Behandeling van:  - de nota Marktwerking regionaal openbaar vervoer (25088), en van:  - de motie-Reitsma over vrijwillige introductie van de marktwerking (25088, nr. 5);  - de motie-Remkes c.s. over verdere verzelfstandiging van de VSN-dochterondernemingen (25088, nr. 6) en tien andere moties
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 6177-6201

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-06-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 89, pagina 6177-6201

05-06-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25088Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24054Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van 27 mei 1997 over het afwegingskader inpassing infrastructuurPagina 6167-6177
Behandeling van: - de nota Marktwerking regionaal openbaar vervoer (25088), en van: - de motie-Reitsma over vrijwillige introductie van de marktwerking (25088, nr. 5); - de motie-Remkes c.s. over verdere verzelfstandiging van de VSN-dochterondernemingen (25088, nr. 6) en tien andere motiesPagina 6177-6201
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van 4 juni 1997 over de varkenspestPagina 6157-6161
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Goedkeuring van de op 26 januari 1994 te Genève tot stand gekomen Internationale Overeenkomst inzake tropisch hout, 1994, met bijlagen (Trb. 1995, 194) (25032); - Wijziging van Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot hulpverlening en daarmee verband houdende wijziging van enige andere wetten (24799).Pagina 6137-6137
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 5 juni 1997)Pagina 6201-6202
Voortzetting van de behandeling van: het voorstel van wet van het lid Duivesteijn houdende regels ter bevordering van de medezeggenschap van huurders op het functioneren van verhuurbedrijven van woongelegenheden (Wet op het overleg huurders verhuurder) (24080).Pagina 6161-6167
Regeling van werkzaamheden (donderdag 5 juni 1997)Pagina 6156-6157
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bedreigde uitheemse dier- en plantesoorten in verband met de instelling van een vast college van advies van het Rijk op het terrein van de bedreigde uitheemse dier- en plantesoorten (24801).Pagina 6137-6156
Presentie en opening (donderdag 5 juni 1997)Pagina 6137-6137

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 118 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:de nota Marktwerking
regionaal openbaar vervoer (25088), en van:- de motie-Reitsma over vrijwillige introductie van de marktwerking (25088, nr. 5);- de motie-Remkes c.s. over verdere
verzelfstandiging van de VSN-dochterondernemingen (25088, nr.
6);- de motie-Remkes c.s. over de BOS-structuur (25088, nr. 7);- de motie-Van 't Riet/Remkes over
evaluatie en beslismomenten in het proces van marktwerking (25088,
nr. 8);- de motie-Van 't Riet over de positie van de reiziger
(25088, nr. 9);- de motie-M.B. Vos over wachten
met de verplichte aanbesteding van het openbaar vervoer (25088,
nr. 10);- de motie-M.B. Vos over een geïntegreerd nationaal
reisinformatiesysteem (25088, nr. 11);- de
motie-Stellingwerf over het percentage aanbesteding van het regionaal vervoer
(25088, nr. 12);- de motie-Stellingwerf over
de marktpositie van nieuwe aanbieders (25088, nr. 13);- de motie-Poppe over beperkingen op basis van marktaandeel (25088,
nr. 14);- de motie-Aiking-van Wageningen over de behoeften
en wensen van de consument (25088, nr. 15);- de motie-M.B. Vos/Stellingwerf over adequate openbaarvervoerverbindingen (24054, nr. 15).(Zie wetgevingsoverleg van 17 maart en 14 mei 1997.)De beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Zoals de Kamer bekend is, zijn er spreektijden afgesproken van vijf minuten.
Aangezien het de bedoeling en de wens van de Kamer is om dit debat af te ronden
aan het eind van deze middag, zal ik de leden aan de door hen opgegeven spreektijden
moeten houden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De fractie van GroenLinks had en heeft grote problemen met
de introductie van marktwerking in het openbaar vervoer en, meer toegespitst
op dit debat, in het stads- en streekvervoer. Dat hebben wij de afgelopen
maanden in de verschillende overleggen met de minister duidelijk verwoord.
Wij hebben daartegenover ook een veranderingstraject gesteld, dat uit in hoofdzaak
drie punten bestond, namelijk meer vrijheden voor het openbaar vervoer, een
prestatiegericht bekostigingssysteem en een verzelfstandiging van de OV-bedrijven.
Op die wijze zou een grotere prestatie geleverd kunnen worden, de samenwerking
in het openbaar vervoer verbeterd kunnen worden en meer efficiency bereikt
kunnen worden. Tot op dit moment was een overduidelijke meerderheid in de
Kamer niet overtuigd van de positieve effecten van de marktwerking. De fractie
van GroenLinks heeft in de overleggen dan ook de stelling betrokken dat beperkt
kon worden geëxperimenteerd met betrekking tot de marktwerking, maar
dat er van verplichting geen sprake kon zijn. Met die stellingname stond een
Kamermeerderheid lijnrecht tegenover de minister.De inzet van de minister was om op 1 januari 2005 het gehele openbaar
vervoer, exclusief de BOV-gemeenten, aan te besteden. In het overleg van 14
mei jl. heeft zij die eis enigszins ingeslikt. Zij is de Kamer tegemoetgekomen.
Zij heeft voorgesteld om 35% verplicht aan te besteden, daarmee instekend
op de motie-Remkes/Van 't Riet. Ik vind dat wat weinig, maar ik heb daar voor
dit moment wel vrede mee. Ook op dat punt ontstond geen Kamermeerderheid.
In het overleg van 14 mei kregen wij de categorie stevige teksten. De minister
zei toen: ik ben er absoluut van overtuigd, sterker nog, ik weet het vrijwel
zeker dat als er geen afspraak wordt gemaakt over een verplicht minimaal te
behalen percentage, er niks van terechtkomt. Zij heeft dat in andere, even
krachtige woorden herhaald. Vervolgens zei de minister: ik moet mij overigens
ook op mijn positie beraden. Ik wil deze Kamer wel vertellen, zo stelde zij,
dat deze operatie voor mij een buitengewoon belangrijke zaak is.Aan het eind van het overleg heeft de minister toegezegd de Kamer nog
eens te informeren over de mogelijkheid om met de betrokken overheden over
vrijwillige aanbesteding te spreken. Daarover hebben wij op 29 mei jl. een
brief ontvangen. Aan het begin van de brief vermeldt de minister overigens
abusievelijk dat alle fracties de introductie van marktwerking
door middel van experimenten van groot belang achten. Zij gebruikte nog enkele
van deze superlatieven. Het verhaal eindigt met de conclusie dat er voor vrijwilligheid
bij de minister geen ingang bestaat. Zij wil vasthouden aan de verplichte
marktwerking. In de wet moet een aanbesteding van 35% in 2003 worden opgenomen.Voorzitter! Toen dat probleem zich voordeed, moest blijkbaar – ik
zeg het echter met enige schroom – het bekende concept van het Torentje
of een variant daarop in werking treden om uit deze impasse te komen. Dat
blijft toch iedere keer weer raar.Als ik de berichten van de afgelopen dagen mag en moet geloven, wordt
er straks door de drie coalitiepartijen een motie ingediend. Dat is op zichzelf
niet verkeerd. Ik vraag mij echter af hoe een en ander zich verhoudt tot de
politieke steun die het kabinet daaraan heeft gegeven, maar dat horen wij
zo wel. Ik heb in de krant gelezen dat in de motie het streven is opgenomen
om eenderde of 35% van het openbaar vervoer aan te besteden; weg verplichting,
zo dunkt mij, dus weg wetgeving op dit terrein.Als die interpretatie, die daaraan door collega Van Gijzel als eerste
in Trouw is gegeven, juist is, kan de minister, gegeven de citaten uit het
debat van 14 mei jl., nooit instemmen met de motie. Zij maakt zichzelf dan
blij met een dode mus en haalt een geweldig nat pak. Ik preludeer daarmee
echter op hetgeen nog komen gaat. Als dat niet juist is en de motie houdt
ook de verplichting in om nu al akkoord te gaan met de verplichte aanbesteding,
al dan niet op termijn, dan komt de PvdA in de grootst mogelijke problemen.Voorzitter! Op basis van de krantenberichten houd ik het op het eerste,
maar dat is enigszins koffiedik kijken. Dat is dan ook de nieuwe dimensie
in dit debat. In die zin wordt mijn bijdrage in belangrijke mate beheerst
door de krantenberichten.Voorzitter! In het debat is de bezuiniging van 360 mln., die nog steeds
op de lat staat voor het stads- en streekvervoer, aan de orde geweest. De
minister heeft in de debatten naar voren gebracht dat zij in de Voorjaarsnota
een oplossing zal aangeven, omdat dit in het kader van het decentralisatieproces
nodig is. Mijn fractie heeft die oplossing niet gevonden in de Voorjaarsnota.
Ik heb via schriftures aan de Kamer wel eens begrepen dat de minister niet
onwelwillend staat tegenover een, eventueel gedeeltelijke, oplossing van dat
vraagstuk. In het kader van dit meer besluitvormende debat verneem ik graag
van de minister of zij bereid is om al dan niet geheel of gedeeltelijk een
oplossing te vinden voor de bezuiniging van 360 mln.Mevrouw Van 't Riet (D66):Voorzitter! In tegenstelling tot GroenLinks is mijn fractie voorstander
van marktwerking in het stads- en streekvervoer. Het proces van marktwerking
moet in onze ogen echter beheerst en zorgvuldig verlopen. Doelstelling is
niet marktwerking, maar een beter openbaar vervoer waar de reiziger waarneembaar
wijzigingen in ziet. Daarnaast moet het voorzieningenniveau minimaal op peil
blijven en moet het aantal reizigers toenemen.Het gaat mijn fractie erom dat een proces van vernieuwing en efficiency
in het openbaar vervoer wordt gerealiseerd, omdat wij ons grote zorgen maken
over de ontwikkeling die het openbaar vervoer en het stads- en streekvervoer
met name op dit moment doormaken.De heer Poppe (SP):Mevrouw Van 't Riet zei dat de marktwerking niet de doelstelling was,
terwijl de minister heeft gezegd dat wij er nooit aan moeten beginnen als
wij niet in marktwerking geloven. Marktwerking is dus niet de doelstelling
voor D66?Mevrouw Van 't Riet (D66):Dat heb ik ook nooit beweerd. Ik dacht overigens dat de minister dat ook
niet had gedaan.De heer Poppe (SP):Ik kan de minister zo citeren. Zij heeft gezegd dat wij er nooit aan moeten
beginnen als wij niet in marktwerking geloven.Mevrouw Van 't Riet (D66):Wij geloven in een middel dat een goed doel heeft en waarmee het doel
ook gerealiseerd kan worden. Ik hield mijn eigen verhaal en niet dat van de
minister.Ik heb aangegeven dat het proces van vernieuwing wat ons betreft aan de
orde moet zijn omdat het openbaar vervoer zich op dit moment niet goed ontwikkelt.
Wij willen dat proces op gang laten komen bij het decentralisatieproces bij
de provincie en de BOV-steden die de verantwoordelijkheid krijgen om via aanbesteding
en concessieverlening ook het vernieuwingsproces op gang te brengen. In het
debat hebben wij aangegeven dat het in de rede ligt om de minister te volgen
tot en met 2003. Dit betekent dat 35% van de markt aanbesteed zou moeten zijn.
Het percentage van 35 is arbitrair; ik zal direct een motie indienen waarin
ik eenderde van de omzet van de openbaarvervoermarkt aangeef. De aanbesteding
zou gerealiseerd moeten zijn, waardoor een evaluatie kan plaatsvinden en het
proces ook omkeerbaar kan zijn. Wij weten namelijk geen van allen of het product
inderdaad in die zin verbetert als wij dit pad opgaan. Bovendien hebben wij
op deze manier toch een evaluatiemoment waarop een verantwoorde keuze voor
de toekomst, dus voor na 2003, kan worden aangegeven.Wat mij betreft kan het ook via afspraken en convenanten met de decentrale
overheden. Ik geef echter wel aan dat mijn fractie akkoord gaat met opneming
in de wet als dit niet lukt. Dit is een soort stok achter de deur: zorg dat
het proces op gang komt en maak die afspraken. Er kunnen argumenten bedacht
worden waardoor het echt niet kan en die moeten natuurlijk meegewogen worden.
De verplichting die er als vangnet achter zit, is voor mijn fractie verantwoord.
Dan bestaat er ook een evaluatiemoment waar toetsbaarheid in zit en dan kan
bekeken worden of de gewenste resultaten zijn bereikt.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw Van 't Riet geeft de voorkeur aan convenanten, om het misschien
later bij wet te regelen. Wij hebben eerder gediscussieerd over dit onderwerp
toen het ging over de verzelfstandiging van de Spoorwegen; toen heeft D66
een motie van ons op dit terrein gesteund. Is mevrouw Van 't Riet het niet
met mij eens dat dit proces, afgezien van de marktwerking, op wetgeving zou
moeten berusten en niet op convenanten waarna het nog ooit eens in een wet
wordt opgenomen? Misschien heeft D66 een andere visie op wetgeving; ik beluister
bij mevrouw Van 't Riet een prioriteitsvolgorde die mij niet
zo aanspreekt.Mevrouw Van 't Riet (D66):In het proces van wetgeving kan ervoor gezorgd worden dat zaken via convenanten
of afspraken worden geregeld. Ik vind dat dit mogelijk moet zijn. Dan is er
een basis van vrijwilligheid. Als de decentrale overheden het op die manier
kunnen, is mij dat welkom. Ik geef echter de stok achter de deur aan: als
het niet lukt – dat kan rond 1999 blijken – vind ik het verantwoord
om ook de minister tegemoet te komen en om wel wetgeving plaats te laten vinden.
Er is hier immers sprake van een compromis en bekeken zal moeten worden op
welke wijze de partijen bij elkaar kunnen komen.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw Van 't Riet spreekt nu alleen over het element marktwerking. Mij
ging het ten principale meer om de verhoudingen op dit terrein. Die zouden
in wetgeving een grondslag moeten vinden en dat zou snel moeten gebeuren en
niet te zijner tijd als stok achter de deur.Mevrouw Van 't Riet (D66):Ik wil nu de motie voorlezen. Misschien schept dat wat meer duidelijkheid.
De motie is uitgedeeld, zodat men met mij kan meelezen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat een proces van marktwerking in het stads- en streekvervoer
kan leiden tot efficiencyprikkels, productverbetering en betere klantgerichtheid;overwegende, dat bij invoering van marktwerking sprake moet zijn van een
beheerst en geleidelijk proces met tussentijdse evaluatie- en beslismomenten;overwegende, dat om de onomkeerbaarheid van dit proces te kunnen waarborgen,
een evaluatie van dit proces gewenst is op het moment dat ongeveer eenderde
van de omzet, gespreid over het land – exclusief het vervoer in de BOV-gemeenten –
is bereikt doch uiterlijk in 2003;verzoekt de regering in een nieuwe Wet personenvervoer een zodanige evaluatiebepaling
ten aanzien van het effect op met name het aantal reizigerskilometers, het
behoud van de sociale functie van het openbaar vervoer en voor de klant waarneembare
kwaliteitsverbetering van aangeboden diensten, op te nemen dat in het jaar
2003 sprake kan zijn van een werkelijke vrije keuze van de Kamer inzake de
verdere voortgang van het proces van marktwerking in het stads- en streekvervoer;verzoekt de regering in het kader van de wetsvoorstellen te melden in
welke mate betrokken bestuurders, exclusief BOV-gemeenten, zelf bereid zijn
invulling te geven aan deze doelstelling en tevens te melden welke experimentele
vormen van aanbesteding zijn gerealiseerd;verzoekt de regering voorts het streven, dat in het jaar 2003 bij wijze
van experiment ongeveer eenderde van de omzet van het openbaar vervoer, gespreid
over het land, zal zijn aanbesteed, als uitgangspunt te nemen bij het verdere
decentralisatieproces en zo nodig bij de voorbereiding van de wetgeving,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van 't Riet, Remkes en Van Gijzel.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 17 (25088).De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dank voor het feit dat wij het epistel van tevoren even hebben kunnen
lezen. De kernvraag die wij moeten stellen, is of de stok achter de deur,
die mevrouw Van 't Riet zo noodzakelijk vond, nu weg is.Mevrouw Van 't Riet (D66):Die kan de heer Rosenmöller terugvinden bij de zinsnede "en zo nodig
bij de voorbereiding van de wetgeving". Dat is de stok achter de deur. De
minister bereidt de wet voor en treedt daarbij in overleg met de decentrale
overheden, provincies en BOV-gemeenten. Zij maakt met hen de afspraak dat
eenderde van de markt zal worden aanbesteed. Mocht dat niet lukken, dan is
de stok achter de deur dat een en ander zo nodig bij wet zal worden geregeld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Is er bij het steunen van de motie sprake van een vrije keuze om straks
in het wetgevingsproces al dan niet te kiezen voor verplichte aanbesteding?
Of betekent het aannemen van de motie dat men zich nu al verplicht tot steun
aan wetgeving met betrekking tot de aanbesteding?Mevrouw Van 't Riet (D66):Ja, maar alleen als het via afspraken niet kan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als langs de weg van de vrijwilligheid het doel van eenderde van de omzet
niet wordt gerealiseerd, is de interpretatie van mevrouw Van 't Riet van de
motie dat steun hieraan betekent dat men instemt met de verplichte aanbesteding.Mevrouw Van 't Riet (D66):Het uitgangspunt is vrijwilligheid. Daarvoor is ook het overleg van de
minister met de decentrale overheden bedoeld. Een en ander kan immers op basis
van afspraken of convenanten gerealiseerd worden. Mocht dat niet lukken, dan
wordt het zo nodig via wetgeving gerealiseerd.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is een andere interpretatie. De kernvraag is of, indien vrijwillige
aanbesteding niet leidt tot het doel van eenderde in het jaar 2003 of eerder,
steun aan de motie nu reeds betekent dat de keuze voor wetgeving wordt gemaakt.
Of is er sprake van een omkeerbaar proces en kan er zo nodig in een nieuwe
afweging sprake moeten of kunnen zijn van een verplichting?Mevrouw Van 't Riet (D66):Het omkeerbare proces is pas in 2003. Het "zo nodig" slaat op de periode
daarvóór. Als in de periode van wetsvoorbereiding blijkt dat
decentrale overheden om oneigenlijke redenen niet die eenderde van de omzet
van de markt willen realiseren, zijn wij van plan om het bij wet te regelen.
Er zijn altijd wel argumenten te bedenken waardoor iets niet kan. Ik vind
dat je dat in ieder proces moet meewegen. Van 't RietZo hard ligt het er dus
ook weer niet. Maar als, zeg, eind 1999 of na de wetsvoorbereiding blijkt
dat men onwillig is, dan gaan wij het bij wet regelen. Dan is het verplicht.
Het verplichtende karakter zit er dus in.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is úw interpretatie.Mevrouw Van 't Riet (D66):Dat is mijn interpretatie. Zo heb ik ook het overleg met mijn mede-indieners
gevoerd.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U bent de eerste ondertekenaar van de motie. Wij houden, gemiddeld genomen,
vast aan de interpretatie van de eerste ondertekenaar. Uw interpretatie is
dat, als de vrijwillige aanbesteding onvoldoende succes heeft, het betekent
dat er overgegaan moet worden tot verplichting.Mevrouw Van 't Riet (D66):Ja.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Daar zal ik straks collega Van Gijzel nog een vraag over stellen.De heer Reitsma (CDA):Het gaat om de kern van de motie. Kan mevrouw Van 't Riet eens uitleggen
wat het verschil is tussen het tweede dictum van de motie op stuk nr. 8 en
de het laatste dictum van de nieuwe motie? In beide gevallen staat er dat
er bij de voorbereiding van de wet op zich een moment komt dat het vastgelegd
moet worden.Mevrouw Van 't Riet (D66):In de oude motie staat in het tweede dictum dat invoering van marktwerking
een geleidelijk proces moet zijn. Bedoelt u dat?De heer Reitsma (CDA):Ja, de oude motie. Ik neem aan dat u na de indiening van de nieuwe motie
de oude intrekt.Mevrouw Van 't Riet (D66):Ja. Voorzitter! De oude motie, op stuk nr. 8, trek ik hierbij in.De voorzitter:Aangezien de motie-Van 't Riet/Remkes (25088, nr. 8) is ingetrokken, maakt
zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.De heer Reitsma (CDA):Ik zal mijn vraag even herhalen. Het tweede onderdeel van het verzoek
in de oude motie is ongeveer hetzelfde als het laatste dictum van de nieuwe
motie. Kunt u het verschil aangeven tussen het oude dictum en het nieuwe?Mevrouw Van 't Riet (D66):Het verschil zit daarin dat wij in de praktijk de eerste anderhalf jaar
op vrijwillige basis met de decentrale overheden overleg zullen voeren. Via
afspraken en convenanten zullen wij vragen of zij bereid zijn eenderde van
de omzet van de openbaarvervoermarkt aan te besteden. Dat is eigenlijk een
versoepeling van het tweede verzoek dat ik in de oude motie heb gedaan. Daarin
stond namelijk: 35% moet zijn aanbesteed. De verplichting zit er dan direct
in. Nu is het op termijn. Wij geven nu eerst de decentrale overheden de kans.
Mocht het niet lukken, dan hebben wij de stok achter de deur dat het, zo nodig,
bij wet geregeld kan worden.De heer Schutte (GPV):Nog even een vraag over de betekenis van de evaluatie. In het dictum staat:
na verloop van tijd is er een mogelijkheid van wetgeving, als het niet vrijwillig
gebeurt. Dan komt het jaar 2003. In het eerste onderdeel van het verzoek staat:
op te nemen dat in het jaar 2003 sprake kan zijn van een werkelijk vrije keuze
van de Kamer inzake de verdere voortgang – let wel: verdere voortgang –
van het proces van marktwerking in het stads- en streekvervoer. Bedoelt u
daarmee te zeggen dat er eerst wetgeving komt, dat die de verdere experimenten
moet ondersteunen tot 2003 en dat in 2003 op basis van de evaluatie de conclusie
kan zijn dat wij verdergaan dan die 35% of dat wij teruggaan naar nul? Beide
mogelijkheden zitten in uw formulering?Mevrouw Van 't Riet (D66):Ja, het is een omkeerbaar proces. Wij kunnen dus teruggaan naar nul als
wij constateren dat het niet gewerkt heeft zoals wij willen.De heer Schutte (GPV):Ik vraag dit, omdat er staat "de verdere voortgang van het proces van
marktwerking". Dat kan ook een andere interpretatie rechtvaardigen.Mevrouw Van 't Riet (D66):Het kan ook terug naar af zijn.De heer Poppe (SP):Ik kan er geen chocola van maken. Ik snap er echt helemaal niks meer van.Mevrouw Van 't Riet (D66):Het is ook een ingewikkelde materie, mijnheer Poppe.De heer Poppe (SP):Het proces moet omkeerbaar zijn. Dat is de derde overweging. Als bij de
evaluatie blijkt dat het niet goed gaat, moet het proces omkeerbaar zijn.
Zoals u het uitlegt, is het omkeerbaar van vrijwillig naar verplicht. Bedoelt
u dat?Mevrouw Van 't Riet (D66):Tot 2003 gaan wij, zo nodig, eenderde van de omzet van de markt verplicht
stellen. Dat heb ik al een paar keer uitgelegd. Als dit niet het gewenste
resultaat heeft, is ook de eenderde van de markt van tafel.De heer Poppe (SP):Wat bedoelt u precies met het omkeerbare? Het is een experiment ten aanzien
van de marktwerking.Mevrouw Van 't Riet (D66):Het proces kan teruggedraaid worden. Als wij merken dat het voorzieningenniveau
lager wordt, als de kwaliteit van het openbaar vervoer afneemt, als het aantal
reizigerskilometers afneemt, dan zijn wij op het verkeerde pad. Het aantrekkelijke
van dit voorstel is dat wij proberen de vernieuwing van het product te realiseren.
Wij proberen een proces in gang te krijgen, waarvoor de commissie-Brokx in
de vorige kabinetsperiode een aantal voorstellen heeft gedaan. Wij willen
dus proberen een beter product te krijgen. Dit kan een middel zijn. Ik zeg
nadrukkelijk dat het een middel is. Als het middel niet werkt, moet je naar
andere instrumenten zoeken. Dan is het wat mij betreft van tafel en dus omkeerbaar.
Volgens mij moet u daarmee kunnen leven.De heer Poppe (SP):In antwoord op vragen van enkele collega's zei u zojuist dat er wel een
stok achter de deur is, omdat er een verplichting is als ze het niet vrijwillig
doen.Mevrouw Van 't Riet (D66):Ja, tot 2003, om het proces op gang te krijgen.De heer Poppe (SP):Ik praat niet over de datum. Of het nu 2003 of 2001 is, maakt allemaal
niet uit. 2003 is ook vlakbij, over zes jaar. Het gaat om de vraag of omkeerbaar
betekent dat wij kunnen terugkeren naar de huidige situatie. Of betekent omkeerbaar
dat wij het verplichten als het niet vrijwillig gaat?De voorzitter:U zou een korte vraag stellen. Mag ik u daar even aan herinneren?Mevrouw Van 't Riet (D66):De enige verplichting die erin zit, is dat het tot 2003, als het nodig
is, bij wet wordt geregeld dat eenderde van de markt aanbesteed wordt. Als
bij de evaluatie blijkt dat dit niet werkt, is de verplichting totaal van
tafel. Als het wel werkt, gaan wij misschien naar 100% toe. Dit is het oude
voorstel van de minister.Het doet mij leed dat een aantal gemeenten zeer dicht de criteria benaderden
die de minister voor de BOS-status heeft gesteld. Mijn fractie vindt dat zij
een kans moeten krijgen om de BOS-status te behouden, ook omdat zij het financiële
risico zelf willen dragen. Ik noem als voorbeelden Lelystad en Den Helder.
Hierover komt een motie van de heer Van Gijzel, die ik ondersteun.In de implementatienota wil de minister het proces van verzelfstandiging
van de gemeentelijke vervoerbedrijven in 2009 gerealiseerd zien. Dat vinden
wij wel erg lang duren. Als je niet voor versnelling hierin zorgt, bestaat
het risico dat de colleges van burgemeester en wethouders die hierbij betrokken
zijn in de eerstkomende raadsperiodes denken dat het toch nog een tijd duurt
en dat er dus voorlopig niets aan hoeft te worden gedaan. Daar voelen wij
erg weinig voor en daarom leg ik de Kamer nog een motie voor.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de verzelfstandiging van de gemeentelijke vervoerbedrijven
de mogelijkheid biedt te komen tot een efficiëntere en effectievere bedrijfsvoering;overwegende, dat de verzelfstandiging van de gemeentelijke vervoerbedrijven
een noodzakelijke voorwaarde is voor de introductie van marktwerking in de
BOV-gemeenten;verzoekt de regering het proces van verzakelijking van de OV-bedrijven
in de BOV-gemeenten op zo kort mogelijk termijn verder te stimuleren en ernaar
te streven om de verzelfstandiging van de gemeentelijke vervoerbedrijven in
2003 gerealiseerd te hebben, en die gemeenten die reeds vooruitlopend op het
voorziene tijdschema marktwerking willen realiseren, daartoe de gelegenheid
te geven,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van 't Riet en Remkes. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 18 (25088).De heer Reitsma (CDA):Ik meen dat de minister in de implementatienota voor het jaar 2005 heeft
gekozen. Welke argumenten hebt u om dit twee jaar naar voren te halen?Mevrouw Van 't Riet (D66):Wij kunnen het samen nakijken, maar volgens mij staat er 2009. In 2012
moet alles aanbesteed zijn.De heer Reitsma (CDA):Volgens mij staat er in de implementatienota dat de minister vanaf 2005
tot 2009 de openbare aanbesteding wil doen. Uw motie is gericht op de verzelfstandiging
en vloeit voort uit een oude motie. Ik vraag mij af welke nieuwe elementen
er zijn om het twee jaar naar voren te halen, want ik heb dit in eerste en
tweede termijn niet van u gehoord.Mevrouw Van 't Riet (D66):2009 is de einddatum. Ik zie liefst als einddatum 2003. Ik begrijp best
dat het bijvoorbeeld bij het Gemeentelijk vervoerbedrijf Amsterdam iets langer
gaat duren, doordat de problemen daar heel groot zijn. Ik vind de periode
tot 2009 een te grote tijdspanne om een versnelling in de verzelfstandiging
van de gemeentelijke vervoerbedrijven te realiseren.Minister Jorritsma-Lebbink:Misschien mag ik er helderheid over scheppen. Er staat geen einddatum
voor verzelfstandiging in de nota. Ik zal dadelijk graag mijn oordeel geven
over de suggestie die mevrouw Van 't Riet doet.Mevrouw Van 't Riet (D66):2009 staat er wel in, hoor.Minister Jorritsma-Lebbink:Er staat geen einddatum voor verzelfstandiging in, maar wel een startdatum
en een einddatum van de aanbesteding.Mevrouw Van 't Riet (D66):Dat zijn 2009 en 2012. De motie blijft naar mijn mening geldig.De heer Stellingwerf (RPF):Wat in alle plannen wel staat, is een bezuiniging op het openbaar vervoer.
Hierover heb ik u niet gehoord. Kunt u aangeven wat de fractie van D66 hiervan
vindt?Mevrouw Van 't Riet (D66):Ik heb in het debat al gezegd dat voor ons de koppeling niet bestaat die
de minister tussen de decentralisatiebezuinigingen en de marktwerking gelegd
heeft. Wij willen nog steeds de bezuinigingen van tafel hebben, maar dit komt
bij de begrotingsbehandeling terug.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! De RPF-fractie heeft in het kader van de beheerste marktwerking
steeds duidelijk proberen te maken dat zij hier geen dogmatische opvatting
aanhangt. Het grote doel is wat haar betreft zoveel mogelijk mensen in een
kwalitatief goed openbaar vervoer te krijgen. De exploitant is daarbij slechts
een middel. Door middel van het stellen van eisen kunnen de randvoorwaarden
gesteld. Die zijn in de afgelopen discussierondes al gesteld en in een van
de voorgaande rondes heb ik al een opsomming te geven. Voor ons zijn die randvoorwaarden
in ieder geval massief en dat gaf ons voldoende vertrouwen om mee te denken
in de moeilijke discussie in de voorgaande twee rondes. Ik heb daarom zelf
ook nog een motie ingediend om uit de impasse tijdens het notaoverleg te komen,
en wel om dan maar in plaats van 35% aanbesteding 25% vast te leggen. Ik heb
begrepen dat de coalitiepartijen eruit zijn, ook al was het een zware bevalling.
Het zal daarom niet helemaal verbazen dat wij met een dergelijk compromis
niet veel moeite hebben. Ik vraag mij wel af hoe we nu precies de woorden
in het dictum "streven naar" en "ongeveer eenderde" moeten zien. Het is al
een dubbele nuancering, die nogal in de procenten kan gaan lopen.Voorzitter! De fractie van D66 heeft de koppeling met de bezuiniging niet
gelegd, maar die is er in wezen voor ons wel. Wat ons betreft,
is een voorwaarde om deze richting in te zetten, dat bij de begroting ook
duidelijk moet zijn dat die bezuiniging uiteindelijk van tafel is. Wij willen
ons steentje daar in ieder geval aan bijdragen.Voorzitter! In een eerdere termijn heb ik de motie op stuk nr. 12 ingediend.
Ik laat nog even open of ik deze motie moet intrekken na deze ronde van het
debat, maar dat zal ik dinsdag meedelen.De heer Remkes (VVD):Voorzitter! Er zijn de afgelopen paar maanden een aantal beelden boven
deze discussie gaan hangen die mij niet bevallen. Het eerste beeld dat zou
kunnen ontstaan, is dat de huidige structuur van het openbaar vervoer –
de bestuurlijke verhoudingen en de wijze waarop het openbaar vervoer in markttechnische
termen opereert – uitstekend is. Ik zeg niet dat de totale problematiek
en de totale oorzaak waarom het openbaar vervoer niet zo functioneert als
het zou moeten functioneren, terug zijn te voeren op de structuur, maar de
structuur is daar op zijn minst mede debet aan. De cultuur bij de bedrijven
is in lang niet alle opzichten goed en bij de kostendekkingspercentages in
een aantal BOS-gemeenten krijg je tranen in de ogen. De gemeentebesturen en
de bedrijven zitten veel te dicht op elkaars lip en de bedrijven opereren
over het algemeen veel te weinig flexibel. Vaak krijgt de bedrijfsvoering
op dat niveau veel te weinig aandacht en dat wordt in lang niet alle gevallen
onderkend. Die saus zit wat mij betreft nog te veel op deze discussie, alsof
het nu goed zou zijn en alsof er niet alle aanleiding zou zijn om tot verandering
te komen. Wat mij betreft – en ik heb dat nooit onder stoelen of banken
gestoken – is de decentralisatieoperatie uitstekend, omdat provincies
en gemeenten beter in staat zijn om een regionaal product te definiëren.
Ik vind het ook een belangrijke stap vooruit dat het aantal BOS-gemeenten
drastisch terugloopt. Er ligt op dit punt een motie voor. Wat mij betreft
loopt dat aantal in de komende tijd nog verder terug. Ik heb in het algemeen
overleg al aangegeven dat het, in afwachting van dat moment, bespreekbaar
is om de gemeenten Lelystad en Den Helder voorlopig als BOS-gemeenten te handhaven.Wij zien deze discussie over de marktwerking als een belangrijke stap
vooruit. Ik hecht eraan, omdat het een tweede punt dat boven de discussie
hangt, is dat dit niet als ideologisch dogma gebeurt. Het gaat erom dat er
nieuwe wegen kunnen worden ingeslagen. Er moet een drive worden ingebouwd
in de richting van klantvriendelijker opereren. Er moet een drive worden ingebouwd
in de richting van meer innovatie. Er moeten nieuwe producten in de vervoersmarkt
worden opgenomen. En er moet een drive worden ingebouwd in de richting van
meer doelmatigheid.Een ander beeld is dat deze operatie wordt uitgevoerd als bezuinigingsoperatie.
Ook dat is wat de VVD-fractie betreft niet aan de orde. Het gaat ons om de
vraag of voor eenzelfde bedrag meer openbaar vervoer tot stand kan worden
gebracht. Het afronden van deze discussie met een zo duidelijk mogelijk signaal
in de richting van provincies en gemeenten en een zo duidelijk mogelijk signaal
in de richting van de sector, is van eminent belang om de cultuuromslag in
die sector, ook bij provincies en gemeenten, verder handen en voeten te kunnen
geven. En daarom gebeurt het ook niet op de automatische piloot. Ik vind dat
het rationeel gesproken heel goed is om een soort evaluatiemoment in te bouwen.
Dat is ook opgenomen in de motie: in het jaar 2003. Dan kan worden besloten
of wij op die weg verdergaan. Die evaluatie gebeurt aan de hand van een aantal
criteria, zoals collega Van 't Riet in de motie heeft aangegeven.De heer Reitsma (CDA):U had het over een evaluatiemoment. In de motie, die mede door u is ondertekend,
staat "2003". Maar kunt u uitleggen wat de betekenis is van het laatste deel
van het dictum? Moet ik het als volgt interpreteren: als eenderde voor 2003
aanbesteed niet gehaald wordt, is er volgens de wet automatisch de verplichting
dat alsnog eenderde wordt gehaald?De heer Remkes (VVD):Ik kom op die vraag terug. Ik heb zojuist gezegd: niet tot 2009 of verder
op de automatische piloot. Wij moeten nu verzekeren dat een substantieel deel,
eenderde, ook daadwerkelijk wordt aanbesteed. Wij moeten zeker weten dat het
gebeurt. In de motie staat wat ik eigenlijk in het algemeen overleg ook al
heb gezegd. Wat mij betreft gebeurt het linksom of rechtsom. Linksom houdt
in: in het kader van het decentralisatieproces via het maken van afspraken.
Als je gespreid over het land op basis van vrijwilligheid tot dezelfde resultaten
kunt komen, heb ik het wetgevingsinstrument niet nodig. In de brief van de
minister staat dat er eerste tekenen zijn van resultaten van de voorlopige
gesprekken. Zeer recent hebben wij een brief gekregen uit het gebied Arnhem-Nijmegen.
Daaruit blijkt dat je wel eens tegen problemen aan kunt lopen. Die zullen
in het komende jaar, anderhalf jaar op weg naar het wetgevingstraject moeten
worden vastgesteld. Het zou mij een lief ding waard zijn als het zover niet
hoeft te komen. Maar als je moet vaststellen dat je het langs de vrijwillige
weg niet haalt, dan neem je inderdaad een verplichting op in de wet. Collega
Van 't Riet heeft er wat mij betreft de juiste interpretatie aan gegeven.
Dat laat onverlet dat er in een enkel gebied best een keer een heel goed argument
kan zijn om die eenderde niet precies te halen. Vanzelfsprekend zullen het
wetgevingstraject en de wetgevingsbepaling dat ook moeten respecteren.De heer Reitsma (CDA):Maar voor de helderheid...De voorzitter:Ik wil echt de interrupties beperken. Het debat, inclusief het antwoord
van de minister, moet om kwart voor zeven, zeven uur uiterlijk klaar zijn.
Dan zijn wij al later dan wij hebben afgesproken met elkaar en ook met de
minister. Er zijn nog vijf, zes sprekers. Kortom, ik geef de heer Rosenmöller
de gelegenheid om kort te interrumperen.De heer Reitsma (CDA):Voorzitter! Mag ik u dan een vraag stellen?De voorzitter:Ja, dat mag.De heer Reitsma (CDA):Ik stel een vraag aan mijn collega, die zegt: ik kom er nog op. Ik leg
mij daarbij neer...De voorzitter:De heer Remkes is nog niet klaar met zijn termijn.De heer Remkes (VVD):Ik heb net antwoord gegeven.De voorzitter:Ik treed niet in de inhoud van uw gedachtewisseling. Ik geef de heer Rosenmöller
de gelegenheid om te interrumperen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De lijn is dus: als het via die vrijwillige weg niet lukt, dan komt er
een verplichting?De heer Remkes (VVD):Ja, er staat niet voor niks: en zo nodig bij de voorbereiding van wetgeving.
Daarmee geef je ook in de richting van het veld het signaal: als het via die
vrijwillige weg niet wordt geregeld, dan heb je het wetgevingsinstrument.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mijn fractie is in het overleg niet tegen die experimenten geweest, maar
heeft zich wel verzet tegen die verplichting. Als ik deze motie lees, dan
zie ik er die verplichting nog niet zo een, twee, drie in. Maar als de eerste
indiener het zegt en als u het zegt, wie ben ik dan nog om het te ontkennen?
Dat zijn gegevens. Wat is nu uw advies aan mijn fractie? Ik ben tegen de verplichting.
Moet ik dan voor of tegen deze motie stemmen?De heer Remkes (VVD):Voorzitter! Ik zou het op hoge prijs stellen om zeer regelmatig in deze
briljante situatie te verkeren om de fractie van GroenLinks te kunnen adviseren.
Mijn advies zou in dit opzicht zijn: als u uitsluitend op basis van vrijwilligheid
experimenten wilt en ook niet dat zwaard van Damocles van het wetgevingstraject
boven de tafel wilt laten hangen, dan moet u tegen deze motie stemmen, hoezeer
ik dat ook betreur.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat betekent dus dat degenen die ervoor stemmen óf expliciet dan
wel impliciet instemmen met dat instrument van de wettelijk verplichte aanbesteding.
Ik wil het inderdaad heel ver boven die tafel blijven houden.De heer Remkes (VVD):Voorzitter! Wat mij betreft zit in deze motie het politieke commitment
aan dat wetgevingstraject, tenzij er goede argumenten zijn gelegen in een
bepaald gebied om niet aan die eenderde toe te komen. Wij zijn natuurlijk
geen blinde paarden; die indruk wil ik wegnemen. Wij kijken ook naar rationele
overwegingen, maar in essentie ligt het zo.De heer Poppe (SP):Deze motie betekent dus een aanzet, een beetje vrijwillig, tot uiteindelijk
100% marktwerking?De heer Remkes (VVD):Neen, in de motie is sprake van omkeerbaarheid. Vertaal het maar simpel
zo: het moet allemaal wel beter worden wat de sociale functie en het aantal
reizigerskilometers betreft en in de beleving van de klant. Het lijkt mij
dat zelfs de heer Poppe vanuit een toch wat meer dogmatische antimarktbenadering
tegen zo'n rationele koers weinig bezwaar kan hebben.De heer Poppe (SP):De vraag is natuurlijk al gesteld. Ik wil die niet herhalen, maar anders
formuleren.De voorzitter:Als u zelf zegt dat u een vraag niet gaat herhalen, maar anders gaat formuleren,
dan geef ik u daar geen toestemming voor.De heer Remkes (VVD):Voorzitter! Een heel belangrijk punt daarbij is dat het ook wat evenwichtig
over het land gespreid plaatsvindt, omdat je anders heel scheve verhoudingen
tussen regio's en bedrijven krijgt. Het zou kunnen betekenen dat in het ene
gebied de poort voor aanbesteding opengezet wordt, terwijl het bedrijf in
een ander gebied niet kan meeconcurreren. Dat soort scheve situaties zouden
wij met elkaar niet moeten willen.Ik noem nog een beeld dat boven deze discussie zweeft en dat mij niet
bevalt. Marktwerking wordt soms verondersteld te zijn: weg met de overheid.
Dat is allerminst het geval. Ook de VVD-fractie is in dit type discussies,
waarin het gaat om de positie van de overheid in relatie tot de markt, niet
van de afdeling "weg met ons".In essentie houdt de overheid wat mij betreft een aantal kerntaken. Zij
schept de condities waaronder daadwerkelijk marktwerking kan plaatsvinden.
Dat is een belangrijke verantwoordelijkheid in algemene zin. Ik noem de sociale
functie van het openbaar vervoer. Het financiële kader is daar zeer wezenlijk
voor. In belangrijke mate hebben wij dat met de minister afgekaart. De provincies
en de gemeenten zijn er ook zeer belangrijk voor. Het proces moet beheerst
en geleidelijk plaatsvinden. Er moet flankerend beleid worden gevoerd. De
infrastructuur moet worden geboden en de overheid heeft de coördinerende
en stimulerende verantwoordelijkheid. Als deze overheidstaken op een goede
wijze handen en voeten krijgen, kunnen wij het nieuwe proces met vertrouwen
tegemoetzien.De heer Schutte (GPV):Mijnheer de voorzitter! In het regeerakkoord wordt het herijken van de
verhouding tussen gemeenschappelijke regelingen en eigen verantwoordelijkheid
de leidende gedachte in het programma van het kabinet genoemd. Het zou daarbij
moeten gaan om een nieuw evenwicht tussen de behoefte aan bescherming en de
noodzaak van dynamiek. Over deze leidende gedachte waren de coalitiepartners
het dus eens. Dat was op zichzelf een opmerkelijk feit tegen de achtergrond
van de verschillen in traditie tussen met name sociaal-democraten en liberalen.De introductie van een zekere marktwerking in het openbaar vervoer past
in deze gedachte, maar het is niet zo vreemd dat de oude verschillen zich
toch weer doen gelden als het aankomt op het nemen van concrete maatregelen.
Het is vreemder als het een liberaal georiënteerde sociaal-democraat
als collega Van der Ploeg stoort dat dit soort debatten regelmatig een ideologisch
karakter krijgt. Marktwerking is meer dan techniek. Het is een vorm van handelen
van mensen en dat handelen wordt nu eenmaal beïnvloed door overtuigingen
en vooronderstellingen. Het is dan ook heel legitiem dat in de Kamer niet
iedere fractie bereid is de minister zomaar blindelings te volgen in haar
hoge verwachtingen van marktwerking in het openbaar vervoer. Zo grijs is het
politieke midden in Nederland gelukkig ook nog niet. Ideologie mag. Ervoor
uitkomen is beter dan onderdrukken.Overigens moeten de praktische verschillen tussen de meeste fracties op
dit punt ook niet worden overdreven. Bijna alle fracties willen marktwerking
een kans geven. De verschillen die soms tot harde uitspraken over en weer
leiden, hadden vooral te maken met de ruimte die de Kamer
voor de regering en zichzelf wil reserveren om zo nodig van de ingeslagen
weg terug te keren. Met haar reacties op de moties van mevrouw Van 't Riet
en de heer Remkes en van de heer Stellingwerf heeft de minister dunkt mij
laten blijken ruimte te zien voor een compromis, tegen heug en meug wellicht,
maar toch. Tegen die achtergrond vind ik het goed dat de coalitiefracties
nader tot elkaar zijn gekomen.De strekking van hun voorstel sluit ook aardig aan bij de benadering waarvoor
ik vanaf het begin gekozen heb. Daarin stonden twee zaken centraal: marktwerking
zou een serieuze kans moeten krijgen, maar zou niet geforceerd moeten worden
en reële ruimte moeten laten voor bijstelling van het beleid aan de hand
van opgedane ervaringen. Belangrijk is dat volstrekte helderheid bestaat over
de betekenis en gevolgen van de lijn die in de nieuwe motie is neergelegd.
Daarbij is van cruciale betekenis wat precies getoetst zal worden. Gaat het
daarbij om een reële evaluatie, niet alleen van feitelijke resultaten
maar ook van achterliggende oorzaken? Belangrijk is niet alleen of voldoende
provincies daadwerkelijk tot aanbesteding zijn overgegaan, maar ook waarom
zij dat eventueel nog niet hebben gedaan. Was daarbij sprake van onwil of
onvermogen, gaat het om een tijdelijk probleem van de te korte termijn van
de evaluatie, of zit het probleem dieper? Graag hoor ik de opvatting van de
minister daarover.Ik heb nog een vraag over het dictum van de motie op het punt van "ongeveer
eenderde van de omzet van het openbaar vervoer". In het notaoverleg heeft
de minister erop gewezen dat de 35% die zij voor ogen had, overeenkwam met
10% van het totale stads- en streekvervoer, inclusief tram en metro. Mijn
vraag aan de indieners van de motie is, hoe deze eenderde zich verhoudt tot
de 35% van de minister. Is dat ongeveer identiek of hebben wij het dan over
een andere omvang?Wij moeten ons realiseren dat het spiegelbeeld van een grotere beleidsruimte
voor de overheid een grotere onzekerheid bij de sector zelf is. Dat kan de
kans op succes van een experiment negatief beïnvloeden. Zo'n onzekerheid
is bijvoorbeeld gelegen in de komende verkiezingen en wat daarna zal gebeuren.
Er worden bij formaties wel vaker verplichtingen aangegaan die daarna als
ondingen worden gekwalificeerd. Aan die onzekerheid kan de minister zelf gelukkig
nu niet veel doen, maar dat neemt de vraag niet weg, wat zij binnen het kader
van de motie wel kan doen om zoveel mogelijk te voorkomen dat onzekerheid
over de toekomst het succes van de experimenten negatief zal beïnvloeden.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! Wij hebben al een aantal boeiende discussies over
de marktwerking in het regionaal openbaar vervoer achter de rug. Vandaag zullen
wij wellicht de voorlopige afsluiting daarvan bereiken.Het is terecht dat wij daar zo uitvoerig aandacht aan besteden. Een goed
openbaar vervoer gaat ook mijn fractie zeer ter harte. Wij zijn ook bereid
daarin te investeren. Ik denk dat het uiterst belangrijk is om de versterking
van de positie van het openbaar vervoer in onze totale mobiliteit als doelstelling
te behouden. Maar wij hebben niet het geloof in de marktwerking zonder meer,
ook op dit terrein niet. Dat is ook geen doel op zichzelf. Dat wordt door
iedereen gezegd, maar de invulling verschilt vervolgens nogal.Een van de zorgen die mijn fractie op dit punt heeft, waarover wij in
de vorige termijn ook uitvoerig hebben gesproken, is de zorg voor de sociale
functie van het openbaar vervoer. Daarnaast moeten wij erop letten dat ook
sprake is van een aantal omgevingsfactoren die een rol spelen in de beslissingen
die wij nu nemen. Dat betreft natuurlijk de financiële aspecten en de
bezuinigingen. Ook hoor ik graag hoe het nu precies met de bezuinigingen staat
die formeel eigenlijk nog steeds op tafel liggen. Ik neem toch aan dat die
in dit kader van tafel zullen gaan. Ik denk ook aan de decentralisatie. Ook
dat is een belangrijk element waar mijn fractie alle ruimte aan wil geven.
De vertroebeling in het debat in vorige instanties is ook ontstaan doordat
verschillende van die elementen aan elkaar gekoppeld zijn in al of niet wisselende
combinaties, zowel politiek als inhoudelijk. De een combineert het doorzetten
van marktwerking met decentralisatie. Die koppeling legt de minister ook.
De ander koppelt de marktwerking weer aan het van tafel zijn van de bezuinigingen.
Kortom, ik hoop dat nu in dit hele scala helderheid ontstaat. Aan de ene kant
is voorzichtig opereren geboden. Aan de andere kant is het nodig om duidelijkheid
te scheppen, ook voor de sector.Mijn fractie heeft altijd duidelijkheid proberen te scheppen over de vraag
waar zij staat. Nogmaals, de marktwerking is voor ons geen doel op zich. Wij
sluiten niet uit dat dit een positieve factor is, maar wij zijn tegen een
wettelijke verplichting, zeker op dit moment. Deze stelling heeft mijn fractie
steeds betrokken. Nog niet alles van de ingediende motie is geheel te doorgronden,
maar ik hoop dat een van de woordvoerders straks nog de laatste duidelijkheid
zal geven. Als ik het nu goed begrijp, ligt de oplossing die nu in coalitieverband
gekozen is toch redelijk in onze lijn. Er wordt voorlopig aangestuurd op vrijwillige
marktwerking. Er is dan weliswaar een instrument achter de hand om dat eventueel
af te dwingen, maar dan nog steeds in het perspectief dat wij in het jaar
2003 een volledig open beslissing kunnen nemen over een al dan niet wettelijke
marktwerking in de toekomst. Daar klamp ik mij dan maar even aan vast. Als
ik het goed begrijp, zou je eerst een wettelijke marktwerking kunnen krijgen
tot maximaal eenderde om het proces, als dat kennelijk niet vrijwillig gaat,
te stimuleren. Vervolgens kan men echter tot de conclusie komen dat de wettelijke
verplichting geheel wordt weggehaald en dat wij teruggaan tot nul. Dat lees
ik in de motie. Volgens de indieners moet dat mogelijk zijn, maar het is een
ander verhaal of dit erg waarschijnlijk is. Ik moet zeggen dat ik het allemaal
nog niet echt geweldig helder vind. Als vrijwillige experimenten en een echt
open evaluatie nu evenwel de beleidsinsteek vormen – ik laat de tussenstap
dan even weg – dan kan ik mij daar wel in vinden. Dat is eigenlijk datgene
wat ik steeds heb voorgestaan. Ik hoor straks uiteraard nog graag de interpretatie
van de minister.Ik heb nog wel een vraag aan de minister, namelijk wat dit nu betekent
voor het verdere wetgevingsproces. Hieruit vloeien eigenlijk twee vragen voort.De eerste is: wat betekent dit voor de aanhangige wijziging van de Wet
personenvervoer? Alle collega's weten dat wij al diverse malen over de aanpak
van deze wet hebben gesproken. Kan die wijziging nu plenair worden afgehandeld?
De minister heeft in de vorige termijn nog een heel duidelijke koppeling gelegd
tussen verplichte marktwerking en decentralisatie. Is zij daar nu ook vanaf
en kan de wet dus behandeld worden? Ik ben daar erg benieuwd naar, want ik
vind dat wij die eindelijk eens plenair moeten afhandelen. Ik meen ook dat
de medeoverheden recht hebben op duidelijkheid. Ik neem aan dat de minister
dat ook zal bepleiten, maar dan moet die koppeling wel van tafel.De tweede vraag is: hoe moet ik nu de ontwikkelingen in het totale wetgevingstraject
zien? Ik heb er al eerder voor gepleit om dit soort ingrijpende operaties
een wettelijke verankering te geven. Dat moet niet achteraf na een paar jaar
gebeuren; deze zaken behoren gewoon in een wet vast te liggen. Bij de verzelfstandiging
van de NS heb ik ook gezegd dat een dergelijke ingrijpende operatie een wettelijke
basis behoort te hebben en dat zij dus eigenlijk aan de hand van wetsvoorstellen
had moeten voorliggen en niet aan de hand van beleidsnota's, al begin je daar
wel mee. Mijn vraag is dan ook – ik koppel die ook aan de motie –
of de minister nu daadwerkelijk bezig is met een integrale herziening van
de Wet personenvervoer, waarin al deze elementen hun weerslag vinden. Als
dat niet het geval is, vrees ik dat wij hier over anderhalf jaar nog geen
wet hebben liggen. Dat zou eigenlijk wel zo moeten zijn. Ik zie de minister
knikken. Zij beantwoordt die vraag dus bevestigend. Dat doet mij genoegen.Voorzitter! Tot slot kom ik op de ontwikkelingen rond de BOS-gemeenten.
Wat de structuur betreft, ligt er een motie van de heer Remkes waar ook mijn
handtekening onder staat. Die motie betreft eigenlijk het eindplaatje. Ik
heb er de vorige keer echter al voor gepleit om in de tussenfase een aantal
gemeenten die heel dicht bij de normen liggen, zoals Lelystad en Den Helder,
toch de kans te geven om voorlopig zelfstandig voort te gaan. Is de minister
daartoe bereid? Ik heb begrepen dat er op dit punt nog een motie ingediend
zal worden. Ik denk dat ik daar positief tegenover kan staan.De heer Van Gijzel (PvdA):Voorzitter! Ik dank de minister nog voor haar beantwoording in de tweede
termijn van het notaoverleg. Tevens dank ik haar voor de inwilliging van het
verzoek van met name de PvdA-fractie om nog eens met het IPO, de BOS-gemeenten
en de kaderwetgebieden te gaat praten om te horen hoe zij tegenover marktwerking
en de implementatie daarvan staan. De minister schrijft dat is gebleken dat
het IPO en de BOS-gemeenten bereid zijn om een substantieel deel van hun territoir
experimenteel in aanbesteding te geven. Het IPO heeft gezegd: wij zijn bereid
om de komende tijd, waar mogelijk, initiatieven te nemen voor het starten
van experimenten in de vorm van aanbesteding; wij menen dat het mogelijk moet
zijn om in 2003 35% van het openbaar vervoer gespreid over het land aanbesteed
te hebben. Het is een beetje curieus wat de minister vervolgens in een brief
aan de Kamer stelt. Zij schrijft: de drie overheden willen eerst in de gelegenheid
gesteld worden om op basis van vrijwilligheid ervaring op te doen met aanbesteding.
Dat is logisch; daar ben ik het volstrekt mee eens. Verder schrijft de minister
dat de drie overheden ervan uitgaan dat er zo voldoende substantiële
regionaal gespreide experimenten van de grond komen. Daar ben ik het ook mee
eens. Daarna volgt echter de mijns inziens wat onlogische conclusie dat het
volgens de minister derhalve geen vanzelfsprekendheid is dat de wens om op
ruime schaal en gespreid over het land te experimenteren, op basis van vrijwilligheid
gerealiseerd kan worden.Als mensen iets willen en zij krijgen die verantwoordelijkheid, dan is
het gek om te zeggen dat je niet gelooft dat dit op basis van vrijwilligheid
tot stand kan komen. Mijn fractie acht de wens van het IPO en de BOS-gemeenten
om in de gelegenheid gesteld te worden om het op basis van vrijwilligheid
te doen, terecht. Hier is een aantal redenen voor.Ten eerste: je decentraliseert, omdat zij het beter kunnen. Als je die
andere overheden verantwoordelijkheden geeft, moet je ze ook het vertrouwen
schenken.Ten tweede: zij nemen de vervoerskundige en financiële risico's.
De minister heeft een verhaal als zij zegt: ik leg het verplicht op, en als
het mislukt en dik in de papieren gaat lopen, betaal ik dat voor jullie. Maar
dat doet zij niet. Als die verantwoordelijkheden daar worden neergelegd, moet
dat niet met een verplichting worden gelardeerd.Ten derde, misschien het meest overtuigend: we hebben geen kennis en ervaring
op dit terrein. Bij 17% à 18% van het aanbestede gebied zouden we dus
tot de conclusie kunnen komen dat het om heel goede redenen buitengewoon onverstandig
is om door te gaan naar 35%. Als je in dat kader spreekt over een verplichting,
ben je buitengewoon onlogisch bezig. Dan vraag je aan de gemeentes en de provincies
wat het probleem is, maar een verplichting lijkt mij uit de aard der geest
niet logisch.Mijn fractie acht experimenteren met marktwerking van groot belang om
de effecten op het openbaar vervoer nader te kunnen beoordelen. Vandaar onze
keuze om te komen tot een toetspunt in 2003, om te beoordelen of we doorgaan
met dit proces. Die toetsing moet plaatsvinden op drie elementen: sociale
functie, reizigerskilometers en voor de reiziger meetbare kwaliteit. De contramal
daarvan is dat er een kritische massa moet zijn, waarvan de effecten meetbaar
zijn. Anders kan de onomkeerbaarheid immers niet worden getoetst. Er moet
dus worden vastgelegd welke kritische massa daarvoor nodig is; dat zal ongeveer
eenderde zijn, wat ook te maken heeft met de kwaliteit. Die kritische massa
moet wel gewaarborgd worden. De BOV-gemeenten zijn daarvan uitgesloten. Op
basis van die samenhang en opbouw van enerzijds een beheersproces en anderzijds
een toetspunt en werken op basis van vrijwilligheid, komen we tot een net
en een mogelijk door eenieder gedragen traject. Ik kom overigens nog toe aan
de verplichting, waarover naar mijn stellige overtuiging nog wat onduidelijkheid
bestaat.Voorzitter! Ik neem kennis van de motie van mevrouw Van 't Riet en de
heer Remkes op stuk nr. 8. In de een na laatste strofes wordt de regering
verzocht ernaar te streven dat in 2003 35% moet zijn aanbesteed. Nu staat
er hetzelfde, met dit verschil dat in 2003 35% zal zijn aanbesteed.
Daarmee is de plicht verworden tot een ook door mij onderschreven wens. Stel
dat over anderhalf jaar blijkt dat die eenderde niet wordt gehaald, hoewel
ik ervan uitga dat we dat wel halen. Maar als we dat niet halen, kunnen daarvoor
twee redenen zijn. De eerste reden is omdat provincies en BOV-gemeenten ondanks
hun goede wil niet in staat zijn om dit tot stand te brengen. In die situatie
moet je niet overgaan tot een plicht. Je moet dan behulpzaam zijn om te kijken
of je kunt helpen. Er kunnen namelijk heel goede redenen zijn waarom dit niet
lukt. De tweede reden is dat er aperte onwil bij provincies en gemeenten kan
zijn. Wat doe je in die situatie? Ik weet daar het exacte antwoord nog niet
op. Wel weet ik wat we zouden willen, namelijk een kritische massa. Als provincies
en gemeenten alles in het werk stellen om dat te doen, en als anderhalf jaar
later blijkt dat sprake is van aperte onwil, zijn er twee mogelijkheden. In
de eerste plaats is dat een verplichting, de lijn-Van 't Riet.De voorzitter:Zonder op de inhoud in te gaan, wil ik wel even zeggen dat u erbij staat
alsof u nog uren kunt doorgaan. Uw spreektijd is echter om.De heer Van Gijzel (PvdA):Er zijn geen interrupties gekomen.De voorzitter:Dat is flauwekul. U weet precies hoeveel spreektijd u heeft. Uw spreektijd
is om, zodat u moet afronden.De heer Van Gijzel (PvdA):Dat betekent dat je in die situatie twee dingen kunt doen. Je kunt het
doordrukken, ook als er sprake is van aperte onwil. Dat lijkt mij niet slim.
Je kunt ook voorstellen om die experimenten zelf te doen. Die mogelijkheid
is er ook. Als wij het echt op die manier hadden willen verplichten, had er
moeten staan: ten eerste moet het en ten tweede moet het middels een verplichting
in de wet geregeld worden. Maar de mogelijkheid om het te doen wordt opengelaten.
Mijns inziens is men op basis van deze tekst niet gedwongen om tot verplichting
over te gaan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U zegt dat u zich met deze motie niet committeert aan een verplichting.
U heeft geluisterd naar mevrouw Van 't Riet en naar de heer Remkes. Dan moet
u toch de conclusie trekken dat zij een interpretatie geven aan de motie waar
u niet mee kunt leven?De heer Van Gijzel (PvdA):Dat luister wel nauw. Ik bind mij aan het feit dat wij willen experimenteren
met marktwerking. Dat heb ik ook altijd gezegd. Als dat via de weg van decentralisatie
niet kan, moet er gezocht worden naar een andere weg. Mevrouw Van 't Riet
en de heer Remkes zeggen nu klaarblijkelijk al – en dat accepteer ik
ook – dat marktwerking verplicht moet worden opgelegd als er over anderhalf
jaar geen kritische massa voor is, ongeacht de oorzaak. Dat staat niet in
de motie. Hier staat dat de argumentatie eerst bekeken wordt. Het kan dus
heel goed zijn dat er goede redenen zijn waarom die eenderde niet gehaald
wordt. Het gaat toch om het doel, namelijk met een kritische massa marktwerking
in een experimentele vorm tot stand te brengen. Dan moet bekeken worden langs
welke lijn dat het beste kan gebeuren.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U geeft zelf toe dat u de motie anders interpreteert dan de andere indieners,
als derde ondertekenaar van de motie. Dan moet toch de politieke conclusie
getrokken worden dat de poging om binnen de coalitie met één
motie te komen, ontploft is door verschillende manieren van uitleggen?De heer Van Gijzel (PvdA):Nee, die conclusie hoeft niet getrokken te worden. De verwarring ontstaat
over de vraag wat wij over en weer verplicht zijn te doen als wij over anderhalf
jaar merken dat die eenderde niet gehaald wordt. Mijn plicht is erin gelegen
dat ik mij bind aan een kritische massa en dat ik goed in overweging wil nemen
welke argumenten zijn aangevoerd. Als er heel goede argumenten zijn aangevoerd,
is het misschien niet nodig om die kritische massa te halen. Is er sprake
van aperte onwil, dan moet bekeken worden of wij zelf het roer in handen nemen
of dat er een andere regeling getroffen kan worden. Dat zal betrokken moeten
worden bij de voorbereiding van de wetgeving.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Maar dat betekent dat u in dit debat alleen maar consequent kunt zijn
als u de stelling handhaaft dat van verplichte marktwerking – u heeft
dat in alle overleggen tot nu toe gezegd – wat de PvdA betreft geen
sprake kan zijn en dat uw bijdrage aan dit debat ook niet op een zodanige
manier kan worden geïnterpreteerd.De heer Van Gijzel (PvdA):Als je over anderhalf jaar voor die situatie staat, heb je af te wegen
welke instrumenten er voor de hand liggen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat ben ik met u eens, maar het gaat om de interpretatie en dat moet u
toch ook tot nadenken stemmen. De eerste indienster van de motie heeft de
motie zodanig geïnterpreteerd dat er over moet worden gegaan tot een
verplichting als een vrijwillige aanbesteding voor eenderde niet lukt. Tegen
deze achtergrond zit de persoon Van Gijzel namens de PvdA toch in een heel
raar rijtje? Dan kan hij zich toch beter aansluiten bij de meerderheid die
er al was, bij het CDA, GroenLinks, de SP en een aantal christelijke fracties
die daar niet voor waren.Voorzitter: BlauwDe heer Van Gijzel (PvdA):Het lijkt mij verstandig als u zich bij deze motie aansluit.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Natuurlijk niet. Niet met die uitleg.De heer Van Gijzel (PvdA):Ik snap ook wel wat zij zeggen. Zij hebben zich namelijk gebonden aan
de oude motie op stuk nr. 8. In die situatie verplichten zij zich sowieso
aan een verplichte introductie van marktwerking. Maar staat dat in deze motie?
Er staat hier: gestreefd zal worden naar..., betrokken zal worden bij... Als
de indieners nu echt gewild hadden dat, als die eenderde niet gehaald wordt,
ongeacht de redengeving, er toch een verplichting moet volgen, dan hadden
zij dat zo op moeten nemen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Is dan de conclusie juist dat u de letter krijgt en mevrouw Van 't Riet
de geest?De heer Van Gijzel (PvdA):Dat kan ik niet beoordelen. Dat vind ik zo ingewikkeld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U zegt dat er staat dat er gestreefd moet worden naar, dat er sprake is
van omkeerbaarheid. Dat heb ik ook zo gelezen. In die zin was tijdens de voorbereiding
van dit debat ook mijn interpretatie dat die verplichting weg was. Dat heb
ik in mijn termijn ook gezegd. Maar mevrouw Van 't Riet beweert dat er in
politieke zin een verplichting aan verbonden is als het met de vrijwillige
aanbesteding onvoldoende lukt. Dat heeft de heer Remkes ook gesteld. Dan blijf
ik heel ver van die motie vandaan. Dan ga ik me er niet aan branden. U zou
eigenlijk ook weg moeten lopen, en dat bedoel ik met mijn stelling dat u de
letter krijgt en mevrouw Van 't Riet de geest.De heer Van Gijzel (PvdA):Dat zou ik zonde vinden, want er staat nu dat er met provincies en gemeenten
op basis van vrijwilligheid naar gestreefd zal worden om eenderde tot stand
te brengen. Dat is anders dan hetgeen twee weken geleden aan de orde was,
namelijk: verplicht, onmiddellijk. Ik wil mij wel verplichten tot iets anders.
Ik vind dat marktwerking een faire kans moet krijgen, ook in een kritische
omvang. Als er experimenten worden gestart met marktwerking en er zou sprake
zijn van een aperte onwil van provincies en gemeenten om aanbestedingen tot
stand te brengen, ben ik verplicht om te bezien op welke wijze een en ander
wel gerealiseerd kan worden. De opmerking van de minister van twee weken geleden
was niet geheel onzin. Ik vind namelijk dat het in die situatie wat curieus
is om tegen provincies en gemeenten te zeggen: jullie willen het absoluut
niet, maar jullie zullen het doen. Daar komt niets van terecht, zeker niet
in de kwetsbare omstandigheden van marktwerking. Dan zou je misschien wel
eerder kunnen zeggen dat wij het voor onze rekening nemen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De coalitie heeft op een krampachtige manier geprobeerd om
via één motie duidelijkheid te verschaffen. Daaraan is een volstrekt
verschillende uitleg gegeven. Ik beluister bij de heer Van Gijzel hetzelfde
verhaal als enige weken geleden. Ik ben ook wel bereid om zijn consistentie
te accepteren, maar dat kan hij eigenlijk maar op één manier
doen, namelijk door weg te lopen van deze motie, want die is door de indieners
zodanig anders geïnterpreteerd dat de steun daarvoor van de heer Van
Gijzel ongeloofwaardig is.De heer Van Gijzel (PvdA):Ik snap wel dat u dit probeert te bereiken, maar u vraagt naar de letter
en de geest. Vergelijkt u de tekst van motie op stuk nr. 8, waarin is opgenomen
"zal moeten", eens met hetgeen in deze motie is opgenomen, te weten het woord
"zal".De heer Remkes (VVD):In de motie wordt in de laatste passage geconstateerd dat het "dan zo
zal zijn". Daarvoor moeten instrumenten zijn.De heer Van Gijzel (PvdA):Als wens, dat dit zo zal zijn. De vraag is dan aan de orde op welke wijze
dat bereikt wordt. Op basis van de eerdere motie zou het verplicht opgelegd
worden. Nu wordt uitgesproken dat dit, zo nodig, betrokken zal worden bij
de voorbereiding van de wetgeving. Het kan zijn dat er goede argumenten zijn
op basis waarvan het streven van eenderde niet gehaald wordt. Wij gaan dat
absoluut niet verplicht opleggen. Alleen in een situatie van aperte onwil
heb je zelf de plicht te bekijken hoe je daar uitkomt. Dat is de interpretatie
die ik eraan geef. Wij hebben daar ook lang over gestoeid.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het is ook niet gelukt.De heer Van Gijzel (PvdA):Daarom hebben wij de oorspronkelijke tekst gewijzigd en is er ook een
rapportage ingevoegd. Wij hebben uiteindelijk aan de minister gevraagd om
over anderhalf jaar een rapportage uit te brengen over de stand van zaken.
Daarna zal bekeken worden wat er moet gebeuren. Deze tekst verplicht mij niet
tot de introductie van verplichte marktwerking.De heer Reitsma (CDA):Er wordt over deze motie gestemd. Wij hebben recht op een uitleg van het
laatste dictum. De heer Remkes heeft gezegd dat er, als eenderde niet wordt
gehaald, ongeacht de reden, een politiek commitment is om vervolgens in de
wet vast te leggen dat eenderde alsnog gehaald wordt.De heer Van Gijzel (PvdA):Dat is niet het geval, zoals u het nu formuleert.De heer Reitsma (CDA):Collega Remkes zegt dat en mevrouw Van 't Riet ook ongeveer. Wij moeten
weten waar wij voor stemmen. Er moet helder worden uitgesproken wat de precieze
politieke betekenis van deze motie is.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U wilt toch niet overwegen om er vóór te stemmen?De heer Reitsma (CDA):Ik zeg "als". Ik ben bereid om alle overwegingen erbij te betrekken, maar
ik wil helderheid.De heer Van Gijzel (PvdA):U moet zich wat deze motie betreft niet aan meer binden dan waar ik mij
aan bind, gelet op de discussie tot nu toe. Dat lijkt mij buitengewoon onverstandig.
In dat opzicht kunt u gerust voor deze motie stemmen.De heer Reitsma (CDA):Als op basis van deze motie in 1998 of 1999 een minister met wetgeving
komt, bent u er onder alle omstandigheden niet aan gebonden om, als de 35%
niet gehaald is, een verplichting daartoe in de wet op te nemen?De heer Van Gijzel (PvdA):Daar heeft de heer Reitsma gelijk in.De heer Reitsma (CDA):Dat is de betekenis van deze motie?De heer Van Gijzel (PvdA):Zeker.De heer Reitsma (CDA):Dan is er dus sprake van een vrijwillig karakter.De heer Van Gijzel (PvdA):Zeker.De heer Reitsma (CDA):Dank u wel.De heer Poppe (SP):De heer Van Gijzel zegt dat de motie gesteund moet worden zoals hij haar
steunt, maar daar zit een risico aan vast. Als de heer Van Gijzel omvalt,
moet ik zeker ook omvallen? Daar heb ik weinig trek in. Garandeert de heer
Van Gijzel dat de PvdA zich te allen tijde zal verzetten tegen een gedwongen
marktwerking in het stads- en streekvervoer?De heer Van Gijzel (PvdA):Ik bind mij aan het inhoudelijke doel, namelijk een kritische
massa van experimenten voor marktwerking. Er is één reden waarom
de eenderde niet wordt gehaald en dat is dat er heel goede argumenten zijn
om niet aanbesteed te krijgen. In alle andere gevallen, dus als er sprake
is van onwil, zal ook de fractie van de PvdA moeten nagaan op welke manier
er experimenten zullen ontstaan. Ik zeg daar nu bij dat ik het logischer vind
om het, wanneer er sprake is van aperte onwil bij provincies en gemeenten,
eerder naar jezelf toe te trekken dan om de provincies en gemeenten te vragen
of op te leggen om het alsnog uit te voeren.De heer Poppe (SP):Heb ik dus goed verstaan dat de heer Van Gijzel zegt dat gedwongen marktwerking
wat hem betreft niet van de baan is, maar te allen tijde toch nog kan als
er sprake is van bijvoorbeeld kritische massa's? Uiteindelijk zegt hij "neen"
als men niet wil of als het niet lukt of als het niet kan of als men er niet
voldoende aan toekomt, en dan zal hij dus mede overwegen om tot een gedwongen
marktwerking te komen. Klopt dat?De heer Van Gijzel (PvdA):Dit is dus vragen wat er gebeurt als de hemel naar beneden komt. Ik ga
er in eerste instantie van uit dat wij provincies en gemeenten, nu zij zeggen
dat zij er graag aan willen beginnen, eerst het vertrouwen moeten schenken
om dat te doen. Laten wij daar eens mee beginnen. Als dat niet gebeurt, moet
er iets heel raars plaatsvinden: zij moeten dan zeggen dat zij het wel willen,
maar het vervolgens niet doen. Als provincies en gemeenten zeggen dat zij
het absoluut niet zien zitten, er niet aan beginnen en alles traineren, en
wij aangeven dat zij het moeten, dan wordt zo'n proces ook niets. Ik bind
mij daarom aan het product. Wij hebben gezegd dat er geëxperimenteerd
kon worden met marktwerking. Als provincies en gemeenten op deze manier tegenwerken,
kun je het beter naar jezelf toetrekken dan het hun verplicht opleggen.De heer Poppe (SP):Vrijwilligheid betekent: ze doen het of ze doen het niet. Als zij het
niet vrijwillig doen en wij dus nooit aan die eenderde komen of aan die kritische
massa van de heer Van Gijzel, dan wil de PvdA het verplichten, opdat het experiment
uitgevoerd kan worden.De heer Van Gijzel (PvdA):Neen, want er kunnen heel goede redenen voor zijn dat zij de kritische
massa niet halen en die redenen moeten wij wegen. Als die voortkomen uit onwil,
moeten wij voor onszelf nagaan wat het geschiktste instrument is. Zo simpel
zit dat.De voorzitter:Toen ik de plaats innam van collega Weisglas, brandde het lampje "afronden"
al een poos. De heer Van Gijzel heeft dus geen tijd meer voor het indienen
van zijn motie, want dat behoort binnen de spreektijd te gebeuren.De heer Van Gijzel (PvdA):Dan ga ik een nieuwe termijn aanvragen; ik wil alleen nog de motie voorlezen.De voorzitter:Maar wel snel dan. Ik geef het woord aan mevrouw Van 't Riet voor een
interruptie.Mevrouw Van 't Riet (D66):Tot mijn leedwezen merk ik dat de heer Van Gijzel probeert weg te lopen
van de motie die er ligt en van de afspraken die wij hebben gemaakt. Wij hebben
met de PvdA afgesproken dat wij op basis van vrijwilligheid zouden beginnen
en dat het woordje "moet" "zal" zou worden: "zal zijn aanbesteed". Daarnaast
hebben wij weliswaar voor het traject afgesproken dat wij vrijwillig beginnen,
maar daar zit wel degelijk "zo nodig bij wetgeving" bij. Voor het geval in
het wetgevingstraject blijkt dat de decentrale overheden om welke reden dan
ook niet bereid zijn – de heer Van Gijzel sprak over onwil of wat dan
ook, waarmee hij iets nieuws heeft bedacht, terwijl de centrale overheden
dat moeten doen – om de afspraken na te komen, hebben wij afgesproken
dat het wel bij wet wordt geregeld. Ik betreur het dat de heer Van Gijzel
naar aanleiding van de tekst die er ligt, nu het beeld schetst dat wij andere
afspraken hebben gemaakt. Ik neem hem dat zeer kwalijk.De heer Van Gijzel (PvdA):Ik snap wel dat mevrouw Van 't Riet probeert om zo dicht mogelijk bij
haar eigen motie te blijven. Ik doe alleen maar dat wat wij met elkaar hebben
besproken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Zijn er notulen van wat jullie met elkaar hebben besproken en kan ik daar
dan een faxje van krijgen?De voorzitter:Ik verzoek de heer Van Gijzel om zijn motie in te dienen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Dit is werkelijk de gekheid ten top. Er is een motie ingediend
om een langlopend conflict binnen de coalitie op te lossen. Nu is er sprake
geweest van twee soorten interpretaties: eerst die van de indiener en de heer
Remkes, die nog op één lijn zaten, en vervolgens die van collega
Van Gijzel. Hij gaf een andere interpretatie. Dit staat nog los van mijn interpretatie,
want ik ben niet bij al dat overleg geweest. Wij komen nu aan het einde van
het spel. De eerste indiener, mevrouw Van 't Riet, spreekt degene met wie
zij een meningsverschil heeft, de derde indiener, vermanend toe in de trant
van dat hij het verkeerd uitlegt. Het enige dat zij nog niet zegt, is zijn
naam door te zullen strepen onder de motie. Dit moet hier toch zeker besproken
worden? Dit is werkelijk uniek. Zoiets heb ik in mijn acht jaar in de Kamer
nog nooit meegemaakt.De heer Van Gijzel (PvdA):Ik ook niet.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wat is dan de reactie van de heer Van Gijzel? Als de eerste indiener persisteert
in haar uitleg, wil hij dan nog zijn naam onder de motie hebben? De politieke
zuiverheid verlangt dan toch dat hij zijn naam doorstreept en dat hij de stelling
handhaaft die hij heeft ingebracht als sluitstuk van de gevoerde overleggen?De heer Van Gijzel (PvdA):Ik erken de politieke situatie. Ik vind het een vervelende situatie. Ik
constateer dat het kernpunt van de discussie de vraag is waar men zich over
anderhalf jaar aan verbindt bij de rapportage. Is dat aan een verplichting
om een en ander aan de gemeenten op te leggen, is dat de mogelijkheid om het
naar je toe te halen of is dat de mogelijkheid om de oorzaken precies te bekijken?
In de situatie die zich dan voordoet, acht ik mij gebonden aan een kritische
massa van experimenten voor marktwerking waardoor wij de gewenste effecten
tot stand kunnen brengen. Als provincies en gemeen ten daar
geen medewerking aan verlenen, moeten wij het op een andere manier tot stand
brengen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb al een keer of zes gehoord wat de heer Van Gijzel ervan vindt.
Ik maak er echter bezwaar tegen dat er een politieke situatie ontstaat waarin
een motie werkelijk diametraal verschillend wordt uitgelegd. Dan kunnen wij
geen politieke zaken doen. Ik vraag de minister dan ook om haar interpretatie
te geven. Misschien moeten wij dat proces volgen en zien welke politieke situatie
er ontstaat. Het is echter volstrekt helder dat dit muisje nog een staartje
krijgt.De voorzitter:Dat is inmiddels breed helder geworden. Wij wachten de reactie van de
minister af. Bij het stemgedrag zullen wij zien hoe deze motie zich verder
ontwikkelt. De heer Van Gijzel wordt nu verzocht om zijn moties in te dienen.
Vervolgens krijgt de heer Reitsma het woord.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de minister van Verkeer en Waterstaat voornemens is het
aantal BOS-gemeenten sterk te verminderen;overwegende, dat veel gemeenten van de geboden mogelijkheid een plan op
te stellen met als doel het aantal klanten en de kostendekkingsgraad sterk
te verhogen, gebruik hebben gemaakt;overwegende, dat enige gemeenten daarbij tevens hebben aangegeven de financiële
risico's van het onverhoopt niet halen van de in genoemde plannen opgenomen
doelstellingen te willen nemen;van oordeel, dat waar sprake is van een substantieel aantal lokale openbaarvervoerreizigers
decentrale besluitvorming over dat openbaarvervoerproces de voorkeur verdient;verzoekt de regering met de betrokken gemeentebesturen nader te overleggen
over de mogelijkheid om voor Den Helder, Lelystad en Roosendaal de BOS-status
in ieder geval voorlopig te handhaven en de Kamer van de resultaten van deze
gesprekken te berichten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Gijzel, Van 't Riet en Remkes.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 19 (25088).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat er steden en regio's zijn waar het openbaar vervoer zonder
marktwerking zeer succesvol is (Bazel en Karlsruhe);verzoekt de regering de Kamer een overzicht te doen toekomen van steden
en regio's buiten Nederland met een succesvolle openbaarvervoeraanpak en daarbij
aan te geven wat de oorzaken zijn van dit succes,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Gijzel, Van 't Riet en Remkes.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 20 (25088).De heer Reitsma (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik heb even overwogen om maar af te zien van het
voeren van het woord. Wij moeten eigenlijk eerst het antwoord van de minister
horen om vervolgens een nieuwe termijn aan te vragen. Er is immers veel onduidelijkheid
omtrent een bepaalde motie. Toch wil ik in dit debat een aantal opmerkingen
maken.Marktwerking wordt wel het heilige geloof van Jorritsma genoemd. Zij heeft
immers vaak gezegd er heilig in te geloven. Dat heeft vele tongen losgemaakt.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind het interessant dat dit aan mij wordt toegeschreven. Ik wil erop
wijzen dat de conceptie door CDA en Partij van de Arbeid heeft plaatsgevonden.
Het kind is niet alleen van mij!De heer Reitsma (CDA):Dat is niet nieuw. De uitwerking, de implementatie en de politieke conclusies
zijn wel nieuw. De minister heeft gezegd heilig te geloven in de marktwerking
bij het openbaar vervoer. Er is vervolgens een maandenlange politieke strijd
uitgebroken. Ik had het vermoeden dat die voor vandaag gesloten zou zijn,
zodat wij de balans van winnaars en verliezers konden opmaken. Helaas kan
dat niet omdat in dit debat onduidelijkheid is ontstaan over een motie. Je
weet nu echter niet of je over de motie-Van Gijzel of over de motie-Van 't
Riet/Remkes stemt. Voor de CDA-fractie is in ieder geval helder dat elk deugdelijk
plan dat hier neergelegd wordt om de positie van het openbaar te verbeteren,
steun verdient. De essentiële vraag is via welke weg het moet gebeuren.
Waar het gaat om investeringen in het openbaar vervoer, om decentralisatie,
om verzelfstandiging van een gemeentelijk vervoerbedrijf of om het inbouwen
van een prikkel in de bekostiging, zeg ik: dat is prima, dat lijken mij allemaal
goede instrumenten waarmee je een flinke stap kunt zetten om het openbaar
vervoer efficiënter en effectiever te maken. De reiziger heeft er immers
belang bij dat er goed openbaar vervoer komt, dat er meer mensen van het openbaar
vervoer gebruikmaken en dat de kwaliteit verbeterd wordt. De centrale vraag
is of een verplichte marktwerking daar een positieve bijdrage aan levert.
In het debat in eerste en tweede termijn is naar mijn mening helder naar voren
gekomen dat dit zowel nationaal als internationaal nog niet eenduidig is aangetoond.
Dat is de reden waarom de CDA-fractie vanaf het begin gezegd heeft: dan kiezen
wij niet voor een 100% verplichting, maar dan zal het via vrijwilligheid of
via experimenten moeten. Het gaat namelijk met name om de sociale functie
van het openbaar vervoer.De minister heeft inmiddels de 100% ingeslikt. Onder druk van een heel
grote Kamermeerderheid heeft zij dus het einddoel verlaten. D66 en de VVD
hebben de verplichting van 35% ook ingeslikt, zij het dat ik daar nu weer
wat twijfels over krijg. Er was een Kamermeerderheid die in feite zei: kies
voor het vrijwillige karakter. En dus is er geen politiek draagvlak
om een verplichte aanbesteding te introduceren. In die zin is het jammer dat
de minister in de brief van 29 mei nog een laatste stuiptrekking geeft en
dat zij na het overleg met het IPO en BOV eigenlijk tot de conclusie komt
dat er wel een wettelijke verplichting ingebouwd moet worden. Ik kan dat overigens
ook wel begrijpen, want de minister heeft in de eerste termijn, maar vooral
in de tweede termijn het volle politieke gewicht in de schaal gegooid, in
die zin dat zij zich op haar positie wilde beraden. Zij heeft er zelfs mee
gedreigd de hele decentralisatie in te trekken. En dat terwijl zij anderzijds
zegt: decentralisatie is heel belangrijk. Dan moet zij ook zeggen dat zij
vertrouwen heeft in de decentrale overheden, in die zin dat deze het via het
vrijwillige karakter oppakken. De brief van 29 mei van de minister heeft dan
ook niets opgelost. Dat blijkt ook in dit debat.Er ligt trouwens nog een ander vuiltje, namelijk dat er tot op heden jammer
genoeg nog geen helderheid verschaft is over de meerjarenafspraken over de
exploitatiebijdrage. De minister heeft wel gezegd dat zij additionele middelen
beschikbaar stelt. De mensen van het IPO vertellen mij dat de minister of
de vertegenwoordigers van de minister mondeling hebben aangegeven, exact in
cijfers, welke bezuiniging tot 2004 blijft bestaan en welke bezuiniging de
minister terugtrekt. Ik doe een dringend beroep op de minister om de cijfers
die zij mondeling in het IPO-overleg heeft gegeven, ook in de Kamer naar voren
te brengen. Zij moet niet zeggen dat de Kamer maar moet wachten tot Prinsjesdag.
Er mag geen onderscheid zijn tussen de vertegenwoordigers van het IPO en de
Tweede Kamer. Dat heeft met vertrouwen te maken, met omgangsvormen. Dat raakt
de vertrouwensrelatie tussen de minister en het parlement.Dan over de motie. Gehoord het interview op de radio, was ik er een beetje
van uitgegaan dat het akkoord een mooi akkoord was en dat de verplichte concurrentie
van tafel was. Ik ging al met mijn armen omhoog: hoera, eindelijk wordt de
wens van een Kamermeerderheid gehonoreerd, de sociale functie van het openbaar
vervoer kan werkelijk behouden worden. Laten wij vandaag de balans maar opmaken
van winnaars en verliezers. Als de motie zo geïnterpreteerd moet worden
als collega Van Gijzel vandaag gedaan heeft, heeft de motie de warme sympathie
van de CDA-fractie. Ik vind echter dat wij de stemming niet in kunnen gaan
zonder dat de ruzie in de coalitie opgelost is. Er is een wezenlijk groot
verschil. Ik kwam door deze motie en de uitleg van collega Van Gijzel tot
de conclusie dat de reiziger had gewonnen, dat de minister voor 100% bakzeil
had gehaald – het verplichte karakter is er nu immers helemaal af en
het einddoel is weg – en dat de wens van de meerderheid van de Kamer
werd gehonoreerd. De VVD-fractie heeft in eerste termijn heldhaftig geroepen
dat er zelfs nog een vierde randvoorwaarde aan toegevoegd moest worden en
dat zij in het hele proces bleef staan op een verplichte marktwerking over
de brede linie. De heer Remkes heeft zelfs gezegd dat het een harde politieke
voorwaarde was.De heer Remkes (VVD):Collega Reitsma had zich moeten realiseren dat die vreugde op z'n minst
voorbarig was.De heer Reitsma (CDA):Ik temper het ook een beetje, gezien de ruzie die net is gemaakt. Ik moet
wel constateren dat die harde politieke randvoorwaarden volledig zijn ingeslikt
en dat er alleen nog ruzie is over welk deel vrijwillig kan en wanneer er
een moment kan komen dat er 35% wettelijk moet worden vastgelegd. Weg is die
vierde politieke randvoorwaarde. Als er één verliezer is in
dit debat, dan is het de VVD wel, want die heeft principieel bakzeil gehaald.Ten aanzien van de fractie van D66 kan ik niet anders zeggen dan dat ik
blij ben dat zij eigenlijk meer neigt naar de lijn van "Beste Els" dan naar
de marktdenker Wijers. Dat is alleen maar een goed teken. Ik wil collega Van
Gijzel feliciteren met de uitleg die hij aan de motie heeft gegeven. Hij heeft
de rug recht gehouden, ook in dit debat. Het vrijwillige karakter is overeind
gebleven. Zijn coalitiegenoten denken daar heel anders over. Ik vind dat dit
voor de stemming opgelost moet zijn. Daarmee heeft hij een flinke steun in
de rug van een meerderheid van de Kamer en ik hoop dat hij tot aan de eindstemming
de rug recht houdt. Volgens mij draait het daarom bij de sociale positie van
het openbaar vervoer.De voorzitter:Wilt u afronden?De heer Reitsma (CDA):Voorzitter! Ik had afgerond.De heer Poppe (SP):Voorzitter! Even voor de duidelijkheid. De maatschappelijke nutsfunctie
van het openbaar vervoer ligt voor de SP nergens in lijn met de commerciële
marktwerking. De coalitie is redelijk aan het steggelen geweest tijdens het
notaoverleg op 17 maart. Er ontstond zelfs een soort oppositionele houding
vanuit met name de fractie van de PvdA en een beetje bij de fractie van D66.
Zij zaten te "mitsen" en te "maren", vooral als het ging om wel of niet-verplichte
invoering van marktwerking in het stads- en streekvervoer. Ik had de woordvoerders
van die fracties nog willen vragen wat zij eigenlijk wilden: wel of geen marktwerking.
Gisteren las ik echter in de krant dat er een compromis was gesloten. Ik dacht
toen dat wij maar eens snel moesten bekijken wat er in welk achterkamertje
besloten was.Nu komt eigenlijk de aap uit de mouw. Er is een motie waarvan ik dacht
dat het mogelijk was dat de minister diep door het stof zou moeten gaan. Wat
blijkt nu de werkelijkheid te zijn? De heer Van Gijzel vraagt lagere overheden
om vrijwillig mee te werken aan een experiment van marktwerking. Dan komt
er een brief binnen van het Knooppunt Arnhem-Nijmegen, waarin staat dat het
concurrentie en aanbesteding in het openbaar vervoer niet principieel afwijst,
maar dat het de komende jaren meer kans ziet om de doelstelling via samenwerking
te realiseren dan via aanbesteding. In Noord-Holland is er een soortgelijke
situatie. Dat betekent dus dat deze lagere overheden op de vraag of zij in
het water willen springen, antwoorden dat zij dat liever niet doen omdat zij
kans zien om op een andere manier met droge voeten aan de overkant te komen.
Vervolgens komt mevrouw Van 't Riet die zegt dat zij ze wel in het water trapt
als zij dat niet vrijwillig doen en dan komt de heer Remkes erachteraan om
ze onder water te houden. Zo kun je de motie dus ook uitleggen. Dan denk ik
dat wij toch een rare coalitie hebben en een raar compromis.De minister heeft gezegd dat de vraag niet meer is óf wij naar
marktwerking in het openbaar vervoer moeten, maar hoe. Zij heeft ook gezegd
dat wij nooit moeten beginnen aan verzelfstandiging als wij niet in marktwerking
geloven. Hoe moet ik de uitleg van de heer Van Gijzel nu zien? Als hij lagere
overheden vraagt om vrijwillig aan het experiment mee te doen en een groot
deel of een meerderheid zegt dat er andere kansen zijn, dan komt hij nooit
aan zijn kritische massa. De vraag is vervolgens of dan de gesel van de wet
wordt gehanteerd.De heer Van Gijzel (PvdA):Mijn uitgangspunt is dat die experimenten moeten worden bewerkstelligd,
wil men überhaupt effecten van marktwerking tot stand brengen. Als gemeenten
en provincies dit niet zien zitten, is dat jammer. Dan halen wij desnoods
die verantwoordelijkheid terug. Dat heeft de minister enkele weken geleden
óók gezegd: dan doe ik het desnoods zélf. Ik zou dat
nog logischer vinden dan wanneer tegen Arnhem en Nijmegen zou worden gezegd:
jullie zien het weliswaar absoluut niet zitten, maar doe het tóch maar.De heer Remkes (VVD):Voorzitter! Als de heer Van Gijzel werkelijk vindt dat de mogelijkheid
open moet blijven dat de minister het zélf doet...De heer Van Gijzel (PvdA):Ja, dat heb ik de hele tijd al gezegd.De heer Remkes (VVD):...dan moet er nu dus niet worden gedecentraliseerd.De heer Van Gijzel (PvdA):Wij gaan ervan uit dat ze het beter kunnen en dat ze een en ander op een
fatsoenlijke manier tot stand kunnen brengen. Wij willen met elkaar een aantal
experimenten tot stand brengen. Als je dat met breed draagvlak kunt doen,
zowel hier in deze Kamer als bij provincies en gemeenten... U kijkt nu wel
verbaasd, maar provincies en gemeenten sturen ons een brief waarin zij vragen
of zij het op basis van vrijwilligheid mógen doen. U zegt vervolgens:
neen, dat mag u niet; u moet het verplicht doen. Welnu, dat is toch raar?De heer Remkes (VVD):Dat geldt ook, voorzitter, voor de opstelling van de heer Van Gijzel.
Dat geldt trouwens ook voor collega Reitsma; ook mij is dat interview in Trouw
opgevallen. Aan de ene kant wordt gezegd: ik vertrouw die provincies en gemeenten
volledig. Aan de andere kant wordt gezegd: ik vertrouw ze niet, want die sociale
functie is niet gewaarborgd. Dat is zo dubbelhartig als de pest, maar misschien
ligt er wel een brug...De heer Van Gijzel (PvdA):Die functie heeft niet met gemeenten en provincies te maken maar met de
methodiek van marktwerking. Die zaken moet u niet door elkaar halen.De heer Remkes (VVD):Voorzitter! Als collega Van Gijzel nu zegt dat hij niet op deze wijze
wil decentraliseren om de minister de ruimte te geven om zelf een aantal aanbestedingen
te doen, als dát een way-out kan zijn, moeten wij daar even verder
over praten. In dat geval vraag ik de heer Van Gijzel om zijn voorstel te
preciseren. Ik vind dat de zaken haaks op elkaar staan.De heer Van Gijzel (PvdA):Ik heb het in reactie op interrupties van de heer Rosenmöller wel
drie of vier keer gezegd. Ik ga ervan uit dat dit op een normale manier, op
basis van vrijwilligheid, tot stand kan komen. Lukt dat niet, komen wij niet
tot die kritische massa, dan ga ik ervan uit dat dat komt omdat bestuurlijke
lagen van provincies en gemeenten tegen grote problemen aanlopen. Welnu, als
dat zo is, moet je nagaan om welke argumenten het gaat en of er hulp kan worden
geboden. Misschien is het wel zó erg, dat het inderdaad gelegitimeerd
is om die kritische massa niet te halen. Echter, als deze opstelling voortkomt
uit aperte onwil – ik heb het al vier keer gezegd – zijn er twee
mogelijkheden die voor de hand liggen. Je zou tegen ze kunnen zeggen: u krijgt
het opgelegd. Welnu, dat is onzin; als ze echt niet willen, moet je ze ook
niet verplichten. In die situatie kun je de zaak beter naar jezelf terughalen.
Voorzitter! Dat is de uitleg die mijns inziens aan de motie moet worden gegeven.Mevrouw Van 't Riet (D66):Voorzitter! Voor de discussie écht verkeerd verloopt, wijs ik beide
heren erop dat er sprake is van een VERDI-contract dat in de Wet personenvervoer
is verwerkt en dat erop is gericht om inderdaad te gaan decentraliseren. Voordat
dergelijke way-outs worden bedacht, onderstreep ik dat dit absoluut niet aan
de orde kan zijn. Als men deze weg op zou gaan, zou de overheid niet betrouwbaar
zijn.De heer Poppe (SP):Het is spijtig, voorzitter, dat wij niet kunnen beschikken over de notulen
van de bespreking die er is geweest tussen deze twee heren en een dame. Ik
ben heel benieuwd hoe zij samen tot deze motie zijn gekomen, gelet op wat
er nu gebeurt. Ofwel ze hebben bij die bespreking niet nagedacht en gaan dat
nu pas doen, ofwel ze hebben elkaar voor het lapje willen houden. In elk geval
constateer ik dat er op deze manier op een voorstelbare wijze met een uiterst
belangrijk onderdeel van onze samenleving, het openbaar vervoer, verschrikkelijk
wordt gejojood. Dat kan helemaal niet. Ik onderstreep dat 80% van de kosten
van het openbaar vervoer wordt gevormd door personeelslasten. In de motie
tref ik drie belangrijke punten aan: reizigerskilometers, sociale functie
en kwaliteitsverbetering voor de klant. Echter, de positie van het personeel
vind ik hierin niet terug en dat vind ik een ernstige nalatigheid.Voorzitter! Mijn visie op het begrip "vrijwilligheid" is een andere dan
die van de heer Van Gijzel. Hij vraagt of men in het water wil springen en
krijgt daarop de reactie: liever niet. Vervolgens wil hij maatregelen treffen
zodat men er wel in móét springen. Er wordt niet gedecentraliseerd
en er worden andere wegen gezocht om toch die vrijwillig-verplichte experimenten
te bewerkstelligen. Het is niet helder.De heer Van Gijzel (PvdA):Maar nu chargeert u!De voorzitter:Excuus! Ik stel nu toch voor dat de heer Poppe zijn verhaal afrondt. De
meningen over dit onderwerp zijn toch voldoende uitgewisseld.De heer Van Gijzel (PvdA):Hij chargeert en hij valt mij daar direct bij aan. Ik probeer niet de
gemeentes coûte que coûte te dwingen. Als zij heel goede argumenten
hebben waarom het niet kan, kan het gewoon niet. Alleen wanneer
het gaat om echte onwil!De heer Poppe (SP):Het kan. Is de brief een goed argument? Zijn de voorstellen in Noord-Holland
een goed argument?De heer Van Gijzel (PvdA):Men zal daar moeten bekijken of men eenderde van zijn territoir wil aanbesteden
om ervaring op te doen. Wij vinden het waardevol om de effecten daarvan te
meten. Dat hebben wij afgesproken.De heer Poppe (SP):De heer Van Gijzel moet dan zeggen tegen de lagere overheden, de provincies,
de BOS- en de BOV-steden welke kwaliteitsverbetering wij willen, zoals samengevat
in de eerste drie punten van het dictum. Het lijkt mij redelijk om dan te
vragen binnen een halfjaar met voorstellen te komen die in die richting gaan,
al dan niet op basis van een commerciële uitgifte in concessie. Dat zou
redelijk zijn, maar dat is de motie niet. Volgens de laatste zin moet het
zo nodig bij wetgeving. Dat betekent dat mevrouw Van 't Riet voortdurend haar
voet klaar heeft om te trappen. Dat lijkt mij dan weinig vrijwillig.Bij de kostendekkendheid heeft de heer Van Gijzel zich afgevraagd of financiering
niet een voorwaarde voor groei is. Is de Partij van de Arbeid, als er reizigerskilometers
bij moeten komen, bereid om het bekende betonnen plafond te slopen en waar
er groei is, die mee te financieren, zodat er werkelijk groei kan plaatsvinden?
Dat vind ik niet terug. Het is een vrijwillig verplicht experiment. De een
zegt dat het vrijwillig is met een beetje verplichting. De ander zegt dat
het verplicht is met een beetje vrijwilligheid, waarbij de voet klaar is om
te trappen. Anders kan ik de motie niet uitleggen. Dat kunnen wij het openbaar
vervoer in Nederland toch niet aandoen? De uitleg van de een noch de uitleg
van de ander gaat een kant op die in het voordeel is van de klant van het
openbaar vervoer, van de Nederlandse bevolking.Mijnheer de voorzitter! Ik vraag de heer Van Gijzel, mevrouw Van 't Riet
en de heer Remkes of zij het eens zijn met de minister, die zegt dat het niet
meer de vraag is óf maar hóé wij tot marktwerking komen.
De marktwerking moet dus. Zijn zij het voorts met de minister eens dat je
als je niet gelooft in die marktwerking, er ook niet aan moet beginnen?Mevrouw Aiking-van Wageningen (groep-Nijpels):Voorzitter! Reeds in oktober 1995 heeft onze fractie zich uitgesproken
voor een betere afstemming van vraag en aanbod in het openbaar vervoer. Dat
brengt met zich dat in beginsel de introductie van een bepaalde mate van marktwerking
en de voorgestelde decentralisatie door onze fractie worden gesteund. Hoe
het ook zij, er is geen marktwerking denkbaar met onvoldoende reizigers. Als
er onvoldoende reizigers zijn, kun je de marktwerking wel vergeten.Voor ons staat de positie van de reiziger centraal. Daar draait alles
om. Krijg je de reiziger zover dat hij de auto laat staan ter wille van een
voor hem beter openbaar vervoer? Ervan uitgaande dat op dit moment 32% van
de reizigers in het openbaar vervoer sociaal-recreatieve reizigers zijn, voor
een heel groot deel ook senioren, dringt onze fractie er in de allereerste
plaats op aan de positie van de reiziger ten opzichte van de eventuele private
ondernemer te versterken.Wij zijn echter niet overtuigd van het idee van de minister, dat versterking
van de positie van de reiziger via een handvest en met behulp van een klachten-,
sanctie- en controleregeling toereikend zal zijn. Wij geloven daar niet in,
temeer niet omdat de huidige verplichting van het vervoerbedrijf om de wensen
van de reiziger te inventariseren voordat een dienstregeling in concept wordt
uitgebracht, met de intrede van de marktwerking komt te vervallen. Wij pleiten
dan ook voor een herintroductie van de inventarisatie per regio door de concessieverlening
te koppelen aan een wettelijke verplichting tot overleg met een regionaal
consumentenplatform, alvorens een dienstregeling vast te stellen. Daarbij
zouden dan ook zaken als technische voorzieningen, veiligheidsaspecten of
informatieplicht ter sprake kunnen komen. Indien de motie-Van 't Riet op stuk
nr. 9 in die zin kan worden geïnterpreteerd, zullen wij die zeker steunen.
Over de overige moties zullen wij ons nog in fractieverband beraden.Het is duidelijk dat wij in de toekomst moeten rekenen op een openbaar
vervoer dat in elk geval functioneert onder een zekere vorm van marktwerking.
Marktwerking, of die nu vrijwillig is of verplicht wordt opgelegd, kan alleen
tot het beoogde doel leiden als het voor de reiziger aantrekkelijk wordt om
de auto te laten staan en zich comfortabel, veilig en tegen een redelijke
prijs te laten verplaatsen. Een gegarandeerde inspraak van de reiziger is
dan ook een basiseis. In die zin heb ik mijn motie op stuk nr. 15 aangepast.
Mijn gewijzigde motie wordt gesteund door de heren Stellingwerf en Poppe en,
naar ik veronderstel, door meer leden. Ik kan u zeggen dat deze motie besproken
is met de reizigersorganisatie Rover, die zich hier van harte achter stelt.
Ik wil thans de volgende gewijzigde motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening, dat slechts van een "goed" en renderend openbaarvervoernetwerk
sprake kan zijn als het publiek voordelen ziet in het gebruik van het openbaar
vervoer boven het gebruik van de eigen auto;overwegende, dat derhalve bij de uitgifte van concessies in de eerste
plaats rekening dient te worden gehouden met de behoeften en de wensen van
de consument;constaterende, dat de huidige verplichting van het vervoerbedrijf tot
inventarisatie van wensen en behoeften van reizigers zal vervallen bij de
intrede van de marktwerking;verzoekt de minister het daarheen te leiden dat de concessiehouder wettelijk
wordt verplicht tot overleg met de nog op te richten regionaal functionerende
consumentenplatforms,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze gewijzigde motie is voorgesteld door de leden Aiking-van Wageningen,
Poppe en Stellingwerf. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 21 (25088).Minister Jorritsma-Lebbink:Mijnheer de voorzitter! Naar aanleiding van het debat dat wij de vorige
keer hebben gehouden, wil ik een enkele opmerking maken over de motie die
de heer Remkes toen heeft ingediend over VSN. Ik ben toen namelijk iets tekortgeschoten
in mijn reactie daarop. Het lastige is dat mij in de motie wordt gevraagd
om iets te doen waartoe ik op zichzelf niet de bevoegdheid heb. Dat moeten
wij dus in de gaten houden. Laat ik zeggen dat ik de doelstellingen onderschrijf,
maar vanwege het feit dat VSN een structuur-NV is, moet ik vervolgens in overleg
treden over een mogelijke verdere uitwerking van zo'n motie. De tekstkeuze
is ook niet helemaal helder, maar ik interpreteer de motie als volgt: minder
bevoegdheden en een ander takenpakket voor de holding, meer bevoegdheden bij
de huidige VSN-dochters, een mogelijkheid voor andere bedrijven dan VSN-dochters
om zich aan te sluiten bij de VSN-holding en een onderzoek naar de mogelijkheden
van VSN en VSN-dochters. Als dit de interpretatie is, is dat wat er zou kunnen
gebeuren. Het is echter lastig dat het initiatief bij dit soort zaken, zoals
gebruikelijk, uitgaat van de structuur-NV. Ik zal dus daarover in overleg
met VSN moeten treden.De heer Remkes (VVD):Dat is mij natuurlijk volstrekt duidelijk. In de motie staat ook nog de
mogelijkheid dat het Rijk in plaats van centraal aandeelhouder aandeelhouder
van de dochters wordt. Dat zou bij de verdere uitwerking betrokken moeten
worden. Door mij is de motie in tweeërlei opzicht bedoeld, namelijk in
de eerste plaats als steun in de rug van de minister bij haar gesprekken met
VSN en in de tweede plaats als motie van aanmoediging in de richting van de
directie van VSN.Mevrouw Jorritsma-Lebbink:Hartelijk dank, die zal ik gebruiken.Voorzitter! Ik zal maar beginnen met het hart van het debat van vanmiddag,
namelijk de door mevrouw Van 't Riet en de heren Remkes en Van Gijzel ingediende
motie. Ik zal proberen daaraan mijn interpretatie te geven.Wij moeten ons goed realiseren dat wij niet alleen bezig zijn met dit
debat en dat niet alleen bestuurders in regio's en steden luisteren naar dit
debat, maar dat het ook gaat om signalen aan de bedrijfstak. In die zin ben
ik het zelfs met de heer Poppe eens, dat als je signalen geeft, die signalen
in elk geval helder horen te zijn.Als in de motie van de heer Remkes wordt gesproken over de veranderingen
in de structuur van VSN, heeft verandering van structuur natuurlijk wel te
maken met het feit dat je marktwerking mogelijk wilt maken. Een wijziging
van een structuur heeft weinig zin als je vervolgens achteroverleunt en de
dingen laat zoals zij zijn. Je moet daarmee serieus bezig zijn.Als in de motie van mevrouw Van 't Riet c.s. wordt uitgesproken dat wij
verder moeten gaan met verzelfstandiging van de stadsvervoerbedrijven, heeft
dat weinig zin als men vervolgens niet bereid is om in elk geval nu nog niet
te zeggen dat die stadsbedrijven niet tot in lengte van jaren monopolisten
kunnen blijven. Het heeft dus wél zin om een signaal af te geven in
de richting van bedrijven en bedrijfstakken. Of je aan het eind van de rit
precies kunt doen wat je nu voor ogen hebt, is de vraag. Je zult elke keer
momenten moeten kiezen om te beoordelen of je op de juiste weg bent.Voorzitter! Het staat mij in het geheel niet aan dat hier de suggestie
wordt opgeworpen dat de sociale functie van het openbaar vervoer ter discussie
zou komen te staan naar aanleiding van marktwerking. Marktwerking en de sociale
functie hebben niets met elkaar te maken. De sociale functie heeft veel meer
te maken met decentralisatie. Want bij een decentralisatieproces – of
dat nu met of zonder marktwerking gebeurt – moeten de andere overheden
bepalen hoe zij de sociale functie omschrijven; hoe zij uiteindelijk in hun
gesprekken met de openbaarvervoerbedrijven – al dan niet met marktwerking
in een samenwerkingsmodel of in een aanbestedingsmodel – besluiten om
te gaan met de sociale functie, want zij krijgen uiteindelijk de financiering
van het openbaar vervoer.Ik moet u overigens zeggen dat ik bij decentralisatie in het geheel niet
bang ben dat provincies slordig zullen omgaan met de sociale functie. Ik kan
u melden dat ik gisteren op een werkbezoek in het Friese was. Ik ben toen
eerlijk gezegd nogal geschrokken van de uitleg die de provincie aan de sociale
functie heeft gegeven. Men heeft namelijk besloten om de landelijke norm van
twaalf passagiers per dag, die wij hier hebben afgesproken om iets in de sfeer
van het openbaar vervoer in stand te houden, te verlagen naar zes passagiers
per dag. Ik heb gezegd dat ik dat nogal gevaarlijk vind. Ik vind dat gevaarlijk
omdat je natuurlijk ook een omgekeerd model kunt krijgen. Namelijk dat wij
aan het eind van de rit met alle grote subsidiemiddelen uitsluitend de sociale
functie van het openbaar vervoer in stand weten te houden, maar helaas de
andere kant van het openbaarvervoerbeleid, namelijk proberen zoveel mogelijk
mensen uit de auto te lokken, verwaarlozen. Met andere woorden, tot nu toe
is mijn indruk dat de provincies eerder verdergaan dan het Rijk. De sociale
functie komt dus niet in gevaar. Bovendien is de sociale functie voor een
deel flink afhankelijk van de vraag of wij het onrendabele deel van het openbaar
vervoer willen afdekken met subsidiemiddelen.De heer Reitsma (CDA):De minister stelt dat de sociale functie van het openbaar vervoer niets
te maken heeft met de introductie van de marktwerking. Om te beoordelen of
marktwerking al dan niet goed is, moet volgens de motie onder andere het effect
op het behoud van de sociale functie van het openbaar vervoer getoetst worden.De minister zegt dus eigenlijk dat dit onzin is omdat die twee zaken niets
met elkaar te maken hebben?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind het prima dat wij toetsen of er behoud is van de sociale functie
van het openbaar vervoer. Ik ben ook absoluut niet bang dat er op dat punt
iets zal gebeuren.De heer Reitsma (CDA):Het gaat mij niet om de vraag of de minister bang is. Wat is de kern van
de zaak? Die betreft de vraag of door marktwerking de sociale functie van
het openbaar vervoer op de tocht kan komen te staan. De minister zegt: die
twee dingen hebben niets met elkaar te maken. Als dat zo is, moet de minister
eerlijk zeggen: het is een evaluatiebepaling die in verband met de marktwerking
absoluut apekool is.Minister Jorritsma-Lebbink:Stel dat de provincie zou besluiten met haar aanbestedingsreglement
of in haar concessievoorwaarden niets te doen aan de sociale functie. Nogmaals:
ik kan mij daar niets bij voorstellen, maar het zou dan mogelijk zijn dat
de sociale functie verloren gaat. Dit is dan echter niet het gevolg van de
marktwerking, maar van de decentralisatie en dus van het feit dat een andere
overheid in dezen verantwoordelijkheid heeft gekregen. Overigens, zoiets kan
met een samenwerkingsmodel net zo goed gebeuren als met een concessiemodel.
Nogmaals, ik heb er niets op tegen om straks na te gaan hoe alles werkt. Echter,
ik ben niet bang dat er in dit opzicht iets verkeerd zal gaan, omdat de marktwerking
daarmee niets te maken heeft.De heer Reitsma (CDA):In de motie wordt gevraagd om een evaluatiebepaling ten aanzien van met
name het behoud van de sociale functie van het openbaar vervoer. Die zou nodig
zijn omdat in het jaar 2003 beoordeeld moet worden of het proces van marktwerking
al dan niet doorgang moet vinden. Dus de indieners van de motie leggen wel
degelijk een koppeling tussen marktwerking en sociale functie, maar u neemt
daar afstand van.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik hoop dat ik u heb kunnen uitleggen dat er in dat opzicht geen sprake
is van een risico. Ik heb er overigens niets op tegen straks goed te laten
zien wat er is gebeurd. Wat zou daarop tegen kunnen zijn? Sterker, het is
zeer wel mogelijk dat wij straks kunnen laten zien dat de sociale functie
verbeterd is. Misschien kan dat wel veroorzaakt worden door de marktwerking.De heer Reitsma (CDA):Het is van tweeën één. U zegt: marktwerking en de sociale
functie van het openbaar vervoer hebben niets met elkaar te maken. Dan mag
u niet winst incasseren als uit de evaluatie zou blijken dat het openbaar
vervoer is verbeterd en als het anders is zeggen: ze hebben niets met elkaar
te maken.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik hoor u vandaag alleen maar praten in termen van winst en verlies. Dat
spijt mij ongelooflijk, mijnheer Reitsma. Ik zou zo graag zien dat u uiteindelijk
eens nadacht over de vraag wat wij eigenlijk met het openbaar vervoer willen
en dat u zelf ook een beetje meewerkte aan het komen tot consensus. Wat heb
ik gezegd? In de concessievoorwaarden behoren minimumnormen met betrekking
tot de sociale functie te staan. Daaraan heeft een bedrijf dat de uitvoering
doet, zich dus gewoon te houden. In dit verband valt een vergelijking te maken
met de huidige situatie en onze positie daarin ten opzichte van het streekvervoer.
Wij kunnen via het normeringssysteem aangeven in hoeverre het streekvervoer
de sociale functie van het openbaar vervoer in stand dient te houden. Dat
doen wij nu ook via onze normering. In de nieuwe situatie kan waar niet aanbesteed
wordt, de normering gelden via de afspraken die de provincie of de gemeente
gaat maken met het bedrijf dat het vervoer regelt. Als er sprake is van aanbesteding,
kan dat bepaald worden aan de hand van de concessievoorwaarden. Daarmee wordt
de basis vastgelegd. Een uitvoerder heeft zich altijd aan die normering te
houden. Hij mag daar niet van afwijken, want dan zou hij zich niet aan de
concessievoorwaarden houden die de aanbestedende overheid hem heeft opgelegd.Het is natuurlijk wel mogelijk dat men verre boven de minimumnormen uitgaat
vanwege het feit dat het bedrijf het heel goed doet. Ik ken in dit verband
een voorbeeld van een aanbieding die ergens door een bedrijf is gedaan. Ik
denk nu aan een bedrijf dat heeft gezegd tegen de provincie: op dit moment
bedient u 84% van uw inwoners; wij zijn in staat om op onze voorwaarden 92%
van uw inwoners op een goede manier van openbaar vervoer te voorzien. Op die
manier heb je je sociale norm sterk verbeterd, want je bedient veel meer mensen
dan je aanvankelijk met hetzelfde budget kon.De heer Reitsma (CDA):Voorzitter! Het spijt me, maar ik moet toch met de minister van mening
verschillen, en wel in die zin dat de minister hier niet kan garanderen dat
bij de introductie van de marktwerking de sociale functie van het openbaar
vervoer niet in het geding kan komen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik kan u niet garanderen dat bij decentralisatie de positie van de sociale
functie niet in het geding kan komen. Ik kan u dat wel doen bij marktwerking.
Daar gaat het toch om. Wij hebben afgesproken dat wij gaan decentraliseren.
Decentralisatie is de bepalende factor plus natuurlijk de subsidies die de
rijksoverheid erbij wenst te leggen. Over dat laatste mag ook geen misverstand
bestaan. Die zijn namelijk ook bepalend voor wat andere overheden uiteindelijk
in de sfeer van de sociale functie in stand zullen kunnen houden.De heer Van Gijzel (PvdA):Wij hebben dat criterium natuurlijk niet voor niets opgevoerd in de motie.
U bent op dat punt nogal overtuigd. Misschien mag ik u de volgende casus voorleggen.
U wilt tariefvrijheid – dat wil ik ook – om te bekijken of bedrijven
daarmee beter zouden kunnen sturen om mensen gebruik te laten maken van het
openbaar vervoer. Aan die tariefvrijheid zit wel het risico vast dat bedrijven
op een gegeven moment zeggen: dit is zo'n dunne lijn, dat wanneer wij er nog
wat geld uit willen halen, het tarief omhoog moet. Dan kun je wel zeggen dat
gemeenten of provincie een en ander zodanig in het contract moeten formuleren
dat dit niet kan...Minister Jorritsma-Lebbink:Natuurlijk.De heer Van Gijzel (PvdA):Maar er zal iets in komen te staan over het minimaal bedieningsniveau
en over het aantal passagiers waaronder niet meer gereden wordt. Het is altijd
kritiek of je dat precies af kunt dekken. Ik ben dus niet zo overtuigd van
de stelling "het heeft geen effect op de sociale functie". Ik vind het dus
ook de moeite waard om precies te meten waar een bedrijf winst wil maken en
hoe het omgaat met dunne lijnen en met tariefstellingen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik heb ook absoluut geen bezwaar tegen een evaluatiebepaling. Overigens
ben ik het niet met u eens dat er volledige tariefvrijheid zal zijn. Ik ben
ervan overtuigd dat een overheid die gaat aanbesteden, in haar concessievoorwaarden
natuurlijk best over dat onderwerp iets op zal nemen, juist voor de sociale
functie van het openbaar vervoer. Het is niet zo dat er complete tariefvrijheid
komt voor bedrijven die een concessie hebben binnengehaald.
U moet er helemaal niet op rekenen dat aanbestedende overheden dat allemaal
zullen accepteren. Wij zeggen alleen dat het Rijk dit soort zaken niet gaat
voorschrijven. Nogmaals, ik heb geen enkel probleem met een evaluatiebepaling.
Waar u denkt dat er wel risico's zijn, ben ik ervan overtuigd dat het veel
meer te maken heeft met decentralisatie en de budgetten die de rijksoverheid
ter beschikking stelt. Maar goed, laten wij dan maar eens kijken of de waarheid
ergens in het midden ligt.Mevrouw Aiking-van Wageningen (groep-Nijpels):Ik ben toch benieuwd wat u nu precies verstaat onder de sociale functie.
U zult zich herinneren dat ik in mijn eerste bijdrage onderscheid heb gemaakt
tussen stromen reizigers. Je hebt reizigers wonen-school en reizigers wonen-werk.
Dat kun je eigenlijk niet goed een sociale functie noemen, dat is utilitair.
Daarnaast is er een grote groep reizigers, onder wie vooral ouderen, die bij
voorbaat niet aan het renderende spitsuurverkeer zal deelnemen. Deze groep
zal gebruikmaken van andere mogelijkheden op een later tijdstip. Onze angst
is nu dat de desbetreffende lijnen van bussen en treinen gedeeltelijk zullen
uitvallen, omdat het aanbod van reizigers binnen die categorie, verdeeld over
de dag, veel minder massief zal zijn, met als gevolg onrendabele ritten. Ik
ben er zo bang voor dat door de marktwerking de concessiehouder zijn ritten
zal beperken, aangezien die niet zoveel verdient op sociaal-recreatief vervoer.Minister Jorritsma-Lebbink:U moet zich goed realiseren dat de concessiehouder niet de vrijheid krijgt
om maar te doen en laten wat die wil. Deze wordt betaald door de overheid
en moet onrendabele dingen doen omdat de overheid hem daarvoor een contract
heeft aangeboden waarvoor geld betaald wordt. De overheid is toch niet gek?
Die stelt toch eisen aan wat er uitgevoerd wordt? Als die concessiehouder
onrendabele dingen moet doen, zoals met lege bussen rijden, dan gaat die natuurlijk
heel goed nadenken over de vraag hoe ervoor gezorgd kan worden dat die bussen
niet leeg zijn buiten de spits. Hij zal dan wellicht proberen zulke aanbiedingen
te doen aan mensen die bijvoorbeeld het openbaar vervoer echt nodig hebben
omdat ze over geen ander vervoermiddel beschikken, maar er niet mee reizen
omdat er onvoldoende aanbod is, dat ze alsnog in zijn bussen stappen. Met
andere woorden: het voorzieningenniveau als zodanig wordt voor een flink deel
bepaald door de opdrachtgever, de overheid die aanbesteedt en die zegt wat
zij gereden wil hebben voor het geld dat zij ervoor over heeft. Daarna zal
een concessiehouder natuurlijk proberen om tot winstoptimalisatie te komen.
Hij komt daartoe, door ervoor te zorgen dat in dat vervoermiddel dat op basis
van het contract moet rijden, er zoveel mogelijk op doelgroepen afgestemd
gereden wordt. Dat kan deze nu eindelijk gaan doen, want tot nu toe kunnen
wij het streekvervoer niet de mogelijkheid geven om aan tariefvrijheid te
doen, vanwege methodieken van opbrengstenberekeningen waardoor wij niet precies
weten welke klant wat betaalt. Dat is ook een van de redenen waarom wij zo
snel mogelijk toe moeten naar een ander betaalmiddel, zodanig dat het wel
toe te rekenen valt. Omdat wij dat niet kunnen, is er geen opbrengstverantwoordelijkheid
en kunnen wij ook niet zeggen dat het streekvervoer ook in het dal aardige
tariefverlagingen moet toepassen. Dat kan straks natuurlijk wel.Mevrouw Aiking-van Wageningen (groep-Nijpels):Voorzitter!...De voorzitter:Ik wijs erop dat de kracht van de interruptie is gelegen in kort en flitsend
formuleren.Mevrouw Aiking-van Wageningen (groep-Nijpels):Dat kan ik niet.De heer Poppe (SP):Ik vind dat de minister een erg fraai, rooskleurig en ik zou bijna zeggen
propagandaverhaal over de marktwerking houdt. De minister doet net of de overheid
tegen een concessionair zegt wat hij moet doen. Er zijn echter onderhandelingen,
waarbij zo'n concessionair kan zeggen: daar doe ik het niet voor, want dat
kan ik niet.Minister Jorritsma-Lebbink:Daarom moeten er ook meerdere aanbieders zijn.De heer Poppe (SP):Na zes jaar, als er weer nieuwe concessies moeten komen, zijn er weer
onderhandelingen en dan hebben ze hun lesje geleerd. Zo brokkelt het af. Uiteindelijk
is commercieel alleen maar winst maken en is niet mensen vervoeren de hoofdzaak.
Dat rooskleurige verhaal van de minister is dus niet de werkelijkheid.Minister Jorritsma-Lebbink:In alle voorbeelden van marktwerking die wij in het buitenland hebben
gezien, heeft het tot twee dingen kunnen leiden. In het ene geval deed men
het om te bezuinigen. Er werd fors bezuinigd en er kwam vervolgens meer vervoer
tot stand dan verwacht mocht worden gezien het totaal van de bezuinigingen.
In het andere geval werd er niet bezuinigd en leidde het tot een uitbreiding
van het voorzieningenniveau. Overigens is op de plek in Nederland waar wij
enige groei hebben gezien en waar wij een aanbesteding hebben gedaan in een
gebied waar een klein beetje te verdienen was, een uitbreiding van het aantal
reizigerskilometers aangetoond. Wij hebben afgesproken dat wij nu eens grootschalig
in Nederland die experimenten aangaan en het liefst op allerlei verschillende
manieren. Ik ben het eens met de heer Van Gijzel en de meerderheid van de
Kamer – niet met de heer Poppe, maar met hem word ik het toch niet eens –
dat als je wilt leren hoe het echt beter kan, je een beetje gespreid in het
land moet werken en er sprake moet zijn van een behoorlijk volume aan marktwerking.
Dan kun je op een aantal verschillende manieren de aanbesteding doen. Daar
zijn wij ook op uit. Wij zijn nu al aan het praten met provincies en gemeenten
om te zien hoe je op verschillende manieren en op verschillende plekken in
het land dingen kunt ontwikkelen en wel zodanig dat wij straks zoveel mogelijk
hebben geleerd van de eerste stappen die wij hebben gezet.De heer Van Gijzel (PvdA):De minister zei dat het in het buitenland wel goed ging. Zij heeft in
het debat echter ook al een paar keer gezegd dat de effecten in Engeland zodanig
zijn, dat zij dat systeem niet wil.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat systeem willen wij ook niet. Wij doen het echter niet om te bezuinigen.De heer Van Gijzel (PvdA):In Nederland hebben wij het ook niet gedaan om te bezuinigen. Ik heb het
voorbeeld van Zeeland al vaker gegeven. De minister zegt dan altijd dat het
niets met marktwerking heeft te maken. In heel Zeeland is het openbaar vervoer
ongeveer met 10% gegroeid, behalve in het gebied waar sprake is van marktwerking,
want daar is het met 25% gedaald.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat is heel vreemd, want het is dezelfde exploitant. Dat zegt toch genoeg.De heer Van Gijzel (PvdA):Het gaat toch om de marktwerking?Minister Jorritsma-Lebbink:Er is in dat gebied blijkbaar wat aan de hand. In het andere geval heeft
een ander bedrijf het gedaan en daar heeft het zowel geleid tot betere resultaten
in het gebied zelf, als tot – en dat is heel interessant – betere
resultaten in de gebieden daarnaast. Blijkbaar is men als er in de buurt wat
gebeurt, bereid om zichzelf aan te scherpen.De heer Van Gijzel (PvdA):Gelukkig werkt het niet andersom en heeft het gebied in Zeeland waar het
slecht gaat niet zo'n uitstraling naar de rest van Zeeland.Minister Jorritsma-Lebbink:Nu begint weer hetzelfde sfeertje te ontstaan van de kant van de heer
Van Gijzel. Hij gelooft blijkbaar absoluut niet in marktwerking.De heer Van Gijzel (PvdA):Dit doet u nu elke keer.Minister Jorritsma-Lebbink:Ja, maar u zegt het elke keer.De heer Van Gijzel (PvdA):Nee, u zegt dat het internationaal allemaal fantastisch is gegaan. Ik
heb de rapporten van Brokx en Van de Velde gelezen en daar vallen veel kanttekeningen
bij te plaatsen, ook bij de manier waarop ze het gedaan hebben. Ik zeg ook
dat je het niet zo moet doen als in Engeland. In Scandinavië hebben ze
aangestuurd op bezuinigingen. Ik heb overigens deze week wel weer gezien wat
dat voor de Zweedse spoorlijnen betekent. Daar zijn heel veel lijnen geschrapt.
Wij moeten het dus op een verstandige manier doen. Dat is anders dan ze op
veel plaatsen in het buitenland hebben gedaan. Er is dus niet zonder meer
een succesverhaal uit te halen.Minister Jorritsma-Lebbink:Daar ben ik het dus niet mee eens. Zelfs met bezuinigingen is er uiteindelijk
een beter vervoerssysteem totstandgekomen met minder middelen. Natuurlijk
is onze doelstelling niet een bezuiniging. Wij moeten proberen om uiteindelijk
met de beschikbare middelen een beter openbaarvervoersysteem te regelen. Er
is maar één persoon die mij interesseert en dat is de klant,
in twee betekenissen: degene die reist en de belastingbetaler. Dat zijn volgens
mij mijn klanten.De voorzitter:Kan de minister aangeven hoelang zij nog zal spreken?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik zal nog een paar minuten moeten gebruiken.De voorzitter:Wij spreken niet over een paar minuten.Minister Jorritsma-Lebbink:Laten wij proberen voor zeven uur klaar te zijn.De voorzitter:Akkoord.Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! Ik was bezig met het beoordelen van hetgeen nu voorligt. Een
redelijk grote meerderheid in de Kamer is van mening dat je in elk geval moet
proberen om een behoorlijke massa van experimenten te creëren om marktwerking
gerealiseerd te krijgen. Vervolgens hoor ik de heer Reitsma zeggen: ik zou
nu zo graag een balans van verliezers en winnaars willen hebben. Dat spijt
mij ongelooflijk. Ik zou graag een balans van uitsluitend winnaars willen
hebben. Als wij het daarover op grote lijnen eens zijn, gaat het veel meer
over de weg waarlangs je uiteindelijk tot een behoorlijke massa van experimenten
overgaat – de heer Van Gijzel onderschrijft dat dit toch wel ongeveer
eenderde van het totaal van de omzet van stad en streek, exclusief BOS, zou
moeten zijn – dan over de vraag "moet het nu vrijwillig, of mag het
nu verplicht" en dat soort zaken. Dan gaat het natuurlijk om de vraag hoe
wij een weg vinden waarlangs wij daar komen.Na het vorige debat hebben mijn ambtenaren uitgebreide gesprekken gevoerd
met IPO, VNG, BOS en de kaderwetgebieden. Daar komen inderdaad enthousiaste
verhalen vandaan, maar er is ook een "maar". Dat heb ik helaas in het verhaal
van de heer Van Gijzel niet gehoord. Ik wil dat hier toch hardop gezegd hebben.
Het IPO is enthousiast en wil graag, maar het zegt daar wel bij: onder de
conditie dat ook de kaderwetgebieden en de BOS-gemeenten meedoen. De kaderwetgebieden
kunnen mij evenwel geen eensluidende opvatting geven, omdat daar de meningen
verdeeld zijn. Het aardigste voorbeeld heeft de Kamer zelf al gegeven. In
het KAN-gebied wordt bijvoorbeeld gezegd dat zij voorlopig liever willen samenwerken
dan aanbesteden. Bij de BOS-gemeenten is de situatie nog onduidelijker. Zij
willen wel een uitspraak doen, maar dat willen zij alleen doen als zij voor
de lange termijn grote zekerheid hebben. Daar wordt dus een soort chantagetruc
toegepast in de zin van "als jullie nou maar zeggen dat het tot in de eeuwigheid
moet blijven zoals het is, dan zijn wij wellicht bereid om ons ook verder
te committeren". Dat nu heeft bij mij een aantal onzekerheden opgeroepen.
Om die reden heb ik ook aan het eind van de brief gezegd dat ik er uiteindelijk
toch wel aan hecht dat het zeker gebeurt. Laat ik vooropstellen dat ook ik
denk dat het nog steeds mogelijk moet zijn om zonder iets in een wet op te
nemen, ongeveer 35% te realiseren.Voor het wetgevingsproces hebben wij overigens geen twee jaar, want ik
moet de wetgeving nu gaan voorbereiden. Ik hoop dat ik, voordat deze termijn
is afgelopen, in elk geval de wet bij de Kamer heb liggen. Of de Kamer deze
nog kan behandelen, is een tweede. Dat zal wel even daarna zijn. Dat betekent
dat het wetgevingsproces over ruim een jaar in deze Kamer een aanvang neemt.
In de tussenliggende periode – en dat zeg ik er onmiddellijk tegenover
de heer Van Gijzel bij – proberen wij natuurlijk om afspraken te maken
en verdere voorbereidingen te treffen met de provincies en de gemeenten die
het aangaan, om te bezien of wij bij de geïnteresseerde overheden, voldoende
gespreid over het land, 35% kunnen realiseren. Ik ben het in die zin wel eens met de heer Remkes: als dat niet voldoende gespreid over het
land plaatsvindt, ontstaat een rare situatie.Ik zal een voorbeeld geven. Stel de provincie Noord-Holland zegt "laat
ons maar even zitten, in de provincie Zuid-Holland is men wel bereid tot 70%".
Dat kan aanvaardbaar zijn, maar dat is voor mij wel heel moeilijk. Dat betekent
immers dat NZH – het bedrijf in de regio Noord-Holland – gevrijwaard
blijft van concurrentie. ZWH, voor West-Nederland en gevestigd in Zuid-Holland –
daar zitten beide bedrijven – komt echter volledig onder concurrentie
te staan. Dat is geen evenwichtige spreiding in het land. Dat zal dus heel
lastig zijn. Het is mogelijk dat je in de loop van het jaar tot de conclusie
komt dat de een na de ander omvalt. Dat risico heb ik geschetst. Een aantal
zegt dan dat zij het toch maar niet doen. De provincies die daaromheen liggen
doen het dan ook niet, omdat zij het niet doen. Dan is er niet zozeer een
belangrijke reden om het niet te doen. De belangrijkste reden is dan dat de
ander het niet doet. Dan moet ik toch ergens een stukje zekerheid kunnen geven.
Dan moeten wij wel iets regelen. Als ik dat niet kan doen, kan ik met het
wetgevingsproces niet echt verder. Dan zit ik met het probleem dat er misschien
nog wel een behoorlijk signaal wordt gegeven aan bestuurders, maar in elk
geval geen helder signaal aan de bedrijfstak.Als je gedurende dat overleg constateert dat er heel belangrijke andere
motieven zijn dan het feit dat de buurman het niet doet, of onwilligheid,
dan kom ik nog bij de Kamer terug. Daar hebben wij het wetgevingsproces voor,
om dat soort zaken met elkaar te regelen. Dat moeten dan wel bijzondere motieven
zijn en niet, zoals in de brief staat, dat men samenwerking leuker vindt dan
te beginnen met aanbesteding. Dat lijkt mij geen goed motief. Dat zou voor
mij aan het eind van de rit kunnen betekenen dat zo'n gebied een onwillige
hond is.Als de decentralisatiewet volgende week wordt behandeld, kan ik niet meer
aanbesteden, want dan is de zaak gedecentraliseerd naar de gemeente en naar
de provincie. Dan blijft er echt maar één methode over, en dat
is dat wij iets in de wet regelen. Ik vind dat je er genuanceerd tegenaan
moet kijken of wij regelen dat het per gebied, per gemeente of per provincie
35% moet zijn. Dat zal afhangen van de feitelijke situatie op het moment van
wetgeving. Als het totaal maar gaat naar een omvang van het volume van rond
35%.Dat betekent: liefst zoveel mogelijk vrijwillig. Ik heb daar een beetje
mijn twijfels over, omdat ik dat soort bewegingen nu op gang zie komen. Als
het niet lukt, kan het niet zo zijn dat die verplichting er zonder een goede
reden niet zou zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De minister zei in het overleg van 14 mei dat zij niets terecht
zag komen van de vrijwillige aanbesteding als er geen wettelijk instrument
als een stok achter de deur zou staan. Heeft zij die opvatting nog steeds?Minister Jorritsma-Lebbink:Ik vind dat je een stok achter de deur moet hebben voor als er onwillige
honden zijn, om de woorden van de heer Van Gijzel te gebruiken, die niet mee
zouden willen werken aan het proces dat wij ingaan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De lijn die u in het overleg hebt getrokken, is dat dit overleg wat u
betreft niet kan eindigen zonder dat er in de Kamer een soort commitment is
om naast de wens tot vrijwillige aanbesteding ook de noodzaak tot verplichting
uit te spreken.Minister Jorritsma-Lebbink:Bij die noodzaak tot verplichting is er één ontbindende
factor, zeg maar: de blauwehoedbepaling. Als er zwaarwegende inhoudelijke
oorzaken zijn, waardoor het onwenselijk is om dat door te zetten, mag je daar
natuurlijk van terugkeren. Ik ben er niet voor dat ik dan zou kunnen besluiten
om dan maar zelf te gaan aanbesteden. Daar voel ik geen fluit voor. Als dat
de oplossing is, waarvan u zegt dat u dat eerder zou doen dan het in de wet
opnemen van een mogelijke verplichting tot aanbesteding, dan zeg ik u dat
u het wetsvoorstel inzake decentralisatie niet moet behandelen. Dan moet u
daarmee wachten tot wij het wetsvoorstel over de aanbesteding behandelen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Hoe kijkt u dan aan tegen het interpretatieverschil dat klip en klaar
in de motie is uitgesproken? Er zit nogal wat licht tussen aan de ene kant
mevrouw Van 't Riet en de heer Remkes en aan de andere kant de heer Van Gijzel.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik probeer dat verschil van mening een beetje dichter bij elkaar te brengen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Na de bijna-oorlog in de eerste termijn tussen de Kamer en u is dat een
bijna onmogelijke opgave.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik ben heel flexibel. Ik zou het allerliefste willen dat wij uiteindelijk
een oplossing hadden waar minimaal de heer Reitsma en u ook aan deelnemen.
Ik ben buitengewoon blij met de positieve insteek van een aantal kleinere
fracties. Ik heb sterk het gevoel dat de zaak op een aantal punten scherp
wordt gemaakt, waar zij niet scherp hoeft te zijn. Als ik kijk naar wat er
op andere terreinen bij gemeenten en provincies is gebeurd, denk ik dat wij
heel raar bezig zijn als wij niet een klein stapje zouden doen om het echt
uit te proberen. Het gaat nu om de vraag wat vrijwillig is en wat verplicht.Als de heer Van Gijzel zou zeggen dat het aan het eind van de rit bij
de wetgeving uitgesloten is dat er ooit een verplichting wordt opgenomen,
dan heb ik een groot probleem met hem. Als hij zegt te kiezen voor vrijwilligheid,
omdat hij gelooft dat het kan op basis van vrijwilligheid, maar als dan aan
het einde van de rit er inhoudelijke problemen zijn, waardoor het niet mogelijk
is, dan moeten wij daarover kunnen praten. Als het werkelijk alleen onwillige
honden zijn, dan ben ik wel tot verplichting bereid en kan er met mij verder
gepraat worden. Als dat niet het geval is, heb ik een groot probleem met de
heer Van Gijzel.De heer Van Gijzel (PvdA):Ik geloof dat de minister nu tot de kern komt. De interpretatie loopt
langs de volgende lijnen. Er is een verplichte aanbesteding van eenderde deel.
De minister zegt daarvan dat er zeer goede redenen kunnen zijn waarom je niet
dat eenderde deel haalt. Ik ben dat met de minister eens. Om die reden wil
zij niet verplichten eenderde deel aan te besteden. Dat is al een uitzonderingsbepaling.
Vervolgens probeer je zover mogelijk te komen. Provincies
en gemeenten kunnen zeer goede redenen hebben waardoor het hen niet lukt.
Er kan ook sprake zijn van aperte onwil. De minister noemt dat onwillige honden.Minister Jorritsma-Lebbink:Laten wij eens proberen af te tasten wat de heer Van Gijzel onder zo'n
situatie verstaat. Ik vind dat belangrijk om te weten. Ontstaat zo'n situatie
als de buurman zegt dat hij het niet kan of niet wil, waarna de provincie
Gelderland zegt het lekker ook niet te doen?De heer Van Gijzel (PvdA):Met onwil bedoel ik het volgende. Als men nu zegt het graag te doen en
men wil proberen die doelstelling te bereiken, maar vervolgens blijkt het
proces ingewikkelder en moeilijker tot stand te brengen, dan is dat geen onwil,
maar niet je best doen en denken: laat maar zitten. Je zegt wel dat je het
doet, maar ondertussen doe je er niets aan. In die situatie kunnen wij de
marktwerking als instrument niet toetsen. De vraag is wat je dan doet. Ik
denk dat de minister en ik daarover niet eens erg van mening verschillen.
Mijn inschatting is dat het niet werkt in een situatie waarin provincies eerst
zeggen het wel te zullen doen, maar er daarna anderhalf jaar lang met de pet
naar gooien, waarna zij toch de verplichting krijgen opgelegd.De voorzitter:Mijnheer Van Gijzel, u gebruikt te veel woorden. U gebruikt te veel tijd.
U dient kort en bondig te formuleren.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik snap het probleem waarop de heer Van Gijzel doelt. Hij moet dan nu
zelf ook een helder signaal afgeven. Hij moet nu zeggen wat hij in een dergelijke
situatie doet. Ik denk dat als wij allen helder zeggen dat als zij echt onwillig
zijn, zij de verplichting opgelegd krijgen, dat al meehelpt om vrijwilligheid
tot stand te brengen. Als de heer Van Gijzel echter aan het einde van de rit
zegt: u bent onwillig en dat doet u alleen maar omdat u lui bent, maar ik
zal u geen verplichting opleggen, welke incentive is er dan nog om daarnaar
serieus te kijken?De heer Van Gijzel (PvdA):Wij krijgen dat wetsvoorstel ook nog. Daarin kan misschien wel een bepaling
worden opgenomen. Ik vind het onlogisch om als mensen anderhalf jaar zeggen
het niet te willen doen, toch een verplichting op te leggen.Minister Jorritsma-Lebbink:Dan snap ik absoluut niet hoe de heer Van Gijzel de motie mede heeft kunnen
ondertekenen. Hij schrijft in de motie: verzoekt de regering voorts het streven,
dat in het jaar 2003, bij wijze van experiment ongeveer eenderde van de omzet
van het openbaar vervoer, gespreid over het land, zal zijn aanbesteed, als
uitgangspunt te nemen bij het verdere decentralisatieproces en zo nodig bij
de voorbereiding van de wetgeving. Hij spreekt daarmee uit dat dit een wens
van de Kamer is. Als voorkomen kan worden deze verplichting op te leggen,
dan moet je dat ook voorkomen. Hij kan echter niet uitsluiten dat het nodig
is daarvoor in de wetgeving maatregelen op te nemen.De heer Van Gijzel (PvdA):Ik heb steeds gezegd dat ik dan eerder voor een ander instrument zou kiezen.Minister Jorritsma-Lebbink:Welk instrument dan?De heer Van Gijzel (PvdA):Je zou het naar je toe kunnen halen.Minister Jorritsma-Lebbink:Maar dan moet ik de wet weer gaan wijzigen!De heer Van Gijzel (PvdA):Nee, want wij krijgen die wet nog in de Kamer. Je zou er dan nog eens
naar kunnen kijken. Er zijn misschien andere instrumenten. De minister moet
echter ook gevoelig zijn voor het argument dat wanneer gemeenteraden, provinciale
staten of gedeputeerde staten apert onwillig zijn, je toch tegen hen zegt:
je voert die maatregel uit, want anders wordt het niks.Minister Jorritsma-Lebbink:De heer Van Gijzel lokt aperte onwilligheid uit door geen helderheid te
scheppen over de vraag wat er gebeurt op het moment dat de maatregel uitsluitend
en alleen vanwege onwilligheid niet wordt uitgevoerd.De heer Van Gijzel (PvdA):De enige vraag is dan: hoe krijgen wij het voor elkaar dat wij die kritische
massa van experimenten tot stand brengen?De voorzitter:Dit was uw laatste opmerking tijdens dit interruptiedebat.Minister Jorritsma-Lebbink:Eerlijk gezegd interesseren de bestuurders mij in dezen wat minder. Wij
moeten de bedrijfstak duidelijk maken wat hen boven het hoofd hangt. De heer
Van Gijzel zegt ook dat het wenselijk is dat er gespreid in het land zo'n
35% wordt aanbesteed om voldoende ervaring op te doen. Dat heeft gevolgen
voor de bedrijfstak. Als u in het midden laat of het aan het eind van de rit
in de komende jaren, gespreid in het land, werkelijk gebeurt – dat doet
u – en als u geen helder beeld geeft van het middel dat u wilt gebruiken,
dan laat u in het midden of het misschien toch niet heel weinig kan zijn of
misschien niet zo goed verspreid over het land. Dat vind ik onaanvaardbaar.
Ik vind echt dat dat niet kan. Ik vind niet dat je de bedrijfstak nu geen
signaal kunt geven. Dat meen ik echt. Daar is het proces dat je ingaat veel
te belangrijk voor. Het is veel te riskant om daar geen helder signaal over
af te geven. Dan zit ik echt met een heel groot probleem.De heer Remkes (VVD):Het allerslechtste wat er na dit debat kan ontstaan, is veel mist. Ik
hoor collega Van Gijzel veel mist produceren. Hij zegt: "dan doe je het maar
op een andere manier en dan gaan wij daar nog eens over nadenken", zonder
daarbij in termen van instrumenten boter bij de vis te leveren. Ik wil de
minister echter vragen om te proberen om ook van haar kant zo duidelijk mogelijk
te zijn. Er zijn, wat mij betreft, in deze discussie immers wel een paar grenzen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik heb geprobeerd om dat te doen. Op basis van de motie moeten wij een
aantal dingen geheel anders doen dan ik oorspronkelijk van mening was. Dan
komt er namelijk een wet waarin niet staat dat de marktwerking in 2005 voor
100% is geïntroduceerd, maar een wet waarin zelfs wordt ingebouwd dat
dit na 2003 weer wordt teruggebracht tot nul. Dat is een grote concessie van
mijn kant; ik hoop dat men zich dat realiseert. Ik vind dat op zich al moeilijk
genoeg, want ik geloof in het instrument en ik vind het jammer
dat wij zo lang op duidelijkheid moeten wachten. Ik ben er overigens wel van
overtuigd dat het zal werken. Uiteindelijk zal het dus wel de goede kant opgaan,
maar het is wel vervelend, want daarmee geven wij in elk geval weer niet een
heel helder signaal af. Dat is één.Punt twee: wij gaan uitgebreid evalueren. Ik leg de motie zo uit –
dat is de lijn die ik echt wil volgen en ik wil graag in de aandacht van de
heer Reitsma aanbevelen dat het heel wijs zou zijn als ook zijn fractie die
lijn zou steunen – dat wij vrijwilligheid vooropstellen, dat wij natuurlijk
met de provincies, de gemeenten en de betrokken kaderwetgebieden vanaf morgen
tot de dag waarop het wetsvoorstel in deze Kamer ter behandeling voorligt,
gaan overleggen en gaan bezien in hoeverre helder wordt dat er in de gemeenten
werkelijk een beleid wordt gevoerd waarmee dit in de periode tot 2003 mogelijk
wordt gemaakt. Ik moet daar goede signalen over krijgen. Dat is nog niet zo
eenvoudig, want het is natuurlijk nog niet zover dat zij dit moeten of kunnen,
omdat de wetgeving nog verder door de Kamer moet worden behandeld. Wel moet
duidelijk zijn dat wetgeving – en dus een verplichting – tot de
mogelijkheden behoort als blijkt dat er onvoldoende helderheid te krijgen
is en als er geen goede redenen zijn om dat niet voor elkaar te krijgen.Mevrouw Van 't Riet (D66):Deze discussie draait in cirkeltjes rond en is door ons al heel veel malen
op deze manier gevoerd. Ik ben blij met de interruptie van de heer Remkes,
want die geeft duidelijkheid. Ik heb het tot nu toe gevoerde overleg zo ervaren
dat wij duidelijk iets hebben afgesproken waarvoor ook door de VVD-fractie
nogal wat is ingeleverd. Laten wij wel wezen: 100% marktwerking is teruggegaan
naar 35%, er zit nu omkeerbaarheid in, etc. Ik verwijt de heer Van Gijzel
dat hij werkelijk 0,0% wil bewegen. Ik geef hiermee aan dat wij als coalitiefracties,
die hierover veel overleg hebben gevoerd, tot de constatering zijn gekomen
dat er vrijwillig wordt begonnen. Ook dat was een gebaar naar de PvdA-fractie.
Het proces gaat op die manier in werking: het gaat in overleg, met afspraken
en convenanten. Alleen als allerlaatste stok achter de deur is de verplichting
voor onwillige overheden aan de orde. Dat soort zaken is vele malen uitgesproken
en daar ging de heer Van Gijzel mee akkoord.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik kan het niet anders uitleggen dan dat ik een stokje achter de deur
heb. Ik hoop dat ik die stok nooit achter de deur hoef weg te halen. Daar
mag geen misverstand over zijn, maar er moet een stokje achter de deur staan,
ook al om te voorkomen dat datgene wat nu lijkt te gaan gebeuren in het kaderwetgebied
Arnhem-Nijmegen, in alle kaderwetgebieden gaat gebeuren. Als dat in al die
kaderwetgebieden gaat gebeuren, durf ik te garanderen dat het daarna in de
provincies gaat gebeuren, althans in een aantal provincies en misschien in
een enkele provincie niet. Dan kom ik dus niet tot mijn 35%, dat derde deel
waarvan iedereen vindt dat dat zou moeten. Wat dat betreft snap ik ook nog
niet zo goed hoe de heer Reitsma dat gerealiseerd wil zien. Of hij hecht niet
aan marktwerking en vindt dat ze maar moeten uitzoeken, of ze het willen of
niet. Dan kan het hem kennelijk niet zoveel schelen hoe ze met ons belastinggeld
omgaan. Of hij wil serieus nagaan of marktwerking een goed instrument is,
en daarvoor is een behoorlijke volume nodig. Dan kun je absoluut uitgaan van
een start met vrijwilligheid, maar als er op die manier niet voldoende volume
wordt behaald, moet er ergens achter een deur iets aanwezig zijn om ervoor
te zorgen dat het beter gaat.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De minister kan de motie natuurlijk niet anders uitleggen
dan zij doet, want anders zou zij echt in strijd komen met haar bijdrage van
een week of drie geleden. Toen zei zij dat zij het via vrijwillige aanbesteding
niet zag gebeuren en dat verplichte aanbesteding nodig is. Haar opstelling
is dus consistent. Nu zegt zij tegen collega Van Gijzel dat zij niet begrijpt
dat hij de motie mede heeft ondertekend.Minister Jorritsma-Lebbink:Dat heb ik niet gezegd.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat zei u wel bij interruptie. Maar goed, dat staat wel ergens opgetekend.
De vraag is nu, wat Van Gijzel zal doen. Blijft hij medeondertekenaar van
de motie? Als dat zo is, heb ik sterke behoefte aan een nieuwe termijn om
op een andere manier te trachten een Kamermeerderheid te realiseren. Er hangt
nu zoveel mist, dat wij het debat op deze manier niet kunnen beëindigen.De heer Van Gijzel (PvdA):Ik deel die opvatting van de heer Rosenmöller, want dit moet opgehelderd
worden. Mijn interpretatie van de motie blijft zoals ik haar zo-even heb weergegeven,
maar er bestaat een cruciaal verschil tussen datgene wat de minister zei en
wat mevrouw Van 't Riet aan de interruptiemicrofoon zei.Het eerste interpretatieverschil ontstond toen aan mevrouw Van 't Riet
werd gevraagd wat er zou gebeuren als die eenderde niet gehaald zou worden
en zij antwoordde: dan wordt het verplicht opgelegd. Mijn opvatting is dat
je in die situatie moet wegen wat daarvan de oorzaken zijn, en dat zegt de
minister ook. In die situatie ga je dus niet per definitie over tot verplicht
opleggen, maar ga je eerst na wat daarvan de oorzaken zijn.Vervolgens blijkt misschien dat de honden onwillig zijn, om de woorden
van de heer Rosenmöller te gebruiken. Hoe ga je daar dan mee om? Ik deel
de opvatting van de minister dat die houding niet moet worden gehonoreerd,
want wij willen een kritische massa van aanbesteding bereiken. Mijn idee was
om na te gaan of je het dan naar je zelf toe kunt halen, want als provinciebesturen
absoluut niet willen, kun je het hen wel opleggen, maar dan wordt het niks.
Daar wordt het proces niet mee gediend.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dit is allemaal veel te uitgebreid. Er is ook een meningsverschil tussen
u en de minister. Zij zegt dat verplichte marktwerking als stok achter de
deur noodzakelijk is. Zij heeft dat meermalen gezegd en dat is ook begrijpelijk.
U bent het daar niet mee eens en de vraag is: welke consequentie verbindt
u daaraan? Het kan toch niet de afronding van het debat zijn dat een motie
door meer fracties verschillend wordt uitgelegd, terwijl de minister er haar
eigen interpretatie van geeft, die ook weer anders dan de uwe is? Het gaat
hier niet om een doel op zichzelf; het gaat om het belangrijkste instrument
om iets te bereiken.De heer Van Gijzel (PvdA):De minister zegt, en dat zeg ik haar na: er zit een aantal instrumenten
in de koffer voor het geval over anderhalf jaar wordt geconstateerd dat er
onwil is.Minister Jorritsma-Lebbink:Eén instrument!De heer Van Gijzel (PvdA):En één daarvan zou kunnen zijn dat het wettelijk wordt neergelegd,
en daar heb ik twijfels over. Ik betwijfel of het goed is om provincies die
pertinent niet willen, te dwingen.De voorzitter:Ik heb inmiddels begrepen dat er over dit onderwerp meer dan tien uur
is gediscussieerd. In de tijd dat ik deze vergadering voorzit, heb ik drie
keer hetzelfde onderwerp gehoord. Ik stel nu toch voor dat de minister haar
beantwoording afrondt en dan kan alsnog overwogen worden of iemand behoefte
heeft aan een vervolgtermijn. Wij zullen de situatie opnieuw bezien.Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! Ik zal nog één keer proberen mijn standpunt
helder neer te zetten. Wij zullen de komende tijd proberen afspraken te maken
en ik heb daar best fiducie in. Ik hoop zelfs dat wij de kaderwetgebieden
die nu aarzelen, ook over de streep kunnen trekken doordat het een buitengewoon
goed verhaal is. Maar als aan het eind van de rit blijkt dat het niet lukt
en als de oorzaken daarvan niet inhoudelijk zijn, dan is er maar één
instrument. Tenzij de Kamer zegt dat zij de decentralisatiewet nu niet behandelt,
maar daarmee wacht tot de Wet personenvervoer; in dat geval moet u beslissen
of u het zelf doet of dat een ander het doet en zijn er dus twee instrumenten.
Ik zou daar niet voor zijn, omdat ik vind dat provincies en gemeenten dat
vanaf het begin van het proces zelf zouden moeten doen. Dat is dan het enige
wat ik nog kan bedenken en dat lijkt mij niet zo erg verstandig. Dan is er
maar één instrument en dat is toch een wettelijke bepaling.
Overigens ben ik er niet zo bang voor. De psychologie speelt ook een rol.
Je kunt duidelijk laten blijken dat dit boven het hoofd hangt als men iets
alleen maar uit onwil niet doet. Daarmee kun je ook de wil beïnvloeden.
Daar zou iets meer duidelijkheid over moeten komen. Dat is mijn uitleg en
daar moet ik het ook bij laten. Als dat niet het geval zou zijn, dan zit ik
met een groot probleem. Ik denk dat het proces dan niet verdergaat.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik begrijp dat de minister kiest voor deze interpretatie van
de motie. Ik ben het daar niet mee eens, maar ik heb ook de indruk dat het
niet de opvatting van de meerderheid van de Kamer is. Daarom verzoek ik u
ook om een nieuwe termijn voor de bespreking van deze motie.De voorzitter:Het lijkt mij dat ik mij houd aan mijn eerste voorstel. De minister maakt
eerst de beantwoording af en dan kunnen wij daarna de procedure met elkaar
bespreken. Ik verzoek de Kamer dringend om zeer terughoudend te interpelleren.Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! Dan kom ik bij een aantal andere moties die vandaag zijn ingediend.
Dat is allereerst de motie op stuk nr. 18 van mevrouw Van 't Riet en de heer
Remkes, waarin gevraagd wordt om een snellere verzelfstandiging of beter gezegd
om een einddatum waarop het verzelfstandigingsproces bij de gemeenten zou
moeten zijn gerealiseerd. Ik ben het eens met de richting van de motie. Als
dat proces sneller kan geschieden dan nu wordt voorzien, dan zou ik daar zeer
voor zijn. Ik kan natuurlijk niet de garantie geven dat het in 2003 ook werkelijk
gerealiseerd is. Bij een enkel GVB kan er bijvoorbeeld een groot probleem
zijn. Ik kan mij dus op zichzelf wel vinden in het idee om het zo snel mogelijk
te doen en om het proces niet te traag te laten verlopen.Dan kom ik bij de motie van de heer Van Gijzel, mevrouw Van 't Riet en
de heer Remkes over de BOS-gemeenten. Ik moet zeggen dat handhaving van de
BOS-status voor drie gemeenten wel erg veel gevraagd is. Als je Den Helder
en Roosendaal toestaat, dan vraag ik mij af of ik Vlissingen nog tegen kan
houden. Dan ontstaat er een soort sneeuwbaleffect en worden het er wel erg
veel. Bij Lelystad kan ik mij nog iets voorstellen. Daar zitten de criteria
er ook wel heel dicht tegenaan. Ik wil dus eigenlijk voorstellen om het dan
voor Lelystad te doen. De andere twee gemeenten zijn van een geheel andere
omvang. Overigens is er voor mij ook nog wel een relatie met de motie op stuk
nr. 7. Daar heb ik over gezegd dat er op de langere termijn wat meer duidelijkheid
is en dan zou je voor de korte termijn kunnen bezien of je met Lelystad verder
zou kunnen praten. Ik ben er niet erg enthousiast over om meer gemeenten dan
Lelystad toe te staan om de BOS-status te behouden, ook omdat de versnippering
daarmee, op basis van een aantal tamelijk objectieve criteria, al aan de grote
kant is. Die constatering is door velen gedaan.Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 20 van de heer Van Gijzel over steden
en regio's waar het openbaar vervoer zonder marktwerking zeer succesvol is.
Hij verzoekt de regering om de Kamer een overzicht te doen toekomen van steden
en regio's buiten Nederland met een succesvolle openbaarvervoeraanpak. Ik
vind het jammer dat hij niet beide heeft genoemd, want er zijn ook regio's
aan te geven met marktwerking. Ik zal zorgen dat de Kamer overzichten krijgt
van alle gebieden waar het openbaar vervoer succesvol is. Ik zal daar overigens
ook de kosten van de systemen bij doen. Soms heeft het ook iets te maken met
de middelen die de overheid of anderen erbij leggen.Dan kom ik toe aan de motie van mevrouw Aiking-van Wageningen. Zij is
iets gewijzigd ten opzichte van de vorige, maar voorzover ik het kan overzien,
is het dictum nog precies hetzelfde. Alleen de constateringen zijn gewijzigd.
Laat ik vooropstellen dat ook ik vind dat de belangen van de reiziger in het
openbaar vervoer voorop horen te staan. Die mogen niet in de knel komen. Dat
betekent dat adequate inspraakprocedures worden georganiseerd die de reizigers
in staat stellen om invloed uit te oefenen. Daarnaast lijkt overleg tussen
producenten en consumenten, vervoerders en reizigers, mij uiterst zinvol.
Ik vind het echter veel te vroeg om nu al voor te schrijven hoe dit precies
in elke regio zou moeten gebeuren. Eerst wil ik wel eens horen hoe de reizigers
in de regio's daar zelf over denken. Bovendien zijn consumentenorganisaties
en NS op dit moment doende om voor het spoorwegvervoer een overlegstructuur
te ontwikkelen. Dit traject wordt deze zomer afgerond. Ik hoop dat het uit
te brengen advies ook bruikbaar zal zijn voor het stads- en
streekvervoer. Het lijkt mij namelijk logisch dat het overleg over beide onderdelen
van het openbaar vervoer op dezelfde manier plaatsvindt, bij voorkeur zelfs
in hetzelfde overlegorgaan. Ik heb overigens al aangegeven dat mij de globale
motie van mevrouw In 't Riet meer aanstaat. Daarin wordt uitgesproken dat
het moet, maar de wijze waarop wordt nog in het midden gelaten.Voorzitter! Wat de financiële situatie betreft heb ik al eerder gesteld
dat het mijn inzet is om de ombuigingsdoelstelling, die nu al jarenlang als
een loden last op onze rug rust, voor een flink gedeelte te mitigeren. Ik
denk dat een relatief klein gedeelte zal blijven bestaan. Het IPO heeft aangegeven
waaraan in dit verband zou kunnen worden gedacht. Als wij zouden kunnen uitkomen
op het niveau van 35 mln. zou het mooi zijn. Echter, zekerheid hierover kan
ik pas bieden nadat de begrotingsvoorbereiding is afgerond. De globale begrotingsvoorbereiding
hebben wij al gehad maar de afronding van die voorbereiding vindt eind augustus
plaats. Het resultaat krijgt de Kamer gepresenteerd op Prinsjesdag. Hoe dan
ook, mijn inzet is het om wat aan ombuigingen nog overeind moet blijven, te
beperken tot een behapbaar gedeelte, zoals het ook in de afgelopen jaren is
gegaan. Ik heb goede hoop dat wij daar op een goede manier uit kunnen komen.
Nogmaals, zekerheid hierover voor de volle 100% kan ik pas op Prinsjesdag
geven.De voorzitter:Het zou logisch zijn wanneer ik nu zou vaststellen dat de moties aanstaande
dinsdag in stemming zouden komen, maar ik heb begrepen dat de heer Rosenmöller
behoefte heeft aan een vervolgtermijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Het lijkt mij ondenkbaar dat wij nu zonder meer over deze
moties zouden gaan stemmen. Eerst dient er door middel van wat ik noem "een
finaal debat" helderheid te worden geboden over de positie van de Kamer ten
opzichte van de minister, inclusief alle nuances die daarbij aan de orde komen.
Kortom, ik vind inderdaad niet dat het debat nu kan worden afgerond. Ik vraag
inderdaad om een nieuwe termijn.De heer Reitsma (CDA):Voorzitter! Ik wil dit verzoek ondersteunen omdat ik mijzelf niet in staat
acht om thans überhaupt over de bewuste moties te stemmen. In feite zou
ik niet weten waarover ik zou stemmen.De heer Poppe (SP):Daar sluit ik mij bij aan, voorzitter. Bovendien constateer ik dat er
kennelijk meer moties zijn dan wij nu op papier voor ons hebben. Dat is een
probleem.De heer Van Gijzel (PvdA):Voorzitter! Ik begrijp en deel de overwegingen van de collega's. Ik ondersteun
het gedane verzoek.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ook ik steun het verzoek, maar ik vraag mij af of een volledige
nieuwe termijn nodig is. Ik denk dat enkele woordvoerders duidelijkheid moeten
geven over hun handtekening onder de desbetreffende motie. Vervolgens kan
er voor de Kamer helderheid ontstaan. Voor mij behoeft het niet een geheel
nieuwe termijn te zijn.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Ik denk dat er in formele zin sprake moet zijn van een nieuwe
termijn. Ik kan mij verder niet voorstellen dat het nieuwe licht dat in deze
situatie nodig is, na alle geplaatste interrupties nú snel gaat schijnen.
Daarom stel ik voor om de gewenste nieuwe termijn de volgende week te laten
plaatsvinden.De voorzitter:De gevoelens van de Kamer zijn duidelijk. De voorzitter zal de Kamer een
voorstel voor de verdere behandeling van deze kwestie doen toekomen.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 19.16 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-6177-6201.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl