ze als het ware financieel worden onderscheiden
binnen de AWBZ.Gelukkig stelt de staatssecretaris in de laatste zin van haar brief aan
de voorzitter van de Eerste Kamer, een reactie vanuit deze Kamer te verwachten.
Als antwoord op die vraag van de staatssecretaris bepleit de VVD-fractie een
grondige heroverweging van haar standpunt, waarbij de RVZ-variant naar onze
mening moet worden gevolgd. De RVZ die ik overigens wil complimenteren met
de gedurfde, heldere en onafhankelijke adviezen, heeft ook een algemeen advies
uitgebracht over de toekomst van de AWBZ. Kan op dat advies een eerste algemene
reactie worden gegeven?Het volgende dossier betreft de gezondheidsethische vraagstukken. Veel
waardering heeft mijn fractie voor de wijze waarop het kabinet is omgegaan
met gezondheidsethische vraagstukken. Dat is ook de vorige week in deze Kamer
gebleken. Belangrijke, vaak meerjarige wetgevingsprojecten werden in deze
kabinetsperiode bekwaam en zorgvuldig door beide Kamers geloodst. Ik denk
daarbij aan de wijziging van de Wet op de dierproeven, de Wet op de orgaandonatie,
de Wet bijzondere medische verrichtingen en de Wet medisch-wetenschappelijk
onderzoek met mensen. Bij de behandeling van het wetsvoorstel bijzondere medische
verrichtingen had de regering reeds aangekondigd met een verbod op het klonen
van mensen te komen. Daarom verbaasde het ons enigszins dat begin 1998 niet
direct werd overgegaan tot medeondertekening van het desbetreffende protocol
van de Raad van Europa. Immers, het niet direct ondertekenen van dat protocol
kan een signaal in de verkeerde richting betekenen voor landen die het in
dit soort ethische kwesties niet al te nauw nemen met normen en waarden, met
transparantie en met het afleggen van verantwoording. Als die landen zien
dat verklaarde voorstanders van internationale regelingen op dit terrein aarzelen,
dan is dat een signaal in de verkeerde richting. Hoe is nu de precieze stand
van zaken rond de ondertekening en ratificatie van het protocol? Waarom wordt
de Wet bijzondere medische verrichtingen niet meteen als voertuig gekozen
om een eventueel tijdelijk verbod op het klonen van mensen uit te vaardigen?
Dat was toch de bedoeling?Aanvankelijk hadden wij ook enige aarzelingen over het nut van een brede
maatschappelijke discussie over het klonen met mensen, die op kennelijk verzoek
van de regering zal worden georganiseerd door het Rathenau Instituut, mede
op basis van een studie van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.
Immers, de internationale gemeenschap heeft zich reeds in verschillende verbanden
uitgesproken voor een verbod op het klonen van mensen. Kan een maatschappelijke
discussie over dit onderwerp er in ons land dan nog toe leiden dat dit standpunt
wordt herzien? Dat lijkt ons niet reëel. Wij beseffen overigens wel dat
een breed maatschappelijk debat, dat wordt gevoerd vanuit verschillende wetenschappelijke
disciplines, de argumentaties kan verhelderen en het draagvlak voor verbodsbepalingen
kan vergroten. In die zin kan een maatschappelijke discussie veel toegevoegde
waarde hebben, al denken wij dat de regering in dat debat duidelijk moet maken
dat zij tegenstander van het klonen van mensen is. Dit moet ook blijken, want
anders wordt de discussie op een verkeerde toonhoogte gevoerd.Tijdens de algemene beschouwingen in deze Kamer heeft mijn fractievoorzitter,
de heer Ginjaar, gepleit voor een hogere prioriteit voor het inhoudelijk gezondheidsbeleid.
Het inzicht in de determinanten van ziekte en gezondheid is sterk gegroeid.
Dat gegroeide inzicht schept kansen om het inhoudelijk gezondheidsbeleid beter
te funderen, te regisseren en te implementeren. Goede voornemens zijn geformuleerd
in de kabinetsnota "Gezond en wel". Inmiddels is een voortgangsrapportage
uitgebracht. Daaruit komt toch nog te veel het beeld naar voren van een te
projectmatig, te verkokerd beleid. Het ambitieniveau zou best wat hoger mogen
liggen met als kenmerken een brede programmatische benadering in plaats van
nadruk op afzonderlijke projecten, en een optimale samenwerking tussen ministeries
onderling en tussen ministeries en maatschappelijke organisaties.De samenwerking met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
met de sociale partners en met de verzekeraars kan worden versterkt zowel
op het gebied van klachten en aandoeningen van het bewegingsapparaat als op
dat van psychische klachten, waaronder stress. Uit diverse cijfers blijkt
dat de medische en maatschappelijke kosten die aan deze problematiek zijn
verbonden buitengewoon hoog zijn.In de toekomstverkenningen worden de medische kosten terzake van het bewegingsstelsel
op 441 mln. per jaar geschat, terwijl de kosten wegens ziekteverzuim ruim
3 mld. en wegens arbeidsongeschiktheid ruim 2,3 mld. per jaar zouden bedragen.
Voor psychische stoornissen, waaronder stress, zijn de bedragen vergelijkbaar:
189 mln. kosten gezondheidszorg, 1,8 mld. kosten ziekteverzuim en 2,8 mld.
kosten arbeidsongeschiktheid per jaar.Preventie kan hier leiden tot zowel gezondheidswinst als tot economische
winst. Preventie beschouw ik als beleid aan de voordeur gericht op het voorkomen
van klachten of vroegtijdige signalering en interventie. Dit moet de voorkeur
hebben boven beleid aan de achterdeur, te weten arbeidsreïntegratie,
hoe noodzakelijk en verdienstelijk dat spoor overigens ook is. Uiteraard weten
wij dat er op dit terrein het een en ander wordt gedaan, maar het gaat daarbij
naar onze waarneming vooral om beperkte programma's gericht op onderzoek en
ontwikkeling. Een gezamenlijke, meer grootscheepse aanpak – samen met
het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid – kan hier mijns
inziens op langere termijn een stevig rendement opleveren.Zo'n resultaat hebben wij inmiddels wel gezien bij de bestrijding
van sportblessures. Hier heeft een tienjarig gericht beleid mede bijgedragen
aan een daling van zowel de medische als van de maatschappelijke kosten. Zo
blijkt het risico op een blessure in tien jaar tijd met 19% te zijn afgenomen
en is ook het jaarlijks volume aan arbeidsverzuim door sportblessures verminderd
van 2,6 tot 2,1 miljoen dagen per jaar. Successen zijn dus daadwerkelijk te
boeken. Kortom, mijn fractie bepleit aan de hand van dit voorbeeld meer aandacht
voor het facetbeleid, met name in termen van het opzetten van een tweetal
nationale programma's op de terreinen die ik noemde.Daarnaast kan meer systematisch worden gewerkt met meetbare, kwantitatieve
doelstellingen. Dit wordt door de WHO al gedurende een decennium bepleit.
Ik wijs erop dat het werken met kwantitatieve doelstellingen op verschillende
terreinen van overheidsbeleid gebruikelijk is. Recent hebben de G21-gemeenten
ook de weg ingeslagen van het op verschillende terreinen van overheidsbeleid
werken met meetbare doelstellingen, onder andere op het gebied van de criminaliteitsbestrijding.
Waarom wordt deze methode dan niet in sterkere mate geïntroduceerd in
de gezondheidszorg? Het voordeel hiervan is dat de effecten van beleid kunnen
worden gemeten en dat kan worden nagegaan of ingezet beleid doelmatig en doeltreffend
is. Evidence based health policy: dat moet de minister toch aanspreken.Uit studie en onderzoek blijkt dat de gemeenten nog niet optimaal bezig
zijn met de uitvoering van de gedecentraliseerde taken en bevoegdheden die
zij ingevolge de Wet op de collectieve preventie hebben gekregen. Dat is jammer,
omdat de collectieve preventie een grote bijdrage kan leveren aan het inhoudelijk
gezondheidsbeleid. Intussen, zo leiden wij uit de begrotingsstukken af, heeft
de minister terzake nieuwe initiatieven aangekondigd, onder andere op basis
van het rapport van de commissie-Lemstra. Hoe is hier de stand van zaken?Ook uit rapporten over het grotestedenbeleid – die rapporten zijn
door de steden zelf tot stand gebracht – blijkt dat dit specifieke beleid
op het gebied van gezondheid, zorg en opvang nog te weinig impulsen van VWS
krijgt. Wij dringen met klem aan op een grotere, positieve betrokkenheid van
het ministerie van VWS bij het grotestedenbeleid, inhoudelijk, beleidsmatig
en dus ook financieel.Dan kom ik op de grenzen aan de zorg. Uitvoerige debatten tussen regering
en parlement hebben terzake van beslissingen over de toelating tot het verstrekkingenpakket
van kostbare producten en verrichtingen in het verleden tot duidelijke en
eensgezinde conclusies geleid. Dat gebeurde vooral in het debat tussen regering
en parlement dat in 1988 plaatsvond. Vrij vertaald, kwamen de conclusies toen
op het volgende neer.Kostbare medische verrichtingen worden pas in het reguliere verstrekkingenpakket
opgenomen nadat daarover bewuste besluitvorming heeft plaatsgevonden op basis
van uitkomsten van medisch-technologisch aspectenonderzoek. Als trefwoorden
noem ik daarbij: de rol van de ontwikkelingsgeneeskunde en het kosteneffectiviteitsonderzoek.Een tweede belangrijke conclusie die toen werd getrokken, was dat in geval
van financieel-economische schaarste niet moet worden gekozen voor een rantsoenering
waarbij, bij gelijke indicatie, de ene patiënt wel voor een verstrekking
in aanmerking komt en de andere niet. Bij de taxolkwestie heeft deze situatie
zich helaas voorgedaan. Geen rantsoenering, zo was indertijd de opvatting,
maar prioriteitsstelling. Dat wil zeggen dat het middel of de verrichting
wordt opgenomen in het pakket en dan voor iedereen toegankelijk is bij gelijke
indicatie, of dat het middel niet wordt opgenomen in het verstrekkingenpakket
en dan ook voor niemand toegankelijk is.Twee recente beslissingen van de minister wil ik toetsen aan deze twee
conclusies van weleer, conclusies die werden getrokken door regering en parlement
bij de behandeling van de nota Grenzen aan de zorg in 1988.De eerste beslissing is de beslissing van de minister om longtransplantaties
als reguliere verstrekking aan te merken. Ik besef dat dit een gevoelig en
moeilijk onderwerp is, maar dat ontslaat ons niet van de plicht om gevoelige
en moeilijke ethische onderwerpen aan de orde te stellen. De minister heeft
besloten dat deze verstrekking een reguliere verstrekking zou worden. De Ziekenfondsraad
en de deskundigen bij de Ziekenfondsraad hadden hierover anders geadviseerd.
Zij adviseerden namelijk deze stap, het opnemen van de longtransplantatie
in het verstrekkingenpakket, vooralsnog niet te nemen. De kosten werden door
de Ziekenfondsraad in relatie tot de gezondheidsbaten zeer hoog geacht. De
Ziekenfondsraad bepleitte daarom eerst verder onderzoek te doen naar een verbetering
van de doelmatigheid. Intussen zou ingevolge de bestaande regelingen natuurlijk
wel een beperkt aantal longtransplantaties kunnen worden verricht zonder dat
er meteen een wettelijke aanspraak voor iedereen zou ontstaan. Toen ik het
advies van de Ziekenfondsraad over deze materie las, leek mij dat een weloverwogen
en verstandig advies. Dat de minister hiervan is afgeweken, heeft bij mij
toch wel enige verbazing gewekt.Overigens hoor ik graag wat feitelijke informatie over de volgende vragen.
Om hoeveel longtransplantaties gaat het? Wat zijn de macro-meerkosten? Zijn
deze opgenomen respectievelijk gedekt in het Jaaroverzicht zorg 1998?Ik kan wel een getal noemen. Op dit moment worden er in ons land twintig
longtransplantaties gedaan, die 3,5 à 4 ton kosten. Bij twintig longtransplantaties
praat je dus over 8 mln. Dat wordt er nu al aan uitgegeven. Als zij een verstrekking
worden waar iedereen aanspraak op kan maken, even aannemende dat er aanbod
van longen is, praat je wel over een extra uitgave van 8 mln., als er een
verdubbeling zou plaatsvinden.De Ziekenfondsraad vroeg in het kader van "Grenzen van de zorg" of zo'n
uitgave wel verantwoord is, gezien de zeer beperkte verlenging van de levensduur
met drie of vier jaar, die het gevolg is van longtransplantatie. Ik vond dat
moedig van de Ziekenfondsraad. Daarom vind ik het toch eigenlijk wel jammer
dat er anders is beslist. Als er financiële schaarste is, dan moet de
politiek ook in dit opzicht moeilijke beslissingen durven nemen.Dan kom ik op de toelating respectievelijk vergoeding van dure geneesmiddelen
in de ziekenhuizen. Deze is al jaren een groot probleem, zoals de taxolkwestie
heeft aangetoond. Ziekenhuizen worden geacht dure geneesmiddelen te betalen
uit het reguliere budget, dat niet is verhoogd voor het grotere aantal dure geneesmiddelen, waarvan de kosten te vergelijken zijn met topklinische
voorzieningen. Dat levert nogal wat financiële problemen op voor de ziekenhuizen.
Bovendien ontstaat er rechtsongelijkheid voor de verzekerden, want de ene
patiënt krijgt het middel wel en de andere niet, terwijl de medische
indicatie volstrekt gelijk kan zijn. Er worden ook constructies bedacht om
geneesmiddelen die eigenlijk uit het ziekenhuisbudget moeten worden betaald,
af te wentelen naar de extramurale apothekers, zodat zij toch uit de Ziekenfondswet
worden betaald. Dat is een omzeiling van de bedoeling van de wetgever. Het
is in ieder geval niet netjes.Alle betrokkenen waren niet gelukkig door deze problemen en bezwaren.
Daarom is de afgelopen drie jaar vrij langdurig door het veld, de Ziekenfondsraad
en het COTG gewerkt aan een goed gestructureerde oplossing, conform de basisprincipes
uit de nota "Grenzen aan de zorg", die ik aan het begin van mijn betoog noemde.Zie ik het goed, dan kun je die oplossing, waarover in het veld zeer brede
overeenstemming bestaat, als volgt kenschetsen. Zeer kostbare geneesmiddelen
worden eerst in een ontwikkelingsgeneeskundig traject beoordeeld, zoals ook
bij topklinische voorzieningen gebeurt. Financiering geschiedt dan volgens
een subsidieregeling. Op grond van verkregen inzichten, onder andere over
de kosteneffectiviteit, dient dan een bewuste beslissing te worden genomen
over toelating tot het reguliere verstrekkingenpakket. Indien het middel op
grond van positieve ervaringen en wetenschappelijke onderbouwing wordt toegelaten,
dan dient dit vergezeld te gaan van een structurele budgetcompensatie, zoals
bij topklinische voorzieningen ook gebeurt. Als dit financieel-economisch
gezien niet kan of niet verantwoord is, dan dient men de moed te hebben, het
middel niet toe te laten of de toelating aan strengere voorwaarden te verbinden,
zoals een scherpere indicatiestelling.Kiest men niet voor deze gestructureerde benadering, dan zal er in de
praktijk sprake zijn van rantsoenering. Dat wilden regering en parlement in
het verleden niet, omdat dan bij twee patiënten in precies dezelfde omstandigheden
de situatie kan ontstaan dat de een het middel wel krijgt en de ander niet.
Dan zal rechtsongelijkheid blijven bestaan en ziekenhuizen zullen trachten
de kosten af te wentelen, welke methodiek niet aanvaardbaar is.Kortom, ik verzoek de minister met enige klem haar standpunt te heroverwegen.
Ik vraag haar in ieder geval om het overleg met alle betrokkenen op dit terrein
opnieuw te openen en nog eens heel zorgvuldig te kijken of de systematische
aanpak die ik bepleitte, voor de langere termijn niet veel beter is.Ten slotte dit. Deze kabinetsperiode loopt ten einde en dit is dus de
laatste begrotingsbehandeling met de betrokken bewindsvrouwen uit het huidige
kabinet. Wij hebben de afgelopen jaren vele debatten gevoerd, minder dan de
Tweede Kamer, maar voldoende om tot een positieve balans te komen. Naast lof
hadden wij, zoals ook vandaag, soms belangrijke kritiek, maar die moet ook
op volwassen wijze uitgesproken kunnen worden. Het is ons opgevallen dat de
bewindsvrouwen altijd bereid waren tot een constructieve dialoog en tot aanpassingen
van beleidsvoornemens, ook als het om wetsvoorstellen ging, waar deze Kamer
geen recht van amendement heeft. Ook dan was er een open oor voor suggesties
en kritiek. De VVD-fractie is de minister en de staatssecretaris erkentelijk
voor die houding en hoopt dat deze houding, al is het misschien moeilijk,
ook vandaag weer zal blijken.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Hoe komt het toch dat het maar niet lukt om greep te krijgen
op de gezondheidszorg? Komt dat omdat deze minister en deze staatssecretaris
zo'n slecht beleid hebben gevoerd? Komt het omdat de technische mogelijkheden
in de gezondheidszorg zo zijn vergroot en de consument daaraan het recht ontleent
om daar dan ook gebruik van te maken? Of ligt die ongrijpbaarheid in het systeem
van onze gezondheidszorg zelf? Wij leven in een tijdperk waarin wetenschap
en technologie zelf een macht van belang zijn geworden. Deze ontwikkeling
heeft ook in belangrijke mate de huidige geneeskunde bepaald, met als gevolg
een gezondheidszorg met eigen regels en nieuwe machthebbers, zoals medici,
farmaceutische industrie en verzekeringsmaatschappijen.Gezondheidszorg, een nieuwe natie, zo typeerde wetenschapsfilosoof Gerard
de Vries vorige maand tijdens een publiekscollege – in het kader van
het project Res Publica, 150 jaar Grondwet – de gezondheidszorg. De
Vries signaleert een opvallende verschuiving in de geneeskunde. Niet langer
staat het individu met zijn specifieke individuele klacht centraal, maar de
mens wordt gereduceerd tot risicofactor. Er ontstaat een risicomaatschappij,
een maatschappij waarvan de grondregels niet meer in juridische, maar in medische
en economische termen zijn geschreven. Binnen deze constellatie is de positie
van de burger verzwakt. De rechten van de burger hebben geen gelijke tred
gehouden met de veranderde machtsverhoudingen. Onze wetgeving is niet berekend
op de medische technologische ontwikkeling.Om de machtsverhoudingen in een – zoals De Vries het noemt –
fatsoenlijke risicomaatschappij in een nieuw evenwicht te brengen, zijn nieuwe
grondrechten voor burgers noodzakelijk. Hij noemt dan: - regelingen
voor de representatie van burgers in professionele monopolies;- een
constitutioneel recht op "second opinion" en contra-expertise;- het
recht van individuele burgers op kennisbijstand;- publieke controle
op professioneel toezicht;- publieke controle op gezondheidsvoorlichting;- constitutionele garanties met betrekking tot verzekerbaarheid van
mensen.Het kan geen toeval zijn dat op hetzelfde moment prof. Van Doorslaer,
bijzonder hoogleraar in de economie van de gezondheidszorg aan de Erasmus
Universiteit in Rotterdam, in zijn inaugurale rede met als titel Gezondheidszorg
tussen Marx en markt behartigenswaardige opmerkingen maakt over solidariteit
tussen rijk en arm in de gezondheidszorg. De lastenverdeling in de gezondheidszorg
in Nederland vergroot de inkomensverschillen. Alleen in Zwitserland en de
Verenigde Staten worden de verschillen in inkomen tussen arm en rijk door
het verzekeringsstelsel nog verder vergroot dan in Nederland. Conclusie:
de rijken in Nederland dragen relatief te weinig bij aan de nationale gezondheidszorg.
Van Doorslaer is op zoek naar het optimale evenwicht tussen solidariteit en
marktwerking. Evenals De Vries legt ook Van Doorslaer de nadruk op vergroting
van de invloed van de consument in de gezondheidszorg. Vergroting van kennis
van de burger is daarvoor een absolute voorwaarde.Mijn fractie mist de principiële discussie over gezondheidszorg in
de politiek. Discussies in de Tweede Kamer over gezondheidszorg gaan bijna
altijd over onderdelen. Heel belangrijk natuurlijk, maar die deeldiscussies
zouden binnen een politieke visie op de gezondheidszorg moeten worden gevoerd.Er is veel aan te merken op het gevoerde gezondheidszorgbeleid. Deze bewindsvrouwen –
dus in feite het hele paarse kabinet – is te verwijten dat er onvoldoende
geld beschikbaar was voor de gezondheidszorg (minister Borst moest steeds
opnieuw om geld vragen) en dat zij binnen het beschikbare budget veel te weinig
geld beschikbaar hebben gesteld aan de care. Hen valt te verwijten dat zij
niet de juiste principiële vragen hebben gesteld, en dat zij te veel
in de marge hebben gesleuteld en daarbij nogal eens foute beslissingen hebben
genomen, die overigens soms weer werden teruggedraaid. Bovendien hebben zij
niet de wijsheid gehad om de alternatieve (beter gezegd: additionele) geneeskunde
op haar waarde te schatten. Een waarde die de reguliere geneeskunde nog te
vaak, tegen beter weten in, ontkent.Hoe zou het wel moeten? Wat voor soort gezondheidszorg wordt inzet van
de volgende kabinetsformatie? De ideeën van De Vries en Van Doorslaer
passen wonderwel in het beeld van een gezondheidszorg dat GroenLinks voor
ogen staat. Ik zal dat beeld kort schetsen, in negen punten. Ik stel ook prijs
op een reactie op deze schets.1. Welzijn. De overheid moet ten behoeve van de gezondheidszorg meer investeren
in het kader van welzijn. Die "W" valt ook onder dit ministerie. Zijn de bewindsvrouwen
het met GroenLinks eens dat zij voor het welzijnsonderdeel van het overheidsbeleid
meer verantwoordelijkheid zouden moeten nemen? Herverdeling van betaalde en
onbetaalde arbeid is zo'n instrument. De GroenLinks-fractie in de Tweede Kamer
heeft vorige week opnieuw, nu samen met de PvdA en D66, een ontwerpwet voor
deeltijdarbeid ingediend. Herverdeling van arbeid en zorgtaken, verbetering
van kinderopvang in aantal en openingstijden, betere afstemming in de ruimtelijke
ordening ten aanzien van wonen, werken en onderwijs, afstemming tussen aanvangstijden
van scholen: allemaal zaken die een positieve uitwerking hebben op het gebruik
van de gezondheidszorg. Al was het maar door vermindering van stress, een
van de voornaamste oorzaken van uitval en van een beroep op de gezondheidszorg.
Ik verwijs naar de cijfers die collega Dees hierover zojuist noemde.2. Budget. Er wordt een macrobudget vastgesteld op basis van een goede
raming van wat nodig is voor een rechtvaardige, solidaire gezondheidszorg.
Net als andere partijen laat GroenLinks in haar verkiezingsprogramma het budget
voor de gezondheidszorg met tenminste 2% per jaar groeien. Binnen dat budget
moet er meer geld toevloeien naar de care. Van de partijen hier in de Eerste
Kamer vertegenwoordigd heeft alleen de SP de moties gesteund die hierover
door GroenLinks in de Tweede Kamer zijn ingediend. Onbegrijpelijk!Beteugeling van de kosten in de cure wil maar niet lukken, zoals bij geneesmiddelen.
Ondanks de wet die daarover is aangenomen, blijven de kosten van geneesmiddelen
stijgen. Wat zijn de ervaringen van de minister bij het toepassen van deze
wet?In deze Kamer kwam twee jaar geleden de rol van de media ten aanzien van
nieuwe technologische ontwikkelingen en nieuwe medicijnen ter sprake. Toen
vond de minister het ontwikkelen van een gedragscode belangrijk. Zij zou daar
actie op ondernemen. Heeft zij die actie ondernomen? Is er nu een gedragscode?3. Financiering. Teleurstellend, dat er door verdeeldheid in paars op
dit punt nog steeds geen wervend en overtuigend concept voor organisatie van
de volksgezondheid is. Volgens GroenLinks moet er één brede
volksverzekering komen, voor zowel cure als care. Gezondheidszorg moet worden
gefinancierd door middel van inkomensafhankelijke premies. In dat verband
verwijs ik naar het rapport van de WRR van juni 1997 met als titel "Volksgezondheidszorg"
en naar de rede van prof. Van Doorslaer.Zolang het Nederlandse verzekeringssysteem nog onderscheid maakt tussen
cure en care, moeten volgens GroenLinks in ieder geval in de cureverzekering
het onderscheid tussen loon en inkomen en de inkomens- en leeftijdsgrens verdwijnen.
In de caresector wordt de premie voor de AWBZ niet alleen over de eerste belastingschijf
geheven. Over de hoogte van die premie kan worden gediscussieerd. De eigen
bijdragen worden afgeschaft. Wel mogen thuiszorginstellingen de kosten in
rekening brengen die ook moeten worden gemaakt door mensen zonder functiebeperking.4. Aansturing van de zorg. De zorg verandert van aanbodgestuurd in vraaggestuurd.
Het persoonsgebonden budget en het persoonsvolgend budget worden uitgebouwd.
Helemaal in de lijn van de voorstellen van wetenschapsfilosoof De Vries en
van econoom Van Doorslaer krijgt de consument, de cliënt of de patiënt,
hoe men hem maar noemen wil, een grotere invloed en dus ook meer verantwoordelijkheid.GroenLinks heeft grote kritiek op de nu voorgestelde constructie waarbij
in de figuur van het zorgkantoor te veel macht is gelegd bij de zorgverzekeraars.
Een raad van advies, zoals wordt voorgesteld om de andere participanten in
de gezondheidszorg, zoals zorgvragers, zorgaanbieders en de lokale en regionale
overheden bij het beleid te betrekken, is volstrekt onvoldoende. Op z'n minst
moet dat een raad van toezicht worden. Maar GroenLinks heeft betere ideeën
over de organisatie van de gezondheidszorg.5. Organisatie. In onze visie wordt het land verdeeld in regio's. Elke
regio krijgt een deel, gebaseerd op inwonertal, van het macro vastgestelde
budget, een integraal regionaal budget, in ieder geval voor de caresector.
Als het aan mijn fractie ligt wordt het een regionaal budget voor de totale
gezondheidszorg. Hoog gespecialiseerde voorzieningen blijven landelijk aangestuurd.
Per regio moeten zorgvragers/consumenten, zorgaanbieders, zorgverzekeraars
en gemeenten het toegekende budget verdelen over de sectoren van de gezondheidszorg.
Er komt een functionele omschrijving van zorg, en die zorg
wordt toegekend op basis van integrale onafhankelijke indicering, en dat onder
een publiek toezicht.6. Doelmatigheid. Ondoelmatigheid wordt aangepakt. Er worden nog steeds
onnodige medische handelingen verricht, met als gevolg een onnodige belasting
van patiënt en financiën. Dat kan komen doordat in een ziekenhuis
de verschillende afdelingen niet op elkaar zijn afgestemd en er dubbele onderzoeken
worden verricht, het kan zijn dat medici geen enkel risico willen lopen en
iedere patiënt door de hele medische molen halen, en het kan ook zijn
dat de consument te snel naar de dokter loopt. De helft van alle klachten
gaat ook over zonder tussenkomst van de huisarts. De huisarts heeft in de
voorlichting daarover een belangrijke functie. Bovendien moet de poortwachtersfunctie
van de huisarts zwaarder worden ingevuld.Ook bij de toekenning van hulpmiddelen wordt dubbel werk gedaan. Men respecteert
vaak elkaars keuringen niet. Bureaucratie veroorzaakt veel ontoelaatbaar oponthoud
en daardoor veel onnodig leed. Het komt voor dat hulpmiddelen beschikbaar
komen nadat de cliënt is overleden! De Raad voor de volksgezondheid en
zorg heeft in zijn advies "Medische hulpmiddelen" van 20 november jongstleden
voorgesteld dat als alternatief voor de vergoeding in natura patiënten
geld zouden moeten kunnen krijgen. Dat voorstel sluit aan bij de door ons
bepleite grotere verantwoordelijkheid van de burger. Wat vinden de minister
en de staatssecretaris van dit advies?7. Prioriteitsstelling. Onze maatschappij moet prioriteiten stellen. Waaraan
geven we voorrang? Aan een verhoging van de kwaliteit van het leven of aan
een verlenging van het leven, aan de hoognodige verbetering van de zorg aan
ouderen en mensen met een handicap of aan een uitbreiding van hoogtechnische
medische ingrepen? Ik ben mij ervan bewust dat dit een valse keuze is. Het
is natuurlijk ook niet of cure of care. Maar er moeten wel accenten worden
gelegd. En dat er voor de caresector een beschamend tekort aan geld is wordt
met de dag duidelijker. Niemand zal nog ontkennen dat dit tekort de kwaliteit
van leven van miljoenen mensen die afhankelijk zijn van die zorg sterk negatief
beïnvloedt.De belofte van meer handen aan het bed, door dit kabinet gedaan, is niet
ingevuld. De uitslag, een paar weken geleden, van een groot onderzoek onder
verpleegkundigen en verzorgenden was verpletterend. Dit heeft terecht veel
publiciteit gekregen. Is het verwonderlijk dat ruim 98% van het verpleegkundig
personeel niet alleen geen vertrouwen in de politiek heeft, maar zelfs een
absoluut wantrouwen? Mijn fractie pleit al jaren voor meer aandacht voor preventie
en voor een verschuiving van de middelen van cure naar care, waarbij binnen
de care het accent moet worden gelegd op extramurale voorzieningen, zoals
de thuiszorg en het PGB.Betere salariëring en betere arbeidsvoorwaarden voor werkers in de
zorg zijn onvermijdelijk om het dreigende grote tekort aan verzorgenden te
ondervangen.In dit kader vraagt mijn fractie ook bijzondere aandacht voor de palliatieve
zorg, zowel in de thuissituatie als in een hospice. Zij vraagt ook aandacht
voor de dagbesteding van verstandelijk gehandicapten. Zowel uit eigen waarneming
als uit toegestuurde brieven weet ik dat die situatie onaanvaardbaar is. Het
kan zo niet langer. Ik vraag de staatssecretaris wat zij van plan is om daaraan
te doen. Ik vraag ook haar aandacht voor een scheefgroei in de AWBZ. Er is
sprake van ongelijke rechten voor verschillende sectoren in de AWBZ. Bepaalde
groepen verstandelijk gehandicapten hebben geen recht op dagopvang, maar wel
recht op tijdelijke opname, zoals logeermogelijkheid. Dat geldt ook voor verpleeghuiszorggeïndiceerde
ouderen. Lichamelijk gehandicapten hebben wel recht op dagopvang, maar geen
recht op logeermogelijkheid. Gaat de staatssecretaris deze ongelijkheden in
rechten wegnemen? Een oplossing kan worden gevonden in een functionele omschrijving
van de zorg, zoals ik hiervoor heb bepleit.Als sluitstuk van de zorg het scheiden van financiering van wonen en zorg.
De brief van de staatssecretaris aan de Eerste Kamer van 11 februari jongstleden
hierover was uitermate teleurstellend. Die brief is al door alle woordvoerders
aan de orde gesteld. In plaats van een positieve ontwikkeling lees ik op blz.
4 dat in elk geval in de verzorgingshuizen niets in die richting mogelijk
is, omdat verblijf in een verzorgingshuis als intramurale capaciteit onder
de AWBZ valt. Begrijp ik goed het gehanteerde argument dat gescheiden financiering
van wonen en zorg voor ouderen niet mogelijk is, omdat de financiering via
de AWBZ loopt? Ik zie al "nee" schudden. Ik ben daar erg blij mee, want juist
omdat financiering vanuit de AWBZ de mogelijkheden van een modernisering van
de huisvesting voor ouderen blokkeerde, is dit twee jaar geleden in de Eerste
Kamer ter discussie gesteld. Resultaat van die discussie was een second opinion
over de mogelijkheid van gescheiden financiering. Sindsdien zijn er heel wat
rapporten verschenen. Er waren rapporten waaruit niet alleen bleek dat gescheiden
financiering van wonen en zorg de AWBZ betaalbaar zou houden, maar ook dat
dit als een positieve ontwikkeling werd beschouwd in de modernisering van
de ouderenzorg. Dus een ontwikkeling via "scheiden doet lijden" naar "scheiden
niet te vermijden". Scheiding van financieringsstromen is mogelijk, maar dat
gaat niet vanzelf.Door deze brief van de staatssecretaris lijken wij nu weer terug te zijn
bij "Af". Het enige tastbare politieke resultaat van de laatste twee jaar
lijkt te zijn dat er een onderzoek komt naar de toekomstige vraag naar aangepast
wonen voor zowel ouderen als vergelijkbare andere groepen. Een bijzonder magere
oogst. Of biedt de laatste zin van de brief van 11 februari nog enige hoop?
Die zin luidt: "Op basis van uw reactie hoopt het kabinet tot een nadere uitwerking
van een en ander te komen." Als ik de bijdragen tot nu toe van de andere fracties
hoor, moet de staatssecretaris toch een andere richting inslaan, een andere
of niet, maar in elk geval in de richting van wonen met zorg en wonen naar
wens.Ik heb nog een laatste vraag aan de staatssecretaris. Wat betekent die
brief nu voor de bestaande initiatieven van zorg op maat en wonen naar wens?
Moeten die wachten op dat onderzoek waarvan sprake is in de brief? Ik ben
zeer benieuwd naar de reactie van de bewindsvrouwen.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Een debat over Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, vlak ná de meest succesvolle Olympische spelen en
vlak vóór twee verkiezingen – dat moet plaatsvinden in
een sfeer van winst en verlies. Juist deze minister immers stelt, in haar
dubbelrol als lijsttrekker van D66 én verantwoordelijk bewindsvrouwe
voor dit departement, dat de zorg het best aan haar en haar partij kan worden
overgelaten. Maar tegelijkertijd stelt ze wel vast dat het kabinet –
en dus zeker zij – is overvallen door de gevolgen van de wijzigingen
in de sociale zekerheid voor de zorg. Tja... En gisteravond nog suggereerde
RTL Nieuws dat de structurele problemen met het vinden van plaatsen in de
crisisopvang voor deze minister nieuw zijn. Dan heb ik toch gemengde gevoelens
bij deze stellingname. Enerzijds grote waardering voor de deskundigheid en
betrokkenheid van deze minister en natuurlijk ook voor het enthousiasme van
haar staatssecretaris; anderzijds bekruipt ons regelmatig het gevoel dat de
teksten wel deugen en de intenties niet zo gek zijn, maar dat het beleid toch
nog niet echt goed lukt. Begrotingsoverschrijdingen op terreinen als geneesmiddelen
en kunst- en hulpmiddelen, wachtlijsten, problemen rondom eigen bijdragen –
ze zijn daarvan een voorbeeld. Ik ga er straks wat verder op in.Wat ik ergerlijk vind – dat verwijt ik echt de beide bewindslieden
en ik kijk daarbij zeer berispend naar de staatssecretaris – is de beleidsmatige
slordigheid. Wetgeving komt laat. Ik wijs even op het punt van het subsidiekader
bij het vervallen van de Tijdelijke wet sociale vernieuwing. Er komt een wet
en ondertussen moeten de adviezen aan de Raad voor de gemeentefinanciën
nog worden gevraagd. Dan denk ik: dat kan toch ook op tijd?Ik moet er wel bij zeggen, mede namens onze gehele fractie, dat we voor
bijvoorbeeld de medisch-ethische wetgeving zeker onze grote waardering hebben.
Wat dat betreft hebben we ook een zeker vertrouwen in de verdere discussie
op het gebied van het klonen van dieren en wellicht zelfs de discussie over
het klonen van mensen.Voorzitter! De organisatie van het departement lijkt iets verbeterd, maar
nog steeds niet echt goed op orde te zijn. Je leest dan weer over de achtergronden
van het te laat gereedkomen van beleid, bijvoorbeeld met betrekking tot maatregelen
tegen het overschrijden van het budget voor kunst- en hulpmiddelen: een verhaal
in Vrij Nederland, en dat klinkt wat meewarig. Dan denk ik: straks komt er
weer een soort papieren tijgerbalsem en weer een nieuw plan van aanpak. Maar
goed, ik geef toe dat het beleidsterrein geen gemakkelijke opgave is. Er is
sprake van een zeer groot aantal spelers: het departement zelf, de andere
departementen, de beide andere overheden (gemeenten en provincies), de uitvoerders
van de zorg (verzekeraars en verbindingskantoren), de aanbieders van zorg
(huisarts, thuiszorg, verpleeghuis, ziekenhuis) en natuurlijk de burger zelf,
de gebruiker van zorg, de patiënt of cliënt en zijn of haar omgeving.
Dat betekent een marktwerking, samen met particulier initiatief en overheidsbemoeienis,
en dat in een onhelder palet en op een wat hobbelig speelveld.Het gaat ook om zo essentieel beleid: het zorgdragen voor een zodanige
organisatie en voorzieningenstructuur dat burgers, ook als zij kort of langdurig
hulp behoeven, maximaal in staat blijven deel te nemen aan voor hen en voor
de samenleving relevante activiteiten. Wij, burgers, verwachten ook erg veel
van dit departement en van het daaronder ressorterende veld. Een goede gezondheid
en ons welbevinden achten wij, burgers, enerzijds het belangrijkste voor ons
bestaan, en anderzijds willen we dat de kosten voortdurend binnen de perken
worden gehouden. Raakt het onszelf of onze omgeving, dan zijn onze verwachtingspatronen
van wat cure en care vermogen, tot ongekende hoogten gespannen. Gaat het om
de collectieve rekening, dan kijken wij toch wel bezorgd naar de collectieve
lastendruk.De Nederlandse gezondheidszorg slaat internationaal een goed figuur, zo
stelt de begroting. Dat is op een aantal punten zeker waar, maar als ik kijk
naar de uitkomsten van de financieringsstructuur, dan moet ik toch opmerken
dat de solidariteit daarbinnen minder ver gaat dan wij vaak over onszelf denken.
Wat dat betreft is het opvallend dat zowel de partij van de minister, als
mijn partij, de PvdA, bepleit dat er een uitbreiding komt van de kring van
verzekerden voor het ziekenfonds. D66 denkt dat te financieren door verlaging
van de inkomensgrens voor toetreding – een veronderstelde bezuiniging
op de uitgaven dus – en bij de PvdA denken we het juist te kunnen financieren
door een verhoging van de grens voor de toetreding tot de verzekering. Wij
gokken dus op meer inkomsten. Rekenwerk is daarbij zeker noodzakelijk, willen
we kunnen komen tot een wat helderder kader in een volgend regeerakkoord.Wat voor mijzelf een interessante vraag blijft, is op welke wijze de toetredings-
en uittredingscriteria dan vorm gaan krijgen. We bespraken dit al bij de laatste
herziening van de Wet-Van Otterloo. Inkomensgrenzen voor premieheffing zijn
nu eenmaal een stuk eenvoudiger uit te werken dan inkomensgrenzen voor verzekeringsdeelname.
In- en uitvliegers worden in een gemengd collectief marktsysteem absoluut
problematisch. Juist met het oog op een volgend regeerakkoord ben ik benieuwd
hoe een en ander verder wordt uitgewerkt. Wij hebben in december reeds gesproken
over die inkomensgrenzen.Verwacht de minister vóór de kabinetsformatie alle relevante
gegevens klaar te hebben liggen? Hoe staat het met mijn verzoek de weduwen
die op grond van wetgeving vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
te maken hebben met een inkomensdaling, alsnog meteen toe te laten tot het
ziekenfonds? Nogmaals, budgettair kan het geen probleem zijn. Voor een beperkte
groep wordt de toetreding met een jaar naar voren gehaald, maar op microniveau
verzacht het het overheidsingrijpen wel. Daarvoor is immers het totale kabinet
verantwoordelijk en kan men niet zeggen, dat hetgeen SZW neemt of geeft andere
departementen niet raakt!Waarom slaan wij internationaal een goed figuur? Dat kan natuurlijk nooit
zijn omdat wij allemaal ouder worden. Wij worden inderdaad ouder en mannen
gemiddeld weer iets méér dan vrouwen. Het verschil is nu 5,7
jaar. Maar daar gaat het natuurlijk niet om. Een groot deel van het ouder
worden vindt bovendien plaats in een periode waarin men niet zo veel meer
geniet van het leven vanwege de gezondheidstoestand. Ik steun de minister
dan ook in haar stellingname dat het niet gaat om alsmaar ouder worden. Zorgwekkend
acht ik de constatering dat de gezondheidsverschillen niet
afnemen. Ik vrees zelfs een toename. Gezondheidsverschillen worden vaak veroorzaakt
door sociale indicaties. Ik denk daarbij aan het autochtoon of allochtoon
zijn en ook alleenstaanden schijnen meer problemen te hebben met hun gezondheid
dan mensen die in een relatieverband leven. Bij gezondheids- en welzijnszorg
zal het naar mijn mening in toenemende mate moeten gaan om de vraag, of wij
cure en care zodanig kunnen organiseren dat eenieder optimaal kan blijven
functioneren.Die invalshoek wordt actief gesteund, zo blijkt uit de begrotingsteksten.
Het is waar, er is wetgeving gekomen om de zeggenschap van cliënten van
de zorg beter vorm te geven en ook in de beleidsdoelstellingen wordt de positie
van de cliënt steeds belangrijker. Ik citeer: "Het is niet meer de vraag
of de burger in een voorziening past, maar of de instelling de zorg heeft
die de burger nodig heeft." Of het in werkelijkheid echter zo geregeld is,
waag ik te betwijfelen.Zeggenschap van burgers behoeft overigens niet per definitie hetzelfde
te zijn als het pleidooi van het CDA voor een grotere rol van het maatschappelijk
middenveld. Er zijn ook andere vormen. Toch kan verdergaande professionalisering
een belemmering zijn voor het op juiste wijze participeren van de burgers
in het zo belangrijke veld van de gezondheidszorg. Want je zult maar afhankelijk
zijn van zorg van anderen!Het begint met wachtlijsten en wachttijden. Dankzij – inderdaad
dankzij! – de socialezekerheidswetgeving is het probleem van wachtlijsten
nu in het centrum van de aandacht gekomen maar het is daarmee niet nieuw.
Wachttijden zijn inderdaad duur voor werkgevers die de kosten van werkuitval
voor hun rekening krijgen. Maar wachttijden zijn eveneens onbetaalbaar voor
ouders die een stel jonge kinderen moeten verzorgen, of voor een oudere die
niet die hulp ontvangt om zelfstandig te kunnen blijven wonen en na behandeling,
nog eens 9,5 maand moet wachten op een plekje in een verzorgingshuis vanwege
de daar bestaande wachtlijsten. Ik vrees soms dat wij de wachtlijsten niet
verder zullen zien toenemen, omdat de mensen al overleden zijn voordat zij
een plek krijgen.Vervolgens wijs ik op de wachtlijsten voor intramurale opvang van gehandicapte
kinderen, waardoor ook vaak het gezins- en het werkende leven van de ouders
wordt ontwricht. Kinderrechters en anderen in de jeugdhulpverlening en de
kinderbescherming staan voor het probleem dat er geen plek is te vinden voor
jongeren die binnen de eigen gezinsomgeving onvoldoende probleemoplossende
hulp krijgen. Juist bij wachten speelt het probleem van de verschillen. Worden
werkenden met voorrang geholpen? Mag wie méér betaalt soms eerder?
Helpt goed gebekt zijn? Ja, vast! Er is iets mis.Is het alleen een kwestie van geld? Ik hoor met stomme verbazing verhalen
over ziekenhuizen waar in november "het budget al op is", de operatiekamers
leegstaan en de chirurgen met vakantie kunnen. Maar dat kan het niet alleen
zijn. Ik denk ook dat onze ideologie voor een deel heeft bijgedragen aan het
ontstaan van wachtlijsten. Veel plaatsen in de intramurale zorg zijn gesloten
om deze te kunnen vervangen door ambulante en extramurale zorg, die plezieriger
en beter zou zijn. Preventie en lichte hulp zijn echter niet zo snel goed
georganiseerd en bovendien blijft daarnaast zwaardere zorg noodzakelijk, zowel
in de jeugdhulpverlening als in de ouderenzorg. Bezuinigingen kunnen niet
per definitie worden gefinancierd door meer geld uit te geven aan preventie.
Er is niet automatisch een lineaire verhouding. Je kunt niet zeggen: 10% meer
uitgaven in de gezondheidszorg betekent 10% minder uitgaven in de sociale
zekerheid. Dat zou natuurlijk mooi zijn, want dan bespaar je met 1 mln. 10
mln. Maar zo is het niet!Dan is er het personeelstekort. De begroting is nog optimistisch. In het
algemeen zijn er geen problemen. Vermoedelijk zou reeds vandaag de tekst anders
hebben geluid. Ik denk dat er wel degelijk een aansluitingsprobleem is tussen
opleiding en arbeidsmarkt. Er wordt wellicht onvoldoende opgeleid binnen de
eigen kolom. Dat kan met name bij het specialistisch personeel een probleem
zijn. Mevrouw Michiels van Kessenich heeft hierover al een aantal vragen gesteld.Wat mij verbaast, is dat ondersteunende afdelingen van ziekenhuizen na
vier uur leeg zijn. Je moet voor een onderzoek een rondje maken van bloed
prikken, röntgenfoto's en wat niet al. Na vier uur kan dat echter niet
meer. Dat genereert ook wachtlijsten. Het is inefficiënt. En wie voor
controle of een onderzoek naar een ziekenhuis moet, moet daarvoor niet alleen
een halve dag uittrekken en een boek meenemen maar loopt ook het risico dat
het onderzoek niet voor vier uur is afgerond. Dan moet men dus de volgende
dag terugkomen. 's Avonds gebeurt er al helemaal niets. Ik erger mij mateloos
aan het ontbreken van efficiënte informatieoverdrachtsmethodes. Misschien
is het uit privacyoverwegingen dat de ene arts niet weet wat de andere collega
al heeft doen onderzoeken. Maar het kan toch gewoon in een computer in plaats
van in losse dossiers? Dan hoeft een arts niet aan een patiënt te vragen:
weet u waarvoor u hier bent, uw dossier is er niet?Er is een personeelstekort, natuurlijk in de zorg. Wat weerhoudt de sector
ervan om het eerste niveau in de opleiding tot stand te brengen met kwalificatienormen
en eindtermen? Dan is het niet zo dat iemand met een Melkertbaan, een banenpooler
of een WIW'er de werkzaamheden wel mag uitvoeren, maar dat jongeren geen opleiding
op het assistentenniveau kunnen volgen. Is het alleen een zaak van Onderwijs
of spelen de eigen sector en dit departement ook een rol? Het is overigens
binnen de WEB ook mogelijk om lerend te werken en werkend te leren. Waarom
kan dat niet op HBO-niveau en waarom kan de inserviceopleiding als een combinatie
van lerend werken of werkend leren niet terugkomen?Voorzitter! Wat de wachtlijsten voor specialisten betreft vraag ik mij
af of het budget het enige probleem is. Of wordt er een soort kunstmatige
schaarste door de beroepsgroep zelf in stand gehouden? Wat de opleidingsplaatsen
voor specialisten betreft is het best mogelijk dat de specialisten zelf mede
kunnen beïnvloeden of de spoeling op juiste dikte kan worden gehouden.
Als dat mede een rol speelt – wat naar mijn waarneming het geval is –
wat gaat de minister daar dan, eventueel samen met de minister van Onderwijs,
aan doen?En ontbreekt niet veel te vaak een goede prikkel voor efficiency in de
uitvoering? Een ziekenhuis wordt er niet rijker of armer van of dezelfde patiënt
vier nachten in een ziekenhuisbed ligt dan wel twee patiënten
ieder twee nachten in een ziekenhuisbed liggen. Een ziektekostenverzekeraar
ontvangt geen prijsvoordeel voor efficiënt werken. Een rondje eigen ervaringen
in de kring van kennissen en collega's en je hoopt dat je nooit in zo'n situatie
terechtkomt! Neem alleen al de samenhang in de eerste lijn; de Arbozorg en
de huisarts. De FNV heeft naar buiten gebracht dat veel klachten zijn dat
de Arboarts zegt "ga werken" en dat de huisarts zegt "blijf thuis". Ook het
omgekeerde is het geval.Mijn fractie heeft er grote bezwaren tegen om in een dergelijk kader bij
zorg voorrang te geven aan werknemers. Maar tegen gespecialiseerde spreekuren
en spreekuren op tijden buiten de gebruikelijke werktijd heeft zij zeker geen
bezwaar. Het mag dus geen doelgroepenbeleid zijn. Het moet gaan om aandoeningsgerichte
zorg. Wij begrijpen heel goed dat een en ander door elkaar heen kan lopen.
Het voordeel van aandoeningsgerichte zorg is dat deze kan leiden tot betere
behandelingsmethoden van veel voorkomende klachten en tot preventie, dus tot
aandacht voor het voorkomen van activiteitgebonden aandoeningen. Door een
dergelijk beleid kan de aandacht die bij de totstandkoming van de WAO is weggelaten –
dan gaat het om de vraag hoe beroepsziekten ontstaan en hoe tot preventie
daarvan kan worden gekomen – worden verbeterd. Een dergelijk beleid
is efficiënt voor de wachttijdenproblematiek. Maar dan gaat het niet
alleen om kapperseczeem of bouwrugklachten.Hoofdlijn van de werkorganisatie in iedere instelling van de gezondheidszorg
behoort te zijn: hoe kunnen wij de patiënt ondersteunen, zo weinig mogelijk
last te hebben van zijn of haar gezondheidsprobleem en van onze bemoeienis
daarmee? Marktwerking is daarbij een illusie. De patiënt heeft niet zoveel
te kiezen. Verzekeraars stellen het zeker niet op prijs als patiënten
shoppen langs verschillende ziekenhuizen. En een keuze van wel of niet behandelen
speelt vaak niet. Je hebt rugklachten, reuma, kanker of een gebroken been.
Je levert je dus uit aan een deskundige. De prijs? Er is geen ziekenhuis waarin
een prijslijst hangt. Nergens wordt aangegeven hoeveel een nacht in een ziekenhuisbed
kost. Na opname ontvang je een bericht van de verzekeraar dat hij een paar
duizend gulden heeft overgemaakt, maar je weet niet waarvoor. Voor een deel
is dat trouwens maar goed ook. In de voorlichting op Internet over de Amerikaanse
behandeling van borstkanker heb ik bijvoorbeeld gelezen dat de amputatie van
een borst aanzienlijk goedkoper is dan een borstbesparende behandeling met
bestraling en dat je dus goed naar je verzekeringspolis moet kijken om te
bepalen welk pakket je kiest. Ik vind het wel plezierig dat dit verschil hier
geen rol speelt. Ik wil het graag zo houden dat de keuze van de behandeling
medisch is en niet op financiële gronden moet plaatsvinden. Andere prikkels
om de efficiency te verhogen, zodat de zorg én klantvriendelijk is
én goedkoper wordt, zou ik evenwel graag zien. Met klantvriendelijk
bedoel ik niet te zeggen dat de mensen nu onaardig zijn of zo. Integendeel,
je komt nergens aardiger mensen tegen dan in de gezondheidszorg, terwijl je
daar zelf vaak niet met je zonnigste humeur binnenkomt.Een goed voorbeeld van een mensondersteunend beleid had het cliëntgebonden
budget kunnen zijn. Ik heb de hoop daarop trouwens nog niet opgegeven, al
zie ik wel wat problemen. Ik noem de organisatie, de vormgeving en de voorwaarden
waaraan moet worden voldaan, omdat "met een ander oog" moet worden voorkomen
dat er zwart gewerkt wordt. Bij wijze van grap zeg ik wel eens: bij de kinderbijslag
is er ook sprake van een cliëntgebonden budget, maar daaraan hebben wij
nooit dat soort voorwaarden gesteld. Maar goed, je zal als zorgbehoevende
met een cliëntgebonden budget maar werkgever zijn. Dan heb je te maken
met een jaar eigen risico voor de Ziektewet en met het probleem van de PEMBA,
waardoor je een deel van het budget straks moet uitgeven aan de hogere premie
die je krijgt voor de sociale verzekeringen.De huidige beleidsvoornemens zijn mij trouwens niet helemaal helder. Enerzijds
wordt nu gedacht aan een inperking tot 3 uur hulp per dag. Ik heb wel begrepen
dat mensen die thans veel meer uren hulp krijgen, zoals het meisje Bloem,
die hulp gewoon mogen houden. Anderzijds wordt echter ook nagegaan of het
persoonsgebonden budget de plaats kan innemen van verpleeghuiszorg. Ik heb
het gevoel dat die twee voornemens wat haaks op elkaar staan. Ik hoor hier
graag een reactie op. Iedereen hoopt uiteindelijk immers dat hij of zij nooit
in een intramurale instelling terecht zal komen. Maar helaas is het soms absoluut
noodzakelijk. En daarom is het maar goed dat ze er zijn.Bij tijdelijke opname in bijvoorbeeld een GGZ-instelling is een van de
problemen dan gelegen in de eigen bijdrage. De hoogte daarvan hebben wij namelijk
dusdanig geharmoniseerd verhoogd dat het voor een alleenstaande bijna onmogelijk
is om de normale huishouding waarin hij of zij hoopt terug te keren, te blijven
financieren. Dat komt natuurlijk door de harmonisering van de eigen bijdragen
in het kader van de herziening van de WBO. Wij hebben daar destijds al kanttekeningen
bij geplaatst. In dit verband kan de tekst van mevrouw Van Leeuwen absoluut
ter herlezing worden aanbevolen.Nu is zelfstandig wonen voor ouderen, mede gezien de vermogenstoets in
de IHS, in een aantal gevallen financieel ongunstiger geworden. Dat had natuurlijk
ook niet gemoeten. Voor een verblijf van beperkte duur, bijvoorbeeld het eerste
jaar in een verpleeghuis, was het wellicht beter geweest om de oude systematiek
van geen hoge eigen bijdrage te handhaven. De huidige eigen bijdrage is én
een drempel voor opname én een beperking voor latere terugkeer naar
de eigen woonomgeving. Als wij in staat zouden zijn om door middel van indicatie
te zeggen dat de intramurale opname van beperkte duur is, dan moet het mogelijk
zijn om die eigen bijdrage te mitigeren of te laten vervallen. Ik heb begrepen
dat het hier gaat om 40 mln. Ik vind dat dit zeker het overwegen waard is.Over het scheiden van wonen en zorg hebben wij net weer een aantal nieuwe
rapporten en beleidsbrieven ontvangen. Ik heb al eerder gezegd dat dit probleem
zeker niet simpel op te lossen is. Het maatschappelijk leven is namelijk wel
wat breder dan wonen en het ontvangen van zorg. Wij hebben als mens ook nog
gewone uitgaven, bijvoorbeeld voor maatschappelijke participatie. De kwaliteitssprong
die kan worden gegenereerd door langer zelfstandig wonen te ondersteunen,
kost óf meer collectief geld óf brengt een aantal mensen in
financiële problemen, zoals in de beleidsbrief van begin
februari ook wordt aangegeven. Bezuinigingen die gegenereerd kunnen worden
door een beperking van de verstrekkingen op grond van de AWBZ zullen óf
macro elders in de collectieve sector opgevangen moeten worden, bijvoorbeeld
door de gemeenten of in het kader van de WVG, óf zullen op microniveau
burgers treffen. Bovendien bestaat het risico dat, door zelfstandig wonen
tot norm te verheffen, het aantal plaatsen in de intramurale sector weer onvoldoende
zal blijken te zijn.Toch denk ik dat het goed is om die discussie door te zetten, maar dan
minder specifiek toegespitst op het ouderenbeleid. Ik heb het gevoel dat wij
vanwege de dominante aanwezigheid van ouderen in verpleeghuizen meer problemen
hebben met intramurale plaatsing van jongere lichamelijk gehandicapten. Voor
het maatschappelijk functioneren zou het succesvol kunnen werken, als wij
juist daar met experimenten en dergelijke zouden werken aan een zo groot mogelijk
behoud van de zelfstandigheid en zelfs versterking daarvan in alle opzichten.Voor de ouderenzorg zelf bepleiten wij ten minste handhaving van het bestaande
aantal plaatsen in de verzorgingshuizen en het kunnen blijven wonen in een
verzorgingshuis, wanneer de zorgbehoefte toeneemt, door het invoegen van afdelingen
met verpleeghuiszorg binnen verzorgingshuizen. Twee keer verhuizen op hoge
leeftijd is echt te veel. Het is evident dat als gevolg van het beleid, gericht
op het langer zelfstandig wonen, de zorgbehoevendheid als opname eenmaal is
geïndiceerd natuurlijk toeneemt. Eigenlijk zouden de wachttijden dus
korter moeten zijn in plaats van langer. Meer handen aan het bed zijn dan
vanzelfsprekend. Maar daarnaast is het een zeer goede zaak om met alle relevante
actoren – thuiszorg, gemeentelijk welzijnsbeleid, voorzieningen krachtens
WVG, vervoersregio's etc. – het zelfstandig blijven wonen te ondersteunen.Ik vraag verder de speciale aandacht van de bewindslieden voor de veroudering
van onze medelanders. Dat zijn mensen die, omdat ze later naar Nederland zijn
gekomen, vaak een onvolledige AOW hebben, en wier financiële problemen
in relatie tot de voorzieningen nog kunnen toenemen.Als het gaat om jongeren zijn wij ingenomen met de voornemens, te komen
tot één loket voor de toegang tot het brede hulpverleningscircuit.
Wij vragen vooral aandacht voor de exitproblematiek. Het gaat niet alleen
om de vraag hoe je op de goede plek binnenkomt, maar ook om de vraag, hoe
je er zo snel mogelijk op de goede wijze weer uitkomt.Maatschappelijk functioneren moet vanuit VWS worden ondersteund. Het is
absoluut één van de achtergronden van het uit de pan rijzen
van de kosten van hulpmiddelen. Dat hadden wij ook vooruit kunnen bedenken.
Al bij de WVG hebben wij ons immers gerealiseerd, dat naast menskracht en
aan de persoon gebonden hulpmiddelen een groot aantal andere middelen bestaat,
die mensen met een handicap, chronisch zieken of ouderen het leven aanzienlijk
kunnen vergemakkelijken. Ik denk daarbij aan de ADL-hond, die pas na de WVG
het hulpverleningscircuit blaffend binnenkwam, de fax, aangepaste vervoermiddelen
en gebruiksartikelen, zoals een lichte flesopendraaier voor mensen met reuma.
Ook informatie- en communicatietechnologie kan natuurlijk fantastische mogelijkheden
bieden. Ik noem in dit verband het programma Sterrenkind. Dit is een ontzettend
leuk programma, dat het verblijf voor kinderen in een ziekenhuis bijzonder
veraangenaamt. Door middel van een simpel computersysteem kun je via heel
leuke websites contact leggen met andere kinderen en met je ouders. Een kind,
en zeker de ouders, kunnen de was doen: stekkertje, stopcontactje, telefoontje
en voor je het weet zit je met de camera en de kat op schoot voor het bed
van je kind gezellig met hem of haar te praten. Hartstikke leuk! Dit is ook
hartstikke leuk voor ouderen waarvan één van de partners in
een verpleeghuis woont en de ander thuis. Verder is het ontzettend plezierig
voor alle mogelijke mensen die gekluisterd zijn aan huis of bed. Is dit, zoals
de verzekeraar NUTS stelt, een voorbode voor nieuwe voorzieningen van de zorgverzekeraar?
En de kosten dan? Of is het alleen voor financieel draagkrachtigen? Wie maakt
de keuze voor het aanleggen van dit soort voorzieningen? Degene die de glasvezelkabels
aanlegt, de sponsor, de verzekeraar, of maken wij hier een besluit of het
wel of niet behoort tot de geïndiceerde zorg? Als alles wat moet kan,
zijn de kosten voor de gezondheidszorg oneindig. Wij moeten er grenzen aan
stellen. Anderzijds mogen wij niet accepteren dat de gezondheidsverschillen
toe zullen nemen met de SES-factor, omdat wij het ook tot op heden niet hebben
kunnen voorkomen. Dat is één van de cruciale uitdagingen voor
dit departement.Voorzitter! Een dergelijk optimaal functioneren vereist ook het doen van
een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van de burgers. Wij zijn natuurlijk
mede baas over onze eigen gezondheid. Sport kan daaraan een zeer zinvolle
bijdrage leveren. Wie weet hoeveel zuiniger de gezondheidszorg zou zijn als
wij allemaal ons half uur beweging per dag zouden krijgen, en zouden stoppen
met roken en drinken. Eigen bijdragen zijn daarbij niet per definitie uit
den boze, zij het dat zij wel zodanig zijn vormgegeven dat zij geen hoge drempels
oproepen, niet voor het beroep op zorg en ook niet voor het weer uit het zorgcircuit
komen en op eigen benen verdergaan. Cruciaal daarbij is een goede organisatie.
Dat geldt het departement en de relatie tussen departement en andere departementen
en andere overheden. De rapportage over de tweede fase van het scheiden van
wonen en zorg spreekt in dit verband een goede intentie uit. Binnen het kader
van goede afspraken over regiovisies tussen overheden en burgers, kunnen de
verbindingskantoren een goede rol vervullen. Daarbinnen kunnen wij instemmen
met een grotere verantwoordelijkheid van het veld. Maar dat kader moet wel
duidelijk een verantwoordelijkheid zijn van een democratisch door de burgers
gecontroleerde overheid. Het betekent ook dat wij de bereidheid moeten hebben
om meer geld vrij te maken voor dit departement, zij het in ruil voor de garantie
van efficiënt gebruik en goed toezicht.Mijnheer de voorzitter! Ik ga geen rapportcijfers uitdelen. Dat spel is
al genoeg gespeeld. Ik hoop dat de komende maanden ook nog tijd voor beleid
zal resteren, zodat naast de verkiezingsactiviteiten er ook voor de komende
kabinetsformatie het voorwerk is gedaan voor de noodzakelijke keuzen, hetgeen
het departement, welke coalitiepartners er ook zullen zijn, kan ondersteunen
 bij het maken van juist een regeerakkoord waarin de goede
keuzen duidelijk en helder zijn gerangschikt. Verder hoop ik dat het departement
niet alleen verhuist naar een gebouw met twee torens maar dat het tegelijkertijd
ook intern op orde zal zijn om zelf vanuit die torens de regiefunctie te vervullen
tussen overheid en markt. Ook hoop ik dat de verbinding tussen die torens
en de communicatie vanuit die torens beter zullen verlopen dan thans het geval
is.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! Ik houd deze bijdrage mede namens de fracties
van de RPF en het GPV.Burgers zijn mondiger geworden en organiseren zich op hun eigen belangen
en interesses. Zij manifesteren zich in diverse sociale bewegingen op velerlei
terreinen en thema's. De overheid zoekt naar een nieuwe verhouding tot zijn
burgers en wil daarom meer verantwoordelijkheden leggen bij de individuele
burger. Het bevorderen van de zelfstandigheid van die burgers en hun participatie
in de samenleving vindt dit kabinet een belangrijke opgave voor het beleid.
Tegen die achtergrond wordt binnen de gezondheidszorg steeds meer de term
"vraaggestuurde zorg" gebruikt. In plaats van de bestaande aanbodgestuurde
wet- en regelgeving dient een vraaggestuurde zorg vorm te krijgen. Dit betekent
een cultuuromslag in de gezondheidszorg. Van belang is de vraag of deze door
het tot nu toe gevoerde en het toekomstige beleid van de overheid, ook gerealiseerd
kan worden. Met zo'n beleid wek je verwachtingen. Voor dit doel worden allerlei
zaken in beweging gezet, onder andere de ontwikkeling van regiovisies. Maar
de vraag blijft: zijn er voldoende financiële middelen beschikbaar voor
vraaggestuurde zorg? Onze fracties zijn daar, zoals uit het vervolg van onze
inbreng zal blijken, niet gerust op.Mijnheer de voorzitter! De trend die is ingezet om een duidelijke relatie
aan te brengen tussen financiële en zorginhoudelijke beleidsinformatie
is met het jaaroverzicht Zorg 1998 voortgezet. Het is een duidelijke verbetering
nu er een veel beter inhoudelijke onderbouwing is dan in vroeger jaren, waarvoor
wij het kabinet in casu deze bewindslieden willen complimenteren. In het jaaroverzicht
Zorg 1998 wordt uitgegaan van een voortzetting van de 1,3%-groeinorm voor
het volume, zoals dat is afgesproken bij het regeerakkoord in 1994. Bovendien
zijn voor een aantal specifieke knelpunten extra financiële middelen
ingezet. Het toegestane groeipercentage voor de zorg blijft naar onze mening
een belangrijk thema. Ook de partijen uit het veld zien dit als belangrijk,
zo niet het belangrijkste knelpunt binnen de gezondheidszorg. Dit omdat de
feitelijke zorgverlening en het volume aan zorg moeten worden afgestemd op
de veranderende zorgvraag. En telkens kunnen we constateren dat het beschikbare
zorgaanbod onvoldoende voorziet in de daadwerkelijke behoefte aan zorg.Wordt er, zo is onze vraag, bij vaststelling van het macro-economisch
kader van de zorg wel voldoende rekening gehouden met zorginhoudelijke en
demografische ontwikkelingen? Naar onze mening worden de ramingen voor de
budgettaire kaders nog altijd te zeer geleid door wensen en verwachtingen
en een wenselijk niveau van collectieve uitgaven. Wij geraken maar niet uit
die discussie, zo ervaren wij. Als wij toewillen naar een vraaggestuurde zorg
zullen andere aspecten, zoals de positieve bijdrage van de gezondheidszorg
aan het welzijn van mensen en een positieve impuls voor onze economie, belangrijke
uitgangspunten moeten worden. Van het huidige budget moeten zowel de nominale
ontwikkelingen, zoals inflatie en loonontwikkeling, als de reële ontwikkelingen –
de daadwerkelijk zorgvraag – gefinancierd worden. Dat is natuurlijk
inherent aan het systeem van een macrobudget, maar leidt naar onze mening
tot problemen wanneer deze twee kostenontwikkelingen niet van elkaar gescheiden
zijn. De personeelskosten in de gezondheidszorg leggen een groter procentueel
beslag op de totale uitgaven dan in het bedrijfsleven. Dit leidt er bovendien
toe dat de doelmatigheidswinst door automatisering die in de industrie behaald
kan worden, bij lange na niet in de gezondheidszorg gerealiseerd kan worden.
Het blijft immers voor een groot deel toch mensenwerk en dat is maar gelukkig
ook.Wij zien het daarom als een probleem dat de kosten voor de gezondheidszorg
marktconform worden bijgesteld, hetgeen in het geval van de loonkostenontwikkeling
onvoldoende is. Het gevolg is dat tekorten in de nominale sfeer worden gecompenseerd
door een budget dat eigenlijk voor de zorg was bedoeld. In het JOZ 1998 is
opgenomen dat sectorspecifieke overschrijdingen in de nominale sfeer niet
langer gekort worden op het zorgvolume en dat hiervoor een aparte voorziening
wordt gecreëerd. Kan de minister hier al iets meer over mededelen?Er is met voortvarendheid gewerkt aan een goed kwaliteitsbeleid binnen
de gezondheidszorg. Daar hebben wij veel waardering voor. We kunnen ook constateren
dat de verbetering van de kwaliteit van de medische beroepsgroep positief
is geweest voor een verantwoorde medische beroepsuitoefening. Hierbij denken
wij aan deskundigheidsbevordering, bij- en nascholing, verschillende vormen
van intercollegiale toetsing, visitatie van opleidingspraktijken en niet-opleidingspraktijken
en de invoering van kwantitatieve en kwalitatieve criteria ten behoeve van
herregistratie.Een belangrijk onderdeel van het kwaliteitsbeleid en van het medisch handelen
meer in het algemeen zijn standaarden, protocollen en richtlijnen. Wij vinden
het opvallend dat er tussen de medische beroepsgroepen grote verschillen bestaan
in organisatie en financiering, maar ook dat voor de gezondheidszorg in het
algemeen een samenhangende infrastructuur en een gemeenschappelijke visie
daarop ontbreken. Naast moeilijkheden van gedragsveranderingen in het algemeen,
is dit er mede de oorzaak van dat het rendement van de ontwikkelde kennis
in termen van uiteindelijke implementatie nog niet optimaal is. De laatste
jaren zijn terecht in toenemende mate eisen aan de zorgaanbieders gesteld
op het gebied van de kwaliteit van zorg, ook in de inmiddels totstandgekomen
wetgeving op dit punt. Is het terecht dat wij constateren dat de financiering
van het kwaliteitsbeleid geen gelijke tred heeft gehouden met de toenemende
verwachtingen van en formele eisen aan zorgaanbieders op dit gebied?Bij sommige beroepsgroepen, zoals de medisch specialisten en de sociaal geneeskundigen, ontbreekt iedere vorm van financiering van
het kwaliteitsbeleid. Bij de sociaal geneeskundigen speelt het probleem dat
hun werkgevers nauwelijks gemotiveerd zijn, het kwaliteitsbeleid te financieren.
Navraag leert ons dat er sprake is van het afbouwen van expertise. Het zo
vaak gehanteerde argument dat investeringen in de kwaliteit van zorg zichzelf
terugverdienen en er derhalve geen afzonderlijke financiering nodig is, gaat
voor delen van de gezondheidszorg kennelijk niet op. Onderkent de minister
dit probleem en is zij, als dit een knelpunt blijft, voornemens om hieraan
iets te doen?De gezondheidszorg is van economisch belang, alleen al door de werkgelegenheid
die wordt verschaft, maar levert ook een belangrijke bijdrage aan het voorkomen
van onnodig ziekteverzuim en vermijdbare arbeidsongeschiktheid. Eén
van de gevolgen van de privatisering van de ziektewet en de WAO is dat het
belang van werkgevers bij een snelle reïntegratie van de werknemers is
toegenomen. Deze ontwikkeling heeft mede geleid tot het oplaaien van de discussies
over wachttijden en voorrangszorg. De problematiek van wachtlijsten c.q. wachttijden
dient zowel incidenteel als structureel te worden aangepakt. Hiervoor zijn
gelukkig nu een aantal initiatieven genomen. Wij hopen dat deze problemen
daarmee tot een oplossing kunnen worden gebracht. Waar veel minder over wordt
nagedacht, is dat de algemene Arbo-infrastructuur verbeterd dient te worden.
Onze fracties pleiten inzake de arbeids- en bedrijfsgezondheidszorg voor de
ontwikkeling van kwaliteitsbevordering en -bewaking op dit terrein. Dit kan
worden gedaan door het inrichten van bijvoorbeeld wetenschappelijke kenniscentra
op dit terrein. Een voorwaarde hiervoor is een goede samenwerking tussen de
curatieve sector en de bedrijfsartsen, waarbij meer aandacht moet worden besteed
aan de relatie tussen arbeid en gezondheid. Kan de minister hierin een stimulerende
rol spelen?Voorzitter! Dan kom ik op het terrein van de care, de gewone zorg. In
onderzoeksrapporten wordt aangetoond, dat een achterblijvende intramurale
capaciteitsontwikkeling in deze sector aanzienlijke risico's oplevert voor
de kwaliteit en de beschikbaarheid van zorg in het gehele zorgcontinuüm.
Wordt bij een toenemende vraag de capaciteit bevroren en gesubstitueerd naar
de thuiszorg, dan zal de zorgzwaarte zowel intramuraal als in de thuiszorg
toenemen. Blijft de opnamecapaciteit achter bij de vraag, dan zal door een
aanpassing van urgentiecriteria de zorgzwaarte van de patiënten bij opname
stijgen. De patiënten die niet meer kunnen worden opgenomen, zijn aangewezen
op de thuiszorg. Hierdoor stijgt ook daar de gemiddelde zorgzwaarte. Als deze
ontwikkeling niet wordt gecompenseerd door extra structurele middelen, ontstaan
kwaliteitsverlies en/of wachtlijsten in zowel de thuiszorg als de intramurale
zorg. Een tekort aan capaciteit aan verpleeghuiszorg en verzorgingshuisplaatsen,
dat nu zichtbaar wordt, heeft grote negatieve gevolgen voor dit gehele zorgveld.Volgens een onderzoek van het Sociaal en cultureel planbureau gaat het
goed met de ouderen in ons land. Het rapport meldt dat er in 2015 ruim 40%
meer ouderen zijn dan nu. Zij zijn volgens hetzelfde rapport gezonder omdat
zij door een hogere opleiding en minder belastend werk minder lichamelijke
gebreken zullen hebben. Steeds meer ouderen – zo verwacht men –
zullen thuis blijven wonen, eventueel in een aangepaste woning. Het aantal
zelfstandig wonende ouderen stijgt zelfs met 40%. De vraag naar de thuiszorg
zal daardoor fors toenemen, met zo'n 20% in twintig jaar. De vraag naar particuliere
hulp stijgt in die periode met zo'n 75%. Het beroep op maaltijdverzorging
neemt met ruim de helft toe. De opdracht voor dit onderzoek is door het ministerie
van VWS verstrekt. De keuze om, als het maar enigszins kan, in de thuissituatie
de zorg te krijgen die nodig is, steunen onze fracties van harte. Wij pleiten
dan ook voor de thuiszorg als de basisvoorziening in de care. Bekijken wij
de thuiszorg van de afgelopen tien jaar, dan kunnen wij constateren dat deze
uitgedrukt in middelen aanmerkelijk minder is gegroeid dan het gemiddelde
van de zorg. Dit betekent dat ook met het oog op de toenemende vergrijzing
er een flinke inhaalslag moet worden gemaakt om aan de stijging van de vraag,
zoals het Sociaal en cultureel planbureau berekende, te voldoen. Graag vernemen
wij hierop de visie van de staatssecretaris.Nu voor 1998 het maximaal aantal uren zorg per dag zal worden geformaliseerd
conform de ontstane jurisprudentie, maken wij ons zorgen. Dit betekent immers
dat uit de AWBZ-aanspraak algemene thuiszorg maximaal drie uur verpleging
en verzorging per dag kan worden verleend. Nu kan men voor aanvullende benodigde
zorg een beroep doen op de subsidieregeling intensieve thuiszorg. Deze is
in eerste instantie bedoeld voor terminale patiënten. Onze fracties vinden
echter dat voor vraaggerichte thuiszorg geen subsidieregeling, maar een aanspraak
de aangewezen weg is. Daar pleiten wij dan ook voor. In feite is dit dus te
beperkend voor de keuzemogelijkheden voor patiënten en consumenten. Wij
veronderstellen dat dit problemen zal geven voor mensen die op de wachtlijst
voor een intramurale voorziening staan, maar vooral voor de groeiende groep
ouderen met een toenemende zorgvraag in de thuissituatie.Heeft deze voorgenomen maximering ook consequenties voor de subsidiëring
van het PGB in de thuiszorg? Graag horen wij een inhoudelijke onderbouwing
van de staatssecretaris van de voorgenomen maximering tot drie uur per dag.
Wij vinden dat dit in veel gevallen echt ontoereikend is. Dat zal bij die
toenemende vraag in de toekomst ook duidelijk worden.Is er advies gevraagd aan de medisch-ethische commissie van de Gezondheidsraad
over de mogelijkheid om criteria aan te geven om in bovengemiddelde situaties
tot verantwoorde toezegging van zorg te komen, zowel in de gewone thuiszorg
als bij het PGB?Er is de laatste jaren veel gediscussieerd om de mogelijkheid te onderzoeken
van scheiden van wonen en zorg. Ook vanmiddag is deze kwestie weer prominent
aanwezig in deze Kamer. Er is een kabinetsstandpunt waarin wordt uitgegaan
van integrale overheveling van het huidige aantal verzorgingshuizen naar de
AWBZ en daarnaast van het stimuleren van zelfstandige ouderenhuisvesting waar
zorg geboden kan worden.Zo'n tweesporenbeleid vinden onze fracties belangrijk. Wij vinden ook
dat voortzetting van het beleid noodzakelijk is, gericht op een toereikend
aantal intramurale plaatsen, waarbij verblijf een integraal
onderdeel vormt van de zorg. Wij constateren echter dat de capaciteit van
verzorgingshuizen de afgelopen jaren fors is afgebouwd. De resultaten van
een onlangs gehouden landelijk onderzoek laten zien dat er een extreme toename
is van wachttijden. Er staan ruim 35.000 verzorgingshuisgeïndiceerde
ouderen op de wachtlijst. Eind 1996 waren dat er nog 29.000. Dat is een toename
van meer dan 20%. Dit onderzoek laat zien dat het aantal urgent-wachtenden
van 15.000 is gestegen naar 19.000.Ook de gemiddelde wachttijd neemt alarmerend toe, vinden wij. Een wachttijd
van drie maanden is nog aanvaardbaar, maar 9,5 maanden is veel te lang voor
ouderen die 24 uur per dag intensieve, gecoördineerde zorg en begeleiding
nodig hebben en die het thuis niet langer redden. Het blijkt ook dat de groep
urgent-wachtenden een steeds groter deel uitmaakt van ouderen die geïndiceerd
zijn voor verzorgingshuizen. Kan de staatssecretaris ons iets meedelen over
de betrouwbaarheid van dit onderzoek? Als het onderzoek betrouwbaar is, wat
zijn dan de beleidsvoornemens op korte termijn? Je kunt het niet laten gaan
op deze wijze, want dan raakt het hele zorgcircuit voor ouderen verstopt.
Dat zou heel ernstig zijn.Doordat ouderen pas een indicatie krijgen voor opname in een verzorgingstehuis,
als zij het thuis echt niet meer redden, stijgt de zorgzwaarte van de bewoners
in verzorgingshuizen. Er is berekend dat er vanaf dit jaar 11 tot 23% meer
medewerkers nodig zijn om de noodzakelijke zorg te kunnen bieden. Kent de
staatssecretaris dit soort cijfers? Wat is hierop haar visie?Nog iets over het tweede spoor, met name over woonzorgcomplexen en aanleunwoningen.
Veel meer aandacht dient uit te gaan naar de wijze waarop de combinatie van
zelfstandig wonen met zorg en dienstverlening kan worden bevorderd. Naar onze
waarneming blijft dit achter in ons land. Hoe kunnen die verschillende financieringsvormen
voor ouderen bij zelfstandig wonen bij elkaar worden gebracht? Welke voorwaarden
of stimuleringsmaatregelen zijn hiervoor nodig?Al een groot aantal jaren is een jaarlijkse toename van de zorglast in
verpleeghuizen waarneembaar. Zowel de productie in verpleeghuizen als de zorgzwaarte
van verpleeghuispatiënten is voortdurend gegroeid. Het aantal verplegenden
en verzorgenden heeft hiermee geen gelijke tred gehouden. In 1990 is een beperkt
deel van deze achterstand in "handen aan het bed" als zodanig door de overheid
erkend en gecompenseerd in het zogenaamde BAZ-akkoord.Na de periode die bij het BAZ-akkoord in beschouwing werd genomen, is
de zorglast nog verder toegenomen. Tussen 1988 en 1995 nam de zorglast in
termen van personeelsbehoeften met 19,3% toe, de sterkte van verplegend en
verzorgend personeel met 14,6%. Algemeen wordt verwacht dat de gemiddelde
zorgzwaarte van de patiëntenpopulatie in verpleeghuizen extra zal toenemen
als gevolg van het overheidsbeleid. Door het lokaliseren van verpleeghuiscapaciteit
buiten het verpleeghuis – bijvoorbeeld in verpleegunits, extramurale
verpleeghuiszorg – zullen de lichtere patiëntencategorieën
in verpleeghuizen een steeds kleinere groep worden, waardoor de zorgzwaarte
in het verpleeghuis navenant toeneemt. Naast het ingezette privacybeleid,
waar wij veel waardering voor hebben, zullen er extra middelen beschikbaar
moeten komen voor de verpleeghuiszorg. Dit blijkt ook uit recente reacties
vanuit de werkenden in de verpleeghuiszorg. Wij verzoeken de staatssecretaris
om uitgebreid op deze problematiek in te gaan omdat die naar onze mening heel
erg belangrijk is.Mijnheer de voorzitter! Ik kom tot een afronding. Het zal uit onze bijdrage
duidelijk zijn geworden dat wij zorgen hebben over het slagen van het ingezette
beleid om vanuit de vraagzijde het zorgaanbod te realiseren. Wij vinden het
daarom op dit moment verstandiger om meer in te zetten op zorg voor degenen
die dat op dit moment en in de nabije toekomst het meest nodig hebben. De
overheid, zo vinden wij, moet op dit ogenblik principieel een keuze maken
om een schild te zijn voor de zwakkeren, zoals de Bijbel het ons voorhoudt.Met belangstelling wachten wij het antwoord van de bewindsvrouwen af.Mevrouw Tuinstra (D66):Mijnheer de voorzitter! Voor ons ligt de laatste begroting VWS van deze
regeerperiode, een prachtwerkstuk waaraan ook het Jaaroverzicht zorg 1998
is verbonden. En hoewel wij het natuurlijk al wisten, ik moet toch zeggen
opnieuw onder de indruk te zijn gekomen van het brede terrein dat de beide
bewindsvrouwen bestrijken. Het lijkt honderd jaar geleden in plaats van drie
en een half dat wij dachten voor volksgezondheid met één staatssecretaris
te kunnen volstaan. Op de politieke agenda neemt volksgezondheid nu een hoge
plaats in; media besteden er voortdurend aandacht aan en terecht. Het siert
de bewindsvrouwen dat zij het niet schuwen om de barricaden op te gaan. De
wijze waarop zij dat doen, zonder elkaar te beconcurreren, dwingt bewondering
af.Natuurlijk blijven er ook voor mijn fractie wensen en vooral nu de verkiezingen
naderen, is het zaak deze wensen hardop te uiten. Er moet weer een regeerakkoord
worden gesloten, bij voorkeur paars, en het is duidelijk dat er een stijging
moet komen van het budget voor volksgezondheid. Ondanks alle inspanningen
op het gebied van de doelmatigheid, de geneesmiddelen, de specialistische
hulp, de medische hulpmiddelen, waarvoor wij heel dankbaar zijn, is het vastgestelde
budget niet toereikend gebleken. Mijn fractie staat achter het D66-program
dat 2% volumegroei toestaat, waarvan 1% om demografische ontwikkelingen op
te vangen. Wat is het oordeel hierover van de minister?Juist ook in verband met meer geld vraagt mijn fractie aandacht voor de
verplegenden en verzorgenden. Uit Feiten over verpleging en verzorging in
Nederland, recentelijk uitgekomen, blijkt dat in deze sector 196.000 mensen
werken, geen gering aantal dat bovendien hoogst noodzakelijk werk verricht.
Alle mooie plannen over verschuiving van intramuraal naar extramuraal, langer
thuis wonen, van cure naar care als hoofdaccent zijn zonder hen onuitvoerbaar.
Mijn fractie vraagt de minister dan ook of zij ervoor kan zorgen dat een deel
van de extra ter beschikking komende gelden, bijvoorbeeld die 65 mln., aan
deze groep ten goede kan komen. Natuurlijk is een eigen budget
voor de instellingen prima, maar bij verruiming van het budget zouden voorwaarden
ten gunste van de werkers gesteld moeten worden. De doelmatigheid heeft daar
haar grenzen. De ligduur is al korter, de patiënten zijn dus ernstiger
en voor de verzorgingshuizen geldt hetzelfde, terwijl het aantal werkenden
in de intramurale zorg is afgenomen. Gelukkig noemt mijn fractie de minister
méér dan haar voorgangers de verpleegkundigen noemden. Het is
duidelijk dat zij hun inbreng wil vergroten. Maar heeft zij wel oog voor het
feit dat het beroep niet populair meer is? De instroom in het verplegend en
verzorgend onderwijs neemt al jaren af. Mannen treden minder toe dan enkele
jaren geleden en vergrijzing dreigt. Het is zaak het beroep weer aantrekkelijker
te maken. Werklast en beloning moeten kritisch bezien, opgewaardeerd.Ik vraag dit ook aan de staatssecretaris, want in de gezinsverzorging
is de situatie zorgwekkend. Een groot deel van degenen die een opleiding in
de verzorging hebben gevolgd, gaat niet in de zorgsector aan de slag. Gecombineerd
met de afnemende instroom in het onderwijs zal het de komende jaren niet lukken
om in de gezinsverzorging gekwalificeerd personeel in dienst te hebben. Wat
denkt de staatssecretaris daar alsnog aan te doen?Voorzitter! Nu ik mij toch, via u natuurlijk, tot de staatssecretaris
richt, wil ik haar de zorgen onder ogen brengen die de Woonzorgfederatie recent
aan ons voorlegde. In de eerste plaats is mijn fractie verheugd met de 145
mln. die vanaf 1998 structureel beschikbaar gesteld wordt, met de Overgangswet
verzorgingshuizen en met het terugdraaien van de knip in de thuiszorg. Hoe
kijkt de staatssecretaris echter aan tegen het feit dat het Sociaal en cultureel
planbureau al in 2005 voor 127.000 mensen een plaats in een verzorgingshuis
nodig acht, terwijl er nu 113.000 plaatsen zijn? Wordt hier gekozen voor een
tweesporenbeleid (én intramuraal én extramuraal), of wil de
staatssecretaris toch de capaciteitsreductie in de verzorgingshuizen voortzetten?
In elk geval zijn er nu al wachtlijsten waarop volgens de Woonzorgfederatie
15.000 urgente gevallen staan. Graag een reactie. Dit te meer, nu de marktwerking
in de thuiszorg niet dat mooie resultaat heeft opgeleverd dat de staatssecretaris
daarvan verwachtte.Verleden jaar april besteedde ik bij de begrotingsbehandeling 1997 veel
aandacht aan de geestelijke volksgezondheid. Ik was dan ook bijzonder blij
dat reeds twee maanden later, namelijk op 24 juni 1997, een brief van de minister
werd aangeboden waarin heldere globale beleidslijnen op dit terrein werden
getrokken, een terrein dat zo lang het stiefkind van de gezondheidszorg is
geweest en waar het isolement van de hulpverlenende instanties groot was.
In deze cliëntonvriendelijke situatie was het moeilijk de weg te vinden.
Daar lijkt nu een einde aan gekomen. Het is naar de mening van mijn fractie
hier minder een geldkwestie als wel van beleid: meer cliëntgericht aanbod
op vraag afstellen, extramuralisering, enz. Deze op zich algemeen geaccepteerde
doelstellingen werden echter vaak geblokkeerd door onduidelijkheid over het
karakter van de geestelijke gezondheidszorg. Voor wie is ze bedoeld, kan hier,
net als in de somatische gezondheidszorg, doelmatiger worden gewerkt, kunnen
ook hier prioriteiten gesteld en categorieën patiënten onderscheiden,
is ook hier normering van duur, zorgzwaarte en behandelaanbod per behandelfase
mogelijk?Deze vragen zijn nu bespreekbaar. Sterker nog: ze worden besproken. Het
advies Thuis in de GGZ gaf een aanzet, vooral naar overigens liefst niet te
snelle beddenvermindering en zorg op maat en vooral veel meer samenwerking
met hulpverlening buiten de inrichting. De minister noemt in de begroting
de vermaatschappelijking van de zorg: mensen met psychische problematiek zoveel
mogelijk in staat stellen onderdeel van de samenleving te blijven uitmaken.
Daarnaast noemt zij een doelmatiger organisatie van het zorgaanbod. Hulpverlening
regionaal en/of subregionaal in circuits voor verschillende categorieën
cliënten. Nieuwe zorgvormen zoals psychiatrische thuiszorg, begeleid
zelfstandig wonen, dagbesteding en arbeidsrehabilitatie. Een belangrijk instrument
hierbij vormt de flexibilisering van de AWBZ per 1 januari 1998. Daardoor
zijn eigenlijk voor het eerst de gemeenten partij bij de uitvoering van de
AWBZ door de invoering van de gemoderniseerde indicatiestelling.Dit alles zijn bijzonder belangrijke stappen voor zorg op maat, het kan
bijdragen aan het levensgeluk van het individu, en heeft ook verdere uitstraling
op het welzijn van bijvoorbeeld een wijk waar vormen van beschermd wonen aanwezig
zijn. Eindelijk zijn wij hier ons inziens op de goede weg. Kan de minister
al iets meedelen over de bereidheid in het veld om hieraan mee te werken?En dan nu het derde advies van de Raad voor de volksgezondheid en zorg,
"Geestelijk Gezondheidszorg in de 21e eeuw", dat recent is verschenen, een
bijzonder belangwekkend rapport, dat niet schroomt om de problemen in de GGZ
te analyseren, want, hoe verheugd wij ook zijn over wat bereikt is, wij zijn
er nog niet: onenigheid over het doel van de GGZ, wachtlijsten, moeizame revalidatie,
ineffectiviteit van het overheidsbeleid, bezorgdheid over kartelvorming enz.
Ga er maar aan staan!Nu, dat doet dit advies gelukkig ook en daarom is mijn fractie extra benieuwd
naar de reactie van de minister op dit advies, waar zij zelf om heeft gevraagd.
De hamvraag is: knip in de GGZ? Interessant is, voorzitter, dat de minister
richting heeft gegeven aan de discussie over de inhoud van de GGZ, versimpeld
weergegeven als de discussie Höppener-van Dantzig: zijn vragen of hulp
bij levensproblemen noodzakelijke zorg of kan deze hulp voor eigen rekening
komen?De minister stelt dat de vraag of er bij een beroep op GGZ-hulp al dan
niet sprake is van een levensproblematiek niet van wezenlijk belang is. Waar
het om gaat is of er sprake is van een psychische of psychiatrische stoornis.
Het uitgangspunt is dat mensen levensproblemen als echtscheiding, ontslag
of het verlies van dierbaren in principe op eigen kracht dienen op te lossen.
Dit alles hoort bij het leven en moet niet onnodig verpsychologiseerd. Alleen
waar levensproblemen ontaarden in psychische of psychiatrische problematiek
is er wél een verantwoordelijkheid van de collectief gefinancierde
GGZ. Mijn fractie onderschrijft dit van harte.In genoemde brief wordt ook aangegeven, dat wij voorzichtig moeten zijn
met een te snelle afbouw van bedden, te meer daar de inrichtingen toch al
5% van het budget voor zorgvernieuwing moeten afstaan. Gisteren lazen wij
 nog over de noodsituatie wat bedden in de psychiatrische ziekenhuizen
in de regio Amsterdam betreft.De GGZ moet toegankelijk blijven, maar er dient een poortwachter te zijn,
die onnodige medicalisering voorkomt. De hulpvragers moeten niet in de kou
blijven staan. Er komt net als in de somatische gezondheidszorg echelonnering:
eerste, tweede en derde echelon. Men kan het tweede echelon pas bereiken via
het eerste. De huisarts is ook hier de centrale figuur, maar hij krijgt ondersteuning
van het algemeen maatschappelijk werk, een gezondheidspsycholoog en consultatief.
De patiënt wordt niet overgedragen, een winstpunt, dat bevordert dat
de cliënt niet vanzelf dieper in het GGZ-circuit belandt.Daarom is het zo belangrijk dat de minister in 1994 al een convenant met
de huisartsen heeft gesloten dat bijdroeg tot versterking van hun positie
tot poortwachter, meer budget regelde en later nog 85 mln. ter beschikking
stelde voor huisartsen in achterstandsgebieden.Natuurlijk dient bijscholing van de huisarts verdiept. Het Nederlandse
Huisartsen Genootschap is daar ook mee bezig, maar belangrijk is ook de opwaardering
van het algemeen maatschappelijk werk. Te lang is de ervaring en expertise
van deze beroepsgroep niet gebruikt door het gezondheidszorgcircuit, terwijl
toch de samenhang van sociale omstandigheden en gezondheidsproblematiek algemeen
erkend wordt. Het doet mij goed dat de minister aan dit laagdrempelige hulpaanbod
een ruime plaats geeft. Uit onderzoek blijkt dat een half miljoen mensen zich
jaarlijks tot hen wendt.Daarnaast is ook een belangrijke rol weggelegd voor de sociaal-psychiatrisch
verpleegkundige. Dat past geheel bij de versterkte plaats die aan de verpleegkundigen
gegeven dient te worden. Al met al zullen er bij de rationalisering van de
GGZ waarschijnlijk niet minder hulpverleners in de eerste lijn zijn, maar
wel meer multidisciplinair. De kans dat deze hulp dan adequater is, is daardoor
groot en daar gaat het toch maar om. Op den duur kost het dan toch minder
geld. De maatschappelijke participatie is immers mede doel.En dat brengt mij op de financiering. De gelijkstelling van de GGZ met
de somatische gezondheidszorg brengt mijns inziens mee dat zij thuishoort
in het tweede compartiment, de Ziekenfondswet en de particuliere verzekering.
En dat niet omdat de AWBZ moet worden opgeschoond, wat natuurlijk alleen maar
meegenomen is, maar omdat dit een goede incentive zal zijn voor rationeler
handelen en het dan volstrekt duidelijk is dat de GGZ een integraal onderdeel
is van de gezondheidszorg en zich dient te conformeren aan de aldaar geldende
besluitvorming.Samenvattend, voorzitter, mijn fractie gelooft dat wij op een doorbraak
staan in de GGZ. Heel belangrijk is dat dit winstpunt nu in daden wordt omgezet.
Onze vraag aan de minister: komen er nu experimenten met de nieuwe werkwijze
en kan haar standpunt over het derde advies nog deze regeerperiode tegemoet
worden gezien?Nu ik zoveel tijd gegeven heb aan de geestelijke volksgezondheid, en dat
van ganser harte, moet ik over de volgende punten kort zijn.Down to earth maar voor de betrokkenen uiterst pijnlijk is de situatie
bij de dagbesteding van verstandelijk gehandicapte jongeren. Wij ontvingen
daarover een brief van de vereniging van ouders van de afdeling Haarlem. Daar
zou een uitzichtloze situatie bestaan, juist in die dagbesteding. Jongeren
moeten eindeloos thuisblijven, wat een zware belasting is voor het thuisfront.
Kan de staatssecretaris hier uitzicht bieden?Een volgende vraag aan de staatssecretaris gaat over een heel ander onderwerp,
namelijk het voedingsbeleid. Daar heb ik verleden jaar een vurig pleidooi
voor gehouden. Helaas geheel vergeefs, want de toegezegde nota is nog niet
verschenen. Ook mijn oproep om beter samen te werken met Landbouw was blaffen
tegen de maan, want de nieuwe vleeskeuringswet is er evenmin, omdat "Landbouw
het te druk had met de varkenspest". Ik zou juist denken dat betere wetgeving
op dit terrein nu juist dringender nodig is dan ooit. Het werpt een vreemd
licht op de prioriteitsstelling: de gezondheid van de mens staat toch, hoop
ik, voorop. Wil de staatssecretaris daar toch de nadruk op blijven leggen
en haar standpunt nog eens uitleggen?Overigens heb ik ook aan de minister over het aspect voeding nog een vraag.
Ik kon nergens in de stukken onderzoeksaandacht voor dit vraagstuk vinden.
Toch woedt juist over voeding, onder andere diëten, een felle discussie
in de samenleving. Kan er naar voeding en gezondheid/ziekten niet meer onderzoek
komen? Ten aanzien van wetenschappelijk onderzoek herhaal ik overigens graag
mijn vraag aan de minister, die ik verleden week stelde bij de behandeling
van de wet medisch-wetenschappelijk onderzoek. Ondersteunt de prioriteitsstelling
van dit onderzoek de keuzen in de zorg die de regering maakt, namelijk meer
care dan cure? Kan de minister hier iets over zeggen?Ten slotte heeft mijn fractie met instemming kennisgenomen van het regeringsstandpunt
over de implementatie in Nederland van het Internationale Verdrag tegen Discriminatie
van Vrouwen, met name artikel 12. Er is advies gevraagd hoe dit verder beleidsmatig
vormgegeven moet worden, waar het gaat over seksesignificante verschillen
bij ziekte en gezondheid. Ook de Nationale Commissie Chronisch Zieken, wier
belangrijke werk mijn fractie overigens met aandacht heeft gevolgd, wijst
in haar werkprogramma 1998/1999 op seksespecifieke problemen van chronisch
zieken. Mijn fractie volgt dan ook met veel belangstelling de werkgroep vrouwenhulpverlening.
Hier zien we weer een facet van "zorg op maat". Gelukkig heeft de regering
subsidiëring terzake voortgezet, ook voor bestrijding van seksueel geweld.
Dit laatste blijft helaas een terrein waarop zowel nationaal als internationaal
nog veel te doen valt.Recent is onderzoek gedaan naar de aard en omvang van huiselijk geweld.
Hieruit bleek dat 45% van de bevolking ooit slachtoffer is geweest van huiselijk
geweld, in Nederland. Beleidsaanbevelingen zijn aan Sociale Zaken en Justitie
aangeboden. Het ministerie van VWS moet hier zeker in meespelen, zoals ook
uit de begroting blijkt: het bevorderen van een adequaat hulpaanbod en het
ontwikkelen van middelen ter preventie van seksueel geweld. In toenemende
mate wordt echter ook aandacht gevraagd voor het ontwikkelen van activiteiten
op het terrein van preventie, onderzoek en hulpverlening ten behoeve van daders van onder andere seksueel geweld. Deze activiteiten worden
van essentieel belang geacht in het kader van preventie en recidive. Wordt
door de minister ook het belang gezien van dader-hulpverlening/onderzoek als
aanvulling op het huidige beleid? Zo ja, ziet zij mogelijkheden hiervoor een
programma op te zetten?Mijnheer de voorzitter! Met belangstelling en vertrouwen zie ik de antwoorden
van beide bewindslieden tegemoet.De heer Hendriks:Mijnheer de voorzitter! De kosten van de zorg moeten beheersbaar blijven.
Dat was het voornemen van het kabinet, zoals destijds in het regeerakkoord
vastgelegd. Het volume van de te verlenen zorg mocht niet meer dan 1,3% per
jaar stijgen. Het is navrant op te merken dat nu, na vier jaar regeren, deze
paarse kabinetsploeg nog steeds niet in staat blijkt de realiteit onder ogen
te zien: de kostenstijging is de afgelopen jaren ruwweg twee keer zo hoog
geweest als voorzien. Dat is ook niets nieuws; dat was al zo in 1995, 1996
en 1997 en dat is nog steeds zo. Bovendien is te voorspellen dat dit de komende
decennia niet zal veranderen, integendeel.In eerste aanleg trachtte minister Borst nog met enige elan de overschrijding
van haar budget te beteugelen, maar de door haar aangewende middelen werkten
in de praktijk niet en waren desastreus voor de burger: uitdunning van het
ziekenfondspakket, een cumulatie van de eigen bijdragen en aanzienlijke verhoging
van de premies. Gevoegd bij andere lastenverzwaringen, zoals verhoging van
de huurlasten, de gemeentelijke heffingen en de waterprijs, plus bijvoorbeeld
het effect van de ecotaks en zo meer, heeft dit vooral in de lagere-inkomensgroepen
geleid tot een drastische achteruitgang van de levensstandaard. Mensen met
de laagste inkomens zijn er de afgelopen vier jaar in vele gevallen honderden
guldens per maand op achteruitgegaan. En dus zien we nu armoedenota's verschijnen
en belooft de regering herstel en zelfs vergroting van de koopkracht voor
iedereen en vooral voor degenen die het van een uitkering of een ietsje meer
moeten hebben. Inmiddels zijn we er zwart op wit achter gekomen dat het met
die koopkrachtvergroting absoluut nog niet zo koosjer is. Het kabinet zegt,
dat de mensen geduld moeten hebben; in de loop van het jaar komt dat allemaal
wel weer goed. Let wel, dat is een uitspraak van dit kabinet; hoe dat door
een volgend kabinet wordt waargemaakt, ligt nog in de nevelen, paars of niet,
van de toekomst verborgen.Al met al, voorzitter, wordt het leven er niet aangenamer op en vooral
niet voor de lagere inkomensgroepen. Voor veel mensen, onder wie alleenstaande
moeders, ouderen en gehandicapten, is het de laatste jaren alleen maar moeilijker
geworden om rond te komen. Over kwaliteit van leven hoeven wij dikwijls niet
eens te praten en de kwaliteit van de zorg staat al helemaal op de tocht.Het kabinet tracht de ergste gaten te dichten met maatregelen ad hoc.
Een voorbeeld daarvan is de toezegging van de minister van VWS van 75 mln.
extra dit jaar voor het wegwerken van de wachtlijsten bij de ziekenhuizen;
in totaal betreft dit zo'n 130.000 patiënten. Is het juist dat de minister
dit bedrag echt heeft weten los te branden van haar collega's, zodat zij hiervoor
haar eigen begroting niet hoeft aan te spreken? Zo ja, dan is dat voorwaar
een prestatie van formaat in deze tijd van reserveringen voor HSL en Betuwelijn!Voorzitter! In deze aanloop naar de verkiezingen hoor je natuurlijk de
dolste dingen. Ik meen gehoord te hebben dat minister Borst alleen maar terug
wil komen als minister van VWS als het nieuwe regeerakkoord voorziet in een
jaarlijkse volumegroei van de gezondheidszorg van 2%. Is dat juist? En zo
ja, hoe schat de minister haar kansen in om dat percentage erdoor te krijgen?
Volgens mij komen er op korte termijn geen burgemeestersposten vrij!Sprekend over kostenverhogingen, voorzitter, wil ik attenderen op een
recente uitspraak van minister Zalm tijdens een verkiezingsbijeenkomst. Hij
stelde toen, dat in de rijksbegroting van volgend jaar extra bezuinigd zal
moeten worden om de overheidsuitgaven binnen de perken te houden. Volgens
de minister van Financiën zal het kabinet zich "aan de budgettaire discipline
moeten houden". Dat betekent dat de buikriem zal moeten worden aangehaald
om tegenvallers op te vangen bij het asielvraagstuk, de individuele huursubsidie
en natuurlijk de volksgezondheid. Het is goed te constateren dat de heer Zalm,
als regeerder, vooruitziet op de ontwikkelingen. Ik merk daarbij echter op
dat een dergelijke uitspraak vanzelfsprekend ook een schot voor de boeg is,
waarmee klaar en helder wordt dat méér dan tot nu toe iedere
"zorggulden" extra uit de rijkspot zwaar bevochten zal moeten worden. Kan
minister Borst toelichten, of zij er in dit licht kans toe ziet tot een zodanige
structurele verhoging van haar budget te komen, dat de tekortkomingen in de
zorg echt kunnen worden opgelost?Voorzitter! Steeds meer beginnen zich personeelstekorten af te tekenen
in de gezondheidszorg. In de grote steden bestaat een ernstig tekort aan hoog
opgeleide verpleegkundigen. In de Amsterdamse ziekenhuizen worden zelfs operaties
uitgesteld omdat er geen intensive-careverpleegkundigen zijn. In Den Haag
biedt het Westeindeziekenhuis ƒ 1000 voor het aanbrengen van een operatieverpleegkundige.
En in het Eindhovense Catharinaziekenhuis heeft men een paar weken geleden
een aantal afdelingen moeten sluiten wegens een tekort aan verplegend personeel.
In Maastricht – het is geen grap – heeft men Belgische verpleegkundigen
aangetrokken en in de rest van Limburg verwacht men over enkele jaren een
tekort van duizend verpleegkundigen.Ten gevolge van de vergrijzing en de individualisering van de samenleving
zullen wij in ons land over 10 jaar een méérbehoefte hebben
van 20% – dat is 90.000 – verpleegkundigen. Als wij hierin tijdig
willen voorzien, zullen wij het beroep aantrekkelijker moeten maken door een
verbetering van het werkklimaat en van de salariëring, waardoor de mensen
beter te motiveren zijn voor een werkkring in de verpleging. Ik wil de minister
vragen, of zij het hiermee eens is en zo ja, hoe zij dit denkt te bereiken.Overigens speelt een soortgelijk probleem met betrekking tot huisartsen.
Volgens de zojuist aangetreden voorzitter van de Landelijke huisartsenvereniging,
de heer Van Velzen, stijgt de toch al hoge werkdruk van de huisartsen gestadig.
Hij acht dit het gevolg van de toenemende vergrijzing, het steeds meer voorkomende
verschijn sel van de parttime huisartsen en de stijgende zorgvraag.
Daarbij worden patiënten sneller ontslagen uit het ziekenhuis. Zij kloppen
voor vervolgbehandeling aan bij de huisarts. De hoge werkbelasting die dit
alles tot gevolg heeft, zal naar verwachting veel huisartsen ertoe brengen,
op hun 55ste tot 60ste jaar uit te treden. Aangezien ongeveer de helft van
de momenteel praktiserende huisartsen 45 jaar is, is te voorspellen dat over
pakweg tien jaar een "leegloopboom" zal plaatsvinden. Gezien de meer dan tien
jaar tijd die het kost om een huisarts op te leiden, is het dus hoog tijd
om extra huisartsen te gaan opleiden. "Extra" betekent dan een verhoging van
de aannamequote van 325 tot 400 artsen per jaar. Ik heb bij benadering geen
idee wat voor extra kostenpost dit zou betekenen. De minister heeft daar vast
en zeker wel een idee van. Graag wil ik de minister vragen wat zij denkt aan
dit probleem te gaan doen en welk bedrag hiermee gemoeid zou zijn.Voorzitter! Binnen het kleurrijke scala van onderwerpen die deel uitmaken
van het VWS-beleid is de totale ouderenzorg het onderdeel dat mij in het bijzonder
boeit. Met betrekking tot dit onderdeel is vanuit beide Kamers chronisch druk
uitgeoefend op de bewindspersonen om een duidelijke beleidsvisie te ontwikkelen
die ook rekening houdt met de lange termijn. Bovendien is er van bijna alle
kanten, paars of anders getint, een voortdurende schreeuw om meer geld voor
de ouderenzorg hoorbaar geweest. Nu is het niet zo dat er financieel niet
is bijgespijkerd, maar dat zijn steeds eenmalige bijdragen geweest, bedoeld
om echt niet te dulden situaties te herstellen. Deze bijdragen waren echter
onvoldoende om de achterstanden weg te werken. Nog steeds worden wij ondergesneeuwd
met brieven van zowel particulieren als allerlei instanties, zoals verpleeghuizen,
verzorgingshuizen, raadsfracties enz., waarin wordt geklaagd over de zorgzwaarte,
de wachtlijsten, de knarsende voortgang van de ontwikkeling van verpleegunits
etc. En zijn de eenmalige bijdragen ontoereikend, de structurele versterking
van het budget voor de ouderenzorg is helemaal beneden de maat. Om wachtlijsten
voor de thuiszorg weg te werken, bijvoorbeeld, is het nodig om het thuiszorgbudget
met ten minste 3% per jaar te verhogen. Die wachtlijsten worden trouwens steeds
maar langer. Afgelopen november waren zij opgelopen tot 12.500 mensen. Met
de wachtlijsten voor plaatsing in een verzorgingshuis is het nog veel erger
gesteld: een stijging van 29.000 eind 1996 naar 35.000 momenteel. Deze cijfers
zijn vandaag al door diverse woordvoerders genoemd. En het aantal urgente
wachtenden, de mensen die direct 24-uursverzorging nodig hebben, steeg het
laatste jaar van 15.000 naar 19.000. Daarbij is de gemiddelde wachttijd voor
ouderen voor een woning in een verzorgingshuis nu gemiddeld 9,5 maand.De verpleeghuizen krijgen nu al 3% per jaar budgetgroei toebedeeld, maar
ook dat is volslagen ontoereikend om de kwaliteit van de verpleeghuiszorg
op voldoende niveau te brengen en de personeelsonderbezetting op te lossen.
En dan praten wij niet over luxe, maar uitsluitend over medische basiszorg.
Het is dan ook geen wonder dat zowel de patiënten als de verpleegkundigen
en verzorgenden in veel verpleeghuizen de wanhoop nabij zijn. Zelfs voor de
meest basale zorg als wassen, te eten geven en naar het toilet helpen is te
weinig tijd en personeel beschikbaar. Soms komt zelfs de medicatie in het
gedrang. En voor een beetje persoonlijke aandacht voor de patiënten is
al helemaal geen tijd meer. Wij werken tegenwoordig in "zorgminuten". Ook
speelt nog de groeiende problematiek van de euthanasie waarvoor in vele instellingen
geen enkele regelgeving bestaat. Daarbij worden de problemen alleen maar groter,
want de neiging van ook hulpbehoevende mensen om zo lang mogelijk zelfstandig
thuis te blijven wonen, heeft tot gevolg dat de zorgverlening in de verpleeghuizen
voortdurend intensiever wordt.Ook in de thuiszorg is de situatie verre van rooskleurig. Ook in deze
sector is sprake van enorme spanning en een veel te hoge werkdruk. De thuiszorg
kampt met een gebrek aan geld en vooral met een gebrek aan personeel. Die
personeelskrapte komt voornamelijk door het slechte imago van de branche.
Door alle verhalen over bezuinigingen, hoge werkbelasting en verlies van arbeidsplaatsen
zijn maar weinig mensen bereid om voor deze sector te kiezen. Volgens de Landelijke
vereniging voor thuiszorg is het grootste probleem dat de thuiszorg door de
problemen van de afgelopen jaren wordt gezien als een chaotisch bedrijf met
te weinig geld. De LVT wijdt dit voor een deel aan de overheid. De regering
zou een te wisselend beleid hebben gevoerd en te veel onzekerheid hebben gecreëerd
over de financiering van de zorg. Ik ben geneigd om dit met de LVT eens te
zijn. Met dit paarse kabinet weet je nooit waar je aan toe bent. En dat geldt
zeker voor de thuiszorg. Sinds 1 januari is er weer een eigen bijdrage die
natuurlijk ook weer in een fiasco dreigt te resulteren. De kosten van de administratie
en de controle lijken hoger te zijn dan de opbrengst. Daarom wil ik de staatssecretaris
vragen of zij van plan is om deze heilloze eigen bijdrage in stand te houden
of dat zij deze op termijn toch maar weer wil afschaffen.Een ander gevolg van de personeelskrapte is het tekort aan zorg voor thuiswonende
demente bejaarden. De thuiszorg is niet in staat om dementerenden, die veelal
intensieve thuiszorg behoeven, en hun verzorgers voldoende steun te bieden.
Intensieve thuiszorg is alleen beschikbaar voor terminale patiënten,
voor maximaal zes weken. Voor dementerenden kan deze intensieve zorgbehoefte
natuurlijk wel jaren duren. Doordat de thuiszorg het als gevolg van geldgebrek
meestal laat afweten, neemt de druk op de verpleeghuizen weer toe, terwijl
de overheid de capaciteit van de verpleeghuizen eigenlijk wil terugbrengen.
En dus draaien wij in cirkeltjes rond. Kan de staatssecretaris mij inlichten
over het beleid dat zij terzake voorstaat?Ook in vele verzorgingshuizen is het een troosteloze toestand. Een voorbeeld
hiervan vinden wij in de provincie Groningen. Ten gevolge van een onjuiste
budgetteringsmethode komen de verzorgingshuizen daar jaarlijks bijna ƒ
3000 per bewoner meer tekort dan in de rest van het land. Dat komt doordat
in Groningen relatief meer mensen in verzorgingshuizen wonen dan elders. Volgens
een zegsman van VWS zal het budget echter niet worden verhoogd. "Foutje van
de Woonzorgfederatie", zegt VWS, "eigen schuld, uiteindelijk heeft de WZF
zelf de verdeelsleutel vastgesteld." Inmiddels hebben in Groningen tien verzorgingshuizen
vaste medewerkers vervangen door banenpoolers, bij acht huizen wordt ziek
personeel niet meer vervangen en zes instellingen worden met
directe sluiting bedreigd. De gevolgen voor de bewoners zijn uitermate schrijnend:
er is bijvoorbeeld geen tijd meer om incontinente mensen fatsoenlijk te wassen
of hun kamers schoon te maken. In dat licht is mijns inziens de uitspraak
van VWS dat de Woonzorgfederatie zelf maar een oplossing moet zoeken, wel
erg gemakkelijk. Naar mijn mening is het hier zaak, met grote spoed de getroffen
mensen uit de nood te helpen. Pas daarna hoort aan de orde te komen, wie de
zwartepiet moet worden toegeschoven. Gaarne wil ik de mening van de staatssecretaris
hierover horen.Voorzitter! De conclusie ligt voor de hand, dat wij bij alle onderdelen
van de bejaardenzorg over ontluisterende toestanden kunnen spreken, toestanden
die in ons land volgens mij absoluut niet mogen voorkomen. Ontbreken van geld
kan in dezen naar mijn mening niet als excuus gelden; er is maar één
oplossing, namelijk bijstelling van de financiële prioriteiten.Behalve aan geld ontbreekt het echter ook nog steeds aan een echte beleidsvisie,
maar dat geldt voor het hele ouderenbeleid. De verschillende soorten zorg
en hulp worden bij de beleidsbepaling te veel afzonderlijk beschouwd, en ten
onrechte los gezien van allerlei andere van invloed zijnde zaken. Reeds in
mijn eerste bijdrage in deze Kamer, bij de algemene politieke beschouwingen
in 1996, heb ik gepleit voor het ontwikkelen van een oudereneffectrapportage,
naar het model van de MER. De premier deed dat toen wat lacherig af met: "moeten
we nu ook nog aan een OER beginnen?" Het is te hopen dat hij en de rest van
het kabinet intussen hebben ingezien dat het allemaal niet zo eenvoudig is.
Ouderenbeleid heeft te maken met tal van aspecten die elkaar op uiterst ingewikkelde
wijze beïnvloeden, zoals veiligheid, mobiliteit, huisvesting, sociale
zaken, onderwijs, sport, cultuur en last but not least volksgezondheid. Ik
wil daarom ten slotte nogmaals pleiten voor een meer doelgerichte aanpak van
de vergrijzingsproblematiek door het instellen van een Oudereneffectrapportage,
een OER. Graag de mening van de bewindslieden hierover.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 17.05 uur tot 17.10 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-1040-1064.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl