Behandeling van het wetsvoorstel Verlenging van de werkingsduur van het Sanctiebesluit Irak 1997 (26949)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 6223-6248

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

08-09-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 96, pagina 6223-6248

31-08-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26949Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Verlenging van de werkingsduur van het Sanctiebesluit Irak 1997 (26949)Pagina 6223-6248
Presentie en opening (donderdag 31 augustus 2000)Pagina 6223-6223
Behandeling van het wetsvoorstel Nieuwe bepalingen inzake het financieringsbeleid van openbare lichamen (Wet financiering decentrale overheden) (26906)Pagina 6250-6278
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 31 augustus 2000)Pagina 6278-6280
Behandeling van de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften (26851, nrs. 64 t/m 74)Pagina 6223-6223
Regeling van werkzaamheden (donderdag 31 augustus 2000)Pagina 6249-6250
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 24 juli 1994 te Cartagena de Indias, Colombia totstandgekomen verdrag tot oprichting van de Associatie van Caraïbische Staten, met Bijlagen, en het op 10 december 1998 te Bridgetown Barbados totstandgekomen verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Associatie van Caraïbische Staten tot vaststelling van de voorwaarden van deelneming door de Nederlandse Antillen als geassocieerd lid (Trb. 1998, 7 en 1999, 28) (26599, R1639)Pagina 6223-6223

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 142 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Verlenging
van de werkingsduur van het Sanctiebesluit Irak 1997 (26949).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Wilders (VVD):Mijnheer de voorzitter! Wij spreken vandaag over het wetsvoorstel dat
de verlenging van het Sanctiebesluit Irak 1997 regelt op grond van een verordening
van de Europese Unie. Een en ander gebeurt ter implementatie van de relevante
Veiligheidsraadsresolutie. Mijn fractie kan zonder meer instemmen met de verlenging
van dit sanctiebesluit en met dit wetsvoorstel. Naar onze mening is er dan
ook geen enkele aanleiding om het sanctieregime jegens Irak op te heffen of
te verzachten, om de eenvoudige reden dat de ontmanteling van het Iraakse
wapenarsenaal, het Iraakse arsenaal aan massavernietigingswapens, nog niet
is voltooid en wij zoveel mogelijk dienen te voorkomen dat het Iraakse regime
financiële middelen krijgt dat het ongecontroleerd kan aanwenden om nog
meer massavernietigingswapens en overbrengingsmiddelen te kopen dan wel te
ontwikkelen. Dat was immers ook het doel van de sancties, dat wij niet uit
het oog mogen verliezen.Niettemin heeft mijn fractie de behoefte om de situatie ten aanzien van
Irak nader te beschouwen en de regering een aantal vragen, soms van
feitelijke aard, voor te leggen. Het eerste onderwerp is de humanitaire situatie
in Irak. Dat die situatie zorgelijk is, dat het Iraakse volk lijdt, staat
buiten kijf en dat betreuren wij. Niemand kan ongevoelig zijn voor de afschuwelijke
beelden over de humanitaire situatie in Irak die via de media tot ons komen.
Het is naar onze mening evenwel niet de internationale gemeenschap, maar het
Iraakse regime dat hiervoor primair verantwoordelijk is. Ik zal dit straks
nog nader toelichten, als ik uitgebreid over de humanitaire situatie en het
beleid ten aanzien van Irak kom te spreken.Het is echter belangrijk om de reden en het doel van de sancties steeds
goed op het netvlies te houden en de situatie van Irak aan een grondige analyse
te onderwerpen. De minister geeft in de nota naar aanleiding van het verslag
bij dit wetsvoorstel, maar ook in zijn laatste brief van 14 juni glashelder
aan – ik ben daar vandaag ook mijn eigen betoog mee begonnen –
dat na de Iraakse invasie in Koeweit tien jaar geleden, sancties zijn ingesteld
om te bevorderen dat Irak meewerkt aan een sanctie- en ontmantelingsregime
voor zijn wapenarsenaal, wat tot anderhalf jaar geleden ook heeft plaatsgevonden,
maar zeker ook om Irak zoveel mogelijk te weerhouden opnieuw een wapenarsenaal
op te bouwen. Dit alles uiteraard op grond van verschillende Veiligheidsraadsresoluties,
waaronder de laatste 1284 van december vorig jaar, waarin ook is gesteld dat
indien Irak 120 dagen meewerkt aan inspecties, de sancties kunnen worden opgeschort.Dit alles laat onverlet dat de internationale gemeenschap al het mogelijke
zal moeten doen om het lijden van het Iraakse volk te verminderen. Dat gebeurt
gelukkig ook. De beperking hierin is echter wel gelegen in het feit dat de
Iraakse dictator Saddam Hussein weinig geïnteresseerd lijkt te zijn in
het lot van zijn eigen bevolking. Uit alle beschikbare informatie blijkt dat
Saddam de mogelijkheden die hij heeft, die hij wel degelijk heeft om iets
te doen aan het verbeteren van het lot van het Iraakse volk, onvoldoende benut.
De opbrengsten van het olie-voor-voedselprogramma worden onvoldoende benut
voor humanitaire doeleinden door zijn regime. Hiervan zijn voorbeelden te
over. Voormalig VN-rapporteur inzake Irak Max van der Stoel sprak enige tijd
geleden al weer van pakhuizen vol medicijnen die lagen te verstoffen in Bagdad,
in plaats van dat zij aan de Iraakse bevolking ten goede zouden komen. Volgens
de Amerikanen heeft Saddam Hussein met de hem beschikbaar gestelde financiële
middelen vooral nieuwe paleizen, alcoholische dranken en ontspanningparken
gekocht voor hemzelf en zijn clan in plaats van het te besteden aan zijn eigen
volk.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik proef enige demagogie in uw woorden, mijnheer Wilders. U spreekt over
medicijnen die liggen te verstoffen in pakhuizen. Maar is het niet zo dat
Irak niet eens in staat is om medicijnen te vervoeren omdat allerlei materiaal
om spullen te vervoeren niet toegelaten wordt door de VN? Men is niet in staat
om koelwagens te laten rijden. De hele infrastructuur ligt immers aan duigen.
Kortom, is ook de VN zelf niet verantwoordelijk voor het feit dat Irak niet
eens in staat is om medicijnen te vervoeren naar de mensen die deze nodig
hebben?De heer Wilders (VVD):Er is geen sprake van welke demagogie dan ook, mevrouw Vos! Ik werp dat
verre van mij.Mijn belangrijkste punt is dat de Iraakse dictator Saddam Hussein veel
meer kan doen dan hij doet. Ik kom daarover nog verder te spreken. Wij moeten
niet doen alsof Saddam Hussein al het mogelijke wil doen om zijn volk te helpen,
doch daartoe niet in staat is vanwege bepaalde omstandigheden. Dat is ook
de omgedraaide wereld. Nogmaals, dat is niet het geval.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik ben het absoluut met u eens dat Saddam Hussein voor een groot deel
schuldig is aan het lijden van zijn volk. Ik vind echter ook dat wij moeten
kijken naar het beleid van de VN. Dat beleid maakt het in feite onmogelijk
om allerlei materialen naar de mensen toe te brengen. Als ook u zegt dat Saddam
Hussein een verwerpelijke dictator is, vindt u dan dat wij aan die man de
verantwoordelijkheid mogen geven om het lijden van zijn volk op de lossen?
In feite doet u dat.De heer Wilders (VVD):Wij vinden dat de sancties onverkort gehandhaafd moeten blijven. Tegelijkertijd
moet al het mogelijke gedaan worden om het lijden van de bevolking van Irak
te verzachten onder andere door het olie-voor-voedselprogramma. Ook daarover
kom ik nog te spreken. Het kan niet zo zijn dat wij de verantwoordelijkheid
op ons nemen voor het lijden van het volk. Die discussie vindt ook op internationaal
terrein plaats. Wij zijn het daarmee gewoon niet eens. Saddam Hussein is primair
verantwoordelijk en niemand anders. Nogmaals, als hij 120 dagen meewerkt aan
het inspectieregime dan kunnen de sancties worden opgeschort. Het lijden van
de Iraakse bevolking gaat ons echter wel aan het hart en daarom moeten alle
inspanningen verricht worden om via het olie-voor-voedselprogramma bij te
dragen aan het creëren van een betere situatie voor de bevolking. Ook
daarover kom ik nog te spreken.De heer Koenders (PvdA):Ik vind de analyse van de heer Wilders buitengewoon onduidelijk. Ik denk
dat er bij niemand in de Kamer twijfel bestaat dat Saddam Hussein de eerst
verantwoordelijke is voor de noodsituatie in Irak. Dat geldt ook voor de humanitaire
situatie.De voorzitter:Uw betoog kunt u bewaren voor uw eigen termijn. U kunt de heer Wilders
een korte vraag stellen.De heer Koenders (PvdA):Op welke wijze is de internationale gemeenschap door het sanctieregime
dat reeds tien jaar bestaat en waardoor Irak volstrekt wordt geïsoleerd
verantwoordelijk voor de toename van de armoede en de neergang van de economische
perspectieven van de Iraakse bevolking? Die vraag moet u ook beantwoorden,
mijnheer Wilders. Daarover hoor ik helemaal niets.De heer Wilders (VVD):Voorzitter! Ik heb geen vraag in het betoog van de heer Koenders kunnen
herkennen, dus ik ga maar verder.Zoals ik al zei, heeft Saddam Hussein volgens de Amerikanen met de hem
beschikbare middelen vooral producten gekocht die niet de bedoeling waren.
Dat is des te stuitender nu Irak volgens berichten uit de Washington Post
en de New York Times van vorige week donderdag inmiddels méér
olie produceert dan voor de inval in Koeweit en de daarna
ingezette sancties. Ook de olie die Irak mag exporteren binnen het olie-voor-voedselprogramma
is sinds december vorig jaar niet meer aan een plafond gebonden en dus ongelimiteerd.
Het Iraakse regime heeft dus door een hogere olieproductie dan vóór
de sancties het geval was en door de ongelimiteerde verkoopmogelijk sinds
december vorig jaar meer mogelijkheden dan ooit om de noden van zijn eigen
volk zoveel mogelijk te lenigen. Men maakt daar helaas onvoldoende gebruik
van. Het regime heeft blijkbaar geen belang bij het verbeteren van de situatie
van zijn eigen volk. Hierop kom ik nog terug. Het is dan ook enigszins naïef
te veronderstellen, dat het Iraakse regime bij opheffing of verzachting van
de sancties het Iraakse volk wel van de extra te genereren middelen zal laten
profiteren, aangezien dat thans ook niet het geval is. De huidige situatie
geeft, helaas, eerder aanleiding het tegenovergestelde te verwachten. Opheffing
van sancties zal betekenen dat Irak eigen extra financiële middelen naar
eigen inzicht, zonder controle en zonder toezicht, kan besteden. Het regime
zal het geld opnieuw voor zichzelf uitgeven en bovendien, zo is mijn angst,
gebruiken voor de aanschaf van wapens. Deelt de regering deze angst?Voorzitter! Ik vraag de minister in dat verband of hij kan bevestigen
dat de afschuwelijke kindersterfte in Noord-Irak, waar het humanitaire programma
niet door Irak zelf maar onder verantwoordelijkheid van de Verenigde Naties
wordt uitgevoerd, lager is dan in de rest van Irak waar het Iraakse regime
zelf voor de uitvoering van het humanitaire programma verantwoordelijk is?
Dat zou blijken uit een rapport van Unicef. Van de regering wil ik graag vernemen
of dit inderdaad zo is en wat de redenen hiervoor zijn.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Ik neem aan dat de heer Wilders hierover ook zelf een opvatting
heeft. Is het niet zo, dat slechts een deel van de verklaring is gegeven?
Neemt Noord-Irak niet via allerlei smokkelpartijen deel aan het internationaal-economische
verkeer, waardoor het meer in staat is de nood van de bevolking te lenigen?De heer Wilders (VVD):Wellicht is dat het geval. Ik stel een vraag aan de regering.De heer Koenders (PvdA):U hebt daar zelf geen idee van?De heer Wilders (VVD):De helft van de verklaring heb ik al gegeven. U voegt daar iets aan toen.
Laten wij horen wat de regering hierover zegt.Voorzitter! Het is niettemin een goede zaak, dat met Veiligheidsraadsresolutie
1284 van december vorig jaar een inspanning wordt gepleegd om binnen de eerder
genoemde beperkingen meer te doen om de humanitaire situatie in Irak te verbeteren.
Ondanks het feit dat de secretaris-generaal van de Verenigde Naties in zijn
rapport van 10 maart van dit jaar stelt dat het olie-voor-voedselprogramma
substantiële hulp biedt – dat zijn zijn woorden – en voorziet
in een dringende humanitaire behoefte van de Iraakse bevolking, rust naar
de mening van de VVD-fractie een grote verantwoordelijkheid op de internationale
gemeenschap en dus ook op Nederland om waar zij kan nog meer bij te dragen
aan het verbeteren van de humanitaire situatie van het Iraakse volk. Zoals
ik al zei, bestaat er geen limiet meer aan de hoeveelheid door Irak te exporteren
olie en ook mogen tweemaal zoveel reserveonderdelen voor die olie-industrie
worden gekocht. Verder schrijft de minister dat Nederland in de afgelopen
jaren 120 mln. aan bilaterale humanitaire hulp aan Irak heeft verstrekt.De VVD-fractie is met de regering bezorgd over het aantal holds –
mevrouw Vos doelde daar zojuist al op – die met name de Verenigde Staten
op contracten houdt al hebben wij – en dat is de andere kant van de
medaille – begrip voor de angst dat sommige goederen ook voor militaire
doeleinden kunnen worden gebruikt. Dat moet echter niet tot in het belachelijke
worden doorgetrokken.Voorzitter! Ook mag niet uit het oog worden verloren dat sinds het ontstaan
van het olie-voor-voedselprogramma 90% van de contracten wel degelijk is goedgekeurd.
Als ik goed ben geïnformeerd is dat althans het geval. Niettemin is ook
mijn fractie van mening, dat Nederland bij de Verenigde Staten moet blijven
aandringen om het aantal holds, die ook ons een doorn in het oog zijn, waar
mogelijk zoveel mogelijk terug te dringen en vrij te geven. Wij denken daarbij
met name aan goederen ten behoeve van de waterzuiverings- en elektriciteitsinfrastructuur.
Gelukkig is het aantal holds al beperkt. Dat blijkt uit het gegeven dat 20%
van de holds in de sectoren gezondheidszorg, landbouw en drinkwatervoorziening
al zijn opgeheven. Kan de minister aangeven of hij bereid is om wat het aantal
holds betreft bij de Verenigde Staten te pleiten voor een meer soepele houding?
De minister zegt in zijn brief van 13 juli, een brief die gaat over de agenda
van de Veiligheidsraad, dat het probleem bij het terugdringen van het aantal
holds is dat de medewerking van Irak op dit punt ook te wensen overlaat. Kan
de minister aangeven waaraan Irak op dit punt niet meewerkt, want eigenlijk
zouden we toch allemaal zijn medewerking willen? Die is in het belang van
Irak zelf.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! De heer Wilders toont ook enig begrip voor dit beleid. Dat
snap ik absoluut niet. Hij kan toch geen begrip opbrengen voor een beleid
waarmee normale agrarische grondstoffen en zelfs een fokstier worden tegengehouden.
Het gaat hierbij ook om zaken die essentieel zijn van bijvoorbeeld waterinstallaties
en gezondheidszorg. Kortom, ik kan niet volgen dat de heer Wilders voor dit
beleid begrip heeft. Ik meen dat de huidige politiek scherper veroordeeld
moet worden.De heer Wilders (VVD):Misschien zou u iets scherper moeten luisteren naar wat ik heb gezegd.
Mijn betoog straalt juist uit dat ook ik van mening ben dat, als het gaat
om het aantal holds, de regering juist bij de Verenigde Staten zou moeten
proberen te bewerkstelligen dat wat soepeler wordt omgegaan met het aantal
holds. Ik heb wel gezegd dat de hele dual-useproblematiek, het feit dat je
het ene product voor militaire doeleinden kunt gebruiken, wel hout kan snijden.
Maar dat moet niet tot in het belachelijke worden doorgetrokken. Nogmaals,
de dual-useproblematiek is een reële problematiek, maar ook wij hebben
de indruk dat de Verenigde Staten daarin wellicht iets te ver doorschieten,
en dat dat best wat soepeler mag.Voorzitter! De VVD-fractie vindt het ook een goede zaak dat op grond van de op 8 juni aanvaarde resolutie over het olie-voor-voedselprogram-
ma een uitbreiding heeft plaatsgevonden van de lijsten die geen goedkeuring
meer behoeven van het sanctiecomité tot de sectoren drinkwatervoorziening
en gezondheidszorg. Ziet de minister nog andere mogelijkheden om binnen dat
olie-voor-voedselprogramma tot verbeteringen te komen? Hoe staat het bijvoorbeeld
met het voornemen om in navolging van het noorden van Irak ook de rest van
Irak de mogelijkheid te bieden om humanitaire goederen lokaal aan te schaffen?
Is dat mogelijk?De VVD-fractie is voorstander van een op alle manieren actief proberen
bij te dragen aan het verbeteren van de slechte humanitaire situatie van het
Iraakse volk. Dit ondanks het feit dat het Iraakse regime de verantwoordelijke
is voor de situatie, en ondanks het feit dat zonder haar medewerking om de
situatie te verbeteren de hoop op feitelijke daadwerkelijke verbetering toch
echt klein is. Dat alles laat onverlet dat wij van mening zijn, dat de sancties
tegen Irak onverkort dienen te worden gehandhaafd. Het slechtste scenario
dat wij ons kunnen voorstellen, is dat Irak opnieuw op grote schaal massavernietigingswapens
en overbrengingsmiddelen verwerft dan wel ontwikkelt. Saddam Hussein, met
een rijk arsenaal aan wapens en raketten, is een directe dreiging voor het
gehele Midden-Oosten en al haar inwoners, en dus ook voor ons. Het voorkomen
van een instabiel Midden-Oosten en een instabiele Golf is ook in het Europese
en dus ook in het Nederlandse veiligheidsbelang. Dat is nog een reden om aan
die sancties vast te houden.Voorzitter! Toegegeven, ook nu weten wij, nadat anderhalf jaar lang geen
wapeninspecties in Irak hebben plaatsgevonden, niet precies wat Irak allemaal
uitspookt op dat terrein. Maar zeker is in mijn visie wel dat zonder sancties
het regime veel meer financiële middelen ter beschikking hadden gestaan
om actiever te zijn met het vergaren dan wel ontwikkelen van dat soort afschuwelijke
wapens. Hetzelfde geldt natuurlijk voor het verleden: zonder sancties waren
er vermoedelijk nu nog meer van dit soort wapens in Irak geweest. Daarbij
mag niet worden vergeten dat Saddam deze wapens al heeft bewezen zonder enige
schroom te gebruiken. Voor de Golfoorlog tegen Iran, tegen zijn eigen Koerdische
bevolking in Noord-Irak in de zogenaamde Anfalcampagne, maar ook nadat hij
de soevereine staat Koeweit binnenviel heeft hij nog de nodige raketten afgevuurd
tegen een land als Israël. Wij kunnen ons de beelden van de neergekomen
Scuds op Tel Aviv nog goed voor de geest halen.De heer Hoekema (D66):Ik wil u een vraag stellen, niet in termen van moraliteit, maar in termen
van effectiviteit. Het is dezelfde vraag die wordt opgeworpen in het hoofdartikel
van The Economist van 25 maart. Is het huidige beleid effectief? Ik spits
dat toe op twee punten. Zijn de wapens die we weg wilden krijgen nu weg, zijn
er inspecties gaande? Komt er in Irak een middenklasse op, die in potentie
Saddam Hussein van de macht zou kunnen verstoten?De heer Wilders (VVD):Een heldere vraag, waarop u twee antwoorden krijgt. Het eerste antwoord
is dat er inderdaad sprake is van effectiviteit, in die zin dat zonder dit
soort sancties nog meer middelen aanwezig waren geweest om dit soort wapens
te vergaren. Ik kom er dadelijk op dat er nu al aanwijzingen zijn dat dat
al gebeurt. Mijn visie is dat dat anders nog meer zou gebeuren. Het tweede
deel van het antwoord op uw vraag is dat er eigenlijk geen alternatief is.
Het allerbelangrijkste is om te voorkomen dat Saddam met ongecontroleerde
middelen van alles kan besteden aan de verkeerde doelen. Het mooie van het
olie-voor-voedselprogramma is dat Saddam veel olie kan verkopen, maar dat
hij de opbrengst moet besteden aan goede doelen. Dat besteden aan verkeerde
doelen gebeurt nu wellicht ook, maar een stuk minder. In die zin is het effectief.
Maar het is inderdaad niet de ideale situatie; binnen dat dilemma is het wel
de beste optie.De heer Hoekema (D66):Over de alternatieven spreken we nog in dit debat. Het eerste argument
van de heer Wilders is: als de sancties niet van kracht zouden zijn, zou Saddam
Hussein ongebreideld zijn wapenarsenaal kunnen uitbreiden en een bedreiging
kunnen vormen voor de veiligheid in de regio. Dat is een veronderstelling.
Is daarin inbegrepen de respons van de internationale gemeenschap als Saddam
Hussein in een eventueel regime zonder sancties of met andere sancties een
aanval zou doen op landen in de regio? Denkt u niet dat daarop onmiddellijk
net als in 1990 een effectieve respons komt?De heer Wilders (VVD):Wellicht zal dat zo zijn, maar voorkomen is ook op dit dossier beter dan
genezen. Wij hebben in het verleden gezien dat Saddam Hussein dit soort wapens
heeft ontwikkeld en gebruikt. Er is inderdaad een militaire actie gekomen.
De VVD zou liever hebben dat wij geen reactie zouden behoeven te geven en
dat wij geen militaire actie zouden behoeven te entameren. Wij vinden het
prettig om te voorkomen dat het zover komt. Welnu, de sancties zijn wat ons
betreft daartoe een uitstekend middel.Mevrouw Vos (GroenLinks):Is het niet zo, dat dit regime steeds sterker in het zadel komt te zitten
en zich steeds meer verrijkt doordat het gehele middenkader en de oppositie
weggevaagd zijn door de desastreuze economische situatie? Kortom, waar baseert
u zich op dat er enige effectiviteit van de sancties uit zou gaan? Dit regime
kan met het geld dat het met de zwarte handel verdient, in feite doen wat
het wil. Wat wij wel hebben bereikt, is dat er geen enkele wapeninspecteur
het land meer in kan.De heer Wilders (VVD):Unscom heeft jarenlang in Irak gezeten en heeft er goed werk verricht.
Je kunt dus niet zeggen dat de sancties gedurende tien jaar geen effect hebben
gehad. De afgelopen anderhalf jaar zitten wij inderdaad zonder inspecties,
maar in de periode daarvoor zijn er wel degelijk inspecties geweest. Ik verwijs
naar de Unscom-rapporten waaruit blijkt waartoe die hebben geleid. Welnu,
die inspectietaak is nog niet voltooid, want er zijn nog steeds bepaalde type
wapens in Irak. De rol die Saddam Hussein speelt is inderdaad triest, maar
ik kan verzekeren dat daarin geen verandering komt zolang hij in het zadel
blijft. Dat is dus geen reden om nu maar een oogje dicht te doen als het gaat
om het vergaren van al die afschuwelijke wapens en raketten en om vervolgens
over te gaan tot de orde van de dag door de sancties te verzachten of op te
 heffen. Dat is in ieder geval niet de weg die mijn fractie
kiest.Mevrouw Vos (GroenLinks):Er is geen sprake van een oogje dicht doen. Natuurlijk moeten die wapens
weg. U geeft zelf toe dat het inzetten van wapeninspecteurs een effectief
middel was. Op dit moment zal Saddam Hussein nooit zwichten voor economische
sancties. Dat is mijns inziens reden temeer om naar andere sancties te zoeken
om het beoogde doel af te dwingen.De heer Wilders (VVD):Saddam Hussein zal zeker niet bereid zijn om inspecties toe te staan als
wij nu al gaan bewegen en hij iedere dag ziet dat hij nieuwe vrienden in de
wereld krijgt.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik wil dat u dat terugneemt. Ik vind dat werkelijk ongehoord.De heer Wilders (VVD):Ik neem helemaal niets terug, laat ik dat vooropstellen. Feit is dat Saddam
Hussein alles tart en alle regels aan zijn laars lapt. Het zou dan niet goed
zijn als wij vervolgens een discussie gaan voeren over het verzachten van
de sancties. Ik kan u verzekeren dat de bereidheid bij Saddam Hussein om dan
tegemoet te komen aan de wensen van de internationale gemeenschap tot het
nulpunt zal dalen. Immers, hij wordt dan beloond voor slecht gedrag. Dat is
bij kinderen en zelfs bij Saddam Hussein zo; als je iemand voor slecht gedrag
beloont, dan is het einde zoek.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik vind het ongehoord dat de VVD-fractie mijn fractie tot de vrienden
van Saddam Hussein bestempelt. Dat gaat werkelijk te ver. Natuurlijk is Saddam
Hussein een afschuwelijke dictator, maar het gaat nu om de vraag of het huidige
sanctiebeleid effectief is. Wij zeggen daarop neen, terwijl u ja zegt op de
vraag of wij de huidige humanitaire ramp aldaar kunnen laten voortbestaan,
hetgeen ik verwerpelijk vind.De heer Wilders (VVD):Dat u dat laatste verwerpelijk vindt, is uw politieke mening en daar kan
en wil ik niets aan afdoen. Ik heb ook zeker niet willen zeggen dat u tot
de vrienden van Saddam Hussein behoort. Dat heb ik ook niet gezegd. Als u
dat wel zo heeft verstaan, dan is dat in ieder geval niet mijn bedoeling geweest.
Ik heb willen zeggen dat waar het sanctieregime er niet toe leidt dat Saddam
Hussein de resolutie accepteert, verzachting of afschaffing van de sancties
de politiek van Saddam Hussein eerder in de hand werkt. Je beloont hem dan
voor het niet luisteren naar de internationale gemeenschap. Dan speel je hem
in de kaart.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Als wij zien dat de sancties een premie voor Saddam Hussein
zijn om zich te verrijken, vraag ik mij af waarom de heer Wilders door wil
gaan op deze blinde weg. De positie van Saddam Hussein wordt hierdoor versterkt,
terwijl toch ook de VVD wil dat daarin verandering komt. Daar heeft de heer
Wilders tot nu toe nog geen antwoord op gegeven.De heer Wilders (VVD):Dat antwoord heb ik al drie keer gegeven, maar ik zal het nog een keer
uitleggen. Er is geen alternatief voor de sancties. Als u vindt dat het nu
niet goed gaat, hoop ik dat u man genoeg bent om een motie in te dienen waarin
wordt uitgesproken dat de sancties afgeschaft moeten worden. Dat is in ieder
geval een standpunt. Ik ben benieuwd of u dat ook doet. Als er iets wordt
afgedaan aan de sancties, zal Saddam Hussein nooit bereid zijn om een inspectieregime
toe te staan. Ik erken dat het sanctiebeleid nadelen heeft. Dit middel is
niet ideaal. Mijn fractie houdt helemaal niet van sancties, maar voor dit
soort regimes maken wij een uitzondering. In het verleden heeft Saddam Hussein
bewezen dat financiële middelen worden gebruikt om massavernietigingswapens
en biologische wapens tegen de eigen bevolking en tegen buurlanden in te zetten.
In dit geval is het belang zo groot dat wij geen centimeter moeten wijken.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Voorzitter! Ik ben het in veel opzichten met de heer Wilders eens en dat
zal hem niet verbazen. Hij doet nu echter alsof het gaat om een discussie
tussen voor- en tegenstanders van sancties, en dat klopt niet. Hij moet erkennen
dat het legitiem is om een discussie te voeren over de effectiviteit van het
pakket sanctiemaatregelen. Wie daar een pleidooi voor houdt, mag niet worden
ingedeeld bij het kamp van degenen die tegen sancties zijn.De heer Wilders (VVD):Dat ben ik geheel met u eens. Ik zal straks aangeven dat ik blij ben dat
deze discussie in de VN nu wordt gevoerd. Je moet altijd nadenken over beleid
en nagaan of het verbeterd kan worden. In reactie op de opmerkingen van mevrouw
Vos en ook van de heer Koenders heb ik opgemerkt dat verzachting van de sancties
zeker niet leiden tot vergroting van de bereidheid van Saddam Hussein om inspecties
toe te laten. Je moet iemand niet belonen voor iets dat hij niet gedaan heeft.
Ik heb meer op het effect van de redenering gewezen dan dat ik mij verzet
tegen de genoemde discussie. Sterker nog, deze discussie moeten wij nu voeren.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Wij leren de heer Wilders nu kennen als de pedagoog op het
geopolitieke vlak. Hij zal de wereld wel even leren hoe het moet. Ik heb echter
nog een vraag of de effectiviteit. Waarom gaat de heer Wilders niet recht
op Saddam Hussein af? Waarom elimineert hij hem niet?De heer Wilders (VVD):Ik denk niet dat hij erg van mij onder de indruk zal zijn.De heer Marijnissen (SP):Dat lijkt mij ook, maar waarom mobiliseert u de NAVO of uw vrienden van
de Verenigde Staten niet daarvoor? Als ik u zo hoor, gaat het om Saddam Hussein.De heer Wilders (VVD):Het gaat mij niet om Saddam Hussein persoonlijk. Het Iraakse regime heeft
bewezen dat het met ongecontroleerd te besteden geld massavernietigingswapens
en raketten aanschaft die verkeerd ingezet worden. Ik vind overigens dat wij
met Saddam Hussein ook een appeltje te schillen hebben, maar mijn grootste
zorg is dat wij moeten voorkomen dat het regime opnieuw over geld beschikt
dat ongecontroleerd besteed kan worden. Tegelijkertijd moeten wij proberen
om het humanitaire leed van het Iraakse volk te verzachten. Ik prijs de regering
voor haar inspanningen op dit gebied.De heer Marijnissen (SP):Het is duidelijk dat uw geweten ook begint te knagen.
Zelfs de VVD blijkt na tien jaar een geweten te hebben. U verdenkt het regime
van Irak ervan dat het erop gericht is opnieuw massavernietigingswapens te
maken.De heer Wilders (VVD):Dat doet het nu al!De heer Marijnissen (SP):U kunt het nu niet controleren. De internationale gemeenschap heeft geen
enkel oog of oor meer in Irak. Dat hebben wij al bereikt. Als u zo'n weerzin
heeft tegen het regime in Bagdad – zoals de gehele Kamer inclusief de
SP-fractie – waarom moet het Iraakse volk dan al tien jaar geterroriseerd
worden door economische sancties? Hierdoor zijn er naar schatting 1 tot 1,5
miljoen mensen omgekomen, terwijl dit volk al heeft geleden onder de oorlog
tussen Iran en Irak, onder de invasie in Koeweit en onder de terreur van Saddam
Hussein. Kunt u mij uitleggen wat er in die tien jaar concreet meer bereikt
is dan meer ellende voor het volk van Irak?De heer Wilders (VVD):Voorzitter! Ik heb dat al vele malen uitgelegd. Ik werp verre van mij
dat wij verantwoordelijk zijn voor het leed van het Iraakse volk. Dat is Saddam
Hussein en niemand anders. Hij kan inmiddels weer meer olie produceren dan
ooit en doet dat ook. Hij kan ongelimiteerd olie verkopen en heeft dus financiële
mogelijkheden te over om zijn eigen volk daarvan te laten profiteren, maar
hij doet dat niet. Mijnheer Marijnissen, u moet dan niet bij mij aankomen
met het verhaal dat het alleen aan de sancties ligt. Zelfs het olie-voor-voedselprogramma
is vijf jaar lang door Irak verworpen. Pas in 1995 heeft Irak ingestemd met
dit idee van de internationale gemeenschap. Het programma biedt Saddam Hussein
sinds december vorig jaar ongelimiteerd het recht van verkoop van olie en
het besteden van de opbrengst aan goede doelen. Hij doet dat echter niet.
De heer Marijnissen kan niet zeggen dat het Westen daarvoor verantwoordelijk
is, want dat is uitsluitend Saddam Hussein.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! De heer Wilders toont zich een slecht pedagoog. Pedagogen
hebben in het algemeen de gewoonte, hun oren en ogen goed te gebruiken. De
heer Wilders is welhaast de enige op deze wereld die dit verhaal houdt. Ik
zal in mijn betoog een opsomming geven van alle mensen met gezag die een geheel
andere mening hebben, namelijk dat de economische boycot de reden is dat het
Iraakse volk zo lijdt.De heer Wilders (VVD):Ik kan nauwelijks wachten.Voorzitter! Saddam Hussein heeft bewezen niet te schromen om afschuwelijke
wapens ook daadwerkelijk te gebruiken. Dat is geen theorie, maar een harde
les uit de praktijk. Het opheffen dan wel verzachten van de sancties zou opnieuw
een snelle opbouw van het arsenaal aan massavernietigingswapens en overbrengingsmiddelen
tot gevolg hebben. Een nieuw kruitvat in het Midden-Oosten hebben wij niet
nodig.Voorzitter! Helaas heeft Irak vorige week aangegeven, niet mee te willen
werken aan nieuwe inspecties op grond van de VN-resoluties. De Iraakse regeringskrant
Jumhuriya stelde in een hoofdredactioneel commentaar van enige dagen geleden
dat Irak wel gek is om mee te werken, omdat "men dagelijks in de internationale
politieke arena meer steun ziet voor het Iraakse standpunt". Het Iraakse regime
staat blijkbaar op het standpunt dat obstructie van de internationale gemeenschap –
het aan de laars lappen van resoluties van de Veiligheidsraad, het niet meewerken
aan wapeninspecties en het negeren van de kwestie van 600 vermiste Koeweiti
en personen uit derde landen – loont, als men maar lang genoeg volhoudt
en het lijden van het eigen volk voldoende etaleert en zelfs bevordert. Helaas
geeft de houding van sommige landen, zoals Frankrijk en Rusland, Irak ook
aanleiding om er dergelijke gedachten op na te houden. Men krijgt meer steun
van deze landen, terwijl niet wordt meegewerkt aan de uitvoering van resoluties.
Nederland dient naar de mening van de VVD-fractie dan ook niet mee te werken
aan het in de kaart spelen van het Iraakse regime. Dat heeft niets met politiek
prestige te maken. Ook het lijden van het Iraakse volk laat ons niet koud,
integendeel, maar wij willen voorkomen dat Irak opnieuw ongecontroleerd geld
besteedt aan het ontwikkelen en kopen van massavernietigingswapens en overbrengingsmiddelen.Voorzitter! De VVD-fractie steunt de regering in haar beleid, onverkort
vast te houden aan de sancties tegen Irak en daarnaast al het mogelijke te
doen om de humanitaire situatie te verbeteren. Dat laat onverlet dat ook wij
benieuwd zijn naar het rapport van de Verenigde Naties over de sancties jegens
Irak, dat op 26 november uitgebracht zal worden. Komt dat rapport wel op tijd?
Wij hebben signalen ontvangen dat de werkzaamheden van de evaluatiecommissie
niet bijzonder vorderen. Dat zou zonde zijn. In het algemeen vraag ik de minister
of resolutie 1284 van december vorig jaar wel door alle leden van de Veiligheidsraad
eenduidig wordt geïnterpreteerd. Indien dat niet het geval is, is de
status van de resolutie onnodig minder sterk. Ook het Iraakse regime zal daar
dankbaar gebruik van maken, zoals het nu al enigszins doet.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Het lijkt erop dat de VVD, ondanks alle mooie woorden die
ik hier vanochtend gehoord heb, daadwerkelijk geïnteresseerd is in het
rapport over de humanitaire situatie. Wat zouden de consequenties kunnen zijn
voor de VVD-fractie? Welke conclusies zou zij kunnen trekken uit zo'n humanitair
rapport? Waarom vindt de heer Wilders dat zo belangrijk? Hij heeft de hele
tijd gezegd dat Saddam Hussein verantwoordelijk is. Zij kunnen dat dus nog
eens rapporteren. Of zegt de heer Wilders: ik kijk daadwerkelijk naar dat
rapport en het is mogelijk dat ik daaruit consequenties trek met betrekking
tot de aard van het sanctieregime ten opzichte van Irak? Of gaat de VVD gewoon
blind door?De heer Wilders (VVD):De VVD-fractie gaat nooit blind door. Dat weet de heer Koenders ook wel.
Wij kijken altijd naar een rapport en wij zijn altijd bereid om ergens over
te praten. Alleen als het gaat om de sancties, dan zijn wij nu van mening –
en wij zijn absoluut niet overtuigd van het tegendeel – dat die moeten
worden gehandhaafd. Interessant is de vraag, hoe de humanitaire situatie verder
verbeterd kan worden. Wellicht gaat het rapport daarop in. Ik heb begrepen
dat het comité dat naar de sancties kijkt, niet echt opschiet. Daarin
zou ook sprake zijn van verdeeldheid. Laten wij het dus maar afwachten. Wij
benaderen alles met een positieve houding, maar wij willen
vooralsnog in politieke zin geen centimeter wijken van de sancties. Maar als
er een nieuwe situatie ontstaat, dan luisteren wij altijd, naar iedereen.
En dan maken wij opnieuw een afweging.De voorzitter:Ik zie de heer Koenders en mevrouw Vos bij de interruptiemicrofoon staan.
Ik wil dat de heer Wilders verdergaat met zijn betoog. Immers, als wij zo
doorgaan, krijgt de Kamer de minister vandaag niet eens meer te horen!De heer Wilders vervolgt zijn betoog.De heer Wilders (VVD):Voorzitter! Als wij de berichtgeving serieus nemen, en wij kunnen het
ons niet permitteren om dat niet te doen, dan probeert Irak in het geniep
hier en daar nieuwe wapens te vergaren en zelfs te ontwikkelen. In juni heb
ik samen met collega Weisglas – u niet geheel onbekend, voorzitter –
vragen gesteld over berichten die van het Pentagon afkomstig zouden zijn,
namelijk dat Irak bezig is haar raketprogramma op te bouwen. In een recent
openbaar rapport van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA over massavernietigingswapens
wordt ook gewezen op het serieuze vermoeden dat Irak zijn massavernietigingswapens
langzaam nieuw leven inblaast. Volgens dat rapport van de CIA is de enige
reden dat dit langzaam gebeurt, gelegen in het bestaan van de sancties. Afgelopen
vrijdag werd bekend dat de Duitse inlichtingendienst, de Bundes- nachrichtendienst,
informatie heeft over het bestaan van een fabriek in Al Mamoun, 40 km ten
zuidwesten van Bagdad, waar men raketten kan maken die een conventionele dan
wel een chemische of biologische lading kunnen dragen. Kan de minister dit
recente bericht bevestigen? Men vreest dat Irak zonder sancties haar militaire
inspanningen zal vergroten en zich meer zal richten op langeafstandsraketten
en massavernietigingswapens. Volgens het voormalige hoofd van Unscom Richard
Butler werkt Irak nu al aan de ontwikkeling van een nieuwe langeafstandsraket.
Kan de minister aangeven wat zijn analyse is van bewapeningsactiviteiten van
Irak? Ziet hij ook het gevaar dat dit zonder sancties alleen maar zal verergeren?
Wordt Nederland voldoende op de hoogte gesteld door de overige regeringen
en de diverse geheime diensten van onze bondgenoten?Ik kom ten slotte te spreken over de handhaving van het handelsembargo.
Nederland levert een bijdrage aan de Multinational interception force en draagt
zo actief bij aan de handhaving ervan. Smokkel via de westelijke kust van
de Golf komt vaak voor, te vaak. Volgens de Verenigde Staten worden er maandelijks
2,8 miljoen vaten – barrels – olie illegaal via de Perzische Golf
uit Irak gesmokkeld. Maar ook via andere routes als Syrië, Jordanië
en Turkije zouden aanzienlijke hoeveelheden olie illegaal uit Irak worden
geëxporteerd. De regering zegt in de schriftelijke voorbereiding dat
het sanctiecomité, waarvan Nederland voorzitter is, zich beraden heeft
op diplomatieke stappen jegens betrokken landen om een einde te maken aan
de oliesmokkel. Dat zijn de woorden van de minister zelf. Ik vraag hem nu,
waar dit beraad tot op heden concreet toe heeft geleid en wat de Nederlandse
inzet daarbij is. Welke diplomatieke stappen tegen welke landen die bij de
smokkel betrokken zijn, zijn of worden concreet genomen? Kan de minister dat
precies aangeven?Ook zou ik willen weten hoe het staat met de handhaving van het handelsembargo
in de Europese Unie. Ik heb bijvoorbeeld eind vorig jaar vragen gesteld over
berichten inzake de export van rundvlees. In de antwoorden van de minister
van Landbouw wordt gesteld dat een onderzoek naar Nederlandse bedrijven nog
steeds gaande is. Ik zou vandaag graag over de uitkomsten daarvan worden geïnformeerd.
Ik zou ook van de regering willen vernemen of in andere landen van de Europese
Unie ook dat soort onderzoeken gaande zijn dan wel of al eerder is vastgesteld
dat elders in de Europese Unie het embargo is ontdoken. Kan de minister ook
iets zeggen over de houding van Rusland als het gaat om de handhaving van
het embargo, gelet op de vele berichten als zou Rusland het embargo schenden?
Dat wordt natuurlijk steeds ontkend, maar ook dat kan ik hier niet bevestigen
of ontkennen.Last but not least zou ik aandacht willen vragen voor de mogelijkheid
om de lraakse dictator Saddam Hussein voor een oorlogstribunaal te brengen.
Begin deze maand is door het Amerikaanse State Department aangegeven dat men
door een proces van declassificatie van voorheen niet openbare informatie
thans een openbare bewijsvoering zou kunnen aanvangen betreffende oorlogsmisdaden
van het Iraakse regime ten tijde van de Koeweitcrisis, maar bijvoorbeeld ook
bij de al eerder door mij genoemde Anfalcampagne tegen de Koerden. Het zou
dan gaan over executies, martelingen en verkrachtingen en meer van dergelijke
afschuwelijke zaken.Wat er ook in de toekomst met Irak zal gebeuren – en laten wij hopen
dat het land toch vroeg of laat de VN-resoluties accepteert en uit het isolement
komt – het huidige regime en in het bijzonder de leider Saddam Hussein
hebben zoveel bloed aan de handen, dat er geen sprake kan zijn van rehabilitatie
van deze man in de internationale politiek. Hij zou zich eigenlijk voor zijn
wandaden moeten verantwoorden voor een oorlogstribunaal. Kan de minister aangeven
welke mogelijkheden er daarvoor zijn? Wat vindt hij van het idee dat bij de
Verenigde Staten leeft? Ziet hij daarvoor mogelijkheden en is hij bereid zich
daarvoor in te spannen?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Het sanctieregime van de Verenigde Naties tegen Irak zoals
uitgevoerd door de Europese Unie en ook door Nederland, stelt ons voor een
van de meest scherpe dilemma's van de internationale politiek. Het voorliggende,
vooral technische voorstel het Sanctiebesluit Irak 1997 bij wet te verlengen,
is dan ook terecht aangrijpingspunt geworden voor een fundamenteel en principieel
debat over de vraag waarheen wij moeten gaan met het sanctieregime tegen Irak.
Het is ook terecht dat dit debat op de valreep – want 1 oktober 2000
zou het sanctiebesluit vervallen – wordt gevoerd. Zelden in de parlementaire
geschiedenis zal een wetsvoorstel met een memorie van toelichting van slechts
20 regels aanleiding zijn geweest tot zo'n principieel debat als dit vandaag
in deze Kamer.Voorzitter! Mijn fractie stelt voorop dat wij ons ten volle bewust zijn
van en ook waardering hebben voor de constructieve inzet van het kabinet voor
de verbetering van de humanitaire situatie in Irak en ook voor
de eerlijke en oprechte worsteling van het kabinet met de vraag naar de beste
weg waarlangs de kwestie Irak kan worden opgelost. Die inzet van het kabinet
is serieus, betrokken en ook actief. Nederland speelt – als lid van
de Veiligheidsraad, maar ook daarvoor en naar ik hoop ook daarna – een
belangrijke een rol in dit debat. Nu, op dit ogenblik, is Nederland voorzitter
van het New Yorkse sanctiecomité en wij gaan ervan uit dat ons land
ook na 1 januari in ieder geval actief en constructief zal blijven.Dit blijkt ook ten volle uit de gewaardeerde brief van het kabinet van
14 juni jl. Er kan geen twijfel over bestaan dat verbetering van de humanitaire
situatie zowel voor het kabinet, als voor welke fractie dan ook, een belangrijk
punt van zorg en aandacht vormt. Er zijn geen voor- of tegenstanders van de
sancties die daarmee voor of tegen Saddam zijn, er is dan ook geen objectieve
medewerking met het regime van Saddam Hussein bij diegenen die kritisch zijn
over de sancties. Elke fractie in dit huis zal verbetering van de humanitaire
situatie steunen.Resolutie 1284 van de Veiligheidsraad van vorig jaar bevat elementen die
de humanitaire situatie in Irak kunnen verbeteren en nu al verbeteren. Ook
de secretaris-generaal ziet deze resolutie in hetzelfde licht. Als voorzitter
van het sanctiecomité heeft Nederland zich ingespannen om resolutie
1284 effectief en maximaal uit te voeren. Het olie-voor-voedselprogramma biedt
althans enige beperkte verlichting van het lijden van de Iraakse bevolking.
In dat kader spant Nederland zich in om obstakels voor leveringscontracten,
de holds, van met name de Verenigde Staten, uit de weg te ruimen. Daarover
op dit ogenblik enkele vragen.Hoe hoog is het aantal holds nog op dit ogenblik ten opzichte van het
zeer hoge getal van US$ 1,67 mld. zoals aangegeven in de brief van 14 juni
jongstleden? Is het aantal en de omvang van de contracten voor de sectoren
voedsel, onderwijs, landbouw en gezondheid toegenomen ten opzichte van de
aangegeven US$ 950 mln. sinds 1 maart van dit jaar? Hoe verloopt de aanschaf
van reserveonderdelen voor de Iraakse olie-industrie? Is de olieproductiecapaciteit
inmiddels al verhoogd? Daarmee zouden – mede gezien de op dit ogenblik
zeer hoge olieprijs – meer middelen kunnen worden aangeschaft voor het
verschaffen van humanitaire hulp. In het afgelopen jaar was hiervoor US$ 8,5
mld. voor beschikbaar, maar wij mogen aannemen dat dit bedrag nu hoger zal
zijn. Tenslotte, is het niet het overwegen waard de toegestane categorieën
bestedingen onder het olie-voor-voedselprogramma te vergroten, waardoor niet
alleen strikt humanitair op het terrein van voedsel en medicijnen, maar bijvoorbeeld
ook op het terrein van de sociaal-economische opbouw van het land kan worden
geopereerd? In dit verband noem ik speciaal de zgn. cashcomponent waarbij
goederen lokaal kunnen worden gekocht. Deze component is van groot belang.
Werkt deze al voor méér dan de drie noordelijke provincies?
Nederland heeft ook humanitaire hulp verschaft: 120 mln. sinds het eind van
de Golfoorlog.Dit zijn belangrijke feitelijke vra- gen. Een positief antwoord daarop
en een positieve actie van de wereld- gemeenschap bij met name het olie-voor-voedselprogramma
kunnen helpen bij de verlichting van de ernstige humanitaire noodsituatie.
Dit kan echter vandaag niet het enige antwoord op de problematiek zijn. Ook
het antwoord dat alleen Saddam en niemand anders verantwoordelijk is, kan
niet het enige antwoord zijn. De wereldgemeenschap heeft de plicht om na te
denken over het meest effectieve beleid. Komen wij weg met het antwoord dat
alleen Saddam verantwoordelijk is? Dat is niet het geval; het is een te simpel
antwoord. Het is niet onjuist, maar wij moeten verder denken. De schrijnende
humanitaire situatie in Irak, de kritiek in de kring van de VN zelf en de
ontslagname door twee prominente medewerkers van de VN verplichten ons tot
verder nadenken. Zo ook de secretaris-generaal van de VN die bijna twee jaar
geleden een belangrijke rol speelde bij het voorkomen van een oorlog, maar
nu heeft aangegeven dat ook hij zijn twijfels heeft over het sanctieregime.Ik wil mij niet begeven in een getallenoorlog of in details van de humanitaire
situatie, zoals de sterfte onder de kinderen. Daarover zijn veel rapporten
en veel beelden, zoals ze bijvoorbeeld in juni van dit jaar door toedoen van
NGO's tot ons zijn gekomen. De subcommissie van de mensenrechtencommissie
van de VN spreekt ook duidelijke taal: sancties zouden illegaal zijn. Alleen
al de feiten, de getallen en de beelden van de situatie in Irak en het feit
dat na tien jaar het sanctieregime zijn doel nog niet heeft bereikt, verplichten
ons tot een antwoord dat verder gaat dan te herhalen dat alleen Saddam verantwoordelijk
is. Het feit dat wij precies tien jaar na de inval in Koeweit, in augustus
1990, nog niet verder zijn met het verwijderen van de bedreiging van Saddam
voor de regio en mogelijk de wereld, is al aanleiding om na te denken over
de effectiviteit van het sanctieregime. Ook het feit dat nu al twee jaar ongecontroleerd
wapens kunnen worden opgebouwd, is aanleiding om stil te staan bij die effectiviteit.
Sancties zijn een instrument waarbij men steeds elke dag effectiviteit, legitimiteit
en proportionaliteit moet afwegen; dat kan geen automatisme zijn. Waarom zouden
wij beleid niet wijzigen als blijkt dat het niet of niet voldoende werkt?Wat mijn fractie zorgen baart, is de gespletenheid van de VN en de Veiligheidsraad.
In die raad zijn de permanente leden verdeeld tussen enerzijds China, Rusland
en Frankrijk – zij het met nuances tussen die landen – en anderzijds
de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Nederland zit daar nu zo'n
anderhalf jaar tussen. Als "honest broker", of toch vooral als trouwe bondgenoot
van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk? Soms lijkt het op het
tweede, al hebben wij dus kritiek op de Amerikaanse positie als het gaat om
de holds. Het beeld dat daarmee ontstaat, is niet florissant voor de VN als
geheel en voor de westelijke leden van de Veiligheidsraad. Het is immers een
beeld van verdeeldheid. Over resolutie 1284 inzake de bewapeningscontrole
bestaat verschil van mening en van interpretatie. Dat is zeer slecht voor
de effectiviteit van het sanctieregime en voor de VN. Ik vraag de minister
of het niet hoog tijd wordt om althans een poging te doen om over de betekenis
van die resolutie één lijn te bereiken. Sinds alle troebelen
over de wapeninspecties in 1998 is nog geen enkele inspecteur Irak binnen
geweest. Richard Butler is, boek of geen boek, afgedropen van het toneel,
verdreven door de weigering van Irak, door de Britse en Amerikaanse bommen
van eind 1998 of door een combinatie van beide. Ik vraag de minister om in
te gaan op de situatie van de opbouw of de wederopbouw van
het Iraakse vermogen op het vlak van de massavernietigingswapens. Zijn de
berichten uit inlichtingenkringen – ik baseer mij liever daarop dan
op het Duitse blad Bild – dat Irak bezig is dit vermogen opnieuw op
te bouwen, waar?Na tien tot nu toe vrij vruchteloze jaren van het sanctieregime is het
tijd om op z'n minst na te denken over de relevantie en de toekomst van dat
regime. De vraag is bijvoorbeeld of de prijs die wij hiermee betalen in termen
van menselijk leed, hoezeer ook Saddam Hussein als eerste direct verantwoordelijk
is, niet erg hoog is. De vraag is eigenlijk heel simpel: heiligt het doel
alle middelen en wordt het geen tijd om na te denken over "smart sanctions"
die zich meer tegen het regime van Saddam dan tegen de bevolking richten?
Dat is een heel moeilijke vraag. Als er een makkelijk antwoord bestond, was
het al gevonden. "Het is ook makkelijker gezegd dan gedaan" zal de repliek
zijn, maar toch moeten wij erover nadenken. Saddam Hussein heeft de sleutel
in handen, maar hij weigert die te gebruiken. Dat betekent dat de wereldgemeenschap
moet nadenken over mogelijkheden om het huidige tamelijk vruchteloze regime
zich te laten evolueren in de richting van een hanteerbaarder en effectiever
regime.Voorzitter! Tien jaar geleden dachten wij dat na een half jaar alles voorbij
zou zijn: Saddam zou eieren voor zijn geld kiezen; zich laten inspecteren
en daarmee zouden de sancties kunnen verdwijnen. Wij zijn van een koude kermis
thuisgekomen: Saddam, de Iraakse bevolking en de westelijke wereld zijn er
eigenlijk allemaal slechter aan toe dan toen. Ik vraag de minister met het
oog daarop of wij niet moeten kiezen voor de weg om het huidige regime goed,
eerlijk en openhartig te evalueren. Is die opdracht tot die eerlijk evaluatie
vervat in resolutie 1302 van de Veiligheidsraad die de heer Wilders eerder
noemde? Die resolutie stelt het een beetje versluierd. Het is namelijk geen
fundamentele evaluatie, maar wel een evaluatie van het humanitaire programma
met daarachter vermoedelijk de vraag hoe het regime werkt en wat het effect
is van het huidige sanctieregime op de humanitaire situatie. Vindt de minister
niet dat het hoog tijd is om hard te werken in de Veiligheidsraad aan een
verduidelijking van de betekenis en de bepalingen van resolutie 1284 over
de massavernietigingswapens en te komen tot bijvoorbeeld een door alle permanente
leden van de Veiligheidsraad overeengekomen interpretatie en daarmee nog eens
op weg te gaan naar Saddam Hussein? Zou dat de weg niet kunnen openen voor
een perspectief op het vervangen van de economische sancties, als proces,
door sancties die vooral zijn gericht op het beteugelen van het vermogen van
Irak om de regio te bedreigen met massavernietigingswapens?In het door mij al geciteerde artikel van 25 maart van dit jaar in The
Economist wordt gesteld dat wij een gokje kunnen wagen en zouden kunnen onderzoeken
of het mogelijk is de olie-export vrij te geven in ruil voor inspectie op
"double use"-goederen en "checks" op de import van voor wapens relevante goederen
door Irak. Als Irak dat soort afspraken zou schenden, zou daar onmiddellijk
een respons, een retaliation of een sanctie op kunnen en moeten volgen. Ik
vind dit een intelligente gedachte en ik hoop dat ook de heer Wilders bereid
is om mee te denken langs de lijnen die in het artikel van 25 maart in The
Economist worden geschetst. Niemand heeft er immers belang bij dat Saddam
Hussein dat vermogen van die massavernietigingswapens handhaaft.Wij zijn tien jaar verder. Wij kunnen met technische middelen meer vanuit
de lucht doen. Wij hebben technologieën die de wereldgemeenschap in staat
stellen om ook uit de verte controles uit te oefenen. Dat kan betekenen dat
als wij die weg inslaan van het toespitsen van de sancties op het terrein
van de massavernietigingswapens er een uitweg kan worden gevonden uit het
gruwelijke dilemma waarin wij ons nu bevinden. In een tijdperk waarin Kamer
en kabinet steeds vaker spreken over de effectiviteit en de handhaafbaarheid
van sancties is dat nog niet zo'n slechte vraag. Wij spreken over sancties
in het kader van het beleid voor Joegoslavië en wij wegen dan telkens
weer de effectiviteit, de proportionaliteit en de legitimiteit af. De vergelijking
met het sanctiebeleid voor Zuid-Afrika of Rhodesië laat zien dat bij
die sanctieregimes die, naar ik veronderstel, uiteindelijk een bijdrage hebben
geleverd aan het veranderen van die regimes, de unanieme steun van de wereldgemeenschap
een belangrijke factor is geweest. Het gebrek aan unanimiteit in de wereldgemeenschap
en de verdeeldheid in de VN maken het huidige sanctieregime niet sterker.
Alleen al dat verplicht ons om over de effectiviteit van deze sancties na
te denken.Voorzitter! Het kernbegrip voor mijn fractie is effectiviteit. Wij kunnen
twisten over moraliteit, maar niemand betwist dat Saddam Hussein verantwoordelijk
is. Als wij echter die effectiviteit in ogenschouw nemen, constateren wij
dat er geen wapeninspecties zijn en vooral ook dat er geen begin is van een
economische middenklasse in het land en geen begin van een oppositie. Wij
kunnen die niet eigenhandig vanuit Washington opbouwen, maar een beter, intelligenter
en effectiever sanctieregime zou kunnen helpen om een binnenslands alternatief
voor Saddam Hussein te ontwikkelen. Dat is wellicht een naïeve vraag,
maar wel een vraag die moet worden gesteld.Mevrouw Vos (GroenLinks):Kan de heer Hoekema scherper aangeven wat de positie van de fractie van
D66 is? Is het zijn oordeel dat de huidige economische sanctiepolitiek niet
effectief is? Is het de inzet van D66 dat die moet worden opgeheven en worden
vervangen door slimme sancties die gericht zijn op het regime?De heer Hoekema (D66):Het zou niet goed zijn om het huidige sanctieregime op te heffen zonder
dat er tegelijkertijd een ander regime wordt ingesteld. Wat er moet gebeuren,
is dat het denkproces in de VN wordt gestart over mogelijkheden om het huidige
sanctieregime op termijn te vervangen door een beter werkend regime. Wij zouden
verkeerd bezig zijn als wij op dit moment een gat zouden laten vallen in het
sanctieregime.Mevrouw Vos (GroenLinks):Uw conclusie is: de economische sancties werken niet? Er moet een andere
sanctiepolitiek komen. Wat u betreft moeten het slimme sancties zijn. Dat
moet zo snel mogelijk in werking treden. Is dat de inzet van D66
en wordt dat ook aan de minister gevraagd?De heer Hoekema (D66):Dat is de inzet, met dien verstande dat ik niet heb gezegd dat de sancties
totaal niet werken. Ze hebben gedeeltelijk gewerkt. Zonder sanctieregime zou
Saddam Hussein een stelsel van massavernietigingswapens hebben opgebouwd.
De sancties werken niet effectief. Daarom is mijn fractie een voorstander
van het nadenken over en het werken aan een aanvullend systeem van sancties,
gericht op de massavernietigingswapens.Mevrouw Vos (GroenLinks):Vindt u ook, gezien de desastreuze humanitaire situatie, dat zo snel mogelijk
met het afbouwen van de economische sancties moet worden begonnen en gezocht
moet worden naar dat andere sanctieregime? Vindt u ook dat grote urgentie
aan de orde is?De heer Hoekema (D66):Wat mij betreft is het rapport dat zal worden opgesteld op basis van resolutie
1302 van de Veiligheidsraad, de start van een fundamenteel proces van evaluatie,
het doordenken van de effecten van het huidige regime en het nadenken over
aanvullingen en alternatieven. Dat moet dit najaar gebeuren.De heer Marijnissen (SP):Ik deel in belangrijke mate de analyse van de heer Hoekema. Ik ben bang
dat ik het met mevrouw Vos eens ben, dat het niet helemaal helder is waar
de heer Hoekema staat als het gaat over het vervolg van de sancties.Ik wil het hebben over de dagelijkse voortgaande bombardementen van Amerika
en Engeland op dat land. Ik wijs op Desert Fox, ooit begonnen in december
1998, met steun van de Nederlandse regering en ook van D66. Is die steun er
nog steeds?De heer Hoekema (D66):In december 1998 heeft mijn fractie het kabinet kritisch gesteund als
het gaat over de Amerikaans-Britse actie. Het was de slotsom van een jaar
waarin Saddam Hussein consequent heeft geweigerd wapeninspecties te aanvaarden.
Daarna heb ik schriftelijke vragen gesteld over de steeds doorgaande bombardementen.
Ik heb mijn twijfels of al die bombardementen – wij weten nauwelijks
de omvang en het aantal – voortdurend nodig zijn. Het is ook een vraag
die ik voor mij zelf steeds stel. Ik heb moeite met de voortduring van de
bombardementen, zolang er niet een duidelijke reden voor wordt gegeven. Die
reden is voor mij niet altijd even helder.De heer Marijnissen (SP):U hebt er moeite mee. U lijkt wel een minister. Ik vind dat wat zwak.
Wij spreken over aanhoudende bombardementen, nu al bijna twee jaar lang. Het
gebeurt door twee landen, niet gesteund door een resolutie van de Veiligheidsraad.
Ze hebben zelf no-fly zones ingesteld. Hoe moet ik politiek duiden dat u er
moeite mee heeft? Bent u het ermee eens of keurt u het af? Moet de Nederlandse
regering stappen ondernemen?De heer Hoekema (D66):"Moeite" is een duidelijk Nederlands woord, waarmee de heer Marijnissen
ook uit de voeten kan. Als een fractie in dit huis moeite heeft met een beleid
van de VS en het Verenigd Koninkrijk, dan impliceert dat ook dat de minister
van Buitenlandse Zaken daarover kritische vragen mag stellen aan de bondgenoten.
Het kan besproken worden in bondgenootschappelijke kring.De heer Marijnissen (SP):Wat is kritische vragen stellen? Vindt u dat de Nederlandse regering Amerika
en Engeland moet laten weten, dat ze het niet langer steunt?De heer Hoekema (D66):Dat hangt af van de reden die de Amerikanen en de Britten geven. Als die
niet overtuigend is – persoonlijk ben ik nog niet overtuigd –
dan is er niets op tegen dat Nederland de Amerikanen en de Britten de waarheid
zegt. Ik ben er geen voorstander van dat de minister van Buitenlandse Zaken
op een zeepkist gaat staan en Washington veroordeelt. Er zijn genoeg wegen
voor de minister om terechte kritiek naar voren te brengen.De heer Marijnissen (SP):Mijnheer de voorzitter! Allereerst wil ik iets zeggen over de toch wat
merkwaardige toestand die zich nu voordoet. Wij spreken over de sancties die
Irak worden opgelegd, terwijl het Nederlandse parlement geen enkele beleidsvrijheid
heeft op dat terrein. De Raad van ministers heeft bepaald dat ze voor onbepaalde
tijd moeten worden verlengd en wat wij nu doen, is het strikt implementeren
daarvan in de Nederlandse wetgeving. Van de minister heb ik begrepen –
ik verwijs naar de antwoorden op schriftelijke vragen – dat wij eigenlijk
helemaal geen neen kunnen zeggen. Ik geloof zelfs dat wij niet kunnen nuanceren;
wij kunnen een en ander niet amenderen. Wij hebben dit maar te slikken. Al
degenen die zo hoog opgeven van het Europese buitenlands en veiligheidsbeleid,
zou ik dit als voorbeeld willen voorhouden, vooral degenen die een andere
mening hebben dan de Raad van ministers en de Commissie. Ik zou willen zeggen:
pas op als u het buitenlandse beleid uitbesteedt; u bent met handen en voeten
gebonden. De debatten die hierover hier worden gevoerd zijn interessant maar
in feite slechts voor de vaak. Ze kunnen hooguit de minister, het kabinet,
beïnvloeden en via via de Raad van ministers. Nogmaals, strikt in juridische
termen hebben wij hierover helemaal niets te melden.De heer Verhagen (CDA):Is het u opgevallen dat Nederland voorzitter was van het sanctiecomité
van de VN dat zich hierover heeft gebogen? Is het u opgevallen dat wij juist
dergelijke instrumenten kunnen gebruiken om onze invloed aan te wenden?De heer Marijnissen (SP):Zeker, vanzelf, maar ik wijs u erop dat hier niet het beleid inzake Irak
aan de orde is. Op de agenda staat de implementatie van de desbetreffende
Europese richtlijn. Naar aanleiding daarvan voeren wij een zeer zinvol debat
over Irak, maar strikt genomen zouden wij hier kunnen zeggen – daaraan
zouden wij dinsdag bij de stemmingen uitdrukking kunnen geven – dat
wij het niet met deze Europese richtlijn eens zijn en dat bijvoorbeeld het
economische gedeelte van het embargo moet worden opgeheven. Welnu, daarop
antwoordt de minister dan klip en klaar: neen.De heer Verhagen (CDA):Inderdaad, omdat de minister onder meer als voorzitter van het genoemde
sanctiecomité de uitwerking van een en ander aan de EU heeft overgedragen.
Zoals u weet, behoren dergelijke resoluties te worden geïmplementeerd
door de lidstaten. Op het moment dat u van mening was dat de EU geen gehoor
had moeten geven aan de voorstellen die zijn verwoord in de resolutie, had
u de minister kunnen aanspreken op de werkwijze van Nederland als voorzitter
van het sanctiecomité. U had de minister kunnen aanspreken bijvoorbeeld
in de AO's over de Algemene Raad, maar ik meen dat ik u daarin vrij weinig
heb gezien. U moet nu niet suggereren dat wij niets te zeggen hebben omdat
Europese besluitvorming tot stand komt. Wij oefenen wel degelijk invloed uit
op die besluitvorming maar u moet wél de juiste momenten benutten waarop
dat mogelijk is.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik geloof toch dat mijn fractie één van de fracties
is die zich het meest op het terrein van de Irakproblematiek hebben bewogen.
Ik heb zelfs een interpellatie aangevraagd toen de Nederlandse regering meende
dat zij de Desert Foxcampagne moest steunen. Echter, dat verzoek werd door
de fractie van de heer Verhagen niet gesteund, zodat ik hierover niet met
de minister in debat kon. Trouwens, buiten de fracties van GroenLinks en de
SP vond de hele Kamer dat het niet nodig was omdat de minister-president die
morgen zegge en schrijve drie zinnen aan de bombardementen had gewijd. Dat
was een voldoende alibi voor de fractie van het CDA om te zeggen: we debatteren
er maar niet over.Voorzitter! Wat ik heb willen zeggen – en dat begrijpen de heer
Verhagen en de minister wel – is dat in dit stadium dit debat van heden
in juridische termen niet kan leiden tot een afwijzing door de Kamer van datgene
wat op Europees niveau met betrekking tot het sanctiebeleid is voorgesteld.Mijnheer de voorzitter! In Irak speelt zich al jarenlang een humanitaire
ramp af die zijn weerga niet kent. Door de sancties zijn inmiddels 0,5 tot
1,5 miljoen mensen omgekomen, waaronder honderdduizenden kinderen. Zo luidt
de conclusie, opgenomen in het rapport van Unicef-directeur Carol Bellamy
van augustus 1999. Ik noem nóg wat mensen die weten waarover zij praten.
In 1998 stapte Dennis Haliday op als leider van het olie-voor-voedselprogramma
in Irak. Hij voert nu wereldwijd campagne, gericht op beëindiging van
de sancties tegen Irak. Wij hebben hem vlak voor het zomerreces in Den Haag
mogen horen. Zijn opvolger Hans von Sponeck hield het twee jaar vol, maar
ruimde eveneens vrijwillig het veld. Ook hij roept op tot het beëindigen
van de sancties. Tegelijkertijd nam het hoofd van het VN wereldvoedselprogramma
Jutta Burghart ontslag uit onvrede over het sanctiebeleid. Waarom doen al
die mensen dat, terwijl de Nederlandse regering zo overtuigd is van nut en
noodzaak van deze sancties? Ook het Europees Parlement heeft inmiddels een
resolutie aangenomen, het Internationale Rode Kruis wijst duidelijk de sancties
af en ook de Wereldgezondheidsorganisatie doet hetzelfde. Dat doen deze mensen
en deze organisaties omdat zij hebben gezien waar de sancties wel en niet
toe leiden. Zij zeggen wat zij zeggen en doen wat zij doen omdat wat hier
gebeurt, een misdaad is tegen de menselijkheid. Dat vinden wij en dat vindt
mijn fractie ook.Irak mag nu tien jaar lang geen, of slechts in beperkte hoeveelheid, olie
uitvoeren. Voor het geld dat het land daarmee verdient, mag het voedsel en
medicijnen importeren, voorzover dat door de VS wordt toegestaan. Intussen
stort echter de economie in, stijgt de werkloosheid, stijgen de criminaliteitcijfers
en worden onderwijs en gezondheidszorg tot de grond toe afgebroken. Eén
op de vier kinderen is ernstig ondervoed en de kindersterfte is sinds het
instellen van de sancties meer dan vervijfvoudigd. Er is in Irak sprake van
een verloren generatie die in toenemende mate haar toevlucht zoekt in religieus
fanatisme. Geld en materiaal voor de noodzakelijke investeringen in de olieproductie
is er niet, zodat ook volgende generaties nog de zure vruchten zullen plukken.
Saddam Hussein ontnam en ontneemt de Iraakse bevolking haar politieke rechten;
de sancties ontnemen de bevolking nu ook haar sociale en economische rechten
en het recht op leven. Dáár leiden de sancties toe.Saddam Hussein merkt daar persoonlijk niet veel van. Zij regime zit nog
altijd stevig in het zadel en het profiteert van de economische en sociale
misère, omdat het zijn machtspositie kan versterken. Er is geen enkel
uitzicht op democratisering van het land. De Koerden in het Noorden en de
Sjiieten in het Zuiden kunnen nog altijd geen kant op en niemand heeft zicht
op de ontwikkeling van de massavernietigingswapens in Irak. Irak voldoet nog
altijd niet aan de ontwapeningsverplichtingen uit de resoluties van de Veiligheidsraad.
Daar leiden de sancties derhalve níét toe.Waarom wordt dan de sanctiepolitiek tegen Irak op deze wijze voortgezet?
Omdat – en dat hebben wij de heer Wilders zojuist nog kunnen horen verwoorden –
Bagdad verantwoordelijk is voor de humanitaire situatie in Irak. Omdat niet
het sanctiebeleid, maar het regime verantwoordelijk is voor de dood van al
die kinderen, van al die mensen die ik zojuist noemde. Laten we nu echter
eens aannemen dat het hier niet de kinderen van Irak betreft, de "kinderen"
van Saddam Hussein, maar die van een willekeurig buurland. Zouden wij dan
net zo gemakkelijk over dat gegeven heenstappen bij het beoordelen van de
effectiviteit, de gevolgen, van sancties? Laten wij ons gezicht niet te veel
verblinden door dat ene, op zichzelf terechte, doel: Saddam Hussein politiek
elimineren? Ook wordt gezegd dat het regime in Bagdad verantwoordelijk is
en dat het haar eigen bevolking in gijzeling houdt. Dat mag zo zijn, maar
hoe gaan verstandige mensen om met gijzelingssituaties? Provoceren zij de
gijzelnemers? Voeren zij een beleid dat ervoor zorgt dat de gijzelaars direct
of indirect op grote schaal worden vermoord? Neen, verstandige mensen doen
dat niet. Die gaan in zo'n situatie omzichtiger te werk. Alleen onverantwoordelijke
regimes als dat in de Filippijnen, voeren een rampzalige escalatiepolitiek
ten opzichte van gijzelingen. Onlangs hebben wij dit nog kunnen zien.Voorzitter! De sancties hebben tot doel het regime te treffen, maar direct
of indirect hebben ze ook tot resultaat dat honderdduizenden kinderen sterven
en dat miljoenen mensen ernstig ondervoed zijn. Is dát wat de regering
verstaat onder "collatoral damage", bijkomende schade, onbedoelde neveneffecten?!
Ik wil de minister een uitspraak voorleggen van Madeleine Albright, de minister
van buitenlandse zaken van de VS. Zij deed deze uitspraak in een interview
dat dateert uit 1996. Geconfronteerd met de vele slachtoffers – inmiddels
zijn het er meer dan de bom op Hiroshima heeft gemaakt –
antwoordde zij letterlijk: "Het is een harde keuze, maar wij denken dat het
de prijs waard is." Zij doet niet eens de moeite te ontkennen – iets
wat de heer Wilders nog wel doet – dat de sancties zoveel doden op hun
geweten hebben. Zij vindt het allemaal wel de moeite waard. In een overweging
waarin zij leed van mensen denkt te kunnen kwantificeren en te kunnen afzetten
tegen een aantal beleidsdoelen, die overigens niet dichterbij worden gebracht.
Vindt de minister ook dat het de prijs waard is?De volgende vraag is of de minister, als hij vooraf had geweten wat het
verwaarloosbare effect van de sancties op het regime zou zijn en welke humanitaire
ramp het tot gevolg zou hebben, voor deze politiek zou hebben gekozen? Ik
vraag dit aan de minister, omdat in de discussie over het verzachten of mogelijk
opheffen van het economische deel van de sancties steeds wordt gezegd, ook
door de heer Wilders, dat dit zal worden uitgelegd als het belonen van Saddam
Hussein. Dat is dus het dilemma. Ik heb dit ook meegemaakt bij stakingen.
Een staking beginnen is makkelijk, maar een staking beëindigen is heel
moeilijk. Zo is het met sancties ook. Sancties instellen in een primaire reactie
is makkelijk. Dat voldoet aan het algemene gevoelen. Maar wij zien nu dat
van sancties opheffen, zoals de heer Wilders zegt, een signaal komt dat je
liever niet zou geven. De vraag is dus op zijn plaats of de minister, na tien
jaar wetende hoe het ervoor staat, nog steeds dit middel van deze vérgaande
sancties zou willen bepleiten.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Kan de heer Marijnissen voor zichzelf die vraag beantwoorden? Hoor ik
hem nu zeggen dat wat hem betreft in 1990 op het punt van sancties niets was
gedaan? Anders geformuleerd: als hij in 1990 had geweten wat wij nu weten,
had hij Saddam Hussein zijn gang laten gaan?De heer Marijnissen (SP):U overdrijft nu meteen naar de andere kant.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):U moet wel de consequenties van uw opvatting onder ogen zien.De heer Marijnissen (SP):De vraag is wel terecht. Ik zal ook antwoord geven. Het is echter iets
anders dan Saddam Hussein zijn gang laten gaan. Een wapenembargo tegen Irak
had natuurlijk allang moeten worden ingesteld, ook lang voor de inval in Koeweit,
toen Frankrijk nog volop wapens leverde. Wij pleiten vandaag ook niet voor
het opheffen van de sancties. Het gaat natuurlijk om wapens, om het aanpakken
van het regime, overal waar mogelijk is. Er is dus nog veel ruimte tussen
geen sancties en de sancties die er nu zijn. Die ruimte zouden wij op dit
moment bekijken. Wij hebben dat in 1990 ook gedaan. Om dit tien jaar lang
vol te houden en dan nu te zeggen dat van opheffen een signaal uitgaat, is
een dilemma. Het is iets waarvoor in de Kamer in de discussie met de regering
veel meer oog moet zijn. Mijn vraag aan de minister is, of hij wetende wat
hij nu weet, indertijd ook tot dit omvangrijke pakket van sancties zou hebben
besloten.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Voor een deel is het natuurlijk een academische vraag. Wij hebben te maken
met de realiteit van dit moment. Mag ik uw positie zo begrijpen, dat u behoort
tot degenen die vinden dat sancties noodzakelijk zijn, maar dat de discussie
moet gaan over het type sancties, de effectiviteit van onderdelen daarvan,
enzovoort?De heer Marijnissen (SP):Natuurlijk. Ik mag u eraan herinneren dat in de tijd dat de VVD fel tegen
sancties voor Zuid-Afrika was, wij heel erg daarvoor waren. In het algemeen
is het heel moeilijk. In Zuid-Afrika was het zinnig om sancties te steunen,
omdat de oppositie in Zuid-Afrika daarom vroeg en ook vond dat het moest.
De rare situatie nu is – en ik vind dat in de eerste plaats de bevolking
van Irak moet afrekenen met Saddam Hussein – dat de oppositie in Irak
iets heel anders zegt. Die zegt nu dat Saddam Hussein in een voordelige positie
wordt gebracht door die sancties. Hetzelfde probleem zien wij trouwens in
Servië op dit moment. Ik vind dat al dit soort elementen moeten worden
verdisconteerd bij de afweging of je moet besluiten tot sancties of niet.In de buitenlandse politiek moet de proportionaliteit van drukmiddelen
continu een zorg zijn. Hoe verhouden zich momenteel de echte effecten van
de sancties, te weten: een humanitaire ramp en honderdduizenden doden, tot
het nog altijd niet bereikte doel van volledige ontwapening van Irak? Toen
resolutie 687 in 1991 werd aangenomen, verwachtte men binnen één
jaar dit ontwapeningsdoel te verzenlijken. Kan de minister bij benadering
aangeven hoe die verwachtingen op dit moment zijn? Wanneer wordt wat hem betreft
de grens van proportionaliteit bereikt en worden ook de humanitaire consequenties
betrokken bij de afweging de sancties al of niet te laten voortduren? Terecht
is ook in de schriftelijke ronde door een aantal fracties, waaronder de mijne,
gevraagd – en ik wil dit in het publieke debat herhalen – waarom
die sancties voor onbepaalde tijd worden ingesteld.Sinds 1995 wordt het olie-voor-voedselprogramma uitgevoerd. Van een verlichting
voor de Iraakse bevolking is echter nog steeds geen sprake. Een totaal verwoeste
economie en infrastructuur vallen niet op te lossen met een buitengewoon ingewikkeld
en beperkt hulpprogramma.Ook de zogenaamde Omnibusresolutie die in december vorig jaar door de
Veiligheidsraad werd aangenomen, heeft niet deze potentie. Men geeft Irak
toestemming olie te exporteren, maar niet de mogelijkheden om die olie ook
werkelijk te produceren en de rest van de binnenlandse economie weer op te
bouwen. Gelooft de minister dat de humanitaire ramp die veroorzaakt wordt
door armoede en door gebrek aan werkgelegenheid, aan onderwijs, aan veilig
drinkwater, aan sanitaire voorzieningen en aan fatsoenlijke huisvesting is
op te lossen door de medicijnen en poedermelk van het humanitaire programma?In de Omnibusresolutie 1284 wordt Unscom vervangen door Unmovic. Maar
de minister geeft zelf al aan in de nota naar aanleiding van het verslag dat
het twijfelachtig is of Unmovic op korte termijn in Irak aan het werk kan.
In hoeverre speelt hierbij de spionageaffaire waarvan Unscom beschuldigd werd
en waarvan later ook feiten bekend geworden zijn, nog steeds een rol? Voorzitter! Washington heeft laten weten over te gaan tot militaire acties
tegen Irak als er harde bewijzen zijn dat dit land bezig is met hernieuwde
opbouw van zijn arsenaal aan massavernietigingswapens. Zullen de VS hiertoe
een resolutie bij de Veiligheidsraad indienen of moeten we opnieuw rekenen
op een unilaterale oorlog van Amerika, vanzelfsprekend weer gesteund door
het Verenigd Koninkrijk? Hoe heeft Nederland gereageerd op dit dreigement
en hoe beoordeelt de regering deze Amerikaanse Alleingang? Zal Nederland opnieuw,
zoals bij operatie Desert Fox in 1998, steun verlenen aan bombardementen op
Irak?Sinds Desert Fox hebben Amerika en Engeland wekelijks bombardementen uitgevoerd
op stellingen in Irak, zogenaamd om respectering van de no-fly zones af te
dwingen. Is het juist dat deze no-fly zones in geen enkele resolutie van de
Veiligheidsraad genoemd worden? En moeten deze dan ook niet gezien worden
als een eenzijdige actie van nog slechts Amerika en Engeland en daarmee in
strijd met het internationale recht?Voorzitter! Het begint zo langzamerhand een serieuze en levensgevaarlijke
trend te worden dat de Verenigde Staten de Veiligheidsraad en andere internationale
organisaties waar mogelijk gebruiken maar volledig buiten het internationale
recht omgaan als dat beter uitkomt voor de VS: de no-fly zones, operatie Desert
Fox, maar ook op onderdelen van de oorlog tegen Joegoslavië – zoals
we onlangs in deze Kamer nog moesten vaststellen – en nu opnieuw met
hun eenzijdige dreiging met oorlog tegen Irak. Herkent de minister deze trend
en hoe beoordeelt hij deze?In steeds meer kringen gaan stemmen op om de sanctiepolitiek drastisch
te herzien. Op 13 april van dit jaar nam het Europees Parlement met grote
meerderheid een resolutie aan die opriep tot het onverwijld afkondigen van
opheffing van het embargo en te streven naar een politieke oplossing die gebaseerd
is op de inachtneming van de normen die in de internationale gemeenschap gelden
en een einde te maken aan de militaire acties waarvoor de Veiligheidsraad
geen toestemming heeft verleend. Waarlijk, er komen ook goede dingen uit Europa!
Voor de goede orde, de motie is ingediend door de Nederlandse fracties in
het EP van PvdA, CDA, GroenLinks en SP en is aangenomen door het Europees
Parlement met tegenstemmen van D66, VVD en de kleine christelijke partijen.
Ik ben erg geïnteresseerd wat de heer Koenders hierover te zeggen heeft.Ik ga even terug naar de tekst van de resolutie. Met "de militaire acties"
doelt men op de voortdurende luchtaanvallen van de VS en Engeland op Irak.
Kent de minister deze resolutie en wat is het oordeel van de Nederlandse regering
hierover? Is de minister bereid de Europese sanctiepolitiek tegen Irak in
het kader van de EU ter discussie te stellen? Dat is natuurlijk mijn kernvraag!Sinds anderhalf jaar is Nederland lid van de Veiligheidsraad en zelfs
voorzitter van het sanctiecomité. Nederland neemt samen met de VS en
Engeland in toenemende mate een geïsoleerde positie in met betrekking
tot de sancties tegen Irak. Zowel China als Rusland als Frankrijk is voorstander
van een heel andere politiek. Welke initiatieven onderneemt Nederland om de
eenheid in de Veiligheidsraad inzake Irak te herstellen?Tot slot, mijnheer de voorzitter: tot ongenoegen van ook Nederland blokkeren
de Verenigde Staten nog steeds een groot aantal Iraakse aanvragen in het kader
van het olie-voor-voedselprogramma. Wat doet de Nederlandse regering concreet
met betrekking tot de holds om deze houding van de Verenigde Staten aan de
kaak te stellen?Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! We voeren hier inderdaad puur formeel-technisch een merkwaardig
debat, omdat verlenging van een sanctiebesluit voorligt en de Nederlandse
regering en het Nederlandse parlement daarop eigenlijk alleen maar "ja" mogen
zeggen. Wij hebben namelijk niet de beleidsvrijheid om daarvan af te wijken.
Het gaat hierbij nota bene om de verlenging van een sanctiebesluit voor onbepaalde
tijd. Luisterend naar het debat van vandaag, zou je zeggen: dat zou toch absoluut
ondenkbaar moeten zijn. De sanctiepolitiek heeft tot nu toe in Irak geleid
tot zeer veel doden: 0,5 tot 1,5 miljoen. Voor het grootste deel bestaat het
aantal doden uit kinderen, terwijl wij niet kunnen zeggen dat deze politiek
het effect heeft gehad dat wij beoogden. Mijn fractie trekt in ieder geval
de conclusie: het Irakbeleid heeft jammerlijk gefaald. Er is een humanitaire
ramp ontstaan en het beoogde resultaat, namelijk de situatie die ons de zekerheid
biedt dat niet meer foute wapens door een fout regime ingezet worden, hebben
wij niet bereikt. Dat hebben wij zelfs verder buiten beeld gebracht. Vanaf
1998 zijn er namelijk geen wapeninspecteurs meer en via het regime van de
wapencontrole is er in de jaren daarvoor natuurlijk wel het een en ander bereikt.
Het gaat Saddam Hussein en de Iraakse elite nog steeds uitstekend. Zij zitten
goed en het land crepeert.De rapporten van de Wereldvoedselorganisatie en Unicef tonen aan dat ondervoeding
en massale sterfte in Irak het directe gevolg zijn van de sancties. Ook de
secretaris-generaal van de VN, Kofi Annan, geeft toe dat sancties tegen een
regime als dat van Irak niet werken. De vele rapporten en bewijzen over de
desastreuze humanitaire situatie en de twijfels over de effectiviteit van
sancties hebben bij de Nederlandse regering nog erg weinig uitgehaald. De
Nederlandse regering steunt over het algemeen de door de Amerikanen gedomineerde
sanctiepolitiek. Wat vindt de minister van een in een recent rapport van de
VN gepubliceerde kritiek op het gevoerde beleid? In het rapport stelt men
letterlijk: Tien jaar sancties hebben geleid tot een humanitaire ramp die
te vergelijken valt met de zwaarste natuurrampen in deze eeuw. Door toedoen
van deze sancties zijn veel doden gevallen en is de beslissing van de VN-Veiligheidsraad
om de strafmaatregelen toch voort te zetten, ook toen inmiddels bekend was,
dat de sancties sterfgevallen tot gevolg hadden, ontegenzeggelijk onwettig
en in strijd met humanitaire wetgeving.Wil de minister hierover zijn oordeel geven? Is hij het eens met de schrijvers
van dit rapport, dat in feite de huidige sanctiepolitiek in strijd is met
internationale humanitaire wetgeving? Ik noem ter illustratie het Verdrag
van de economische en sociale rechten en de Universele verklaring van de rechten
van de mens. Graag krijg ik op dit punt een reactie van de
minister.Op zichzelf zijn de conclusies die in zo'n rapport getrokken worden niet
verwonderlijk en niet nieuw, want al in 1991 wist de Veiligheidsraad dat de
sancties een zware humanitaire tol van de bevolking eisten. Het olie-voor-voedselpro-
gramma pretendeert een humanitair vangnet voor de bevolking te zijn. Helaas,
het is niet meer gebleken dan een schaamlap. De gevolgen van de sancties kunnen
niet beperkt worden door het olie-voor-voedsel- programma. Die sancties hebben
immers inmiddels de hele economie verwoest. De infrastructuur is in 1991 en
1998 platgebombardeerd. Het onderwijs en de gezondheidszorg zijn teruggeworpen
op een middeleeuws niveau. De middenklasse is verdwenen en de oppositie is
uiteengeslagen. Die heeft nu wel wat anders aan het hoofd, overleven bijvoorbeeld.
Men kan spreken van een verloren generatie. Het olie-voor-voedselprogramma
kan niet de schade van tien jaar sancties compenseren, en wel om een aantal
zeer duidelijke redenen. Het voorziet niet in de wederopbouw van de civiele
economie. Voor politiek Den Haag moet dan ook duidelijk zijn dat het olie-voor-voedselprogramma
een supplementair programma is, dat alleen in het essentiële op het gebied
van voedsel en een aantal goederen zoals medicijnen voorziet. Maar hiermee
kan ondervoeding niet worden ondervangen. Hiermee is men niet in staat om
de gezondheidszorg die totaal naar de kelder is gegaan weer op te bouwen.
In Irak sterven mensen onnodig en dan gaat het om vele duizenden.In zijn brief van 14 juni zegt de minister nog steeds: via oprekken en
uitbouwen van dat programma zijn wij in staat om de humanitaire noden te lenigen.
Op welke manier kan hij dat hier beargumenteren? De grenzen van het programma
zijn zodanig dat ook met een optimaal functioneren ervan men niet meer in
staat is om de bevolking daar kans op overleven te geven. De grenzen van dit
programma zijn zodanig, dat ook een optimaal functioneren wat mijn fractie
betreft niet meer in staat is, de bevolking weer kansen op overleven te geven.
De grenzen zijn zodanig, dat massale import van goederen die nodig zijn om
de infrastructuur en zaken als elektriciteitscentrales weer op te bouwen,
onmogelijk is.Een tweede punt van kritiek op het olie-voor-voedselprogramma is de rol
van het sanctiecomité Irak. Het begint erop te lijken dat dat een verlengstuk
van Washington is. Hoe is het mogelijk dat Nederland, als voorzitter van het
sanctiecomité Irak, zich zo laat overrulen door de VS? Wij horen wel,
zoals de minister enige tijd geleden heeft gezegd, dat er wordt geprotesteerd
tegen het holdingbeleid dat met name door de VS wordt gepropageerd, maar ik
wil wel eens weten wat dat oplevert. Welke zoden zet dat aan de dijk? Hoe
kan het dat het tien jaar moest duren voordat Nederland wat beweging in de
beoordeling door het sanctiecomité heeft gekregen? Nederland zou juist
als voorzitter van dat comité wat meer lef en visie moeten tonen. Het
moet duidelijk zijn dat import van vitale zaken, zoals medische apparatuur,
materiaal voor de wederopbouw van de infrastructuur en van de olie-industrie
stelselmatig wordt gedwarsboomd. Dat is, zo moet duidelijk zijn, onacceptabel,
en moet van de baan. Hetzelfde geldt voor de import van koelwagens en trucs,
waardoor het feitelijk nu al niet mogelijk is om medicijnen te distribueren.
Dat soort materiaal is absoluut nodig om de humanitaire noodsituatie in Irak
te lenigen. Zelfs import van een fokstier werd vorig jaar door het comité
gedwarsboomd. Dit comité heeft werk geleverd wat in feite enige opleving
voor de Iraakse bevolking onmogelijk heeft gemaakt. Wat doet de minister op
dit moment aan die politiek van dit comité, en welke wijziging is op
korte termijn mogelijk, zodat er wel perspectief komt?De minister concludeert in zijn laatste Irakbrief dat er op dit moment
geen alternatief is voor het sanctieregime. Tot nu toe blijkt helaas ook een
meerderheid van de Kamer – misschien gaat dat vandaag schuiven –
het gevoerde beleid ondersteunen. Tien jaar sancties hebben niets bewerkstelligd
dan een hoop menselijke ellende. Gelukkig komt er van verschillende fracties
in de Kamer forse kritiek op het economisch sanctieregime. Het lijkt mij dat
ook de minister daarop vandaag een heldere visie moet gevenEen punt dat van groot belang is, is de effectiviteit van de sancties.
Wat ons betreft is het voortgaan op deze weg heilloos, juist als het om die
effectiviteit gaat. Natuurlijk wil ook GroenLinks dat Saddam en zijn elite
aan de kant worden gezet, en niet meer in staat zijn om hun verwerpelijke
politiek te voeren. Maar juist zij worden door deze sancties in staat gesteld
om te profiteren, om hun eigen positie te versterken en zichzelf te verrijken.
Kortom, vindt de minister ook niet dat sancties als drukmiddel en strafmaatregel
niet effectief zijn gebleken? Irak heeft nu al aangekondigd zich niets van
de resoluties aan te trekken. Unmovic heeft het nakijken. De nieuwe wapeninspecteurs
komen er niet bij. Kortom, we zitten in een patstelling, waarvan de bevolking
van Irak het zeer trieste slachtoffer is. Voor GroenLinks staat buiten kijf
dat Nederland niet om het lijden van de bevolking heen kan. Uitbreiding van
het olie-voor-voedselprogramma is geen serieuze optie. De aanwezigheid van
wapeninspecteurs is noodzakelijk, maar de economische sancties zullen dat
niet bereiken. Daarom pleiten wij voor opheffing van economische sancties
en uiteraard voor het in stand houden van wapenembargo en invoer van materieel
dat gebruikt kan worden voor het ontwerpen van massavernietigingswapens. Ontkoppel
economische sancties van de eis dat eerst die wapeninspecteurs binnen moeten
zijn, en hun wapeninspectieregime moeten kunnen uitvoeren. Toelating van de
wapeninspecteurs moet worden afgedwongen via de inzet van slimme sancties,
gericht op het regime, sancties die het regime en hun familie treffen, zoals
het bevriezen van de tegoeden, het niet verlenen van visa en het vervolgen
van misdadigers wegens misdaden tegen de mensheid. Een Iraktribunaal is noodzakelijk.Ik heb gelezen dat er op dit moment zelfs geen lijst bestaat van die personen
in en rond het regime, die aangepakt zouden moeten worden. Er worden zelfs
in die zin geen voorbereidingen getroffen om sancties te gaan ontwerpen waarmee
je die groepen mensen direct kunt treffen. Is de minister bereid in ieder
geval hard te gaan werken aan zo'n beleid van slimme sancties, om alle stappen
te zetten om zo snel mogelijk het regime te gaan aanpakken via dat type sancties?
Ook het Europees Parlement pleit voor opheffing van economische sancties en
het instellen van slimme sancties gericht op het regime. Dat
zou voor de minister aanleiding moeten zijn om zich ook in Europees verband
keihard in te zetten voor een ander Irak-beleid.In dit verband vraag ik hem naar de uitvoering van de motie van GroenLinks,
vorig jaar ingediend tijdens de behandeling van de begroting van Buitenlandse
Zaken. Vorig jaar december is die motie aangenomen, waarin wordt gevraagd
om een notitie over de effecten van economische sancties op de civiele samenleving.
Die notitie is nog steeds niet verschenen en het lijkt mij van groot belang,
zeker gelet op het huidige debat, dat die er met grote spoed komt. Wanneer
kunnen wij die notitie verwachten? Die moet toch ruim voor de behandeling
van de nieuwe begroting van Buitenlandse Zaken kunnen worden gepresenteerd.
Kan de minister toezeggen dat wij begin oktober deze notitie kunnen ontvangen?De voortgaande bombardementen van de VS en het Verenigd Koninkrijk op
Irak vinden plaats zonder een VN-resolutie. Op 29 september 1999 hebben wij
een overleg gevoerd met de minister over onder andere dit probleem. Bij die
gelegenheid heeft hij gesteld dat er wel degelijk een volkenrechtelijke basis
is voor deze bombardementen via de resoluties 678, 687 en 688. Ik zou graag
van hem vernemen wat nu precies de stand van zaken is. Is hij nog steeds van
mening dat die volkenrechtelijke basis er is of deelt hij de opvatting van
een aantal fracties in de Kamer dat er in feite wordt gebombardeerd zonder
dat er sprake is van een Veiligheidsraadsresolutie die daar de basis voor
legt?Voorzitter! Mijn fractie is van mening dat Nederland een bijzondere verantwoordelijkheid
heeft als voorzitter van het sanctiecomité Irak, ook straks in november
als voorzitter van de Veiligheidsraad. Er moet een eind komen aan het lijden
van de Iraakse bevolking. Sancties behoren niet gericht te zijn op burgers
of op humanitaire goederen, maar op de leiders. Ik roep de regering op tot
een ander beleid.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Er zijn in het leven en dus ook in de politiek
beslissingen die je liever zou willen ontlopen. De verlenging van de werkingsduur
van het Sanctiebesluit Irak 1997 die wij vanmorgen en naar het zich laat aanzien
vanmiddag bespreken, is er zo één. Het is een onderwerp waar
geen eer aan valt te behalen, maar dat is nog het minst belangrijk. Tien jaar
geleden heeft de Veiligheidsraad door middel van resolutie 661 economische
sancties opgelegd aan Irak. Om politieke redenen is toen een economisch instrument
ingezet dat ons thans plaatst voor een nauwelijks nog bevredigend op te lossen
moreel dilemma. Op een zeer gesimplificeerde manier samengevat, komt dat dilemma
hierop neer: hoe is het te verantwoorden dat een bevolking zo ongenadig wordt
afgestraft terwijl nu juist het oogmerk was om de leider, in casu Saddam Hussein
te treffen? Werken de sancties wel op een wijze zoals de Veiligheidsraad die
destijds voor ogen had of is eerder het tegendeel het geval? Immers, vooral
in de westerse wereld wordt de kritiek op het sanctiebeleid alleen maar sterker
en dat laat zich verstaan bij het zien van de beelden van kindersterfte in
Irak, waarbij het er niet eens zoveel toe doet dat we weten dat die beelden
door het regime in Bagdad worden gemanipuleerd en gebruikt in een, zoals ex-Unscom-chef
Butler zei, "briljante propagandacampagne". Het sterven van die kinderen en
oudere mensen is iets waar wij niet omheen kunnen. De werkelijkheid is immers
dat er vermoedelijk al meer dan 1 miljoen burgers van Irak zijn omgekomen,
onder wie voornamelijk ouderen en kinderen. De één zal zeggen
dat dit door de sancties komt en de ander zal beweren dat het komt door hardvochtigheid
van Saddam Hussein. Beide antwoorden zijn mijns inziens een deel van de waarheid.Nu kunnen we lang en breed praten, maar in formele zin ligt slechts de
digitale vraag voor, namelijk of wij al dan niet akkoord gaan met een verlenging
van het bestaande sanctieregime. Wij kunnen daarop alleen maar ja zeggen.
Het is nog erger dan de heer Marijnissen al analyseerde. Het is niet alleen
zo dat wij ja moeten zeggen ingevolge de verplichtingen voortvloeiend uit
de EG-verordening, maar de EG moet ook zo'n verordening maken omdat de Veiligheidsraadsresolutie
dat vraagt. In zekere zin is het een dubbele verplichting die op ons rust.
In feite zijn er twee redenen om in te stemmen met de verlenging van de sancties.
Enige legitieme ruimte om specifieke morele overwegingen zo zwaar te laten
wegen dat tot een niet-verlenging zou kunnen worden besloten, is er mijns
inziens niet. Dat is voor een parlementariër toch een lastige constatering.Afgezien van deze formele stand van zaken is het ook politiek moeilijk
denkbaar en te verantwoorden om nu te stoppen met de sancties ten aanzien
van het regime in Bagdad. Gelukkig bepleit niemand dit. Dit mag alleen worden
gedaan als op een andere wijze de voorgenomen doelstellingen kunnen worden
gehaald, te weten verhinderen dat Saddam Hussein opnieuw zijn militaire apparaat
opbouwt of massavernietigingswapens verwerft. Dat doel mag niet worden opgegeven.
Wie daar wellicht niet onmiddellijk van overtuigd is moet het oor maar eens
te luisteren te leggen in bijvoorbeeld Tel Aviv.Nu valt niet te ontkennen dat de politieke overtuiging over de noodzaak
voort te gaan op de weg van de sancties zowel binnen de Veiligheidsraad als
daarbuiten afneemt. Zo is de Franse positie in de Veiligheidsraad bepaald
een andere dan de Amerikaanse en ook de Nederlandse. Mag ik van de minister
eens horen of de Fransen hun zienswijze ook in de Europese raden tot gelding
hebben willen brengen het afgelopen jaar?Een ander zorgelijk punt is dat Saddam Hussein langzaam maar zeker weer
aan internationale achtenswaardigheid lijkt te winnen. Dat de Venezuelaanse
president Chavez hem met een bezoek heeft vereerd, zegt allereerst iets over
het gebrek aan allure van deze president, maar veel zorgelijker is het voornemen
van de Indonesische president Wahid om eveneens naar Bagdad af te reizen.
De minister heeft onlangs met zijn Indonesische collega gesproken en ik neem
aan dat het gesprek – als dit bericht klopt – ook hierover is
gegaan. Wil de minister zijn invloed aanwenden om president Wahid van dit
verkeerde voornemen af te brengen?Over het sanctie-instrument zelf maak ik nog enkele opmerkingen. Het is
niet vol te houden dat de Veiligheidsraad op een gewetenloze manier, en dus
met voorbijzien van alle humanitaire belangen, in Irak het botte sanctiewapen
heeft ingezet. Het olie-voor-voedselprogramma is er het bewijs
van dat in elk geval de morele overtuiging bestaat dat zoveel mogelijk moet
worden voorkomen dat onschuldigen worden getroffen. Dat daarvoor de medewerking
van de lraakse autoriteiten nodig is en dat die medewerking soms welbewust
wordt geweigerd, is zeer schrijnend. Maar dat Saddam Hussein gewetenloos is,
ook tegenover zijn eigen bevolking, hoeft nog niet te betekenen dat onze gewetens
op een zodanige wijze worden gemanipuleerd dat wij moreel zouden capituleren.
Het gaat niet om wie er ten slotte gelijk krijgt, maar om een reële poging,
mogelijke ernstige bedreigingen van het recht en de veiligheid in de regio
van het Midden-Oosten te voorkomen.Collega's voor mij hebben tal van concrete vragen gesteld over de actuele
politieke situatie met betrekking tot Irak. Ik heb er een enkele aan toegevoegd
en ik laat het daar verder bij. Ik beperk mij tot twee aanvullende vragen
die ik ontleen aan een artikel in NRC Handelsblad van 26 juni van Carolien
Roelants. Zij schrijft onder meer dat Irak dezer dagen de proeven heeft hervat
met korteafstandsraketten. Kan de minister dit bevestigen? Verder wijs ik
op de uitspraak van Butler, dat sinds het vertrek van de VN-wapeninspecteurs
fabrieken voor chemische en biologische wapens zijn herbouwd. Is dit waar?Ik wil op dit moment nog opgemerkt hebben dat wij later meer in het algemeen
en ten principale eens moeten spreken over de voors en tegens van het sanctie-instrument.
De internationale wereld heeft in de afgelopen decennia immers niet zoveel
mooie en overtuigende resultaten bereikt met het inzetten van dat instrument.
Ten aanzien van Rhodesië is het tegendeel bereikt. Men behoeft geen twijfel
te hebben over de legitimiteit ervan om toch grote vraagtekens te plaatsen
bij de effectiviteit. En dat is nu met betrekking tot Irak natuurlijk ook
het geval. De grootste moeite die ik met het instrument heb, is de botheid
ervan. Het gevaar is groot en soms te groot dat je er uitsluitend de verkeerden
mee treft. Ik wijs er in dit verband op dat er een merkwaardig verschil is
tussen het sanctie-instrument als economisch interventiemiddel en militaire
interventies. Het oorlogsrecht stelt grenzen aan de wijze waarop militair
geweld mag worden gebruikt. Een van de normen die al eeuwenlang door eenieder
als fundamenteel wordt beschouwd, is dat zoveel mogelijk onderscheid moet
worden gemaakt tussen militaire doelen en burgers. Aan de hand van die norm
hebben wij ook gediscussieerd tijdens de oorlog rond Kosovo. Het merkwaardige
feit doet zich nu voor dat bij de inzet van het instrument van economische
sancties dit onderscheid in het geheel niet wordt gemaakt. Sterker nog, vaak
wordt hierdoor primair en soms uitsluitend de bevolking geraakt en niet de
militairen of de machthebbers. Er is dus sprake van een groot verschil in
moraliteit terzake van de discipli- nering en effectieve inzet van beide instrumenten,
te weten het militaire en het economische. Dat alleen al zou reden moeten
zijn om nationaal en internationaal het sanctie-instrument eens onderwerp
van een uitvoerige discussie te laten zijn.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Binnenkort wordt die discussie gevoerd. De minister is gevraagd
een notitie op te stellen over het sanctiebeleid. De heer Van Middelkoop trekt
een interessante conclusie, namelijk dat er onderscheid gemaakt moet worden
tussen sancties die vooral tegen het regime zijn gericht en sancties die in
hun effect ook de bevolking treffen. Leidt dit niet tot een kritische doordenking,
ook bij de heer Van Middelkoop, van de legitimiteit en de effectiviteit van
het huidige sanctieregime ten aanzien van Irak? Er is een groot verschil tussen
bijvoorbeeld de sancties tegen Milosevic, die niet direct de bevolking beogen
te treffen, en dit sanctieregime.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Ik vind dit een zeer zindelijke vraag. Overigens mag niet onmiddellijk
de conclusie worden getrokken dat ik zo geprangd ben door de stand van zaken,
dat ik tegen het sanctiepakket ben. Dat blijkt ook uit mijn betoog. Het is
echter toch vreemd dat, als in oorlogssituaties terecht zo'n scherp onderscheid
wordt gemaakt tussen burgers en militairen, dit ten aanzien van het sanctie-instrument
niet het geval is. Misschien wordt te snel de conclusie getrokken dat in het
internationaal recht het sanctie-instrument nog veel minder is ontwikkeld
dan terzake van het oorlogsrecht. Ik vraag de minister dit soort zaken te
betrekken bij de aangekondigde sanctienotitie. Wat mij betreft – dit
in tegenstelling tot mevrouw Vos – neemt de minister even de tijd voor
het opstellen van een goede notitie. Van MiddelkoopDeze zaak moet fundamenteel
worden doordacht. Ik vraag de minister het verschil tussen beide instrumenten
in de notitie te verwerken. Laten wij reëel zijn, of
je wordt getroffen door een kogel of door hongersnood, het resultaat is in
beide gevallen hetzelfde, zo zeg ik misschien iets te simpel en te grof.Mevrouw Vos (GroenLinks):Kunt u iets scherper aangeven wat de conclusie moet zijn ten aanzien van
de huidige sanctiepolitiek gericht op Irak? U onderschrijft dat deze sancties
enorme gevolgen hebben voor de bevolking. Bent u ervan overtuigd dat deze
sancties dermate effectief zijn dat zij het lijden van miljoenen Irakezen
rechtvaardigen?De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Sommige vragen zijn niet simpel met "ja" of "nee" te beantwoorden. Als
dit zo was, hoefden wij hierover niet de gehele dag te discussiëren.
Die worsteling hebben wij gemeen. Ik heb goed naar mijn collega's geluisterd
en constateer dat onze standpunten dichter bij elkaar liggen dan wellicht
uit het taalgebruik is af te leiden. Dat bleek al uit mijn debatje met de
heer Marijnissen. Het sanctiepakket raakt aan de grens van wat moreel betamelijk
is, gezien de effecten voor de bevolking. Ik breng vervolgens alle nuances
aan die ook in het betoog van de heer Wilders naar voren kwamen, namelijk
dat er ook een eigen verantwoordelijkheid is van Saddam Hussein. Ik noem het
olie-voor-voedselprogramma en humanitaire activiteiten van het Rode Kruis.
Soms wordt welbewust medewerking geweigerd door de autoriteiten in Bagdad.
Saddam Hussein heeft zijn eigen bevolking in gijzeling. Echter, na de Golfoorlog
ging het er primair om dat voorkomen wordt dat hij nog eens kan herhalen wat
hij gedaan heeft, namelijk het schieten van Scudraketten op Tel Aviv enzovoorts.
Tot op heden is dat ook niet gebeurd. Hij heeft waarschijnlijk nog niet het
vermogen, maar wellicht, als het zo doorgaat, ontwikkelt hij dat. In die zin
zijn de sancties wel effectief. Het zou mij een lief ding waard zijn als ik
de vraag wat simpeler kon beantwoorden. U bent ongetwijfeld met mij van mening
dat hij zijn massavernietigingsapparaat niet verder moet kunnen herbouwen.
Wij zouden ook met elkaar aan moeten kunnen geven hoe het sanctie-instrument
kan worden verbeterd. Daarover gaat wat mij betreft de discussie. Ik ben alleen
wat matig in mijn taalgebruik, omdat ik op dit moment niet precies kan aangeven
wat is nagelaten en beter geregeld moet worden. Maar iedereen die ervoor pleit
om met meer intelligente sancties te werken en die ook een beetje kan aangeven
waar die intelligentie uit zou moeten bestaan, heeft mijn warme sympathie.Mevrouw Vos (GroenLinks):De heer Van Middelkoop zegt dus ook dat het van groot belang is dat er
iets wordt gedaan aan de desastreuze effecten van het huidige sanctiebeleid
op de bevolking. Hij zegt dus ook dat wij in die zin aan de Nederlandse regering
moeten vragen om stappen te zetten naar een ander, meer intelligent sanctieregime.
Die mening deelt hij?De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Ja, met dien verstande dat het, zoals wij de afgelopen jaren eigenlijk
ook al hebben moeten constateren, wel eens zo zou kunnen zijn dat het antwoord
luidt: wij moeten het houden zoals het nu is, want er is niets beters. Dat
is een vreselijk antwoord, gelet op de moraliteit die er nu wordt ingebracht.
Maar ik houd het heel wel voor mogelijk dat het antwoord zo zal luiden. Mevrouw
Vos kan volgend jaar niet tegen mij zeggen: mijnheer Van Middelkoop, het is
ongeveer bij hetzelfde gebleven, wilt u nu met mij een motie indienen om het
sanctiepakket te stoppen. Nee, zo simpel is het niet.Voorzitter! Ik was bij de zin "wij stemmen dus in met een verlenging van
het sanctiebesluit". Mevrouw Vos heeft in wat andere bewoordingen hetzelfde
gezegd en vervolgens heeft een discussie plaatsgevonden. De vraag die overblijft,
is of er nog meer kan worden gedaan. Of beter gezegd: of wellicht meer effectieve
instrumenten gevonden kunnen worden. Daar waren wij eigenlijk al mee bezig.
In dit verband valt te wijzen op voorstellen van NGO's om een internationaal
Iraktribunaal in te stellen. Ook collega Wilders heeft daarop gewezen. Ik
heb begrepen dat daarover in of rond de Veiligheidsraad al wel eens is gesproken,
maar dat ook hier de tegenstellingen tussen de Verenigde Staten aan de ene
kant en landen als Frankrijk en Rusland aan de andere kant voor een patstelling
hebben gezorgd. Kan de minister daar iets over vertellen? Hij is immers vertrouwd
met de kringen in en rond de Veiligheidsraad.Ook las ik in een bericht dat een aantal landen op verzoek van Human rights
watch gepoogd heeft het lraakse regime voor genocide aan te klagen bij het
Internationale Hof van Justitie in Den Haag. Dat kan die NGO natuurlijk niet
zelf doen, daar heeft die organisatie landen voor nodig. Tot op heden is deze
organisatie er niet in geslaagd om voldoende landen bereid te vinden die aanklacht
te ondersteunen. Kan de minister deze berichten bevestigen? Is ook Nederland
gevraagd om mee te werken aan zo'n klacht bij het Hof van Justitie en, zo
ja, wat is daarop als reactie gegeven? Hoe dan ook, het instellen van een
tribunaal lijkt mij zeker de moeite waard. Als je dat vindt, moet je in elk
gevallen beginnen ermee te dreigen, zeker als je weet dat er nog altijd personen
uit de elite van Irak gewoon naar bijvoorbeeld Europa kunnen komen voor een
medische behandeling. In elk geval als het gaat om Iraakse politici met bloed
aan de handen, lijkt me dat een nauwelijks te verdragen gedachte. Die lui
zouden gewoon opgepakt moeten kunnen worden. En daar heb je een tribunaal
voor nodig. Ook op dat punt hoor ik graag de mening van de minister.De heer Koenders (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Enige maanden geleden verzuchtte de secretaris-generaal
van de Verenigde Naties dat de VN de strijd verliezen om de sancties tegen
Irak. En dat is in deze belangwekkende zaak niet niks. Het debat vandaag over
de sancties gaat immers over fundamentele vragen van leven en dood. Het gaat
over het belang van een krachtig beleid tegen het bezit en de verspreiding
van nucleaire, chemische en biologische wapens, een van de grootste veiligheidsproblemen
van de 21ste eeuw. De regering van Irak heeft in de jaren tachtig chemische
wapens ingezet tegen Iran en de Koerden, waarbij vele onschuldige burgers
zijn gedood. Zoiets mag nooit meer gebeuren en dat vereist een krachtig antwoord
in het belang van de regionale vrede en de bescherming van mensenlevens. Daarbij
passen op zich krachtiger maatregelen en een grotere verzekeringspolis dan
tegen vergelijkbare landen die nooit de ultieme stap hebben gemaakt om zelf
massavernietigingswapens te gebruiken. VN-rapporteur Max van der
Stoel heeft Saddam Hussein niet voor niets een van de grootste mensenrechtenschenders
van na de Tweede Wereldoorlog genoemd.Maar het debat gaat vandaag ook over de grote gevolgen van economische
sancties voor de mannen, vrouwen en vooral kinderen van Irak. Waar Saddam
Hussein en zijn machtskliek nieuwe paleizen bouwen, hoog op de lijst van de
Forbes-miljonairs staan, profiteren van de sancties door een knap opgezet
smokkelregime, wordt de bevolking economisch en politiek onderdrukt op een
ongelooflijk brute wijze. Waar de regering in Bagdad de eerstverantwoordelijke
is voor de extreem hoge kindersterfte die volgens het tweede Irakpanel van
de Verenigde Naties in tien jaar is verdubbeld, is het volgens alle rapporten
in elk geval duidelijk dat ook de huidige omvang van de sancties een belangrijke
rol heeft gespeeld bij de enorme achteruitgang van Irak tot een land in de
onderste regionen van de menselijke ontwikkelingsindex van het UNDP. Als de
Nederlandse minister-president volgende week in New York bij de millenniumtop
is, zal hij geconfronteerd worden met het belangwekkende millenniumrapport
van secretaris-generaal Kofi Annan, waarin deze aangeeft dat alomvattende
sancties tegen autoritaire regimes vaak een perverse consequentie hebben:
ze maken de autoritaire leiders rijk omdat die de zwarte markt kunnen beheersen,
en maken de bevolking arm en isoleren de oppositie die alle legitimiteit verliest
doordat de schuld voor de menselijke ellende makkelijk op het buitenland kan
worden geschoven. Het lijkt voor Irak geschreven te zijn. In een moderne wereldeconomie
en zeker in een land dat sterk geïntegreerd is en was in de wereldeconomie
door olie-exporten en importen van voedsel en vele andere elementaire stoffen
en goederen, zijn langdurige veelomvattende economische sancties een uitermate
zwaar middel dat direct leidt tot enorme daling van het inkomen per hoofd
van de bevolking. Hoe langer een dergelijk beleid wordt volgehouden, hoe verder
de economie achteropraakt, hoe meer een complete nieuwe generatie opgroeit
in relatieve armoede en zelfs achterlijkheid, inclusief ernstige gevolgen
voor de volksgezondheid en het milieu.Dat soort sancties kunnen niet tot in lengte van dagen volgehouden worden,
zoals de PvdA al eerder benadrukte. Het doel heiligt niet alle middelen. Herbezinning
is nu nodig. Zoals overal gepreekt wordt en onderstreept wordt door de secretaris-generaal
van de VN, leidt een eigengemaakte keuze tegen de globalisering tot verdere
verpaupering en verstarring van onderdrukkende machtsstructuren en potentaten.
Dat geldt voor de Husseins en Milosevicen van deze wereld. Daarbij moet ook
door ons bedacht worden, of de sancties niet juist de verkeerde mensen bevoordelen
en de mogelijkheden van uitwisseling van gewone mensen beperken. Ik ben hierin
internationalist, maar een liberaal zal mij goed kunnen vinden, naar ik aanneem.
Het debat moet veel meer gaan over "smart sancties", intelligente sancties
dus, en de manier waarop deze ervoor kunnen zorgen dat de resoluties ten aanzien
van Irak die door de wereldgemeenschap zijn aangenomen, kunnen worden uitgevoerd.
Dat is mijns inziens ook de portee van de boodschap van het millenniumrapport
over sancties van de secretaris-generaal van de VN, dan toegepast op Irak.
Ik kom daar nog meer in detail op terug. Wel zou ik graag een reactie willen
hebben van het kabinet over het rapport van de secretaris-generaal en de positie
die Nederland daar volgende week over in zal nemen.Het debat gaat vandaag ook over effectiviteit, over gelijk hebben en gelijk
krijgen en over de jarenlange impasse in de Veiligheidsraad en de consequenties
die dit heeft voor het gebrek aan succes om Saddam Hussein ertoe te dwingen
een inspectieregime tegen massavernietigingswapens te accepteren. Extreme
posities in de Veiligheidsraad leiden steeds tot grote en voortdurende verschillen
over het beleid ten aanzien van Irak, waarvan de consequentie is dat noch
de noden van de Iraakse bevolking daadwerkelijk voldoende kunnen worden verlicht –
integendeel, het lijden wordt voortgezet voor een nieuwe generatie –
noch inspectie plaatsvindt waardoor onduidelijker wordt wat de activiteiten
zijn van Irak op het terrein van gevaarlijke massavernietigingswapens. Dat
laatste vind ik buitengewoon ernstig. Er zijn nog altijd de traditionele instrumenten
van afschrikking en militaire boycot, maar het is een goede zaak dat de Veiligheidsraad
het er in elk geval over eens is – en zonder uitzondering bij de permanente
vijf – dat er een inspectieregime moet komen in Irak, waarbij tevens
maximaal gehecht wordt aan financiële controles.Toch moet het gezegd: in feite weet de internationale gemeenschap niet
om te gaan met een dictator als Saddam Hussein die zijn eigen volk gijzelt
en van sancties profiteert, terwijl zijn bevolking en vooral de kinderen primair
worden getroffen. Het inspectieregime hebben wij er niet mee teruggekregen
en het heeft geen zin blind door te hollen op een weg die wel eens zou kunnen
doodlopen. Dat zeg ik ook tegen de Nederlandse regering, nu het erom gaat
een aantal belangrijke initiatieven te nemen om effectiviteit en moraliteit
van beleid te vergroten.De ellende van het Iraakse volk is onderdeel geworden van een propagandaoorlog
terwijl de Veiligheidsraad onmachtiger wordt. Secretaris-generaal Kofi Annan
heeft daar terecht op gewezen. Zijn organisatie wordt verscheurd als de ene
na de andere humanitaire coördinator aftreedt en in de Veiligheidsraad
gebakkeleid wordt over bijvoorbeeld de vraag of bij een VN-onderzoek, naast
de gevolgen van het beleid van Saddam Hussein, ook gekeken moet worden naar
de gevolgen van de sancties voor de humanitaire situatie. Ook de Nederlandse
vertegenwoordiger Van Walsum moet hierbij namens Nederland eenduidiger optreden.
Het is toch overduidelijk dat beide aspecten van belang zijn? Zo zouden wij
bijvoorbeeld ook veel actiever bij de Britten hebben moeten lobbyen tegen
verdubbeling van de overgangsperiodes voor het humanitaire programma. Zo'n
Brits voorstel zou toch onbespreekbaar moeten zijn? Nederland moet hier brug
zijn in de EU, juist om de effectiviteit van het Irakbeleid te bevorderen.
Dat is nu onvoldoende het geval. Om ervoor te zorgen dat er licht komt aan
het einde van de tunnel zowel voor het lraakse volk als voor de internationale
gemeenschap en dat aan de strenge eisen van antiproliferatie wordt voldaan,
is dus herbezinning nodig. Dat moet stapsgewijs gebeuren met oog voor de noodzaak
om consensus te bereiken in de Veiligheidsraad, want anders bereiken we niets,
zeker ook niet als het gaat om de doelstellingen van de VN-resoluties
die gepaard gaan met ontwapening in samenhang met inspectie.De heer Verhagen (CDA):Gelet op de krasse woorden van de heer Koenders wil ik hem de volgende
vraag voorleggen. Als hij zegt dat wij ons op een doodlopende weg bevinden
en dat Nederland nu weer dit, dan weer dat had moeten doen, wil hij daarmee
dan zeggen dat Nederland tekort is geschoten als voorzitter van het sanctiecomité
van de Veiligheidsraad?De heer Koenders (PvdA):Ik meen dat ik mijn opvatting duidelijk naar voren heb gebracht. Wil dit
beleid effect hebben – en dit geldt ook voor de resolutie die mede door
Nederland is ingediend – dan zal er actiever dan nu het geval is, moeten
worden opgetreden tegen bijvoorbeeld de Engelse verdubbeling van de overgangsperiodes
voor het humanitaire programma.De heer Verhagen (CDA):Ik vind het nogal ver gaan als de heer Koenders zegt dat Nederland op
dit punt andere stappen had moeten zetten. Ik kan dan niet anders constateren
dan dat de PvdA-fractie – een van de regeringsfracties – stelt
dat Nederland op dit punt tekort is geschoten. Hij kan dit niet zomaar zeggen.
Daarom vraag ik hem welke consequenties hij hieraan verbindt en welke consequenties
hij daaraan in de afgelopen periode had kunnen verbinden toen wij verschillende
malen hebben gediscussieerd over de Veiligheidsraad.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Ik begrijp wel waar de heer Verhagen naartoe wil, maar wij
hebben inderdaad al een paar debatten over dit onderwerp gevoerd en daarin
heb ik deze elementen al naar voren gebracht. Ik herhaal dat ik vind dat de
Nederlandse regering actiever moet optreden. Hier laat ik het bij op dit moment.De Nederlandse regering heeft als lid van de Veiligheidsraad en de permanente
vertegenwoordiger in New York in de ogen van de PvdA-fractie een speciale
verantwoordelijkheid. Waar resolutie 1284 juist ook vanwege Nederland en de
inspanningen van de minister van Buitenlandse Zaken positieve aspecten kende
als een vernieuwd inspectieregime en licht aan het einde van de tunnel voor
Irak door onder voorwaarden na drie maanden opschorting van de sancties mogelijk
te maken onder gelijktijdige uitbreiding van het olie-voor-voedselprogramma,
weigert Aziz – en Saddam Hussein waarschijnlijk ook – inmiddels
Hans Blix en zijn nieuwe team binnen te laten. Het is duidelijk dat zo'n positie
niet onmiddellijk mag worden beloond met de opheffing van sancties als onverantwoord
cadeau voor Saddam Hussein of in een ander extreem geval alleen al daarom
militair moet worden beantwoord, zoals sommige Amerikanen suggereren. Laten
we dat laatste ook maar eens expliciet zeggen en tevens wijzen op de noodzaak
onnodig leed bij de handhaving van de no-fly zone te voorkomen, want dit leidt
niet alleen tot belangrijke morele vragen, maar ook tot verdeeldheid in de
Veiligheidsraad en is dus koren op de molen van Saddam Hussein. Ik vind het
van belang dat er op dit terrein een betere rapportage komt aan de Veiligheidsraad.
Vanuit internationaal-rechtelijk en effectiviteitsoogpunt is dit een vereiste
voor een goed Irakbeleid. Graag een concrete reactie van het kabinet hierop,
alsmede een beoordeling van de wijze waarop de no-fly zone nu wordt geïmplementeerd.
Eenieder weet dat de Golfcoalitie in 1988 ten onder is gegaan en die consensus
moet niet verder worden ondergraven; die moet juist worden bevorderd.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik denk dat ik het verhaal van de heer Koenders goed begrijp,
maar ik weet nu nog niet hoe de PvdA-fractie denkt over die Alleingang van
de VS samen met het Verenigd Koninkrijk, dat wil zeggen over die nog steeds
dagelijks terugkerende bombardementen, zogenaamd ter handhaving van de no-fly
zone.De heer Koenders (PvdA):Onze positie is dat de no-fly zone legitiem is, maar dit mag niet betekenen
dat de Alleingang daaruit bestaat, dat niemand weet wat er gebeurt noch wat
de consequenties ervan zijn. Als er internationaal wordt opgetreden met behulp
van militaire middelen, zou daaraan een duidelijke rapportageplicht aan de
Veiligheidsraad moeten worden verbonden, zodat dit optreden transparant is
en kan worden besproken.De heer Marijnissen (SP):Een rapportage klinkt goed, maar naar mijn beste weten komen die no-fly
zones in geen enkele resolutie voor. Daarover bestaat misverstand, ook in
deze Kamer. Ik wil van deze gelegenheid gebruik maken om aan de minister te
vragen dit op te helderen. Waar worden die no-fly zones genoemd? Verder ligt
er geen enkele uitspraak van de Veiligheidsraad die een juridische legitimatie
biedt voor de willekeurige bombardementen van de Verenigde Staten en Engeland.De heer Koenders (PvdA):Het is ons standpunt dat de no-fly zones van belang zijn voor de bescherming
van de mensenrechten in Zuid- en Noord-Irak. Wij vinden het daarbij wel van
groot belang dat er helder en transparant aan de Veiligheidsraad wordt gerapporteerd
op welke manier die zones worden gehandhaafd.De heer Marijnissen (SP):Ik neem aan dat ook de heer Koenders vindt dat de Nederlandse regering
zich vervolgens een mening moet vormen over die rapportage. Dat die rapportage
er niet is, is al van de gekke, maar het is uiteindelijk aan de Kamer en de
regering om die rapportages te beoordelen en te beslissen of men het optreden
van de VS en Engeland wel of niet steunt.De heer Koenders (PvdA):De heer Marijnissen heeft zijn conclusies kennelijk al getrokken zonder
dat een rapportage voorhanden is. Wellicht baseert hij zijn mening op krantenberichten
die hij hier en daar heeft opgepakt. Ik wil graag weten wat de regering denkt
over de noodzaak van een rapportage.De heer Marijnissen (SP):Mijn mening is gebaseerd op het simpele feit dat ik het ongehoord vind
dat de Verenigde Staten steeds vaker kiezen voor een Alleingang. Daarmee leggen
de VS uiteindelijk een bom onder het concept van het internationale recht,
inclusief de Verenigde Naties.De heer Koenders (PvdA):Ik meen dat ik voldoende duidelijk heb gemaakt dat ik de no-fly zones
van belang vind voor de bescherming van de mensenrechten,
maar dat ik tegelijkertijd vind dat de effectiviteit van het beleid voor Irak
niet wordt vergroot als daarover niet transparant wordt gerapporteerd aan
de Veiligheidsraad. Een dergelijke rapportage zou een belangrijke stap vooruit
zijn.Mevrouw Vos (GroenLinks):Kan de heer Koenders scherper aangeven waar zijn fractie precies staat?
Vindt hij dat de bombardementen van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk
van de afgelopen twee jaar, die zonder volkenrechtelijke basis plaatsvinden,
te verdedigen zijn of is hij de mening toegedaan dat deze politiek moet worden
gestopt?De heer Koenders (PvdA):Ik vind de formulering van mevrouw Vos onduidelijk. Ik herhaal dat ik
deze instrumenten, gezien de massamoorden in Zuid-Irak op de Sjiieten en de
mensenrechtenschendingen in Noord-Irak, noodzakelijk acht, maar dat ik wel
vind dat hierover helder moet worden gerapporteerd. De gebruikte middelen
dienen immers proportioneel te zijn.Voorzitter! Voor een effectief beleid voor Irak is het noodzakelijk dat
de permanente vijf onderling overeenstemming weten te bereiken. Daar moeten
de inspanningen op gericht zijn, want zonder die overeenstemming worden er
wellicht mooie standpunten ingenomen, maar wordt er niets bereikt. Die onenigheid
wordt goed geïllustreerd in een recent artikel van de eerste secretaris
van de permanente vertegenwoordiging van Nederland bij de Verenigde Naties.
Hij merkt in dat artikel op dat de onderhandelingen over de Brits-Nederlandse
resolutie niet op 17 december van het vorige jaar zijn afgesloten, maar in
feite in een minder dramatische vorm zijn doorgegaan. Hij wijst daarbij ook
op de enorme verschillen van mening die er nog zijn en de impasse waarin wij
nu zitten.De kernvraag is dan ook hoe wij de impasse kunnen doorbreken die ervoor
zorgt dat er geen voortgang kan worden geboekt bij het inspectieregime of
het verlichten van de humanitaire noodsituatie. Mijn eerste voorstel zou zijn
dat Nederland als voorzitter van het sanctiecomité – want juist
daar hebben wij een comparatief voordeel – zich hardmaakt voor een concrete
beweging in de richting van intelligente sancties en daartoe concrete politieke
initiatieven ontwikkelt. Dat zou enerzijds moeten leiden tot maatregelen die
Saddam Hussein echt raken, zoals verdere bevriezing van alle activa van de
machtskliek, en anderzijds tot grotere controle op de smokkel met landen als
Jordanië en Turkije. Juist daar kan Saddam Hussein in het hart worden
geraakt. Nu rijden dag in dag uit trucks over de weg met smokkelwaar die ten
goede komt aan de machtsstructuur en knijpen de Verenigde Staten, maar ook
de EU en wellicht zelfs in feite de Nederlandse regering, een oogje toe. Waarom
wordt daar niet een serieus politiek punt met Turkije en Jordanië van
gemaakt, eventueel met vormen van compensatie? Als dat niet gebeurt, is er
weinig van de sancties te verwachten, omdat de sancties dan ten goede komen
aan diegenen die de smokkel in handen hebben.Tegelijkertijd zouden de verhoogde olie-inkomsten van Irak effectief moeten
worden ingezet voor een financieel investeringsfonds ten behoeve van voedselzekerheid,
oliewinning, basistransport en onderwijs in de brede zin van het woord, alsmede
voor een breed programma van waterzuivering voor de Iraakse bevolking. Tevens
zou het gebruik van uiteraard streng gecontroleerde fondsen ervoor moeten
zorgen dat lokale aankoop mogelijk wordt. Dit vereist een amendering, dus
een daadwerkelijke uitbreiding van het olie-voor-voedselprogramma en zou humanitair
en politiek gezien ook meer opleveren dan complete opheffing van sancties
nu. Gelden worden geoormerkt voor de bestrijding van armoede en rehabilitatie.
Tevens kan het politiek zinnig zijn om te trachten hier een groter verschil
te maken tussen bevolking en elite waardoor ook de vijandigheden ten opzichte
van het buitenland kunnen toenemen. Het moet mogelijk zijn om niet alleen
een welvaartsprogramma op te zetten om de grootste nood te helpen lenigen,
maar om verder te gaan. Wat heeft het voor zin als geld niet kan worden gebruikt
voor veel meer onderwijsvormen dan nu het geval is en veel meer investeringen
in rehabilitatie? Ik realiseer me dat ook in dit voorstel frustratie door
de lraakse regering mogelijk is, maar dat dit niet per definitie het geval
hoeft te zijn gezien een aantal ontwikkelingen in de afgelopen maanden.Als derde element vind ik het van belang dat de Nederlandse regering initiatieven
neemt om ervoor te zorgen dat de commissie die in november moet rapporteren
over de humanitaire situatie, vrij en zonder beperkingen aanbevelingen moet
kunnen doen over het gewenste sanctieregime vanuit humanitair oogpunt. Er
is nu nog te veel speculatie over de precieze gevolgen van de sancties. Het
is van belang dat deze commissie waar in resolutie 1302 om wordt gevraagd,
nu objectief en voor de Veiligheidsraad als belangrijkste cruciale speler
de feiten en hun consequenties presenteert. Graag een oordeel van het kabinet
daarover. Het Engelse parlement heeft er terecht op gewezen dat de specifieke
kennis over de humanitaire situatie onduidelijk is, hoewel de negatieve gevolgen
in algemene termen uiteraard wel aanwezig zijn. Functioneren van deze commissie
vereist uiteraard ook weer instemming van de lraakse regering, daar zit het
wat vast, maar het ontbreken daarvan mag wat ons betreft niet leiden tot het
ontbreken van deze rapportage zoals nu het geval lijkt. Ik zou ook willen
dat de Nederlandse regering politieke initiatieven neemt om ervoor te zorgen
dat dit rapport in elk geval verschijnt en dat rapport dan ook met een standpuntbepaling
over het gewenste sanctieregime voorlegt aan de Kamer.Als volgende stap zou ik me voorstellen dat Nederland publiekelijk en
krachtig intervenieert samen met andere landen en wellicht in het kader van
de EU om een einde te maken aan de frustratie van het bestaande olie-voor-voedselprogramma
door de Amerikaanse regering. De Amerikaanse en gedeeltelijk ook Engelse regering
houden voorstellen voor uitbreiding en versoepeling van het gebruik van de
groeiende olie-inkomsten tot nu toe veel te veel tegen en dat vereist dus
een scherpere Nederlandse positie in de Veiligheidsraad en in Europa. Meer
dan US$ 1 mld. ligt ongebruikt. Kan de minister hierover helderheid verschaffen?
Irak mag bijvoorbeeld geen ambulances invoeren aangezien die ook door het
leger zouden kunnen worden gebruikt. Afgezien van de humanitaire gevolgen
is dit koren op de molen van Saddam Hussein. Daar ligt wat
mij betreft het cruciale probleem. De machtskliek in Bagdad lacht in zijn
vuistje en de eenheid in de Veiligheidsraad wordt verder ondergraven. Constructieve
Amerikaanse samenwerking is een sine qua non voor continuering van de steun
voor de huidige beleidslijn en dat hoort veel duidelijker over het voetlicht
gebracht te worden. Waar olie voor voedsel onvoldoende wordt uitgebreid of
functioneert, worden de afwegingen over het gewenste sanctieregime ook anders.
Tegelijkertijd lijkt het mij van belang dat Nederland initiatieven neemt –
het doet daarvoor al zijn best – om de administratieve capaciteit van
het sanctiecomité te vergroten – daarom duurt het ook te lang –
en om de procedures te versnellen.Vervolgens denk ik dat het van belang is dat Nederland actief een eenduidige
interpretatie van resolutie 1284 bevordert. Er mag geen enkele ambiguïteit
of onduidelijkheid bestaan over waar en wanneer er over wordt gegaan tot opschorting
van de sancties. De formele term is "key remaining tasks": de heer Wimbers
kent de term nog veel beter dan ik. Die opheffing is niet gerelateerd aan
het einde van het regime-Hussein, hoe wenselijk dat laatste op zich ook is.
Ik ben er niet zeker van dat dit voor alle spelers in de Veiligheidsraad geldt.
Onduidelijkheid schept ook hier kansen voor Saddam Hussein om niet op de gerechtvaardigde
eisen van de Veiligheidsraad in te gaan. Op deze drie elementen zou ik graag
een concreet standpunt van de regering krijgen.Ook op andere terreinen hebben we de afgelopen jaren geleerd dat tegenstellingen
tussen de Veiligheidsraadsleden door een slimme dictator kunnen worden gebruikt
om te profiteren in plaats van te lijden. Dat laatste wordt vaak bewaard voor
de gewone mensen terwijl de veiligheidspolitieke gevaren voor de rest van
de wereld geenszins afnemen, althans in onvoldoende mate. Dat leidt niet noodzakelijk
tot makkelijke oplossingen – dat kunnen we aan de populisten overlaten –
maar wel tot de noodzaak moedig en op tijd uit impasses te komen en nieuwe
politieke initiatieven te nemen. Het wetsvoorstel vormt een reflectie van
de wil van de internationale gemeenschap. Het gaat om de nationale uitvoering
van een EU-verordening die stoelt op een VN-Veiligheidsraadsresolutie. Wij
steunen dit wetsvoorstel maar verwachten wél van het kabinet een duidelijke
inzet volgens de door ons geschetste lijnen waar het gaat om het doorbreken
van de impasse in het Irakbeleid. Ik wacht met belangstelling de beantwoording
van de minister af.Mevrouw Vos (GroenLinks):Vindt u nog steeds dat economische sancties in stand moeten blijven, zij
het in een soepeler vorm? Gelooft u nog dat via de opheffing van het olie-voor-voedselprogramma
de situatie in Irak te verbeteren valt? Dat proef ik toch een beetje in de
voorstellen die u doet.De heer Koenders (PvdA):Er ligt nu een resolutie van de Veiligheidsraad en voor elke wijziging
van het beleid is dus ook een wijziging van die resolutie noodzakelijk. Ik
heb al aangegeven dat op dit moment effectiviteit en moraliteit onvoldoende
zijn. De regering heb ik gevraagd, vier stappen te zetten. Eén van
die stappen betreft specifiek het sanctieregime dat moet worden verbeterd.
Het gaat om eenheid binnen de Veiligheidsraad waarmee de druk op Irak kan
worden verzwaard door middel van intelligente sancties. Tegelijkertijd moet
er daadwerkelijk worden gewerkt aan de opbouw van Irak. Mijn voorstel is gericht
op een uitbreiding en intensivering van het olie-voor-voedselprogramma. Daarover
heb ik gesproken met de VN-coördinatoren die ook zeggen: wellicht is
dit vooralsnog de beste manier. Wij moeten verder maar zien wat straks die
commissie zal concluderen, publiekelijk wat mij betreft, met betrekking tot
de humanitaire situatie en de consequenties die daaraan moeten worden verbonden.
Er moet in elk geval veel meer mogelijk zijn dan nu het geval is waar het
gaat om onderwijs, waterzuivering, transport enz. Er moet veel meer worden
gedaan aan effectieve sancties die op het regime zijn gericht. Het voordeel
daarvan is dat althans op middellange termijn veel meer duidelijk kan worden
dat het geld ook werkelijk wordt benut voor de aangeven doeleinden. Echter,
op korte termijn valt niet te verwachten dat daadwerkelijk verbetering optreedt
wanneer men nu – bijna op de dag dat Saddam Hussein zegt: wij laten
die club niet binnenkomen – de sancties opheft. Wij zullen in november,
als de commissie rapporteert, moeten nagaan of een en ander voldoende is.
Ik wil nu deze resolutie een kans geven door een verbetering te creëren
voor de bevolking van Irak. De wijze waarop nu het olie-voor-voedselprogramma
wordt gehanteerd, is onvoldoende.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik hoor de heer Koenders zeggen dat wat de regering nu doet,
neerkomt op: voorthobbelen op een weg die misschien doodloopt. Ik zeg het
nu met eigen woorden. Ik vind dit toch een wrange uitspraak in het licht van
wat de sancties in Irak hebben aangericht. Ik ben het met deze uitspraak wel
eens, maar ik vind de conclusie van de PvdA-fractie teleurstellend. Dat vind
ik al langer; de heer Koenders heeft hierover gepubliceerd. Ik constateer
dat de PvdA-fractie niet de uiterste consequentie verbindt aan haar eigen
constatering, namelijk dat de economische sancties hebben geleid tot een humanitaire
ramp van ongekende schaal. Mensen worden getroffen die niet getroffen moeten
worden. Waarom trekt de PvdA-fractie niet de conclusie dat de economische
sancties moeten worden beëindigd?De heer Koenders (PvdA):Ik meen dat ik heel helder ben geweest. Er zijn twee ultieme posities:
vandaag de sancties opheffen en doorgaan op de weg die wij kennen. Mij gaat
het om effectiviteit en moraliteit. Ik wil een meerderheid tot stand zien
komen in de Veiligheidsraad omdat dan de sancties kunnen worden opgeheven
onder de voorwaarde dat er een inspectieregime is. Iedereen heeft de dilemma's
aangegeven en ik wil nu de weg op van inderdaad intelligente sancties en van
daadwerkelijk investeren in de humanitaire noden in en de opbouw van Irak.
Dat is mogelijk via het olie-voor-voedselprogramma. Men kan ervan overtuigd
zijn dat, wanneer wij morgen de sancties zouden opheffen, dit niet direct
zou leiden tot investeringen in onderwijs, gezondheidszorg enz.Ik vind dat wij deze weg in feite op onvoldoende wijze zijn opgegaan.
Daardoor is de druk op Saddam Hussein helemaal niet zo groot geweest. De druk
is meer op de bevolking gericht geweest dan op hem. Vervolgens
heb ik ingebouwd dat ik het van belang vind dat de Veiligheidsraad in november
eenduidig formuleert wat de humanitaire gevolgen zijn. Als dat tot andere
consequenties zou kunnen leiden, zien we wel verder. Voor nu denk ik dat ik
een vrij fors voorstel heb gedaan dat gaat in de richting van vergroting van
de effectiviteit en de moraliteit van het bestaande beleid.De heer Marijnissen (SP):Op het punt van...De voorzitter:U mag nog één korte vraag stellen.De heer Marijnissen (SP):Ach, voorzitter, zo vaak interrumpeer ik toch niet.De voorzitter:Daar gaat het niet om, maar ook u kunt klok kijken.De heer Marijnissen (SP):In mijn betoog had ik een slotzin die ik niet had uitgesproken, namelijk
dat dit een zeer belangrijk debat is. Ik kan mij dus voorstellen dat sprekers
wat meer tijd nemen om ingewikkelde problemen...De voorzitter:Vermorst u nu niet nog meer tijd door met mij in discussie te gaan. Dat
hebben wij eerder al gedaan.De heer Marijnissen (SP):Goed, ik maak dan mijn opmerking. Ik vind dat de heer Koenders kiest voor
een route die niet gericht is op herstel van de Iraakse economie op zodanige
wijze dat de bevolking zichzelf kan helpen en bedruipen. U houdt vast aan
voortzetting van het programma en daarmee legt u Irak blijvend aan de "drain"
van de internationale gemeenschap. Uit de voorhanden zijnde rapporten –
u vraagt om een nieuw, maar er zijn er al heel veel – trekt u zelf al
de conclusie dat ze erop wijzen dat de problemen in de Iraakse gezondheidszorg
enz. worden veroorzaakt door het uithollen van het economische draagvlak van
Irak. Derhalve moeten wij ons nu richten op het herstel van de economische
situatie daar. Dát kan leiden tot verbetering van de positie van de
bevolking. Dat is een betere weg dan het onder curatele houden van dit land
en zijn bevolking door de internationale gemeenschap.De heer Koenders (PvdA):Nu doet de heer Marijnissen mij toch onrecht. Ik heb heel helder geformuleerd
waar de verschillende verantwoordelijkheden liggen. Met name wees ik op die
van Saddam Hussein en op die van de internationale gemeenschap. Op een zeer
constructieve manier probeer ik via de Nederlandse inbreng een verandering
in de opstelling van de Veiligheidsraad te bewerkstelligen, zodanig dat daadwerkelijk
de mensen in Irak kunnen worden geholpen en tegelijkertijd kan worden bewerkstelligd
dat de Iraakse massavernietigingswapens niet opnieuw kunnen worden gebruikt.
U kunt hier natuurlijk voorstellen doen die gemakkelijk lijken, maar in de
praktijk zullen die geen meerderheid opleveren in de Veiligheidsraad en zullen
ze dus op korte termijn niets opleveren voor de Iraakse bevolking. Na gesprekken
die ik heb gehad met vertegenwoordigers van de VN en met mensen die de PvdA
hierheen heeft gehaald om over dit onderwerp te discussiëren, denk ik
dat de nu door mij voorgestelde weg de meest effectieve is.De heer Marijnissen (SP):Dus u...De voorzitter:Neen, u hebt nu echt antwoord gekregen op uw vraag. Ik sta u dus geen
interruptie meer toe. Ik geef het woord aan de heer Van Middelkoop, die ook
een interruptie wil plaatsen.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):De heer Koenders bepleitte een uitbreiding van het olie-voor-voedselprogramma.
Op dit moment ontvangt Irak volgens mijn informatie uit dit programma al ongeveer
evenveel geld als voor de oorlog met Koeweit werd verdiend met de verkoop
van olie. Nu mag dat geld uitsluitend worden gebruikt voor humanitaire doeleinden,
terwijl het destijds ongetwijfeld ook is gebruikt voor versterking van het
militaire apparaat. Waarom pleit de heer Koenders tegen deze achtergrond op
dit moment dan toch voor uitbreiding van het programma? Wat verwacht hij daarvan?De heer Koenders (PvdA):Het hangt een beetje af van de beantwoording door de regering, maar natuurlijk
heb ik hier meer specifieke ideeën over. Mijns inziens moet er nu een
plan worden gemaakt voor implementatie van intelligente sancties, gekoppeld
aan daadwerkelijke intensivering en uitbreiding van het olie-voor-voedselprogramma.
Ik weet dat er risico's aan verbonden zijn, maar toch wil ik zoeken naar zo'n
constructieve weg. Op veel meer terreinen zouden er mogelijkheden moeten zijn
om niet alleen de daadwerkelijke nood te lenigen, maar ook iets te doen aan
problemen op bijvoorbeeld het terrein van het basistransport. GroenLinks wees
hier al op. Spullen kunnen helemaal niet bij de mensen komen. Ook moet er
aandacht zijn voor waterzuivering, voor het bevorderen van meer onderwijsvormen
dan thans. Verder moet worden bevorderd dat de olieprijzen zodanig zijn, dat
het oploopt. Ik wil dat daar ruimte voor komt. Ik zie geen enkele reden waarom
dat op dit moment niet zou kunnen. Uiteraard behoort een en ander deel te
zijn van de resolutie, of een verfijning ervan. Dit moet veel meer prioriteit
krijgen dan nu het geval is. Als dat niet zo is, zitten wij inderdaad met
het probleem dat het alleen een "drain" is voor een aantal "medicijnen".De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Het gaat u dus niet zozeer om het verhogen van de inkomsten maar meer
om het verbreden van de mogelijkheden tot aanwending ervan.De heer Koenders (PvdA):Het eerste is een waarschijnlijkheid – het hangt namelijk af van
de inkomsten – het andere is een toepassingsmogelijkheid. Vooralsnog
houd ik vast aan de daarbij behorende financiële controle.De heer Wilders (VVD):Evenals ik heeft de heer Koenders gesproken over zaken als holds, lokale
aankoop en smokkel. Ook hij wil een discussie en vindt dat het kabinet op
pad moet. Begrijp ik het echter goed dat de PvdA vooralsnog van mening blijft
dat een en ander niet betekent dat de sancties moeten worden aangepast of
verlicht?De heer Koenders (PvdA):Neen, dat zegt u verkeerd. Daarnet vroeg u mij waarom ik geen motie indien
waarin voor afschaffing van de sancties wordt gepleit, maar u bent zelf geneigd Rambotaal te gebruiken als het om Saddam Hussein gaat. Ik
wil daar liever niet aan meedoen. Ik zoek naar een effectievere weg. Ik heb
gezegd dat het daadwerkelijk gaat om een verbreding van effectiviteit en moraliteit
van het beleid. Het gaat om intensivering en uitbreiding van olie voor voedsel.
U hebt daar niets over gezegd. Overigens zegt u voor het eerst iets over humanitaire
zaken. Ik heb u daar nooit eerder over gehoord, maar op zich is dit een vooruitgang.
Ik kan wat ik gezegd heb hierover herhalen, maar ik meen dat het punt duidelijk
is.De heer Wilders (VVD):Misschien kan de heer Koenders nu met zijn antwoord beginnen. Effectiviteit
en moraliteit zijn prachtige woorden, maar hij wil feitelijk vandaag voorstellen –
terwijl het besluit dat wij thans behandelen daarvoor juridisch weinig ruimte
biedt – om iets met de sancties te doen. Dit staat los van de discussie
in de toekomst en de bedoeling om het kabinet op pad te sturen met een discussie
over interessante zaken die ik ook heb genoemd. Ik wil duidelijkheid over
wat hij in politieke zin, als het om de sancties gaat, beoogt.De heer Koenders (PvdA):Ik kan herhalen wat ik in vier stappen heb voorgesteld, maar ik ben dat
niet van plan. U kunt de tekst van mijn bijdrage nalezen. Die is politiek
overduidelijk.De heer Wilders (VVD):Dan stel ik vast dat u het houdt bij zoals het nu is.De heer Koenders (PvdA):U loopt blind door op een weg met een aantal kanttekeningen; ik probeer
daadwerkelijk dynamiek te creëren vanwege het lijden van het Iraakse
volk en het gebrek aan effectiviteit van het huidige beleid.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! De verlenging van het sanctiebesluit tegen Irak die vandaag
aan de orde is, heeft naar de mening van mijn fractie terecht geleid tot een
debat over effectiviteit en moraliteit van sancties die tegen Irak getroffen
worden. Het gaat bij dit soort zaken om dilemma's. Ik noem de humanitaire
situatie in Irak waarbij wij terecht stilstaan bij de schrijnende omstandigheden
waarin kinderen en een groot deel van de bevolking van Irak verkeren. Wij
staan ook terecht stil bij de noodzaak om blijvend een halt toe te roepen
aan de verdere ontwikkeling van massavernietigingswapens door het regime van
Saddam Hussein. Voorkomen moet worden dat financiële middelen beschikbaar
komen om de productie hiervan voort te zetten. Er hoeft op dat punt geen twijfel
te bestaan over de aard van het regime van Saddam Hussein. In het verleden
heeft dit regime meerdere malen duidelijk gemaakt dat het scrupuleus is ten
aanzien van het gebruik van massavernietigingswapens. Derhalve is terecht
gezocht naar middelen om controle op deze productie te realiseren, zodanig
dat deze onmogelijk wordt gemaakt.Er is mij één ding in dit debat opgevallen. Men doet alsof
wij voortgaan op een weg die wij tien jaar geleden hebben ingezet en dat het
denken daarover stilstaat. Er wordt een beroep gedaan om verder door te denken
over effectiviteit en andere mogelijkheden. De CDA-fractie meent dat Nederland
wel degelijk zijn voorzitterschap van het sanctiecomité heeft gebruikt
om verder te denken over andere middelen van effectiviteit. Ik wijs op de
aangenomen resolutie 1284. Daaruit blijkt dat wel degelijk ten aanzien van
het inspectieregime verdergaande stappen zijn gezet. Unscom wordt vervangen
door Unmovic, waardoor tegemoet wordt gekomen aan de bezwaren tegen de samenstelling
en de rapportage van het vorige inspectieregime. Men heeft naar een respons
gezocht. Het feit dat er in deze resolutie gesproken wordt over de mogelijkheid
van opschorting van de sancties, geeft aan dat niet blind op één
weg wordt doorgegaan maar dat er wel degelijk gezocht wordt naar aanpassingen
die het mogelijk maken te komen tot een effectieve implementatie van de resolutie.
Ik ben het dan ook eens met collega Koenders, dat er sprake moet zijn van
een eenduidige interpretatie van deze resolutie, want zeker ten aanzien van
de opschorting moet duidelijk zijn aan welke voorwaarden het regime moet voldoen
voordat er sprake kan zijn van opschorting.De voorzitter:Stilte daalt over ons neer.De heer Verhagen (CDA):Ik wil de collega's graag de gelegenheid geven tot het stellen van de
vragen die op hun lippen branden.De voorzitter:Tegen de heer Wilders heb ik ook gezegd dat die gelegenheid alleen door
mij wordt gegeven. U moet ervan uitgaan dat ik nooit per ongeluk een andere
kant opkijk. Gaat u nu maar gewoon even door.De heer Verhagen (CDA):Prima, mijnheer de voorzitter!Tijdens het Nederlandse voorzitterschap van het sanctiecomité is
ook gezocht naar meer mogelijkheden op humanitair terrein. Additionele bepalingen
inzake krijgsgevangen en gestolen Koeweitse bezittingen zien wij terug in
die resolutie. Het denken staat dus absoluut niet stil. De CDA-fractie is
van mening dat ook de toekomst het denken niet stil hoort te staan. Als er
effectievere middelen gevonden kunnen worden om de verderfelijke ontwikkelingen
van massavernietigingswapens van het regime van Saddam Hussein tegen te gaan,
zal de regering de CDA-fractie altijd aan haar zijde vinden.Voor de bevolking in Irak is de situatie inderdaad schrijnend. Uit de
rapporten die wij hierover hebben gekregen van de secretaris-generaal van
de Verenigde Naties alsmede uit de rapporten van Unicef blijkt dat het gebrek
aan voedsel en medicijnen duidelijk te wijten is aan twee elementen. Enerzijds
is dat de scrupuleuze wijze waarop Saddam Hussein met zijn eigen bevolking
omgaat en de distributie van medicijnen tegenhoudt. Binnen het geldende sanctieregime
zijn daarvoor immers wel degelijk voldoende mogelijkheden door het olie-voor-voedselprogramma.
Saddam Hussein heeft in dezen een grote verantwoordelijkheid. Ook Unicef constateert
dat. Uit de rapportages blijkt overduidelijk dat juist in die gebieden waar
de Iraakse regering verantwoordelijk is, de situatie met name voor kinderen
desastreus is. De verantwoordelijk moet niet worden gelegd bij het sanctieregime
maar bij Saddam Hussein! Dat doet de CDA-fractie dan ook.Anderzijds maken met name de vele holds in wezen een effectieve implementatie
van humanitaire hulp en van het olie-voor-voedselprogramma onmogelijk. Terecht
zegt de minister in de nota naar aanleiding van het verslag
dat het huidige aantal holds onduldbaar hoog is. Met name op het punt van
de infrastructurele activiteiten ligt een grote belemmering om tegemoet te
kunnen komen aan de humanitaire noodsituatie in Irak. Het stelt mijn fractie
dan ook teleur dat er niet verder gegaan wordt dan aandringen op een verbetering
van de goedkeuringsprocedures en op het naar beneden brengen van het aantal
holds.Als wij constateren dat twee elementen duidelijk verantwoordelijk zijn
voor de humanitaire noodsituatie – het regime van Saddam Hussein en
de belemmeringen ten aanzien van met name de infrastructurele projecten –
behoort dat verdergaande consequenties te hebben. Wij stemmen volmondig in
met een verlenging van het sanctiebesluit. Juist vanwege de vele activiteiten
die ook onder het Nederlandse voorzitterschap zijn ontplooid voor een verbetering
van het sanctieregime en voor een verbetering van de resolutie, menen wij
dat wel degelijk de voorwaarde gesteld kan worden dat de holds opgeheven dienen
te worden. We kunnen niet gratuit constateren dat het aantal holds onduldbaar
hoog is. Ik vind daarom dat verdergaande stappen van deze minister mogen volgen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Als ik de heer Verhagen goed begrijp, dan zegt hij: de eerstverantwoordelijke
voor de deplorabele toestand van Irak en zijn bevolking is Saddam Hussein.
Op de tweede plaats komen de holds. Aan die holds zou echt iets gedaan moeten
worden, want de Amerikanen denken alles in pacht te hebben, maar dat is niet
zo. Men moet ook denken aan de opbouw van het land.Geeft de heer Verhagen hiermee echter niet een gekleurd beeld van wat
de rapporten waaruit ook hij citeert, laten zien? Ik weet wel zeker dat hij
dat doet. Die rapporten zeggen ook iets over de impact van het embargo, van
de economische blokkades. De economie van Irak is in elkaar gestort en daardoor
zijn de gezondheidszorg, het onderwijs enzovoorts verslechterd. De heer Verhagen
kent de cijfers van bijvoorbeeld het aantal doden. Hij heeft aan het begin
van zijn betoog wel gezegd: dit is een onderwerp met dilemma's. Maar moeten
deze aspecten ook bij het CDA niet leiden tot reflectie met betrekking tot
de moraliteit en de effectiviteit van ten principale dit soort wapens in met
name dit geval?De heer Verhagen (CDA):Zeer zeker leiden deze aspecten tot nadenken, tot bezinning en tot de
vraag: hoe moet je omgaan met deze situatie? Er is echter het grote gevaar
van het gebruik van massavernietigingswapens en de verdere ontwikkeling ervan
door het regime van Saddam Hussein. In het verleden heeft hij er blijk van
gegeven ze scrupuleus te willen gebruiken Voorop moet dan staan dat je daartegen
iets doet. Dat is punt één.Dan punt twee. Je zult hoe dan ook moeten vermijden dat je hetzelfde regime
de financiële middelen voor de verdere ontwikkeling van deze wapens geeft.
Je zult dus moeten proberen te komen tot effectiviteit. Op dat punt staat
het denken niet stil. Ik herinner in dit verband aan de mogelijkheden van
het olie-voor-voedselprogramma en de verruiming van de mogelijkheden die ook
met de huidige resolutie worden geboden. Dan kun je niet stellen dat het ontbreken
van medicijnen en voedsel voor de bevolking van Irak het gevolg is van de
sancties. Dat is met name te wijten aan het gedrag van Saddam Hussein. Waar
er een probleem is gecreëerd ten aanzien van de ontwikkeling van de infrastructurele
projecten, moet je iets doen aan de holds. Daarmee maak je helemaal duidelijk,
dat maar één persoon voor de situatie verantwoordelijk is. Het
dilemma is nu echter dat er weinig mogelijkheden zijn naast verlenging van
dit sanctiebesluit om het regime van Saddam Hussein te dwingen te komen tot
aanvaarding van het nieuwe controlemechanisme. De CDA-fractie past voor het
meewerken aan het financieren van de ontwikkeling van massavernietigingswapens
door een verderfelijk regime als dat van Saddam Hussein. Dat is het dilemma.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik stel vast dat de internationale gemeenschap in Irak al
jaren geen ogen en oren meer heeft. Dus op dat punt is het beleid absoluut
niet effectief.En nog iets: wij hebben hier naar aanleiding van de situatie in Joegoslavië
en Kosovo gesproken over de problemen van de internationale gemeenschap met
haar onwelgevallige, zo zal ik het maar eufemistisch zeggen, politieke leiders.
Daarvan hebben wij er in de geschiedenis heel wat gehad. Soeharto is er zo
een. Hij staat vandaag terecht. We hebben Pinochet gehad, we hebben Somoza
gehad, enzovoorts enzovoorts. In al die gevallen heb ik nooit gehoord dat
tien jaar lang sancties moeten gelden en dat de bevolking van het desbetreffende
land moet creperen. In dit geval gebeurt dat wel. Kan de heer Verhagen uitleggen
wat het fundamentele verschil tussen het ene en het andere geval is? Mijn
grote, bijna filosofische, probleem is: hoe kun je lijden kwantificeren? Hoe
kunt u, mijnheer Verhagen, tegenover de mensen in Irak de uitspraak rechtvaardigen:
die sancties houden wij in stand, al hebben we voor 50% schuld aan uw ellende,
we houden ze in stand? Met die sancties bevorderen we dat een hele generatie
verloren gaat. Er overlijden mensen door honger en gebrek.De heer Verhagen (CDA):Volgens u is het sanctieregime verantwoordelijk is voor het lijden van
de bevolking van het Irak, terwijl de opvatting van de CDA-fractie is dat
Saddam Hussein daarvoor verantwoordelijk is, en wel om de doodeenvoudige reden,
dat juist door het olie-voor-voedselprogramma er voldoende financiële
middelen en mogelijkheden zijn om voedsel en medicijnen te kopen. Zoals collega
Van Middelkoop tijdens zijn interruptie naar voren bracht, zijn er zelfs meer
mogelijkheden, juist omdat door het olie-voor-voedselprogramma alle inkomsten
uit olieverkoop worden gekoppeld aan uitgaven voor voedsel en medicijnen.
Daardoor is er in principe zelfs meer geld beschikbaar dan in de periode vóór
de Koeweitcrisis. Wat dat betreft is er dus een duidelijk verschil in opvatting
over de aard van het lijden van de bevolking van Irak. Wij leggen de verantwoordelijkheid
daarvoor voor het grootste deel bij Saddam Hussein. Die elementen in het sanctieregime
die een belemmering kunnen opleveren, willen wij aanpakken. Vandaar dat wij
ook instemmen met de stappen die de regering heeft gezet op het punt van de
verruiming van de mogelijkheden en op dat van de versnelling van de goedkeuringsprocedures.
Het element dat overblijft in de rappor tages geeft aan dat
de holds, gekoppeld aan infrastructurele projecten, het probleem vormen. Wij
vinden dat het niet genoeg is om dat alleen te constateren, maar dat de regering
daar ook iets aan zal moeten doen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Uw fractie ontloopt haar eigen verantwoordelijkheid. In de VN-rapporten
staat dat juist de olie-voor-voedselprogramma's, ook al worden ze optimaal
uitgevoerd, nooit meer in staat zijn om een land dat na tien jaar in feite
volledig vernietigd is, weer op te bouwen. Toch zegt u dat we op die weg door
moeten gaan. U heeft wel degelijk een verantwoordelijkheid. Hoe wilt u op
korte termijn het lijden van de Iraakse bevolking verlichten, als u toch de
huidige weg wilt blijven volgen?De heer Verhagen (CDA):Helaas heeft de CDA-fractie niet de macht om Saddam Hussein aan te pakken.
De heer Marijnissen vroeg in een interruptie aan de heer Wilders, waarom deze
niet zelf Saddam Hussein oppakte. Helaas hebben wij die mogelijkheid niet.
Je zult als internationale gemeenschap die stappen moeten zetten om het regime
van Saddam Hussein te dwingen tot aanvaarding. Ik zie op dit moment geen ander
alternatief om hem daartoe te brengen dan hetgeen in resolutie 1284 is verwoord.
Op dit punt staat het denken niet stil. Integendeel, de resolutie luidt nu
heel anders dan oorspronkelijk. Wat dat betreft wordt steeds gekeken naar
mogelijkheden. Met name de nieuwe samenstelling van het inspectieregime en
de mogelijkheid van opschorting geven aan, dat wel degelijk wordt gezocht
naar meer effectieve middelen om het regime Saddam Hussein te bewegen tot
het bovenstaande. Een van de redenen waarom Saddam Hussein resoluties aan
zijn laars kan lappen, is dat er ontduiking plaatsvindt van het handelsembargo,
zodat hij nog steeds zijn geld krijgt. Terecht hebben andere fracties de minister
aangesproken op de stappen die worden gezet ten aanzien van landen als Iran,
Turkije en Syrië. Een land als Turkije kun je namelijk wel degelijk aanpakken.
Als de effectiviteit van het sanctiebeleid wordt ondergraven doordat landen
van de internationale gemeenschap zich er niet aan houden, ontstaat de mogelijkheid
dat Saddam Hussein rustig zijn gang kan gaan met het op scrupuleuze wijze
onderdrukken van zijn bevolking door het onthouden van voedsel en medicijnen
aan diezelfde bevolking. Tegelijkertijd zien wij een ontwikkeling van massavernietigingswapens,
wat een potentiële bedreiging voor de wereldvrede is, zonder dat we iets
doen. Gelet op die dilemma's moeten we datgene doen wat in onze mogelijkheden
ligt om het lijden van de Iraakse bevolking te verlichten. Vandaar het olie-voor-voedselprogramma,
en vandaar die aanpassingen. Tegelijkertijd zul je hoe dan ook moeten vasthouden
aan het tegengaan van financiële mogelijkheden voor Saddam Hussein en
zul je een inspectieregime moeten toelaten.Voorzitter! De minister stelt in zijn antwoord aan de Kamer duidelijk
dat hij van mening is dat ook nog gesproken moet kunnen worden over hervatting
van de wapeninspecties. Hoe kan het nieuwe sanctieregime effectiever en geloofwaardiger
worden? Welke stappen zal de regering op dat punt zetten? Hoe zal in de ogen
van de minister voorkomen worden dat Unmovic niet optimaal kan functioneren
onder andere door de verplichting om werkplannen voor te leggen aan de Veiligheidsraad?Voorzitter! Het moge duidelijk zijn dat de CDA-fractie, na weging van
de dilemma's, instemt met de verlenging van het sanctiebesluit.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! De verlenging van het Sanctiebesluit Irak 1997 is bepaald
geen technische kwestie, hoewel de juridische marges buitengewoon gering zijn.
Overigens zijn de politieke marges ook niet erg groot, hetgeen ook uit dit
debat wel blijkt. Terugziende op dit debat – als laatste woordvoerder
kun je dat doen – meen ik dat wij allemaal voor precies dezelfde dilemma's
staan. Daarom is er geen enkele reden om elkaar de maat te nemen wat betreft
het morele gehalte; wij voelen allemaal dezelfde ethische en morele dilemma's,
zij het dat de politieke oordeelsvorming – er moet toch een keuze worden
gemaakt – anders kan uitpakken. De handhaving van de internationale
rechtsorde blijkt ons voortdurend voor morele en ethische dilemma's te plaatsen,
zeker als het gaat om brute en gewetenloze dictators. Er zou wat dat betreft
een parallel getrokken kunnen worden met het regime-Milosevic en de gebeurtenissen
daaromtrent.Wij zijn het er allemaal over eens dat Saddam Hussein en zijn regime nog
steeds een grote bedreiging vormen voor de stabiliteit in het Midden-Oosten
en daarmee voor de wereldvrede. Ik denk in het bijzonder aan de positie van
Israël, waarvoor dit regime een voortdurende bedreiging vormt. Alleen
al voor de handhaving van de stabiliteit in het Midden-Oosten is het nodig
dat via sancties een sterke politieke druk uitgeoefend blijft worden om te
voorkomen dat het regime de vrije hand krijgt in het ontwikkelen en uitvoeren
van allerlei militair-politieke plannen. Onze fractie kan dan ook op zichzelf
de insteek van de regering volgen, namelijk dat opheffing van de sancties
op dit moment een verkeerd signaal zou geven aan Bagdad. Het zou gezien worden
als een zwichten van de internationale gemeenschap en als een vrijbrief om
zeker ook op militair terrein weer een ongewenste koers te varen. Verder zou
het ook strategisch onverstandig zijn, omdat het opheffen van de sancties
verdere pogingen om de wapeninspecties door Unmovic te doen hervatten ongeloofwaardig
zou maken. Er is dus heel weinig speelruimte voor de internationale gemeenschap.Voor onze fractie is het wel relevant op welke manier en in welke vorm
de sancties worden voortgezet. Wij mogen de ogen niet sluiten voor de humanitaire
gevolgen van hetgeen in de afgelopen jaren is gebeurd. Die gevolgen zijn immers
enorm. De collega's hebben hier al op gewezen en ook in het recente rapport
van de VN-mensenrechtencommissie wordt gesteld dat de sancties tot een van
de ergste catastrofes van het afgelopen decennium hebben geleid. De vraag
naar de bedoelde consequenties kan daarom niet uit de weg worden gegaan.Voorzitter! Ik bepleit om in een drietal richtingen verder te denken over
de aard en de invulling van de sancties. Op welke manier kan het olie-voor-voedselprogramma
in bredere zin worden toegepast en meer worden toegesneden op de humanitaire
noden van de bevolking in Irak. Ik denk dat wij ook moeten beseffen
dat een totale ontreddering van de Iraakse infrastructuur in brede maatschappelijke
zin ons op langere termijn voor heel grote problemen zal stellen. Naast de
directe humanitaire nood moet je ook oog hebben voor het feit dat er een gehele
maatschappelijke infrastructuur achter ligt en dat die toch op enigerlei wijze
in stand zou moeten worden gehouden. Welke ruimte is er binnen het olie-voor-voedselprogramma
om wat meer mogelijkheden te scheppen om de maatschappelijke noden in Irak
te verlichten? Ziet de regering mogelijkheden voor "smart sanctions", dus
de sancties meer gericht op het regime zelf? Ik zal niet de opmerkingen van
de collega's hierover herhalen. Ook mijn fractie krijgt hier graag een reactie
van de minister op. Welke ruimte is er om, naast het olie-voor-voedselprogramma,
rechtstreeks humanitaire noodhulp te verlenen? In de brief van 14 juni jl.
stelt de regering dat er de afgelopen jaren aanzienlijke bedragen –
ik meen dat er sprake was van 120 mln. – aan de bevolking van Irak ten
goede zijn gekomen. Kan deze hulp uitgebreid worden?De regering is negatief over de grote aantallen holds die door de Verenigde
Staten op contracten worden geplaatst met betrekking tot infrastructurele
projecten, die een voorspoedige implementatie van het humanitaire programma
belemmeren. Wat is het resultaat van de interventies bij de VS, ook namens
onze regering? Wat doen wij als het huidige niveau van holds onduldbaar hoog
blijft?Zeer teleurstellend is dat Unmovic werkeloos terneer zit, wachtend tot
Irak instemt met Veiligheidsraadsresolutie 1284 en dus ook met de daarin vervatte
ontwapeningsparagraaf. Ondertussen zijn er signalen dat Irak weer bezig is
met het ontwikkelen van ballistische wapens. Het is onduidelijk in hoeverre
men kan beschikken over of werkt aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens.
Er wordt niet onderhandeld over hervattingen van de wapeninspecties en een
nieuw begin zit er niet in. Dat is een bijzonder trieste constatering. Kortom,
de vraag doet zich voor of de sancties nog enig militair-politiek effect hebben
wanneer zij niet gekoppeld zijn aan wapeninspecties. Wat is daarop het antwoord
van de regering? Wij zijn overigens blij dat de Nederlandse regering zich
wil blijven inzetten voor een zo strikt mogelijke uitleg van de ontwapeningsparagraaf
in resolutie 1284, mede in het licht van eerdere resoluties. De onduidelijkheid
die daarover in internationaal verband blijkbaar bestaat, moet zo snel mogelijk
worden beëindigd.Mijn fractie vindt het buitengewoon verontrustend dat melding wordt gemaakt
van de enorm toegenomen smokkel van olie, met name via de oostelijke kust,
maar ook via Turkije en Syrië. Wat kan hiertegen worden gedaan? Wat doet
Nederland in de desbetreffende gremia?Het is duidelijk dat Saddam Hussein misbruik maakt van het lijden van
zijn volk en dat hij het internationaal recht aan zijn laars lapt. Daarop
gelet, moet de grote internationale druk gehandhaafd worden. Feitelijk is
er geen alternatief voor de voortzetting van het huidige sanctieregime. Mijn
fractie is het op dat punt met de regering eens. Met klem vragen wij om aan
te geven op welke wijze binnen de voortzetting van dit regime meer tegemoetgekomen
kan worden aan de humanitaire noden van de Iraakse bevolking en op welke wijze
de patstelling ten aanzien van de honorering van resoluties van de Veiligheidsraad
kan worden doorbroken. Welke initiatieven neemt de regering en welke perspectieven
zijn er om aan deze zeer ongewenste situatie een eind te maken?Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter! Gegeven de inhoud van de discussie van hedenochtend
verzoek ik u met enige klem om het debat over de verlenging van het Sanctiebesluit
Irak 1997 te schorsen tot volgende week. Het is een zwaar debat, waarin moeilijke
afwegingen en dilemma's aan de orde zijn, zo is ook hedenochtend gesteld.
Ik stel een gedegen antwoord aan de Kamer op prijs en dat vergt tijd. Derhalve
mijn verzoek.De voorzitter:Ik stel voor, aan het verzoek van de minister te voldoen en de verdere
behandeling van het wetsvoorstel te doen plaatsvinden op een nader te bepalen
tijdstip volgende week.De heer Marijnissen (SP):Ik ben een aardig mens, dus ik ben graag bereid met dit voorstel in te
stemmen, maar een nadere omschrijving in het Reglement van orde is wellicht
toch op haar plaats. Wat door de Kamer te berde is gebracht, was door de minister
uitstekend te voorzien.De voorzitter:Niet de inhoud, maar de procedure is aan de orde.De heer Marijnissen (SP):Ik ga in op de procedure. Ik vrees namelijk dat dit een precedentwerking
zal hebben, in die zin dat elke keer als een eerste termijn iets langer duurt
dan gepland, vervolgens van de kant van het kabinet wordt gevraagd de beantwoording
over het weekeind heen te tillen.De voorzitter:Het Reglement van orde sluit absoluut niet uit dat een verzoek van een
lid van de regering om uitstel van behandeling wordt gehonoreerd. Gisteravond
verzocht de indiener van een initiatiefwetsvoorstel hetzelfde. Het lijkt mij
een redelijk verzoek. Ik ga daarbij uiteraard niet in op de inhoud. Ik stel
voor, aan dit verzoek te voldoen. Het antwoord van de minister zal dan volgende
week op een nader te bepalen moment volgen.Daartoe wordt besloten.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.10 uur tot 13.55 uur geschorst.De voorzitter:Ingekomen is een mededeling van het overlijden van het oud-lid van de
Kamer mevrouw ir. N.C. de Ruiter. Namens de Kamer heb ik een bericht van rouwbeklag
gezonden.De overige ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de
griffier ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze
van behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-6223-6248.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl