Debat over de Europese top op 12 en 13 december te Brussel
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 2805-2831

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-01-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 39, pagina 2805-2831

18-12-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 21501-20Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over adoptie, te weten: - de motie-Albayrak c.s. over het wegnemen van belemmeringen voor het aanbod van adoptiekinderen uit andere landen (28457, nr. 9); - de motie-Albayrak c.s. over de doorlooptijd voor de aanvraag van een vergunning voor adoptiebemiddeling (28457, nr. 10); - en twee andere moties (28457, nrs. 11 en 12)Pagina 2906-2907
Brief van de vaste commissie voor Defensie inzake beëindiging van het grote project Luchtmobiele Brigade (LMB) (22327, nr. 54)Pagina 2904-2904
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 3 december 2003 over het frequentiebeleidPagina 2862-2865
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over het frequentiebeleid, te weten: - de motie-Depla c.s. over overlast van de zendmasten in IJsselstein (24095, nr. 157); - de motie-Vendrik c.s. over een plan voor legalisering van zendamateurs (24095, nr. 158); - de motie-Atsma c.s. over lokale frequentieruimte voor "vrije radio" en "radiopiraten" (24095, nr. 159)Pagina 2905-2906
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29339)Pagina 2843-2845
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor 2004 (29200 XV)Pagina 2887-2888
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29319); - Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29320); - en nog 12 wetsvoorstellen (29321, 29322, 29327, 29329, 29330, 29331, 29334, 29335, 29342, 29343, 29346, 29351)Pagina 2868-2868
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 16 december 2003 over de milieuhandhavingPagina 2879-2880
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29328)Pagina 2854-2858
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor 2004 (29200 XI)Pagina 2894-2895
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over Irak, te weten de motie-Karimi/Duivesteijn over de verlenging van de Nederlandse militaire bijdrage (23432, nr. 137)Pagina 2905-2905
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2004 (29200 V), te weten: - de motie-Tjon-A-Ten/Van Bommel over de bilaterale ontwikkelingssamenwerkingsrelatie met Nepal (29200 V, nr. 28); - de motie-Tjon-A-Ten/Van Bommel over de bilaterale ontwikkelingssamenwerkingsrelatie met Bhutan (29200 V, nr. 29); en 21 andere motiesPagina 2903-2904
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29333)Pagina 2901-2901
Regeling van werkzaamheden (donderdag 18 december 2003)Pagina 2831-2832
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van de begroting van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2004 (29200 XV): - de motie-Bussemaker over een activerend arbeidsmarktbeleid (29200 XV, nr. 42); - de motie-Noorman-den Uyl over geldinzameling voor charitatieve doeleinden (29200 XV, nr. 43); - en nog 18 andere moties (29200 XV, nrs. 44 t/m 61, en 29258, nr. 10)Pagina 2888-2890
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29341)Pagina 2901-2901
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29333)Pagina 2851-2854
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Infrastructuurfonds voor het jaar 2004 (29200 A)Pagina 2891-2891
Debat over de Europese top op 12 en 13 december te BrusselPagina 2805-2831
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor 2004 (29200 V)Pagina 2902-2903
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van de hoge colleges van staat, kabinet der Koningin, kabinet van de Gouverneur van de Nederlandse Antillen en van het kabinet van de Gouverneur van Aruba (II) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29345), over de motie-Kant/Vendrik over een bezuinigingsplan (29345, nr. 6)Pagina 2900-2900
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 17 december 2003 over de scheepsbouwPagina 2876-2877
Presentie en opening (donderdag 18 december 2003)Pagina 2803-2803
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de Europese top, te weten: - de motie-Van Bommel over het wapenembargo tegen China (21501-20, nr. 230); - de motie-Herben over een exit-strategie (21501-20, nr. 232)Pagina 2905-2905
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29328)Pagina 2901-2902
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 4 november 2003 over de afvalexportPagina 2877-2879
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29336)Pagina 2846-2851
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29347)Pagina 2901-2901
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van de begroting van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 2004 (29200 XI), te weten: - de motie-Depla c.s. over een tijdelijke huurbevriezing (29200 XI, nr. 23); - de motie-Depla c.s. over een betere spreiding van goedkope en betaalbare woningen (29200 XI, nr. 24); - en nog een aantal andere moties (29200 XI, nrs. 25 herdruk t/m 68)Pagina 2895-2898
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29336), over de motie-Hamer c.s. over de middelen VVE (29336, nr. 10)Pagina 2900-2901
Brief van het Presidium inzake de samenstelling van de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (29375)Pagina 2904-2904
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor 2004 (29200 XII)Pagina 2890-2891
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over het asielbeleid, te weten de motie-De Wit c.s. over een vertrekmoratorium voor Tsjetsjenen (19637, nr. 783)Pagina 2905-2905
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29339)Pagina 2900-2900
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 27 november 2003 over de achterstand bij het implementeren van Europese richtlijnenPagina 2865-2866
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 9 december 2003 over diverse onderwerpen inzake de NoordzeePagina 2866-2868
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 18 december 2003 over de Wet werk en bijstandPagina 2874-2876
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 december 2003 over het kabinetsbesluit tot verlenging van de Nederlandse militaire bijdrage aan de vredesmacht in Irak (SFIR) en de stand van zaken met betrekking tot terroristische infiltraties aan de grenzen van IrakPagina 2803-2805
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29340)Pagina 2900-2900
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de Wet werk en bijstand, te weten: - de motie-Van Gent over ontvangst door rechthebbenden van de volledige normbedragen (28870, nr. 98); - de motie-Noorman-Den Uyl over daadwerkelijke inkomensondersteuning door gemeenten aan chronisch zieken en gehandicapten (28870, nr. 99)Pagina 2907-2907
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de begroting van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 2004 (29200 XII), te weten de motie-Gerkens over transitie van transport over water naar wegtransport (29200 XII, nr. 33)Pagina 2891-2891
Stemmingen over moties, ingediend in het notaoverleg over het Meerjarenprogramma Infrastructuur en Transport (MIT): - de motie-Verdaas over invulling van de eenloketgedachte bij de financiering door het Rijk van infrastructuur (29200 XII, nr. 57); - de motie-Boelhouwer over een alternatief tracé IJzeren Rijn ter hoogte van Roermond (29200 XII, nr. 58); - en nog een aantal andere moties (29200 XII, nrs. 60 t/m 94)Pagina 2891-2894
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van de hoge colleges van staat, kabinet der Koningin, kabinet van de Gouverneur van de Nederlandse Antillen en van het kabinet van de Gouverneur van Aruba (II) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29345)Pagina 2832-2843
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 17 december 2003 over de evaluatie van de Wet stimulering arbeidsdeelname etnische minderhedenPagina 2872-2874
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de Wet SAMEN, te weten: - de motie-Bruls over een plan van maatregelen en initiatieven ten aanzien van de arbeidsmarktpositie van etnische minderheden (27223, nr. 49); - de motie-Bussemaker/Vos over de registratie over 2003 (27223, nr. 50); - de motie-Weekers c.s. over de informatiebehoefte over de arbeidsdeelname van etnische minderheden (27223, nr. 51)Pagina 2907-2907
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29340)Pagina 2845-2846
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 december 2003 over de regeling van het conflictrecht inzake adoptie en de erkenning van buitenlandse adoptiesPagina 2868-2872
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de scheepsbouw, te weten: - de motie-Slob c.s. over financieringselementen en fiscale voorzieningen voor Nederlandse werven (21501-30, nr. 31); - de motie-Kortenhorst/Snijder-Hazelhoff over een opzet voor een financieringsfaciliteit (21501-30, nr. 32)Pagina 2907-2907
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 18 december 2004)Pagina 2908-2909
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over Europese richtlijnen, te weten de motie-Van Dijk c.s. over aanpassing van het kwartaaloverzicht (21109, nr. 118).Pagina 2906-2906
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van de begroting van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2004 (29200 XVI), te weten: - de motie-Smits c.s. over vergoeding voor de anticonceptiepil (29200 XVI, nr. 72); - de motie-Smits c.s. over vergoeding voor zittend ziekenvervoer (29200 XVI, nr. 73); - en een aantal andere moties (29200 XVI, nrs. 74 t/m 145)Pagina 2883-2887
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Spaarfonds AOW voor het jaar 2004 (29200 E)Pagina 2888-2888
Stemmingen over moties, ingediend bij de interpellatie over dakloze asielzoekers, te weten: - de motie-De Wit over een sluitende oplossing (29369, nr. 1); - de motie-Lambrechts/Van Fessem over ruimte voor de gemeenten (29369, nr. 2)Pagina 2898-2899
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over de milieuhandhaving, te weten de motie-Van der Ham/Duyvendak over het actief ter beschikking stellen van gedoogbeschikkingen via internet (22343, nr. 83)Pagina 2907-2908
Stemmingen over moties, ingediend in het notaoverleg over Ontwikkelingssamenwerking en bij de behandeling van de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2004 (29200 V), te weten: - de gewijzigde motie-Ferrier c.s. over een stapsgewijze verhoging van uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking via het bilaterale kanaal (29234, nr. 19); - en acht andere moties (29234, nr. 5, 18, 7, 9, 10, 11, 14 en 16)Pagina 2899-2900
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 en van de Faillissementswet in verband met de uitvoering van richtlijn nr. 2001/17/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 19 maart 2001 betreffende de sanering en de liquidatie van verzekeringsondernemingen (PbEG L 110) (29297)Pagina 2905-2905
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor 2004 (29200 XVI)Pagina 2880-2883
Stemmingen over moties, ingediend in wetgevingsoverleg over het onderdeel Sport van de begroting van VWS voor 2004: - de motie-Verbeet c.s. over vrijwilligerswerk in de sport (29200 XVI, nr. 39); - de motie-Verbeet/Kant over de gehandicaptensport (29200 XVI, nr. 40); - de motie-Verbeet/Nawijn over de bezuinigingen op de sport (29200 XVI, nr. 41); - en twee moties Rijpstra c.s. (29200 XVI, nrs. 42 en 43)Pagina 2887-2887
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2004 (29200 XVI), van: - de motie-Smits c.s. over vergoeding voor de anticonceptiepil (29200 XVI, nr. 72); - de motie-Smits c.s. over vergoeding voor zittend ziekenvervoer (29200 XVI, nr. 73); - en een aantal andere moties (29200 XVI, nrs. 74 t/m 145)Pagina 2858-2862
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de Noordzee, te weten: - de motie-Duyvendak over formulering van een natuurbeleid voor de Noordzee (26563, nr. 2); - de motie-Duyvendak over verwerking van scheepsafval in havens (26563, nr. 3)Pagina 2906-2906
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de afvalexport, te weten: - de motie-Koopmans/De Krom over verschil in stortkosten voor afval in Nederland en Duitsland (27664, nr. 21); - de motie-Samsom over een heffing op export van afval (27664, nr. 22)Pagina 2907-2907

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 151 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over de Europese top
op 12 en 13 december te Brussel.De heer Van Baalen (VVD):Voorzitter. Bij het beoordelen van de resultaten of het uitblijven daarvan
bij Europese toppen geldt natuurlijk het adagium "tel je zegeningen". De Europese
top in Brussel is wat de VVD betreft niet mislukt. Er is een nieuw strategisch
concept over het buitenlands beleid en het defensiebeleid aangenomen. Er is
een akkoord over Europese defensie. Dat is verregaand. De top is wat dat betreft
wel zeker succesvol gebleken.Wat is er nog meer gebeurd? Voor ons staat vast: geen overeenstemming
is beter dan een slechte overeenstemming. Als er een overeenkomst was geweest
op het gebied van stemmenweging, dan waren de Nederlandse punten op het gebied
van financiën, dus het veto op de meerjarenbegroting, een strengere procedure
voor de naleving van het Stabiliteitspact en een rem op de uitgaven van de
jaarlijkse begroting, zeer waarschijnlijk van tafel gevallen. Laten wij even
kijken naar de zaken betreffende de machtsverdeling in de Unie. Wat gebeurt
er met die ene Europese commissaris met stemrecht? Wat gebeurt er met de democratisch
gekozen commissievoorzitter? Wat met een verantwoordingsplicht voor de Europese
minister van buitenlandse zaken? Zeer waarschijnlijk was dat allemaal van
tafel geveegd. Er zou op Nederland een enorme druk zijn uitgeoefend om maar
akkoord te gaan omdat men een overeenstemming over de stemmenweging had bereikt.De top heeft dus een goede uitkomst. Er is nu alle tijd om verder te onderhandelen.
Tijdens het Iers voorzitterschap in maart wordt er een soort evaluatie gepleegd
en de zaken komen in de tweede helft van 2004 op het Nederlands bordje. Als
er dan ook geen overeenstemming te boeken valt, dan is er altijd nog het jaar
2005.Ik heb een aantal vragen aan de regering over hoe de zaak gelopen is.
Het Italiaans voorzitterschap concludeerde dat het niet aan Polen en Spanje
heeft gelegen dat er geen overeenstemming is bereikt op het gebied van de
stemmenweging. Aan wie heeft het dan wel gelegen? Aan Frankrijk? Heeft Frankrijk
de angst gekregen dat de grondwet voor haar niet gunstig uitpakte? Heeft het
aan Duitsland gelegen? Wat heeft een en ander voor consequenties voor de rol
die Nederland kan spelen om partijen tot elkaar te brengen?Er komt nogal wat op het Nederlands voorzitterschap af: de financiële
perspectieven, de grondwet, Bulgarije en Roemenië, Turkije. Zijn Bulgarije
en Roemenië klaar voor 2007? Wat is de positie van Turkije? Kan er onderhandeld
worden? Ik las dat de voorzitter van het Europees Parlement, de heer Pat Cox,
heeft verklaard dat overeenstemming over het opheffen van de deling van Cyprus
geen extra voorwaarde is voor het openen van de toetredingsonderhandelingen
met Turkije. Dat is curieus. In de conclusies van het voorzitterschap staat
letterlijk: oplossing van de kwestie-Cyprus zou EU-lidmaatschap van Turkije
vergemakkelijken. Dat is een zwakke tekst, zeker gezien het feit dat de Tweede
Kamer heeft gesteld dat het een voorwaarde is om de onderhandelingen te starten.
Wat is de mening van de regering op dit punt?Nederland heeft Eurojust definitief binnen de grenzen. Wij krijgen de
opleidingsfaciliteit van EASA in Hoofddorp. Het is jammer dat de nieuwe functie
van officier van justitie niet naar Nederland gaat. Dat zou goed passen bij
Den Haag als juridische hoofdstad van de Europese Unie. Hoe is dit gelopen?Een ander punt van aandacht is dat de Europese Raad op verzoek van Frankrijk
aan de RAZEB heeft voorgesteld te onderzoeken hoe het EU-wapenembargo tegen
China dient te worden opgeheven. De heer Schröder heeft zich daarover
tijdens een bezoek aan China ook uitgelaten. China dreigt nog steeds met geweld
de politieke problemen die tussen haar en Taiwan bestaan te beslissen. Dan
kan er toch geen sprake zijn van het opheffen van een Europees wapenembargo?Ik verwijs naar een krantenbericht in het Algemeen Dagblad over het debat
van gisteren. Daarin staat dat de heer Bot, de nieuwe minister van Buitenlandse
Zaken, heeft gesteld dat Nederland meer moet aanhaken bij Frankrijk en Duitsland.
Ik wil dat niet lezen als kritiek op leden van de regering. Waar wordt geroepen
"houd de dief!" – ik denk aan het Stabiliteitspact en de heer Eichel –
is het niet goed dat de Nederlandse regering zegt: wij gaan nu, indachtig
Wouter Bos op zijn partijcongres, zoete broodjes bakken in Berlijn en in Parijs.
Stel dat maar even uit tot na de Kerst of na het Nieuwjaar. Graag de mening
van de regering hierover.De voorzitter:U verwees naar een krantenbericht over het debat van gisteren. Maar ik
neem aan dat u ook de Handelingen hebt gelezen, en/of het debat hebt gevolgd.
We gaan natuurlijk niet over onze eigen debatten verwijzen naar krantenberichten.
Ik zie dat de heer Van Baalen op mij wil reageren!De heer Van Baalen (VVD):Natuurlijk heb ik de stukken gelezen en het debat deels op TV gevolgd.
Maar ik vind het interessant om te zien hoe een krant daarover bericht, want
dan weten wij hoe de buitenwacht over ons denkt.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter. Aan de hand van een aantal onderwerpen zal ik nagaan, hoe
de Europese discussie er globaal voorstaat. Ik wil eerst het klimaat in Nederland
jegens Europa bespreken. Wat dat betreft hebben we vorige week al met dezelfde
groep personen gesproken over de uitkomsten van de Eurobarometer, waaruit
blijkt dat het vertrouwen van de Nederlandse burger in de Europese samenwerking
daalt. Dat is een fenomeen waaruit we kunnen concluderen dat de Nederlandse
burger waar wil zien voor zijn geld. Hij wil zien wat Europa voorstelt, hij
wil zien dat er belangrijke dingen gaan gebeuren, dat de problemen waarmee
hij te maken heeft, worden opgelost door de Europese samenwerking. Om nog
steeds alleen maar te refereren aan het feit dat de Europese Unie ervoor heeft
gezorgd dat wij geen oorlog meer hebben op dit continent, is niet voldoende.
We moeten laten zien dat de Europese Unie heel veel dingen heeft gedaan die
voor de praktische dagelijkse gang van zaken van burgers heel veel hebben
opgeleverd. Ik noem daarvan enkele voorbeelden.Op het speelgoed van kinderen mag geen loodhoudende verf meer worden gebruikt.
Het gebruik van asbest mag niet meer in Nederland. De dodehoekspiegels zijn
verplicht op vrachtauto's. Dit zijn belangrijke zaken, die wij dankzij de
EU hebben gekregen. Maar...De heer Van Bommel (SP):De heer Van Dijk noemt nu juist punten die wij in Nederland best zelfstandig
hadden kunnen regelen, maatregelen zelfs die in de Kamer zijn besproken, waarbij
bewindspersonen zich hebben verschuild achter het uitblijven van Europese
wetgeving. Op dat punt had Nederland een voorsprong kunnen nemen, maar dat
hebben we niet gedaan, juist op grond van Europa. Hoe kunt u deze voorbeelden
nu aanhalen om de waarde van de Europese politiek aan te tonen?De heer Van Dijk (CDA):Ik kom terug op het verbod op het gebruik van loodhoudende verf voor speelgoed.
Wij krijgen hier ontzettend veel speelgoed dat geproduceerd wordt buiten de
EU binnen. Als wij daarover een Europese afspraak hebben, betekent dit dat
wij dat soort zaken niet meer geïmporteerd krijgen uit die landen. Dat
is veel veiliger. U kunt niet zeggen dat alleen maar Nederlandse kinderen
met Nederlands speelgoed mogen spelen. Wij hebben ervoor gezorgd dat de dodehoekspiegel
in de hele EU is geregeld, zodat wij ook als we in België fietsen geen
problemen hebben met die spiegel. Uw verwijt aan mij dat wij het in Nederland
veel beter hadden kunnen regelen, ondanks Europa, is niet terecht. We hebben
Europa juist wel nodig gehad!De heer Van Bommel (SP):Ik denk dat het feitelijk onjuist is wat de heer Van Dijk zegt. Wij hadden
dat in Nederland zelfstandig moeten regelen. Wel ben ik ervoor zaken die wij
hier goed regelen, zoals het coffeeshopbeleid, euthanasie en abortus, naar
het buitenland te exporteren. Wat dat betreft kunnen wij de Europese band
natuurlijk best gebruiken, maar laat de heer Van Dijk nu niet komen met de
voorbeelden die hij zo-even noemde, want die hadden wij in Nederland best
zelfstandig kunnen regelen; daar hebben wij de Europese Unie niet voor nodig.De heer Van Dijk (CDA):De voorbeelden die u net noemde, zijn wat mij betreft juist niet de voorbeelden
die wij hadden moeten exporteren.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Mag ik de heer Van Dijk zo verstaan dat Europa als project voor primair
het brengen van vrede en welvaart in Europa als zodanig af is?De heer Van Dijk (CDA):Nee, dan heeft u mij verkeerd verstaan. Ik heb bedoeld te zeggen dat heel
veel burgers die de oorlog niet hebben meegemaakt dit een dusdanig vertrouwd
gegeven vinden, dat zij willen zien welke praktische zaken er geregeld kunnen
worden waar ze in hun dagelijks leven voordeel van hebben. In dat kader heb
ik enkele voorbeelden genoemd die aangeven hoe belangrijk Europa is voor de
burger. Elementen, zoals vrede, welvaart en rechtvaardigheid in Europa zijn
heel belangrijk. Iedere speech die ik hier houd, begin ik met het noemen ervan.
Het zijn elementen die een deel van de Nederlandse bevolking helaas niet meer
voldoende overtuigen om alleen daarom al achter de Europese samenwerking te
gaan staan.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Natuurlijk is het zo dat de idealen blijven bestaan. Het zijn geen achterhaalde
idealen. Ik versta u wel degelijk zo dat wanneer het gaat om het Europa voor
de burgers de huidige actuele waarde van Europa vooral ligt in de meer praktische
zaken. Ik ben het er nog mee eens ook, maar ik vroeg mij af of u dat ook zo
bedoelde te zeggen.De heer Van Dijk (CDA):Wij staan nog steeds achter de idealen waar het gaat om de Europese samenwerking.
Het is van belang die uit te dragen. Alleen, die idealen overtuigen niet iedereen
meer. Dat betekent dat je er praktische zaken aan moet toevoegen zodat mensen
alsnog achter de Europese samenwerking gaan staan.Voorzitter. Met betrekking tot de vraag waarom wij voor de Europese Unie
moeten zijn, heb ik zo-even al enkele idealen en praktische zaken geschetst.
De Europese zaken die goed geregeld zijn, moet je heel erg goed benoemen.
Zaken die niet goed geregeld zijn en waarbij fouten worden gemaakt, moet je
ook benoemen, maar tegelijkertijd moet je daarbij wel aangeven op welke manier
je ze wilt verbeteren. Het CDA is nog steeds pro-Europees en heeft ook een
sterk Europese federale gedachte.De heer Van Baalen (VVD):Wat bedoelt u nu met federale gedachte? Is dat een Europa naar het model
van de Verenigde Staten van Amerika? Nu gaat u toch een stuk verder dan hetgeen
ik in het regeerakkoord kan lezen.De heer Van Dijk (CDA):Volgens mij staat er in het regeerakkoord niet een heldere beschrijving
van de wijze waarop de Europese Unie er uiteindelijk uit zou moeten komen
te zien. Wij zouden graag zien dat de Europese Unie die bevoegdheden krijgt
die nodig zijn om grensoverschrijdende problemen op te lossen. Wat dat betreft
ga ik ervan uit dat u vertrouwd bent met hetgeen wij hierover in ons verkiezingsprogramma
hebben staan. Er moet een helder onderscheid zijn ten aanzien van wie waarvoor
bevoegd is. Dat is iets wat past in een federale gedachte,
zoals dat – ik noem het als voorbeeld – in het Duitse bondsstatenmodel
helder is aangegeven.De heer Van Baalen (VVD):Dat betekent dus op z'n best Nederland in de positie van Beieren.De heer Van Dijk (CDA):Nee, de vergelijking gaat niet helemaal op. Wij zijn van mening dat er
een duidelijke bevoegdheidsverdeling moet zijn. Op Europees niveau moeten
er bevoegdheden zijn. Zo heeft de Europese Unie exclusieve bevoegdheden om
bepaalde zaken op te lossen. Het handelsbeleid en de aanpak van internationale
criminaliteit zouden op Europees niveau goed geregeld moeten worden. Andere
bevoegdheden dienen puur nationaal te blijven. Dit past binnen het idee van
een soort federatie.De heer Timmermans (PvdA):Eindelijk, eindelijk! Ik ben zo blij dat het CDA kleur bekent en zich
onverkort tot het Europese ideaal bekent! Ik heb daar lang op gewacht. Ik
neem aan dat de heer Van Dijk de basisstelling van de minister-president volmondig
onderschrijft, namelijk dat de Nederlandse lotsbestemming besloten ligt in
de Europese integratie.De heer Van Dijk (CDA):Hebt u mij ooit iets anders horen zeggen?De heer Timmermans (PvdA):Mijn probleem is dat ik u al heel lang niks over dit punt hoor zeggen.
In de CDA-fractie heerst de stilte van het mortuarium. Ik ben dan ook heel
erg blij met deze fundamentele geloofsbelijdenis.De heer Van Dijk (CDA):Ik vind het altijd fraai als de PvdA met een geloofsbelijdenis komt. Als
u mijn laatste speeches op dit podium hebt gehoord, hebt u iedere keer kunnen
vernemen dat wij pro-Europees zijn en dat wij buitengewoon duidelijk zijn
over de manier waarop de Europese Unie als waardegemeenschap dient te opereren.
Als u meent dat ik andere dingen heb gezegd, is dat prima, maar dan hebt u
blijkbaar bij een ander debat gezeten dan ik. Ik wil u de teksten van mijn
speeches nog wel aanleveren, want ik heb in de afgelopen periode buitengewoon
helder uitgesproken dat Europa en Nederland zeer intensief met elkaar verbonden
zijn.De heer Timmermans (PvdA):Ik wil niet de indruk wekken de heer Van Dijk ervan te beschuldigen een
andere tekst dan voorheen te hebben horen uitspreken. De heer Van Dijk heeft
in het debat dat woedt de stem van zijn fractie niet laten doorklinken. Daarom
ben ik zo blij met het feit dat hij nu zo duidelijk stelling neemt.Mevrouw Van der Laan (D66):Mijn Europese hart klopt meteen ook veel sneller na deze uitspraak van
de heer Van Dijk. Je kunt een hart veel sneller laten kloppen door het gebruik
van woorden. Voor mij is dat het woord federalisme. De vraag is wat er achter
die woorden zit. Wat betekenen zij, bijvoorbeeld voor een gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming of het afschaffen van veto's over de financiële
perspectieven? Geldt daarvoor ook de federalistische gedachte of spreekt hij
een meer algemeen pro-Europees gevoel uit waarvan de uitwerking overeenkomt
met wat wij altijd al hebben gehoord van het CDA?De heer Van Dijk (CDA):Ik vrees dat ook mevrouw Van der Laan last heeft van een selectief geheugen.
In de afgelopen periode hebben wij steeds aangegeven dat een gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming met co-decisie voor het Europees Parlement de hoofdregel
zou moeten zijn. Op één punt verschil ik met mevrouw Van der
Laan van mening, namelijk over de financiële meerjarenperspectieven.
Ik wil dat debat best nog een keer met haar voeren. Wij hebben daar vorige
week al uitgebreid over gesproken. Wij hebben toen gezegd dat dit de beste
manier is om ervoor te zorgen dat een netto bijdrage dan wel een soort netto
begrenzer geïntroduceerd zou kunnen worden. Op grond van dergelijke elementen
zijn wij voorstander van unanimiteitsbesluitvorming over de financiële
meerjarenperspectieven. Dat past uitstekend binnen een federaal Europa.Mevrouw Van der Laan (D66):Dat debat hoeven wij dus niet te herhalen. Bent u op het punt van het
buitenlands beleid ook voorstander van een gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
met co-decisie?De heer Van Dijk (CDA):Wij hebben daarover de afgelopen periode geen onduidelijkheid laten bestaan.
Wij hebben iedere keer gezegd dat ook op dat terrein gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
naar onze mening de hoofdregel moet zijn. Ik verwijs naar het debat van 10
juni over dit onderwerp waarbij deze stellingname klip en klaar is uitgesproken.Ik keer terug naar hetgeen het afgelopen weekend gebeurd is. Waarop is
het overleg precies stukgelopen? Is het stukgelopen op het wegen van de stemmen?
Wie hebben gezegd dat het voor hen niet meer hoeft? Wij hebben begrepen dat
het Italiaanse voorzitterschap vier compromisvoorstellen op tafel heeft gelegd.
Wat hielden die compromissen in? Waren dat varianten op het model dat in het
Verdrag van Nice is opgenomen of op dat wat in het Conventieresultaat staat?
Heeft de regering de indruk dat het Voorzitterschap er wel alles aan gedaan
heeft om uiteindelijk overeenstemming te kunnen bereiken? Kan de regering
ons vertellen hoe men gedurende de besprekingen tegen de Nederlandse prioriteiten
aan heeft gekeken? Als ik de pers mag geloven, heeft zij de indruk dat er
steun was voor de financiële perspectieven, in ieder geval meer steun
voor de Nederlandse standpunten daarover. Dat geldt ook voor de Nederlandse
opvattingen over het Stabiliteits- en Groeipact. Schat de regering in dat
die standpunten er in het vervolg nog in kunnen komen? In hoeverre zijn de
afgelopen periode dus echte stappen gezet? Hoe zijn de discussies over de
samenstelling van de Europese Commissie verlopen? Welke kant dreigde het op
te gaan of ging het wellicht juist de goede kant op?Kan de regering ook nog iets zeggen over de verwijzing in de preambule
naar de joods-christelijke tradities? Had zij het gevoel dat er meer steun
kwam voor haar standpunt ter zake of juist niet? Welk voorstel heeft het Italiaanse
Voorzitterschap op dat punt naar voren gebracht?De heer Timmermans (PvdA):Weet de heer Van Dijk eigenlijk wel wat het standpunt van de Nederlandse
regering daarover is, want ik heb van de minister-president
daarover andere opmerkingen gelezen dan van de minister van Buitenlandse Zaken,
die zelfs het woord "hypocriet" in de mond heeft genomen.De voorzitter:Is dat nu geen vraag die u straks aan de regering kunt stellen en niet
via de heer Van Dijk? Ik houd niet zo van dit soort over de banddiscussies!
Deze vraag gaat over wat de heer Bot heeft geschreven, terwijl wij nu onder
andere spreken met de minister van Buitenlandse Zaken. Als u die vraag al
wilt stellen, stelt u die dan straks maar aan de minister van Buitenlandse
Zaken!De heer Van Dijk (CDA):Ik volsta dan maar met de opmerking dat het mij verstandig lijkt als de
heer Timmermans dan het volledige citaat leest!Voorzitter. Welk oordeel zouden wij mogen vellen over hetgeen het afgelopen
weekend is gebeurd? Sommigen hebben gezegd dat het een zwarte dag voor Europa
is geweest. Deze term hebben wij het afgelopen jaar wel meer gehoord en die
is inmiddels wel erg aan erosie en inflatie onderhevig. Die willen wij dan
ook niet gebruiken. De reactie "beter geen verdrag dan een slecht verdrag"
kunnen wij wel ondersteunen, maar het lijkt wel een erg laconieke reactie,
alsof wij ons onvoldoende bewust zijn van de urgentie van dat nieuwe verdrag
om ervoor te zorgen dat de problemen worden opgelost. Wij vinden het een goede
zaak dat er uiteindelijk geen compromissen zijn gesloten die de Europese Unie
uiteindelijk niet verder zouden hebben gebracht, geen compromissen zoals in
het Verdrag van Nice, oplossingen die er uiteindelijk niet toe zouden hebben
geleid dat de Europese Unie klaar is om met 25 lidstaten door te gaan. Dat
vinden wij dus een goede zaak, maar om daarom te zeggen dat de Top is gelukt,
vinden wij te ver gaan. Wij vinden dat men zich op dit moment bewust moet
zijn van de urgentie om de problemen vrij snel op te lossen. Ziet de regering
daartoe nog mogelijkheden? Aan welke oplossingen denkt zij en welke afspraken
zijn er gemaakt om straks toch nog tot dat nieuwe Europese grondwettelijk
verdrag te kunnen komen? Wij moeten ons wel realiseren dat elementen waar
wijzelf veel behoefte aan hebben op dit moment ook niet geregeld worden, want
die zouden integraal onderdeel moeten uitmaken van dat nieuwe verdrag. Kijk
naar de Europese minister van Buitenlandse Zaken, kijk naar het vraagstuk
omtrent de protocollen over subsidiariteit en de rol van de nationale parlementen,
kijk naar defensie, enz. Laat wel helder zijn dat het voor ons van groot belang
is dat er een goed verdrag komt en als dat dan een, twee of drie maanden langer
duurt, vind ik dat prima. Ik vind het echter te vroeg om nu al te zeggen dat
het in 2005 ook wel mag. Laten wij proberen om zo snel mogelijk tot een goed
verdrag te komen.Als wij de uitlatingen van de heer Berlusconi mogen geloven, bestaat er
over 95% van de agenda overeenstemming. Zou het dan niet handig zijn om een
beperkte agenda op te stellen waarmee nu nog gewerkt zou kunnen worden? Als
er inderdaad over 95% van de agenda overeenstemming is bereikt, waarom markeren
wij dit dan niet? Willen de bewindslieden hierop ingaan? Welke afspraken zijn
er nu precies gemaakt met Ierland om toch vrij snel te kunnen komen tot het
Europese grondwettelijke verdrag?Wij vinden het niet passend dat op de dag dat de top is mislukt, door
met name Frankrijk direct voorstellen zijn gedaan om dan nu maar met een kopgroep
door te gaan. Wij denken dat de 25 nu heel snel moeten werken aan de totstandkoming
van het nieuwe verdrag. Mocht dan uiteindelijk blijken dat een land van mening
is dat het daarmee absoluut niet kan instemmen, dan mag het proces daardoor
natuurlijk niet worden opgehouden. Dit is echter iets anders dan dat nu al
een groepje van vijf, zes of zeven landen op eigen initiatief verder gaat
waarna de rest kan volgen. Wij vinden dit niet de oplossing om te komen tot
het grondwettelijk verdrag.In de media is alle aandacht gericht op hetgeen in de IGC is besproken.
Daarnaast zijn er echter ook nog andere onderwerpen aan de orde geweest waarmee
wel goede resultaten zijn geboekt en in een recordtempo. Ik vind het bijvoorbeeld
heel positief dat men nu overeenstemming heeft bereikt over het groeiinitiatief.
Ook de gang van zaken met de "quick start projects" kan als positief worden
bestempeld. Verder is er goed resultaat geboekt op het terrein van de veiligheidsstrategie
en de justitiële en politiële onderwerpen. Het gaat ons daarom veel
te ver om te zeggen dat de hele top mislukt is. Dit geeft ook aan dat wij
met de huidige systematiek toch besluiten kunnen nemen. Wij vinden niettemin
dat het van belang is dat het nieuwe verdrag zo snel mogelijk tot stand komt,
want met een EU van 25 zal het wel eens veel lastiger kunnen worden.In de conclusies is opgenomen dat het een gemeenschappelijke doelstelling
is dat Bulgarije en Roemenië in 2007 lid worden van de Europese Unie.
Wij hebben in deze Kamer een- en andermaal aangegeven dat wij ons ervoor willen
inzetten dat die landen klaar zijn voor toetreding, maar de datum van 1 januari
2007 is geen automatisme. De landen moeten aan de Kopenhagencriteria voldoen.
Dan kunnen zij toetreden tot de Europese Unie.Over Turkije is gisteren al van gedachten gewisseld. Wij gaan ervan uit
dat nog steeds wordt vastgehouden aan de lijn die eerder is ingezet, namelijk
dat er pas over het begin van de onderhandelingen kan worden gesproken op
het moment dat er aan de politieke criteria van Kopenhagen wordt voldaan.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. In tegenstelling tot de teleurstelling van de minister-president,
bestaat er binnen de SP blijdschap over het mislukken van de IGC over de totstandkoming
van een Europese grondwet. De reden van die mislukking is niet alleen de controverse
tussen aan de ene kant Spanje en Polen en aan de andere kant Duitsland en
Frankrijk over de stemmenverdeling binnen de Europese Unie, maar zeker ook
het gebrek aan politiek draagvlak voor het proces van politieke eenwording
onder de bevolking van de lidstaten zoals zich dit al enkele decennia voltrekt.Het integratieproces wordt gedragen door een Europese elite die zich aan
de belangen van de bevolking van de lidstaten weinig gelegen laat. Daarnaast
opereert die elite van politici en zakenlieden weinig transparant; zij spant
zich nauwelijks in om de bevolking van Europa bij het eenwordingsproces te
betrekken. Vriend en vijand van de Europese Unie zijn het erover eens dat de Nederlandse bevolking niet warm loopt voor het proces van
reëel bestaande Europese integratie. Uitdrukkingen daarvan zijn een opkomstpercentage
van slechts 29 van de Nederlandse stemgerechtigden bij de Europese verkiezingen
van 1999, de onvrede over de prijsstijgingen ten gevolge van de invoering
van de euro en het echec van het stabiliteitspact waardoor de Nederlandse
bevolking opgezadeld wordt met de beroerdste cocktail die er van Nederlandse
en Europese ingrediënten te maken valt. Terwijl de minima en de modaalverdieners
zich door toedoen van deze regering genoodzaakt zien om de broekriem aan te
halen, groeit in ons land de angst voor inflatie en het uithollen van pensioenen
door de extra uitgaven van de Duitse en Franse regering. De moraal van dit
verhaal is dat binnen de EU de grote landen zich weinig gelegen laten liggen
aan de kleine landen en dat minister Zalm als Don Quichotte ten strijde trekt
voor het behoud van zijn passé pact.De reacties van de Europese regeringsleiders op het mislukken van de IGC-top
over de Grondwet zijn zonder meer dubbel. Naar buiten toe overheersen relativering
en geruststelling, terwijl binnenskamers de messen geslepen worden voor de
afrekening volgend jaar. De aankondiging van Duitsland en Frankrijk dat zij
overwegen om een kopgroep te vormen, lijkt mij binnen de gegeven context zorgwekkend.
Het versterkt het beeld dat het proces van Europese integratie een kwestie
van slikken of stikken is en dat het gewicht van de as Berlijn/Parijs voldoende
is om een gezamenlijk Europees beleid op het vlak van belastingen, justitie,
veiligheid en defensie af te dwingen. Het lanceren van het begrip "een Europa
van twee snelheden" suggereert dat landen die zich nu niet aansluiten bij
de kopgroep, in de bezemwagen terechtkomen en hopeloos in de versukkeling
zullen raken. De minister van Buitenlandse Zaken heeft gisteren al aangegeven
dat hij dat op zich onwenselijk vindt, maar als er dan zo'n kopgroep komt,
wil hij daar wel bij horen.In het verlengde daarvan ben ik niet blij met de door onze minister-president
ondertekende brief van Europese regeringsleiders die aankondigen dat de uitgaven
van de EU de komende jaren niet boven de 1% van het BNP uit mogen komen. Het
sturen van deze brief door de nettobetalers Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië,
Zweden, Oostenrijk en Nederland aan netto-ontvanger Spanje en de toekomstige
netto-ontvanger Polen vormt een uitdrukking van machtspolitiek, waarmee de
sterken de zwakken intimideren en klem zetten. Het verweer dat deze brief
al was opgesteld voordat de IGC-top over de Grondwet mislukt was, is niet
overtuigend. Na een overtuigend staaltje "lik op stuk"-beleid verklaart de
sterkste partij dat de aframmeling van de onderliggende partij geen enkel
verband houdt met de controverse van daags daarvoor. Mijn vraag aan de minister-president
luidt: hebben wij hier te maken met een staaltje van zinloos geweld of met
een afstraffing? Daar lijkt het immers wel op.Genoeg gezegd over de vraag hoe het proces van Europese eenwording in
de komende periode niet moet verlopen. In plaats van machtspolitiek te bedrijven
en tempo te maken, dienen de regeringen van de EU-lidstaten het eenwordingsproces
te temporiseren en de bevolking van hun landen te betrekken bij de vraag hoe
het Europa van de toekomst eruit moet gaan zien. In plaats van te onderhandelen
over kwesties als één of geen commissaris per land, de bevoegdheden
van het Europees Parlement, de stemmentoewijzing per land en de vraag of God
in de Grondwet genoemd moet worden, dienen wat de SP betreft een aantal meer
principiële kwesties aan de orde te komen. Dat betreft het vastleggen
van het neoliberale beleid in de Grondwet, de militarisering van Europa en
de kwestie van het democratisch tekort. Ik ben op de hoogte van het feit dat
de Grondwet weinig meer is dan een verdragstekst waarin een groot aantal verdragen
gestroomlijnd is, waar inconsistenties uit gehaald zijn, waarin lacunes gevuld
zijn en waaraan een hoofdstuk "Grondrechten van burgers" is vastgeplakt. In
feite hebben wij te maken met een politiek programma dat ten onrechte van
het etiket "Grondwet" is voorzien. Vanuit PR-oogpunt hebben wij te maken met
een poging om knollen voor citroenen te verkopen. Wat heeft de opstellers
ertoe gebracht om een groot aantal artikelen op te nemen die afbreuk doen
aan de bevoegdheid van democratische regeringen om economisch beleid naar
eigen inzicht te vormen? Los van de voormalige Sovjet-Unie ken ik geen staten
waarin het economisch bestel grondwettelijk is vastgesteld. Zelfs de Amerikaanse
Grondwet verbiedt regeringen niet om te kiezen voor een socialistische economie.
Waarom zou de Europese Grondwet wel dwingend een economisch stelsel moeten
vastleggen?De ontwikkelingen van de afgelopen weken op het punt van het Stabiliteitspact
maken duidelijk dat het volstrekt ongewenst is om het economische en monetaire
beleid binnen een te strikte bandbreedte vast te leggen. Voor zover het gewenst
dan wel noodzakelijk wordt geacht om kaders en grenzen aan te geven, dienen
die zo ruim te zijn dat zij recht doen aan het democratisch recht van de burgers
en regeringen van lidstaten om beleid te ontwikkelen dat aan hun belangen
tegemoetkomt. Daarnaast moet niet uit het oog worden verloren dat tussen de
afzonderlijke EU-lidstaten grote verschillen bestaan met betrekking tot economische
systemen en verhoudingen. Eenheidsworstbeleid zal de relaties tussen de EU-landen
eerder op de proef stellen en onder druk zetten dan het proces van economische
integratie bevorderen.Het tweede grote vraagstuk dat naar mijn mening in alle openheid besproken
moet worden, betreft het Europese veiligheids- en defensiebeleid. Ik maak
bezwaar tegen de rapportage in het verslag van de Europese Raad van 12 december.
Het EVDB-voorstel is onvoldoende bediscussieerd in het parlement, maar onze
minister-president heeft zijn handtekening wel reeds gezet onder een document
waarin het oprichten van een Europees bewapeningsinstituut, de vorming van
een Europees leger, de versterking van defensie-inspanningen en de optie van
het voeren van preventieve oorlogen buiten Europees grondgebied zijn vastgelegd.
Ik verneem graag van de minister-president wat het verschil is tussen preventive
en pre-emptive.Het EVDB-beleid zal ertoe leiden dat een vorm van militaire rivaliteit
tussen de EU en de VS ontstaat of dat de EU aan de zijde van de VS ten strijde
trekt tegen de hen onwelgevallige landen in Azië, Latijns-Amerika of
Afrika die het predikaat "schurkenstaten" dragen. Beide opties
wijst mijn partij ten sterkste af. Het probleem van de Verenigde Staten als
uniepolaire macht wordt niet opgelost door een Europese supermacht op te bouwen
en zodoende een bipolaire, internationale orde te ontwikkelen. Bovendien moeten
de defensie-inspanningen in Europa buitengewoon verhoogd worden om op dat
punt een serieuze tegenspeler te zijn. Ook daar zijn wij niet voor. Landen
in het zuiden hebben reeds voldoende te stellen met het economisch geweld
dat de Europese Unie en de VS samen plegen via de Wereldhandelsorganisatie,
het IMF en de Wereldbank. Er is dan ook geen enkele reden om aan te nemen
dat de militaire supermacht haar militaire macht verstandiger of terughoudender
zou gebruiken dan de Verenigde Staten.Ook mijn fractie heeft met verbazing kennisgenomen van conclusie 72, waarin
wordt voorgesteld om het wapenembargo tegen China te heroverwegen. Ik begrijp
dat dit op Frans initiatief in de conclusies is opgenomen, maar de Nederlandse
regering mag daaraan geen steun verlenen. Ik overweeg op dit punt een motie
in te dienen.Ik kom op het derde en wat mij betreft laatste belangrijke vraagstuk,
namelijk dat van de democratie. Europa is geen eenheid; de Europese Unie bestaat
binnenkort uit 25 uitzonderlijke lidstaten die elk een eigen taal, cultuur
en geschiedenis hebben. Of wij dat treurig vinden of niet, er bestaat vooralsnog
niet zoiets als een Europese identiteit. Mensen in Nederland voelen zich verbonden
met hun geboorte- of woonplaats of met Nederland, of zij voelen zich wereldburger.
De term "Europeaan" hoor ik echter nauwelijks, behalve in dit gebouw.Ik heb in eerdere debatten erop gewezen dat het proces van uitbreiding
en verdieping van de Europese Unie het gevaar met zich brengt dat het integratieproject
door de hoeven zakt en omslaat, met alle mogelijke, ellendige gevolgen van
dien. Een vertegenwoordigend orgaan dat in de ogen van de burgers vereenzelvigd
wordt met slecht beleid en bureaucratie en legitimiteit ontbeert, roept niet
alleen politieke oppositie op, maar genereert ook aversie, vervreemding en
mogelijk agressie.De SP pleit ervoor, het mislukken van de top over de Grondwet aan te grijpen
voor het voeren van een debat met de burgers over de toekomst van Europa.
Het is zaak om vanuit de lidstaten te werken aan een radicale beleidsombuiging
in de richting van een sociaal, veilig en democratisch Europa. Dat vereist
zowel in Nederland als in geheel Europa een breuk met het bestaande beleid
van meermarkt en militarisering en minder publieke sector en sociaal beleid.
Zolang het inhoudelijke beleid van de Europese Unie haaks staat op het beleid
waar mijn fractie zich sterk voor maakt en zo lang de burger Brussel terecht
associeert met bureaucratie, fraude en politieke koehandel, houdt de SP vast
aan de Grondwet in plaats van vol gas koers te zetten in de richting van een
Europese afgrond.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. In tegenstelling tot andere sprekers stel ik evenals veel
kranten en andere mediabronnen vast dat de top mislukt is. Over de vraag of
het om een historische mislukking gaat, kan lang getwist worden. Ik vind die
vraag eigenlijk niet zo interessant, want alles wat gisteren of eerder gebeurd
is, kan historisch genoemd worden. Een andere vraag luidt: is het erg dat
de top mislukt is? Ook daarover lopen de meningen gemakkelijk uiteen. Ik ben
het eens met degenen die in alle nuchterheid vaststellen dat er niet direct
sprake is van een Europese crisis omdat de top mislukt is. Het vastlopen van
de IGC en de onderhandelingen over de Grondwet stellen ons voor een aantal
prangende vragen en brengen mij tot een aantal observaties en voorlopige conclusies.
Ik stel weinig vragen aan de regering op dit moment. Ik sluit mij gemakshalve
aan bij de vragen die gesteld worden door andere fracties. Ik wil mij in dit
debat echter richten op wat meer algemene observaties over de plaats van Europa
na de top van afgelopen weekend. Ik krijg graag een reactie van het kabinet
op mijn meer algemene beschouwingen.Als wordt gezegd dat er geen sprake is van een crisis, dan is de schuldvraag
van het mislukken van de top misschien ook niet zo bijster interessant. Je
kunt twisten over het Italiaans voorzitterschap, je kunt er vragen over stellen
en je kunt vragen of Spanje en Polen niet inschikkelijker moeten zijn. Ik
zal dat nu echter niet doen. Wel leg ik er de vinger bij dat in de slotfase
in ieder geval Spanje en Polen bereid waren tot een compromis, dat door Frankrijk
is geblokkeerd. Dat heb ik althans begrepen. Ik vraag de Nederlandse regering
naar een oordeel over de verschillende compromissen die op tafel hebben gelegen.
Hoe kijkt zij aan tegen het uiteindelijk stuklopen op dat punt?Als de gang van zaken iets duidelijk heeft gemaakt, dan is het dat de
Europese Unie eerst en vooral een belangengemeenschap is. Dit geldt ondanks
alle verheven teksten die wij de afgelopen jaren met elkaar hebben uitgewisseld
over de Europese Unie als een waardegemeenschap. Ik zeg "belangen" in de zin
dat Europa is gericht op samenwerking, voor zover evidente gemeenschappelijke
belangen dat aangewezen maken. Ik doel in elk geval op het bewaren van vrede
en het bevorderen van de welvaart in de opbouwfase. Dat gebeurde terecht.
Op momenten dat echter majeure besluiten moeten worden genomen over de inrichting
en het functioneren van de Europese Unie, gaan echter nationale belangen overheersen.
Ik hoef daarbij niet alleen te wijzen op de top van het afgelopen weekend,
waar de stemmenweging een belangrijke rol heeft gespeeld. Ik denk ook aan
de discussie over het Stabiliteitspact, de kwestie van het nettobetalerschap
en de Irakkwestie. Dat zijn er voorbeelden van dat als het erop aankomt, nationale
belangen overheersen. Op zichzelf is dat niet zo verrassend als je beseft
dat niet alleen in de Brusselse praktijk, maar ook in de hoofden en harten
van veel politici en van de bevolkingen de lidstaten nog altijd de dragers
zijn van de Europese samenwerking; zie de peilingen over het vertrouwen van
de burgers in Europa.Een andere observatie hangt daarmee samen. Op Europees niveau ontbreekt
in mijn ogen momenteel leiderschap in de zin van grote namen die werkelijk
willen investeren in Europa. Mijn taxatie is dat dit er alles mee te maken
heeft dat het Europa waaraan decennialang zo nijver is gebouwd, in zekere
zin af is als project voor het bewaren van de vrede en het bevorderen van
de welvaart. In een interruptie vroeg ik al aan de heer Van Dijk of hij dat
ook vond. Als vervolgens in bijvoorbeeld een tamelijk massale uitbreiding
of vanuit het verlangen naar transparantie, vereenvoudiging
en stroomlijning de structuren en de institutionalia op de agenda komen, dan
ontstaat er vrij eenvoudig ruimte voor een soepele vervanging van de gemeenschappelijke
idealen door nationale belangen als dominante maatstaf in de beoordeling van
de uitkomst en van de inzet. Ik vraag op dat punt expliciet een reactie, in
het licht van de gebeurtenissen van de afgelopen week.De Frans-Duitse as is helemaal terug, voor zover hij ooit weg is geweest.
Hij is in ieder geval voluit van kracht, zij het dat er wel een tegenwicht
lijkt te ontstaan door toedoen van Spanje en Polen, zoals afgelopen weekend
bleek. Voor de machtsverhoudingen binnen de Europese Unie kan de verdere ontwikkeling
buitengewoon interessant zijn. In het verlengde van wat ik hiervoor heb opgemerkt,
stel ik vast dat de machtsverhoudingen binnen de Europese Unie steeds belangrijker
worden dan de vraag wat de macht en de bevoegdheden van de Europese Unie in
haar geheel zijn. Ook dat is een indicatie dat Europa in die zin af is. Ik
bedoel dat niet als een diskwalificatie van wat eerder is gebeurd. Een krachtige
stellingname van de Nederlandse regering op het punt van een Europa van twee
snelheden is op zijn plaats. Ik sluit mij aan bij wat anderen daarover hebben
gezegd.Als mijn observaties juist zijn, dan zullen pogingen om nog wezenlijk
nieuwe stappen te zetten in het Europese bouwproces min of meer tot mislukken
gedoemd zijn. Dat geldt niet alleen feitelijk, maar ook en vooral omdat ze
ons buiten het legitimiteitsdomein van de Europese samenwerking brengen. Daartegen
ontstaan weerstanden. Dat brengt mij vanzelf op de Europese "grondwet"; ik
blijf dat woord maar tussen aanhalingstekens zetten. Kennelijk is de legitimiteit
van een dergelijk document nog erg kwetsbaar. De langdurige intensieve voorbereiding
via de Conventie heeft dat niet kunnen veranderen. De vraag is op zijn plaats
of het mislukken van de IGC, waarop de grondwet afgetikt had moeten worden,
en het voornemen om het komende jaar de onderhandelingen te heropenen, wel
ruimte laten voor een positief oordeel over de Conventiemethode als zodanig.
Wat is de visie van de regering op dat punt? Of heeft het meer te maken met
een overenthousiast en te vooruitstrevend presidium van die conventie? Hoe
het ook zij, ik kan er onmogelijk rouwig om zijn dat de grondwet in de onderhavige
versie niet is vastgesteld. Dat meen ik ook, omdat er bij een constitutioneel
verdrag, als het er komt, geen sprake mag zijn van een minimale consensus.
Je moet er bij wijze van spreken de vlag voor kunnen uitsteken. Hierbij bleek
dat echter niet mogelijk.Het ziet er dus naar uit dat wij het een poosje met het Europa van Nice
zullen moeten doen. Volgens mij kan dat ook best. Dit heeft in ieder geval
als aangename consequentie dat een lang gekoesterde wens van mijn fractie
voor de samenstelling van de Europese Commissie gehonoreerd wordt. Dat valt
haar zo maar in de schoot!Ik zeg in alle ernst dat het deze week duidelijk is geworden dat er eerst
geïnvesteerd zal moeten worden in wat echt nodig is. Dat is het articuleren
van de actuele idealen en doelen van Europa, alsook leiderschap tonen in het
nastreven daarvan. Dat zal binnen de huidige samenwerkingsstructuren moeten
gebeuren. Volgens de fractie van de ChristenUnie betekent dit ook een versterking
van de rol van de nationale parlementen om op die manier de burger meer bij
Europa te betrekken. Dit stond wel in de grondwet.Ik wil nog een opmerking gemaakt hebben over de preambule. Ik sluit mij
kortheidshalve aan bij de vraag die de heer Van Dijke, ik bedoel de heer Van
Dijk, daarover gesteld heeft.De heer Timmermans (PvdA):Dat is een freudiaanse verspreking.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Nee, het zijn gewoon goede herinneringen. De heer Van Dijk informeerde
naar de stand van zaken bij het laatste voorstel. Hoe zit het met de steun
daarvoor? Uiteraard was ik ook verbaasd over de berichten over de visie van
de heer Bot. Ik heb evenwel begrepen dat gisteren bij de behandeling van de
begroting van Buitenlandse Zaken daarover uitvoerig is gesproken. De toelichting
van de minister daarop geeft geen aanleiding om daarover verder te discussiëren.
Ik wilde dit hier echter wel genoemd hebben om verwarring te voorkomen. Er
is mijn fractie namelijk veel aan gelegen. De minister-president heeft er heel snel aan toegevoegd dat het referendum
nu van de baan is. Formeel is het natuurlijk primair aan de Kamer om te bepalen
of een referendum op dat moment al dan niet wenselijk is. Ik moet er wel bij
zeggen dat het mijn fractie wel zinvol lijkt dat de behandeling van het desbetreffende
wetsvoorstel wordt afgerond. Dat is niet meer aan ons, maar aan de collega's.
In ieder geval is het evident dat het niet erg zinvol is om een referendum
te houden zo lang er geen definitieve tekst is.Minister Balkenende:Voor alle helderheid merk ik op dat ik niet heb gezegd dat het referendum
op zich van de baan is. Ik heb alleen gezegd dat een referendum over een verdrag
dat niet tot stand is gekomen, niet aan de orde is. Die twee zaken moeten
wij wel uit elkaar houden. Natuurlijk kan er gesproken worden over het houden
van een referendum. Wij weten allemaal in dit parlement dat er gesproken is
over een eventuele koppeling tussen de Europese verkiezingen en het referendum.
Dat was mogelijk geweest, als er nu een resultaat was geboekt. Waar dat resultaat
er niet is, wordt een referendum wel erg lastig.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Over die analyse zijn wij het snel eens. Ik wilde mijn opmerkingen alleen
gemaakt hebben in het licht van het feit dat het om een raadgevend referendum
gaat. Het is echter formeel aan de Kamer om te bepalen, dat zij ergens in
augustus toch een referendum wil houden. Een dergelijk referendum lijkt mij
overigens echt onzinnig, als er nog geen tekst is.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. Beter geen grondwet dan een slechte grondwet. Die zin is in
alle officiële talen van de Europese Unie door iedereen gebezigd. Daar
zijn wij het ook allemaal over eens.Als het gaat om de invulling van het begrip "goede grondwet", lopen de
meningen uiteen. De waardering van de Europese Top naar aanleiding van de
vraag of die top een succes dan wel een mislukking was, hangt af van de eigen
plannen met Europa. Ik had al badinerend het volgende bedacht. Als de heer
Van Baalen zou zeggen dat het helemaal geen mislukking was,
wilde ik hem voordragen voor de titel van de Nederlandse Al Sayyaf. Het was
namelijk echt wel een mislukking. Het kan zijn dat men dat niet wil zien.Ik moet mijzelf wel corrigeren in die zin dat het waarderen van de top
(een succes of een mislukking) alles te maken heeft met de eigen toekomstvisie
voor Europa. Wat dat betreft sluit die van de PvdA-fractie veel meer aan bij
de analyse die de heer Van Dijk namens de CDA-fractie heeft gemaakt van de
Europese toekomst dan het ministelsel op Europees niveau dat blijkbaar de
VVD-fractie voor ogen staat.De heer Van Baalen (VVD):De heer Timmermans had het zojuist over de stilte van het mortuarium in
de CDA-fractie. Nu heeft u het over Al Sayyaf, zogezegd de minister van volksvoorlichting
en propaganda van Saddam Hoessein. Daarvoor had u het over emmers snot met
palingen. U moet niet zo beledigend zijn. Beseft u dat de diverse woordvoerders
dergelijke woorden als beledigend ervaren?De heer Timmermans (PvdA):Dat spijt mij. Het laatste wat ik wil, is u beledigen, mijnheer Van Baalen.
Het spijt mij oprecht dat u het zo ervaren hebt. Dat is zeker niet mijn bedoeling.
Ik denk dat u mij ook wel kent.Hoe meer waarde je hecht aan het communautaire Europa, hoe groter je teleurstelling
moet zijn na wat er afgelopen weekend is voorgevallen. In Nice was het ook
al zo. Ik roep het debat in herinnering dat wij in de Kamer hebben gevoerd.
De PvdA-fractie nam toen de meest kritische houding in ten aanzien van de
in Nice geboekte resultaten. De CDA-fractie zat toen nog in de oppositie en
heeft dat uitvoerig naar voren gehaald. Het was namelijk wel heel erg dat
een woordvoerder van de PvdA-fractie zoveel kritiek had op de door haar geleverde
minister-president. In ieder geval waren wij van oordeel dat in Nice een aantal
problemen die geen uitstel verdroegen, onopgelost waren gebleven. Het waardeoordeel
van de VVD-fractie en andere fracties was ook veel positiever, terwijl deze
fracties van mening zijn dat dit Europa eigenlijk wel af is, althans wat de
verdergaande integratie betreft. Wat de mensen die geen verdere integratie
op Europees niveau wensen, positief vinden, vind ik negatief. Dat is puur
gebaseerd op een verschil van inzicht en niet op het feit dat de een het niet
goed begrepen heeft en de ander wel. Het is een politiek oordeel.Wij weten natuurlijk niet hoe dicht wij bij een oplossing waren afgelopen
weekend, want de voorzitter heeft na maar liefst 90 minuten met zo veel mensen
om de tafel te hebben gezeten, besloten om maar niet verder te gaan. Bij hem
overheerste de angst dat er veel grotere schade zou ontstaan dan is ontstaan,
als hij verderging. Wij weten dus niet of een succes mogelijk was. Ik schat
dat andere puzzelstukjes op hun plaats waren gevallen als op het punt van
de stemmenweging wel een mogelijkheid van toenadering was geweest. Wat vindt
de minister-president van die schatting? Hij was er bij. Onder de puzzelstukjes
bevonden zich naar mijn bescheiden oordeel een aantal Nederland aangelegen
punten. Bij mij overheerst dan ook het gevoel dat ik had toen Robbie Rensenbrink
in de finale van 1978 bijna een doelpunt had gemaakt. Ik hoop dat ik niemand
voor het hoofd heb gestoten met dit beeld.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik voel mij direct op mijn hart getrapt, op mijn voetbalhart wel te verstaan.
Dat is nog steeds zo'n pijnlijk moment! Hoe het ook zij, ik ben niet naar
voren gekomen om daarop te reageren.De heer Timmermans zei dat de aangerichte schade wellicht groter was geweest
dan nu, als er langer was onderhandeld. Kan hij de nu in zijn ogen aangerichte
schade, los van opgelopen vertragingen enz., nader duiden? Waarin schuilt
de schade?De heer Timmermans (PvdA):De schade zit hem in het feit dat achter hetgeen op het eerste gezicht
alleen maar onenigheid lijkt over een manier van stemmenweging in de Raad,
een wereld schuilgaat van Fransen en Duitsers die vinden dat de rest maar
moet accepteren dat zij de leiding hebben. Daarom zijn zij niet bereid tot
het sluiten van compromissen. Verder gaat er een wereld van Polen en Spanjaarden
achter schuil die vinden dat hun verworven rechten koste wat het kost moeten
worden gehandhaafd en een wereld van nettobetalers die geen cent meer willen
uitgeven aan de Europese Unie, omdat zij het genoeg vinden. In die wereld
vlucht iedereen steeds verder in het behartigen van nationale belangen en
lijkt niemand zich eigenaar te willen maken van de Europese toekomst en van
het belang van Europa als geheel. Ik ben bezorgd over die wereld. De schade
wordt alleen maar groter, niet alleen door dit weekend, maar ook door de Frans-Duitse
houding ten opzichte van het Stabiliteitspact. Daar maak ik mij zeer grote
zorgen over.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Is mijn conclusie juist dat u mijn analyse over de verschuiving van de
waardegemeenschap naar de praktijk van de belangengemeenschap in Europees
verband deelt, maar anders kwalificeert en waardeert?De heer Timmermans (PvdA):Ja. Ik ben namelijk zo bevreesd dat vluchten in een pure belangengemeenschap
het uiteindelijk onmogelijk zal maken voor landen om af en toe op voor hen
aangelegen problemen toe te geven. De kern van een op de gemeenschappelijke
lotsbestemming gericht Europa is dat je af en toe bereid bent om toe te geven
aan het algemeen belang op punten die uiterst moeilijk liggen en waarop men
thuis niet zit te wachten. Die spirit is er nu niet in Europa. Dat is de wereld
die volgens mij verscholen gaat achter de simpele constatering dat men er
even niet is uitgekomen. Daarom ben ik ook pessimistisch over de mogelijkheid
om op korte termijn wel langs deze lijnen eruit te komen.De heer Van Baalen (VVD):Is de PvdA-woordvoerder het met de VVD-fractie eens dat de opmerking van
bondskanselier Schröder dat het aan andere landen heeft gelegen die niet
het Europese belang, maar het nationale belang vooropstelden, een onwaarachtige
uitspraak is, gezien zijn eigen optreden rond het Stabiliteitspact, etc.?
Hoe verhoudt dit zich met de uitspraak van de heer Bos op het PvdA-congres
dat wij maar naar Berlijn moeten snellen om zoete broodjes te bakken?De heer Timmermans (PvdA):U maakt een karikatuur van de uitspraak van de heer Bos en bestrijdt vervolgens
die karikatuur. Ik ken dat.Maar om op uw vragen te antwoorden, als Schröder praat over landen die alleen aan hun eigenbelang hebben gedacht, verwijst hij
naar Spanje en Polen. Hij mag wat dat betreft ook naar zichzelf verwijzen,
want ik durf de stelling aan dat wanneer Frankrijk en Duitsland zich anders
hadden opgesteld in de discussie over het Stabiliteitspact, het voor de Polen
en Spanjaarden veel moeilijker zou zijn geweest tijdens de top om zichzelf
in te graven in hun standpunten. Als er dus een schuld is, is het een gedeelde
schuld van beide partijen.De heer Bos heeft gezegd dat wij moesten markeren dat wat de Fransen en
Duitsers hebben gedaan met het Stabiliteitspact, niet deugt. Je moet echter
ook verder, vooral met die landen. Gezien de belangen op economisch, politiek,
sociaal en ander terrein, kan Nederland het zich niet veroorloven om een permanente
breuk met Duitsland te hebben. Die zal dus moeten worden hersteld. Dat is
de analyse die de heer Bos tijdens het partijcongres heeft gemaakt.De heer Van Baalen (VVD):Dat was dan een volledig verkeerde timing. Het is toch onverstandig om
dat nu te zeggen. Iedereen zal het met mij en met u eens zijn, dat wij een
goede band met onze buurlanden moeten hebben. Nadat zij ons zo geschoffeerd
hebben, is het echter een verkeerd tijdstip. Het is dus politiek onverstandig.De heer Timmermans (PvdA):Die kwalificatie geldt dan blijkbaar ook voor de minister van Buitenlandse
Zaken, want hij heeft gisteren in dit huis ook gezegd dat wij de relatie met
de Duitsland snel moeten herstellen. De heer Bos zei dit verder op het moment
dat de top was mislukt. Op dat moment heef hij gekeken naar de dingen die
moesten gebeuren in de toekomst. En een toekomstgericht leider spreekt mij
altijd zeer aan.De heer Van Dijk (CDA):Ik vind het wel erg gemakkelijk om er op deze manier onderuit te komen.
Ik heb hier de letterlijke tekst voor mij. Daarin staan toch wel heel veel
opmerkingen met de strekking dat wij ons toch maar moeten voegen in hetgeen
Duitsland eigenlijk vindt. Er staat: ik wil de haperende banenmachine op gang
brengen. Daar hebben wij Duitsland voor nodig. En zo staat het er nog vijf
keer. Het lijkt alsof wij in de pas moeten lopen met wat Duitsland precies
wil. Ik merk nu dat er verschil is tussen hetgeen u zegt en hetgeen de heer
Bos de afgelopen week heeft gezegd.De heer Timmermans (PvdA):Het zou leuk zijn als het zo was, maar het is niet zo. De heer Bos heeft
gezegd dat wij Duitsland nodig hebben om de problemen op te lossen. Dat betekent
niet dat Duitsland ons bij de hand moet nemen om de problemen op te lossen.
Het betekent dat je die problemen alleen kunt oplossen als je het eens wordt
met Duitsland en met andere landen in Europa. U zult het toch met mij eens
zijn dat wij hier kunnen hervormen wat wij willen, maar dat als Duitsland
niet rap zijn economie hervormt, wij die niet-hervormde Duitse economie als
een loden last om onze nek zullen blijven dragen. In die zin is ons lot economisch
en naar mijn mening ook politiek zeer eng met dat van Duitsland verbonden.
Daarover hoeven bij het toch niet oneens te zijn?De heer Van Dijk (CDA):Ik ben het met u eens dat het lot van Duitsland en het lot van Nederland
erg nauw met elkaar verbonden zijn, niet alleen op de korte termijn, maar
juist op de lange termijn. Is het juist met het oog op de lange termijn niet
veel verstandiger dat wij Duitsland veel strakker houden aan de bepalingen
van het Stabiliteits- en Groeipact? Is het in dat kader niet onverstandig
om uitlatingen te doen alsof wij erg veel begrip hebben voor de opstelling
van Duitsland en dat wij nu maar weer snel zoete broodjes moeten bakken met
Schröder? Dat lijkt mij erg onverstandig.De heer Timmermans (PvdA):U maakt een karikatuur van hetgeen is gezegd. Ik herhaal glashelder dat
het weinig zin heeft om in splendid isolation je gelijk van het spreekgestoelte
te toeteren zonder dat je toekomstgericht kijkt hoe je dit gelijk met anderen
kunt halen. In die zin is het hoognodig dat Nederland weer in gesprek raakt
met Duitsland, omdat wij niet uit het oog mogen verliezen hoe belangrijk de
relatie is met onze grootste buur voor de hervorming van de economieën
in Europa en de toekomst van ons sociaal stelsel. Kortom, de Lissabonagenda
bereiken wij niet zonder een goede samenwerking met Duitsland.De heer Van Dijk (CDA):Maar ik denk ook niet dat wij uiteindelijk de toekomst redden door nu
maar in de richting van Duitsland aan te geven: ach, u hebt toch wel een heel
klein beetje gelijk met wat u doet. Wij moeten nu met het oog op de toekomst
de vinger aan de pols houden bij het Groei- en Stabiliteitspact.De heer Timmermans (PvdA):Lang voordat het wangedrag van de Fransen en de Duitsers duidelijk werd
in de Ecofin-raad, heeft de PvdA-fractie aangegeven dat het nodig was het
Groei- en Stabiliteitspact te herzien. Wij zullen ook in de toekomst moeten
blijven spreken over de herziening van het Groei- en Stabiliteitspact, niet
om mensen een excuus te geven om niet te hervormen, wat een heel slechte verandering
zou zijn, maar om hen te helpen bij de noodzakelijke en zeer achterstallige
hervorming van hun economieën, met name in Duitsland. Laat dat glashelder
zijn.Gelukkig is de conventietekst als zodanig niet afgeschoten, want dat had
ook kunnen gebeuren. Als men ruzie maakt over de stemmingweging, stelt men
op zichzelf niet ter discussie dat men in de toekomst met meerderheid van
stemmen wil beslissen. Als je het positief wilt bekijken, kunnen wij nu misschien
daarop bouwen. Ik vraag mij wel af wat de kansen zijn van een integrale benadering
zoals gekozen door de conventie. Wat is het oordeel van de regering daarover?
Is het niet waarschijnlijk dat wij een herhaling krijgen van wat er in Maastricht,
in Amsterdam en in Nice is gebeurd, te weten dat er hete aardappelen naar
de toekomst worden doorgeschoven met alle ellende van dien? Heb ik het bij
het juiste eind dat, wat er ook gebeurt omdat de uitbreiding per 1 mei ingaat,
wij ons sowieso moeten voorbereiden op een aantal jaren van behoorlijke crisis
in Europa? Ook daaraan gaat niemand ten onder, want Europa heeft vaker crises
meegemaakt. Maar in mijn beleving zal die uitbreiding krachtens de regels
van Nice vastlopen.Dan kom ik bij datgene wat ik zie als het grootste gevaar voor het communautaire
Europa, namelijk wat er dit weekend is gebeurd. Het is glashelder dat, wat
er ook zou zijn uitgekomen, het Europa van de meer snelheden realiteit wordt.
Dat kan niet anders. Europa is met 25 en meer lidstaten te
heterogeen om alles in hetzelfde tempo te doen. De vraag is nu of dat Europa
van de meer snelheden het pad zal volgen van een groep van landen die binnen
het kader van het institutionele geheel samen verdergaande afspraken maken.
Of zal dat Europa van de meer snelheden, wat in het jargon "versterkte samenwerking"
heet, zich voltrekken buiten de kaders van de instituties, waar ik nu bang
voor ben, à la Schengen voordat het werd geïntegreerd in de verdragen?
Dat is in mijn perceptie het grootste gevaar. Frankrijk heeft al heel lang
verklaard voorstander te zijn van een kopgroep. Zoals bekend heeft de Franse
president net als vorige presidenten, onder wie Giscard d'Estaing, weinig
vertrouwen in de Europese instituties. Is mijn vrees terecht dat het blijvend
niet akkoord raken over deze onderwerpen de mogelijkheid naderbij brengt van
een kern-Europa buiten de instellingen om? Als dat gebeurt, komt het Nederlandse
belang toch zeer ernstig in gevaar. Ons belang is zeer gediend met een communautair
Europa, met sterke instellingen, hoewel de inzet op onderdelen daarvan bepaald
niet leidt tot die sterke instellingen. Ik denk aan die ene commissaris, die
er overigens nu niet komt omdat Nice van kracht wordt. Die commissaris zijn
wij nu in feite kwijt. Hoe bedreigend is dit voor het communautaire Europa
als hart van de samenwerking? Daarover maak ik mij grote zorgen. In dat kader
is de vraag: als er zo'n kopgroep ontstaat, waar staat Nederland dan? Ik neem
toch aan dat de regering het met mij eens is dat Nederland eigenlijk per definitie
bij zo'n kopgroep zou moeten horen. Je kunt dat nuanceren, maar wij moeten
er helder over zijn. Wij kunnen het ons niet permitteren om in het peloton
terecht te komen, nog afgezien van de vraag of het peloton in deze constructie
wel de aansluiting met de kopgroep houdt. Wij horen in een kopgroep, wat er
ook gebeurt. Als je dat als je missie ziet, moet je je relatie met Duitsland,
Frankrijk en andere landen wel herstellen. Daar moet je in investeren.In de Duitse analyses wordt het probleem naar voren gebracht dat Duitsland
geïsoleerd is. In die zin hebben wij dus een gemeenschappelijk belang
in het herstellen van de relatie met onze grootste partner. Het is tot nu
toe altijd zo gegaan in de Europese geschiedenis. Hoe intiem de Frans-Duitse
samenwerking ook is, er komt een dag dat de Fransen de Duitsers weer een loer
draaien. Op die dag moeten wij voorbereid zijn. Wij moeten dan klaar zijn
om er ons voordeel mee te doen. Het is nog nooit anders gegaan en het zou
mij zeer verbazen als het nu wel anders zou gaan. Wij moeten lichtvoetig klaar
staan om overal op in te spelen. Ik deel volledig de analyse die de minister
van Buitenlandse Zaken gisteren gaf. Iedereen kent mijn zeer grote waardering
voor Jaap de Hoop Scheffer, maar ik moet zeggen dat ik deze frisse wind heel
erg stimulerend vind.De heer Van Dijk (CDA):Ik zou de indruk willen wegnemen dat wij er niet op gericht zijn om zo
snel mogelijk weer goede banden met Duitsland te hebben. Maar het gaat er
wel om op welke manier je die banden precies wilt hebben. De suggestie werd
gewekt dat wij maar in de pas moeten gaan lopen, en dat willen wij niet. Wij
willen goede banden op gelijkwaardigheid.De heer Timmermans (PvdA):In de pas lopen met Duitsland, dat vind ik ook een interessante beeldspraak.
Uiteraard pleiten wij er niet voor om nu de telefoon te pakken, Schröder
te bellen en te zeggen: vertel ons wat wij moeten doen. Daar heeft niemand
in de PvdA voor gepleit. Het is ook bepaald niet de bedoeling van de opmerkingen
van de heer Bos.Bij zo'n laatste debat past een evaluatie van het voorzitterschap. Hoezeer
ik er ook van hou om Berlusconi verbaal op zijn donder te geven, ik kan hem
niet veel verwijten in de slotfase van de onderhandelingen rond de IGC. Misschien
was het wel zo verstandig om af te breken voordat er nog meer schade werd
berokkend. Ook ik heb niet de indruk dat hij grote fouten in het onderhandelingsproces
heeft gemaakt. Hij heeft zich er zeer voor ingezet. Dat laat onverlet dat
datgene wat hij binnenlands doet, onacceptabel is en veel meer op de agenda
van de EU zou moeten staan. De wijze waarop hij met de media omgaat, de wijze
waarop hij zijn premierschap bijna alleen maar gebruikt om zijn zakenbelangen
veilig te stellen, dat moet ons allemaal zorgen baren.In dit verband is ook zeer teleurstellend de wel zeer magere verklaring
van de Europese top over de relatie met Rusland, een relatie die door het
persoonlijk optreden van Berlusconi in gesprekken met Poetin echt op het verkeerde
spoor terechtgekomen is. De indruk is nu dat de EU volstrekt kritiekloos Poetin
volgt. Die indruk mag niet lang blijven bestaan. De minister van Buitenlandse
Zaken heeft er als fungerend voorzitter van de OVSE wijze woorden over gesproken.
Het is jammer dat de EU niet in het spoor van het oordeel van de OVSE is gebleven.
Dat hebben wij echt aan Berlusconi te danken. Misschien is dat wel de grootste
misser van zijn voorzitterschap.In het Europees Parlement is overeenstemming bereikt over het statuut
van de leden van het Europees Parlement. Eindelijk ligt er een eerlijk en
evenwichtig statuut. Wat mij betreft verdient het onze steun. Ik pleit ervoor
dat het kabinet het compromis in ronde bewoordingen steunt en verdedigt in
de raad van ministers. Er is nog één punt dat geregeld moet
worden. De lidstaten is de mogelijkheid geboden om ook nationale belasting
te heffen op de salarissen/schadeloosstellingen van leden van het Europees
Parlement. Ik pleit er zeer voor – ik overweeg de Kamer daarover een
uitspraak voor te leggen – dat de Nederlandse regering van die mogelijkheid
gebruik maakt. Het is namelijk wel erg belangrijk dat mensen die in Nederland
wonen en hier volksvertegenwoordiger zijn, niet onder een lichter belastingregime
vallen dan alle andere inwoners van dit land. In die zin lijkt het mij goed
als de Nederlandse regering van de mogelijkheid gebruik maakt om zelf belasting
te heffen op het salaris van europarlementariërs, zodat alle belastingplichtigen
in Nederland volgens dezelfde regels en tarieven worden aangeslagen.Positief is de conclusie van de top over Defensie. Daar liggen goede aanknopingspunten
om de gigantische verspilling van Defensiebudgetten in de Europese Unie aan
te pakken. Defensiesamenwerking zonder het Verenigd Koninkrijk is vergelijkbaar
met een Europese munt zonder Duitsland: dat heeft geen enkele zin. Daarom
verheugt het mijn fractie dat hier een akkoord met Londen aan
ten grondslag ligt. Ik ga ervan uit dat de Nederlandse regering hierin een
zeer actieve rol zal spelen. Dat is namelijk de enige manier waarop we op
de langere termijn iets kunnen doen aan die gigantische verspilling van middelen
in de defensiebudgetten, daarmee Europa de middelen gevend om het buitenlands
beleid te schragen met de mogelijkheid van militair optreden in crisisbeheersingsoperaties.Ik vond en vind het nog steeds een zwarte dag voor Europa, omdat we naar
mijn oordeel zeer dicht, veel dichter dan wellicht nu lijkt, bij een akkoord
waren. Het verdedigen van het nationale belang en het steeds meer ingraven
hebben geprevaleerd. Geen enkele nationale leider heeft Europees leiderschap
getoond. Dat brengt mij tot de conclusie dat het nog heel lang zal duren,
voordat we een tweede kans krijgen om zo'n algemeen akkoord te sluiten. Ik
maak mij daarover zeer grote zorgen; daarvoor heeft Europa te veel problemen
op het bordje liggen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. De aangename verrassing van dit debat kwam uit de CDA-fractie:
al jaren geleden is het begrip "federaal Europa" voor het laatst gevallen.
De heer Van Dijk heeft daar nu onomwonden over gesproken. Het aantreden van
de Europeaan Bot heeft al effect gehad! Het heeft de positie van de Europagezinde
vleugel van het CDA blijkbaar versterkt, wat ik van harte verwelkom.Sommige commentatoren hebben aangegeven dat de discussie over een Europese
Grondwet als een nachtkaars uit zal gaan. Dat is het slechtste wat er kan
gebeuren. Wij moeten er alles aan doen om dat te verhinderen. Waarom? Omdat
er beloftes zijn gedaan. Bij de totstandkoming van de Conventie zijn parlementariërs
van alle lidstaten van de EU betrokken geweest, maar ook vertegenwoordigers
van het maatschappelijk middenveld. Daarbij is de belofte van meer democratie,
meer openheid, een bindend handvest en de mogelijkheid van burgerinitiatieven
gedaan. Dit zijn allemaal onderwerpen die voor een Europa van de burger van
groot belang zijn. In die zin zou het heel slecht zijn als er niet verder
wordt gesproken over de Europese Grondwet. Een pas op de plaats zou op dit
moment per saldo een achteruitgang betekenen.Wat betreft de reactie van de minister-president over het referendum sluit
ik mij aan bij wat collega Rouvoet daarover heeft gezegd. In het kader van
het wetsvoorstel dat op dit moment in de Eerste Kamer ter behandeling voorligt,
is afgesproken dat als er geen grondwettelijk verdrag voorligt, er ook geen
referendum komt. De manier waarop in de media werd gereageerd, beviel mij
dan ook niet zo. Ik had de indruk dat men toch zat te juichen dat er geen
referendum komt. En dat kan toch niet de bedoeling zijn.Naar het oordeel van de fractie van GroenLinks is de top wel degelijk
mislukt. De ten aanzien van die top gestelde doelen zijn namelijk niet gehaald.
De staatssecretaris heeft zelf gisteren tijdens de behandeling van de begroting
van Buitenlandse Zaken ook gesproken van een mislukte top. Ook voor mijn fractie
geldt dat geen grondwet beter is dan een slechte grondwet. Dat wil echter
niet zeggen dat wij blij zouden zijn met de uitkomst van de top. Ook wij vrezen
dat het momentum van de Conventie verloren gaat.Vervolgens is de vraag aan de orde welke rol het Italiaanse voorzitterschap
heeft gespeeld bij genoemde mislukking. Op het laatste moment kun je niet
al te veel verwijten maken aan het adres van de voorzitter, de heer Berlusconi.
Echter, geconstateerd moet wel worden dat het totale optreden van het Italiaanse
voorzitterschap in de afgelopen maanden slecht is te noemen. Wat mij betreft
is het ook reden om tegen een roulerend voorzitterschap te zijn.Bij het begin van de top was de verhouding tussen Nederland en Duitsland
behoorlijk vergiftigd, ook gelet op de woorden die minister Eichel daarover
heeft gesproken. De relatie met Duitsland is en blijft van groot belang voor
Nederland. Ik hoop dat de minister-president kan aangeven hoe de verhouding
met Duitsland in de toekomst vorm gaat krijgen. De verbinding die Nederland
had gemaakt tussen grondwet en Stabiliteitspact is inmiddels niet meer zo
actueel. Mijn fractie vindt het Stabiliteitspact een dom pact met domme regels
die leiden tot een slechte economische politiek. Wat ons betreft zullen initiatieven
moeten worden genomen om te komen tot herziening van het pact. Zal dat ook
de strategie van de Nederlandse regering zijn ten opzichte van Duitsland of
blijft Nederland vooral zitten op de lijn van het naleven van het Stabiliteitspact
in relatie tot de grondwet?De heer Van Baalen (VVD):Nu valt alweer dat woord vergiftigd. Ik wil dan wel eens van de fractie
van GroenLinks weten wie die relatie belast of vergiftigd heeft. Vindt zij
echt dat dit de Nederlandse regering is?Mevrouw Karimi (GroenLinks):De heer Zalm heeft met zijn megafoondiplomatie behoorlijk bijgedragen
aan de vergiftiging van de relatie. Iemand die Duitsland en Frankrijk met
serieverkrachters vergelijkt, vergiftigt inderdaad de verhouding met een buurland.
De heer Zalm heeft daaraan meegedaan. Hij heeft enorm veel irritatie gewekt.
De minister van Buitenlandse Zaken heeft gisteren tijdens de begrotingsbehandeling
gezegd dat hij de coördinerend minister is en dat het afgelopen is met
de rol die de minister van Financiën tot nu toe heeft vervuld.De voorzitter:En daar houden wij het bij. Dit punt is inderdaad gisteren al besproken.Mevrouw Karimi vervolgt haar betoog.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik vraag de minister-president om zijn oordeel over de coördinatie
van het Europees beleid.De minister van Buitenlandse Zaken zei gisteren over Europa dat sommige
landen sneller en verder kunnen gaan dan andere, maar wel binnen het kader
van het Verdrag van Nice. De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken echter
zei dat als er een kopgroep komt Nederland daarvan deel moet uitmaken, ook
als het een informele kopgroep is die buiten het verdrag om tot stand komt.
Voor welke van deze twee variaties kiest de minister-president of is er misschien
nog een derde? De fractie van GroenLinks is van oordeel dat Nederland zeker
bij de kopgroep hoort. Wel moet er alles aan gedaan worden dat dit gebeurt
overeenkomstig de afspraken van het Verdrag van Nice over de versterkte samenwerking.Mijn laatste onderwerp betreft het statuut voor europarlementariërs. Collega Timmermans heeft daar ook al over gesproken. Ik ben blij
dat er een compromis is bereikt, al is de prijs daarvoor erg hoog. Onze collega's
van het Europees Parlement gaan € 100.000 per jaar verdienen. Ik
gun hun dat, maar daarbij hoort wel een goed belastingsysteem, zodat er straks
geen eindeloze discussies komen over de hoogte van de inkomsten van de europarlementariërs.
Mij lijkt het van groot belang dat Nederland van de nationale mogelijkheid
gebruik maakt, extra belasting te heffen op de inkomsten van onze collega's
in het Europees Parlement. Mijn collega's van GroenLinks in het Europees Parlement
hebben daarvoor gepleit. Ik hoor graag de mening van de Nederlandse regering
daarover.De heer Herben (LPF):Voorzitter. De laatste week is zonneklaar geworden dat de uitdijende Europese
Unie onbestuurbaar, onbetaalbaar en ondemocratisch dreigt te worden. Uitbreiden
en verdiepen was jarenlang het parool, maar toch blijkt dit niet haalbaar.
Dit werd het afgelopen weekend duidelijk tijdens de Eurotop die tot de bezegeling
van een heuse Europese Grondwet of beter gezegd verdrag had moeten leiden.
Het document zou de EU slagvaardiger moeten maken, maar het is mislukt, of
zoals de voormalig minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer zei:
Nederland was er nog niet aan toe.Nu valt ons land de eer te beurt om de Europese leiders op één
lijn te krijgen over een nieuwe grondwet. Daarmee krijgen wij de kans om na
Maastricht 1992 en Amsterdam 1997 voor de derde keer een Europees verdrag
op te stellen tijdens het Nederlands voorzitterschap van de Europese Unie.
De LPF-fractie ziet voorlopig niets in een nieuwe Europese top of het opnieuw
bijeen roepen van een conventie. Wij zijn van mening dat Nederland de komende
tijd goed moet gebruiken om gehoor te krijgen voor de eigen stellingname.Gisteren zijn tijdens de begrotingsbehandeling voor Buitenlandse Zaken
al enkele punten inzake Europa aan de orde gekomen. De minister van Buitenlandse
Zaken gaf duidelijk zijn positie aan. Hij zei te streven naar een Europa waarin
sprake is van eenheid in verscheidenheid en waarin wij niet met een stroom
regels vanuit Brussel worden geconfronteerd. Hij zei dat hij de Nederlandse
belangen met kracht zou verdedigen en dat Europa een waardegemeenschap is
waar wij aan moeten werken. Dat was heel mooi, maar de bewindsman kwam niet
toe aan de cruciale vraag of wij de Bosporus oversteken en of wij Turkije,
daarna Rusland en in feite Azië erbij krijgen. Het was opvallend dat
hij in het licht van de snelle ontkerstening de joods-christelijke traditie
op dit moment minder belangrijk en zelfs wat hypocriet vindt. Als wij zo beginnen –
geen joods-christelijke traditie, wel Turkije erbij, maar Israël niet –
waar is dan het einde? De minister van Buitenlandse Zaken zegt dat politieke
en pragmatische uitgangspunten de toekomst van de EU bepalen. Dan kan ik net
zo goed gaan praten over Israël, Australië of Nieuw-Zeeland. Je
zou bijna zeggen: "The sky is the limit." Daar zit nou juist het gevaar: het
steeds maar uitbreidende Europa herbergt het grote gevaar in zich dat de burger
vervreemd raakt van Brussel als centrum van de macht. Kan de regering duidelijk
maken waar Nederland met de EU heen wil? De burger heeft recht op die duidelijkheid,
zeker omdat hij straks voor of tegen een Grondwet mag stemmen die volgens
sommige voorstanders misschien wel eeuwen zal meegaan; het idee alleen al!
De hamvraag is dus: wat is voor Nederland het einddoel inzake de EU? Wij gaan
toch niet op weg zonder dat wij weten waar wij naar toe gaan? Wat is het einddoel?
Is dat een eenheidsstaat of een federatie? Heel concreet: zijn er terreinen
waarop ons land uit principe geen soevereiniteit wenst over te dragen aan
Europa? Laat het helder zijn: voor de LPF is een federatie, laat staan een
eenheidsstaat onaanvaardbaar.Dit kabinet streeft naar een slagvaardige en democratische EU. Volgens
de LPF vallen deze wensen moeilijk te rijmen. Hoe kan een Unie slagvaardig
zijn met straks meer dan 25 leden, evenveel commissarissen en – ik zou
bijna zeggen: de Poolse landdag van – het Europees Parlement met bijna
750 europarlementariërs? Hoe staat het met het democratisch gehalte en
de gelijkwaardigheid als de Duitse stem bij stemweging vijf keer en de Franse
stem vier keer zwaarder weegt dan de Nederlandse stem? Natuurlijk, Duitsland
heeft 80 miljoen inwoners en wij hebben er 16 miljoen. Het lijkt heel democratisch,
maar dat suggereert een eenheidsstaat die er niet is. Het suggereert dat wij
allemaal Europeanen zouden zijn, maar dat zijn wij alleen geografisch, maar
nog niet qua identiteit. De burger voelt zich immers primair Nederlander,
dan Europeaan en dan wereldburger.De heer Timmermans (PvdA):Hebt u gezien dat voor het verkrijgen van een meerderheid op basis van
dit voorstel niet alleen een bepaald percentage van de bevolking nodig is,
maar ook een meerderheid van het aantal landen, of zij nou groot of klein
zijn? Vindt u niet dat er daarmee evenwicht is tussen enerzijds de democratische
legitimiteit en het feit dat de Europese samenwerking een samenwerkingsverband
is van soevereine landen?De heer Herben (LPF):Natuurlijk, er is een subtiel stelsel bedacht van stemmenweging, maar
als wij zien hoe makkelijk dat in wezen terzijde wordt geschoven door Frankrijk
en Duitsland, heb ik daar niet veel vertrouwen in. Wij kunnen wel afspraken
maken, maar als die toch niet worden nageleefd, waar gaan wij dan naar toe?
Het probleem met Europa is: door met de wetgeving voor de muziek uit te lopen,
denken wij dat de burgers wel meegaan. Wij doen alsof wij dezelfde pensioenen
en hetzelfde economische stelsel hebben, maar bij interpretatie van het Stabiliteitspact
denken de burgers en de landen heel verschillend. Wij doen alsof de wetgeving
op het gebied van justitie overal hetzelfde is; wij hebben dus een Europese
overleveringswet, maar intussen is het recht op advocaten of het recht op
tolken in alle landen totaal anders. Wij doen alsof wij een eenheidsstaat
hebben met een gekozen parlement waarmee de burger zich identificeert, maar
de burger identificeert zich niet met het Europees Parlement, maar met zijn
eigen bewindslieden of zijn nationale parlement. Wij gaan gewoon te snel.De voorzitter:Ik wil de heer Herben nu echt laten doorgaan. Het spijt mij dat ik toevallig
de heer Van Dijk voor de tweede keer een interruptie niet toesta.
Op deze laatste dag voor het reces hebben wij gewoon niet de ruimte voor dit
soort bespiegelingen.De heer Herben (LPF):De Amerikaanse historicus Larry Siedentop stelde onlangs in de Volkskrant
dat de hele versnelling van de Europese eenwording van de afgelopen vijftien
jaar een proces is geweest dat vooral door de politieke elite werd gedreven.
Het gaat echter zo snel dat de burgers achterop dreigen te raken. Het gevaar
is dat zij te ver achterop raken en dat er een verschrikkelijke reactie zal
volgen waarvan Europa het slachtoffer is. Graag hierop een reactie van de
minister. Het is niet denkbeeldig dat je een groot Europa krijgt waarin Brussel
even ver van de randen is verwijderd als destijds Wenen van Nederland of van
Madrid in de zestiende en zeventiende eeuw. Je roept juist de geesten op die
je wilt bezweren; de eenheid verdwijnt en je krijgt weer verdeeldheid. Europa
lijkt wel eens op Albert Heijn. Wij hebben het Albert Heijncomplex: wij moeten
groter en groter worden en ondertussen hebben wij vergeten op de kleintjes
te letten en de boeken te controleren en zijn de rapen gaar. Laten wij niet
denken dat het fiasco rond het Stabiliteitspact een incident is, een incident
omdat in de herfst nu eenmaal de eikels van de bomen vallen! Zo is het niet!
Het valt op dat de grote EU-landen, met name Frankrijk en Duitsland en soms
aangevuld met het Verenigd Koninkrijk, steeds vaker op eigen houtje initiatieven
ontplooien zonder vooraf de overige lidstaten te raadplegen, zelfs niet het
land dat op dat moment de Voorzitter is. Deelt de minister niet de mening
dat hier sprake is van een gevaarlijke trend?De staatssecretaris voor Europese Zaken stelde gisteren dat kopgroepen
binnen de Europese Unie niet wenselijk zijn en dat, als ze er al komen, Nederland
er altijd aan zal moeten meedoen omdat wij alleen dan invloed zouden kunnen
uitoefenen. Heeft het fiasco rond het Stabiliteitspact niet aangetoond dat
ook Nederland terzijde wordt geschoven ondanks onze status als founding father
van de EU, ons voortdurend meedoen in de voorhoede en onze vrijgevigheid als
grootste nettobetaler? En wat als de kopgroepleden beleid voorstaan waarin
wij ons absoluut niet kunnen vinden? Ondanks de woorden van de staatssecretaris
moet ik constateren dat Nederland zich snel lijkt aan te passen aan de nieuwe
realiteit van Europa van twee snelheden. Samen met Duitsland, het Verenigd
Koninkrijk, Oostenrijk en Zweden – je zou kunnen spreken van een kopgroep –
is er een voorstel bij de Europese Commissie neergelegd om de EU-begroting
te beperken tot maximaal 1% van het bruto binnenlands product in plaats van
de voorgestelde 1,27%. Dat was overigens geheel tegen de wens van Polen die
dit initiatief als een wraakactie zag en, zoals de staatssecretaris gisteren
terecht constateerde, de mislukking van de Top als een overwinning vierde.
Wat is de mening van de minister over de opstelling van Polen en hoe wordt
daarover binnen de EU gedacht?Voorzitter. De subsidiariteit is een heel belangrijk punt voor de Lijst
Pim Fortuyn. Wij komen dat begrip overal tegen; in het strategisch akkoord,
in het Hoofdlijnenakkoord, in het concept van het Europees Verdrag, maar het
blijft eigenlijk alleen maar bij woorden. Het is mij niet duidelijk wanneer
en wie bepaalt waar wetgeving thuishoort. Is dat de Europese Commissie, zijn
dat de Raden, de parlementen? Is het niet verstandig om zich binnen de EU
eens te buigen over het begrip subsidiariteit en de vraag hoe wij dat nu werkelijk
gestalte kunnen geven? Vindt u niet met mij dat juist de rol van de nationale
parlementen zou moeten worden versterkt? Denk maar eens aan het scruteny-proces
in het Verenigd Koninkrijk. Graag uw oordeel hierover.Tijdens de afgelopen top zou er sprake zijn geweest van een groeiende
steun voor het Nederlandse standpunt. Is het u toegestaan om te zeggen om
welke landen het gaat en hoe hard die steun is? Hoe lang moet Nederland nog
een nettobetaler van de Europese Unie zijn?In de nieuwe Grondwet is de mogelijkheid opgenomen dat lidstaten vrijwillig
kunnen uitstappen, maar is niet gedacht aan de mogelijkheid om lidstaten die
zich misdragen te royeren? Waarom is dat niet in de grondwet opgenomen of
is de mogelijkheid tot schorsing voldoende? Straks praten wij over meer dan
30 lidstaten. Wij mogen er immers van uitgaan dat na de 25 het allereerst
aan de Balkan moet worden gedacht en die bestaat ook uit zo'n negen landen.
Dan is wat ons betreft in ieder geval de koek wel op, maar het blijft een
fors aantal landen.Ten slotte willen wij graag weten wat nu het einddoel van de Europese
Unie is, maar ook of er ook is gedacht aan een exit-strategie. Houdt de regering
er wel eens rekening mee dat Nederland vrijwillig uit de EU wil stappen of
in ieder geval uit de euro? Is zij bereid om daar in ieder geval over na te
denken? Meer vraag ik niet aan het kabinet, want nadenken kan toch geen kwaad?De voorzitter:In de lunchpauze zal er een muzikaal intermezzo zijn. Tegen de afspraak
in is er nu geluid van buiten te horen. Ik informeer u dat ik zojuist heb
opgebeld om ervoor te zorgen dat hieraan een einde wordt gemaakt. Als dit
niet gebeurt, zal ik de vergadering even schorsen om mijn eigen gezag te testen.Mevrouw Van der Laan (D66):Voorzitter. De Europese top is mislukt en dit is voor D66 een grote teleurstelling.
Er lag een voorstel voor een conceptgrondwet. Dit was natuurlijk niet perfect,
maar er waren in alle openheid verstandige compromissen gesloten door een
representatieve groep onderhandelaars en dan is het jammer dat die kans niet
wordt aangegrepen en dat wij weer een stuk verder weg zijn van een oplossing.Het is een teleurstelling, maar geen verrassing. Zolang de Europese regeringen
de vraag blijven stellen welk land of welke regering de meeste macht moet
hebben, zal het niet mogelijk zijn om tot een overeenkomst te komen. De vraag
moet namelijk zijn: hoe kunnen wij de Europeanen meer macht geven. Als dit
de centrale vraag is, kom je er wel uit. Zolang dit niet gebeurt, krijg je
of een koehandel zoals in Nice of een floptop zoals in Brussel. Het heeft
niet veel zin om na te kaarten of te zwartepieten; wij moeten nu vooruit kijken.Voor D66 blijft het duidelijk waarom zo'n Europese grondwet absoluut noodzakelijk
is. In de eerste plaats willen wij het schandalige Europese landbouwbeleid
hervormen. Dit kan beter met zo'n grondwet. Wij willen de democratie versterken
en de slagvaardigheid vergroten door meer gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming.
Dit kan ook met zo'n grondwet. Wij willen de besluitvorming inzichtelijker
maken: wie heeft het voor het zeggen in Europa, wanneer mag Europa beslissen
en wanneer de lidstaten. Ook daarvoor heb je die grondwet nodig. Wij willen
meer macht geven aan de nationale parlementen om overbodige Europese wetgeving
tegen te houden. Ook daarvoor waren voorstellen opgenomen in de grondwet.
Wij willen een Europese minister van Buitenlandse Zaken zodat een eigen Europees
geluid in het buitenlands beleid meer kracht krijgt. Ook daarvoor had de grondwet
een voorzet gegeven. Tot slot wilden wij de mensenrechten bindend laten opnemen
zodat wij ook beschermd worden tegen de Europese instellingen.Voor D66 blijft de urgentie dus hoog. Wij moeten zo snel mogelijk tot
een grondwet komen die deze elementen in zich heeft. Wij vinden het daarom
een beetje voorbarig om nu al te stellen dat er waarschijnlijk geen referendum
zal komen. Ik wijs er overigens op dat de Kamer daarover gaat en niet de regering.
Met een beetje ambitie, goede wil en wat visie moet het mogelijk zijn om redelijk
snel tot een afronding te komen. Dan moet iedereen wel over zijn nationale
schaduw kunnen heen springen.Gelukkig is er ook goed nieuws uit Brussel. Ik wil op vijf punten de aandacht
vestigen. Er is een "multiannual strategic programm" waarin passages over
kenniseconomie staan die zo lijken te zijn overgeschreven van D66; het was
een feest der herkenning en heel fijn om te lezen.Verder ligt er een groeiinitiatief. Het is belangrijk dat er wordt samengewerkt
om Europa weer een economische impuls te geven. Ik deel de mening van de regering
dat dit wel moet gebeuren binnen de grenzen van het Groei- en Stabiliteitspact.
Daarom vraag ik haar hoe zij dit voor zich ziet. Hoe zal dit groeiinitiatief
vorm krijgen?In de derde plaats is er overeenstemming over de ontwikkeling van een
Europese defensiecapaciteit. Het is een historisch feit dat Duitsland, Frankrijk
en het Verenigd Koninkrijk het met elkaar eens zijn en dat wij nu als Europa
samen aan de Europese defensiecapaciteit kunnen werken. Ik ben verheugd dat
daarin de preventieve betrokkenheid centraal staat, dat is een heel ander
geluid dan wij uit de VS horen die veel meer op de "pre-emptive strikeline"
zijn gaan zitten. Europa heeft bewezen dat zij volwassen wordt en een eigen
gezicht krijgt.Eurojust wordt definitief in Nederland gehuisvest. Dit bevestigt dat wij
niet alleen de juridische hoofdstad van de wereld zijn, maar ook van Europa.
Dit is een mooie ontwikkeling.Tot slot is het debat over Europa in Nederland op gang gekomen. Nu is
dit debat niet altijd even positief, maar ik heb liever een negatief debat
dan het absoluut apatische stilzwijgen van de afgelopen decennia. Wij moeten
dit moment aangrijpen om door te gaan en ervoor te zorgen dat de Nederlanders
eindelijk eens wat betrokkenheid tonen bij dit belangrijke proces.Hoe dit debat zal verlopen heeft veel te maken met de houding van de Nederlandse
regering, de "opinion maker" bij uitstek in Nederland. In dat verband ga ik
kort in op de brief die Nederland met andere landen heeft gestuurd over de
meerjarenbegroting, de "nettobetalingsbrief". Ik heb veel begrip voor het
streven om ook in Europa te bezuinigen. Iedereen moet de broekriem aantrekken
en het is logisch dat dat in Europa ook gebeurt; dat past in de economische
Zeitgeist. In tegenstelling tot de heer Van Bommel geef ik aan dat hiermee
geen dreigement wordt gedaan in de richting van Polen en Spanje. De brief
is gericht aan de heer Prodi om in te zetten op onderhandelingen die uitermate
cruciaal zijn. Die onderhandelingen worden straks onder Nederlands voorzitterschap
uitgewerkt. Het is helemaal niet erg om daarop een voorschot te nemen. Ik
meen wel dat het een inhoudelijk in plaats van een boekhoudkundig debat moet
zijn. Het risico is namelijk dat alleen naar de cijfers wordt gekeken en niet
naar de posten waarop bezuinigd moet worden. Dat zou ten koste gaan van de
zaken die Nederland belangrijk vindt, zoals de repatriëring van uitgeprocedeerde
asielzoekers, de politiemacht in Macedonië en het budget van wetenschap
en onderzoek, dat essentieel is voor de kenniseconomie. Wij moeten ervoor
zorgen dat op die punten niet bezuinigd wordt. D66 meent dat er wel bezuinigd
kan worden op het landbouwbeleid, met name op die krankzinnige tabakssubsidies.
Verder vinden ook in Nederland rare Europese projecten plaats. Ik noem de
ESF-projecten die voor een bedrag van 8,5 mln euro over tijdindeling en tijdwijzer
op internet gaan. Dat soort projecten is volstrekt overbodig. Laten wij daarin
snoeien.Ik ben het niet eens met commissaris Schreyder die meent dat de toetreding
extra kosten met zich brengt. Er is altijd gezegd dat toetreding binnen de
huidige financiële perspectieven kan plaatsvinden. Het is dan ook niet
meer dan logisch dat na 15 jaar Europese financiële solidariteit, waarbij
financiële stromen massaal naar het zuiden zijn gestroomd, geld naar
nieuwe arme landen in het oosten gaat. De Europese taak hoeft niet vergroot
te worden omdat de solidariteit eindeloos moet worden voortgezet. Op een gegeven
moment heeft een lidstaat zijn portie gehad en moeten de allerarmste worden
voorgetrokken.Het stoort mij dat in Nederland het beeld wordt aangewakkerd dat Europa
ongelooflijk veel geld kost. Ik verzoek de regering daarom om lopende dit
traject niet onbedoeld mee te doen aan die negatieve beeldvorming. Zet een
en ander in perspectief. De Nederlandse nettoafdracht was in 2002 ongeveer
0,6% van het BNP; dat is minder dan wordt uitgegeven aan ontwikkelingssamenwerking,
0,8%, en minder dan jaarlijks wordt uitgegeven aan cultuur, 0,7%. Wij moeten
dan ook niet doen alsof het om gigantische, krankzinnige bedragen gaat die
Nederland over de balk gooit naar Europa. Met het geld wordt geïnvesteerd
in vrede en welvaart. Natuurlijk moet binnen het budget van alles verschuiven
en veranderen, maar wij moeten niet doen alsof gigantisch veel geld naar Europa
gaat.Het is belangrijk dat de timetable voor het vaststellen van de nieuwe
financiële perspectieven zo mooi samenvalt met het voorzitterschap. Ik
stel daarover de volgende concrete vragen. Hoe zorgen wij ervoor dat de beperkingsambities
geen boekhoudkundige maar een inhoudelijke exercitie worden? Wanneer worden
de inhoudelijke prioriteiten gesteld? Hoe kunnen wij ervoor zorgen dat dit
proces niet ten koste gaat van de beeldvorming over Europa en Nederland? Is
het mogelijk om echt wat te bereiken zolang er nog een veto
op de financiële perspectieven is en zolang er nog een onderscheid is
tussen verplichte en niet-verplichte uitgaven?De Europese leiders hebben allen kerstreces. Dat is hen ook gegund: een
tijd van reflectie en rust. Onze kerstwens is dat iedereen in de tijd van
warmte en glühwein uit de nationalistische loopgraven komt en zich buigt
over de vraag die de Europeanen bezighoudt: hoe geven wij niet de regeringen
en de landen maar de Europeanen de zeggenschap over hun eigen toekomst? Met
die Christmas spirit hopen wij dat iedereen onder het Iers voorzitterschap
voortvarend en ambitieus aan de slag gaat om op korte termijn een mooi grondwettelijk
verdrag tot stand te brengen.De heer Van der Staaij (SGP):Mijnheer de voorzitter. Liever het Verdrag van Nice dan een verdrag van
niets. Dat is wel gezegd na het mislukken van de onderhandelingen in Brussel.
Er zit wel wat in. Toen wij in 2001 over "Nice" debatteerden, waren kabinet
en Kamer het erover eens dat Nice in ieder geval het hoogst noodzakelijke
regelde om de Unie institutioneel voor te bereiden op de uitbreiding. Had
Ierland destijds berust in de eerste referendumuitslag, dan hadden wij een
échte crisis gehad. Daarvan is geen sprake, ook al is het nu gewenst
om een stap verder te zetten. Kortom, enige relativering van de mislukking
in Brussel is wel op zijn plaats.Velen spreken over een nieuwe dreun die het beeld van de EU bij de burger
krijgt. Ik ben het daarmee niet eens; ik vind het eerlijk gezegd wel vertrouwenwekkend
als er ook eens een top mislukt. Het kan voor de burger juist vertrouwenwekkend
zijn als eerlijk wordt vastgesteld dat de tijd niet rijp is om tot een akkoord
te komen. Er moet niet per se iets worden doorgedrukt of in ronkende teksten
worden verhuld dat de overeenstemming er op een bepaald moment nog niet is.
Uitstel biedt voor Nederland bovendien nieuwe kansen om cruciale punten binnen
te halen wanneer de draad weer opgepakt wordt.Ik sluit mij aan bij de vragen over de gang van zaken in Brussel. In het
verslag van het voorzitterschap wordt gesteld dat op de vier cruciale punten –
namelijk stemmenweging in de Raad, samenstelling van de Commissie, het aantal
EP-leden per lidstaat en de reikwijdte van de uitbreiding van het stemmen
bij gekwalificeerde meerderheid – geen sprake was van toenadering. Toch
komt uit diverse mediaberichten naar voren dat het voorzitterschap creatieve
tussenvoorstellen deed op het punt van de stemmenweging, dat Polen en Spanje
daarvoor openstonden, maar dat Frankrijk de deur dichtgooide. Is die weergave
juist? Hoe heeft Nederland zich opgesteld in dezen? Ik krijg hierover graag
opheldering. Ik hoop dat de regering in haar termijn meer zal doen dan de
collectieve verontschuldiging herhalen waartoe de regeringsleiders hebben
besloten.Intussen heeft de minister-president voor de pers verklaard dat in Brussel
toch het nodige is bereikt. Ik neem aan dat hij daarmee doelt op de aanscherping
van de naleving van het Stabiliteitspact en op de handhaving van het veto
inzake de meerjarenbegroting. Er zouden bewegingen in Nederlandse richting
waarneembaar zijn. Waaruit blijkt dat? Ligt dat vast in het zogenaamde onderhandelingsacquis?
Wat doet Nederland de komende maanden om het vuurtje warm te houden? Ik neem
aan dat de regering actief zal blijven lobbyen voor deze punten, ook nu de
onderhandelingen voorlopig stilliggen. Hiermee zijn grote belangen mee gemoeid.
Van achteroverleunen kan nu geen sprake zijn, omdat de Italiaanse voorstellen
de minister van Financiën niet ver genoeg gaan. Ik vraag hier ook naar
de verhouding met Duitsland. Uit mediaberichten blijkt dat er sprake zou zijn
van een vergiftigde atmosfeer. Is dat gif inmiddels al uit de lucht?Met afkeuring heeft de SGP-fractie kennisgenomen van de Duits-Franse reflex
na Brussel om een kopgroep te gaan vormen, althans, de ideeën daarvoor
nieuw leven in te blazen. Terecht is gezegd dat het ongepast zou zijn om over
een inner circle te praten, terwijl we net bezig zijn tien nieuwe landen te
ontvangen. Nederland moet wel zeer op zijn qui-vive zijn. Samen met landen
zoals Polen en Tsjechië moeten wij ons tegen dergelijke Berlijns-Parijse
initiatieven verzetten. Er is al gesproken over de consequenties van de mislukte
top. De verwachting is dat het referendum over het grondwettelijk verdrag
niet kan samenvallen met de aanstaande Europese verkiezingen. Dat vloeit ook
logisch voort uit de tekst van het wetsvoorstel. Ik wil er nog wel de vinger
bij leggen dat het referendum niet alleen later wordt gehouden, maar dat het
ook duurder wordt. Als het apart gehouden moet worden in een later stadium,
neem ik aan dat de kosten ervan aanzienlijk hoger zullen uitvallen. De verwachting
is dat die de 20 mln euro te boven gaan. Ik hoop dat dit aspect ook in het
vervolg van de behandeling van dit wetsvoorstel in de Eerste Kamer ook aan
de orde kan komen. Juist in deze tijd waarin veel eindjes aan elkaar geknoopt
moeten worden, kunnen en mogen wij niet zo gemakkelijk aan het kostenaspect
voorbij gaan. Dit zeg ik vooral met het oog op de kritiek op het halfslachtige
karakter van dit referendum. Je moet je dan ook afvragen of het die prijs
waard is.Ik maak nog een enkele opmerking over de EU-veiligheidsstrategie die in
Brussel is vastgesteld. Het is op zichzelf een soepel lopend verhaal, maar
het is zo soepel dat ik af en toe het idee heb dat het enigszins op gespannen
voet staat met de dagelijkse werkelijkheid van grote verdeeldheid over veiligheidspolitieke
prioriteiten. Het is op sommige punten ook weinig concreet.In het document missen wij nog een heldere visie op de NAVO. De annex
bij de Raadsconclusies over de verhouding tussen NAVO en EU zegt ons meer.
Wij betreuren de doorgaande verzelfstandiging van de Europese defensie-inspanningen.
Die kunnen de NAVO slechts verzwakken. Ik hoor derhalve graag van de regering
of dit document in bepaalde opzichten ook een reactie is op de Amerikaanse
veiligheidsstrategie.Ten slotte nog iets over conclusie 29 van de Europese Raad. Terecht spreken
de regeringsleiders hun zorg uit over het toenemende aantal incidenten van
antisemitisme en veroordelen zij alle uitingen daarvan. De grote vraag is
echter: wat doen wij eraan? Daar lezen wij niets over in de conclusies. Zijn
daarover afspraken gemaakt? Kunnen wij meer inzicht krijgen in de wijze waarop
dat in de praktijk wordt ingevuld?De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Minister Balkenende:Voorzitter. Als mij werd gevraagd om het debat van vanochtend en van het
begin van deze middag te typeren, zou ik uitkomen op de woorden "geloven in
Europa". Ik uitleg uit waarom. De heer Van Baalen zei dat ik mijn zegeningen
moest tellen. Voor hem is het namelijk een zegening dat er geen overeenkomst
is bereikt. Toen de heer Van Dijk aan het woord was, zei de heer Timmermans
dat de CDA-fractie een geloofsbelijdenis pro Europa deed. Aan het einde van
de termijn van de Kamer had mevrouw Van der Laan het over een "christmas spirit"
en dat is voor mij weer een zegening.Over het vertrouwen van de burger in Europa is tijdens het algemeen overleg
van vorige week van gedachten gewisseld. Wij moesten oog hebben voor de ontwikkeling
van het vertrouwen van de burger in Europa. Daarbij werd verwezen naar de
eurobarometer. Dat verhaal heb ik afgelopen vrijdagmiddag toen wij met de
IGC begonnen naar voren gebracht. Ik heb gezegd dat wij dit weekend resultaten
moesten boeken, juist in verband met het vertrouwen van de burger. Het is
anders gelopen.De heer Van Bommel heeft gezegd dat er geen resultaat is geboekt tijdens
de IGC. Vandaag heeft hij kritische kanttekeningen geplaatst. Dat heeft hij
eerder gedaan. Hij en mevrouw Van der Laan hebben gezegd dat het goed is dat
het debat over Europa wordt gevoerd. Ik ben het met ze eens. Het zou alleen
een slechte zaak zijn als het debat over Europa alleen kon worden opgehangen
aan de discussie over de IGC. Binnenkort worden namelijk ook Europese verkiezingen
gehouden. Voorts zal er ooit een referendum komen. Er zijn dus momenten zat
om over Europa te praten. Het zou slecht zijn als wij de debatten niet voerden.
Die hebben wij de afgelopen jaren te vaak ontlopen. Ik ben dus met de heer
Van Bommel, mevrouw Van der Laan en mevrouw Karimi van mening dat het voeren
van een intens debat over Europa nodig is.Het afgelopen weekend is er in Brussel natuurlijk veel gebeurd. De uitkomst
was wat mij betreft teleurstellend. Dat is zonneklaar. Ik markeer het dus
nog maar eens. Ik voel mee met de opmerking van de heer Timmermans dat de
duiding van de uitkomst van Brussel afhankelijk is van eenieders visie op
Europa. Ik merk inderdaad dat die uitkomst in de Kamer verschillend wordt
geduid. De heer Van Baalen vond de uitkomst goed op grond van de door hem
aangegeven motieven. De heer Van Bommel nam het woord "blijdschap" in de mond.
Daartegenover staat de waarneming van de heer Timmermans. Hij zei dat het
een zwarte dag voor Europa was. Mevrouw Karimi zei dat wij moesten oppassen
dat wij het momentum van de Conventie uit het oog zouden verliezen. Ziehier
enkele verschillende typeringen van het in Brussel geboekte resultaat. In
dit stadium is mijns inziens een kans gemist om Europa democratischer en slagvaardiger
te maken. Dat is niet voor het eerst het geval, want wij hebben eerder dit
soort momenten van verdeeldheid doorgemaakt in Europa. Het is wel ernstig.
Wij moeten de situatie opnieuw onder ogen zien, maar wij moeten niet te veel
paniek zaaien of de zaak dramatiseren. Ik deel de opvatting van de heren Rouvoet
en Van der Staaij dat Europa nu niet in een crisis is beland.Natuurlijk is de stap van de huidige verdragen naar een grondwettelijk
verdrag groot. Zo'n stap vergt tijd, zeker in een situatie waarin het spelersveld
nieuw is en de spelers nog op elkaar ingespeeld moeten raken. Gezien het grote
belang van dit onderwerp zou het mijns inziens onverstandig zijn geweest om
een besluit te forceren, om dat tegen de zin van landen in te nemen. Er zouden
verkeerde keuzes zijn gemaakt en bepaalde besluiten zouden zijn doorgeschoven
naar latere tijdstippen. Dan zou er ook een hypotheek hebben gerust op het
functioneren de Europese Unie. Ondanks alle verschillen van opvattingen zijn
de lidstaten er volgens mij wel van overtuigd dat moet worden gewerkt aan
een verdrag. Dat moet niet gebeuren op grond van gedeeltelijke resultaten
en left-overs. Ik zeg dit ook in aansluiting op de opmerkingen van de heer
Timmermans. Je zou namelijk ook kunnen zeggen dat op een aantal punten resultaat
is geboekt en dat wij het voor de rest maar moeten zien. Dat zou echter een
verkeerde uitkomst zijn. Als een goed verdrag nodig is, zul je ook de tijd
moeten nemen. De wenselijkheid van een grondwettelijk verdrag als zodanig
heeft ook niet ter discussie gestaan. Dat is ook het gevoel van afgelopen
zaterdag. Er was wel onenigheid over de elementen.Ik ben dus teleurgesteld, maar ik zie geen reden voor euroscepsis. Dat
is het laatste wat wij in Europa nodig hebben. Ik heb het al eerder als volgt
omschreven: het was geen historisch succes, maar het was ook zeker geen historische
mislukking.Wat de taakverdeling betreft zal ik in algemene zin stilstaan bij de IGC
en het onderwerp economische groei, het groei-initiatief. De minister van
Buitenlandse Zaken zal ingaan op vraagstukken rondom de uitbreiding, Bulgarije,
Roemenië, Cyprus, het wapenembargo voor China en het Europees veiligheids-
en defensiebeleid. De staatssecretaris voor Europese Zaken zal ingaan op het
vraagstuk van de agentschappen, de brief over de voorbereiding van de financiële
perspectieven, het statuut van het Europees Parlement en een aantal resterende
punten.Ik kom eerst op de vraag waarom wij er niet uit zijn gekomen. Alle woordvoerders
hebben daarover gesproken. Er zijn naar mijn mening – dat is ook het
gevoel van afgelopen zaterdag – vier punten die hebben geleid tot verdeeldheid
van opvattingen. Te denken valt aan de discussie over de stemmenweging in
de raad, de samenstelling van de Commissie, de reikwijdte van besluitvorming
met gekwalificeerde meerderheid, het vraagstuk van de unanimiteit en het minimumaantal
leden per lidstaat van het Europees Parlement. Het Italiaans voorzitterschap
heeft tijdens de werklunch zaterdagmiddag vastgesteld dat op deze punten verdeeldheid
van opvatting bestond en dat er geen uitzicht was op een tijdige toenadering
in de komende uren of dagen. De vraag is hoe het zo ver heeft kunnen komen.Het is goed om nog eens te vertellen hoe het is verlopen. Wij zijn vrijdagmiddag
begonnen met de plenaire sessie van de IGC. Die heeft anderhalf uur geduurd.
Daarin hebben de landen, ook ik, de posities nog eens gemarkeerd. Dat was
de formele start. Daarna hebben bilaterale gesprekken plaatsgevonden. Uiteindelijk
mondde dit uit in de werklunch op zaterdagmiddag waarbij de conclusies naar
voren zijn gekomen. Het is eigenlijk wel een bijzondere situatie
dat wij niet met elkaar hebben kunnen vaststellen dat geen compromissen mogelijk
waren. Het was een conclusie van het Voorzitterschap op basis van bilaterale
gesprekken. Veel van hetgeen is gezegd en nu naar buiten komt, heeft zich
aan onze waarneming onttrokken omdat het bilaterale gesprekken waren.De heer Van der Staaij heeft gezegd dat hij in de pers merkt dat sprake
zou zijn geweest van compromisvoorstellen van het voorzitterschap in de richting
van Polen en Spanje. Die leenden zich echter niet voor een publieke discussie,
omdat wij er niet met elkaar over hebben gesproken in de Europese Raad en
omdat deze onderdeel uitmaken van het traject in de komende tijd.Het is wel duidelijk dat tijdens de onderhandelingen een aantal verwachtingen
niet zijn uitgekomen. Enerzijds bestond bij verscheidene lidstaten geen wil
om tot het bittere eind druk uit te oefenen om tot een compromis te komen.
Anderzijds heeft een aantal lidstaten hardnekkig vastgehouden aan een van
te voren ingenomen standpunt. Toch moeten wij ervoor oppassen om de zwartepiet
bij één of enkele lidstaten te leggen. Dat zou ook geen recht
doen aan de situatie. De lidstaten hebben natuurlijk wel een gemeenschappelijke
verantwoordelijkheid om de IGC tot een succes te maken. Die verantwoordelijkheid
zal ook samen genomen moeten worden.De heer Rouvoet vroeg hoe het zat met Polen en Spanje en wat de rol van
Frankrijk is. De heer Timmermans sprak over stemmenweging en heeft gevraagd
of het mogelijk zou zijn geweest, als daar succes was geboekt, om op andere
terreinen tot doorbraken te komen. Wij kunnen daarover lang speculeren, maar
dat lijkt mij niet erg vruchtbaar. Het is een gegeven dat er op de vier onderwerpen
die ik heb genoemd, onenigheid was. Wij moeten nu wel verder kijken. Het is
ook lastig om nu te praten over mogelijke compromisvoorstellen van het Italiaanse
voorzitterschap, als die niet hebben geleid tot een publiek debat. Ook speelde
dat geen keiharde deadline bestond. In Thessaloniki werd gesproken over zo
spoedig mogelijk en op tijd voor de verkiezingen van het Europees Parlement
in juni 2004. Sommigen menen dat nog meer tijd nodig is voor reflectie en
dat die tijd een nuttig effect kan hebben. Al met al was er te veel onenigheid
over een tekst die voorlag en te weinig incentive om een oplossing te vinden.
Dat gegeven hebben wij afgelopen zaterdag onder ogen moeten zien. Ik ben ook
teleurgesteld, ik had liever resultaten gezien, maar het zat er niet in.In dat kader lijkt het mij goed, nu in te gaan op de vragen die zijn gesteld
over de verhouding tussen Nederland en Duitsland. De heer Van Baalen en anderen
hebben dit onderwerp aangeroerd. Aanknopingspunt daarbij was onder andere
de opmerking die de heer Bos heeft gemaakt op een bijeenkomst van zijn partij
in Groningen.Misschien is het goed even aan te geven wat er gebeurde. Er werd door
de minister van Financiën van Duitsland ineens gesproken over het vergiftigen
van de sfeer. Dat was voor mij aanleiding om direct contact te zoeken met
de heer Schröder. Ik heb hem aangegeven dat wij zo niet met elkaar moeten
omgaan, dat het juist van groot belang is om samen naar oplossingen te zoeken.
De reactie van de heer Schröder was dat de sfeer tussen ons helemaal
niet vergiftigd was. Hij zei: "Wir sind Freunde." Dat was het beeld. Ik heb
er helemaal geen behoefte aan om in dit soort termen met Duitsland te spreken.
Wij hebben werkelijk niets aan gepolariseerde verhoudingen.Ik kom dan bij de opmerkingen van de heer Bos. "Zoete broodjes bakken"
en dat soort terminologie is helemaal niet op zijn plaats. Het gaat er om
dat onder ogen wordt gezien waar gevoelige punten zitten. Wanneer de boodschap
zou zijn: zorg dat je goede contacten hebt met Duitsland, merk ik op dat het
mij niet gaat om dat gegeven als zodanig. Het gaat hier om voor Nederland
belangrijke zaken. Hoe is de Nederlandse betalingspositie internationaal?
Hoeveel moet Nederland afdragen aan de Europese Unie? Nederland heeft in dezen
een excessieve positie. Dat moeten onder ogen worden gezien. Daarover moet
zakelijk met elkaar gesproken kunnen worden. Dat wat betreft unanimiteit van
de financiële perspectieven.Het is zeer terecht dat wij de ontwikkelingen bij het Stabiliteitspact,
meen ik – en dat is ook een breed gevoelen in deze Kamer – zeer
nauwlettend volgen, bijvoorbeeld omdat wij in de toekomst een solide financiering
van de pensioenen willen hebben. Er kan dus geen loopje genomen worden met
het Stabiliteitspact. Daarover moet op een zakelijke manier van gedachten
gewisseld kunnen worden, ook gelet op de positie van Duitsland in het verleden.Dat heeft niets te maken met het belasten van verhoudingen. Aan de ene
kant moet je helder markeren waar je staat, aan de andere kant moet je ervoor
zorgen dat er sprake is van een werkbare relatie met lidstaten. Dat is mijn
uitgangspunt en zo heb ik steeds geopereerd: helderheid over standpunten en
tegelijkertijd werkbare verhoudingen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Heeft de minister-president ook met de heer Zalm gesproken?Minister Balkenende:Sterker nog, de heer Zalm was aanwezig in Brussel. Het een plezierige
omstandigheid dat zowel de heer Zalm, de minister van Buitenlandse Zaken,
staatssecretaris Nicolaï en ik aanwezig waren bij de voorbereiding van
de discussie over het Stabiliteitspact. Wij hebben natuurlijk de te volgen
strategie met elkaar besproken.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Heeft u met hem gesproken over de vergiftigde verhoudingen tussen Duitsland
en Nederland? Dat heeft immers een direct verband met uitspraken van de heer
Zalm!Minister Balkenende:Wie neemt nu de term "vergiftigen" in de mond? Ik heb helemaal geen zin
in uitspraken zoals "vergiftigen van de sfeer". Ik heb aangegeven dat men
gewoon met elkaar moet kunnen discussiëren over de financiële perspectieven
en het Stabiliteitspact. Dat moet gebeuren op een zakelijke manier, met respect
voor elkaars standpunten.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Op een zakelijke manier en met respect voor elkaars standpunten. Vindt
de minister-president de manier waarop de heer Zalm de afgelopen tijd gesproken
heeft zakelijk en getuigen van respect voor het standpunt van Duitsland?Minister Balkenende:Hetgeen de heer Zalm in internationaal verband naar voren heeft gebracht,
is naar mijn mening precies het standpunt van de Kamer. Laat
er geen misverstand over bestaan, er is een- en andermaal gesproken over hoe
wij tegen de criteria van het Stabiliteitspact aankijken. Ik herinner mij
nog dat ik de heer Marijnissen heb gevraagd, of hij de min 3% onderschreef.
Ook tijdens het AO is dat besproken. Over de inzet van Nederland kan geen
misverstand bestaan.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Frankrijk en Duitsland vergelijken met serieverkrachters is dat zakelijk
met elkaar omgaan en getuigt dat van respect?Minister Balkenende:Het gaat om het naleven van het Stabiliteitspact. Als wij zien hoe er
met de procedure is omgesproken en kijken naar de gevoeligheden die er ook
in Nederland bestaan in relatie tot pensioenen en de euro, mogen bepaalde
zaken op een gegeven moment wel naar voren gebracht worden. Dat is gebeurd.
De boodschap moet worden overgebracht en er moet sprake zijn van een werkbare
relatie. Ik zal zo iets zeggen over hoe dat de afgelopen dagen is gebeurd,
ook in de contacten met anderen.De heer Timmermans (PvdA):De minister-president moet het toch met mij eens zijn dat het debat tussen
Nederland en Duitsland op een gegeven moment bepaald niet meer zakelijk was.
Hij heeft terecht gewezen op het woordgebruik van de heer Eichel, maar hij
zal het toch met mij eens zijn dat het woordgebruik van de Nederlandse minister
van Financiën ook niet bijdroeg aan een zakelijke discussie, hoezeer
de heer Zalm ook gelijk had met zijn protest tegen het schenden van het pact.Minister Balkenende:Wij kunnen de discussie overdoen. Toen ik in New York was in het kader
van het bezoek aan de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, heb ik
afzonderlijk en alleen met de heer Schröder gesproken over het belang
van goede betrekkingen tussen Duitsland en Nederland. Dat neemt niet weg dat
wij een verschil van oriëntatie hebben over het Stabiliteitspact. Wij
gaan nu verder. Wij hebben het afgelopen weekend bekeken of wij elkaar kunnen
naderen en wij gaan er de komende tijd mee door. Ik richt mij liever op de
toekomst dan deze oude discussie over te doen. Natuurlijk vindt er een zekere
escalatie plaats, want de een zegt dit en de ander zegt dat. Daar kunnen wij
nog een tijd mee doorgaan. Je moet elkaar de ruimte gunnen om punten naar
voren te brengen als daar aanleiding toe is en tegelijkertijd moet je een
werkbare verhouding hebben. Zo ben ik de afgelopen dagen bezig geweest en
ik ga er gewoon mee door.De heer Timmermans (PvdA):Dus mijn conclusie is terecht dat u nu samen met uw Duitse collega de
verantwoordelijkheid neemt om de zaak weer op het rechte spoor te krijgen?Minister Balkenende:Dat brengt mij gelijk bij de vraag wat de inzet van Nederland is geweest
en hoe wij met elkaar omgaan. Het algemene gevoel was dat het Italiaanse pakket
op hoofdlijnen een acceptabel geheel bood. In de laatste voorstellen was rekening
gehouden met voor Nederland belangrijke punten, zoals een eerlijke toegang
tot het ambt van voorzitter van de Europese Raad en een grotere rol van het
Europees Parlement bij de verkiezing van de commissievoorzitter. Dat is ook
opgenomen in de verklaring. Het gaat om een paar punten die van belang zijn.
Dat ging goed.Voor Nederland stond de top met name in het teken van de twee prioriteiten,
te weten het waarborgen van unanimiteit over de financiële perspectieven
en het aanpassen van het verdrag aangaande de excessief-tekortprocedure van
het Stabiliteitspact. De heer Van Dijk en de heer Herben hebben erover gesproken.
De heer Van der Staaij zegt: wij gaan nu toch niet achterover leunen bij deze
onderwerpen. Mevrouw Van der Laan brengt naar voren: pas nu op dat je niet
alleen een discussie krijgt over de vraag wat Europa kost. Ik ben dat met
haar eens, want het gaat om meer onderwerpen. Het zou niet goed zijn om alleen
op die aspecten te letten. Tegelijkertijd mag je aandacht vragen voor de excessieve
positie van Nederland ten opzichte van andere landen. Mevrouw Karimi heeft
gesproken over de verhouding met Duitsland.Het Italiaanse voorzitterschap heeft al recht willen doen aan de Nederlandse
positie door in het slotdocument een welwillend gebaar te maken. Een lichte
aanpassing in het artikel was genoemd. Dat was voor Nederland niet voldoende.
Wij hebben de afgelopen dagen bilateraal overleg gehad, zowel met het voorzitterschap
als met andere landen. In het pers was het beeld ontstaan dat Nederland niets
klaarspeelde. Wij hebben daar in ieder geval begrip ontmoet voor onze positie.
Ik wijs onder meer op de rol van president Chirac, die zich wat mij betreft
zeer constructief heeft opgesteld en heeft geluisterd naar de Nederlandse
positie. Hij heeft ook contact opgenomen met de Duitse bondskanselier of er
een mogelijkheid was te vinden om er samen uit te komen. U heeft mogelijk
de foto gezien waarop de minister van Buitenlandse Zaken en ik op staan. Dat
was een van de beelden die aangaven dat wij met elkaar in gesprek waren. Dat
ging helemaal niet slecht. Het was geen vergiftigde sfeer. Wij hadden reden
tot grote dankbaarheid. De "christmas spirit" was al een beetje aanwezig.
Ik doe geen uitspraak over de mogelijke uitkomst, maar wij waren wel bezig
begrip te vragen voor het Nederlandse standpunt en daarover te spreken. Datzelfde
gold ook voor de financiële perspectieven. Ik kan geen voorschot nemen
op de uitkomsten, maar wij waren wel bezig zaken aan de orde te stellen. Ik
heb het vorig jaar meegemaakt bij de discussie over de uitbreiding van de
Europese Unie: wanneer kom je tot oplossingen? Aan de ene kant moet je helder
markeren waar je staat. Het ging toen over de landbouwuitgaven en de kosten
daarvan. Aan de andere kant heb je de steun van lidstaten nodig. Het is nu
te vroeg om mededeling te doen over de vraag hoe het verder kan gaan, maar
u kunt ervan verzekerd zijn dat deze punten voor Nederland van belang blijven.
Dat is met u gewisseld. Wij zullen ons daarvoor blijven inzetten.De heer Van Baalen (VVD):Met andere woorden, de premier zegt dat de Nederlandse punten, met name
de financiële punten, niet van tafel zouden zijn gevallen bij een geaccepteerde
uitkomst over de stemmenweging.Minister Balkenende:Nee, ik doe geen enkele uitspraak over speculaties over de uitkomst. Gegeven
de stand van zaken proefde je begrip voor de twee aangelegen
punten voor Nederland. Ik doe geen uitspraak over de uitkomsten, omdat dat
speculatief is en omdat wij aan het begin staan van verdere besprekingen.
Wij zullen verder moeten komen. Ik zou het niet verstandig vinden om in te
gaan op de vraag wat had kunnen gebeuren als...De heer Van Baalen (VVD):De premier realiseert zich toch wel dat het voor de coalitiepartijen in
de Kamer harde punten zijn? Hij kan niet thuiskomen zonder die financiële
punten.Minister Balkenende:Dit is vragen naar de bekende weg. Neem mij nou niet kwalijk, u weet toch
wat de inzet van de Nederlandse regering is geweest? Wij luisteren naar de
Kamer, wij hebben het ene overleg na het andere. Wij hebben aangegeven wat
de punten zijn.De heer Van Baalen (VVD):U bevestigt het, dank u.Minister Balkenende:Mooi, dat is dan genoeg. Ik vond het een vraag naar de bekende weg.De heer Rouvoet heeft gevraagd naar de stand rond de preambule. Wij hadden
het daarnet even over voetbal. In die termijn zou ik zeggen: de stand is 0-0.
Mag dat, excellentie?De voorzitter:Voor de Handelingen merk ik op dat het woord "excellentie" gericht was
tot de minister van Buitenlandse Zaken.Minister Balkenende:En dan komt nu in de Handelingen te staan: (hilariteit).De voorzitter:Dat staat er nu in.Minister Balkenende:Het voorzitterschap is niet met een formule gekomen. Het heeft ook niet
echt onderdeel van de besprekingen uitgemaakt. De discussie komt later ongetwijfeld
terug.Wat gebeurde er nadat duidelijk was geworden dat er problemen zouden ontstaan?
Zaterdagochtend, nog vóór de conclusies, ben ik direct naar
mijn collega Ahern gegaan. Hoe moeten wij dit duiden, hoe kunnen wij met elkaar
verdergaan? Afgesproken is dat het Iers voorzitterschap vanaf januari bilaterale
consultaties zal houden. Op basis daarvan zal tijdens de voorjaarstop een
tussenstand worden uitgebracht. Met inachtneming daarvan zal tijdens de voorjaarstop
over het vervolgtraject van de IGC worden gesproken. Het is moeilijk om nu
een inschatting te maken van hoe het zou kunnen lopen. Er zijn verschillende
mogelijkheden denkbaar: het komt tot een oplossing onder het Iers voorzitterschap,
het komt op het bord van Nederland of het schuift door naar de tijd daarna,
bijvoorbeeld onder het Luxemburgs voorzitterschap.Er ligt een conventietekst, die een uitstekende basis vormt voor een democratische
en slagvaardige Unie. Daarnaast is er een pakket Italiaanse voorstellen. De
heer Berlusconi sprak van 82 punten waarover overeenstemming is bereikt. De
heer Van Dijk refereerde aan een percentage hoger dan 90. Nederland staat
zij aan zij met de Ieren. Indien Ierland de ambitie heeft om de IGC af te
ronden, zullen wij daar steun aan verlenen. De Unie is gebaat bij een snelle
afronding. Of het kan, is speculatie. Het is veel te vroeg om daarover conclusies
te trekken. Wij zullen onze eigen verantwoordelijkheid niet uit de weg gaan.
Wij wachten eerst maar eens af hoe die bilaterale consultaties verlopen.Hoe gaan wij verder? Hoe gaan wij om met het vraagstuk van de kopgroep?Mevrouw Karimi (GroenLinks):De minister-president noemde als een van de redenen waarom geen overeenkomst
is bereikt het feit dat er geen harde deadline was. Dat geldt ook voor de
toekomst, want het kan tijdens het Ierse voorzitterschap, tijdens het Nederlandse
voorzitterschap, misschien daarna, enz. Moeten er geen keiharde afspraken
worden gemaakt op dit punt?Minister Balkenende:De gebeurtenissen van het afgelopen weekend hebben tot iets geleid. Wij
wilden niet gaan zwartepieten. Wij onderstreepten dat wij niet in een sfeer
van wantrouwen terecht wilden komen. Verder was het niet het moment om een
precies tijdpad vast te leggen. Toen de heer Ahern sprak over de verdere werkzaamheden
onder het Iers voorzitterschap, heeft hij aangegeven dat hij snel wilde beginnen
met de consultaties. Over het mogelijke tijdpad zou tijdens de voorjaarsraad
worden doorgesproken. Op basis van de conventie moet natuurlijk gewerkt worden
aan resultaten, maar dat zal op een werkbare manier moeten gebeuren. Voorkomen
moet worden dat te snel wordt geprobeerd om eruit te komen, want we kunnen
niet nog eens op deze manier uit elkaar gaan. Dat veronderstelt een grote
mate van zorgvuldigheid bij de verdere voorbereiding. Daar zullen de Ieren
en de Nederlanders samen aan werken.Zolang er nog geen nieuw grondwettelijk verdrag is, kunnen we voortvaren
op Nice, maar dat heeft niet onze voorkeur. In Nice ontbreken namelijk belangrijke
elementen, die wel in het Conventieresultaat zijn opgenomen, zoals een grotere
rol van het Europees Parlement, gestructureerde defensiesamenwerking, het
Handvest voor een Grondwet en de Europese minister van buitenlandse zaken.
Maar anderzijds kunnen we wel met Nice uit de voeten: het biedt voldoende
handvaten om stappen vooruit te kunnen zetten met de nieuwe lidstaten. In
die zin moeten we niet overgaan tot dramatisering van de gebeurtenissen van
dit weekeinde.Er komt een discussie over een mogelijke kopgroep van de Unie. Dat hangt
samen met uitspraken van bondskanselier Schröder en president Chirac.
Bij de IGC van afgelopen weekeinde zijn er geen concrete voorstellen naar
voren gekomen. Wat mij betreft is dat op dit moment ook helemaal niet aan
de orde, wat ik heb aangegeven tijdens mijn persconferentie in Brussel. Op
1 mei treden tien nieuwe landen toe tot de Unie. Het zal een enorme uitdaging
zijn om die uitgebreide Unie beter te laten functioneren. Het antwoord daarop
is niet het formeren van een kopgroep: eerst zal het peloton goed moeten leren
samenwerken. Bovendien is de vraag, hoe zo'n kopgroep zal gaan functioneren.
Op terreinen als de interne markt en de EMU, de belangrijkste pijlers van
de Unie, kan geen sprake zijn van een kopgroep. We hebben immers al de diepste
vorm van integratie in het huidige verdrag bereikt. Ook op het gebied van
de instellingen en de Uniefinanciën zijn bindende afspraken gemaakt in
de huidige verdragen, waarvan een kopgroep niet kan afwijken. Het idee van
een kopgroep wordt automatisch in verband gebracht met de zes landen die de Unie hebben opgericht. De heer Berlusconi, de Italiaanse voorzitter,
heeft in zijn persconferentie al aangegeven, daar niets voor te voelen. Voor
de Nederlandse regering geldt eveneens dat dit thans niet aan de orde is.Door de Kamer is terecht naar voren gebracht dat binnen het verdrag wel
kan worden gewerkt aan vormen als versterkte samenwerking. Dat lijkt mij eerlijk
gezegd een reële mogelijkheid. Dat is ook iets wat zich binnen het verdrag
aftekent. Wij zullen ons ervoor inzetten dat het die kant uitgaat. Maar je
kunt niet uitsluiten dat er de komende maanden bewegingen zijn. Dat kan te
maken hebben met bilaterale contacten, wat precies datgene is wat de staatssecretaris
naar voren heeft gebracht: wat er ook gebeurt, we zullen wel steeds aan de
bal moeten blijven. Wij zullen contact moeten onderhouden met andere landen
om vooruitgang te boeken. Onze keuze is niet om te komen tot een kopgroep.
Als je dingen doet binnen het verdrag, moet je ervoor zorgen contact met anderen
te blijven houden.De heer Van Dijk (CDA):U deelt de mening dat we nog even door kunnen gaan, maar dat er wel een
grote noodzaak is om zo snel mogelijk te komen tot dat nieuwe Europees grondwettelijk
verdrag. Wat is uw reactie op de uitlatingen van de heer Van Aartsen, die
in Vrij Nederland zegt dat hij er geen traan om zal laten als de Europese
Grondwet er voorlopig niet komt? Hij begrijpt niet waar dat voor nodig is,
en vindt dat eerst moet worden gezorgd dat de Unie met 25 leden goed functioneert.
Volgens mij hebben we de Grondwet juist nodig.De voorzitter:Ik vraag de minister-president kort te reageren. Er zijn honderden kranten
in Nederland, met honderden kerstinterviews, en daarin worden duizenden uitspraken
gedaan. We gaan nu niet commentaar vragen op allerlei uitspraken in interviews,
want dan duurt dit debat eindeloos.Minister Balkenende:Met alle respect, maar ik hoor tientallen, ja honderden vragen in deze
Kamer die precies zo worden gesteld. Het ene spoeddebat na het andere wordt
aangevraagd omdat er dingen in de krant verschijnen. Toch?De voorzitter:Ik zal mijn woorden nog zorgvuldiger formuleren: het lijkt mij niet noodzakelijk
om in dit debat een uitspraak van in dit geval de heer Van Aartsen uit de
lucht te laten vallen en die onderdeel van het debat te laten zijn.Minister Balkenende:Ik heb al een antwoord gegeven op de vraag van de heer Van Dijk. Ik heb
gezegd dat ik teleurgesteld was na wat er is gebeurd. Wij moeten voortvarend
aan de slag om wél tot een verdrag te komen. Waarom doen wij dat? Omdat
wij die slagvaardige, democratische Unie verder vorm moeten geven. Daar is
het verdrag voor nodig. We konden geen resultaten boeken, maar we moeten er
wel mee door. Ik denk dat ik daarmee in alle duidelijkheid antwoord heb gegeven.
In het interview stonden overigens meer uitspraken die tot een reactie hadden
kunnen leiden, en er staan ook feitelijke onjuistheden in, maar daar praten
we nu niet over.De heer Timmermans (PvdA):Ik deel volkomen de analyse van de minister-president dat Nederland zich
maximaal moet inzetten om binnen de kaders van verdragen aan versterkte samenwerking
te werken. Hij is het toch wel met mij mee eens dat, wanneer er iets zou gebeuren
buiten het kader van die versterkte samenwerking, Nederland uit strategisch
oogpunt moet zorgen altijd bij de kopgroep te horen?Minister Balkenende:Als er één ding is dat niet moet gebeuren, dan is het dat
wij aan de zijlijn komen te staan. Ik heb er in het kader van de goede onderlinge
contacten ook afspraken over gemaakt met de heer Blair en anderen. Nederland
zal een actieve speler blijven op het internationale veld.Nederland is en blijft overtuigd voorstander van de Europese integratie.
De heer Herben heeft gezegd dat dit onverlet laat dat wij ook moeten letten
op de Nederlandse belangen. Welnu, dat doen wij wanneer het gaat over het
Stabiliteitspact etc. Ik stel er wel nog iets tegenover. Nederland is altijd
een land geweest dat heeft geopereerd binnen het raamwerk van Europa. Nederland
is altijd een betrouwbare partner geweest. En dat willen wij ook blijven.
Ik heb ook eerder gezegd dat onze toekomst binnen Europa ligt. Het is legitiem
om te kijken naar je eigen belangen, maar je zal ook oog moeten hebben voor
de ontwikkeling van de Unie als zodanig.De integratie heeft ons veel goeds gebracht. Ze waarborgt democratie,
vrede, stabiliteit, veiligheid en economische groei. Het debat dat in Nice
is begonnen, vergt nu meer tijd. In Nice waren wij het er ook over eens dat
Nice nog niet het eindstation kon en mocht zijn. In het kader van de Conventie
is al veel bereikt. Eerder dit jaar waren er twijfels of de Conventie tot
resultaat kon komen en een maand of twee erna was iedereen blij dat het wel
zo ver heeft kunnen komen. De inzet is om te werken aan het verdrag, ook op
basis van wat er in de Conventie is gebeurd. Afgelopen weekend is het niet
gelukt, maar we moeten wel zorgen dat we doorgaan.Straks zijn er 25 lidstaten die vorm moeten geven aan het Europa van de
21ste eeuw. De uitdagingen zijn enorm. Er is sprake van een toenemend mondiaal
handelsverkeer. Er zijn structurele aanpassingen nodig. Er moeten antwoorden
gevonden worden op de grensoverschrijdende criminaliteit en op de mondiale
migratiestromen. Het terrorisme brengt veiligheidsvraagstukken dicht bij huis.
Het kan best enig tijd vergen, maar vaststaat dat er antwoorden moeten komen
op deze vragen die burgers bezighouden. Daarom moeten wij doorgaan met het
werken aan het verdrag.De heer Rouvoet heeft gezegd dat rekening gehouden moet worden met Europa
als waardegemeenschap. Vorig jaar toen wij spraken over de uitbreiding van
de Unie, was er affiniteit met de vraag wat Europa kan betekenen in de 21ste
eeuw, ook in relatie tot de waarden. Ik meen dat wij met het debat daarover
door moeten gaan. Het zou namelijk een verschraling zijn wanneer Europa alleen
wordt gezien in termen van economisch nut en welvaart.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb in mijn observatie weliswaar melding gemaakt van een verschuiving
van Europa als waardegemeenschap, maar tegelijkertijd heb ik Europa als waardegemeenschap
gerelateerd omdat mijn fractie er voorstander van is om Europa vooral te zien
als een samenwerkingsverband en niet zozeer als een waardegemeenschap als
zodanig, hoewel wij bepaalde waarden wel delen. Ik heb dus
niet beoogd te zeggen dat die waardegemeenschap prominent op de eerste plaats
gezet moet worden.Minister Balkenende:Dank voor deze verduidelijking. Uit uw nuancering maak ik wel op dat u
van oordeel bent dat Europa ook een rol heeft te spelen op gebieden zoal vrijheid,
stabiliteit, vrede en rechtvaardigheid. Voor het overige ken ik inderdaad
uw positie in dezen.De heer Timmermans en mevrouw Karimi hebben gesproken over de invulling
door het Italiaans voorzitterschap. Met hen zeg ik dat er in de laatste fase
behoorlijk hard is gewerkt. De inzet was groot. Er was ook een oprechte bereidheid
van het voorzitterschap om te komen tot oplossingen. Het is in die zin dan
ook teleurstellend geweest voor het Italiaans voorzitterschap dat het niet
is gelukt. Het is goed om deze positieve opmerking naast de kritische kanttekeningen
te maken.Vervolgens kom ik te spreken over het vraagstuk van de economische groei.Er is tijdens de Europese Raad geen diepgaande, inhoudelijke discussie
gevoerd over de economische groei. Het is echter goed dat het initiatief is
goedgekeurd. Het initiatief is nodig om de Lissabonstrategie verder uit te
werken. Mevrouw Van der Laan vroeg naar de relatie tussen het groei-initiatief
en het Stabiliteitspact. Het is waar dat in de conclusies staat dat de initiatieven
moeten plaatsvinden binnen de kaders van het pact en de bestaande financiële
perspectieven. Over herschikking van middelen kun je natuurlijk altijd praten,
maar dit is wat er is afgesproken.Er zijn de nodige projecten aangekondigd op het gebied van transport,
energie, onderzoek en ontwikkeling. Voor Nederland staan er ook belangrijke
projecten op de lijst. Ik noem de spoorwegen, binnenvaart en kustvaart. Daarnaast
is een rol gevraagd voor de Europese Investeringsbank als aanjager van privaat
kapitaal. Verder is het goed dat er behoorlijk aandacht is besteed aan het
rapport van de Employment Task Force onder leiding van oud-premier Kok. Dit
hangt samen met de sociale top van donderdag. De heer Kok en de zijnen hebben
goed werk gedaan. Ik heb hen daarmee gecomplimenteerd, omdat in het rapport
zo duidelijk naar voren komt dat wij oog moeten hebben voor de herstructurering
van de economie en de arbeidsmarkt. In het rapport staan duidelijke voorstellen.
Ik heb bepleit, het rapport integraal aan de orde te stellen tijdens de voorjaarstop
onder Iers voorzitterschap. Daarmee wordt recht gedaan aan het werk van deze
Employment Task Force.Tijdens de behandeling van het groei-initiatief op vrijdagochtend heb
ik aandacht gevraagd voor de discussie over het Stabiliteitspact, zoals ik
deze Kamer heb toegezegd. Wij hebben onze positie daarin nog eens gemarkeerd.
Het is goed dat het initiatief is genomen, omdat grote zorg bestaat over de
economische toekomst van Europa. Tijdens de sociale top heb ik gememoreerd
dat toen het in de jaren tachtig ging over Europa 1992 het beeld was dat Europa
zou overgaan van eurosclerose naar euroforie. Het beeld was toen Forti Europe.
Iedereen uit andere delen van de wereld moest in Europa investeren. Dat was
het beeld van Europa. Wij zijn nu een tijd verder en ineens zien wij dat er
zorg is over verschuiving van productiecapaciteit naar het Verre Oosten en
dat de Amerikaanse economie dynamischer is. Bij die situatie mogen wij ons
niet neerleggen. Daarom ben ik blij met het groei-initiatief, zoals ik onder
woorden heb gebracht tijdens de Europese Raad en de sociale top.Ik meen hiermee de vragen en opmerkingen op mijn terrein te hebben beantwoord.Minister Bot:Mijnheer de voorzitter. Ik sluit aan bij hetgeen de heer Herben met de
hem bekende boeiende beeldspraak ons verweet over het Albert Heijncomplex.
Ik vind dat niet zo erg als ik aan de laatste campagne denk: lagere prijzen
en betere kwaliteit. Dat is altijd de inzet van de Nederlandse regering!Ik kom te spreken over enkele specifieke punten die de minister-president
ook genoemd heeft, te weten Cyprus, China en wapenembargo, Europees veiligheids-
en defensiebeleid, de uitbreiding met Bulgarije en Roemenië, royeren
of schorsen, veiligheidsstrategie. Eventueel zal ik nog heel kort ingaan op
uitbreiding en finalité, zoals door de heer Herben naar voren is gebracht.
Dit onderwerp vereist eigenlijk een wat grondiger en langduriger debat.De heer Van Balen sprak over Cyprus in samenhang met het Turkse vraagstuk.
Nederland hoopt dat nu de verkiezingen hebben plaatsgevonden betrokken partijen
spoedig onderhandelingen zullen beginnen om na te gaan of op basis van het
Annanplan een politieke oplossing mogelijk is voor 1 mei 2004, de datum waarop
de Republiek Cyprus toetreedt tot de Europese Unie. Wij zullen deze boodschap
blijven uitdragen. Nederland staat daar geheel achter. Het is bekend dat er
voorkeur is voor toetreding van een herenigd Cyprus. Dat is herhaalde malen
heel duidelijk uitgedragen.Met name Turkije en het Turks-Cypriotisch leiderschap zijn opgeroepen
om op basis van het Annanplan onderhandelingen te hervatten. De Europese Raad
heeft onderstreept hoe belangrijk het is dat Turkije politieke wil toont om
de kwestie op te lossen. Het komt het lidmaatschap van Turkije in de verre
toekomst in hoge mate ten goede, maar het is nooit een voorwaarde geweest.
De absolute voorwaarden waaraan Turkije moet voldoen, zijn vorige jaar in
Kopenhagen duidelijk vastgelegd. Ik heb deze gisteren uitvoerig toegelicht.
Met name aan de politieke vereisten moet worden voldaan, maar natuurlijk ook
aan de economische, de financiële, etc. Laat er geen enkel misverstand
over bestaan: het zou helpen als het probleem Cyprus wordt opgelost en Turkije
daaraan positief bijdraagt, maar de Europese Unie heeft vorig jaar duidelijk
vastgelegd, waaraan Turkije moet voldoen. De Commissie heeft onlangs een rapport
uitgebracht dat ook niets aan duidelijkheid te wensen overlaat. Niemand hoeft
zich dus zorgen te maken over de kritische benadering, ook van de Nederlandse
regering, ten aanzien van dit vraagstuk.De heer Van Baalen (VVD):Dit antwoord is niet in overeenstemming met wat de Kamer heeft uitgesproken.
De Kamer heeft heel duidelijk gezegd: het kan niet zo zijn dat Turkije toetreedt
of dat de onderhandelingen worden gestart als diens troepen een deel van Cyprus,
een lidstaat van de EU, bezet houden. U kunt zich toch niet voorstellen dat
wij een bezetter toelaten tot de EU voordat die bezetting beëindigd is?
Dat is toch onmogelijk?Minister Bot:Ik ga uit van de criteria die zijn vastgelegd in Kopenhagen. Daarover
is de EU het eens geworden. Daar heeft Nederland bij gezeten en daarover is
in deze Kamer gedebatteerd. Ik geloof dat dat nog steeds het standpunt van
de Nederlandse regering is. Ik ben het helemaal met u eens dat het zeer wenselijk
is om ervoor te zorgen dat het Cyprusconflict wordt opgelost; daarvoor zullen
wij ook al het nodige doen. Ik herhaal echter dat dit in de EU geen absolute
eis is.De heer Van Baalen (VVD):Ik verwijs naar de uitspraak van de Kamer dat de toetredingsonderhandelingen
niet kunnen worden geopend indien er geen oplossing voor de kwestie-Cyprus
is. Ik vraag de minister dus om die uitspraak nog eens goed te lezen.Minister Bot:Ik zal die uitspraak goed lezen, maar dan verzoek ik u ook om goed na
te lezen wat op dat punt door alle lidstaten is besloten in Kopenhagen. Dat
is dus ook onderschreven door de Nederlandse regering.Ik kom bij het tweede onderwerp, China en het wapenembargo. De Europese
Raad verzoekt – ik zeg met veel nadruk: verzoekt – de Raad Algemene
Zaken en Externe Betrekkingen om dat wapenembargo tegen China opnieuw te bezien.
Nederland heeft hiermee ingestemd en wil in de komende periode dus overleg
met de partners, zowel over de mogelijke voorwaarden – met name op het
mensenrechtengebied – als over de timing ervan in verband met de spanningen
rond Taiwan. Wij moeten dat overigens wel bezien – dat is ook de reden
waarom dat gevraagd is – als een politieke geste, maar tegen de achtergrond
van de inmiddels in werking getreden code of conduct van de EU inzake wapenexporten,
die volledig van toepassing is op wapenexporten naar China. Verschillende
EU-lidstaten hebben benadrukt dat vooral dit politieke en symbolische karakter
van de eventuele opheffing voorop staat; Nederland heeft zich daarbij aangesloten.
Dat konden die lidstaten ook doen omdat na de opheffing van het embargo de
gedragscode volledig van toepassing is. Dat betekent dat opheffing geen vrijbrief
betekent voor de leverantie van militair materieel naar China. Het is nog
maar de vraag of de restrictieve toetsing van de individuele vergunningaanvragen
aan de criteria van de gedragscode tot een ruimere wapenexport naar China
zou leiden. Er zijn acht criteria; zij gaan zeer ver en lopen bijna parallel
met datgene wat nu in het wapenembargo staat. Ik herhaal echter dat er nog
geen besluit is genomen en dat dit onderzocht zal worden. Wij zullen met de
partners die twee elementen dus nagaan: mensenrechten aan de ene kant en timing,
Taiwan en spanningen aan de andere kant.De heer Van Bommel (SP):Ik ken de Europese gedragscode en de criteria voor wapenexportbeleid zoals
wij die in Nederland hebben geformuleerd. Op dat punt heeft de minister gelijk:
op grond van die criteria zou niet aan China geleverd mogen worden. Een wapenembargo
is echter een krachtiger instrument. Ik denk dan ook dat opheffing van het
wapenembargo door China als een verkeerd signaal opgevat zou kunnen worden,
in die zin dat China het op de ook in de gedragscode opgenomen punten kennelijk
beter is gaan doen; er is immers een aanleiding om dat wapenembargo op te
heffen. Op die twee punten vraag ik de mening van de minister: het embargo
is een krachtiger instrument en opheffing ervan is een verkeerd signaal.Minister Bot:Zoals gezegd is het de wens van een aantal lidstaten geweest om inderdaad
een politiek signaal te geven, omdat gezien wordt dat de situatie in China
niet perfect is en dat er nog veel kritiek is op wat daar gebeurt. Aan de
andere kant was er de mening dat in het kader van de politiek van "carrot
and stick" nu de tijd was gekomen om een hele "carrot" voor te houden, althans
om te onderzoeken of die "carrot" mogelijk is. Ik ben het met u eens dat een
wapenembargo natuurlijk verder gaat dan de gedragscode.De heer Van Bommel (SP):Waarom wil de minister China een worst voorhouden als hij tegelijkertijd
stelt een gedragscode te hebben die maakt dat er de facto niets verandert
en er geen wapenleveranties aan China komen? Dan houdt de minister China toch
met valse bedoeling een worst voor? De minister wil immers feitelijk niet
leveren op grond van het mensenrechtencriterium.Minister Bot:Nee. Dat heb ik niet gezegd. De heer Van Bommel legt mijn woorden verkeerd
uit. Ik heb gezegd dat de zaak opnieuw onderzocht zal worden in het licht
van de zich verbeterende situatie. Daarbij wordt een aantal elementen kritisch
tegen het licht gehouden, waaronder de mensenrechtensituatie. Wat de uitkomst
van dat debat is, weten wij als wij met de partners hebben gesproken in het
kader van de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen.De heer Van Baalen (VVD):De minister is er toch van op de hoogte dat leden van de Chinese regering
de laatste maand met nadruk hebben gesteld dat zij gebruik van geweld tegen
Taiwan niet zullen schuwen om hun politieke doelstellingen te realiseren?
Er is kortom geen enkele reden om wat vriendelijker tegen China te zijn.Minister Bot:Deze discussie moet nog gevoerd worden. Daarom heb ik aan het begin van
mijn betoog benadrukt dat het verzoek voorligt om er tezamen met de partners
naar te kijken. Als er meer duidelijkheid over bestaat, zal de regering hierover
nader in contact treden met de Kamer.De heer Van Bommel heeft een verzoek gedaan met betrekking tot het Europese
veiligheids- en defensiebeleid, met name over de kwestie van de politieke
overeenstemming die bereikt is over de Europese veiligheidsstrategie, het
papier van de heer Solana en de verklaring inzake de relatie en samenwerking
tussen de Europese Unie en de Navo. Van tevoren werd verwacht dat de veiligheidsstrategie
geaccordeerd zou worden. Dat is aan de Kamer gecommuniceerd middels een geannoteerde
agenda en tijdens een AO op 10 december jl. Over de veiligheidsstrategie is
vele malen gecommuniceerd. Ik zeg bovendien dat dit geheel geplaatst moet
worden in het kader van hetgeen momenteel in Europa gebeurt. In Nice zijn
verdragsartikelen neergelegd over hoe het Europese veiligheids- en defensiebeleid
zal worden uitgewerkt. Op het ogenblik zijn wij bezig om een en ander uit
te werken. De Kamer is daarover uitvoerig ingelicht en voorgelicht. Op het
ogenblik heeft de Kamer als uitwerking van een bestaand "framework" de twee
verklaringen kunnen zien. Alle woordvoerders hebben gesproken over het fenomeen van de kopgroep.
De premier heeft er al op gereageerd. De indruk moet niet bestaan dat wij
alleen maar kopgroepen willen. Het uitgangspunt is om te proberen met zijn
vijftienen en straks met zijn vijfentwintigen zaken te doen. Wij moeten ervoor
oppassen, de nieuwe toetreders een verkeerd signaal te geven door veel te
spreken of na te denken over kopgroepen. Dat kan inhouden dat zij denken bij
voorbaat uitgesloten te worden van de kopgroepen. Onder de nieuwe toetreders
zitten immers zeer enthousiaste, pro-Europese landen. De premier heeft duidelijk
gezegd dat Nederland niet aan de zijlijn wil staan als er kopgroepen worden
gevormd. Ik vind het belangrijk om te benadrukken dat het basisuitgangspunt
is om er bij problemen met zijn vijfentwintigen uit te komen. Er moet gewerkt
worden in een Europees, communautair kader. Als blijkt dat daarbuiten iets
plaatsvindt, willen wij niet aan de zijlijn blijven staan. Overigens wordt
wel eens vergeten dat in het kader van de eerste pijler reeds een acquis bestaat.
Vroeger werd altijd over die 80.000 pagina's gesproken. Daar kunnen de landen
niet onderuit, ook niet als kopgroep. Daar heeft men zich aan te houden. Daar
heeft men zich aan verbonden. Als er een kopgroep komt, zullen wij dus niet
aan de zijlijn blijven staan. Ik ben er echter voor, te proberen de zaak eerst
gezamenlijk op te lossen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik ben het eens met deze benadering. De regering moet zich dan ook krachtig
uitspreken als er evidente suggesties worden gedaan om tot een kopgroepenbenadering
en een Europa van twee snelheden te komen. Wat de regering nu terecht opmerkt,
moet vervolgens met verve uitgedragen worden.Minister Bot:Dat is duidelijk.De heer Van Dijk heeft gevraagd naar de uitbreiding in de toekomst met
Bulgarije en Roemenië en de datum van januari 2007. Dat staat er inderdaad,
zij het zeer geclausuleerd. Er is sprake van een dubbele sleutel. In de eerste
plaats staat er "als zij daarvoor gereed zijn" en iedereen weet wat dat betekent,
en bovendien staat er ook nog eens dat dit zal worden beoordeeld op dezelfde
basis en volgens dezelfde beginselen als die welke van toepassing zijn op
de huidige tien toetreders. Dat biedt de garantie dat wij niet zomaar de zaak
zullen laten lopen en dat januari 2007 als het ware geen fatale datum is.De heer Herben vroeg of het mogelijk is een lidstaat te royeren. Artikel
7 biedt wel de mogelijkheid van schorsing ingeval van schending van mensenrechten,
enz. Royeren is nog niet mogelijk. In het nieuwe verdrag is wel voorzien dat
je er zelf uit kan als je dat wilt, maar wordt niet de mogelijkheid geboden
om een lidstaat eruit te zetten. Als zich ernstige schendingen voordoen en
dat artikel 7 wordt toegepast, ben je natuurlijk wel een heel eind op weg
daarnaar toe.In de richting van de heer Van der Staaij merk ik op dat wij volgens mij
wel tevreden mogen zijn met de door de Europese Raad aangenomen veiligheidsstrategie.
Conform de Nederlandse inzet gaat die uit van een brede benadering van het
concept veiligheid waarbij naast militaire aspecten ook ontwikkelingssamenwerking,
handel, milieu, bevordering van goed bestuur, de rechtsstaat en de democratie
in onderlinge samenhang worden beschouwd. Ik zal er nu niet uitvoerig op ingaan,
maar wil wel zeggen dat dit natuurlijk het resultaat is van vaak moeizaam
overleg tussen de 15 en dat het moet worden bezien in het kader van een soort
stappenplan. Wij zijn heel voorzichtig begonnen. Zojuist heb ik er al op gewezen
dat in het Verdrag van Nice duidelijke artikelen over samenwerking zijn opgenomen
en dat wij die op dit moment uitwerken. Ik vind het al een hele stap voorwaarts
dat de 15 in staat zijn geweest om deze veiligheidsstrategie op deze manier
te formuleren. Dat is een heel brede eerste aanzet. Het is nu zaak om dat
document zo spoedig mogelijk een follow up te geven; het moet worden geoperationaliseerd.
Daarbij denk ik bijvoorbeeld aan de non-proliferatiestrategie die in de Europese
Raad is aangenomen als een goed voorbeeld van een framework waarvan iedereen
kennis kan nemen. Je kunt het verwijt maken dat het te simplistisch, te eenvoudig
en te algemeen is, maar ik vind in ieder geval dat het voor de burger een
duidelijk document is, zodat hij in ieder geval kan weten waar wij naar toe
willen. Deel voor deel zal dat geoperationaliseerd moeten worden. Iedere keer
als wij een belangrijke stap voorwaarts zetten, moet die natuurlijk wel apart
met de Kamer worden gesproken.Voorzitter. Gezien het uur en uw ambities om dit debat binnen korte tijd
af te ronden, vraag ik mij af of ik wel heel uitvoerig op uitbreiding en finalité
van Europa moet ingaan, waarnaar de heer Herben vroeg. Gisteren heb ik daar
al uitvoerig over gesproken. Ik vind dat het vraagstuk van de uitbreiding
een toch wat serieuzere discussie behoeft dan hier nu in vijf minuten mogelijk
is. Gisteren hebben wij ook over de finalité gesproken en heb ik duidelijk
uitgedragen dat Nederland voor een steeds verdergaande en diepergaande integratie
is zonder dat wij daar nu al een plakkertje op willen zetten. Als je immers
finalité wil, is het ook afgelopen en dat willen wij allen toch niet!De voorzitter:Ik stel de Kamer voor, in het bijzonder de heer Herben, om de suggestie
van de minister te volgen en als het ware te verwijzen naar eerdere debatten
en te wachten op nog komende debatten.De heer Herben (LPF):Ik heb slechts een heel korte vraag aan de minister. Ik ben natuurlijk
graag bereid om hierover met hem te discussiëren, maar dan zou ik graag
zien dat hij zijn denkbeelden hierover op schrift aan de Kamer voorlegt, want
ik vond zijn opmerkingen van gisteren toch wat oppervlakkig. Uiteraard is
er een groot verschil tussen integratie van huidige lidstaten en uitbreiding,
maar ik wil echt antwoord op de vraag hoever Europa uitdijt en of wij de Bospurus
en de Oeral overgaan met de voor- en nadelen daarvan. Als de minister op dat
op schrift wil stellen, kunnen wij op een gelegener moment, begin volgend
jaar, daarover de discussie voeren.Minister Bot:Voorzitter. Ik vind dat heel moeilijk op schrift te stellen, omdat de
discussie daarover in een heel breed kader moet worden gevoerd. Als algemene
opmerking heb ik daarover al gezegd dat het een Europese Unie en geen Aziatische
of Afrikaanse Unie is. Het lijkt mij dan ook duidelijk waar voor mij de grenzen
liggen. De vraag of Wit-Rusland of de Oekraïne ertoe behoren, zal te
zijner tijd wel worden beantwoord. Als de heer Herben met de Bospurus doelt
op Afrika, dan is mijn antwoord "neen". Hij weet dat er op
dit ogenblik over Turkije wordt gesproken waarvan een deel in Europa ligt
en een ander deel in Azië. Misschien gaan wij de Bospurus over in die
zin, maar dat weet ik op dit moment nog niet. Dat debat zal plaatsvinden in
het kader van de vraag of Turkije zich wel of niet kwalificeert en is eind
volgend jaar voorzien. Ik kan de heer Herben geruststellen: ik heb niet de
indruk dat het de bedoeling van de Nederlandse regering is om straks Marokko,
Tunesië, enz. op te nemen. Ik wil daarover dolgraag nog een keer met
hem van gedachten wisselen. Ik heb hierover ook het een en ander opgeschreven
in een andere capaciteit – ik benadruk dit nog maar eens – toen
ik een gewoon burger was.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Er resten mij nog een vraag over de gang van zaken tijdens
en een vraag over de inhoud van de intergouvernementele conferentie. De minister-president
heeft al gereageerd op de opmerkingen over het voorzitterschap. Ik wil daar
graag een opmerking aan koppelen over ons eigen voorzitterschap, want er zijn
natuurlijk lessen te leren, ook voor het vergaderen met 25 lidstaten. Wij
hebben ons in het verleden gestoord aan de eindeloze tafelrondes. Het voorzitterschap
heeft hiervoor een efficiënte en effectieve oplossing gevonden door die
rondes voor de vergaderingen te laten plaatsvinden. Daarna konden de voorstellen
in de vergadering worden gebracht. Langs die weg zullen wij proberen ons voorzitterschap
over de 25 efficiënt en effectief te laten lopen.De heer Timmermans (PvdA):Ik neem aan dat de staatssecretaris hiermee ook wil zeggen dat het de
taak van de voorzitter is om het belang van het proces en van de hele unie
te dienen en dat je dus als voorzitter relatief bescheiden moet zijn met de
eigen punten die je wilt binnenhalen.Staatssecretaris Nicolaï:Het voorzitterschap van de Europese Unie biedt voor- en nadelen als het
gaat om het behalen van eigen punten. Dit moet in ieder geval met de nodige
subtiliteit gebeuren die verbonden is met de verantwoordelijkheid die je hebt
als voorzitter. De heer Herben heeft nog gesproken over de subsidiariteit. Voor mij is
het punt van de subsidiariteit een van de belangrijkste verdiensten van de
conventie en van alles wat wij de afgelopen maanden hebben besproken en dan
met name de versterking en verbetering van de subsidiariteit. Dit geldt in
het bijzonder voor de procedure. Hij heeft een opmerking gemaakt over het
belang van de nationale parlementen om te toetsen of een onderwerp een zaak
is van Europa of eigenlijk meer van de lidstaat. Dit is nu juist op een goede
manier in het conventieresultaat verankerd, want er kan door eenderde van
de parlementen een gele of zelfs een oranje kaart worden opgestoken om te
zeggen dat dit geen zaak van Europa is. Ik zie mensen met meer voetbalervaring
nu bedenkelijk kijken, maar u begrijpt wel wat ik bedoel.Er is gesproken over Eurojust en de heer Van Baalen noemde in het bijzonder
het Europees openbaar ministerie. Het is een heuglijk feit dat het gelukt
is om Eurojust feitelijk in Den Haag te houden, en formeel in Den Haag te
krijgen. Daarmee versterkt Den Haag zijn positie als "legal capital of the
world". Ik denk dat dit heel veel waard is voor ons. De heer Van Baalen heeft
gelijk als hij zegt dat het dan minder fraai is dat de officier van justitie,
het openbaar ministerie, in Luxemburg terecht zal komen. Daar is weinig aan
te doen, omdat daarover al in 1965 een harde afspraak is gemaakt. Wij hebben
ons ervoor ingezet – niet om daaraan te tornen, want dit was een uitgemaakte
zaak – om duidelijk te maken dat Eurojust los staat van het Europees
openbaar ministerie en dat dit dus geen bedreiging is voor het besluit over
de vestiging van Eurojust. Dit is gelukt.Ik wil nog reageren op de opmerkingen die zijn gemaakt over het statuut
voor de europarlementariërs. Dit heeft een lange moeizame weg afgelegd
en er is nu eindelijk een belangrijke stap gezet. Ik ben zeer verheugd over
het bereikte resultaat. Op elk compromis valt wel wat af te dingen, maar ik
vind het van groot belang om bijval te tonen. De Nederlandse regering zal
dit positief tegemoet treden en bijdragen aan een besluit op dit punt. Het
is mooi dat het onlangs het lange traject op tijd is bereikt, voor de Europese
Parlementsverkiezingen. De heer Timmermans en mevrouw Karimi hebben specifiek gewezen op het aspect
van de belastingen; moet er nationaal belast worden? Ik vind het goed dat
de mogelijkheid gecreëerd is en dat nationaal daarover besloten kan worden.
Ik kan niet aangeven of de Nederlandse regering daartoe overgaat. Ik heb de
overwegingen van de heer Timmermans en mevrouw Karimi om het wel te doen goed
gehoord en goed begrepen. Als ik daar nu een uitspraak over doe, loop ik echter
vooruit op besluitvorming die in de ministerraad moet plaatsvinden.Ik kom op de "1%-brief", de brief van een groep landen over beperking
van de groei van de uitgaven van de Europese Unie. Die brief is verstuurd
door Duitsland, Frankrijk, Zweden, Oostenrijk, het Verenigd Koninkrijk en
Nederland. Misschien is dat wel het voorbeeld van een kopgroep waarover het
nodige gezegd is, in elk geval voor dit moment. Zowel in de richting van de
heer Van Bommel als in de richting van luisteraars over de grens geef ik aan
dat dit zeker geen wraakbrief is. De brief houdt zelfs in het geheel geen
verband met de gang van zaken van vorig weekeinde rond de IGC en de top. Deze
brief werd reeds wekenlang intensief voorbereid; hij was op een gegeven moment
klaar maar werd niet verstuurd omdat de top toen aan de gang was en de timing
daardoor ongelukkig zou zijn. Om die reden is de brief even daarna verstuurd.
Er is dus geen sprake van een verband. De reden voor de brief is tamelijk
evident. Als op nationaal niveau ingrijpend bezuinigd wordt, dan is een verhoging
van de uitgaven op Europees niveau niet uit te leggen. Signalen daartoe hadden
wij gekregen van de kant van de Europese Commissie. Om die reden hebben wij
opgeroepen tot 1% of in de buurt van reëel constant. Een andere reden
is gelegen in de ambities op het punt van de nettobegrenzer, het maximum van
hetgeen wij per saldo kwijt zijn aan Europa. Als daarvoor een mooie sleutel
wordt gehanteerd maar het totale budget stijgt, dan schiet Nederland daar
geen fluit mee op. Ook om die reden is het belangrijk om dit signaal af te
geven.Mevrouw Van der Laan maakte zich zorgen over een te boekhoudkundige benadering.
Het tegendeel is echter het geval. Ook op Europees niveau moeten wij iedereen
duidelijk maken dat het onzin is dat nieuwe prioriteiten alleen
gefinancierd kunnen worden met extra geld. Die houding die in Nederland niet
maar in Europa, ten onrechte, wel geldt, is idioot. Er moeten prioriteiten
gesteld worden.De relativering van mevrouw Van der Laan dat aan Europa slechts een gering
bedrag wordt besteed, deel ik niet. Het gaat om een relatief punt. Het is
namelijk onverkoopbaar dat Nederland idioot veel meer betaalt dan alle andere
landen, namelijk twee keer zoveel als het daaropvolgende land en zes keer
zoveel als een land als Denemarken, dat zeker niet minder rijk is. Verder
kan ten aanzien van de vergelijking met cultuur gesteld worden dat het niet
erg zou zijn als een kwart minder naar Europa en een kwart meer naar cultuur
gaat.De heer Timmermans (PvdA):Ik heb begrip voor de stap die de zes landen gezet hebben, maar daarmee
verandert het probleem niet. De Unie geeft niet meer uit maar de onevenredige
positie blijft ongewijzigd en dus even oneerlijk. Het bevriezen van de status
quo helpt ons niet.Staatssecretaris Nicolaï:Op dat punt heeft de heer Timmermans volstrekt gelijk. Door het beperken
van het totale uitgavenplafond verbetert de netto positie van Nederland niet.
Het omgekeerde is ook van belang. Als wij een betere nettobegrenzer zouden
hebben waardoor het totale plafond aanzienlijk omhoog gaat, kan het zijn dat
wij er ondanks de betere verdeelsleutel en die goede begrenzer niet eens op
vooruitgaan. Daarom is het belangrijk om dit signaal nu af te geven.De heer Timmermans (PvdA):Dan hebben wij echt een fundamenteel verschil van mening. Ik vind niet
dat Europa per se niets méér mag uitgeven. Europa moet eerlijker
begroten, maar er moet niet worden vastgelegd dat er per se niet méér
mag worden uitgegeven. Dat kan toch niet ons doel zijn?Staatssecretaris Nicolaï:Het doel is tweeërlei. Enerzijds moet Nederland ten opzichte van
andere landen relatief minder betalen. Anderzijds moet ook op Europees niveau
de logische, natuurlijke houding zijn dat wij posterioriteiten durven aanwijzen
als wij prioriteiten willen aanwijzen. Ik zei dat al tegen mevrouw Van der
Laan; daarbij zag ik haar trouwens instemmend knikken. Met de groep van zes
landen proberen wij die houding duidelijk te maken aan Europa.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik heb zelf aangegeven wat voor de fractie van D66 de prioriteiten en
de posterioriteiten zouden moeten zijn. Wanneer kunnen wij de inhoudelijke
invulling van de operatie verwachten van de regering?Staatssecretaris Nicolaï:Bij eerdere debatten hebben wij daarover al uitspraken gedaan. Zo zijn
naast andere onderwerpen asiel en migratie aan de orde geweest. Het traject
voor de volgende meerjarenbegroting duurt nog meer dan een jaar. Een precies
beeld van datgene waarop Nederland zal inzetten, zal in meer rondes, via de
geannoteerde agenda's bij de Kamer terechtkomen. Enige indicatie heeft mevrouw
Van der Laan als zij bekijkt welke onderwerpen eerder prioriteit hebben gekregen
van de regering.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik heb nog een ander punt. Ik ben het er volledig mee eens dat de relatieve
nettopositie van Nederland moet veranderen. Dat ik heb gevraagd hoeveel wij
uitgeven aan Europa, heeft echter heel veel te maken met de beeldvorming.
Ik zou het jammer vinden als de onderhavige discussie op de een of andere
manier bijdraagt aan het toch al erg negatieve beeld dat de Nederlandse burgers
hebben. Dat beeld is dat gigantisch veel geld naar Europa toegaat. Natuurlijk
betaalt Nederland relatief gezien te veel, maar het zijn geen krankzinnige
bakken met geld.Staatssecretaris Nicolaï:Mevrouw Van der Laan heeft gelijk als zij zegt dat wij het niet erger
moeten voorstellen dan het is. Zij zou echter geen gelijk hebben als zij zou
zeggen dat wij het rooskleuriger moeten voorstellen dan het is. Ik kan en
wil niet uitleggen waarom wij zes keer zoveel betalen als Denemarken. Wij
moeten elkaar geen zand in de ogen strooien. De woorden "vertrouwen" en "nationaal
belang" zijn gevallen. Nederland wil en zal niet het braafste jongetje van
de klas zijn, ook niet als het gaat om de botsingen die zo nu en dan plaatsvinden
met de nationale belangen. Ik doel op het evenwicht tussen het nationaal belang
in enge zin en het nationaal belang in brede zin, dat het Europees belang
bij uitstek is voor een land als Nederland.Voorzitter. De tegenstellingen die naar voren zijn gekomen over achterliggende
factoren tijdens de top, moeten wij met z'n allen willen overbruggen. Misschien
ga ik niet zover als mevrouw Van der Laan, die haar betoog bijna liet uitmonden
in een oproep tot het opnemen van kerst in de grondwet, maar het is goed dat
alle landen van de Europese Unie de komende tijd gebruiken om zich te beraden
op wat is gebeurd. Bovendien moeten wij de motivatie vinden of hervinden om
de tegenstellingen te overbruggen. Aan Nederland zal het zeker niet liggen.De voorzitter:Alleen de leden die een motie hebben voorbereid, sta ik toe een korte
tweede termijn te houden om die motie in te dienen. Dat gebeurt zo ongeveer
volgens het regime voor VAO's.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Ik dien een motie in over China en het wapenembargo dat nu
nog bestaat. Daartoe zie ik aanleiding, omdat in de conclusie wordt verwezen
naar de RAZEB, waar een heroverweging van het wapenembargo besproken zou moeten
worden. Mijn fractie heeft daaraan geen behoefte. Het zou een verkeerd signaal
zijn aan China. Mensenrechten worden er namelijk geschonden en erger: de vice-minister
voor Taiwanaangelegenheden, Wang Zai Yi heeft bevestigd dat het gebruik van
geweld onvermijdelijk kan zijn tegen de door Taiwan nagestreefde onafhankelijkheid.
Tegelijkertijd heeft die minister erkend – voor een groot deel is daar
bezwaar tegen – dat wanneer moet worden vertrouwd op de Europese gedragsregels,
er sprake is van een zachter instrument dan een wapenembargo.De voorzitter:Wacht even.De heer Van Bommel (SP):Vandaar de volgende motie.De voorzitter:Ja, precies.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de Europese Raad tijdens de conferentie van Brussel van
12 en 13 december de RAZEB verzocht om het wapenembargo tegen China te heroverwegen;van mening dat de Europese Unie dreigende militaire conflicten moet trachten
te neutraliseren in plaats van op te voeren;constaterende dat de mensenrechtensituatie in China slecht is;overwegende dat de regering in de Volksrepubliek China nog steeds het
gebruik maken van geweld tegen Taiwan als een legitieme optie ziet om haar
politieke doelstellingen te realiseren;verzoekt de regering om zich in RAZEB-verband uit te spreken tegen opheffing
van het wapenembargo tegen China,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Bommel, Van Baalen, Karimi,
Van der Laan en Herben.Zij krijgt nr. 230(21501-20).De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. Ik bespeur in het antwoord van de staatssecretaris sympathie
voor de argumenten van mevrouw Karimi en mij voor ons voorstel tot nationale
belastingheffing op de salarissen van europarlementariërs. Ook bespeur
ik sympathie voor de argumenten dat Nederlanders, woonachtig in Nederland,
eigenlijk het recht hebben...De voorzitter:Ik vind het niet correct ten opzichte van de andere woordvoerders wanneer
de woordvoerders die een motie willen indienen, ook nog een termijntje nemen.
De heer Van Bommel deed dat ook al. Dan mag iedereen een termijn.De heer Timmermans (PvdA):Mag ik nog een zin wijden aan mijn motivering?De voorzitter:Nee, u moet gewoon de motie indienen.De heer Timmermans (PvdA):Goed.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat in het Europees Parlement een politiek compromis is
bereikt over het ledenstatuut van dat parlement;overwegenede dat het voorzitterschap op korte termijn zich hierover formeel
dient uit te spreken om dit compromis ook daadwerkelijk tot standpunt van
het Europees Parlement te kunnen verheffen;overwegende dat lidstaten de bevoegdheid hebben om te komen tot aanvullende,
nationale belastingheffing;verzoekt de regering om via de Raad te bevorderen dat het voorzitterschap
formeel instemt met het bereikte politieke compromis in het Europees Parlement
over het ledenstatuut;verzoekt de regering om tevens de optie van nationale belastingheffing
te benutten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Timmermans, Van der Laan, Karimi
en Herben. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 231(21501-20).De heer Herben (LPF):Voorzitter. Ik moet wel een motie indienen, want ik heb noch bij de algemene
financiële beschouwingen, noch gisteren bij de begrotingsbehandeling,
noch vandaag antwoord van het kabinet gekregen op mijn vraag of de regering
althans bereid is om na te denken over een exit-strategie inzake hetzij de
euro of zelfs ons lidmaatschap. Vandaar dat ik de volgende motie indien.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Europese Grondwet de mogelijkheid biedt tot vrijwillige
terugtrekking van een lidstaat uit de Unie;overwegende dat het, gegeven deze mogelijkheid, vanuit het oogpunt van
goed bestuur wenselijk zou zijn om te komen tot een exit-strategie;verzoekt de regering om te komen met een exit-strategie, waarbij inbegrepen
een exit-strategie inzake de euro,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Herben. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 232(21501-20).Minister Balkenende:Wij hebben de taken als volgt verdeeld: de motie, ingediend door de heer
Timmermans, wordt door de heer Nicolaï behandeld. De motie inzake het
wapenembargo tegen China zal door de minister van Buitenlandse Zaken worden
behandeld. Ik richt mij op de motie van de heer Herben.Een signaal van de Kamer dat er moet worden gesproken van een exit-strategie
inzake de euro, stimuleert niet bepaald het vertrouwen in Europa in het algemeen
en in de euro in het bijzonder. Om die reden moet ik de aanneming van deze
motie ontraden.Minister Bot:Mijnheer de voorzitter. Ik heb uitvoerig uiteengezet wat er gebeurd is
en wat op het ogenblik het doel is. Dat is namelijk om een discussie aan te
gaan over deze problematiek zowel in het licht van de mensenrechtensituatie
als in het licht van eventuele spanningen rond Taiwan. Ik wil het graag herhalen,
maar ik neem aan dat de tijd daartoe ontbreekt. Ik kan alleen maar zeggen
dat er nog over zal worden gesproken. De Raad voor Algemene Zaken en Externe
Betrekkingen zal zich erover buigen. Nederland neemt uiteraard
alle gemaakte opmerkingen ter harte. Ik moet echter aanvaarding van de motie,
zoals zij nu is geformuleerd, ontraden.Staatssecretaris Nicolaï:Mijnheer de voorzitter. In de motie-Timmermans over het statuut voor het
Europees Parlement staan twee verzoeken.Het eerste verzoek is om in de Raad te bevorderen dat het standpunt dat
nu door het Europees Parlement is ingenomen, wordt gevolgd. Dat zeg ik bij
dezen graag toe.Het tweede verzoek is om de mogelijkheid van de nationale belastingheffing,
die erin is opgenomen, te gaan gebruiken. Ik kan dat nu niet toezeggen. Het
klinkt misschien wat formeel, maar het is een prematuur verzoek omdat het
voorstel nog niet is vastgesteld. Het is voor de Kamer natuurlijk lastig om
de regering tot een standpunt te verleiden, als wij eerst nog moeten afwachten
of het voorstel door de Raad komt en hoe het uiteindelijk zal luiden. Vervolgens
moet door de regering nog overwogen worden hoe zij het zal doen. Ik heb de
overwegingen van de heer Timmermans en mevrouw Karimi niet alleen goed gehoord,
maar ook goed begrepen.Ik zou mij dus kunnen voorstellen dat de Kamer overweegt om deze motie
aan te houden en dat wij afwachten wat in Europa wordt besloten. Ik wil toezeggen
dat wij onmiddellijk daarna de Kamer een brief zullen sturen met onze overwegingen.De heer Timmermans (PvdA):Ik begrijp de overwegingen van de staatssecretaris. Ik had de motie graag
gezien als een boodschap die hij meekrijgt voor de beraadslagingen in de ministerraad.
Als zijn argument formeel is dat wij voor het finale standpunt moeten afwachten
wat in Brussel wordt besloten, zal ik dat finale standpunt afwachten en tot
die tijd de motie aanhouden.De voorzitter:Op verzoek van de heer Timmermans stel ik voor, zijn motie (21501-20,
nr. 231) van de agenda af te voeren.Daartoe wordt besloten.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Zoals u reeds hebt gehoord, is er wat geluid buiten de zaal geweest bij
het oefenen voor muziek. Het is mij een genoegen, u thans te kunnen zeggen
dat in de schorsing van de Kamervergadering de Tweede Kamer op initiatief
van de fractie van de SP u een kort lunchconcert van markante Nederlandse
muziek zal aanbieden.De vergadering wordt van 13.50 uur tot 14.45 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-2805-2831.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl