Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet en de Provinciewet in verband met een aanpassing van de procedure tot benoeming van de burgemeester en de commissaris van de Koning (25444)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 1531-1552

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-07-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 36, pagina 1531-1552

03-07-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25444Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake het correctief referendum (27033); - Tijdelijke regels inzake het raadgevend correctief referendum (Tijdelijke referendumwet) (27034)Pagina 1552-1574
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet en de Provinciewet in verband met een aanpassing van de procedure tot benoeming van de burgemeester en de commissaris van de Koning (25444)Pagina 1531-1552
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek in strafzaken (26271)Pagina 1552-1552
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (27484, R1669)Pagina 1574-1584
Presentie en opening (dinsdag 3 juli 2001)Pagina 1531-1531

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 105 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Gemeentewet en de Provinciewet in verband met een aanpassing van de
procedure tot benoeming van de burgemeester en de commissaris van de Koning
(25444).De beraadslaging wordt geopend.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. De leden van het CDA die deelnamen aan de schriftelijke voorbereiding
van dit wetsvoorstel hebben zich bij die gelegenheid nogal gereserveerd opgesteld
tegenover hetgeen daarin werd geboden. Zij noemden het wetsvoorstel een poging
om drie intrinsiek onverenigbare ideeën desondanks te verbinden. Drei
Seelen in einer Brust, is het genoemd. Daarmee is een wetsvoorstel voortgebracht
dat geen eenduidig toekomstig referentiekader kent, maar als het ware in drie
richtingen wijst. Ik hoop dat zo toe te lichten, maar eerst wil onze fractie
met de regering en overigens ook de Staatscommissie dualisme en lokale democratie
vaststellen dat de aanstellingswijze van de burgemeester en van de commissaris
van de Koning moet passen bij de functie die deze ambtsdragers in het Nederlandse
lokale en provinciale bestuur vervullen. Hierna beperk ik mij tot de burgemeester.
Die functie wordt vooral uitgelijnd door de formele structuur van het gemeenterecht,
maar zeker ook ingekleurd door de meer informele bestuurscultuur in een gemeente.
Daarom werpt onvermijdelijk de Wet dualisering gemeentebestuur, die in hoofdzaak
is geënt op het rapport van de commissie-Elzinga, voorzien is van een
markant advies van de Raad van State en thans op de agenda van de Tweede Kamer
staat, zijn slagschaduw vooruit.Laten wij "for argument's sake" aannemen dat het gemeenterecht in noodzaak
wordt herzien c.q. gedualiseerd zoals in het wetsvoorstel dualisering gemeentebestuur
wordt voorgesteld. Dan rijst daaruit een bepaald beeld op van het burgemeestersambt.
Dat lijkt sterk op het huidige. Men wil in het voorstel dualisering gemeentebestuur
deze positie, die met een inmiddels in het dualiseringsdebat gevleugeld germanisme
als "eigenstandig" wordt getypeerd, nog enigszins versterken. Het gaat daarbij
vooral om het accentueren van zijn meer apolitieke procesbewakingsachtige
functies: het voorzitterschap van raad en college en de hoeder van een zorgvuldige
omgang tussen bestuur en burger en dus ook met de zogeheten oppositie in de
raad. De politiek-inhoudelijke dimensie van de burgemeester blijft vooral
liggen op het gebied van de openbare orde en enkele belendende beleidspercelen.
Dat burgemeestersbeeld komt overigens behoorlijk overeen met de opstelling
van de christen-democraten, ook in het verleden. Zie bijvoorbeeld de opstelling
van het CDA en zijn voorgangers bij de laatste algehele herziening van de
Grondwet, ook herhaald bij de laatste algehele herziening van de Gemeentewet.
Ik herhaal de beschrijving daarvan in het voorlopig verslag:"Het CDA ziet de burgemeester als een ambtsdrager die enigszins onthecht
aan de hitte van de lokale politiek raad en college voorzit;
belast met de taken in de sfeer van de openbare orde; de vertegenwoordiging
van de gemeente in en buiten rechte, terwijl hij een bijzondere zorg draagt
voor de goede verhoudingen binnen het gemeentelijk bestuur en 'oppositie'
daarbij inbegrepen. Hij is geen 'political boss' maar wel boegbeeld (dus geen
ornament) van die gemeente."Dat burgemeestersbeeld veronderstelt een zekere distantie of heteronomie
die vertaald naar de aanstellingswijze van de burgemeester de kroonbenoeming
zeker rechtvaardigt. De Nederlandse burgemeester speelt een cruciale rol in
de sfeer van de handhaving van de openbare orde, regulier en ook in bijzondere
situaties: bij de noodbevelen en noodverordeningen, brandveiligheid, bestuurlijke
ophouding en in de toekomst wellicht preventief fouilleren. Hij is ten volle
verantwoording schuldig achteraf aan de raad, maar enige ruimte bij de uitvoering
van deze taken is nodig. Hoewel een toename van de invloed van de raad via
het instrument van een aanbeveling een zaak is die christen-democraten steunen,
mag de kroonbenoeming uiteraard niet devalueren in een afstempeling daarvan.Ik ga terug naar dit wetsvoorstel. Deze voordracht is gedicteerd door
de politieke logica zoals die zich na de zogeheten "nacht van Wiegel" en neergeslagen
in het lijmakkoord kennelijk spontaan opdrong aan de contractanten. Zo werd
bijvoorbeeld bij nota van wijziging het zoenoffer van het burgemeestersplebisciet
of -referendum in dit voorstel aan D66 opgedragen. Het verbaasde onze fractie
ook niet dat deze voordracht bij velen huiver, weerstand en scepsis ontmoette:
bij de Raad van State, het VNG, het IPO, het Genootschap van burgemeesters,
de unanieme commissie-Elzinga en anderen, onder wie naar ik begreep de ambtsvoorganger
van de minister. De rij wordt voorlopig gesloten door de heer Van Kemenade,
overigens een vermaard bepleiter van het dualisme, die de Eerste Kamer oproept
dit, zoals hij het noemt, onzalige voorstel te verwerpen.Er bleek zelfs een virtuele meerderheid in de Tweede Kamer gelet op de
opstelling van de VVD aldaar tegen het voorstel, maar wij geven direct toe
dat slechts feitelijk stemgedrag telt. Het is gevaarlijk om uitslagen herum
zu interpretieren, zoals wij dat gisteren aan de regering hebben voorgehouden
bij het debat over de verklaringswet met betrekking tot het referendum.In dit wetsvoorstel – ik heb gezegd dat ik daarop terug zal komen –
spoken drie burgemeesters rond. Dat verbaast allerminst, gelet op de beproefde
sterk van elkaar onderscheiden opvattingen terzake bij de partijen van het
lijmakkoord. Deze hebben er echter toe geleid dat dit wetsvoorstel, dat handelt
over de aanstellingswijze, een sterk gespleten karakter kreeg. Het refereert
aan de klassieke Nederlandse burgemeester, die nog wordt ondersteund door
de staatscommissie, maar ook aan twee andere ideaaltypes, te weten de burgemeester
als eerste wethouder en de presidentiële burgemeester.Er is het beeld van de burgemeester als een soort eerste wethouder. De
staatscommissie, waarop de wetsvoorstellen gedeeltelijk zijn geënt, wijst
bijvoorbeeld op België en Denemarken en in een wat andere zin op Groot-Brittannië.
Zowel vroeger als nu, zoals opvalt na lezing van de Handelingen van de Tweede
Kamer, zijn met name de sociaal-democraten van deze figuur gecharmeerd. Het
is een burgemeester die aard- en nagelvast is verbonden aan de raad, althans
aan de meerderheid daaruit, zoals deze zich waarschijnlijk in collegeprogram
en programcollege heeft gevormd. De legitimatie van dit type burgemeester
ligt geheel en uitsluitend in de raad. Hij is een creatuur daarvan. Het recht
van aanbeveling – in de praktijk zal het regelmatig een enkelvoudige
aanbeveling zijn – is voor de aanhangers van de burgemeester als eerste
wethouder zonder meer een trofee. Centraal zal hier de vraag staan welke ruimte
tot afwijking de regering overhoudt of, in de woorden van de voorzitter van
de Staatscommissie dualisme en lokale democratie, welke scharrelruimte de
minister behoudt. De fracties van met name de PvdA en de VVD hebben gedurende
de schriftelijke voorbereiding in beide Kamers en de plenaire behandeling
in de Tweede Kamer felle grensgevechten gevoerd. In dit verband wil onze fractie
nog een vraag stellen. Geeft de CDA-fractie de opvatting van de regering juist
weer – indien dat niet het geval is, wilt u ons dan op ons feilen wijzen? –
wanneer wij vaststellen dat de regering zich weliswaar beleidsmatig, maar
niet juridisch gebonden acht een aanbeveling te volgen indien de kandidaat
niet ongeschikt moet worden geacht, maar dat bij verdeeldheid in de raad naar
de mate waarin deze zich voordoet, de regering zich vrijer zal voelen om zwaarwegende
argumenten, waaronder politieke spreiding, aan te voeren om van de aanbeveling
af te wijken?Een ander type burgemeester dat rondspookt in het wetsvoorstel en dat
overigens ook wordt besproken in de staatscommissie is de presidentiële
burgemeester. Dit burgemeestersbeeld staat bijna haaks op dat van de burgemeester
als eerste wethouder. In dat beeld kan men de burgemeester zien als een ambtsdrager
die eigenlijk in het hart zou moeten staan van het gemeentelijk bestuur, bij
voorkeur als formateur daarvan. In deze situatie dient deze burgemeester uiteraard
te worden gekozen, met welke legitimatie hij in een echt dualistische verhouding
staat tot de eveneens gekozen volksvertegenwoordiging, de gemeenteraad. Het
is alleszins begrijpelijk dat D66, waarvoor de gekozen burgmeester een kroonjuweel
blijkt, in het geforceerde burgemeestersreferendum een trofee ziet, wellicht
een breekijzer naar die glorievolle toekomst, in ieder geval een wapenfeit
van grote psychologische betekenis en misschien ook wel een beetje een zoete
wraak op die nacht twee jaar geleden.Bij dit referendum ligt echter wel het pièce de résistance
van onze reserve, waarover ik bij het begin van dit verhaal sprak. Het is
politiek begrijpelijk maar in het bestaande Nederlandse stelsel, ook of juist
indien de Elzinga-receptuur wordt overgenomen zoals neergelegd in het wetsvoorstel
dualisering, past de presidentiële burgemeester niet en brengt het referendum
een onlogisch en wat wezensvreemd element in het wetsvoorstel. Wat is ons
hoofdbezwaar?Bij een referendum behoort vanzelfsprekend een campagne en een debat.
De figuur dat bij referendum een oordeel over twee personen wordt gegeven
is overigens bij ons weten vrij uniek. Het verschijnsel dat er het meest op
lijkt is dat van de verkiezing van personen en die analogie zal het referendumelectoraat
dan ook trekken. Bij verkiezingen wil je weten waar de betrokken
partij of persoon voor staat in de politiek. Zo zal het ook bij dit referendum
gaan. De lokale gemeenschap en haar burgers, maar zeker ook geledingen als
buurt- en wijkverenigingen, clubs van middenstanders en actiegroepen van andere
aard, willen de opvatting horen van de kandidaten. Wat vindt u van de omstreden
herinrichting van de binnenstad, de voorgenomen aanleg van een tippelbaan,
de bouw van een voetbalstadion, de vestiging van een asielzoekerscentrum,
de dreiging van herindeling, de hoogte van de onroerendezaakbelasting, de
sluiting van een zwembad in een buitendorp, enz.? Het probleem is echter dat
de referendumkandidaat er niet over gaat; ook anderen wijzen daarop. De politiseerbare
marges, dus het gebied waar de burgemeester als bestuursorgaan beleid kan
voeren, zijn globaal beperkt tot het gebied van de openbare orde en dan nog
maar tot bepaalde grenzen. Zo bepaalt bijvoorbeeld de raad de cafésluitingstijden
en of er een kraakverbod is.Dit betekent dat zo'n campagne en zo'n debat zich wat de politiek-inhoudelijke
kant van de zaak betreft vooral tot dit gebied moeten beperken. Gaan die kandidaten
hierbuiten, dan zullen ze of irritant vaag moeten blijven of duidelijke uitspraken
moeten doen die vrijwel zeker tot wrijving leiden met beide andere bestuursorganen,
te weten de raad en het college. Daarom menen wij dat forse vervreemding bij
het referendumelectoraat bijna onvermijdelijk het gevolg moet zijn. Nu kan
men zeggen: ach, zo'n referendum wordt toch niet gehouden; de raad zal wel
uitkijken, die gaat daar niet toe over. Zo'n houding is echter weinig overtuigend.
Overigens schrijven wij die niet toe aan de regering. Bovendien is het niet
denkbeeldig dat, los van een concrete vacature, bijvoorbeeld in het collegeprogramma,
de referendumfiguur op voorhand verplicht wordt gesteld. Wij nemen dan ook
dit wetsvoorstel even serieus als dat wij hopen dat de regering onze bezwaren
daartegen ernstig neemt.Behalve dit hoofdbezwaar dat het burgemeestersreferendum niet past in
het Nederlandse gemeenterecht en de daaraan ten grondslag liggende beginselen,
ook na de eventuele aanpassing op hoofdzaken aan de Elzingalijn, zijn er nog
andere bijkomende bezwaren. In een beetje gemeente kost een campagne rond
zo'n pseudo-verkiezing van de burgemeester geld. De regering is helder in
de nadere memorie van antwoord: de gemeente behoort die kosten niet te betalen.
Een debatavond organiseren is akkoord, maar meer zit er niet in. De afdelingen
van politieke partijen zitten niet ruim bij kas. Komen bovendien beide kandidaten
uit dezelfde partij – dat zal nogal eens het geval zijn – dan
ligt de kaart helemaal moeilijk. Nederland is bovendien ook lokaal een veelpartijenland;
een situatie die, dit terzijde, de minister overigens niet echt lijkt te bevallen.
Dat betekent ook dat partijen uit wier midden geen kandidaten meedoen –
er worden er tenslotte maar twee geselecteerd door de raad – weinig
geneigd zullen zijn de campagne te sponsoren. Nu kan het zijn dat de kandidaat
zelf veel geld bezit, maar mocht dit onverhoopt niet het geval zijn, dan zullen
fondsen en middelen moeten worden geworven. Mensen die het financieel niet
echt zien zitten, zullen zich dus niet zo gauw melden voor een burgemeestersvacature.Er zijn nog andere nadelen. Nogmaals, het zijn bijkomstige nadelen, geen
hoofdbezwaren. Nederland wordt gekenmerkt door zijn vele collegiale besturen.
Daarin zitten vaak goede burgemeesterskandidaten. Het is bepaald niet denkbeeldig
dat juist in colleges zoals gedeputeerde staten standpunten zijn ingenomen
ten aanzien van een probleem, zoals een herindeling of een provinciaal omgevingsplan,
dat in de gemeente speelt waar het referendum wordt gehouden. Er is niet veel
fantasie voor nodig zich de verwikkelingen voor te stellen waarin zo'n kandidaat
zichzelf kan terugvinden, zeker nadat de kandidaat ook nog eens verslagen
is nadat deze de nek had uitgestoken en terugkeert naar de collegae die natuurlijk
"not amused" zullen zijn. Dat geldt ook in een wat ander verband voor verslagen
referendumkandidaten die burgemeester zijn in een andere gemeente en met hangende
pootjes terugkeren op dat oude nest. Anders gezegd, onze fractie meent evenals
die van de VVD bij de schriftelijke voorbereiding, dat het gevaar bepaald
niet denkbeeldig is dat burgemeestersrekrutering meer gelokaliseerd wordt
en zich misschien zelfs hier en daar ontwikkelt tot een closed shop. Dat zou
jammer zijn omdat het rekruteringspotentieel voor burgemeesters dan nogal
wat kleiner wordt. Dit zijn bijkomende argumenten, het zij herhaald. Hoofdbezwaar
blijft de introductie van een pseudo-verkiezing in een stelsel dat niet is
gebaseerd op de notie van een presidentiële burgemeester.Het zal helder zijn wat wij tegen dit wetsvoorstel hebben. Het is geboren
uit politieke noodzaak en vertoont daarvan grove sporen. Het zendt verschillende
signalen uit die ook nog eens sterk verschillend worden geïnterpreteerd.
Het introduceert het Fremdkörper van een pseudo-verkiezing tussen twee
door de raad genomineerde burgemeesterskandidaten en het ontbeert mede daardoor
een duidelijk referentiekader hoe lokaal bestuur uiteindelijk behoort te zijn
ingericht. Ik heb bovenal de opstelling van het CDA met betrekking tot het
burgemeestersambt gegeven en onze keuze daarop gebaseerd voor de kroonbenoeming
die nooit kan worden gereduceerd tot het afstempelen van aanbevelingen.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Ik heb met belangstelling het betoog van de heer Dölle
over het burgemeestersreferendum gevolgd. Ik verbaas mij evenwel over zijn
opmerking over de enkelvoudige aanbeveling en de stempelmachine van de Kroon,
omdat de CDA-fractie in de Tweede Kamer op de lijn zat van PvdA en GroenLinks
om die enkelvoudige aanbeveling in een amendement vast te leggen. Daarnaast
geeft de heer Dölle eigenlijk geen enkel argument waarom het niet zou
kunnen. Hij kan in ieder geval niet de Grondwet als argument aanvoeren, want
daarin wordt niet de eis gesteld dat de Kroon bij benoeming zou moeten kiezen
uit verschillende kandidaten. Ik vind de argumentatie dus nogal zwak.De heer Dölle (CDA):Die argumentatie moet u vinden in het feit dat wij vrezen dat een enkelvoudige
aanbeveling zonder ruimte ons feitelijk brengt vlakbij de burgemeester als
eerste wethouder, hetgeen strijdt met het beeld van de burgemeester in het
bestaande Nederlandse stelsel waaraan wij de voorkeur geven.De heer Platvoet (GroenLinks):Dus de angst zit niet in het feit dat het een wellicht te gebrekkige kwaliteit
zou kunnen opleveren van degene die op de enkelvoudige aanbeveling staat?De heer Dölle (CDA):Dat argument heb ik niet gebruikt.De heer Van Thijn (PvdA):Maar u gebruikt ook niet het argument van eventuele ongrondwettigheid.De heer Dölle (CDA):Tot op heden niet. Ik heb een vraag aan de minister gesteld.De heer Van Thijn (PvdA):Dan neem ik daar kennis van.De heer Dölle (CDA):Ik heb de minister gevraagd of wij het goed begrepen hebben dat_De heer Van Thijn (PvdA):Maar u kent het antwoord, want u bent samen met de heer Elzinga de auteur
van het handboek inzake het gemeenterecht. U hanteert genoemd bezwaar niet
en daar neem ik kennis van.De heer Dölle (CDA):Dat co-auteurschap leidt niet tot het vermogen om nu al te voorspellen...De heer Van Thijn (PvdA):Is dan een enkelvoudige aanbeveling beter?De voorzitter:Ik wijs de heer Van Thijn erop dat als hij iemand interrumpeert, hij diegene
wel vervolgens moet laten uitspreken, want het gaat toch om het verkrijgen
van informatie.De heer Van Thijn (PvdA):Ik mag de voorzitter erop wijzen, dat ik daarmee bekend ben.De voorzitter:En dat u er dus ook naar moet leven.De heer Dölle (CDA):Dat laat ik graag over aan zulke ervaren mensen. Zoals gezegd, hebben
wij de regering gevraagd of het nu voorgestelde betekent dat, indien er geen
zwaarwegende argumenten zijn gecombineerd met het feit dat er een eenstemmige
gemeenteraad is, men zich daaraan zal conformeren. Voorzitter. Dit wetsvoorstel brengt ons op zompige gronden en is bovendien
ook te vroeg. Binnenkort wordt overigens al voor de tweede maal binnen één
decennium in het wetsvoorstel dualisering een structurele reorganisatie van
het gemeenterecht op de agenda gezet. Het meeste daarvan zal het Staatsblad
wel halen. Dat geldt zeker voor de bepalingen die de heteronomie of de eigenstandigheid
van de burgemeester tegenover raad en college licht versterken alsmede zijn
niet-politiek ingekleurde procesbewakingsrol. De regering verwacht er veel
van. Het bevreemdde daarom dat zij niet eerst afwacht of de dualisering het
verhoopte effect sorteert. Is dat niet zo, dan zal zeker in het geval dat
blijkt dat het college van B en W verzwakt uit de dualisering naar voren komt,
de behoefte ontstaan, de rol van de burgemeester opnieuw te definiëren
in een opnieuw zwaar, zeg maar Elzinga II, gereorganiseerd gemeenterecht.
Het kan ook zijn dat andere parameters daartoe dwingen, zoals de voortzettende
tendens dat politiek niet langer langs beginselen en partijen maar vooral
rond personen haar legitimatie zoekt, ook wel wat slordig "veramerikanisering"
genoemd. De sterke neiging tot digitalisering van het politieke spectrum in
twee grote partijen of blokken van partijen kan in die richting werken evenals
Europese middelpunt zoekende krachten blijven inwerken op de specifiek Nederlandse
bestuurscultuur. Ook in christen-democratische kring zijn er dan waarschijnlijk
mensen die de gekozen burgemeester alsdan niet langer willen uitsluiten, maar
dat debat schiet langs dit wetsvoorstel heen.Tot slot nog een vraag die is overgebleven na de uitgebreide schriftelijke
voorbereiding die naar onze opvatting vrij vruchtbaar is geweest, omdat talrijke
zaken mede ook naar aanleiding van vragen onzerzijds zijn toegespitst, verhelderd,
genuanceerd en soms ook anders zijn beoordeeld tijdens dit debat op papier.
De commissaris van de Koning is naar de opvatting van de regering duidelijk
meer rijksorgaan dan de burgemeester. Om die reden wordt geen referendum nodig
geoordeeld. Die conclusie delen we uiteraard, maar nog niet direct de redengeving.
Wordt juist door dit wetsvoorstel de rijkstaak van de commissaris, namelijk
het voorbereiden van burgemeestersbenoemingen, niet aanzienlijk in gewicht
teruggebracht? En betekent dat dan niet dat de impact van het takenpakket
dat de commissaris als rijksorgaan bezit en is gereflecteerd in de ambtsinstructie,
behoorlijk daalt? Rechtvaardigt dit nog dat er hier een kwalitatief doorslaggevend
verschil wordt gemaakt tussen de aanstellingswijze van de burgemeester en
die van de commissaris? Waarom bij de eerste wel en bij de tweede geen referendabele
conceptaanbeveling? Wij wachten de antwoorden met belangstelling af.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. GroenLinks kan niet erg enthousiast zijn over dit wetsvoorstel.
Hoewel wij ons bewust zijn van de moeizame lijdensweg die voorstellen met
betrekking tot staatkundige vernieuwing in Nederland welhaast per definitie
lijken te moeten afleggen, en elke stapje voorwaarts goudomrand in de annalen
bijgezet zou moeten worden, constateren wij bij deze wetswijziging dat het
predikaat "gemiste kans" op zijn plaats is. Er is géén sprake
van een door de gemeenteraad gekozen burgemeester, noch van een afgezwakte
vorm hiervan: de raad draagt één kandidaat ter benoeming voor.
Evenmin is er sprake van een door de bevolking gekozen burgemeester. De kroonbenoeming
wordt vooralsnog gehandhaafd, terwijl er geen enkel democratisch of zakelijk
argument valt te bedenken waarom dit 19de-eeuwse anachronisme in stand zou
moeten blijven. Wat er nu ligt, is een door coalitiepolitiek opgelegde compromistekst
die door velen al van minder vleiende, culinaire predikaten is voorzien zoals
"vlees noch vis" en "hutspot".Vervolgens wil ik iets zeggen over het in onze ogen wat onsamenhangende
wetgevingstraject. De positie en ook de benoemingswijze van de burgemeester
kunnen niet los gezien worden van die van gemeenteraad en college. Toch kent
de besluitvorming waarmee wij de komende periode worden geconfronteerd verschillende
trajecten. Het rapport van de commissie-Elzinga over dualisering van het gemeentelijk
bestel kent in ieder geval twee wetstrajecten, te weten wethouders van
buiten en een nieuwe verdeling van bevoegdheden en taken tussen raad en college,
waarvan de eerste pas onlangs in de Tweede Kamer is gestart. Daarnaast is
er nog het uit de Grondwet halen van de kroonbenoeming van de burgemeester,
waarvan na een valse start die tot de Eerste Kamer duurde, een tweede variant
in stelling is gebracht die onlangs de horde van de Tweede Kamer heeft genomen.
Kortom, een nogal rommelig en zo op het oog onsamenhangend wetgevingstraject
met betrekking tot een zeer kostbaar goed dat onze democratie heeft, de gemeente,
waarbij natuurlijk ook nog moet worden afgewacht welke voorstellen en in welke
vorm de Tweede en de Eerste Kamer zullen halen. De staatkundige behoudzucht
die de Eerste Kamer zo kenmerkt, is bekend. GroenLinks zou overigens minder
moeite hebben met deze staatkundige behoudzucht als ze wordt ingegeven door
het motief dat de positie van de direct gekozen volksvertegenwoordiging, dan
wel van de kiezersinvloed zelve, door deze of gene wetsvoorstellen wordt afgezwakt.
Dit zijn voor GroenLinks twee belangrijke criteria voor de beoordeling van
wetsvoorstellen die de wijziging van de staatkundige inrichting van ons land
beogen.Is de burgemeester nu een zetbaas van de Kroon, een zelfstandig opererend
bestuursorgaan, het levende symbool van de gemeente, manager en coördinator
van raad en college waar politieke scheidslijnen vaak overheersen of is hij
de eerstverantwoordelijke voor alles wat fout gaat? In de 19de eeuw, met ruim
1000 verschillende, meest plattelandsgemeenten in geïsoleerde posities
met de burgemeester als enige gemeentebestuurder die ook daadwerkelijk met
besturen bezig was in een nachtwakersstaat, had die zetbaas van de Kroon wellicht
nog een functie. Maar anno 2001 Ieven we in een open, gedemocratiseerde informatiemaatschappij
met fijnmazige wet- en regelgeving en mondige burgers. Het idee dat de door
de Kroon benoemde burgemeester nog een aan die kroonbenoeming ontleende eigen
positie heeft, is vrij bizar. Met het alweer enige jaren geleden verdwijnen
van de eis, dat de burgemeester in zijn ambtswoning altijd een bed beschikbaar
moet hebben voor de commissaris van de Koning of de Koning zelve is ook de
kroonbenoeming ontluisterd. Het is niet voor niets dat in de Grondwet de burgemeester
alleen nog als orgaan van de gemeente wordt genoemd.Is de burgemeester een zelfstandig bestuursorgaan? Inderdaad kent de burgemeester
een aantal taken en bevoegdheden, die in de sfeer van veiligheid en openbare
orde liggen. Enerzijds zijn die taken en bevoegdheden voor een deel weggecentraliseerd –
denk aan de politie – anderzijds worden die taken en bevoegdheden uitgeoefend
binnen het sanctionerend raamwerk van de gemeentepolitiek. De burgemeester
is voor GroenLinks vooral een politiek-bestuurlijke manager en coördinator,
evenals een bewaker van de kwaliteit van de gemeentelijke democratie. Hij
of zij heeft dus vooral een functie ten behoeve van die gemeentelijke democratie.
Een verkiezing op dat niveau ligt dan ook voor de hand.In de memorie van toelichting lees ik dat voor de regering de kern van
de kroonbenoeming is dat niet getornd kan worden aan het uitgangspunt dat
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties er voor moet kunnen
instaan dat de gemeenten over kwalitatief goede burgemeesters kunnen beschikken.
Als je de reeks burgemeestersschandalen van de laatste jaren in ogenschouw
neemt, is dat toch geen automatisme. Het is een ongefundeerd wantrouwen tegen
democratische instellingen zoals de gemeenteraad, alsof deze zelf niet in
staat zouden zijn de burgemeester te kiezen. Het vasthouden aan het recht
van de kroonbenoeming is een vreemde eend in de Europese bijt. Niet voor niets
werd Nederland enkele jaren geleden getrakteerd op een onderzoekscommissie
van de Raad van Europa, omdat in strijd met het Europese Verdrag van lokaal
zelfbestuur de burgemeester niet door de raad of door de bevolking wordt gekozen.
Nu werd in het rapport dat deze commissie uitbracht ook gewag gemaakt van
discussies in Nederland en voortschrijdend inzicht, onder andere tot uitdrukking
komend in wetsvoorstellen, zoals de deconstitutionalisering van de burgemeester.
Terecht stond dit voornemen in het regeerakkoord. Blijkbaar hecht de regering
daar toch niet zo aan als de memorie van antwoord doet vermoeden. Dus daar
knijpt nogal wat. Een verandering in de wet betreft het doen van een aanbeveling
van twee, en als het gemotiveerd kan worden, van één persoon
direct aan de minister zonder tussenkomst van de commissaris der Koningin.
Het uit de procedure verwijderen van de commissaris van de Koningin vinden
wij een hele vooruitgang. Te vaak is het voorgekomen dat de commissaris van
de Koningin een eigen lijn volgde, afweek van het advies van de vertrouwenscommissie
uit de gemeenteraad en, ook niet onbelangrijk, een vertragende factor vormde
in de procedure waardoor de spanning bij sommigen zo hoog opliep dat lekken
niet kon worden voorkomen.De positie van de raad blijft echter ook in dit wetsvoorstel zwak omdat
er, gemotiveerde uitzonderingen daargelaten, een aanbeveling van twee namen
moet komen. Waarom niet van één persoon, de zogenaamde enkelvoudige
aanbeveling? Zo uniek is dat niet. Voorzitters van waterschappen, maar ook
ministers en staatssecretarissen worden via een enkelvoudige aanbeveling benoemd.
Dat de enkelvoudige aanbeveling op gespannen voet zou staan met de Grondwet
vind ik een vreemde constatering. Die constatering wordt met name vanuit de
VVD-fractie nogal gevoed. Artikel 43 van de Grondwet luidt: "De minister-president
en de overige ministers worden bij koninklijk besluit benoemd en ontslagen."
Artikel 131 luidt: "De commissaris van de Koning en de burgemeester worden
bij koninklijk besluit benoemd." Ik heb de preambule van het regeerakkoord
er voor de zekerheid nog even op nageslagen, maar bij de lijst van kandidaten
voor ministers en staatssecretarissen stond achter elke post maar één
naam. De Kroon is dus echt een machine die in dit geval, staatssecretarissen
meegeteld, in korte tijd 29 keer heeft gestempeld. Waarom de Grondwet in het
geding zou zijn als de Kroon de aanbeveling van één kandidaat-burgemeester
krijgt voorgeschoteld is mij derhalve een groot raadsel. Tot nu toe is de
minister tekortgeschoten in een genoegzame verdediging van dit punt.De heer Dölle (CDA):Het gaat hier wel om de nationale overheid die een aanbeveling krijgt
van een andere overheid die tot voor kort nog lagere overheid
werd genoemd. Dat maakt toch wel enig verschil.De heer Platvoet (GroenLinks):Gisteren hebben wij ook een debat gehad over de letter en de geest van
de Grondwet. Als je naar de letter kijkt, is het niet staande te houden dat
een enkelvoudige benoeming in strijd is met de Grondwet.Voorzitter. Voor de GroenLinks-fractie is de reële mogelijkheid van
een enkelvoudige aanbeveling erg belangrijk, want die komt het dichtst in
de buurt van de aanstellingswijze die wij wensen: de gemeenteraad kiest de
burgemeester. Hoe beoordeelt de minister overigens de toekomst van de openbare
aanbeveling van twee personen in het licht van de verwachting dat kandidaten
er geen behoefte aan hebben om op de tweede plaats te staan op een openbare
aanbeveling en zich derhalve terugtrekken? Daarna moet de raad toch volstaan
met een enkelvoudige aanbeveling.De raad kan gemotiveerd ook met een enkelvoudige aanbeveling komen. Op
grond van welke criteria wordt de motivering van een gemeenteraad, waarin
wordt verantwoord waarom men tot een enkelvoudige aanbeveling is gekomen,
door de minister getoetst? Is het zich terugtrekken van de tweede kandidaat
een goede reden? Is het slechts één kandidaat willen aanbevelen
omdat het de enige is die voldoet aan het profiel dat de raad heeft opgesteld
een goede reden? Is eensgezindheid in de raad over nummer één,
maar verdeeldheid over nummer twee een reden? Bij de tweevoudige aanbeveling
is de opvatting van de minister van groot belang. Ondanks het gestelde in
de wet dat de minister in beginsel de aanbeveling volgt, kunnen er voor de
minister zwaarwegende gronden zijn om daarvan af te wijken. In de memorie
van toelichting wordt een heel stel genoemd: politieke spreiding, positie
van vrouwen, loopbaanbeleid, uit de boot gevallen burgemeesters bij een herindeling,
burgemeesters met wachtgeld, onvoldoende capaciteit of twijfels aan integriteit.
Bij sommige, met name de laatste twee, gronden kan ik mij iets voorstellen,
maar het waarborgen van kwaliteit kan wel eens op gespannen voet staan met
de politieke spreiding of het loopbaanbeleid. Op grond van welke gegevens
oordeelt de minister trouwens over deze aanbeveling van twee personen? Praat
hij met beide kandidaten? Speelt de opvatting van de commissaris van de Koningin
toch een rol? Zo ja, hoe komt de minister deze opvatting dan te weten? De
"scharrelruimte van de minister", zoals Elzinga het noemde, lijkt derhalve
erg groot, zelfs te groot. Ik begrijp dat het een haast onmogelijke vraag
is, maar ik hoop toch dat de minister deze scharrelruimte wat wil inperken.Met de mogelijkheid van het raadplegend referendum over twee kandidaten
heeft de GroenLinks-fractie zeer grote moeite. Wij zijn natuurlijk voorstander
van een correctief referendum over zaken die inhoudelijk van groot politiek
belang zijn. Hier gaat het om een raadplegend referendum over twee personen,
van wie er één burgemeester wordt, die in de uitoefening van
zijn of haar functie weinig politieke inhoud kan stoppen. Moet er bij een
referendum tussen twee personen die een ambt als burgemeester begeren niet
ook iets te kiezen zijn? Veronderstelt dat niet een duidelijk, zwaar, politiek-bestuurlijk
takenpakket voor de burgemeester? Die invulling van het burgemeestersambt
wordt terecht niet gewijzigd. Als niet-gekozen gemeentebestuurder heeft hij/zij
in zeer veel gevallen een licht inhoudelijk takenpakket, maar zijn de andere
rollen, manager en coördinator, pittig genoeg. Ik ben er geen voorstander
van om een burgemeester een zwaardere portefeuille te geven omdat dit het
risico meebrengt dat er verschillende met elkaar concurrerende machtscentra
in de gemeentepolitiek ontstaan. Ik vind dat de feitelijke macht bij de direct
gekozen volksvertegenwoordigers moet liggen. De gemeenteraad is pluriform
samengesteld en die pluriformiteit is per definitie niet aanwezig in de persoon
van één sterke burgemeester.Het referendum is bedoeld om de bevolking direct een stem te geven bij
belangrijke politieke beslissingen en zo de veronderstelde kloof te verkleinen.
Het effect van dit raadplegend referendum zou daar wel eens contrair aan kunnen
zijn. Wil de minister een campagne tussen kandidaten die loze beloftes doen,
omdat niet zij beslissen over relevante zaken, maar de gemeenteraad? Wil de
minister een politieke cultuur waarin cliëntalisme belangrijk wordt:
stemmen in ruil voor persoonlijk getinte beloftes, een cultuur die in sommige
Zuid-Europese landen hardnekkig stand houdt? Wat gebeurt er als een gemeenteraad
bewust een sterke en zwakke figuur naar voren schuift in zo'n referendum om
zo sterker te staan bij de minister? Twee sterke figuren geven een verdeelde
uitslag en dat vergroot weer de ruimte van de minister. Kortom, de fractie
van GroenLinks ziet weinig tot niets in dit raadplegend referendum en het
liefst zouden wij dit onderdeel dan ook geschrapt zien. Ik had niet gedacht
dat het ooit zo ver zou komen, maar ik ben het in dit opzicht geheel eens
met het Nederlands genootschap van burgemeesters dat in een brief over dit
onderwerp rept van een "fopspeen".Onwerkbaar is de regeling in de wet dat de stukken aan de raad van de
vertrouwenscommissie en van de raad aan de minister geheim zijn, terwijl de
raad wel in het openbaar moet vergaderen om de aanbeveling vast te stellen.
Als dat een zinvolle en voor buitenstaanders begrijpelijke raadsvergadering
moet zijn, moeten de stukken die eraan ten grondslag liggen openbaar zijn.
De minister antwoordt hierop dat ter wille van de privacy de namen van sollicitanten
niet bekend mogen worden. Als het gaat om de tweede plaats van de aanbeveling
merkt de minister op dat het tijd wordt dat er een open cultuur in Nederland
ontstaat met betrekking tot de vervulling van burgemeestersvacatures en dat
het geen schande is om tweede te staan. Is het dan wel een schande dat het
bekend wordt dat je gesolliciteerd hebt? Het punt is dat een echt debat in
de gemeenteraad niet kan plaatsvinden als de onderliggende stukken geheim
zijn. Het zou ook het werk van vertrouwenscommissies aanmerkelijk relaxter
maken als er niet zo'n zware druk op geheimhouding van namen lag, want de
kramp die ontstaat na lekken is toch niet om aan te zien. De regels die binnenkamers
worden opgelegd aan leden van vertrouwenscommissies zijn soms lachwekkend.
Zo kwam mij ter ore dat leden van de Haagse vertrouwenscommissie een zwijgplicht
van 75 jaar kregen opgelegd! Dat is langer dan de archiefwetten van het Kremlin
en het Capitool bij elkaar. Dat is een belachelijke inperking. In onze opvatting blijven de voorstellen in deze wet die de positie van
de raad in de benoemingsprocedure versterken toch vrij marginaal. Ik zal niet
ontkennen dat er wel een lichte vooruitgang is ten opzichte van de huidige
situatie, maar wij vinden het toch een armzalig sluitstuk op een al decennia
slepende discussie en een zeer teleurstellende vertaling van het rapport "De
burgemeester ontketend" uit 1993, waarin duidelijk de voorkeur werd uitgesproken
voor een door de raad gekozen burgemeester. Ook ik wacht met belangstelling
op de reactie van de minister.De heer Van Thijn (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Ik zal beginnen met een kort reisverslag uit mijn
Amsterdamse tijd. In het najaar van 1986 bracht een uiteraard zeer functionele
reis mij in de stad New York, waar ik ontvangen werd door de toen al legendarische
burgemeester, Ed Koch. Hij was net aan zijn derde termijn begonnen nadat hij
bij de verkiezingen met een overweldigende meerderheid was herkozen. Hij kreeg
rond de 80% van de stemmen. Hij viel meteen met de deur in huis: "How big
is your majority?" Ik was verbouwereerd, maar aarzelde geen moment en zei
dat mijn meerderheid groter was dan de zijne. Daarop zei hij dat het onmogelijk
was en hij vroeg mij hoe groot die dan wel was. Ik zei dat die 100% was, maar
ik voegde eraan toe dat ik een benoemde burgemeester was en dat ik maar één
kiezer had, de Koningin. Daarop zei hij dat hij altijd had gedacht dat Nederland
een democratie was. Ik heb hem toen uitgelegd wat de rol van de gemeenteraad
is. Ik zei dat er in de praktijk een soort recht van aanbeveling had gespeeld
en dat ik de gemeenteraad had beloofd dat ik mij zou gedragen als was ik gekozen.
Uiteindelijk werden wij grote vrienden.Wat ik hiermee wil aangeven, is dat wij ons goed moeten realiseren dat
het Nederlandse systeem een rariteit is. Nergens in de wereld komt een systeem
voor dat op groter onbegrip stuit. Het is obsoleet en, erger nog, onverdedigbaar.
Om het te kunnen verdedigen, moet je allerlei democratische verworvenheden
uitleggen die in feite niet bestaan en die in dit debat ook nog bestreden
worden. De heer Platvoet heeft al gewezen op de complicaties in Europa. Ik
weet dat in het Regionale comité meermalen serieuze discussies zijn
geweest over de vraag of de Nederlandse burgemeesters wel aan de stemmingen
aldaar zouden mogen deelnemen. Dat is een treurige zaak.De burgemeestersfunctie is ook een heel bedrieglijke functie. De burgemeester
is het gezicht van de gemeente – een boegbeeld zei de heer Dölle –
maar zonder feitelijke bevoegdheden. Achter zijn brede geketende schouders
gaat de bleke werkelijkheid schuil van de lokale politiek die zich goeddeels
aan de waarneming van de kiezers onttrekt. Uit onderzoeken in verschillende
grotere gemeenten – ik noem als voorbeeld het beroemde onderzoek van
prof. Tops, verricht mede ten behoeve van het zojuist door de heer Platvoet
geciteerde rapport De burgemeester ontketend – blijkt dat wethouders
door hun kiezers nauwelijks worden gekend, laat staan raadsleden. Wel is iedereen
bekend met de burgemeester. Dat is eigenlijk een grote leugen. Eigenlijk berust
de functie van de klassieke burgemeester zoals de heer Dölle die noemt,
op bluf en bedrieglijkheid Ik vind het adres van het Genootschap van burgemeesters
dat zich weert tegen een burgemeestersreferendum met als argument "hoe kun
je een referendum organiseren over een functie die eigenlijk inhoudelijk niks
voorstelt?" buitengewoon onthullend en onthutsend. Ik vind gewoon dat het
onze plicht is om aan deze situatie die misschien in de 18de eeuw en ook nog
een beetje in de 19de eeuw begrijpelijk was, in de 21ste eeuw een einde te
maken.Erger is dat achter die brede rug een crisis van de lokale democratie
schuilgaat zoals is gesignaleerd in het rapport van de commissie-Elzinga.
Politieke partijen verliezen snel aan draagvlak. De rekruteringsfunctie hapert.
Het bestel fragmentariseert. De opkomst neemt af. Vier-, vijf- of nog-meer-partijencoalities
behoren niet meer tot de uitzonderingen. De bestuurskracht van het lokale
bestuur neemt af op het moment dat de decentralisatie in dit land op een hoogtepunt
is. Terecht bepleiten Elzinga en de zijnen maatregelen om het lokaal bestuur
te revitaliseren. Welnu, die maatregelen komen uitvoerig aan de orde in het
kader van het wetsvoorstel Dualisering van het gemeentebestuur. Dat ziet er
beloftevol uit, alhoewel de Haagse praktijk met dualisme leert dat wij geen
overdreven verwachtingen moeten hebben. Een van de cruciale elementen daarin
is de versterking van de legitimatiegrond van de burgemeester die grotere
bevoegdheden moet krijgen om leiding te kunnen geven aan het lokale bestuur.
Dat element bespreken wij nu. Het lijkt welhaast een vicieuze cirkel, want
als wij spreken over democratisering wordt de vraag opgeworpen: wat moet je
democratiseren als die functie weinig inhoudt? Als die functie meer gaat inhouden
zoals ook in het wetsvoorstel Dualisering van het gemeentebestuur wordt voorgesteld,
dan moet serieus worden nagedacht over de legitimatiegrond van een belangrijker
wordende functionaris. Eigenstandig noemt de commissie-Elzinga dat met een
lelijk woord, maar de strekking ervan onderschrijf ik. Nu krijgt de gemeenteraad
een recht van aanbeveling, geen recht van voordracht. En nu komt er een mogelijkheid
tot het houden van een burgemeestersreferendum. Hierop zal ik later in mijn
betoog ingaan.De heer Luijten (VVD):Ik denk dat ik een heel eind mee kan gaan met de analyse van de heer Van
Thijn dat er achter de brede rug van de burgemeester een hoop dingen schuilgaan
die onwenselijk zijn. Hij haalt Elzinga aan en die pleit inderdaad voor dualisering.
In het wetsvoorstel staat dat de raad een aanbeveling mag doen. Staat dit
niet haaks op de dualisering die Elzinga voorstelt? Wordt het niet juist monisme
in plaats van dualisme?De heer Van Thijn (PvdA):Zoals in de stukkenwisseling tot uitdrukking is gekomen en in de diverse
rapporten staat, is een 100% dualisering of een 100% monisme niet denkbaar.
Als de burgemeester in dat gedualiseerde bestel een eigenstandige functie
krijgt, betekent dat niet dat hij niet een sterkere legitimatie vanuit de
gemeenteraad zou kunnen krijgen. Hij kan toch niet uit de lucht komen vallen?
Je zou hem natuurlijk rechtstreeks kiezen, maar daar bent u ook geen voorstander
van.De heer Luijten (VVD):U zegt dat het twee aspecten heeft: monisme en dualisme, maar bij uitvoering
van het voorstel zoals dat nu voorligt, krijg je in relatie
met het rapport-Elzinga een heel moeilijke positie voor de burgemeester. Enerzijds
is hij voorzitter van de gemeenteraad en anderzijds is hij voorzitter van
de executieve en dus degene die met de voorstellen moet komen. Dat zijn toch
ook weer twee zielen in één borst. Dat werkt toch ook niet?
Ik begrijp niet waar u naartoe wilt en wat uw voorkeur is.De heer Van Thijn (PvdA):De minister-president komt toch ook niet uit de lucht vallen? De minister-president
kan aantreden nadat hij zich ervan heeft vergewist dat hij het vertrouwen
heeft van de Staten-Generaal.De heer Luijten (VVD):Ja, maar de minister-president zit niet de Tweede Kamer voor.De heer Van Thijn (PvdA):Dat zou ik hem ook niet aanraden. Het voorzitten van de gemeenteraad is
de minst belangrijke functie van de burgemeester. Het is een beetje hamertje
tik spelen. Je corrigeert dan een gemeenteraadslid dat de spreker niet laat
uitspreken en dergelijke. Dat is niet zo verschrikkelijk belangrijk als wij
het hebben over de eigenstandige functie van de burgemeester. Dat hij een
hamer heeft, maakt een burgemeester niet plotseling monist.Ik kom terug bij de lange weg die wij zijn gegaan. Eigenlijk is de burgemeestersdiscussie
in de jaren zestig in Amsterdam ontstaan naar aanleiding van de burgemeesterscrisis
die daar toen is uitgebroken. Ik herinner mij nog mijn eerste interpellatie
in 1965. Burgemeester Van Hall weigerde die interpellatie toe te staan en
de vragen te beantwoorden, omdat hij geen verantwoording verschuldigd was
aan de gemeenteraad. Toen is in 1969 de plicht tot verantwoording aan de gemeenteraad
in de Gemeentewet opgenomen. In 1972 kwam het recht op inspraak bij burgemeestersbenoemingen
in de vorm van de profielschets, maar nog heel vaagjes. In 1983 kwamen de
vertrouwenscommissies. In 1993 kwam de vertrouwensregel, voorgesteld in het
rapport De burgemeester ontketend en door alle deelnemende partijen onderschreven.
In dat rapport werd ook een unaniem pleidooi gehouden voor een recht van aanbeveling. Dat ligt nu op tafel, helaas in een wat gewrongen constructie. Ik kan
dat niet ontkennen. De heer Dölle sprak over drie zielen in één
borst. Ik zou zeggen: hoe meer zielen, hoe meer vreugde, zeker voor het CDA.
Mijn fractie vindt het jammer dat, omdat de deconstitutionalisering nog niet
heeft plaatsgevonden – de vraag daarnaar is al 155 jaar in dit huis
aan de orde; Thorbecke was al voor deconstitutionalisering van de burgemeestersbenoeming –
nu als argument wordt gehanteerd dat er wel eens een zekere spanning met de
Grondwet zou kunnen ontstaan als het recht van aanbeveling een enkelvoudig
karakter zou krijgen. Dat wordt overigens door menig staatsrechtman en -vrouw
in twijfel getrokken. Ik kan daarvoor woorden citeren van Elzinga zelf, van
Van der Berg, van Jurgens en, sinds vanmorgen ook van prof. Dölle.De heer Dölle (CDA):Dat laatste zou ik niet doen. Ik zou wel graag aanschuiven bij dit illustere
trio van sociaal-democraten, maar dit gaat te ver. Een enkelvoudige aanbeveling
kan volgens ons zeer zeker in strijd komen met het grondwettelijke benoemingsbeleid.
Wij wachten op de argumentatie van de regering over omstandigheden om daarvan
af te wijken. U mag mij dus niet zomaar aan dat rijtje toevoegen.De heer Van Thijn (PvdA):Nee, maar u kunt ook zonder dat u die argumenten kent het verschil zien
tussen een voordracht en een aanbeveling. Elke aanbeveling, of die nu enkelvoudig
is of meervoudig, is niet bindend. Een voordracht is bindend. Ik onderschrijf
dat die in strijd zou komen met het huidige grondwetsartikel. Dat betreur
ik, omdat dat artikel allang geëlimineerd had moeten zijn, maar dat is
nu eenmaal niet gebeurd. De Grondwet verdient respect, ook al zijn sommige
artikelen niet ons lievelingsartikel. Wij vinden het jammer dat de minister
in onze ogen te veel armslag behoudt om de aanbeveling niet te volgen, maar
het is niet anders. In de schriftelijke behandeling hebben wij erop gewezen,
dat de genoemde criteria willekeurig zijn, onhelder en niet consistent, maar
ik heb alle begrip voor het feit dat de minister eenvoudigweg niet verder
kan gaan gelet op de Grondwet en datgene wat de Tweede Kamer wil. Dat begrip
slaat evenwel om in onbegrip als coalitiegenoot VVD dan nog blijft vinden
dat aan het benoemingsrecht van de Kroon geweld wordt aangedaan. Op die manier
wordt de Grondwet zo onwelwillend uitgelegd dat zij bijna fungeert als een
vestingwal om elke verandering bij voorbaat in de kiem te smoren.Naar mijn stellige overtuiging is die spanning er niet. De heer Platvoet
heeft daarvoor trouwens al een aantal argumenten genoemd. In de Grondwet staat
dat de benoeming geschiedt bij koninklijk besluit. Dat blijft zo, ook als
er sprake is van een enkelvoudige aanbeveling. Alleen in geval van zwaarwichtige
redenen heeft de minister het recht niet tot benoeming over te gaan. In sommige
bijzondere gevallen, bijvoorbeeld bij een gemeentelijke herindeling, kan er
ingevolge het amendement-De Cloe dat aan de overzijde van het Binnenhof is
medeondertekend door de VVD, sprake zijn van een enkelvoudige aanbeveling.
Het is misschien goed om één keer letterlijk te citeren uit
het rapport van een op dit punt unanieme commissie-Elzinga. Op pagina 411
staat: Een recht van aanbeveling van de raad acht de commissie met de commissie-Biesheuvel,
met de Raad van State en met de regering wel verenigbaar met de Grondwet omdat
de Kroon niet gebonden is aan een aanbeveling en daarvan kan afwijken op grond
van zwaarwegende belangen. Dit geldt zowel voor een meervoudige als een enkelvoudige
aanbeveling.Voorzitter. Ik ben blij dat de heer Luijten zijn conceptspeech van tevoren
heeft uitgereikt. In de Volkskrant beklaagt de heer Luijten zich over het
feit dat het wetsvoorstel toch voor tweeërlei uitleg vatbaar is. Hij
wijst erop dat na de behandeling van het wetsvoorstel de heer De Cloe, bij
dit onderwerp de woordvoerder van de Partij van de Arbeid aan de overzijde
van het Binnenhof, zou hebben gezegd dat er in de praktijk vrijwel altijd
sprake zal zijn van een enkelvoudige aanbeveling, omdat nummer 2 zich zal,
terugtrekken. Ik heb dat heel goed gelezen. Ik heb de heer De Cloe uiteraard
even gebeld. Er staat dat hij spreekt van een verwachting. Persoonlijk vind
ik dat nogal speculatief. Ik kan mij ook het omgekeerde voorstellen. Ik wil
mij dat ook voorstellen. Om een paar redenen denk ik dat nummer
2 zich in de meeste gevallen niet zal terugtrekken. De eerste reden is dat
het geen schande is om als tweede uit de bus te komen. Als ik deze zaal rondkijk,
zie ik verschillende collega's die dat wel eens is overkomen. Het vergroot
gewoon de kansen voor een volgende keer. De tweede reden is dat het niet fraai
is als je gaat voor een publiek ambt en je zegt tegen de sollicitatiecommissie:
u moet goed weten dat ik alleen maar beschikbaar ben voor de eerste plaats;
anders trek ik mij terug. Ik denk dat dit getuigt van een slechte mentaliteit
en dat het niet erg bevorderlijk is voor de carrière van de ambitieuze
sollicitant dat hij te boek zal staan als een wegloper. Belangrijker is dat
in deze systematiek de vertrouwenscommissie zou moeten vragen vanaf het eerste
moment of de kandidaat bereid is de gifbeker tot de bodem leeg te drinken,
want ook de kandidaat zal moeten respecteren wat in de wet staat. In deze
systematiek is afgesproken dat al op het moment dat de profielschets wordt
opgesteld de raad moet beslissen of hij de kiezers gaat raadplegen. Dus elke
sollicitant is van het begin af aan ervan op de hoogte dat het een lange en
ingewikkelde weg kan worden. Voor het argument van de hangende pootjes heb
ik helemaal geen begrip. Ook zittende burgemeesters en de gemeenteraden aan
het hoofd waarvan zij staan, moeten er begrip voor hebben dat in dit land
de burgemeesterspositie eindig is en dat kan men kan solliciteren naar een
andere functie.Over grondwettigheid gesproken, mijnheer de voorzitter. Ik begreep ook
uit de Volkskrant dat de heer Luijten straks een novelle gaat eisen, waarmee
het vermeende lek in de wet wordt gerepareerd en de grondwettigheid wordt
gewaarborgd. Ik vond dat een nogal komische aankondiging. Als er iets in strijd
is met de Grondwet – en de heer Luijten spreekt over respect voor de
Grondwet – is het wel het vragen om een novelle. Daarmee wordt de minister
gevraagd mee te werken aan een verkapt recht van amendement van de Eerste
Kamer.De heer Luijten (VVD):Ik heb niet in de Volkskrant gezegd dat ik zou vragen om een novelle_De heer Van Thijn (PvdA):Nee, u zou het eisen.De heer Luijten (VVD):Helemaal niet. De journalist heeft mij gevraagd: wat kan er dan gebeuren?
Dan zijn er een paar instrumenten, zoals novelles en richtlijnen. Een novelle
is iets heel normaals. Het betreft een wetswijziging die via de Tweede Kamer
hier komt. Ik snap niet wat daar ongrondwettelijk aan zou zijn. Maar ik kan
het niet eisen. Het is aan de minister om op onze bezwaren wel of niet in
te gaan.De heer Van Thijn (PvdA):U kent het verschil tussen een technische novelle en een inhoudelijke
novelle. Een inhoudelijke novelle betekent een recht van amendement voor de
Eerste Kamer. Daar zullen sommigen niet tegen zijn, maar wij moeten ons opstellen
conform de Grondwet. Uw inzet moet zijn de verdediging van de Grondwet.De heer Luijten (VVD):Dat is mijn inzet ook. Als u op de internetsite van de Eerste Kamer kijkt,
ziet u een lange lijst van inhoudelijke novelles die dit huis inmiddels hebben
bereikt. Ik begrijp uw probleem dus niet met de Grondwet. Een novelle kan,
maar het is aan de regering of zij daarmee instemt. Ik kan een novelle niet
eisen.De heer Van Thijn (PvdA):Dus wat in de Volkskrant staat, namelijk dat u dit gaat eisen, is niet
juist?De heer Luijten (VVD):Ik zal de bezwaren die wij hebben straks te berde brengen en dan is het
aan de regering om daarop adequaat te reageren. Ik vertrouw dat de regering
toe. Ik zal haar niet voorschrijven hoe zij mij moet antwoorden.De heer Van Thijn (PvdA):Dat maakt het voor de regering een stuk simpeler. Ik zag die novelle al
boven de markt hangen. Wij zien uw bijdrage aan dit debat met grote belangstelling
tegemoet.Mijnheer de voorzitter. Het burgemeestersreferendum is een interessante
noviteit. Ik zie best de complicaties. Die zijn er. Ik zie ook best dat het
vanwege die complicaties lang niet altijd zal worden toegepast, hoewel dat
ook speculatie is. Principieel is er wat mijn fractie betreft geen enkel bezwaar
tegen om die mogelijkheid te openen, al is het meer een volksraadpleging dan
een referendum. Het zal zeker kunnen bijdragen aan de zo broodnodige revitalisering
van de gemeentepolitiek. Ik kan niet inzien dat de campagne nergens over zou
gaan. Wij streven ernaar – ik ben het wat dit betreft helemaal met de
heer Dölle eens – dat de burgemeesterspositie in tact blijft. Ik
voel weinig voor een burgemeester als eerste wethouder. Een burgemeester is
een teamleider en zijn positie als teamleider en coördinator, artikel
53a van de dualiseringwet, wordt versterkt met bijvoorbeeld de introductie
van een agenderingsbevoegdheid. Ik kan niet inzien waarom beoogde teamleiders
niet met elkaar in debat zouden kunnen gaan over de wijze waarop zij in de
komende vier jaar denken leiding te geven aan het gemeentelijk bestel zonder
allerlei standpunten in te nemen over bijvoorbeeld bestemmingsplannen, tippelzones
en openingstijden van horecabedrijven.De heer Dölle (CDA):Ik denk dat aspirant-teamleiders wellicht met elkaar in debat kunnen gaan,
maar ik kan mij de gezichtsuitdrukking ongeveer voorstellen van de mensen
in de zaal, de mensen die naar de lokale tv kijken en de mensen die het advertentieblad
lezen. U weet welke discongruentie er bestaat tussen het beeld van de burgemeester
en zijn bevoegdheden. De kiezers die meedoen aan zo'n referendum willen –
ik neem als voorbeeld maar mijn eigen stad, Groningen – weten wat de
burgemeester vindt van het nieuwe stadion, die garage in de binnenstad, de
nieuwe sluitingstijden en de OZB. Hij kan wel zeggen dat zijn teamopvatting
ongeveer dit is en dat hij van plan is zus of zo te doen, maar ik denk dat
dit niet goed werkt.De heer Van Thijn (PvdA):In uw stad, een echte wethoudersstad, mag de burgemeester dat niet allemaal
zeggen. Dit wetsvoorstel is juist ingediend om de burgemeester meer gezicht,
meer profiel, meer inhoudelijke bevoegdheden en meer mogelijkheden voor teamleiderschap
en coördinatie te geven. Zo langzamerhand denk ik dat het vocabulaire
van de burgemeester gelijke tred zal houden met die bevoegdheden. Ik ben daar
niet bang voor.Ik wil nog zeggen – het kwam al zijdelings ter sprake – dat
mijn fractie sterk hecht aan de burgemeester als teamleider
en dat het zeer te betreuren zou zijn als voortaan als gevolg van deze wetgeving
kandidaten voornamelijk gerekruteerd worden uit de eigen kring. Zoals in het
rapport De burgemeester ontketend met zoveel worden is gezegd, hetgeen door
Elzinga is overgenomen, is het van groot belang dat de burgemeester van buiten
komt. De gedachte dat de burgemeester die geacht wordt boven of tussen de
partijen te staan als regel uit die partijen zelf gerekruteerd wordt en dat
misschien in de toekomst een breder beroep zou moeten worden gedaan op kandidaten
uit de civil society juist vanwege de noodzaak om de kwijnende lokale politiek
te revitaliseren, is in de schriftelijke gedachtewisseling niet bepaald door
de minister omarmd. Daarmee missen wij wellicht een unieke kans. Het feit
dat de burgemeesters boven de politiek staan, maar voornamelijk uit de politiek
gerekruteerd worden en dat het in het merendeel van de gevallen in de grote
gemeenten of oud-Kamerleden zijn of oud-wethouders doet de geloofwaardigheid
van dat ambt geen goed. Ik maak mij zorgen over de levenskansen voor de wethouders
van buiten, daar in gemeentelijke kring nu al gezegd wordt: daar zullen wij
bij wijze van zeer hoge uitzondering een beroep op doen. Het gaat er nu juist
om, de zieltogende lokale democratie kwaliteitsimpulsen van buiten te geven.
Zo draaien wij in kringetjes rond en brokkelt het draagvlak onder de lokale
politiek meer en meer af.Mijnheer de voorzitter. Wij zien met belangstelling de behandeling van
de wet inzake de dualisering tegemoet, maar wij vinden de gang van zaken rondom
een van de speerpunten voor een nieuw bestel, de burgemeester, weinig hoopgevend.
Het zal toch niet zo zijn dat een meerderheid van deze Kamer opnieuw de mogelijkheden
van bestuurlijke vernieuwing torpedeert? Daarmee zouden VVD en CDA een zware
verantwoordelijkheid voor het obsolete karakter van het lokale bestuurlijke
systeem in Nederland op zich nemen en zou de senaat haar reputatie waarmaken
uiteindelijk toch een bolwerk te zijn van bestuurlijk conservatisme.De heer Dölle (CDA):Met de opmerking dat wij beschermers zijn van een obsoleet stelsel, aangeklaagd
door diverse Europese landen, ben ik het uiteraard niet eens. Dat er sprake
is van een zieltogende lokale democratie is te vroeg gesproken. Er zijn duidelijke
commentaren, onder andere van Alders om maar eens iemand te noemen die veel
Europese ervaring heeft, waarin juist de loftrompet gestoken wordt over ons
stelsel. Ik ben het met u eens dat er ontbindingsverschijnselen zijn, maar
die zie je ook in landen als Engeland. In Londen is voor het eerst een burgemeester
gekozen, met een opkomstpercentage van 29. Daar heeft de gekozen burgemeester
niet de vitalisering gebracht die u hoopt. Als u het CDA afschildert als poortwachter
van een ruïne of iets dergelijks_De heer Van Thijn (PvdA):U maakt het erger en erger!De heer Dölle (CDA):Dat moet wel, want dan kan ik het verder van mij werpen. In elk geval
wil ik dit ver van mij werpen, ook vanuit de verantwoordelijkheid die wij
traditioneel voelen voor het lokale bestuur, waarmee wij als christen-democratie
nauwe banden hebben.De heer Luijten (VVD):Wij hebben het vandaag over de benoemingswijze van de burgemeester. Straks
zullen wij het hebben over dualisering naar aanleiding van het rapport van
de commissie-Elzinga. Ook daar heeft mijn partij standpunten over. Is het
niet beter te praten over wat voor een burgemeester je wil hebben dan dat
je het regelt via de benoemingswijze? Is de volgorde niet verkeerd als ik
uw logische gang van denken hier mag volgen?De heer Van Thijn (PvdA):Voor mensen die elke vernieuwing tegenhouden, is de volgorde een interessant
agendapunt. Als wij eerst de constitutionalisering hadden behandeld die vorig
jaar op de agenda stond, zou zijn gezegd: wij kunnen beter wachten op het
rapport van de commissie-Elzinga. Ik vind dat wij de zaken moeten behandelen
als zij zich aandienen. Dit is de kans om een heel klein stapje te zetten
in het slepende dossier van de democratisering van het burgemeestersambt in
dit land.De voorzitter:Ik wijs de Kamer op het volgende. Blijkens de sprekerslijst is er nog
een uur spreektijd voor de overige sprekers. Die spreektijd is te kort om
de eerste termijn van de Kamer af te wikkelen voor de Verenigde vergadering.
Bovendien is gebleken dat iedereen ruim de tijd neemt, in elk geval ruimer
dan men aanvankelijk had voorzien. Ik heb het idee dat in elk geval de heer
Ruers en wellicht ook de heer Luijten pas vanmiddag aan het woord kunnen komen
bij de hervatting van de vergadering. Het vergaderschema schuift dan gewoon
door.De heer Terlouw (D66):Mijnheer de voorzitter. Zoals bekend, worden in bijna alle landen met
een democratische staatsinrichting de burgemeesters rechtstreeks door de bevolking
gekozen. Europese organen begrijpen ons niet. De heer Dölle gaf net aan
dat dit misschien nog wel meevalt, maar ik ben het eens met wat de heren Van
Thijn van Platvoet hierover hebben gezegd. Ik heb zelf in het comité
van de regio's gezeten en ik kan beamen dat je met grote verwondering wordt
aangekeken als je moet bekennen dat je benoemd bent. Ze jagen je soms het
schaamrood naar de kaken, het valt moeilijk uit te leggen en soms wordt zelfs
gezegd dat je eigenlijk maar niet moet meedoen aan de beraadslagingen. Zo
heb ik dat ervaren.De voorzitter:Ik zie dat de heer Dölle wil interrumperen. Dit is echter een persoonlijke
ervaring, die zich niet leent voor een interruptie.De heer Terlouw (D66):Betekent dit dat al die landen in Europa en de rest van de wereld met
gekozen burgemeesters ook betere burgemeesters hebben dan Nederland? Nee,
dat hoeft het niet te betekenen. In elk geval hebben wij naar mijn waarneming
in Nederland een goed burgemeestersbestand en zou je dus kunnen zeggen dat
ons benoemingssysteem nog zo gek niet is. Waarom hecht D66 dan toch zo aan
de gekozen burgemeester? Daarvoor zijn vanmorgen argumenten genoemd door de
heer Platvoet en de heer Van Thijn. In het algemeen deel ik die argumenten.
Ik wil daaraan toevoegen dat de noodzaak om een burgemeester te kiezen groter
wordt. Dat heeft vooral te maken met onze opvattingen over de mondigheid,
over de emancipatie van de burger, die ook toeneemt.Er is veel veranderd in de laatste 50 jaar, zoals ik gisteren ook heb
gezegd. De gemiddelde Nederlander is welvarender geworden, beter opgeleid,
beter geïnformeerd en internationaler gericht. Hij heeft geleerd bezwaar
en beroep aan te tekenen, hij kent de weg naar de Raad van State en hij wordt
geacht een Europeaan te worden. Dat is de werkelijkheid. Zo'n burger moet
je ook in staat stellen zelf te bepalen wie hij wenst als burgemeester of
als commissaris van de Koning. Je moet hem zelfs in staat stellen daarbij
zijn eigen fouten te maken. Directe verkiezingen zijn de zuiverste manier
om tot een keus te komen. Het is absoluut niet een garantie voor het beste
resultaat. Zo zouden er bij de huidige krachtsverhoudingen, als wij een systeem
van gekozen burgemeesters zouden hebben, heel weinig D66-burgemeesters worden
gekozen. Dat is, zoals u begrijpt, in mijn ogen een bewijs van de stelling
dat je niet altijd het beste resultaat krijgt.Het huidige systeem is sterk verouderd. Weliswaar zijn er vertrouwenscommissies,
maar hoe vaak komt het niet voor, met name in grotere gemeenten of provincies,
dat een vertrouwenscommissie maar al te goed weet dat haar keuze toch uit
een bepaalde politieke partij moet komen? Intussen is, geloof ik, iedere in
het parlement vertegenwoordigde politieke partij aanhanger van de decentralisatiegedachte,
wil iedere partij de afstand tussen bestuur en burger verkleinen en hoor ik
nooit een politicus pleiten tegen emancipatie van de burger. De selectieprocedure
bij de benoeming van een nieuwe burgemeester is niet meer van deze tijd, zei
de vertrouwenscommissie van de gemeenteraad in Arnhem na de benoeming van
Pauline Krikke tot burgemeester van die stad, zo las ik in de krant. Volgens
datzelfde bericht zou CDA-fractievoorzitter J. Vierdag in Arnhem hebben gezegd
dat het beter is, als de gemeenteraad in alle openbaarheid de meest geschikte
kandidaat selecteert."Niet meer van deze tijd", maar dan is de vraag hoe je tot een andere
werkwijze komt. Wij debatteren vandaag over een wetsvoorstel dat bepaald niet
uitblinkt door elegantie. Als mijn partij het had mogen opstellen, had het
er anders uitgezien. Dat weet u allemaal. Het doet gekunsteld aan. Het draagt
sporen van compromissen. Het heeft het karakter van een overgangswet. Dat
valt allemaal niet te ontkennen, maar in onze ogen is het voorstel niet in
strijd met de Grondwet, is het voor enige tijd bruikbaar en is het een noodzakelijke
stap om te komen tot de meest democratische oplossing: de direct door de bevolking
gekozen burgemeester en commissaris. Ik zie verwantschap met evolutieprocessen
in de natuur via natuurlijke selectie. De meest kansrijke, de meest geperfectioneerde
levensvormen zijn er niet ineens. Er zijn tussenvormen die je later niet terugvindt,
omdat het betere ervoor in de plaats is gekomen. Maar die tussenvormen waren
wel noodzakelijk om het betere te bereiken.De fractie van D66 is van oordeel dat het wetsvoorstel niet in strijd
is met de Grondwet. Wij zijn blij dat de regering in de schriftelijke gedachtewisseling
afstand heeft genomen van uitdrukkingen als "op gespannen voet met de Grondwet".
Inderdaad, een regeling is wel of niet in strijd met de Grondwet, niet een
beetje.De minister doet een voordracht aan de Kroon voor het benoemen van een
burgemeester, nadat daarover in de ministerraad is beraadslaagd, althans soms
bij grote steden. De Grondwet regelt niet op welke manier de voordracht tot
stand komt. Dat is dan ook aan verandering onderhevig. Vroeger werd een provincie
of een gemeente er niet of nauwelijks in gekend. Het was een zaak van de minister
van Binnenlandse Zaken en van het kabinet. Die of die dragen wij voor en daarmee
basta. De betrokkenen moeten zich daar vooral niet mee bemoeien, zo is toch
jaren de praktijk geweest. Die tijden zijn voorbij door de ontwikkelingen
die ik zo-even kort heb aangeduid. Meer en meer is de ministerraad zich gaan
laten leiden door wensen uit de gemeenten en de provincies. Dit wetsvoorstel
doet nog een stapje verder in die richting. De ministerraad vindt het steeds
belangrijker wat de raden en de staten vinden, in sommige gevallen zelfs wat
de bevolking vindt na een, volgens dit wetsvoorstel zeer beperkt, referendum.
Wat is daartegen? Het is ook steeds relevanter. Naarmate de burgers meer geëmancipeerd
zijn, naarmate zij beter kunnen oordelen, naarmate zij zich meer kunnen laten
informeren, doet het er toch ook meer toe wat zij vinden? Echter, de aanbeveling
vanuit de raad of de staten kan de voordracht volgens dit wetsvoorstel niet
dicteren. De minister van Binnenlandse Zaken houdt het recht, nee hij houdt
de plicht om niet iemand voor te dragen die hij niet geschikt acht. Hij moet
kunnen zeggen en zal in sommige gevallen moeten zeggen: het spijt me, maak
maar een andere aanbeveling; ik kan deze aanbeveling niet volgen. Het zal
niet gauw voorkomen, zo hoop ik van harte en denk ik ook, maar het kan. Het
maakt daarbij in wezen niet uit of de aanbeveling een of twee namen bevat.
Essentieel is dat de minister niet gehouden is iemand voor te dragen die hij
ongeschikt acht. D66 kan in deze constructie werkelijk niets ongrondwettelijks
bespeuren.Ten overvloede zeg ik het nog eens: wij vinden deze regeling bepaald niet
optimaal. Wij zijn voorstander van volledige autonomie van de burgers in gemeenten
en provincies in dit opzicht. Maar zo lang de Grondwet niet is veranderd,
is dit in staatsrechtelijk opzicht een correcte procedure, zo vinden wij.Voorzitter: JurgensDe heer Terlouw (D66):Voorzitter. De raad kan een raadplegend referendum laten houden dat gaat
tussen twee kandidaten, als het voornemen daartoe voor het openstellen van
de sollicitatieprocedure aan de commissaris van de Koningin kenbaar is gemaakt.
Dat geeft de bevolking in sommige gevallen meer invloed, dus stemmen wij ermee
in, maar het heeft wel iets gekunstelds. Het is niet zozeer een referendum
over beleid, maar de bevolking gaat meedoen in een sollicitatieproces. Het
is niet zonder problemen, zoals vorige sprekers al hebben aangestipt. Het
dreigt over beleid te gaan waarover zo'n kandidaat zich misschien niet moet
uitspreken. Ik probeer het me voor te stellen.Na een vertrouwelijke gespreksronde besluit de gemeenteraad de sollicitaties
van mevrouw A en mijnheer B bekend te maken en de keus tussen hen aan de bevolking
voor te leggen. Mijnheer C echter, die ook heeft gesolliciteerd, laat dat
in een uitgebreid interview in de lokale pers weten en zegt niet te begrijpen
waarom de bevolking hem niet mag kiezen. Mevrouw A en mijnheer B zijn zeer
correct en vertellen in een korte doch stevige campagne dat ze hun rijkstaken
met verve zullen uitvoeren en, mochten zij worden benoemd, het college met
vaste hand zullen leiden. Over het politieke programma van de raad zeggen
zij niets, want daar gaan zij niet over. Integendeel, zij houden krampachtig
hun mond dicht over hun opvattingen dienaangaande, want wie wordt benoemd
moet straks de raad zo objectief mogelijk voorzitten. Ik refereer aan datgene
wat de heer Dölle zei. Mijnheer C heeft daar echter weinig boodschap
aan. Hij weet wel hoe de wet luidt, maar hij laat toch steeds van zich horen.
Hij wijst op het voetbalstadion dat hij in zijn huidige gemeente heeft gebouwd,
hij vindt absoluut dat er een zwembad moet komen, hij wil de gemeentelijke
belastingen verlagen, enz. Je kunt niet verhinderen dat hij dat doet. De burgerij
mag niet voor hem kiezen, maar hij zegt het wel. Zou de bevolking zo het gevoel
krijgen dat zij een beslissende stem heeft in de aanbeveling betreffende hun
nieuwe burgemeester? Ik schets maar een geval en wil graag horen wat de minister
daarvan vindt. Het klinkt kritisch, maar ik herhaal dat wij dit beschouwen
als overgangswetgeving, die moet leiden naar een echt door de bevolking gekozen
eerste burger.Wat de herbenoeming van burgemeesters betreft, verandert er door dit wetsvoorstel
nauwelijks iets. De procedure blijft in mijn ogen even onbevredigend als die
ook nu is. Een tijdje voordat de termijn van de burgemeester erop zit, overlegt
de raad met de commissaris over het functioneren van de burgemeester. Daarna
wordt er een aanbeveling opgesteld, die via de commissaris naar de minister
gaat. Zo staat het in het wetsvoorstel. Meestal zit het wel goed. Wij hebben
in het algemeen goede burgemeesters, de bevolking en de raad zijn tevreden
en de burgemeester kan worden herbenoemd. Zo gaat het meestal. In het incidentele
geval dat de burgemeester aanstootgevend gedrag vertoont, zal de aanbeveling
negatief zijn, wat de minister in zijn voordracht kan volgen. Maar wat te
doen als de burgemeester is tegengevallen, in inzet, in initiatief, in het
gebruiken van zijn contacten? Wat met name te doen als de minister indertijd
niet de aanbeveling van de raad heeft gevolgd?In de huidige praktijk maakt dat niets uit, de burgemeester wordt herbenoemd,
wat de raad ook aanbeveelt. In de memorie van antwoord zegt de minister dat
in zo'n geval de profielschets in beginsel het toetsingskader vormt van de
raad terzake van het functioneren van de burgemeester. En meer van dat soort
zinnen. Maar in begrijpelijk Nederlands weten we dat als de burgemeester een
brave man is maar niet erg bevalt, in de praktijk de minister daar bitter
weinig aan kan doen of doet. Dat heeft te maken met rechtsposities, gewoontes,
menselijke overwegingen en wat dies meer zij. En als de raad hem wegstuurt,
moet de gemeente het wachtgeld betalen.Hoe anders is dat als de burgemeester rechtstreeks wordt gekozen. Hij
is zich er dan ten volle van bewust dat herverkiezing geenszins zeker is.
Daar weten wij, gekozenen, allemaal van mee te praten. Dat accepteer je, dat
is all in the game.Ik blijf toch ook een probleem houden met de behandeling van een sollicitatie
door een vertrouwenscommissie in beslotenheid. De noodzakelijk geachte informatie
moet worden verworven via de commissaris. Stel de sollicitant is burgemeester
in een andere gemeente. Een lid van de vertrouwenscommissie mag nu niet aan
zijn neef, die in die andere gemeente woont, vragen: hoe doet die burgemeester
van jullie het? Hij mag aan niemand wat vragen, behalve aan de commissaris.
In het gewone leven is het meer en meer de gewoonte dat, als iemand solliciteert,
hij of zij niet alleen wordt ondervraagd of doorgezaagd door de eventueel
toekomstige werkgever, maar dat de sollicitant van zijn kant zich ook kan
verstaan met zijn toekomstige collega's en allerlei vragen kan stellen. Een
sollicitatie is meer en meer een wisselwerking tussen de sollicitant en degene
bij wie hij solliciteert. Zo niet de burgemeesterssollicitant. Die mag alleen
met een delegatie uit de raad praten, op een geheime plaats, met een geheime
agenda. De mensen met wie hij het meest te maken zal krijgen als hij wordt
benoemd, de wethouders, krijgt hij meestal niet te zien. Hij krijgt niet de
gelegenheid om na te gaan of het klikt tussen hen, zoals bij gewone procedures
het geval is. De procedure voor de benoeming van een directeur van een bedrijf
gaat zo anders en men is ook veel eerlijker, ook richting de sollicitant.
De leden van de vertrouwenscommissie van een gemeente zijn zelden geselecteerd
op hun ervaring in het voeren van gesprekken met sollicitanten. Wonderbaarlijk
genoeg loopt het toch nog vaak goed af. Misschien komt het wel door de bemoeienis
van de commissaris die een voorselectie maakt.Gemeenteraden hebben veel meer vrijheid bij dit hele proces dan ze vaak
schijnen te beseffen. Niets Iet gemeenteraden om in alle openbaarheid zich
te oriënteren over personen die ze graag als nieuwe burgemeester zouden
willen hebben. Ze kunnen er vrijuit over praten. Ze kunnen gesprekken met
bijvoorbeeld zittende burgemeesters voeren. Ze kunnen handelen zoals kerkenraden
in protestante kerken dat doen, die dominees gaan horen en eventueel daarna
beroepen. En als ze hun keus hebben gemaakt, niet uit een lijstje sollicitanten
maar uit alle volwassen Nederlanders, kan alsnog de sollicitatieprocedure
worden gevolgd die de wet voorschrijft. Dat kan nu al, maar als het onderhavige
wetsvoorstel kracht van wet krijgt, is de kans dat de gemeenteraad zijn zin
niet krijgt wel heel klein geworden.De minister erkent in de memorie van antwoord dat dit allemaal kan, maar
hij ziet er weinig in. Dat begrijp ik niet. Het argument dat het oneerlijk
zou zijn tegenover andere sollicitanten klopt niet. Iedereen is gerechtigd
aan de vacante gemeenteraad te laten weten dat hij/zij geïnteresseerd
is en dat hij graag mee beoordeeld wil worden als een van de Nederlanders
die burgemeester van zo'n gemeente zouden kunnen worden. Wat zou het aangenaam
zijn als over benoemingen in een openbaar ambt in alle openbaarheid zou worden
gesproken en dat wij dan af waren van dat gedoe met uitlekken, geheimhouding
en mensen die het niet willen weten voor hun eigen gemeente. Dat kan als het
initiatief van de vacante gemeente zou uitgaan, en niet van de sollicitant.
Gemeenten, weet toch wat je allemaal mag op grond van de huidige wet.Verder zou de geschetste werkwijze de horizontale doorstroming van burgemeesters
geweldig kunnen bevorderen. In de huidige praktijk solliciteren burgemeesters
om allerlei redenen zelden naar een gemeente in dezelfde klasse.
Jammer. Want verandering is vaak heilzaam, zowel voor de betrokkene als voor
de gemeenten. Er is nu eenmaal een piramidale opbouw, dus je kansen liggen
in het horizontale vlak en niet allemaal naar boven. Dat horizontale doorstromen
gebeurt echter niet.Ik heb kritische opmerkingen geplaatst bij dit wetsvoorstel. Dat vindt
zijn oorzaak natuurlijk in het feit dat we een fundamenteel ander systeem
voorstaan. Maar rechttoe, rechtaan moderniseren van het systeem in Nederland,
zoals Europa dat allang heeft gedaan, is nu eenmaal niet haalbaar in Nederland.
Ik las vanmorgen een hoofdartikel in Trouw waarin staat dat wij in Nederland
parmantig vooroplopen bij allerlei andere zaken, zoals euthanasie, maar dat
wij achteraan sukkelen op het gebied van de gekozen burgemeester en de referenda,
en dat het dus maar via de achterdeur moet. Het alternatief is dat wij het
houden bij een systeem uit de 19de eeuw.De heer Dölle (CDA):Het is inderdaad waar dat in Noord-Europa over het algemeen de burgemeester
niet wordt gekozen door de bevolking en in Zuid-Europa wel. Het is ook zo
dat Trouw dat wel eens kwalificeert als achterlopen. Echter, is het specifieke
takenpakket van de Noord-Europese burgemeester waarvan de openbare orde zo'n
belangrijk onderdeel uitmaakt, nu juist niet een van de legitieme redenen
waarom er sprake is van de behoefte aan enige afstand van het electoraat op
dit punt?De heer Terlouw (D66):Daar heeft de heer Dölle gelijk aan, maar het leidt tot zeer gewrongen
situaties. Een gemeente wil een burgemeester die alles kan, een schaap met
vijf poten. En als die dan komt, dan wordt zijn takenpakket teruggebracht
tot alleen maar de rijkstaken, terwijl de bevolking denkt dat het de eerste
burger en dus de baas is. De werkelijkheid is dat hij zich in het college
moet beperken tot bijna niets. Dat is mijns inziens helemaal verkeerd. Dat
is niet modern en doet ook geen recht aan de zeggingskracht en de emancipatie
van de Nederlandse burger.Het leven in de politiek is nu eenmaal dat wij te maken hebben met de
tekst van de Grondwet, met de politieke realiteit, met het besef dat je in
een coalitiekabinet maar kleine stappen kunt maken, met de taaiheid van de
materie en met het respect voor de opvatting van anderen. Wij pleiten krachtig
voor aanvaarding van dit wetsvoorstel. Een veranderende samenleving heeft
behoefte aan veranderende procedures en aan andersdenkende politici in beide
Kamers der Staten-Generaal. Er kan waardevolle ervaring door worden opgedaan.
Meer dan zeven jaar is deze coalitie nu aan het werk. Er zijn in mijn ogen
belangrijke dingen bereikt. Het zou treurig zijn als we in dit dossier weer
van nul af aan moesten beginnen.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. In de voorbereidende fase van de behandeling van het voorliggende
wetsvoorstel hebben de fracties van SGP en ChristenUnie een bescheiden rol
vervuld. Mijn bijdrage aan de afrondende fase van de behandeling van dit wetsvoorstel
zal daarmee in overeenstemming zijn. Die bescheidenheid is wat mij persoonlijk
betreft in elk geval passend in het licht van de ervaring waarop de vorige
spreker kon duiden in deze aangelegenheid.Het wetsvoorstel toont in verschillende opzichten verwante trekken met
de referendumvoorstellen die wij gisteren in eerste termijn van de zijde van
de Kamer bespraken. Formeel neemt het ook een voorschot op een grondwetsherziening
waarmee de regering de deconstitutionalisering van de aanstellingswijze van
de burgemeester en de commissaris wil bereiken. Dat is zo'n parallel met gisteren.
Als het zover mocht komen, staat misschien daarna ook de weg naar rechtstreekse
verkiezing door de bevolking of de gemeenteraad van de nu nog benoemde ambtsdragers
open. Materieel is er de overeenkomst waar te nemen dat ook dit voorstel staat
in het teken van democratisering, openbaarheid – volgens sommigen nog
onvoldoende – en verkleining van de zogenaamde kloof tussen burger en
politiek. Dit streven krijgt in dit voorstel gestalte door voor de benoeming
van de burgemeester de gemeenteraad in plaats van de commissaris van de Koningin
een recht van aanbeveling toe te kennen en de mogelijkheid om voorafgaand
aan die aanbeveling een raadgevend referendum te houden, waarbij de referendumgerechtigden
een voorkeur voor één van de twee personen kenbaar kunnen maken.Net als bij die andere referenda, raadgevende referenda, is ook hier sprake
van een beïnvloedingsinstrument als aanvulling op het algemeen vertegenwoordigend
stelsel, aldus de memorie van antwoord. Al worden ze dan niet gekozen in ultieme
zin, kandidaten zullen de referendumcampagne als een verkiezingscampagne ervaren.
Zij zullen waarschijnlijk ook campagne moeten voeren, met alle handicaps die
daaraan verbonden zijn. Voorgaande sprekers hebben daar al bloemrijke voorbeelden
van genoemd. De voorgestelde veranderingen zijn beperkt tot de aan de voordracht
van de minister voorafgaande benoemingsprocedure. Met andere woorden, de Kroon
is en blijft voorshands nog de uiteindelijk verantwoordelijke voor de benoeming,
al zal de ruimte om af te wijken van de aanbeveling vermoedelijk afnemen.De vraag is of onder andere de ambtsdragers in kwestie op deze wijziging
zitten te wachten. Het lijkt er niet erg op, gezien de brief die wij van het
Nederlands genootschap van burgemeesters ontvingen. Dat is misschien niet
zo vreemd omdat, naar mijn indruk althans, bestuurders in het algemeen gesproken
liever functioneren op basis van een benoeming dan op basis van een verkiezing.
Waar het om gaat, is natuurlijk niet of de bevolking direct of indirect meer
invloed krijgt op de benoeming van burgemeesters, maar of er dankzij dit wetsvoorstel
ook grotere zekerheid ontstaat dat gemeenten kwalitatief goede of zelfs betere,
liefst de beste, burgemeesters krijgen. Ik hoorde de heer Terlouw net zeggen
dat in dit stelsel is begrepen dat eventueel ook de keuze voor mindere kwaliteit
gerespecteerd dient te worden. Bij het "conflict" tussen kwaliteit en inspraak
is het de vraag hoever de concessie kan gaan die je aan kwaliteit wilt doen,
omdat je de kwaliteit van de inspraak wilt verhogen.De heer Terlouw (D66):Volksvertegenwoordigers worden toch ook door het volk gekozen? Zij worden
toch niet op kwaliteit beoordeeld? Het is de ultieme keuze van de bevolking.
Dat gebeurt al bij de volksvertegenwoordiging. Waarom zou dat niet gebeuren
bij de eerste burger?De heer Holdijk (SGP):Ik geef toe dat een democratisch bestel nooit een garantie is voor de
beste kwaliteit. Toch denk ik dat wij allemaal willen dat volksvertegenwoordigers
van de kwaliteitsklasse A zijn. Dat het niet gebeurt, accepteren wij. De vraag
is echter hoever die concessie gaat.De heer Terlouw (D66):Wij willen natuurlijk heel graag dat volksvertegenwoordigers van topkwaliteit
zijn, maar dat mag niet ten koste van het democratische systeem gaan.De heer Holdijk (SGP):Als wij de balans opmaken, dan denk ik dat wij daar een verschillend gewicht
aan toekennen.De heer Platvoet (GroenLinks):Hebt u de overtuiging dat benoemde burgemeesters nu wel altijd de vereiste
topkwaliteit hebben? Ik denk aan de schandalen rondom de burgemeesters van
de laatste jaren.De heer Holdijk (SGP):Ik denk dat de praktijk de heer Platvoet voor een groot deel in het gelijk
stelt. De gangbare benoemingsprocedure biedt geen garantie voor kwaliteit.
Wat dat betreft brengt elke benoeming, hoe ook tot stand gekomen, bepaalde
risico's mee. De meest veelbelovende mensen blijken in de praktijk vaak tegen
te vallen. Dat is een gegeven in de menselijke samenleving. Ik blijf het een
gewaagde stellingname vinden als men de voorkeur geeft aan de inspraak, wat
die ook mag opleveren. Zo vat ik het probleem tot nu toe tenminste samen,
maar daar wil ik graag verder over denken en spreken. De vraag is of meer
democratie ook tot een betere benoemingsbeslissing zal leiden. "Nee", zullen
sommigen zeggen. Zij denken dat het mogelijk zelfs tot slechtere benoemingsbeslissingen
kan leiden. Dat is de prijs die dan betaald moet worden, maar daarom wil ik
dit wetsvoorstel niet omhelzen.Voorzitter. Een van de vragen die nu nog niet afdoende te beantwoorden
zijn, is of benoembare kandidaten met voldoende kwaliteit niet door de veranderingen
in de benoemingsprocedure zullen worden afgeschrikt. Dat zou heel slecht zijn,
zei de heer Van Thijn. Zij zouden met graagte en zonder schaamte een tweede
positie moeten willen innemen, gegeven het feit dat zij naar een openbaar
ambt solliciteren. Ik denk dat wij voorlopig nog in het duister tasten over
het praktische effect daarvan. Ik vraag mij af of dit afschrikkingseffect
zich inderdaad zal manifesteren of dat het heel erg zal meevallen. Het lijkt
erop dat de regering bereid is om zekere risico's te nemen. Dat leid ik onder
andere af uit de op mij wat laconiek overkomende mededeling in de memorie
van antwoord dat na invoering van dit wetsvoorstel de nodige ervaring zal
moeten worden opgedaan met het nieuwe fenomeen van het raadplegend referendum.
Dat is een feit, maar daarom is er wel onzekerheid over de vraag welk effect
van deze vernieuwing zal uitgaan. Men kan wel de noodzaak van een cultuuromslag
afkondigen, maar daarmee is deze natuurlijk nog geen feit. De te verwachten
effecten, positieve en negatieve, en de richting van die effecten zijn op
dit moment nog moeilijk in te schatten, al zijn de meeste sprekers die ik
tot nu toe heb gehoord daar erg optimistisch over.Veel belangrijke detailkwesties die overigens van uitermate groot praktisch
belang zijn voor alle betrokken partijen, laat ik nu rusten. Deze zijn in
de stukkenwisseling uitgebreid aan de orde geweest. Dat is zoals iemand voor
mij al zei, een belangrijke winst die wij hebben geboekt met de schriftelijke
gedachtewisseling.Vooral met het oog op de voorgestelde introductie van het burgemeestersreferendum
en de daarmee beoogde democratisering vraag ik thans nog kort aandacht voor
de verkenning van wat het ambt van politicus of bestuurder, in elk geval een
openbaar ambt, is. Ook los van de tijd staat mij toch een beetje voor ogen
de klassieke figuur die sommigen voor 19de- of 20ste-eeuws hebben verklaard.Wat is de essentie van een ambt? Vanouds zowel in de kerk als in het openbaar
bestuur zijn drie elementen kenmerkend voor een ambt: charisma, vocatio en
electio. Een ambtsdrager is geroepen om dienstbaar te zijn. Hij of zij vervult
een ministerium. Dat is echt niet alleen aan ministers voorbehouden. Bij de
roeping tot en de vervulling van een dienst is altijd sprake van wisselwerking
tussen ambt en gemeenschap. Het ambt wortelt in de gemeenschap en komt daaruit
voort, maar staat tevens in een positie tegenover die gemeenschap. Er is in
het tweerichtingsverkeer tussen ambt en gemeenschap naast de vocatio en de
electio ook sprake van een tweede lijn, het charisma zoals ik dat noemde,
om leiding te geven, om gezag uit te oefenen. Deze drie woorden (charisma,
vocatio en electio) horen onlosmakelijk bij elkaar. Ontbreekt een van deze
drie elementen in de ambtsopvatting, dan kan geen ambtsdrager op de lange
duur functioneren, zo is mijn vaste overtuiging. Ik wil hiermee zeggen dat
het mij wil voorkomen dat bij de discussies over referenda, over democratisering
van benoemingswijzen en over democratisering van ambten te eenzijdig de nadruk
wordt gelegd op één element: de electio. Alsof de representatie
daarin zou opgaan.Daarmee heb ik tevens een van de belangrijkste gronden van onze reserves
ten aanzien van het wetsvoorstel verwoord. Andere kritiek op het voorstel
spitst zich bijvoorbeeld toe op de vraag wat nu materieel de verbetering betekent
die dit wetsvoorstel oplevert in vergelijking met de bestaande benoemingsprocedure.
De vraag wordt opgeworpen of niet al vergaand rekening wordt gehouden met
de voorkeur van de gemeenteraad. Ik wil ook niet blind zijn voor de onvolkomenheden
in het bestaande stelsel. Die zijn vanmorgen voldoende de revue gepasseerd.
Maar dat alles is toch in onze optiek van een tweede orde. Wat telt, is het
eerste, namelijk wat ik noemde het bewustzijn van het ambtelijk karakter van
een openbare functie. Misschien, zo vlei ik mij, vindt de minister het de
moeite waard op dat punt nog eens in te gaan.De voorzitter:Ik wijs de heer Holdijk erop dat voor charisma, vocatio en electio nog
selectio komt. Die kan hij misschien aan zijn trio toevoegen, want daarmee
zijn wij vandaag ook bezig.Ik moet de collega's voorhouden dat doordat alle sprekers behalve de heer
Platvoet hun aangegeven tijd hebben overschreden, wij niet redelijkerwijs
nog voor de opening van de Verenigde vergadering deze termijn kunnen afronden.
Om ons en de minister de gelegenheid te geven rechttijdig aanwezig te zijn
in de Verenigde vergadering zou ik de vergadering om tien voor
half een moeten schorsen. Ik denk dat ik de heer Luijten geen plezier doe
als ik hem nu dwing in een kwartier zijn standpunt samen te vatten. Zijn welsprekendheid
kennende, moet ik concluderen dat hem dat te weinig ruimte geeft.Ik schors daarom thans de vergadering. Deze zal na de Verenigde vergadering
om drie uur worden hervat. De heer Luijten zal dan als eerste het woord krijgen,
gevolgd door de heer Ruers.De vergadering wordt van 12.03 uur tot 15.00 uur geschorst.Voorzitter: Korthals AltesDe heer Luijten (VVD):Voorzitter. Het voorstel dat wij vandaag bespreken is vrijwel exact vier
jaar geleden aan de overkant ingediend. Vandaag spreken wij over de benoeming
van zowel de burgemeester als de commissaris van de Koningin. Als ik in mijn
betoog spreek over de burgemeester bedoel ik vaak ook impliciet de commissaris.Als wij de vele publicaties over dit voorstel nog eens in beschouwing
nemen, moet ik zeggen dat ik er nog niet echt een van een uitgesproken voorstander
van dit wetsvoorstel ben tegengekomen. Prof. Elzinga schrijft in Binnenlands
Bestuur van 17 november vorig jaar: "De wetgever heeft zich in dit burgemeestersdossier
dan ook niet van een erg sterke kant laten zien." De commissaris van de Koningin
in Noord-Holland, Van Kemenade, zegt in het Parool van 30 september vorig
jaar op de stelling van de journalist dat de wet op de helling gaat: "Ho,
ho, eerst moet de Eerste Kamer zich er nog over buigen. Er zijn gegronde redenen
om aan te nemen dat die niet over één nacht ijs zal gaan. Want
er is zeker spanning met artikel 131 van de Grondwet en wetstechnisch zitten
er allemaal losse einden aan." Ook in zijn nieuwjaarstoespraak van 5 januari
heeft Van Kemenade geen goed woord voor dit voorstel over.Maar naast staatsrechtgeleerden van sociaal-democratische huize hebben
ook het Nederlands genootschap van burgemeesters en alle commissarissen van
de Koningin zich nadrukkelijk tegen dit voorstel uitgesproken. Last but not
least liep ook de Raad van State niet over van enthousiasme. Hij gebruikte
de kwalificatie "vlees noch vis".De kwalificaties van collega-fracties in de schriftelijke voorbereiding
zijn eveneens helder. De CDA-fractie spreekt van een voorstel dat intrinsiek
onverenigbare ideeën tracht te verzoenen. De PvdA-fractie heeft het over
veelheid en vaagheid van criteria. De fractie van GroenLinks stelt dat het
voorstel hybride trekken vertoont en geen duidelijke stap kent in de richting
van dualisering van de gemeentepolitiek. Ook de eerste termijn van mijn collega's
vlak voor de onderbreking geven aan dat niet iedereen zegt: dit is het nu.Laten wij er geen doekjes om winden. Het voorstel dat hier ligt, is een
wettelijke vertaling van een politiek compromis tussen PvdA, D66 en mijn partij.
In het regeerakkoord staat dat artikel 61 van de Gemeentewet moet worden aangepast,
opdat het voor gemeenten mogelijk wordt om een volksraadpleging over kandidaten
te houden ten behoeve van de openbare aanbeveling door de gemeenteraad over
een te benoemen burgemeester. Maar er staat ook bij dat daarbij de discretionaire
bevoegdheden van de gemeenteraad respectievelijk de Kroon conform de huidige
Grondwet onaangetast blijven. Vandaag zal men niet van ons horen dat wij het
houden van een referendum maar niets vinden. Dat is wel zo, maar ook mijn
fractie is loyaal met de fractie aan de overzijde, die dit compromis heeft
gesloten. Maar dat betekent niet dat wij iedere wettelijke vertaling van dit
akkoord zomaar klakkeloos goedkeuren.De VVD-fractie is zich er ten volle van bewust dat het in wezen gaat om
de principiële discussie tussen hen die voorstander zijn van een rechtstreeks
door de kiezers gekozen burgemeester, zoals wij in veel Europese landen kennen,
en een door de Kroon voor volle verantwoordelijkheid van de minister –
bij grote steden de ministerraad – benoemde burgemeester. Ook is er
de variant van de door de gemeenteraad gekozen burgemeester. De VVD is voorstander
van de door de Kroon benoemde burgemeester. D66 is de exponent van de rechtstreekse
verkiezing en beroept zich erop dat Nederland en Georgië de enige landen
zijn waar de burgemeester wordt benoemd.Naar het oordeel van de VVD-fractie is er een fundamenteel verschil tussen
landen als Frankrijk en Duitsland, waar men de burgemeester kiest, en Nederland,
waar de burgemeester volgens de VVD benoemd moet blijven. Frankrijk is een
centraal geregeerde staat, met Parijs als middelpunt. Parijs benoemt in de
departementen de prefect, die het centrale gezag vertegenwoordigt. Voor gemeenten
is er vrijwel geen speelruimte. Ook politiële bevoegdheden worden centraal
aangestuurd. Onder Parijs valt de gendarmerie nationale en de nationale politie,
die zorgen voor de handhaving van de openbare orde en de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde. Duitsland is een federatieve staat, waarin de
Länder groot gezag hebben, in elk geval over de politie. In ons land
kennen wij van oudsher een vergaande autonomie op gemeentelijk gebied. In
onze middeleeuwse oorsprong waren het al de vrije boeren en burgers die het
zelf voor het zeggen hadden. Hier zijn het niet de prefecten en de Stadtdirectors
die het centrale gezag belichamen binnen de lokale gemeenschap met beperkte
autonomie en beperkte eigen bevoegdheden. In Nederland hebben de lokale gemeenschappen
vergaande autonome bevoegdheden en is de burgemeester de representant van
het centrale gezag in de lokale gemeenschap met ruime autonomie en ruime eigen
bevoegdheden.Het gaat altijd om checks and balances, om evenwicht, om countervailing
power: bij ons grote autonomie en eigen beslissingsbevoegdheid met een benoemde
voorzitter van de raad (de staten), bij hen (Frankrijk en Duitsland en vele
andere landen) groot centraal gezag met een gekozen burgemeester zonder bevoegdheden.
Zonder bevoegdheden? Geen bevoegdheden op de juist zo gevoelige terreinen
van openbare orde en veiligheid en de macht over de politie.De heer Van Thijn (PvdA):Hoe komt de heer Luijten erbij dat de burgemeester in ons bestel de vertegenwoordiger
van het centrale gezag is?De heer Luijten (VVD):Hij heeft taken die hij namens het centrale gezag uitoefent,
zoals het toezicht op de politie.De heer Van Thijn (PvdA):De burgemeester is met grote nadruk uitgeroepen tot gemeentelijk orgaan.
Vroeger was hij rijkspottenkijker, maar dat is afgeschaft. Anders dan de commissaris
van de Koningin is de burgemeester een zelfstandig gemeentelijk orgaan.De heer Luijten (VVD):Maar hij oefent bovengemeentelijke taken uit.De heer Van Thijn (PvdA):Daarmee is zijn zelfstandigheid niet aangetast.De heer Luijten (VVD):Hij representeert wel het gezag in de lokale gemeenschap en heeft daar
ruime autonome bevoegdheden voor.Wij discussiëren over de vraag of de burgemeester gekozen of een
beetje gekozen zou moeten zijn, zonder eerst te definiëren of wij het
wel over dezelfde burgemeester hebben. In Frankrijk is het een plaatselijke
vertrouwensman of mascotte zonder macht in de door de benoemde prefect centraal
aangestuurde gemeenschap. In Nederland is het de vertegenwoordiger van het
gezag in de autonome gemeenschap. De VVD-fractie waarschuwt ervoor om die
buitenlandse figuur, die leeft in een andere biotoop, zomaar over te planten
in de polder.Uit onze schriftelijke inbreng is gebleken dat wij grote twijfels hebben,
juist over de vertaling in de wet. Ook de Raad van State heeft die twijfels,
net als mijn collega Te Veldhuis in de Tweede Kamer. Ook hij zette grote vraagtekens
bij de verenigbaarheid van hetgeen nu voorligt met artikel 131 van de Grondwet.
De Grondwet is helder. De burgemeester en commissaris van de Koningin worden
door de Kroon benoemd.De heer Van Thijn (PvdA):U zegt dat de Grondwet helder is, maar u moet zelf ook helder zijn. Wat
u zegt, staat niet in de Grondwet.De heer Luijten (VVD):De Kroon benoemt.De heer Van Thijn (PvdA):In artikel 131 staat dat commissaris van de Koningin en burgemeester bij
koninklijk besluit worden benoemd.De heer Luijten (VVD):En de Kroon draagt voor voor dat besluit.Wij zetten grote vraagtekens bij de verenigbaarheid van wat nu voorligt
met artikel 131 van de Grondwet. Het vasthouden aan een aanbeveling van twee
personen was voor de VVD voorwaarde om er met de coalitie uit te komen. De
fractie van de VVD aan de overkant is ervan uitgegaan dat er dus gegarandeerd
sprake zou zijn van een aanbeveling van twee personen en is daardoor uiteindelijk
akkoord gegaan. De inkt van de Handelingen van dat debat in de Tweede Kamer
was echter nog niet droog of de politieke aap kwam, wat ons betreft, uit de
mouw. Immers, op 31 januari van dit jaar vond er een gesprek plaats tussen
het dagelijks bestuur van het Nederlands genootschap van burgemeesters en
de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer. Namens de
vaste commissie was alleen de voorzitter, de heer De Cloe, aanwezig. Wat hij
daar als voorzitter van die vaste commissie zei, is uiterst interessant. In
de notulen staat het als volgt: "Het is hem – De Cloe – bekend
dat het Nederlands genootschap van burgemeesters tegen het burgemeestersreferendum
is. Hij kan zich de bezwaren wel voorstellen, maar tilt er niet zwaar aan.
Het gaat op papier om een voordracht van twee personen. Hij verwacht dat dit
in de praktijk vrijwel altijd zal neerkomen op een uiteindelijke voordracht
van één persoon, namelijk degene die de voorkeur heeft gekregen.
Een tweede kandidaat zal zich dan naar verwachting terugtrekken. De enkelvoudige
aanbeveling die door het Nederlands genootschap van burgemeesters wordt voorgestaan,
is dan een feit."Dat is heldere taal, maar dan valt er voor de Kroon weinig meer te kiezen.
Dat betekent volgens mijn fractie dat er in de praktijk sprake zal zijn van
strijdigheid met de Grondwet. De minister zegt dit zelf trouwens ook. Tijdens
de behandeling in de Tweede Kamer heeft hij bijvoorbeeld duidelijk gezegd
dat bij het systeem van onze Grondwet, waarin momenteel sprake is van een
kroonbenoeming, beter een meervoudige dan een enkelvoudige aanbeveling past,
maar dat dit nog niet betekent dat een enkelvoudige aanbeveling in strijd
is met de Grondwet.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat was nou net mijn punt: maakt u nu eens hard waarom een enkelvoudige
aanbeveling in strijd zou zijn met de Grondwet. Uit het feit dat u de laatste
woorden van de minister hebt aangehaald, maak ik nu evenwel op dat u uiteindelijk
ook vindt dat er in dat geval geen sprake is van strijdigheid met de Grondwet.De heer Luijten (VVD):Ik vind dat het strijdig is met de Grondwet of althans de geest daarvan.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat moet u dan eens uitleggen. Ik heb in mijn eerste termijn het voorbeeld
gegeven van een andere grondwetsbepaling die hier identiek aan is, waar het
gaat om ministers en staatssecretarissen. Ik heb toen al gezegd dat daar in
het regeerakkoord alleen maar enkelvoudige aanbevelingen voor worden gedaan.
In de Grondwet staat nergens dat er sprake moet zijn van een meervoudige aanbeveling.
Hoe kunt u dus hard maken dat het in strijd zou zijn met dat grondwetsartikel?De heer Luijten (VVD):In de Grondwet wordt ook nergens gesproken over de rol van gemeenteraden
bij burgemeestersbenoemingen.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat staat in de Gemeentewet.De heer Luijten (VVD):Ja, maar wij hebben het nu over de Grondwet. Duidelijk is dat een enkelvoudige
aanbeveling op gespannen voet staat met die grondwettelijke benoeming. De
regering heeft dit diverse malen gezegd en dat is in de Tweede Kamer ook diverse
malen herhaald. Een enkelvoudige aanbeveling is er naar ons oordeel gewoon
op gericht om de Kroon te doen besluiten overeenkomstig die aanbeveling. Als
je een motiveringsplicht invoert, openbaarheid invoert, een aanbeveling van
twee personen invoert, terwijl het de facto een persoon kan zijn, en ook nog
een referendum invoert, dan moet een minister wel heel sterk in zijn schoenen
staan, wil hij daar namens de Kroon van afwijken. Kortom, de speelruimte wordt
beperkt. Dat staat evenwel niet in de Grondwet. Je kunt dat wel doen, maar
dan moet je eerst de Grondwet aanpassen.De heer Platvoet (GroenLinks):In het wetsvoorstel dat wij nu bespreken, is sprake van
een aanbeveling van twee personen. Verder staat er dat er een sterke motivatie
gegeven moet worden, wil er een enkelvoudige aanbeveling kunnen plaatsvinden.
Ik heb hier al het een en ander over gezegd, want ik vind dit te ver gaan.
U spitst een en ander echter steeds toe op de Grondwet, maar u kunt niet hardmaken
dat die bepaling in de Grondwet veronderstelt dat er een aanbeveling van twee
personen plaatsvindt. Als je die bepaling combineert met het wetsvoorstel
dat wij nu bespreken, heeft de minister nog altijd de gelegenheid om daarvan
af te wijken.De heer Luijten (VVD):Dan wijs ik nog even op de brief van de minister zelf. Daarin staat dat
de ratio van de huidige kroonbenoeming is gelegen in de weging van bovenlokale
belangen en de check op de geschiktheid van de kandidaat. Ongewijzigd handhaven
van de kroonbenoeming is in ieder geval niet mogelijk, indien er slechts een
kandidaat wordt voorgedragen. Dan zul je de kroonbenoeming dus aan wijziging
moeten onderwerpen. Dat gebeurt trouwens ook, want de deconstitutionalisering
komt eraan. Wij vinden evenwel dat het op gespannen voet staat met de Grondwet.
Het is immers nooit de bedoeling geweest dat de Kroon uiteindelijk een stempelmachine
wordt.De heer Van Thijn (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Ik geloof dat wij twee dingen moeten onderscheiden.
In de eerste plaats is dat de strijdigheid met de Grondwet. Er staat niet
voor niets in de Grondwet dat de benoeming geschiedt bij koninklijk besluit.
Zolang er geen sprake is van een bindende voordracht, blijft dat koninklijk
besluit in volle omvang intact. Dat is politiek gesproken echter niet het
punt. In de tweede plaats – dat is belangrijker – constateert
de heer Luijten terecht dat er is afgesproken dat er altijd zoveel mogelijk
sprake zal zijn van een meervoudige aanbeveling, uitzonderingen daargelaten.De heer Luijten (VVD):Ja, omdat er dan het minste kans is op strijdigheid met de Grondwet.De heer Van Thijn (PvdA):Ik vind dat jammer, maar dat is nu eenmaal afgesproken.De heer Luijten (VVD):Het is ook niet voor niets afgesproken.De heer Van Thijn (PvdA):Neen, dat is afgesproken om u ook aan boord te trekken.De heer Luijten (VVD):Kijk, dat bedoel ik. Wij moeten aan boord getrokken worden, omdat wij
twijfels hadden over de verenigbaarheid met de Grondwet.De heer Van Thijn (PvdA):Dat is dus afgesproken. Daar is geen speld meer tussen te krijgen. Ik
begrijp echter niet waarom u zich dan zo vreselijk stoort aan een Kamerlid
dat op de een of andere bijeenkomst zegt dat het in de praktijk heel anders
zal gaan. Ik heb vanmorgen gezegd dat ik verwacht dat het in de praktijk juist
wel zo zal gaan. U zult onze woorden dus tegen elkaar moeten afwegen.De heer Luijten (VVD):Het was niet zomaar een Kamerlid, maar de voorzitter van de vaste commissie
voor Binnenlandse Zaken.De heer Van Thijn (PvdA):Ja, maar wij zijn nu bezig met dit wetsvoorstel te beoordelen naar de
letter en naar de geest. Mijn fractie denkt – vele anderen denken dit
ook – dat het in de praktijk helemaal niet zo zal gaan als de heer De
Cloe heeft verondersteld. Mijn veronderstelling is dat, als in de wet staat
dat er een meervoudige aanbeveling wordt verwacht, dit in de praktijk ook
zo zal gaan.De heer Luijten (VVD):Dat is nu juist mijn punt: twee vertegenwoordigers van de PvdA geven nu
al een andere uitleg aan dezelfde wet. Daarom vind ik dat wij die wettekst
wat scherper moeten stellen. Als het mogelijk om dit nu al binnen een partij
op twee verschillende manieren uit te leggen...De heer Van Thijn (PvdA):Dat is een beetje flauw. Wij zitten hier als leden van de Eerste Kamer
over dit wetsvoorstel te vergaderen. Daarbij moeten wij elkaar serieus nemen
en moeten wij elkaar niet de maat nemen met uitspraken van meneer X of meneer
Y, of die nu wel of niet van dezelfde partij is. Ik sla u toch ook niet om
de oren met uitspraken van de heer Wiegel? Wij beoordelen de wet op zijn eigen
merites. Ik zeg dat er in de praktijk in de regel sprake zal zijn van een
meervoudige aanbeveling. Dat is nu namelijk wettelijk geregeld.De heer Luijten (VVD):Wij hebben daar dus grote twijfels over. En daarin worden wij gesteund
door de voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken in de Tweede
Kamer die de situatie in de praktijk ook anders ziet in de toekomst.De heer Terlouw (D66):Misschien moeten wij er even over ophouden wat individuen vermoeden.De heer Luijten (VVD):Wij hebben het wel over de voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken.De heer Terlouw (D66):Ja, maar het is toch een individu, net zoals de heer Van Thijn dat is
en zoals u dat bent. Wij hebben te maken met de wettekst.De heer Luijten (VVD):Hij ook!De heer Terlouw (D66):Ik wil toch nog even een poging doen om te weten te komen waarom het volgens
u ongrondwettig zou zijn, als een minister altijd de mogelijkheid houdt om
de aanbeveling niet te volgen. Die mogelijkheid houdt hij toch? En dat is
toch ook de bedoeling van de Grondwet?De heer Luijten (VVD):De heer Terlouw heeft gelijk dat hij die mogelijkheid op papier houdt.
In de praktijk zal het voor hem echter bijna onmogelijk zijn.De heer Terlouw (D66):Dat ben ik niet met de heer Luijten eens. Gisteren, toen het over het
referendum ging, had ik enig probleem. Als de hele bevolking in een referendum
zegt dat een aangenomen wet verworpen moet worden, dan is het politiek inderdaad
lastig om iets anders te doen. In dit geval is dat echter helemaal niet zo.
Als de minister zegt dat hij de aanbeveling niet kan verantwoorden, dan zal
driekwart van de bevolking dat begrijpen.De heer Luijten (VVD):Het gaat natuurlijk om de eigenstandigheid van de burgemeester.
Wij willen niet dat hij een verlengstuk van de gemeenteraad wordt. Wij willen
dus dat hij onafhankelijk van de raad blijft en daarom vinden wij het belangrijk
dat de Kroon hem uiteindelijk benoemt. Als er een voordracht van twee personen
is, zoals dat ook bedoeld is, dan is de ruimte voor de minister volgens ons
groter dan wanneer er gewoon een naam naar de minister wordt gestuurd. Dan
is die ruimte volgens ons te klein en gaat er een spanning ontstaan tussen
de Grondwet en de praktijk. Dat is ons punt.In NRC Handelsblad van 21 mei staat een artikel over de burgemeestersbenoeming
in Vlaardingen. De gemeenteraad had gevraagd of er, vooruitlopend op de behandeling
van dit wetsvoorstel in deze Kamer, al met de nieuwe procedure mocht worden
gewerkt. De raad wilde geen referendum houden, maar wel een openbare aanbeveling
van twee kandidaten.Hoogleraar Elzinga zei, niet te verwachten dat de minister toestemming
geeft. Hij zei: "Dat doet hij niet. De wet is er nog niet, en bovendien is
het wetsvoorstel nog wat omstreden. Als Vlaardingen slim is, doet men een
enkelvoudige unanieme aanbeveling; dat gebeurt steeds vaker. Zo is het in
Amsterdam ook gegaan. Als de minister één kandidaat krijgt,
moet hij wel heel zwaarwegende argumenten hebben om daarvan af te wijken.
De scharrelruimte van de minister moet klein gehouden worden."De heer Terlouw (D66):De heer Luijten heeft een heel betoog gehouden waarom hij vindt, dat er
een kroonbenoeming moet zijn. Oké. Daarvoor zijn argumenten; ik denk
daar anders over. Maar de heer Luijten zal het toch met ons eens zijn dat
hoe meer een ministerraad zich laat leiden door wat de bevolking en de gemeenteraad
willen, hoe beter dat is in een moderne samenleving? Dat kun je toch beperken
tot een enkele aanbeveling, op grond waarvan de minister zegt: dat weegt voor
mij enorm zwaar, maar het geeft niet de doorslag? Dat doet uiteindelijk de
wet.De heer Luijten (VVD):Dat kan ik met de heer Terlouw eens zijn. Als je kiest voor een door de
raad of de bevolking gekozen burgemeester, is daar wat voor te zeggen. Maar
dan moet je geen burgemeester vanuit een ander biotoop in de polder plaatsen.
Wij gaan nu een beetje de gekozen burgemeester in het huidige stelsel plaatsen.
Dat functioneert niet. Kies dan duidelijk voor een gekozen burgemeester en
pas de wet daarop aan!De heer Terlouw (D66):De heer Luijten heeft gelijk: je kunt een gekozen burgemeester niet ineens
in dit systeem overhevelen. Daarvoor is een grondwetswijziging nodig, waarin
de burgemeester een heel andere positie krijgt, omdat hij op een programma
moet worden gekozen. Dat willen wij ook allemaal. Maar hoe kom je daar? Daar
kom je blijkbaar alleen maar via dit soort tussenstappen.De heer Luijten (VVD):Maar wij toetsen als Eerste Kamer op vragen als hoe de wet in elkaar zit
qua grondwettelijkheid en rechtstatelijkheid. In dit wetsvoorstel zitten nogal
wat open eindjes. Daarop wil ik dit voorstel toetsen.Wij kennen in ons land geen constitutionele toetsing door de rechter.
Daarom is het van belang dat wij dit toetsen aan de Grondwet. In laatste instantie
is het immers deze Kamer die de constitutionele toetsing verricht. De wet
die hier wordt aangenomen, moet eenduidig zijn en niet voor velerlei uitleg
vatbaar. Zoals net is gebleken, is dat hier wel degelijk het geval. In het
openbaar heb ik al gezegd dat wij grote twijfel hebben. De minister wordt
verondersteld, zijn discretionaire bevoegdheid inzake benoemingen te behouden,
maar moet volgens de regering de aanbeveling van de raad volgen, behoudens
enkele bijzondere omstandigheden. Hoe je het ook wendt of keert: dit vreet
gaten in de benoemingsbevoegdheid van de Kroon en daarmee in de ministeriële
verantwoordelijkheid. Het is niet langer dezelfde bevoegdheid als neergelegd
in de Grondwet. De motiveringsplicht van de minister, indien hij van een aanbeveling
afwijkt, is een beperking van de discretionaire bevoegdheid van de minister,
zoals vastgelegd in artikel 131.De heer Jurgens (PvdA):De heer Luijten moet toch echt uitleggen, waarom het huidige wetsvoorstel
in strijd zou zijn met de zeer lapidaire tekst van de Grondwet dat de burgemeesters
bij koninklijk besluit worden benoemd. De keuze van de formulering, die exact
dezelfde is als in de oude Belgische Grondwet, heeft in België geleid
tot een ontwikkeling, waar de gemeenteraad in feite een enkelvoudige voordracht
doet en door de Kroon wordt overgenomen. Er zijn ook andere ontwikkelingen
denkbaar, die uiteindelijk resulteren in een koninklijk besluit. Het voorbeeld
van de heer Platvoet is juist: bij ministers en staatssecretaris is het niet
zo dat er meerdere kandidaten moeten worden voorgesteld, omdat anders de keuze
van de Kroon zou worden beperkt. Kortom, de tekst van de Grondwet, hoe je
het ook wendt of keert, kan en mag daarvoor niet worden gebruikt. Die tekst
laat namelijk alle mogelijkheden open. De afsluitende omstandigheid is dat
een koninklijk besluit ten grondslag ligt aan een burgemeestersbenoeming.
Wat daaraan voorafgaat, is geheel open. Dat is, zoals de heer Terlouw terecht
zegt, een kwestie van ontwikkeling van de politiek. De discussie behoort dus
terug te komen op het door de heer Van Thijn en anderen aangekaarte punt.
Een reëel punt is de vraag, of het concrete voorliggende voorstel zal
worden uitgevoerd.De heer Luijten (VVD):Wij willen geen Belgische toestanden. De huidige kroonbenoeming wil de
VVD graag zo houden. Wij denken dat de ruimte voor de Kroon om te benoemen
met dit voorstel kleiner wordt. Dat is onze kritiek. Daarom hebben wij daar
antwoorden van de regering voor nodig, want wij zijn op dat punt niet overtuigd.
Wij voelen wat dat betreft een zekere spanning.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Ik stel vast dat dit een politieke afweging is. De heer Luijten
wil de ruimte voor de Kroon om geheel vrij te beslissen niet verder beperken.
Dat is zijn goed recht, maar als dat wel zou gebeuren, dan is dat niet in
strijd met de Grondwet.De heer Luijten (VVD):Kijkend naar de Grondwet is het duidelijk dat de Kroon uiteindelijk benoemt.
Ik wil de Kroon wat dat betreft ook die vrijheid geven.Uit de nadere memorie van antwoord blijkt dat de regering en de VVD-fractie
het erover eens zijn dat meer burgers bij het bestuur moeten worden
betrokken. Uit de analyse van de staatscommissie-Elzinga blijkt overduidelijk
dat het probleem zit in de relatie tussen de gemeenteraad en de burgers, maar
juist niet in die tussen de burgemeester en de bevolking. Dit voorstel beoogt
de gemeenteraad meer invloed te geven als het gaat om de te benoemen burgemeester
en, als het zo uitkomt, de kiesgerechtigden hierover te laten meedenken.In de ogen van mijn fractie kenmerkt de voorgestelde procedure zich door
onduidelijkheden: van de commissaris van de Koningin en de raad naar de vertrouwenscommissie,
wellicht naar de burger, van de burger weer naar de raad, en dan naar de minister.
Eenieder heeft zo zijn belang en zijn rol. Het lijkt ondenkbaar dat dit leidt
tot een harmonieus en gestroomlijnd benoemingsproces. Verder zal de dwingende
termijn, genoemd in lid 5 van artikel 61, in de praktijk zeer wel een bron
van onrust kunnen zijn. Juist vanwege het feit dat de procedure zoveel actoren
kent, met zoveel uiteenlopende bestuurlijke perspectieven, zal het voorkomen
dat de termijn niet wordt gehaald. Wat er dan dient te gebeuren, is niet helder.
De minister antwoordt op onze vragen hierover dat er geen sprake is van een
dwingende termijn en dat die richtinggevend is bedoeld. Desalniettemin valt
uit de tekst van het desbetreffende artikel niets anders op te maken dan dat
het een dwingende termijn betreft. Wanneer deze termijn inderdaad richtinggevend
is bedoeld, waarom is dat dan niet in de formulering tot uitdrukking gebracht?In antwoord op een andere vraag van mijn fractie zegt de minister over
de situatie dat een van de twee kandidaten die onderwerp van het referendum
zijn zich terugtrekt, dat die ertoe leidt dat het onderwerp van het referendum
formeel nog wel twee namen kent, maar de facto niet, omdat stemmen op een
teruggetrokken kandidaat geen zin heeft. Maar dan is het referendum wel uitgeschreven.
Ik kan mij voorstellen dat er kiezers zijn die een proteststem willen laten
horen door wel op die kandidaat te stemmen. Waarom maakt de regering wat dit
betreft geen eind aan alle twijfel door te verplichten dat een aanbeveling
meer namen moet kennen, bijvoorbeeld vier of vijf? Dan is zo'n aanbeveling
minder kwetsbaar en dan valt er voor de kiezer, als er een referendum wordt
gehouden, nog wat te kiezen. Dat zou de positie van de Kroon ook versterken.
Wij krijgen daar graag een reactie van de minister op. De aanname van de minister
dat het referendum geen doorgang kan vinden wanneer een van de kandidaten
zich terugtrekt, lijkt ons gezien de tekst van het voorstel eerder iets dat
door de rechter zal worden uitgemaakt.Toch kan de procedure nog complexer worden. In lid 2 van artikel 61 staat
vermeld dat de raad aangeeft of hij al of niet een referendum over de aanbeveling
wenst te houden. Dit "aangeven" is ongetwijfeld een besluit in de zin van
artikel 1.3 van de AWB, hetgeen inhoudt dat er een bezwaarprocedure kan worden
gestart. Ik had het mooier gevonden als hiervoor gewoon de term "besluit"
had gestaan, in die zin dat de raad besluit of er een referendum komt. De
minister wees er eerder op dat bezwaar niet mogelijk zou zijn op grond van
artikel 8.4, sub d, met een verwijzing naar niet nader genoemde jurisprudentie.
In het desbetreffende sub staat dat besluiten tot benoeming of aanstelling
niet in aanmerking komen voor beroep. Hier is volgens onze stellige overtuiging
geen sprake van een aanstelling of benoeming. Dit is louter een besluit over
het al of niet houden van een referendum. Op basis van dat referendum doet
de raad een aanbeveling.Ook verschilt de VVD-fractie van mening met de minister over de autonome
referendumbevoegdheid in gemeenten. De minister zegt dat een referendum over
het besluit van de raad geen burgemeestersreferendum in de zin van artikel
61 te houden, niet mogelijk is, aangezien dit de wettelijke regeling zou doorkruisen.
Wij vermogen niet in te zien welke wettelijke regeling dan wordt doorkruist.
Op basis van welk artikel of lid uit het voorstel wordt die doorkruising dan
veroorzaakt? Mocht de minister aannemelijk kunnen maken dat de wettelijke
regeling wel wordt doorkruist, dan zou de VVD-fractie graag vernemen waarom
de minister afwijkt van de circulaire uit 1992 over de aanwijzingen van de
regelgeving. In aanwijzing 50 valt te lezen dat de termen belanghebbende,
beroep en besluit in bestuursrechtelijke regelingen worden gebruikt in de
betekenis die daaraan is gegeven in de AWB. Een besluit in de zin van de AWB,
artikel 1:3 is een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende
een publiekrechtelijke rechtshandeling. Daar is in dit onderhavige geval toch
ook sprake van? Dus hier zou beroep op mogelijk moeten zijn, want het besluit
valt niet onder de uitzondering. Het lijkt de VVD-fractie dan ook niet meer
dan redelijk dat de kiesgerechtigde bevolking van een gemeente het niet toekennen
van inspraak kan aanvechten door de daartoe aan haar verleende referendummogelijkheid.
Dus er zou een referendum gehouden kunnen worden over het feit dat er geen
referendum gehouden zou moeten worden. De minister sluit het uit, maar volgens
mij kan hij dat niet doen op basis van de regeling die er nu ligt.Verbaasd was mijn fractie over de reactie van de minister op de vraag
hoe hij dit wetsvoorstel ziet in het kader van de termen monisme en dualisme.
Verbaasd waren wij omdat de minister zich hierover niet lijkt te willen uitspreken.
Zoals reeds door de Raad van State werd gezegd, vertoont de voorgestelde procedure
kenmerken van zowel monisme als dualisme. En zo vraagt de VVD zich af: maak
je door geen heldere keuze te maken voor een bepaalde richting, het jezelf
niet onnodig moeilijk? Evenals voor het kabinet in het regeerakkoord gold,
moet wat de VVD betreft de keuze in de richting van dualisme gaan. Juist het
feit dat het voorstel monistische en dualistische kenmerken vertoont, geeft
weinig blijk van begrip voor de toekomstige wetgevingspraktijk. Wij zijn op
weg naar een meer gedualiseerde bestuurswetgeving. Dit voorstel valt naar
de mening van de VVD niet met die trend te rijmen. Het gevaar is zelfs niet
geheel denkbeeldig dat de raad aanbevelingen uit zijn midden doet, waardoor
het geheel nog monistischer wordt. Je krijgt dan niet een burgemeester die
boven de partijen staat, maar een soort eerste wethouder en de raad regelt
de zaken dan bij wijze van spreken onderling. Dat zou de positie van de gemeenteraad
inderdaad versterken, maar voor ons in de meest onwenselijke zin. De heer
Van Thijn heeft daar ook op gewezen. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?Mijn fractie zet ook vraagtekens bij de te verwachten praktijk van de
campagnes die de kandidaat-burgemeesters zullen voeren om de
voorkeur van de kiezer te winnen. De minister heeft aangegeven dat dit de
verantwoordelijkheid van de kandidaat zelf zal zijn. Dat is waar, maar het
neemt niet weg dat het gevaar van populisme groot is. Immers, inhoudelijke
thema's kan de kandidaat-burgemeester in spe niet opvoeren, want daar gaat
hij niet over. Dat ligt meestal vast in een akkoord van collegepartijen. Dat
is dus voorbehouden aan de raad en de wethouders. De burgemeester moet gewoon
het bestaande collegeprogramma uitvoeren. Dus als het niet om de inhoud kan
gaan, gaat het om de verpakking. Wij vrezen dat de kandidaat met de best gevulde
campagnekas de beste kansen maakt om de gunst van de kiezer te winnen. Dat
is niet een ontwikkeling waar wij echt op zitten te wachten.De minister en de VVD delen de mening dat het van zeer groot belang is,
de kloof tussen burgers en politici te verkleinen, maar zijn het oneens over
de vraag of de ingeslagen weg wel de goede is. Het is weliswaar zo dat de
kiezer in sommige gevallen, als het de raad behaagt, een advies mag uitbrengen
over wie hij het liefst als nieuwe burgemeester ziet. De kiezer mag zich dan
uitspreken over twee door een vertrouwenscommissie geselecteerde personen.
Maar het blijft de vraag of de raad zich aan dat advies houdt, of de minister
zich op zijn beurt weer conformeert aan zijn aanbeveling en of, indien één
van die kandidaten zich terugtrekt, er überhaupt geen referendum komt.
De minister gaf aan niet in te zien hoe dit voorstel zou kunnen leiden tot
een vergroting van de kloof tussen burger en politiek. Ons antwoord hierop
is: door ze een bevoegdheid te geven en deze een stuk mooier te presenteren
dan deze in werkelijkheid zal blijken te zijn, kan deze kloof juist groter
worden. Wat dat betreft zijn wij het geheel met Elzinga eens dat een burgemeestersstemming
alleen interessant is als de rechtsgevolgen klip en klaar zijn. En dat is
hier niet het geval.De VVD-fractie heeft kennisgenomen van recente publicaties over de verminderde
belangstelling voor de functie van burgemeester. Wij maken ons daar zorgen
over. Daarom vragen wij aan de minister aan te geven of naar zijn oordeel
dit voorstel bij zal dragen tot het aantrekkelijker maken van het ambt van
burgemeester.Voorzitter. De VVD heeft nog steeds een voorkeur voor de benoemde burgemeester
waarbij de gemeenteraad wordt geraadpleegd.Maar als blijkt dat daar in het parlement op een gegeven moment geen meerderheid
meer voor is, dan kunnen we maar beter het woord direct aan de kiezer laten
en ook de burgemeester laten kiezen. Die burgemeester krijgt dan natuurlijk
ook veel meer te vertellen over de gemeentepolitiek en kan komen met een eigen
programma. Wat dat betreft steunt mijn fractie het minderheidsadvies van de
staatscommissie-Elzinga. Dat betekent dat we nog wel wat meer moeten veranderen.
We krijgen dan echt dualisme op gemeenteniveau en we krijgen dan dus ook een
totaal andere burgemeester. We moeten dat wettelijk dan heel goed regelen.
Dat kan in ieder geval niet in de wet, zoals deze er nu ligt.De heer Van Thijn (PvdA):U begon uw betoog met de opmerking dat dit wetsontwerp een weerspiegeling
is van een politiek compromis. Nu houden wij elkaar in dit huis niet aan politieke
compromissen die elders worden gesloten. Ik wil dat ook niet doen, maar ik
heb wel een vraag. U brengt ontzettend veel bezwaren naar voren tegen dit
wetsontwerp. Staat u dan wel achter het politieke compromis, waarvan u in
het begin zei dat u dat als uitgangspunt neemt?De heer Luijten (VVD):Voorzitter. Laat ik duidelijk zijn. Ik heb een aantal kritische vragen
gesteld, maar ik ben niet de enige die dat gedaan heeft. Anderen hebben dat
ook gedaan. Zelfs u, mijnheer Van Thijn, heeft een aantal kritische vragen
gesteld. Ik zou dus de wedervraag aan u kunnen stellen. Wij zullen uiteindelijk
de afweging hier moeten maken. Wij hebben gezegd dat wij van het referendum
geen hoofdpunt zullen maken. Het is onderdeel van het politieke compromis
geweest. Wij stellen alleen vragen bij de wettelijke uitwerking van het compromis.Voorzitter. Het zal duidelijk zijn dat wij zeer kritisch staan tegenover
de voorliggende wijziging van de Gemeentewet en de Provinciewet. Wij zien
dan ook met meer dan gemiddelde belangstelling het antwoord van de minister
met name op het punt van de uitvoering van de wet en de verenigbaarheid met
de Grondwet tegemoet.De heer Ruers (SP):Mijnheer de voorzitter. Ik wil het voorliggende wetsvoorstel benoemen
als een typisch "paars" product. Daarmee is heel veel gezegd. Het lijkt mij
in dat verband goed om de uitspraak van de heer Te Veldhuis, lid van de VVD-fractie
in de Tweede Kamer en woordvoerder bij dit onderwerp, aan te halen. Dat was
nogal illustratief. Hij beschrijft in de betreffende passage op 13 september
vorig jaar de innige verhoudingen binnen Paars op dit terrein als volgt: "Wij
waren niet enthousiast, wij zijn niet enthousiast, maar we hebben in de onderhandelingen
over het regeerakkoord voldoende andere zaken binnengehaald om deze concessie
te compenseren. Het is duidelijk een concessie geweest. Op grond daarvan is
de VVD akkoord gegaan met het extra doel: het facultatieve burgemeestersreferendum."Op een ander moment dezelfde dag zei de heer Te Veldhuis: "Ik kom tot
het facultatieve raadplegende burgemeestersreferendum. In 1999 hebben wij
daarmee in het kader van het regeerakkoord ingestemd." Dit lijken me duidelijke
uitspraken. Het zijn de typische resultaten van paarse onderhandelingen en
paarse uitkomsten. Als je dit leest en de woordvoerder van de VVD in deze
Kamer vandaag hoort, dan vraag ik me af waarom alle dreigementen de afgelopen
dagen in de kranten nodig waren dat men dit wetsvoorstel niet zag zitten.
Het zal wel bij het spelletje horen om naar buiten toe iets anders te vertellen
dan men hier uiteindelijk gaat stemmen. Dit kenmerkt Paars.De heer Luijten (VVD):Ik vraag de heer Ruers aan te geven waar ik heb gezegd dat ik deze wet
niet zo zie zitten. Ik heb gezegd dat ik verduidelijking en aanscherping van
de wet wil, maar ik heb absoluut niet gezegd wat mijn fractie gaat doen.De heer Ruers (SP):Ik heb een paar dagen geleden in de Volkskrant een verhaal gelezen waarin
u – tenzij vals is geciteerd – van dit wetsvoorstel niets heel
liet en dreigde tegen te stemmen.De heer Luijten (VVD):Ik ben nooit verkeerd geciteerd, want het is een artikel van de journalist.
Verder heb ik duidelijk aangegeven waar mijn fractie verhelderingen wil. Wij
kregen te maken met een wet die, koud uit de Tweede Kamer, al weer anders
werd uitgelegd als daar bedoeld. Wij zijn daardoor op een dwaalspoor gebracht.
Wij hebben gezegd dat wij in ieder geval klip en klaar duidelijkheid willen
hebben hoe deze wet bedoeld is.De heer Ruers (SP):Ik heb het artikel anders gelezen, maar het zal wel een kwestie van interpretatie
zijn.Mijnheer de voorzitter. Ik kom nu bij het wetsvoorstel zelf. Dat de SP
ontevreden is met de huidige staatsrechtelijke positie van de burgemeester
en de bijbehorende benoemingsprocedure, is algemeen bekend. Meestal ging en
gaat het bij burgemeestersbenoemingen om partijpolitieke benoemingen, ook
al beweren sommigen tegen beter in dat de kwaliteit van de kandidaat doorslaggevend
is. De praktijk heeft geleerd dat je kwaliteit nog zo goed kan zijn, als je
geen lid bent van de juiste politieke partij, heb je gewoon pech gehad. Ik
heb dat de afgelopen jaren ook in de Utrechtse gemeenteraad gezien. Ik geef
drie voorbeelden, waarbij er in de loop der tijd overigens wel sprake is van
een stapsgewijze verandering. Ik herinner mij het bekende verhaal van de heer
Vonhoff, die eind jaren zeventig burgemeester van Utrecht werd. Zoals wij
weten, was hij lid van de VVD. Hij vertelde eens hoe hij tot burgemeester
werd benoemd. Hij ging naar de commissaris en deelde hem mee, wel zin in die
functie te hebben. Na een aantal weken werd bepaald dat hij burgemeester werd.
De heer Vonhoff zat echter in Zuid-Frankrijk op de camping en kon niet bereikt
worden. Na lang zoeken vond een journalist van een plaatselijke krant hem,
die hem het heugelijke nieuws berichtte dat hij tot burgemeester van Utrecht
was benoemd. Zo ging dat kennelijk eind jaren zeventig.Ongeveer tien jaar geleden – een tweede stap – heb ik van
dichtbij in een vertrouwenscommissie mogen meemaken dat er weer een burgemeester
moest worden benoemd. Iedereen kon solliciteren, maar tot onze verrassing
trof de vertrouwenscommissie zeven kandidaten aan die allemaal lid waren van
de VVD. Tevoren was dus al beklonken dat het een VVD-burgemeester moest worden
en dat is het natuurlijk ook geworden.Een paar jaar geleden hebben wij de derde fase gehad. Het ging toen anders.
Wij hebben toen zo ongeveer de procedure gevolgd die nu in het wetsvoorstel
is beschreven: een uitgebreide vertrouwenscommissie en een ruim aantal kandidaten
uit zeer diverse richtingen waarmee intensief werd onderhandeld en zorgvuldig
werd omgegaan. Wij kwamen zelfs tot een tweemansaanbeveling, die overigens
daarna door toedoen van de commissaris weer enige problemen heeft opgeroepen,
maar het was toch een hele stap vooruit.Gegeven de ontwikkelingen van de afgelopen twintig jaar gaat het de goede
richting op. Het gaat naar onze mening nog niet ver genoeg, maar er zit vooruitgang
in. Misschien komen wij vandaag weer iets verder. In de loop der jaren is
wel duidelijk geworden dat de politieke kleur erg belangrijk was. Hoe het
op basis van het nieuwe wetsvoorstel zal gaan met nieuwe kandidaten, bijvoorbeeld
zonder specifieke politieke kleur, vraag ik mij af. Dat de kwaliteit vooropstaat,
heb ik eerlijk gezegd nog niet gezien.Wij zijn voorstander van een door en uit de raad gekozen burgemeester.
Uit een oogpunt van lokale democratie lijkt ons dat verreweg het beste. Door
de VVD-fractie in de Tweede Kamer, maar ook zojuist is dat model wat schamper
het Belgische model genoemd, oftewel de burgemeester uit de kroeg, zoals de
heer Te Veldhuis het noemt. Die arrogantie is bepaald misplaatst, want als
men ervan uitgaat dat de burgemeester de primus inter pares is in de raad
en het gemeentebestuur, als men de burgemeester ziet als de door de raad aangewezen
leider van het gemeentebestuur – ik denk daarbij aan de functie die
vandaag al eerder is genoemd, namelijk die van teamleider – en als men
zich ten doel stelt de democratie werkelijk te bevorderen, ook op lokaal niveau,
dan doet zo een door en uit de raad gekozen voorzitter van de raad, dus ook
een rechtstreeks gekozene, uit democratisch oogpunt zeker niet onder voor
de huidige Nederlandse burgemeester en de procedure die daarbij wordt gehanteerd.
Waarschijnlijk is het zelfs een betere procedure, want er komt zo bijvoorbeeld
een einde aan de zogenaamd politiek neutrale positie van de benoemde burgemeester.
Ook komt er een einde aan de halfslachtige situatie die wij nu kennen, waarin
de burgemeester geacht wordt boven de partijen te staan, maar wel deel uitmaakt
van het politieke college van B en W; situaties die uit een oogpunt van democratie
zeker niet de schoonheidsprijs verdienen.Maar ik begrijp wel dat het Belgische model, waarover zo neerbuigend wordt
gedaan, voor sommige landelijke partijen een nadeel heeft, want dan is het
afgelopen met de landelijk benoemde burgemeester, met de verdeling van de
baantjes en de partijpolitieke benoemingen in achterkamertjes. Kennelijk zijn
sommige partijen daar erg aan gehecht, ook al verbloemt men dat door te stellen
dat het allemaal in strijd met de constitutie is. Ik denk dat dit een doekje
voor het bloeden is. Feitelijk wil men niet afzien van de voordelen die geput
worden uit de huidige situatie.Mijnheer de voorzitter. Het doet de SP daarom deugd, dat in het wetsvoorstel
een begin wordt gemaakt met een betere, meer democratische benoemingsprocedure.
Bij het opschrijven van deze tekst ging ik er maar van uit dat de sprekers
voor mij alle beperktheden, gebreken, manco's, tekortkomingen in het wetsvoorstel
omstandig uiteengezet hebben. Ik verwijs bijvoorbeeld naar de opmerkingen
van de heer Platvoet, die ik geheel kan onderschrijven. Ik zal deze dan ook
niet herhalen. Bovendien ga ik niet herkauwen wat er al aan de overkant van
het Binnenhof is gezegd. Ik wil nog wel een inhoudelijke opmerking maken over
het later ingevoegde raadplegende referendum met de bijbehorende verkiezingscampagne.
Ik vind dit een onzalig idee en begrijp het eerlijk gezegd niet. Dit is volgens
mij vragen om problemen. Als je de plaatselijke politiek kent, zie je voor
je wat dit zal betekenen. Ik vrees dat het alleen maar tot teleurstellingen
zal leiden. Ik wijs op wat wij gisteren hebben besproken over het referendum
en de ontwikkeling in die richting. Die raadgevende referenda die waarschijnlijk
wel in de wet zullen worden opgenomen, zullen niet zo snel plaatsvinden. Ik
denk dat in de praktijk eerder de raadplegende referenda zullen
worden toegepast. De burger in een doorsnee gemeente zal daardoor eerder te
maken krijgen met het raadplegende referendum op dit terrein dan met een raadgevend
referendum. Ik vrees dat de burger dan slechte ervaringen opdoet met referenda
en dit zou wel eens contrair kunnen werken. Het is een gevaarlijke ontwikkeling
als de eerste grote ervaring van de burger met een referendum niet veel oplevert.
Dit zal negatieve gevolgen hebben. Ik hoor graag van de minister hoe hij hierover
denkt, want ik denk dat wij hiermee iets moeilijks in huis halen. Ofschoon
ik in het algemeen voorstander ben van referenda, meen ik dat wij hiermee
moeten oppassen.Voorzitter. Ik kom tot een afronding. Ik vind het jammer dat er alweer
zo'n krakkemikkige wet is gemaakt. Dit lijkt bijna een handelsmerk te worden
van Paars, op dit terrein althans. Ondanks onze bezwaren tegen de ongerijmdheden
en tekortkomingen van het voorstel, zien wij er toch ook de positieve kanten
van. Die geven vandaag voor ons de doorslag in de hoop dat er na dit voorstel
een ontwikkeling op gang komt die ons wel tot een democratisch gekozen burgemeester
brengt. Ik voeg hieraan echter direct toe dat ik die ontwikkeling somber inzie
indien er na de volgende verkiezingen weer dit soort paarse of soortgelijke
combinaties aan de macht komen. Ik denk dat je met recht kunt zeggen dat dit
soort wetsvoorstellen duidelijk maakt dat er van de paarse partijen op dit
gebied weinig substantieels te verwachten is. Ik zie graag de reactie van
de regering tegemoet.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De minister zal morgenochtend bij de aanvang van de vergadering, om tien
uur, antwoorden. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20002001-1531-1552.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl