Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 in verband met de invoering van lumpsumbekostiging in het primair onderwijs (29736)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 1477-1483

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-07-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 31, pagina 1477-1483

04-07-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29736Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (maandag 4 juli 2005)Pagina 1489-1489
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet toezicht beleggingsinstellingen met het oog op de modernisering van de wet en implementatie van richtlijn nr. 2001/107/EG en richtlijn 2001/108/EG van 21 januari 2002 (28998); - het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 3 november 2001 te Rome totstandgekomen Internationaal Verdrag inzake plantgenetische bronnen voor voedsel en landbouw, met bijlagen (Trb. 2002, 134) (29656) (R1764); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet milieubeheer en de Wet verontreiniging oppervlaktewateren (verduidelijking in verband met de EG-richtlijn inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging; vergunning op hoofdzaken/vergunning op maat) (29711) en 5 andere wetsvoorstellen (29737, 29828, 29952, 30006 en 30090)Pagina 1453-1454
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en enkele andere wetten in verband met de regeling van bevoegdheden tot het vorderen van gegevens (bevoegdheden vorderen gegevens) (29441)Pagina 1454-1463
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 in verband met de invoering van lumpsumbekostiging in het primair onderwijs (29736)Pagina 1477-1483
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk 18 van de Wet milieubeheer (Handhavingsstructuur) (29285)Pagina 1483-1489
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (maandag 4 juli 2005)Pagina 1489-1491
Behandeling van de volgende voorstellen van de commissie voor de Verzoekschriften: - res van L.J. Lindeman te Eindhoven betreffende het handelen van de belastingdienst (XXIV-A); - res van D.A. Pugh te Eindhoven betreffende het handelen van de belastingdienst (XXV-A); - res van J.A. Vreugdenhil te Leersum betreffende de aftrek van kosten van juridische bijstand (XXVI-A); - res van G.M.G. van de Vinne te Vaïssac (Frankrijk) betreffende het handelen van de belastingdienst (XXVII-A); res van M. Buyankara te Schiedam betreffende het handelen van de belastingdienst (XXVIII-A).Pagina 1453-1453
Presentie en opening (maandag 4 juli 2005)Pagina 1453-1453
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet in verband met het bevorderen van een gezamenlijke strategie en duidelijke regie met betrekking tot de programmering van de landelijke publieke omroep, alsmede het aanbrengen van een helderder afbakening tussen toezicht, bestuur en professionele werkprocessen binnen de organisatie van de landelijke publieke omroep (29991)Pagina 1463-1477

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 52 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van onder meer de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra
en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 in verband met de invoering van lumpsumbekostiging
in het primair onderwijs (29736).De voorzitter:Ik heet de minister van onderwijs van harte welkom.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Dit wetsvoorstel heeft in principe de steun van mijn fractie,
maar wij hebben wel wat zorgen. Wij hebben die ook geuit in de schriftelijke
voorbereiding. Uit de tussenrapportage blijkt dat het voor de pilotbesturen
moeilijk is om een goed inzicht te krijgen in de feitelijke salarisuitgaven
gedurende een schooljaar. Uit mijn eigen "veldbenadering" blijkt dat besturen
daardoor de neiging hebben om terughoudend te begroten, of, anders geformuleerd,
wat gelden op te potten. Gezien alle onzekerheden is dat begrijpelijk, maar
het is niet altijd in het belang van het onderwijs. Zal de minister met het
oog hierop niet alleen de rechtmatigheid van de uitgaven monitoren maar ook
de effectiviteit? Ik vraag dat, omdat niemand er iets aan heeft als er geld
blijft liggen.In eerdere debatten heeft mijn fractie het betreurd dat de positie van
de directies ten opzichte van de schoolbesturen zo zwak is. Er is in ieder
geval niet als in hardere sectoren sprake van een level playing field. De
minister schrijft in de nadere memorie van antwoord dat wij erop moeten durven
vertrouwen dat alle spelers hun nieuwe rol op zich zullen nemen. Met dit in
het achterhoofd zou ik graag zien dat er wat meer vertrouwen komt in de directies.
Zij zijn volgens mij namelijk heus wel in staat om hun eigen belang zo nodig
ondergeschikt te maken aan het algemeen belang en zouden daarom wel een wat
steviger positie mogen innemen.Er zijn signalen dat een aantal pilotscholen, onder andere scholen waarbij
ik in het bestuur zit, tegen forse tekorten is opgelopen in de experimenteerfase.
Ik ga ervan uit dat deze ervaringen ertoe zullen leiden dat de samenstelling
van de lumpsum wordt bijgesteld. Als dat niet zo is, hoor ik dat graag.De salarisuitgaven zijn de enige post waar schoolbesturen "winst" kunnen
halen. Dat is veruit de grootste kostenpost en daar valt dan ook het meeste
te halen. De personeelskosten worden berekend aan de hand van de gemiddelde
leeftijd in het land. Dat is een beetje een moeizame constructie, want dat
maakt het aantrekkelijk om vooral jonge leerkrachten aan te
trekken. In de komende periode zullen wij echter nog te maken hebben met zo
niet een kwantitatief dan toch in ieder geval een kwalitatief lerarentekort
en dan zouden wij ons er toch veel aan gelegen moeten laten liggen om oudere
leerkrachten in het onderwijs werkzaam te houden.Een aantal jaren geleden heeft de commissie-Van Es goede voorstellen gedaan
om oudere leerkrachten perspectief te kunnen blijven bieden. Dat kost natuurlijk
geld, maar dat neemt niet weg dat deze voorstellen een beetje haaks staan
op een systematiek voor het berekenen van de personeelskosten die is gebaseerd
op een landelijk gemiddelde. Bovendien zie ik niet in waarom is afgezien van
de berekeningssystematiek die tot voor kort in het voortgezet onderwijs werd
gebruikt, te weten een opslag naar aanleiding van de feitelijke leeftijd van
het personeel.Ter voorbereiding van dit debat heb ik onderzocht wat zich rond de lumpsum
in het voorgezet onderwijs afspeelt. Op een ander moment wil ik daar zeker
uitgebreider met de minister van gedachten over wisselen. Er doen zich daar
namelijk bizarre situaties voor. Ik denk dan bijvoorbeeld aan het ontstaan
van uitzendbureaus die scholen langs gaan met het aanbod dat scholen personeel
dat zij in dienst willen nemen, bij hen detacheren. Daardoor kan de onderwijs-cao
worden ontweken, zonder dat de school risico loopt, afgezien natuurlijk van
het geld dat men moet betalen voor deze constructie.Wat is in de toekomt de rol van het Rijk bij het onderwijs? Om deze vraag
te kunnen beantwoorden hebben wij de minister gevraagd om de notitie over
good governance in het onderwijs. Deze notitie is nog niet beschikbaar en
wij moeten het dus helaas doen met wat de minister daarover als voorschot
in de nadere memorie van antwoord heeft geschreven. Daaruit blijkt dat de
rijksoverheid volgens de minister randvoorwaarden moet scheppen, kaders moet
stellen, voor de bekostiging moet zorgen en toezicht moet houden.Ik zou echter graag zien dat de rijksoverheid het onderwijs tot haar zorg
blijft rekenen. Vanuit deze visie bezien is het effect van een bekostigingssystematiek
die uitgaat van gemiddelden in plaats van de feitelijke samenstelling van
het personeelsbestand, een zorgelijke ontwikkeling. Daardoor ontstaat immers
de verleiding om op een bepaalde manier met het personeel om te gaan. Zo zou
het toch niet moeten gaan? Het zou de overheid toch ook een zorg moeten zijn
dat scholen zo veel mogelijk in staat worden gesteld om hun personeel niet
alleen in dienst te nemen maar ook met waardering in dienst te houden.De heer Van Raak (SP):Voorzitter! Het wetsvoorstel lijkt wel wat op de minister: wij vinden
haar steeds beter worden, maar kunnen helaas nog niet onze goedkeuring geven.
De conclusie is nu al getrokken! Het is voor mijn fractie namelijk nog te
vroeg. Té veel ontwikkelingen zijn nog in gang en té veel vragen
zijn nog niet afdoende beantwoord. Een aantal daarvan leg ik de minister vanavond
voor. Ik ga kort in op het management en de medezeggenschap. Eerst maak ik
echter een meer algemeen punt.De minister wil met de invoering van lumpsumbekostiging de autonomie van
basisscholen vergroten, de regelzucht verkleinen en maatwerk in het primair
onderwijs bevorderen. Zij wil, met andere woorden, de scholen meer vrijheid
geven. Dat is een nobel streven. Zij en ik hebben echter een wat andere kijk
op vrijheid. Op basis van de christen-democratische idee van soevereiniteit
in eigen kring, of in haar geval van subsidiariteit, legt zij waarschijnlijk
graag veel verantwoordelijkheid bij maatschappelijke instellingen, zoals in
dit geval de basisscholen. Waarom zouden wij ons vanuit de nationale politiek
bemoeien met zaken die ook door de scholen zélf kunnen worden gedaan?
Wellicht ziet de minister vrijheid zelfs als een middel tegen betutteling.
Als socialist, zo zal de minister begrijpen, kijk ik net wat anders tegen
vrijheid aan. Ook in het onderwijs. De SP voert de vrijheid hoog in het vaandel,
maar houdt altijd een strak oog op de gelijkwaardigheid. De verschillen tussen
basisscholen nemen nu echter al toe, bijvoorbeeld door verschillen in ouderbijdragen. De
minister wil bovendien een herverdeling van gelden voor achterstandsleerlingen,
die met name ten koste kan gaan van zwarte scholen. Bijna zevenduizend mensen
met een ID-baan op een basisschool dreigen op korte termijn hun werk te verliezen,
waarmee vooral brede scholen in achterstandswijken hun conciërge, klassenassistent
of contactpersoon met de ouders zullen verliezen.Daarbovenop komt nu de lumpsumfinanciering voor basisscholen. Een gevolg
van het voorliggende wetsvoorstel is dat ook deze scholen meer ruimte krijgen
om zichzelf te profileren. Gezien ook het andere beleid van dit kabinet vreest
mijn fractie dat als wij nu instemmen met de invoering van lumpsumbekostiging,
wij er tevens aan meewerken dat de verschillen tussen basisscholen groter
kunnen worden. Wij zijn voor brede basisscholen, die hun leerlingen op maat
kunnen bedienen. Maar zeker op dit niveau moeten wij ook waken voor verschillen.
De achterstanden die leerlingen op deze leeftijd oplopen zijn voor de meesten
van hen niet meer in te halen. Deelt de minister onze zorg dat invoering van
lumpsumbekostiging op dit moment niet alleen de vrijheid van basisscholen
vergroot, maar ook de verschillen tussen scholen kan vergroten?Lumpsumbekostiging is alleen dán geslaagd als de beslissingen van
bestuur en management, ook over de besteding van middelen, ten goede komen
van de kwaliteit van het onderwijs in de scholen, zo stelt de minister in
de memorie van toelichting. Het nieuwe financieringsstelsel moet dus vooral
ten goede komen van leraren en leerlingen. Of dat ook daadwerkelijk gebeurt,
weten wij echter nog niet. Op basisscholen wordt op dit moment relatief veel
geld uitgegeven aan personeel en relatief weinig aan materieel. Uit een evaluatie
van de lumpsumfinanciering in het middelbaar onderwijs bleek dat hier veel
geld van personeel naar materieel is gegaan.Lumpsumfinanciering leidt volgens de minister tot minder bureaucratie.
Een deel van de bureaucratie, zo vrezen wij, verschuift echter van het ministerie
naar de scholen die in dit opzicht te maken krijgen met een taakverzwaring.
Mijn fractie ziet zich hierin bevestigd doordat de invoering van lumpsum de
komende jaren gepaard zal gaan met grote extra investeringen in schoolbesturen
en schoolmanagement. Lumpsumbekostiging kan voorts bestuurlijke
schaalvergroting in de hand werken, met de bijbehorende bemoeienis van bovenschoolse
managers. En een nieuwe vorm van betutteling, nu niet door politici, maar
door schoolmanagers. Lumpsumfinanciering moet de vrijheid van scholen vergroten.
Maar om wier vrijheid gaat het dan?Meer vrijheid voor scholen kan niet zonder meer verantwoording, stelde
de minister onlangs in deze Kamer, tijdens het beleidsdebat over de kwaliteit
van het onderwijs. Zij erkent de noodzaak om in het basisonderwijs een gelijkwaardig
speelveld te creëren voor management, leraren en ouders. Daartoe doet
zij ook enkele voorstellen voor de schoolgids, het jaarverslag en een gemeenschappelijke
medezeggenschapsraad. In januari 2004 zijn op een aantal scholen proeven gestart
met lumpsumfinanciering. In deze Kamer heeft mijn fractie destijds de voorwaarde
gesteld dat eerst de zeggenschap en medezeggenschap op scholen goed zouden
worden geregeld. Nu is dat nog steeds niet gebeurd. De medezeggenschapsraden
moeten een belangrijke functie krijgen in de controle van schoolbesturen.
Wij betwijfelen of deze raden hiervoor op dit moment voldoende zijn toegerust.
Wordt leraren en ouders de juiste informatie verstrekt en in een begrijpelijke
vorm? Morgen debatteren wij in deze Kamer over de dualisering van het gemeentebestuur.
Zelfs daar doen zich op dit gebied grote problemen voor. Van een medezeggenschapsraad
mogen wij toch niet méér verwachten dan van een gemeenteraad?
Mijn collega aan de overkant van het Binnenhof heeft de minister voorgesteld
om een modeljaarverslag op te stellen. Dat model is er ondertussen, zo hebben
wij begrepen. Is de minister bereid om dit modeljaarverslag ter beoordeling
voor te leggen aan de medezeggenschapsraden?Behalve een modeljaarverslag, ziet mijn fractie ook graag een begrijpelijk
model van de begroting. Opnieuw kunnen wij een vergelijking maken met de gemeenten,
die sinds de dualisering een programmabegroting hebben, een modelprogrammabegroting.
Ziet de minister, in navolging van een modeljaarverslag, ook brood in een
modelbegroting? Een grote steen des aanstoots voor mijn fractie is dat medezeggenschapsraden
slechts adviesbevoegdheden hebben. Dat lijkt ons niet gepast, gezien hun controlerende
functie. Deze wet biedt leraren en ouders naar onze opvatting onvoldoende
middelen om een serieus tegenwicht te bieden aan de schoolmanagers.De commissie voor Onderwijs van deze Kamer heeft vooraf twee eisen gesteld
aan de plenaire behandeling van deze wet. Zij wilde beschikken over de nota
over goed bestuur en de eindrapportage van de pilots. Die rapportage is nog
niet beschikbaar, antwoordde de minister de commissie in haar brief van 3 juni
jongstleden. Zij kon de commissie al wel meedelen dat haar eerste indrukken
waren dat er tussen de besturen grote verschillen bestonden in de mate waarin
zij op dit moment de organisatie op orde hebben. De eindrapportage kan pas
eind deze maand worden opgesteld. In een aanvullende brief van 20 juni
jongstleden concludeert de minister tevens dat de voorbereiding van de medezeggenschapsorganen
op de invoering van lumpsumfinanciering nog onvoldoende is. De Tweede Kamer
is een rapportage toegezegd voor januari 2006. Wat betreft de beleidsbrief
over goed bestuur meldde de minister dat zij ook die nog niet kon overleggen.
Uit een brief van vandaag blijkt dat dit ook nog wel even zal duren. Tevens
schrijft de minister dat wij in ieder geval tot 2006 moeten wachten, willen
wij meer zicht krijgen op een bredere herziening van de wetgeving inzake medezeggenschap
in het onderwijs.Ik vind het gezellig dat de minister er op deze laatste vergaderdagen
bij is, al is zij in mijn ogen vandaag te vroeg. De invoering van een lumpsum
moet naar de mening van mijn fractie hand in hand gaan met versterking van
de medezeggenschap. Dat is een harde voorwaarde. Mijn fractie kan niet instemmen
met lumpsumfinanciering voor basisscholen vóórdat er sprake
is van afdoende inspraak en controle door leraren en ouders. De minister zei
het al: meer vrijheid moet gepaard gaan met meer verantwoording.De minister schreef de commissie op 3 juni jongstleden dat dit debat
geen "go/no go-moment" is, maar een "go/go later-moment". Daar gelooft mijn
fractie niets van. Het nu instemmen met de lumpsumfinanciering in het basisonderwijs
betekent voor de minister "go". Ooit zullen de minister en mijn fractie het
wellicht eens worden over de lumpsumfinanciering; nu is dat nog niet het geval.
Invoering per augustus 2006 is volgens mijn fractie op dit moment nog niet
verantwoord.Mevrouw Dupuis (VVD):Mevrouw de voorzitter. De VVD-fractie heeft met belangstelling én
instemming kennisgenomen van de nieuwe financieringsvorm van het primaire
onderwijs. In beginsel vindt zij het goed dat scholen meer vrijheid krijgen
om hun uitgaven te bepalen. Dat vergroot de autonomie van scholen en biedt
scholen de ruimte om zelf hun budget in te richten. Laat er echter geen misverstand
over bestaan dat de arbeidskosten de bestedingen nog steeds tamelijk dwingend
zullen bepalen. Wij moeten er dan ook niet al te grote verwachtingen van hebben;
de vrijheid blijft beperkt.De VVD-fractie heeft nog een aantal vragen aan de minister. Voor een deel
hebben andere fracties deze gesteld, want er bestaat onder de woordvoerders
in de Kamer een tamelijk grote consensus over dit dossier, zoals de minister
al heeft kunnen opmaken uit de verslagen. De volgende vragen leven binnen
mijn fractie. Om te beginnen wil zij weten of en, zo ja, in hoeverre, de lumpsumbekostiging
feitelijk een bezuiniging betekent. Dat vindt zij namelijk onaanvaardbaar.
Mijn fractie ziet het nergens staan, maar wil op deze vraag toch een helder
antwoord van de minister. Als er iets niet mag gebeuren, is het dat er op
het primaire onderwijs wordt bezuinigd. Het slechts kunnen aantrekken van
jonge leraren is natuurlijk al een vorm van bezuiniging, zoals mevrouw Linthorst
al beschreef. Dat zouden wij absoluut onacceptabel vinden.Naast deze principiële kwestie leeft er in onze fractie nog een aantal
meer op de uitvoering gerichte vragen. Zo hebben wij in het voorlopig verslag,
samen met de andere fracties, geïnformeerd naar de relatie van schoolbesturen
tot de individuele scholen. Het gaat dan om de vraag of de besturen, die vaak
meer scholen onder zich hebben, bereid zullen zijn de wensen
van de scholen te volgen. In de systematiek van de wet is immers geregeld
dat de besturen verantwoordelijk zijn voor de besteding van de gelden. Hoe
ziet de minister de relatie tussen het management van een individuele school
en het schoolbestuur? Er kan hier met name een probleem ontstaan als de besturen
van de scholen onvoldoende kwaliteit hebben om te komen tot een juiste belangenbehartiging
van de diverse scholen. Vandaar dat de diverse woordvoerders, en ook wij,
graag meer wilden weten over de inhoud van de Nota good governance. Het gaat
hierbij dus niet alleen om de technische capaciteiten van schoolbesturen om
lumpsumbesteding goed aan te wenden, maar om hun capaciteiten om de juiste
afwegingen te maken tussen de belangen van de diverse scholen waarvoor men
verantwoordelijk is. Hoe kan de directie van een school tegenover haar bestuur
haar eigen belangen behartigen? Welke middelen staan een school daarbij ten
dienste? De minister noemt in haar memorie van antwoord behalve vertrouwen
de medezeggenschapsraden. Ook de heer Van Raak sprak hierover. Kan de minister
nog eens toelichten hoe zij dat ziet? Heeft de inspectie hier ook een rol?Verder vragen wij ons af hoe de minister van plan is van schoolbesturen
transparantie af te dwingen. Wij denken aan ten minste twee soorten transparantie:
die van de totstandkoming van het bestuur zelf en transparantie op het punt
van de besluitvorming binnen de besturen.In onze fractie was voorts enige zorg over de kwalificatie van schoolbesturen
met behulp van kleuren. Eerlijk gezegd lijkt het wat kinderachtig. Is dit
systeem voorzien voor de lange termijn, of alleen van kracht in de inloopfase?
Hoe lang blijft zo'n rode kwalificatie een school achtervolgen?Ook hebben wij nog een vraag over de positie van openbare scholen. In
een artikel over de lumpsumbekostiging in Didaktief, van 21 juni 2005,
lezen wij dat bij openbare scholen eventuele gespaarde gelden teruggaan naar
de gemeenteraad. Dat lijkt ons een aansporing om vooral maar alles uit te
geven. Is reservevorming voor scholen niet juist van groot belang? Overigens
is het een instructief artikel, omdat het duidelijk maakt hoe divers de manieren
zijn waarop scholen met de lumpsum omgaan. Ook worden aardige voorbeelden
gegeven van afspraken tussen schoolbesturen en schoolmanagementteams.Een heel andere vraag is, wat er gebeurt als scholen te kort komen. Hoe
snel kan de financiering inspelen op nieuwe ontwikkelingen binnen scholen,
bijvoorbeeld wijziging van aantallen leerlingen met of zonder gewicht? Is
er een soort rampenfonds voorzien voor onverwachte gebeurtenissen die de school
buiten of door eigen schuld in financiële problemen brengen?Wij zijn blij met een grotere autonomie voor scholen, en juist ook voor
scholen in het primair onderwijs. Voor zover wij ongerust zijn op een aantal
uitvoeringspunten, hopen wij dat de minister in staat zal zijn die ongerustheid
weg te nemen.De heer Schuurman (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Vanavond mag ik ook spreken namens de fractie van
de SGP."Vrijheid in verantwoordelijkheid", zo wordt de beweging van meer autonomie
en deregulering vaak getypeerd die het huidige overheidsoptreden kenmerkt.
Decentrale overheden en instellingen met een wettelijke taak krijgen steeds
meer vrijheid, steeds minder regels en kunnen steeds méér eigen
keuzes maken als het gaat over het te voeren beleid. Deze vrijheidsruimte
wordt vaak als verfrissend ervaren en het veld is er blij mee. Tegelijkertijd:
vrijheid is vrijheid in verantwoordelijkheid. Die verantwoordelijkheid brengt
met zich dat decentrale overheden en instellingen op transparante wijze verantwoording
afleggen over de besteding van de publieke middelen. De vrijheid en de daarmee
samenhangende verantwoordelijkheid vragen van overheden en instellingen beleidsmatige
keuzes. Juist daar ligt dan ook vaak de kritiek. De valkuil van meer vrijheid
is dat men wordt overstelpt met stapels verantwoording- en toezichtformulieren
van de overheid.Die afweging, enerzijds gaat het om vrijheid en anderzijds om verantwoordelijkheid,
geldt eigenlijk ook voor het voorliggende wetsvoorstel. Het wetsvoorstel invoering
lumpsum in het primair onderwijs betekent de overgang van een voor scholen
beleidsarm declaratiemodel naar een bestel waarin zij zelf actief beleidskeuzes
moeten maken en daarover verantwoording moeten kunnen afleggen. Zoals bekend
benaderen onze fracties het voorliggende wetsvoorstel met een positieve grondhouding.
De ruimte die scholen wordt geboden, past prima bij onze visie dat zoveel
mogelijk aan de scholen zelf moet worden overgelaten. En het past, ook nu
het vooral gaat om organisatorische aspecten, goed bij de vrijheid van onderwijs
en de vrijheid van richting en inrichting. Scholen kunnen zelf bepalen wat
ze met de zak geld doen. Onze positieve grondhouding komt niet alleen voort
uit deze principiële overweging, maar is ook gebaseerd op het draagvlak
in het onderwijsveld. In de aanloop naar de behandeling van dit wetsvoorstel
werd namelijk duidelijk dat het overgrote deel van de scholen erg enthousiast
is over de invoering van de lumpsum.Toch hebben onze fracties op elk moment dat er gesproken werd over de
invoering van de lumpsum aarzelingen naar voren gebracht. Deze aarzelingen
betroffen vooral de vraag of schoolbesturen, i.c. de bevoegde gezagsorganen,
er klaar voor zijn de grote verantwoordelijkheid die deze operatie met zich
brengt, te dragen. De invoering van de lumpsum betekent namelijk nogal wat.
Dat hoeven wij elkaar eigenlijk niet meer te vertellen. Zij betekent dat schoolbesturen
ineens alles moeten weten van personeelsbeleid, jaarverslagen en van een doelmatige,
effectieve en verantwoorde besteding van de middelen. Er moet actief worden
nagedacht over de inzet van middelen, er moet een beleidsplan komen met daarin
aangegeven welke prioriteiten worden gesteld en waarom. En aan het eind van
het hele traject moet de uitvoering van het beleidsplan worden getoetst door
middel van de vaststelling van een jaarverslag. De school wordt eigenlijk
een klein bedrijf en van het bestuur wordt een beleidsvormend vermogen gevraagd.
Al deze nieuwe verantwoordelijkheden vergen veel van het aanpassingsvermogen
van het bevoegd gezag. Dit brengt, zo blijkt ook uit de toegezonden cijfers,
financiële en bestuurlijke risico's met zich mee. De kernvraag bij dit
debat is dan ook of wij verwachten dat uiteindelijk elk schoolbestuur zover
komt dat het de verantwoordelijkheid van de lumpsumfinanciering
aankan. Kunnen wij er inderdaad voor zorgen dat er niet één
school omvalt, zoals de minister in de Tweede Kamer heeft toegezegd?Verantwoording afleggen tegenover de overheid kan ons inziens nog wel
in goede banen worden geleid, maar hoe zit het precies met de zogenaamde horizontale
verantwoording? Er zijn nogal wat partijen in het geding. Ons inziens zijn
beide vormen van verantwoording afleggen onmisbaar. Denken dat dit allemaal
wel goed zal komen, lijkt ons te optimistisch. Hoe kan voorkomen worden dat
men voor de eigen verantwoordelijkheid wegloopt en bijvoorbeeld de gemakkelijkste
weg kiest en met de lange termijn – bijvoorbeeld als het gaat om onderhoud
van de materiële voorzieningen – te weinig rekening houdt? Graag
een reactie van de minister.Blijvende aandacht verdient de positie van de eenpitters. Dit blijft een
heikele aangelegenheid. Ondanks alle inspanningen van de minister –
ik moet echt zeggen dat de minister er hard achteraan zit – blijkt nog
steeds dat een aantal scholen, maar met name de eenpitters, volstrekt onvoldoende
is voorbereid. In een gesprek ter voorbereiding van dit debat met een van
de pilotscholen, een eenpitter met ruim 500 leerlingen, werd duidelijk dat
de mensen daar erg opzien tegen de invoering van de lumpsum. Ik noem deze
casus maar gewoon, omdat zij de kern aangeeft van het probleem dat wij nog
hebben met dit wetsvoorstel. De school heeft één directeur,
één adjunct en een penningmeester. Met enige schaamte bekende
de adjunct dat noch hij noch de directeur zelf verstand van geld heeft. Het
financiële inzicht ligt voornamelijk bij de penningmeester. Daarmee komen
de voorbereiding, het beschikbaar stellen van kengetallen en de invoering
van de lumpsum vooral op de penningmeester neer. De ramp is niet te overzien
als hij uitvalt. Zijn werk wordt niet zomaar door een ander overgenomen. Er
is dus een groot bestuurlijk risico. Extra formatie is geen optie, want dit
zou onmiddellijk op het budget drukken, terwijl de school, zo is de verwachting,
in ieder geval al te maken krijgt met een negatief herverdeeleffect van € 52.000.
De oorzaken van de herverdeeleffecten liggen voor deze school wat anders dan
de oorzaken bij de meeste scholen. Deze school heeft juist relatief veel jonge
onderwijzers, die relatief lang in dienst blijven. Dat betekent dat de school
te maken heeft met relatief veel salarisstijgingen. Mijn verwachting is dat
dit probleem breder speelt, voornamelijk bij eenpitters, die vaak een eigen
karakter hebben en waarbij de wisseling van personeel in verhouding achterblijft.
Wat gaat de minister daaraan doen? Worden deze herverdeeleffecten ook gecompenseerd?De school is inmiddels maar gauw op zoek gegaan naar samenwerkingspartners,
om zo de risico's beter te kunnen spreiden. Ook al kunnen zij voor een deel
compensatie krijgen, voor een ander deel is dit niet het geval en zullen zij
de consequenties daarvan zelf moeten dragen, na de overgangsregeling van vier
jaar. Er leeft onder die scholen de angst dat zij het niet kunnen dragen.
Zij kiezen daarmee eieren voor hun geld. Uiteindelijk is daarom onze verwachting
dat er geen school om zal vallen, want voor die tijd hebben ze allang bondgenoten
gezocht. Daarmee verliest deze eenpitter echter een stukje van zijn zelfstandigheid,
van zijn vrijheid, en dat was niet wat wij wilden.Dit is waarschijnlijk evenmin de bedoeling van de maatregelen van de minister.
De bedoeling is dat er contact wordt gelegd met scholen om na te gaan in hoeverre
de personele en financiële administratie voldoet. Aan de besturen die
nog niet voldoende zijn voorbereid, wordt in de tweede helft van 2005 actief
ondersteuning aangeboden, zodat zij hun administratieve organisatie op orde
kunnen krijgen. Aan het eind van 2005 wordt opnieuw nagegaan of deze besturen
hun administratie geschikt hebben gemaakt voor lumpsumbekostiging. Mocht het
dan nog onvoldoende zijn, dan krijgen de resterende besturen directe ondersteuning.
Betekent dit dan dat, bij wijze van spreken, iemand op school komt die samen
met de eerder genoemde penningmeester de administratie op orde maakt? In dat
geval kan het haast niet anders dan dat scholen op tijd klaar zijn. Volgens
de signalen die wij krijgen van scholen die wel in een samenwerkingsverband
opereren, de risico's wél kunnen spreiden, wél in staat zijn
om formatie vrij te maken én wél voldoende scholingsruimte hebben,
zal lumpsum inderdaad veel beleidsvrijheid betekenen. De maatregelen van de
minister zullen voor die groep waarschijnlijk adequaat zijn.Zoals gezegd staan wij positief tegenover de idealen van het wetvoorstel.
Het impliceert een grootschalige operatie met grote risico' s. Een aantal
daarvan heb ik de revue laten passeren. Graag vernemen we de reactie van de
minister.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Ik spreek ook namens de fractie van D66.Het invoeren van lumpsumbekostiging is een heel grote stap vooruit wat
de autonomie van de schoolbesturen betreft. Die autonomie bestaat aan de ene
kant uit de vrijheid om het onderwijs in te richten in respect voor de eigen
achtergrond en de eigen pedagogische opvattingen, maar daar hoort anderzijds
de vrijheid bij om op basis van eigen inzicht te streven naar een zo goed
en efficiënt mogelijke besteding van de beschikbare middelen, zowel materieel
als formatief. Regeling van bovenaf leidt heel makkelijk tot manipulatie van
de regels, die ten koste gaat van een efficiënte inzet van middelen.
Daarom zijn wij in het algemeen heel gelukkig met de aanpak van deze minister,
waarbij het onderwijsveld steeds minder voorgeschreven, steeds minder geoormerkt
krijgt, en steeds meer zelf urgentie en prioriteit mag vaststellen, dit alles
overigens binnen de grenzen die wel door de overheid moeten worden gesteld.
De kwaliteit moet worden bewaakt. Dat betekent dat de overheid greep moet
houden op wat aan onze kinderen ten minste wordt bijgebracht: Nederlands,
rekenen, Fries, en dat de overheid moet kunnen waarborgen dat dit op een effectieve
manier gebeurt. Maar hoe die effectiviteit wordt bereikt, is in principe een
zaak voor het onderwijs, evenals de optiek van waaruit dit gebeurt, ten minste
zolang dat binnen de normen van onze wetgeving en maatschappelijk orde plaatsvindt.Een nieuwe stap in de goede richting dus, en ook een heel flinke stap.
Bestedingsvrijheid geeft de schoolbesturen namelijk veel extra mogelijkheden,
en overigens ook veel extra verantwoordelijkheid, zodat het
in het openbaar afleggen van verantwoording belangrijker wordt. Dat geldt
zowel naar binnen als naar buiten, naar de eigen scholen en het eigen personeel
en ouders, en naar de overheid en de samenleving, want die betaalt.Wij zijn van mening dat in principe beide goed geregeld zijn. De organisatie
van het onderwijs, de sturing daarvan, de verhouding tussen bestuur en management
en tussen bovenschoolse organen en de scholen zelf, is een zaak van het veld.
Good governance is van groot belang en mag door alle stake-holders, ook de
overheid, geëist worden, maar niet door het opleggen van een overheidsmodel.
De controle van de overheid ligt in de controle van het resultaat, via de
inspectie, en in de controle van de rechtmatige besteding, via de verslaggeving
en de accountants. Daarnaast moet de medezeggenschap de interne controle kunnen
waarborgen. Wij vinden dat voldoende.Overigens nemen wij voetstoots aan dat hieruit meer werk voor het onderwijsveld
voortkomt, in de vorm van schriftelijke verantwoording, intern en naar het
Rijk, maar ook in de vorm van misschien wel veel meer overleg. Daartegenover
staat dat dan niet meer per school de declaratiebekostiging geregeld hoeft
te worden, maar dat zal daar niet helemaal tegen opwegen. Dus per saldo meer
werk voor het onderwijsveld en vermoedelijk minder voor het ministerie. Ziet
de minister dat zitten? Is dat extra werk dan te dekken uit de extra middelen
die er voor bestuurswerkzaamheden beschikbaar komen of zit daar misschien
toch de door een aantal hier gevreesde bezuiniging?De bestedingsvrijheid gaat hoge eisen stellen aan de kwaliteit van de
onderwijsorganisaties. Op financieel, administratief en organisatorisch terrein
moet er een flinke slag gemaakt worden. Of dat in voldoende mate tijdig gerealiseerd
wordt, lijkt mij nog niet helemaal duidelijk. Althans de rapportages over
de stand van zaken geven het beeld dat er nog veel moet gebeuren voordat alle
besturen echt klaar zijn. De minister kijkt daar optimistisch tegenaan, misschien
wel te optimistisch, maar zij houdt wel de mogelijkheid open om toch nog tot
uitstel te komen. Dat lijkt ons verstandig. Bij heel grote operaties –
die worden ons de laatste tijd nog wel eens geleverd door deze regering –
is het beter een laatste moment van overweging in te bouwen, om vast te kunnen
stellen of iedereen er echt klaar voor is of dat het toch verstandig is wat
meer tijd te nemen.Per saldo vertrouwen wij dus op de wijsheid van de minister om, in samenspraak
met de Kamer, in januari een juiste beslissing te nemen wat betreft het go
of go later. Wij zullen op deze basis en vanuit deze benadering graag voor
het wetsvoorstel stemmen. Wij menen namelijk dat het een verbetering is. Meer
vrijheid om zelf te handelen, dus meer verantwoordingsplicht, en daardoor
waarschijnlijk extra werk, maar ook de mogelijkheid om efficiënter een
beter resultaat te bereiken.De heer Klink (CDA):Mevrouw de voorzitter. Het was in 1989 dat ondermeer vanuit het CDA een
warm pleidooi kwam voor lumpsumbekostiging in het primair en voortgezet onderwijs.
In die vorm van bekostiging zag het CDA mogelijkheden om de speelruimte van
scholen voor hun eigen onderwijs- en personeelsbeleid te vergroten. Dat pleidooi
kreeg een vervolg in het regeerakkoord van Lubbers III. In 1993 zijn in het
Scheveningse beraad door de toenmalige bewindspersonen afspraken gemaakt over
vermindering van regelgeving, autonomievergroting en lumpsumbekostiging. Nu
ligt er een wetsvoorstel voor dat de lumpsumbekostiging in het primair onderwijs
mogelijk maakt. Wij feliciteren de minister daarmee. Zij bracht de vaart aan
die nodig was, althans op het gebied van dat primair onderwijs, want voor
het voortgezet onderwijs was het in de jaren negentig al geregeld.Ik noemde de publicatie van het CDA uit 1989. Die liet namelijk ook de
risico's die zich aftekenen niet onbenoemd. Die risico's waren in de eerste
plaats financieel van aard. Als scholen een gemiddeld bedrag per leerkracht
krijgen, gaat dat ten koste van scholen met relatief veel oudere leerkrachten.
Ook kosten van ziekte en wachtgelden moeten scholen intern opvangen en grote
scholen kunnen dat gemakkelijker dan kleine. Daar lag dan direct het tweede
risico. De schoolbesturen die maar één enkele school onder zich
hebben, worden geprikkeld om te gaan fuseren. Schaalvergroting ligt dan voor
de hand, met het oog op het mijden van risico's en het spreiden daarvan. Voor
beide zaken zal een oplossing gevonden moeten worden, zo luidde de conclusie
althans 15 jaar geleden. Het zijn deze vragen die nu, anno 2005, nog steeds
spelen, ook bij het voorstel van wet dat vandaag aan de orde is. Het zijn
ook vragen die wat de CDA-fractie betreft op een vertrouwenwekkende manier
door de minister zijn opgepakt. Immers, bij de nieuw lumpsumbekostiging zal nu
en in de toekomst rekening worden gehouden met het gewogen gemiddelde van
de leeftijd van leraren op de onderscheiden scholen. Ook zullen de kleine
scholen en de directietoeslagen blijven bestaan, terwijl de rekenregels waarmee
nu de omvang van de declarabele formatie wordt berekend ook zullen worden
gebruikt om de nieuwe lumpsum te berekenen. Het gaat hier om zekeringen in
financiële zin die structureel in het wetsvoorstel zijn ingebouwd en
niet het karakter hebben van overgangsrecht.De CDA-fractie is daar gelukkig mee uit een oogpunt van continuïteit
van scholen en vanwege het feit dat de menselijke maat in het onderwijs niet
langs lijnen van de bekostigingssystematiek onder druk wordt gezet. En toch
zijn er resterende herverdeeleffecten. De analyse over het jaar 2003-2004,
zo liet de minister ons weten, laat zien dat de totale omvang van die effecten
circa € 43 mln. bedraagt. Dat is 0,6% van de totale uitgaven in
het primair onderwijs, zo rekent de minister ons voor. Ter geruststelling
voegt zij eraan toe dat een vergelijking met de jaarlijkse herverdeling als
gevolg van verschuivingen van leerlingen tussen scholen meer bedraagt dan € 100
mln., het driedubbele dus.Deze verhoudingsgetallen zijn inderdaad instructief, maar toch zeggen
zij nog weinig over de vraag of zich mogelijke concentraties van herverdeeleffecten
voordoen, over concentraties dus bij specifieke scholen en met name bij de
al genoemde eenpitters. Nu is voor dit onderwerp ook in de Tweede Kamer aandacht
gevraagd. Daarbij is geconstateerd dat een enkele school toch wel bijzonder
lijkt te worden getroffen. Vier van de vijfendertig eenpitters bijvoorbeeld
hebben volgens voorlopige berekeningen – het ging toen
om de eerste rapportage– te maken met mutaties die kunnen oplopen –
althans, dat wordt vermoed – tot circa 9% van het schoolbudget. De minister
is daarvoor bepaald niet blind. Zo heeft zij een overgangsperiode van enige
jaren ingebouwd. Ook zijn er middelen gereserveerd voor een vangnet in de
vorm van een bijzondere bekostiging. Bovendien, zo stelde de minister in de
Tweede Kamer, zullen de tweede en wellicht pas de derde voortgangsrapportage
meer inzicht geven in de feitelijke knelpunten. Ik zei al, het waren vooralsnog
vermoedens.In dat verband heeft de CDA-fractie een enkele vraag. Heeft de minister
op grond van de tweede voortgangsrapportage van juni dit jaar inmiddels nieuwe
inzichten in de veronderstelde herverdeeleffecten? Zullen op basis van de
gegevens uit de voortgangsrapportages de bekostigingsgrondslagen en de prijzen
zo worden ingericht, dat oneigenlijke herverdeeleffecten, waarop wij nu zo
langzamerhand zicht krijgen, worden opgevangen zodanig dat een vangnet straks
niet nodig is? Wanneer zullen de AMvB's en de ministeriële regelingen
die daarvoor nodig zijn worden vastgesteld? Hoe structureel zal dan uiteindelijk
nog de bijzondere bekostiging zijn?Ten slotte nog één punt op dit terrein. De minister heeft
de Tweede Kamer toegezegd de AMvB's en de regelingen waarin de prijzen besloten
liggen toe te zenden, zodat deze zicht heeft op de herverdeeleffecten voordat
er in januari 2006 definitief groen licht komt voor de voorziene inwerkingtreding
van de wet in augustus volgend jaar. De CDA-fractie verzoekt de minister,
ook de Eerste Kamer van deze gegevens op de hoogte te stellen.Mevrouw de voorzitter. De CDA-fractie heeft er behoefte aan om één
zin uit de memorie van toelichting bij het voorliggende wetsvoorstel extra
te onderstrepen. Ik citeer: lumpsumbekostiging mag niet leiden tot een sector
die wordt beheerst door financiële managers en beroepsbestuurders die
een eigen koers varen, met onvoldoende draagvlak bij de scholen en bij de
ouders. Wij zeggen dit de minister van harte na. De CDA-fractie wil geen nieuwe
hoftorentjes en geen van ouders onthechte scholen. Het is daarom goed dat
de minister ouders meer in stelling wil brengen, flankerend aan de autonomievergroting.
Daarom zal de informatiepositie van de medezeggenschapsraad verbeteren. Ook
komt er per onderwijsrechtspersoon een managementstatuut dat de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling
tussen schooldirecteur, het bovenschoolse management en het bestuur zal regelen.
Bovendien zullen bevoegdgezagsorganen, die werken met meer dan één
school, een gemeenschappelijke medezeggenschapsraad moeten instellen. Wij
juichen deze en andere wijzigingen in de structuur van zeggenschap en medezeggenschap
toe.In de Tweede Kamer is uitvoerig stilgestaan bij de positie van de medezeggenschapsraad.
Volgens sommige fracties zou deze een instemmingbevoegdheid moeten krijgen
bij beslissingen over het financiële beleid. De CDA-fractie is van opvatting
dat de voorziene wijzigingen van de wet over medezeggenschap scholen voldoende
inbedding geeft voor een grotere autonomie, althans in termen van medezeggenschap.
Bij die wijzigingen mag het wat ons betreft blijven. Medezeggenschap is immers
wat anders dan meebesturen?De CDA-fractie kan wel begrip opbrengen voor degenen die een paar stappen
verder willen zetten, maar zij zoekt die inbedding niet in het vergroten van
de medezeggenschap, maar meer in de maatschappelijke verankering van het bestuur
van scholen. Bij de beleidsbrief over governance in het onderwijs zullen wij
hierover ongetwijfeld nog spreken. Wij willen niet vooruitlopen op die gedachtewisseling
over goed bestuur. Dat weerhoudt ons er niet van om net als in het beleidsdebat
van 21 juni jongstleden te stellen dat wij de positie van de ouders graag
hechter dan thans verankerd willen zien in het bestuur van scholen, bijvoorbeeld
door hen een gekwalificeerde zetel toe te kennen in de besturen of in de raden
van toezicht.Tijdens het beleidsdebat stelden wij al dat wij zelfs in de markt beslissingen
niet overlaten aan besturen en toezichthouders, de raden van commissarissen.
Daar functioneert nog altijd een vergadering van aandeelhouders. Een dergelijke
maatschappelijke verankering is wat ons betreft zeker in de non-profitsector
van belang. Graag vernemen wij of de minister de aansporingen van de WRR,
de SER en het CDA om meer te doen met de maatschappelijke onderneming, die
door anderen de sociale vennootschap wordt genoemd, serieus neemt in haar
standpunten over goed bestuur in het onderwijs. Wij vragen dat omdat wij inderdaad
geen sector willen die wordt beheerst door het financieel management en beroepsbestuurders;
door managers en bestuurders die een eigen koers varen, met onvoldoende draagvlak
bij scholen en ouders. Dat zijn de woorden van de minister.De CDA-fractie kan van harte instemmen met het voorliggende wetsvoorstel.
Zij meent dat de minister veel waarborgen heeft ingebouwd om de autonomievergroting
tot een succes te maken. Die waarborgen vinden wij in de wet en in het implementatietraject
terug, maar een gelopen race is het zeker nog niet. Veel schoolbesturen hebben
de financiële en personele informatie kennelijk nog niet op orde, terwijl
1 januari 2006, het moment van "go or go later", nog maar een halfjaar
van ons verwijderd is.Wij hopen met de minister dat de administratieve organisatie eind dit
jaar bij slechts een klein percentage besturen rood scoort en dat de ambitie
om dit onder de 5% te brengen zal slagen. Wij wachten dit af en wensen de
minister veel succes bij het realiseren van haar en onze doelstellingen.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-1477-1483.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl