Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) (30413), en van: - de motie-Mosterd/Depla over de toekomstbestendigheid van de bestuursstructuur (30413, nr. 68); - de motie-Mosterd/Verbeet over uitvoering van de motie-Mosterd c.s. (30300 XV, nr. 57) (30413, nr. 69); - de motie-Omtzigt/Verbeet over een uniforme dekking op kapitaaldekkingsbasis (30413, nr. 73), en 7 andere moties (de nrs. 74, 76 en 78 t/m 82)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 101-114

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-10-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 3, pagina 101-114

21-09-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30413Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 30300-XVToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Noot 1: Rapport van de Commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven over de heer O.F. StugerPagina 144-144
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) (30413), en van: - de motie-Mosterd/Depla over de toekomstbestendigheid van de bestuursstructuur (30413, nr. 68); - de motie-Mosterd/Verbeet over uitvoering van de motie-Mosterd c.s. (30300 XV, nr. 57) (30413, nr. 69); - de motie-Omtzigt/Verbeet over een uniforme dekking op kapitaaldekkingsbasis (30413, nr. 73), en 7 andere moties (de nrs. 74, 76 en 78 t/m 82)Pagina 101-114
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Gezondheidswet in verband met de verlening van de bevoegdheid tot onderzoek, opneming en monsterneming, bedoeld in artikel 5:18 van de Algemene wet bestuursrecht, aan het Staatstoezicht op de Volksgezondheid (30632); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de zorgtoeslag in verband met de vereenvoudiging van de procedure ter vaststelling van de standaardpremie als grondslag voor de zorgtoeslag en als gevolg hiervan een wijziging van de Invoerings- en Aanpassingswet (30653)Pagina 69-69
Regeling van werkzaamheden (donderdag 21 september 2006)Pagina 100-101
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 7 september 2006 over PBO'sPagina 73-79
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet 1998 en enige andere wetten in verband met het vergroten van de verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers voor het arbeidsomstandighedenbeleid (30552)Pagina 117-143
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Arbeidstijdenwet in verband met vereenvoudiging van die wet (30532), en van: - de motie-Rambocus over permanente nachtarbeid (30532, nr. 17)Pagina 114-117
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 7 september over het klimaatbeleid/CO2-allocatiebeleidPagina 69-73
Behandeling van het wetsvoorstel Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) (30413)Pagina 79-100
Presentie en opening (donderdag 21 september 2006)Pagina 69-69
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 21 september 2006)Pagina 143-143

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 161 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) (30413), en van:- de motie-Mosterd/Depla over
de toekomstbestendigheid van de bestuursstructuur (30413, nr.
68);- de motie-Mosterd/Verbeet over uitvoering van de motie-Mosterd
c.s. (30300 XV, nr. 57) (30413, nr. 69);- de motie-Omtzigt/Verbeet over een uniforme dekking op kapitaaldekkingsbasis
(30413, nr. 73);- de motie-Omtzigt c.s. over
het voorkomen van een communautaire opzet van de overdraagbaarheid van Europese
pensioenen (30413, nr. 74);- de motie-Verbeet
c.s. over een maatschappelijk debat over het tweedepijlerpensioen (30413, nr. 76);- de motie-Bibi de Vries/Vendrik over
verruiming van de mogelijkheden voor pensioenopbouw voor zelfstandigen binnen
de tweede pijler (30413, nr. 78);- de motie-Bibi
de Vries c.s. over inzicht in het complementair toezicht van de Nederlandsche
Bank en de AFM (30413, nr. 79);- de motie-Bibi
de Vries c.s. over evaluatie van het dubbel toezicht (30413,
nr. 80);- de motie-Huizinga-Heringa c.s. over royale overgangs-termijnen
voor emeritaatfondsen (30413, nr. 81);- de
motie-Van der Vlies over het uitzonderen van emeritaatfondsen van toezicht
(30413, nr. 82).De voorzitter:Uiteraard vindt wetgeving hier op zorgvuldige wijze plaats. Dat is een
overbodige opmerking, maar het zou heel goed zijn als er een vorm van debat
zou kunnen worden gekozen die ertoe leidt dat wij om 16.55 uur klaar zijn.
Ik heb begrepen dat er overleg is geweest met de woordvoerders, waaruit is
gebleken dat wij, als de minister op hoofdlijnen antwoordt en een aantal meer
gedetailleerde vragen misschien schriftelijk beantwoordt, er op die manier
uit kunnen komen. Dat is dus de manier waarop wij de komende anderhalf uur
aan het werk zouden kunnen gaan.De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister De Geus:Voorzitter. Ik werk graag mee aan een spoedige en voorspoedige behandeling.
Ik zal mijn inleidende opmerkingen dan ook beperken tot twee A4'tjes om daarna
in te gaan op de inbreng van de Kamer: de vragen en met name de amendementen
en moties. Ik zou willen voorstellen om datgene wat een meer inhoudelijk/technisch
karakter heeft, in een brief te beantwoorden. Die brief zal dan morgen aan
de Kamer gezonden worden. Dat geeft ons de mogelijkheid om ons nu te beperken
tot datgene wat een directe politieke betekenis heeft, zodat wij dat kunnen
afhandelen. De Kamer krijgt dan in ieder geval morgen een brief over de openstaande
vragen uit de eerste termijn. Omdat er een hele lijst is van amendementen,
nieuwe amendementen enzovoorts, wil ik ook aanbieden om de uiteindelijk ingediende
en voorliggende amendementen in een overzicht te verwerken, waarbij ik kort
zal aangeven wat het oordeel van de regering daarover is. Daar kunnen de woordvoerders
ook hun voordeel mee doen voor hun beraad in eigen kring. Dat zou een werkwijze
kunnen zijn. Dan ga ik nu dus inhoudelijk in op amendementen en moties en
misschien ook op een enkele vraag waarover breder gesproken is. Er zijn echter
ook een paar vragen die in de brief van morgen aan de orde zullen komen. Ik
hoop dat ik daarmee de Kamer dien om tot een oordeel te komen,
zodat wij de plenaire afronding niet meer hoeven te heropenen.Op een dag zoals vandaag is er natuurlijk ruimte voor verschillende emoties,
maar op het punt van de plenaire behandeling van de Pensioenwet mogen wij
zeer gelukkig zijn met het feit dat wij nu zo ver zijn. Er wordt immers reeds
lang uitgekeken naar de Pensioenwet. Het eerste voornemen dateert zelfs al
uit 1991, vijftien jaar geleden: de Pensioennota van mijn ambtsvoorganger
staatssecretaris Ter Veld. Er is in de jaren negentig al veel gebeurd: de
introductie van het recht op waardeoverdracht, de gelijke behandeling van
parttimers en de mogelijkheid om het nabestaandenpensioen om te ruilen in
een hoger ouderdomspensioen, waarover later meer. In de jaren negentig zijn
er dus al veel veranderingen geweest, maar de afgelopen vijf jaar is er een
stroomversnelling geweest. Eigenlijk is er sprake geweest van een proces,
ook in overleg met het veld, waarvan dit het sluitstuk is. Ik memoreer ook
de rol die mijn ambtsvoorganger Mark Rutte op dit punt heeft gespeeld, want
hij heeft met de Kamer het debat gevoerd over het financieel toetsingskader.Een tweede voorbeeld van wettelijke verankering wordt gevormd door de
convenanten over de medezeggenschap en de "pension fund governance".
Ik vind het een prestatie van formaat dat de Stichting van de Arbeid, de pensioenkoepels
en het Coördinatieorgaan Samenwerkende Ouderenorganisaties er op deze
terreinen in geslaagd zijn om tot goede afspraken te komen. Zonder de constructieve
samenwerking van partijen als de Nederlandsche Bank, de sociale partners,
de pensioenkoepels en het CSO zou deze wet niet tot stand zijn gekomen. Dan
zou de medezeggenschap van de pensioenfondsen ook niet zijn zoals nu in deze
wet. De goede balans die gevonden is, mag zelfs D66 als een mooi resultaat
zien. Zij zijn hier nu niet aanwezig, maar ik wil het toch gezegd hebben:
verschillende woordvoerders van D66 hebben zich op dat terrein ingespannen.
Ik meen zelfs vanuit mijn linkerooghoek nog een bekende uit de debatten te
zien. Ik herinner mij dat ikzelf indertijd als vakbondsbestuurder aan dit
dossier werkte en dat de heer Nijpels toen ijverde voor de zeggenschap van
de senioren. Laat dit een dag zijn waarop wij een gezamenlijke oogst kunnen
plukken van heel veel voorbereidend en goed werk. Mijn dank gaat ook uit naar
uw Kamer, want in de afgelopen jaren en maanden hebben wij op heel plezierige
wijze kunnen debatteren over de hoofdlijnen en over de specifieke onderwerpen.De rode draad in mijn betoog zal zijn dat de Pensioenwet vertrekt vanuit
het uitgangspunt dat de sociale partners primair verantwoordelijk zijn en
blijven voor het pensioen als arbeidsvoorwaarde. Dat uitgangspunt is een belangrijk
voordeel van het Nederlandse stelsel. De rol van de overheid is met name de
waarborgfunctie. Ten eerste door een financieel toetsingskader, ten tweede
door de medezeggenschapstructuur en ten derde door de informatiebepalingen
die het pensioenbewustzijn moeten vergroten en de deelnemer van nut zullen
zijn bij keuzen onder meer ten aanzien van de waardeoverdracht. Met de Pensioenwet
is een balans gevonden tussen enerzijds de vrijheid van sociale partners om
inhoud en invulling te geven aan hun verantwoordelijkheid en anderzijds de
waarborgfunctie van de overheid, die aanleiding geeft tot regulering. Dat
biedt een robuust uitgangspunt voor de komende jaren. Sommigen speculeerden
al op een termijn vergelijkbaar met die van de Pensioenwet van 1954. De toenmalige
Pensioen- en spaarfondsenwet bracht tot uitdrukking hoe de naoorlogse opbouw
van Nederland gestalte kon krijgen langs de lijn van de opbouw van aanvullende
pensioenen.Het is een wet die ons in de vorige eeuw een groot voordeel heeft gebracht.
Ik kijk ook naar het Europese verband. Bijna nergens zijn de twee pijlers –
van omslag en kapitaal, van wetgeving en rol van de sociale partners –
op zo'n fraaie wijze in evenwicht gebracht. Wij plukken daar nog steeds de
vruchten van, omdat aan de ene kant de omslag weliswaar kwetsbaar is voor
demografie, maar niet voor conjunctuur en beurskoersen, en omdat aan de andere
kant de aanvullende pensioenen met een kapitaaldekking weliswaar kwetsbaar
zijn voor beurskoersen, maar heel stabiel als het gaat om vergrijzing, want
er is voor gespaard. Die twee aspecten van ons stelsel werken dus heel stabiliserend.
Dat brengt mij tot de grondige overtuiging dat ons model de moeite waard is.
Wij moeten het alleen voorzien van een goede fundering en het waar nodig renoveren.
Wij moeten meegaan met de tijd. Het is mijn overtuiging dat wij hiermee een
heel eind de 21ste eeuw in kunnen gaan. Wij hebben iets om trots op te zijn.
Dit vijftienjarige werk is wat mij betreft de Deltawerken voor ons pensioenstelsel.Het eerste onderwerp is het financieel toetsingskader. De leden De Vries,
Depla en Mosterd stellen in hun amendement op stuk nr. 48 voor om onder voorwaarden
een herstelperiode van drie jaar te bieden. Na de verschillende discussies
die daarover gevoerd zijn, is het oordeel van de regering dat geen bezwaar
meer bestaat tegen dit amendement. Cruciaal hierbij is dat de drie jaar gelden,
als de kans op herstel verbetert, de risico's voor de aanspraak en pensioengerechtigden
niet toenemen en de kans op toeslagverlening niet negatief wordt beïnvloed.
Met deze criteria wordt benadrukt dat bij de beoordeling van herstelplannen
uiteindelijk het belang van de aanspraak van pensioengerechtigden prevaleert.
Alleen als aan deze criteria niet is voldaan, of in het geval het pensioenfonds
bijdragen ontvangt van een in een andere lidstaat gevestigde onderneming,
geldt een herstelperiode van één jaar. Door deze criteria is
ook vooraf duidelijk wanneer de toezichthouder de kortere periode van één
jaar mag eisen. Op deze manier schept het amendement ook duidelijkheid voor
het veld.Naar aanleiding van de discussie over het wetgevingsoverleg over de parameters
heb ik in de vierde nota van wijziging vastgelegd dat de belangrijkste parameters
bij algemene maatregel van bestuur worden voorgesteld, inclusief de voorhangprocedure.
Bovendien is voorzien dat ten behoeve van de vaststelling de Nederlandsche
Bank, het Centraal Planbureau en de Stichting van de Arbeid zullen worden
geconsulteerd. Op die wijze is, naar mijn oordeel, een zorgvuldige en evenwichtige
besluitvorming mogelijk. In het amendement op stuk nr. 64 wordt gevraagd om
ten behoeve van het vaststellen van de parameters, een commissie aan te wijzen.
Hierover heb ik in de Kamer betoogd dat de regering geen behoefte heeft aan
een dergelijke commissie, ook vanwege het gevaar van institutionalisering.
Bovendien is het zo dat de indieners, wat betreft de samenstelling van een
dergelijke commissie, precies aan de partijen denken die ik zojuist noemde,
en die wat mij betreft in de procedure verankerd zijn.Een kleine kanttekening – maar dat zal onbedoeld geweest zijn –
maak ik bij het woord "onafhankelijk", omdat ik denk
dat de verdienste van een dergelijke commissie nu juist is dat men belanghebbende
is naar zijn aard. Ik zou de Stichting van de Arbeid bijvoorbeeld niet onafhankelijk
willen noemen. De raadpleging van degenen die betrokken zijn, is juist van
waarde om tot een oordeel te komen. In het amendement wordt gevraagd om in
een commissie te komen tot een vorm van objectivering. Dat interpreteer ik
dan maar zo dat het ook goed zou zijn als partijen elkaar in de ogen kijken
en onderling tot overeenstemming gedwongen worden. De argumentatie die zij
onderling hebben, moeten wij hier niet krijgen. Ik heb al gezegd dat ik geen
behoefte heb een het amendement. Mocht het amendement worden aangenomen, dan
zal ik het zo interpreteren dat het in alle gevallen gaat om een tijdelijke
commissie, zonder dat daaraan een budget wordt toegekend, voor de duur waarin
dat moet worden beoordeeld. De eerstvolgende keer is voorzien in 2010. Als
het amendement zou worden aangenomen, lijkt het mij heel goed mogelijk om
dat op een dergelijke wijze uit te voeren.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik begrijp dat de minister niet zit te wachten op een commissie. Dat doe
ik ook niet. Ik kan mij voorstellen dat er af en toe verschillende geluiden
opklinken wanneer hij adviezen inwint over de parameters. Dat hebben wij laatst
ook op een bepaalde manier gezien. Het CPB zegt in Ageing te rekenen met een
reëel rendement van 3%. Het ABP heeft onlangs laten weten dat
4% eigenlijk ook wel kan. Dit terwijl het CPB wordt verondersteld dat
percentage af te leiden uit geluiden van de financiële markten, inclusief
de pensioenfondsen. Dergelijke discussies maken het voor ons en de toekomstige
minister van SZW natuurlijk verwarrend. Hoe wordt dat probleem opgelost als
het zich opnieuw voordoet?Minister De Geus:In de visie van de regering zou dat zijn weg moeten vinden door nadere
vragen te stellen aan degenen die zijn geconsulteerd. In de variant dat het
amendement zou worden aangenomen, heb ik gezegd dat partijen zelf met elkaar
moeten discussiëren. Overigens is dat geen garantie voor een unaniem
standpunt.Mevrouw Bibi de Vries (VVD):Ik reageer op hetgeen de minister zojuist zei. Tijdelijk? Ja, als de parameters
moeten worden aangepast of als die wens bestaat, maar niet eenmalig. Dat zou
betekenen dat iedere keer dat de parameters worden aangepast, een commissie
in het leven moet worden geroepen. Voorts wil ik als indiener graag een toelichting
geven op het woord "onafhankelijk" Dat moet de minister als volgt
verstaan: in eerste instantie onafhankelijk van de regering. De consequenties
zijn namelijk nogal groot als parameters worden gewijzigd. De minister moet
dat niet verkeerd verstaan. Zo interpreteer ik "onafhankelijk".Minister De Geus:Ik kom te spreken over het indexatielabel. Van verschillende kanten is
aangegeven dat de voorgeschreven teksten in de matrix onduidelijk kunnen zijn
voor de deelnemers. Gelet op deze kritiek heb ik de sociale partners, de Nederlandsche
Bank en de Autoriteit Financiële Markten gevraagd om mij vóór
1 oktober te adviseren of die teksten voldoende inzichtelijk zijn voor
de deelnemers of dat zij moeten worden vervangen door betere alternatieven.
Die adviezen heb ik nog niet ontvangen. De leden Depla, Omtzigt en De Vries
stellen voor om de teksten van de matrix te vervangen door een indexatielabel.
Dat sloeg op het amendement op stuk nr. 28. Het amendement op stuk nr. 67
had niet dezelfde ondertekenaars.Ik ontraad de Kamer het aannemen van het amendement op stuk nr. 67. Als
wij de matrix vervangen, gooien wij het kind met het badwater weg. De indexatiematrix
is immers een pijler onder het FTK en geeft invulling aan het begrip "voorwaardelijke
toezegging". De teksten in de matrix bieden de pensioenuitvoerders houvast
en voorkomen onnodige discussies met de toezichthouders over de hoogte van
de buffers. Ook als het label naast de matrix zou komen, zou ik het opnemen
van een wettelijke bepaling sterk willen ontraden. Ik vind dat de sector moet
beslissen over het nut en de eventuele uitwerking van een label. De sector
is primair verantwoordelijk voor de communicatie met de deelnemers en heeft
ook de expertise hierover in huis. In dat verband wijs ik op de brief van
de VB aan de Kamer van 15 september 2006 waaruit blijkt dat deze vereniging
de handschoen inmiddels heeft opgepakt en geen behoefte heeft aan nadere wetgeving
op dit terrein.Verder weet op dit moment echt niemand, ook in het veld niet, hoe een
dergelijk label er precies uit zou moeten zien en of deelnemers er echt iets
aan zullen gaan hebben. Illustratief is dat het voorbeeld dat Netspar vorige
week naar buiten bracht op cruciale punten nog niet is uitgewerkt en ook nog
niet is getoetst aan de behoefte van de deelnemers. Dat zegt overigens meer
over de complexiteit van het onderwerp dan over de expertise van Netspar,
want daar zitten geen domme mensen op dit gebied.Tot slot wil ik opmerken dat pensioen, met daaronder begrepen de indexatie,
een arbeidsvoorwaarde is. Als de behoefte bestaat om daar een keurmerk voor
te ontwikkelen, heb ik daar uiteraard geen bezwaar tegen. Het zou echter wel
heel vreemd zijn om dat vanuit de overheid op te leggen of te ontwikkelen.
Bij de andere arbeidsvoorwaarden doet de overheid dat ook niet.Mevrouw Bibi de Vries (VVD):Ik vind het erg jammer dat u op dit punt defensief bent in dit mooie debat.
Dat ben ik niet van u gewend. Het indexatielabel is juist bedoeld om de communicatie
over pensioenen naar buiten te verbeteren. Wij weten immers allemaal dat de
meeste mensen de pensioenregelingen niet kennen omdat zij te ingewikkeld zijn.
De indexatiematrix is niet te begrijpen voor een buitenstaander. Daarom hebben
de heer Depla en ik dit amendement ingediend. Ik vind het ook jammer dat u
nu alleen kijkt naar de brief van het VB waarin zij schrijft dat zij niet
zit te wachten op een label. Ik ben dol op die koepel, maar het veld bepaalt
niet alles. Ik mag het niet zeggen, maar u bent van CDA-huize en u vindt het
vast wel prachtig. Wij horen uit het veld echter dat men dit label wel degelijk
op korte termijn kan ontwikkelen. Als wij nu zo dicht bij elkaar zitten, wees
dan ook niet defensief en stem in met het ontwikkelen van dit label. Het veld
zal het in dat jaar echt wel zelf doen, ik weet het zeker.Minister De Geus:Die laatste opmerking geeft mij eigenlijk het aanknopingspunt om bij mijn
standpunt te blijven. U zegt dat het veld het echt wel zal doen. Het signaal
dat u geeft, is dat men het ziet zitten. Dat betekent dat het een zaak is
die het veld kan en zal oppakken. Dan is het echt niet verstandig
om een regeringsverantwoordelijkheid voor de totstandkoming van zo'n label
te formuleren.De heer Depla (PvdA):U hebt zelf in de wet geregeld dat de AFM erop toeziet dat de communicatie
met de deelnemers adequaat verloopt. Dan kunt u toch niet zeggen dat het niet
uw verantwoordelijkheid is, maar die van de sociale partners? Hoe is die dan
in de wet geregeld?Minister De Geus:De AFM moet erop toezien dat de communicatie over hetgeen in de pensioenregeling
is overeengekomen, dus wat de inhoud is van het pensioenfonds, spoort met
de werkelijkheid. De AFM houdt zich niet bezig met de kwaliteit van de regeling.De heer Depla (PvdA):Ik vind dat de AFM zich wel moet bezighouden met de vraag of de voorlichting
begrijpelijk is. U hebt mooi in de wet geregeld dat hierover moet worden gecommuniceerd,
maar iedereen is ervan overtuigd dat niemand die regel begrijpt. Als u er
verantwoordelijk voor bent dat de communicatie op een nette en goede manier
verloopt en dat de AFM daar toezicht op houdt – dat hebt u in de wet
geregeld – kunt u nu niet zomaar zeggen dat u daar niet over gaat. U
gaat over begrijpelijke voorlichting en communicatie. Als u beweert dat de
indexatiematrix begrijpelijk is, vind ik dat heel knap, want iedereen weet
dat het tegendeel het geval is.Minister De Geus:U hebt ook niet voorgesteld dat de AFM een dergelijk label zou ontwikkelen.
Ik zou u ook afraden om dat voor te stellen. U hebt evenmin voorgesteld dat
de overheid dit ontwikkelt. U stelt echter voor om in de wet te regelen dat
de overheid erop toeziet dat het veld dat doet. Daarvan zeg ik dat ik die
verantwoordelijkheid niet kan en niet zal aanvaarden, omdat het de verantwoordelijkheid
van het veld zelf is.De heer Depla (PvdA):U duikt weg voor datgene waar het precies om gaat. In de wet regelt u
zelf dat de communicatie over het toeslagbeleid eerlijk moet verlopen. De
AFM krijgt de taak om daarop toe te zien. Wij noemen in dit verband de matrix
die er nu is, waar u overigens nog geen kwalitatief oordeel over hebt gegeven.
Volgens u is die duidelijk, maar daarin bent u de enige in dit land. Wij vinden
dat het beter moet en kan. Dat is ook mogelijk, zo begrijpen wij van het veld.
Wij geven vervolgens aan dat het veld dat ontwikkelt. Zo ontstaat er een eerlijke
maat voor het toezicht. Nu gebeurt dat op basis van de indexatiematrix die
niemand snapt. Bovendien is het geen eerlijke maat.Minister De Geus:Als u een amendement opstelt waarin staat dat, indien en voor zover er
in het veld een breed gedragen maatstaf tot stand komt, de regering bereid
is om die wettelijk te verankeren, zal ik daarop bevestigend reageren. U legt
dit echter niet aan mij voor. Dit is echter heel iets anders dan wanneer ik
in de wet de verantwoordelijkheid aanvaard voor het realiseren van een label
waarvan u nog geen begin genoemd hebt. Het idee is er ook nog niet, alleen
dat het in het veld ontwikkeld moet worden.De heer Depla (PvdA):Ik moet toch concluderen dat u geen antwoord geeft op mijn vraag waarom
u wel wettelijk voorschrijft dat er op een eerlijke manier gecommuniceerd
wordt en dat de AFM erop toeziet, maar dat u er verder niet in geïnteresseerd
bent dat wat u in de wet hebt opgenomen, volkomen onbegrijpelijk is. Dat vind
ik een bijzondere manier van wetgeving. Voorts moet ik concluderen dat men
in het veld wel degelijk heel ver is met de ontwikkeling. Het is dus niet
alleen maar een begin van een ideetje. Dezelfde mensen die de financiële
bijsluiter ontwikkeld hebben, zijn daar namelijk al heel ver mee. Het moet
uiteindelijk in de wet worden opgenomen. Ik vind het dan ook verstandig dat
deskundigen uit het veld kunnen meekijken. De enige reden dat u ertegen bent,
komt overeen met die van de werkgevers: blijkbaar vindt u het niet belangrijk
dat de deelnemers weten wat de kwaliteit van de weging is.Minister De Geus:Deze bewering laat ik mij natuurlijk niet aanleunen, en wel om twee redenen.
Ik ben namelijk wel geïnteresseerd in communicatie. Bovendien heb ik
het standpunt van de werkgevers ter zake absoluut niet op deze wijze verstaan.
Wij moeten dus ook geen tegenstelling creëren waar die niet is. De stand
van zaken is dat de indexatiematrix een met de Kamer overeengekomen routering
aangeeft van de waardering van de indexaties door de toezichthouder.Ik heb overigens niet gezegd dat er in het veld geen begin van een idee
is; ik heb gezegd: u hebt geen begin van een indexatielabel genoemd. Dat verwijt
ik u ook niet. Ik zeg nog dat er een verantwoordelijkheid voor het veld is.
Ik wil graag toezeggen dat, als er een breed gedragen voorstel voor een maatstaf
wordt gedaan, de regering bereid is om die zo nodig in de wet te verankeren.
Dit is dus iets anders dan dat de regering de verantwoordelijkheid aanvaardt
voor het tot stand brengen van een indexatielabel.De heer Vendrik (GroenLinks):Het blijft mij bevreemden dat de minister de indieners verwijt dat er
nog geen concreet plan op tafel ligt, terwijl hij zich al bijna schaart achter
een initiatief van een deel van het veld. Eerlijk gezegd, vind ik dat ook
ongerijmd. Ik wil hem nu nog wel een politieke vraag voorleggen. Er is namelijk
een meerderheid voor het ingediende amendement. Ik heb dat niet voor niets
aangegeven. Brengt dat de minister niet op andere gedachten? Zou het misschien
niet logisch zijn dat, als een deel van het veld een initiatief neemt, wij
er gezamenlijk voor zorgen dat dergelijke initiatieven het hele veld gaan
bestrijken, dus dat geen pensioendeelnemer wordt uitgezonderd van dat type
informatievoorziening?Minister De Geus:U hebt recht op het oordeel van de regering. Daarom heb ik aanvaarding
van dat amendement ontraden. Uw laatste opmerking sluit evenwel zeer goed
aan bij de opmerkingen die ik zojuist heb gemaakt. Ik heb namelijk niet gezegd
dat iedereen in het veld het ermee eens moet zijn. Ik heb gesproken over een
breed gedragen indexatielabel dat in het veld wordt ontwikkeld. In dat geval
ben ik serieus bereid om na te gaan of dat wettelijk kan worden verankerd.
Dat lijkt mij een heel verstandige weg. Ik kan mij voorstellen dat ik daar
namens de regering een royale toezegging over doe als de Kamer een uitspraak
in die richting doet, liever gezegd: dat heb ik zojuist al gedaan. Als ik
het goed begrijp, heeft de Kamer er behoefte aan, te weten dat de regering
zich niet afzijdig zal houden van wat in het veld wordt ontwikkeld. De ene
route is die van het amendement waarmee wordt beoogd dat in de wet wordt vastgelegd
dat dit komt. Die verantwoordelijkheid kan ik niet aanvaarden. Mocht uw Kamer
dit uitspreken, dan kan ik wel de verantwoordelijkheid aanvaarden dat wij
het wettelijk verankeren als er een breed draagvlak voor is.In het amendement op stuk nr. 66 wordt gepleit voor een verbod op terugstorting
van overschotten als in de voorgaande tien jaar toeslagen niet volledig zijn
gegeven of aanspraken zijn gekort. Ik ontraad de aanneming van dit amendement.
Het is niet aan ons, maar aan de sociale partners om afspraken te maken over
die termijn. Daar komt bij dat een wettelijk inhaalrecht de werkgevers kan
ontmoedigen om een evenwichtige bijdrage te leveren. Het legt namelijk een
druk op de premieverdeling als een van beide partijen onevenredig van een
overschot profiteert. Verder zijn de belangen van de deelnemers en de gewezen
deelnemers eigenlijk al heel goed geregeld en geborgd via het adviesrecht
van de deelnemersraad.Via het amendement op stuk nr. 10 verzoekt mevrouw De Vries om bij het
vaststellen van een technische voorziening uit te gaan van realistische in
plaats van prudente beginselen. Dat amendement verdraagt zich niet met artikel
15 van de richtlijn 2003/41/EG dat prudente beginselen voorschrijft. Toen
op 30 maart jongstleden het amendement werd ingediend, was de lagere
regelgeving van het financieel toetsingskader nog niet bekend, maar nu wij
zo ver zijn, meen ik dat ik u kan zeggen dat het niet nodig is om dit amendement
in te dienen, buiten dat het strijdig met de EG-richtlijn is. Ik ontraad dus
de aanneming van dit amendement.Ik behandel nu de amendementen die te maken hebben met de medezeggenschap
en de pension fund governance. De leden Verbeet en Depla willen een instemmingsrecht
voor de deelnemersraad ten aanzien van voorgenomen besluiten over toeslagbeleid
en korting op pensioenrechten. De aanneming van dat amendement moet ik met
klem ontraden, want het bestuur is op grond van de Pensioenwet aan evenwichtige
belangenbehartiging gehouden. Als bepaalde groepen zich te kort gedaan voelen,
kunnen zij naar de Ondernemingskamer stappen. Een wettelijk instemmingsrecht
ten aanzien van het toeslagbeleid kan de mogelijkheden van het bestuur om
zijn verantwoordelijkheid te nemen, ernstig belemmeren. Het kan zelfs funest
zijn in de situatie waarin snel handelen noodzakelijk is, zoals bij onderdekking
of een reservetekort. Mede gezien de eis van evenwichtige belangenbehartiging,
ontraad ik de aanneming van het amendement van Kamerlid De Wit op stuk nr.
47. Het is ongewenst om de werkgever in een minderheidspositie te manoeuvreren.Via het amendement op stuk nr. 33 stellen de leden Verbeet en Depla voor
een verzekeraar te verplichten tot het oprichten van een vereniging voor gepensioneerden.
De gedachte dat een opgerichte vereniging een rol kan spelen, vind ik sympathiek.
Daarom kijk ik de indieners van het amendement op stuk nr. 33 even aan met
het verzoek om een blik te werpen op het amendement op stuk nr. 52, dat ertoe
strekt dat de verzekeraar de gepensioneerde informeert over het bestaan van
een vereniging. Dat lijkt mij realistischer. Het lijkt mij niet dat de regering
de verantwoordelijkheid moet hebben om een verzekeraar voor te schrijven dat
die een vereniging moet oprichten. De regering kan wel regelen wat in het
amendement op stuk nr. 52 wordt voorgesteld, namelijk dat de verzekeraar de
gepensioneerde informeert over de verenigingen die er zijn. Ik ontraad dus
de aanneming van het amendement op stuk nr. 33. Ik denk dat de bedoeling van
de indieners van dat amendement wordt gehonoreerd als het amendement op stuk
nr. 52 wordt aangenomen.De heer Depla (PvdA):Voorzitter. Een belangrijk argument dat u gebruikt om de aanneming van
het amendement over het instemmingsrecht te ontraden, is dat een dergelijk
recht belemmerend kan werken als er eens snel moet worden ingegrepen. Dat
klopt. Daarom is er geen instemmingsrecht op elke beslissing. Het gebeurt
alleen op basis van het indexatiebeleid. Als er beleid is, kun je bij calamiteiten
op basis van dat beleid handelen. De vraag is dus of dat argument van de minister
wel zo sterk is en of het niet goed is, juist als het om beleid gaat, die
zorgvuldigheid te betrachten. Het bestuur blijft verantwoordelijk voor een
evenwichtige belangenbehartiging. Als het bestuur het niet eens is met het
advies, dan hoeft het daar niet in mee te gaan. Dan kom je uiteindelijk uit
bij de rechter, want de deelnemersraad kan daar naar toe. Als je het dus tot
het beleid beperkt, geef je wel zeggenschap, zonder dat je te maken hebt met
de negatieve kanten.Minister De Geus:Ik waardeer uw scherpzinnigheid. Het onderscheid tussen een beleid en
een urgent besluit slaat het laatste deel van mijn argumentatie inderdaad
weg. Dat geldt echter niet voor het eerste deel. Naar mijn overtuiging zou
het onevenwichtig zijn om de deelnemersraad ten opzichte van dit soort beleidsbeslissingen
in een prominente positie te plaatsen. Dat onderdeel van mijn argumentatie
blijft staan, maar ik geef toe dat het laatste stuk door uw nuancering wordt
weggenomen. Ik blijf echter overwegende bezwaren houden tegen het amendement.
Het is niet goed als de deelnemersraad een verzwaard recht krijgt.De heer Depla (PvdA):Nog één poging om die andere brug ook omhoog te krijgen.
De minister vond het in zijn brief van afgelopen vrijdag goed dat op plekken
waar deelnemersraden die bevoegdheden wel hebben die situatie blijft bestaan.
Het is dus niet zo zwart-wit. Als de deelnemersraad die bevoegdheid heeft,
worden niet direct allerlei onevenwichtige besluiten genomen. Dus klopt dat
argument van de minister ook niet. Waarom geeft hij die laatste groep deelnemersraden
die bevoegdheden ook niet?Minister De Geus:Zo dik zijn ze in de praktijk ook weer niet gezaaid. De wetgever heeft,
gelet op het evenwicht van de processen bij het tot stand komen van besluiten
over deze zaken, geen behoefte daarin te interveniëren op een wijze,
zoals de heer Depla aangeeft. Het is overigens heel goed mogelijk dat een
bestuur in dergelijke zaken zelfstandig de afweging maakt om het oordeel van
de deelnemersraad heel zwaar te laten wegen.Het enquêterecht. De leden Mosterd en Depla willen het recht op
enquête van het verantwoordingsorgaan zonder nadere voorwaarden in de
wet verankeren. Ik heb daarover bij het wetgevingsoverleg mijn argumenten
gegeven. Partijen zouden dan niet worden geprikkeld om zelf
alle mogelijke middelen te benutten. Voorts bestaat het risico dat de rechterlijke
macht te zwaar wordt belast.Mevrouw Verbeet vroeg in dit verband om bij de evaluatie van het medezeggenschapsconvenant
ook die 10% mee te nemen. Dat percentage geeft aan wanneer pensioengerechtigden
meer zetels zouden mogen innemen. Dit punt is echt in ontwikkeling. Daarom
zeg ik toe dat deze kwestie expliciet wordt betrokken bij de evaluatie.In het amendement op stuk nr. 70 stelt de heer Bakker voor om het mogelijk
te maken dat in het bestuur van een bedrijfstakpensioenfonds de vertegenwoordigers
van werknemersverenigingen meer zetels bezetten dan de vertegenwoordigers
van werkgevers. Ik ontraad de aanneming van dit amendement. De situatie bij
bedrijfstakpensioenfondsen verschilt van die van ondernemerspensioenfondsen.
Bij verplicht gestelde bedrijfspensioenfondsen zijn de werkgevers verplicht
aangesloten. Men heeft geen keuze op dat punt. Ik zie geen trend van een overgang
naar CDC-regelingen bij bedrijfstakpensioenfondsen. Het kan zijn dat dit in
de toekomst verandert, maar dan nog blijft het de vraag of men die stemverdeling
wil aanpassen. Mijns inziens is dit een leeg amendement, omdat men in de praktijk
toch geen minderheidspositie inneemt.In het amendement op stuk nr. 71 stelt de heer Bakker voor om de deelnemersraad
een rol te geven bij de instemming van de benoemingswijze van de werknemersvertegenwoordigers,
in plaats van de ondernemingsraad. Dat heeft tot doel de pensioengerechtigden
via de deelnemersraad een stem te geven bij de voordracht van een werknemersbestuurslid.
Ik moet de aanneming van dit amendement zeer ontraden. Op het moment dat de
pensioengerechtigden bij de keuze van de medezeggenschap kiezen voor bestuursparticipatie,
dan kunnen zij zowel een keuze uitspreken voor de werknemersvertegenwoordigers
als voor de vertegenwoordigers namens de pensioengerechtigden. Het gaat om
een evenwichtige belangenbehartiging, maar die is dan zoek. Dat kan niet de
wens van de Kamer zijn.In het amendement op stuk nr. 72 stelt de heer Bakker voor om het mogelijk
te maken dat vertegenwoordigers van pensioengerechtigden in het bestuur ook
op voordracht van de verenigingen van pensioengerechtigden kunnen worden benoemd.
Ook aanvaarding van dat amendement ontraad ik. Op grond van het wetsvoorstel
is het al mogelijk dat representatieve organisaties kandidaten voordragen.
De pensioengerechtigden kunnen dan vervolgens hun keuze kenbaar maken. De
enige voorwaarde die wij eraan willen stellen, is dat de kandidaten uit de
betreffende organisatie moeten komen. De regering is namelijk van mening dat
het niet wenselijk is dat bijvoorbeeld in het pensioenfonds van Philips een
pensioengerechtigde van Unilever namens de pensioengerechtigden van Philips
plaatsneemt. Ik wil wel toezeggen dat ik dit punt bij de evaluatie meeneem.Bij het amendement op stuk nr. 39 vraagt de heer Depla om beperking van
drempel- en wachttijden. Daarover heeft de Commissie Gelijke Behandeling een
brief geschreven. Ik heb die brief vanmiddag pas gekregen. Ik hoop dat de
Kamer het goed vindt om dit punt te bespreken bij de invoeringswet. Het is
ook geen echte halszaak. Ik heb gezegd dat ik de termijn zo kort mogelijk
wil houden vanwege het risico van indirecte discriminatie. De uitspraken van
de Commissie Gelijke Behandeling zorgen op zichzelf al voor een neerwaartse
druk. Ik heb dus eigenlijk geen behoefte aan wetgeving. Nu ik de brief heb
gekregen, wil ik er graag op terugkomen. Als ik het tijdig doe, kunnen wij
er bij de invoeringswet nog even naar kijken.De heer Omtzigt (CDA):Dat is prima. Overigens ben ik de eerste ondertekenaar van het amendement.Minister De Geus:Mijn excuus. In mijn tekst staat het als een vraag van de heer Depla,
maar dat is natuurlijk de vraag van de heer Depla over het amendement van
de heer Omtzigt en hemzelf. Dank u voor de mogelijkheid om dit te corrigeren.De heer Omtzigt (CDA):Wij wachten uw brief af.De heer Depla (PvdA):Wij moeten dan natuurlijk wel de gelegenheid hebben om het alsnog via
de invoeringswet te doen, als wij toch vinden dat het in de wet geregeld moet
worden.Minister De Geus:Maar natuurlijk. De mogelijkheid waarop u doelt, wordt natuurlijk niet
afgesneden.Mevrouw Verbeet vroeg of de minister het verzwaard adviesrecht, zoals
voorgesteld in het medezeggenschapsconvenant, alsnog in de wet wil opnemen.
Het lijkt mij toch verstandig om het niet in de wet op te nemen. Wij hebben
ervoor gekozen om via een adviesrecht in combinatie met een beroepsrecht te
werken. Ik denk dat het heel goed kan werken. Dat sluit ook aan bij de wens
van de convenantpartijen. Zoals het er nu staat, lijkt het een verplicht instemmingsrecht
te worden. Gekozen is echter om aan te sluiten bij de systematiek van de Pensioenwet
en te kiezen voor een algemeen adviesrecht. Dit lijkt mij iets waarvan wij
de ontwikkeling in de praktijk moeten afwachten. Ik heb er geen behoefte aan.
Het lijkt mij verstandig om nu eerst te werken met de voorstellen die wij
bij de Kamer hebben ingediend.Mevrouw Verbeet (PvdA):Het is helaas niet zo dat het niet gewenst wordt door CSO en STAR. U zegt
altijd dat u zich er graag bij aansluit, maar zij willen het op deze manier
geregeld hebben. U wijkt ervan af om redenen die mij niet overtuigen.Minister De Geus:Wij hebben ervoor gekozen om het te regelen via een adviesrecht in combinatie
met een beroepsrecht. De wijze waarop het nu is opgenomen, sluit ook aan bij
de wens van de convenantpartijen. Ik sluit dan weliswaar meer aan bij hun
motief dan bij hun vormgeving, maar wij hebben nu gekozen voor een adviesrecht
in combinatie met een beroepsrecht. Dat zijn staande instituties. Daarmee
kunnen wij waarschijnlijk bereiken wat de partijen beogen. Ik vind een verzwaard
adviesrecht, wat ook nog geen duidelijke juridische vorm heeft, een brug te
ver. Ik wil echter ook niet zeggen dat het in de toekomst voor altijd uitgesloten
moet zijn. Ik vind dat wij ervaring moeten opdoen met de combinatie van adviesrecht
en beroepsrecht. Bij de evaluatie wil ik er graag op terugkomen.Ik kom bij het nationaal pensioenregister. Tijdens het wetgevingsoverleg
heb ik aangegeven dat ik het pensioenregister als zodanig een goed idee vind,
mits het door de sector wordt uitgewerkt. Wij hebben sindsdien overleg gevoerd
over de wijze waarop wij een en ander in de wet zouden kunnen
regelen. Met vreugde kan ik u hier melden dat wij zover zijn en dat ik goed
kan werken met de wijze waarop het nu is geamendeerd.De heer Omtzigt (CDA):Ik ben blij dat het goed lukt. Kunt u schriftelijk aangeven hoe u het
tijdpad voor u ziet? Wij hebben die vraag in onze termijn gesteld. Wij zeggen
dat er vanaf 2011 een pensioenregister is. Het is aan u om in te vullen wie
er wanneer verantwoordelijk is voor het opzetten daarvan.Minister De Geus:Laat ik er nu nog een paar opmerkingen over maken. Ik ben bereid om de
huidige wettelijke belemmeringen goed te bekijken, bijvoorbeeld wat het gebruik
van het burgerservicenummer betreft. Bij de ontwikkeling van het burgerservicenummer
en de Wet bescherming persoonsgegevens gaat het natuurlijk niet om heel gemakkelijk
kneedbare en masseerbare zaken, maar wij zullen er ons best voor doen. Het
hangt er ook van af welk concreet voorstel er op dit punt van de pensioenuitvoerders
komt. Ik ben bereid om toe te zeggen dat ik voor 2011 zal polsen hoe ver de
pensioenuitvoerders zijn gevorderd met de totstandbrenging daarvan. Dat moeten
wij tijdig weten, bijvoorbeeld twee jaar daarvoor.Ik kom bij het amendement op stuk nr. 6 van mevrouw De Vries. Zij stelt
voor om de plicht te schrappen om in de startbrief de te bereiken pensioenopgave
op te nemen. Het amendement is inmiddels overbodig, omdat er in de derde nota
van wijziging al in is voorzien in het kader van het beperken van de informatievoorschriften
tot het hoognodige.Mevrouw Bibi de Vries (VVD):Voorzitter. Ik trek het amendement op stuk nr. 6 in.De voorzitter:Het amendement-Bibi de Vries (stuk nr. 6) is ingetrokken.Minister De Geus:Mevrouw Verbeet heeft gevraagd of ik kan bevestigen dat het voor de pensioenuitvoerders
mogelijk is gemaakt om elektronische toestemming te vragen om die informatie
elektronisch te verstrekken. Dat kan ik bevestigen. In de vierde nota van
wijziging is in artikel 45a een wijziging aangebracht door het schrappen van
het woord "schriftelijk". Daardoor is inderdaad elektronische toestemming
mogelijk geworden om elektronische informatie te verstrekken.Mevrouw Verbeet (PvdA):Daarvoor had ik u al bedankt. Ik vroeg of u ook kon bevestigen dat men
op een simpele manier via een site rechtstreeks zijn informatie kan raadplegen
en niet met allerlei ingewikkelde codes.Minister De Geus:Ik kan uiteraard nog niet helemaal voorzien hoe de uitvoerders dit zullen
uitwerken. Ik weet wel dat er een trend is in de uitvoeringswereld om naar
gebruiksgemak te streven. Vervolgens zal het van de eventuele ingewikkeldheid
van de regeling zelf afhangen of alles op één site kan worden
bekeken dan wel of er een keer doorgeklikt moet worden. Ik kan mij voorstellen
dat op een en dezelfde site allereerst wordt gesproken over verschillende
typen pensioen – OP, NP en eventueel invaliditeitspensioen – en
dat je daar naartoe kunt doorklikken. Kent een regeling alleen OP, dan staat
er natuurlijk alleen OP. Dat kan dan heel simpel. Hier en daar zal er ook
doorgeklikt moeten worden. Maar het is duidelijk dat dit door de wetgever
gewenst en mogelijk wordt geacht en dat wij daarbij maximale eenvoud voor
ogen hebben. Ik weet dat de pensioenuitvoerders daarop uit zijn.Mevrouw Verbeet (PvdA):Laat u de SVB er maximaal aan meewerken?Minister De Geus:De algemene attitude is dat de Sociale Verzekeringsbank, als leverancier
van de eerste pijler, graag meegaat in de stroom van eenvoudige informatievoorziening
en graag meewerkt. Iets anders is dat de Sociale Verzekeringsbank verantwoordelijk
zou worden voor eventuele overeenstemming in het veld over bepaalde codes,
maar dat vraagt u niet. Op dit punt zeg ik graag de medewerking van de SVB
toe.Mevrouw Verbeet (PvdA):Het gaat ons erom dat het geen digitaal kastje en geen digitale muur wordt.Minister De Geus:Voorzitter. In het amendement op stuk nr. 61 stellen de leden De Vries
en Depla voor om de pensioenuitvoerder bij premieovereenkomsten standaard
verantwoordelijk te maken voor de beleggingsmix, tenzij de deelnemer die verantwoordelijkheid
zelf wil dragen. In dat laatste geval zou de Wft van toepassing moeten worden
verklaard. Ik ontraad aanneming van dit amendement. Sociale partners moeten
de vrijheid hebben om deelnemers beleggingsvrijheid te bieden. Ik vind het
daarin niet passen om in de uitgangssituatie de pensioenuitvoerder verantwoordelijk
te stellen voor de beleggingen. De adviesplicht van de pensioenuitvoerder
in het geval de deelnemer aangeeft zelf te willen beleggen, biedt hem geen
echte bescherming. De deelnemer kan immers van het advies afwijken. Ervaringen
bij opgaande koersen hebben geleerd dat veel mensen goede adviezen in de wind
slaan. Ik vind dat het niet past bij het karakter van de tweede pijler om
onbegrensd speculeren met fiscaal gefacilieerde middelen toe te staan. De
voorgestelde adviesplicht zal leiden tot een forse administratieve last in
verband met de plicht een klantenprofiel op te stellen waar onder andere in
zou moeten staan wat de financiële situatie, de beleggingskennis en de
risicobereidheid van de deelnemer zijn. Kortom, dit amendement gaat een stuk
verder dan wenselijk is om vanuit de overheid voor te schrijven.De heer Depla (PvdA):Wij hebben de boel in tweeën geknipt. Vorige week ging het erom dat
mensen beschermd moeten worden, maar tegelijkertijd beleggingsvrijheid moeten
hebben. Dat hebben wij op een mooie manier vormgegeven. Mensen die geen beleggingsvrijheid
willen, laten het gewoon op een nette manier door de pensioenuitvoerder doen.
Mensen die die vrijheid wel willen, worden op een betere manier beschermd
dan volgens het wetsvoorstel. Met het wetsvoorstel mag men beleggen wat men
wil. Alleen als het misgaat, grijpt de uitvoerder in. Wij gaan juist aan de
voorkant zitten. Als mensen niet zelf willen beleggen, doet de pensioenuitvoerder
het. Mensen die het zelf willen doen, worden beter beschermd door een advies
op maat. De pensioenuitvoerder werkt dan min of meer als een bank. In de Wet
financiële dienstverlening worden termen als "goed huisvader"
gebruikt. Met het wetsvoorstel kan er, op het moment dat zich
iets voordoet, zomaar opeens worden verkocht, terwijl het vanuit de specifieke
situatie helemaal niet aantrekkelijk kan zijn.Minister De Geus:Óf het pensioenfonds belegt, óf iemand belegt zelf. De wetgever
heeft er geen principieel bezwaar tegen dat die vrijheid wordt geboden. De
wetgever wil echter geen schijnzekerheid bieden in gevallen waarin men zelf
wil beleggen. De pensioenuitvoerder zou dan weer verantwoordelijk zijn voor
het goede advies, waarvan iemand later kan zeggen: ik mocht het zelf bekijken,
maar ik heb toch niet zo goed geboerd, had u mij niet anders kunnen adviseren?
Dat is de casus die wij als wetgever niet voor onze rekening willen nemen.
Daarom ontraad ik aanvaarding van het amendement.De heer Depla (PvdA):Zo'n casus willen wij ook niet. Daarom hebben wij het amendement ingediend,
dat volgens ons beter is dan het wetsvoorstel. Als mensen het zelf willen
doen, willen wij hen toch beter beschermen dan nu. Vooraf worden zij geadviseerd
op basis van hun risicoprofiel, hun financiering en hun eigen situatie. De
Consumentenbond en de AFM zeggen dat mensen dan beter worden beschermd dan
hen eerst de vrije hand te geven en hen vervolgens, als de AEX opeens zakt
van 403 naar 401, te laten verkopen. Dat laatste is een schijnbescherming,
die in vele situaties veel slechter kan uitpakken. De bescherming moet aan
de voorkant, bij het advies zitten. Wij zijn het erover eens dat de mensen
goed beschermd moeten worden.Minister De Geus:Ik heb het amendement voor mij liggen. Daarin stelt u voor om in artikel
47, lid 3, op te nemen dat, indien de deelnemer zelf de verantwoordelijkheid
heeft overgenomen, de pensioenuitvoerder de deelnemer over de spreiding adviseert.
Dat is dus een adviseringsplicht. Dat geeft echter een schijnzekerheid. Die
advisering biedt namelijk niet de zekerheid dat het wel goed zal aflopen.
Wat ik niet wil, is in de wet voor de pensioenuitvoerder de plicht opnemen
om betrokkene te adviseren. Volgens mij is er niets op tegen dat betrokkene
zelf een keuze maakt, want dat mag ingevolge de wet. De advisering waar u
de pensioenuitvoerders toe wilt verplichten, biedt echter geen zekerheid.
Het zou ook dwaas zijn om in de wet een dergelijke adviesplicht op te nemen,
omdat dit in de praktijk niet zal leiden tot een zekerheid en hooguit een
schijnzekerheid zal bieden. Ik kan mij dan ook niet vinden in de door u voorgestelde
leden 3 en 4 van artikel 47.De heer Depla (PvdA):Kent u de Wet financiële dienstverlening? Die wet is juist gemaakt
om mensen goed te adviseren en hen daardoor te beschermen. Op deze manier
beschermen wij mensen beter dan door hen eerst hun gang te laten gaan en pas
in te grijpen als het mis gaat. Met het amendement willen wij mensen vooraf
een steuntje in de rug geven.Minister De Geus:Dat is een heel andere situatie, want dan hebben wij het over een ander
product. Wij hebben het hier over een arbeidsvoorwaardelijk product. De geschiedenis
van ons debat gaat terug tot de vraag of mensen de vrijheid voor individuele
belegging moet worden gegeven. Het antwoord daarop kan op een gegeven moment "ja"
zijn, maar er mag geen verwarring ontstaan door vervolgens in de wet een schijnzekerheid
te scheppen. Ik wil dus niet overgaan tot een adviesplicht voor de pensioenuitvoerders
in dit soort situaties. De pensioenuitvoerder mag daar wel de ruimte voor
geboden worden, maar hij moet niet verplicht worden om advies te geven.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik deel de verbazing van de heer Depla. Aangezien de minister ons nog
een brief zal sturen waarin hij in aanvulling op wat hij nu zegt, alle amendementen
van nader commentaar zal voorzien, wil ik hem vragen om zijn reactie op dit
amendement nog even te bespreken met zijn collega van Financiën. Volgens
mij wordt de Pensioenwet met dit amendement Wfd-proof gemaakt. Ik vind het
vreemd om van de minister te horen dat het volgens hem om een andere casus
gaat. Als je beleggingsvrijheid biedt, zit je in termen van risico's en de
positie van de overheid volgens mij echt in het Wfd-vaarwater. Ik begrijp
de redenering van de minister dus niet. Die staat haaks op alles wat in debatten
met minister Zalm is gezegd over de bescherming van consumenten die beleggingsvrijheid
hanteren, en over wat dit precies betekent. Ik heb toen nooit gehoord dat
een advies van een financiële instelling betekent dat er schijnzekerheid
wordt geboden. Daar is de Wfd niet op gebouwd en dit amendement ook niet.Minister De Geus:Dat is een heel ander vertrekpunt. U zegt terecht dat het maar de vraag
is of je in dat Wfd-vaarwater wilt komen. Nu u naar deze wet verwezen hebt,
wil ik hier echter nog wel even over overleggen met mijn collega. Naar aanleiding
daarvan kan ik eventueel nader commentaar op dit punt geven.In het amendement op stuk nr. 50 wordt voorgesteld om het bij één
toezichthouder te laten. Daarover hebben wij al veelvuldig met elkaar gesproken
en de Kamer kent dan ook de argumenten van de regering. Het moge duidelijk
zijn dat ik de aanvaarding van dit amendement ontraad. Omwille van de tijd
wil ik de discussie hierover niet overdoen. De posities zijn bekend.In het amendement op stuk nr. 13 wil mevrouw De Vries de taakverdeling
tussen de toezichthouders in de wet vastleggen en een klachtenregeling instelling.
De afbakening van taken wordt echter al vastgelegd bij algemene maatregel
van bestuur. De klachtenregeling waarom in het amendement wordt gevraagd,
is op grond van hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht al verplicht.
Dit behoeft dus niet apart te worden geregeld. Bovendien ontbreken enkele
artikelen, zoals artikel 31a dat betrekking heeft op het toezicht op de governance
code, wat grotendeels tot het materiële toezicht behoort. Dit is een
van de eerder ingediende amendementen van u, maar ik moet toch het aannemen
van dit amendement ontraden; het is niet nodig want het klachtrecht is geregeld.De heer Mosterd vroeg naar het beperkt houden van de kosten van het IWI-toezicht.
Deze kosten drukken niet op de sector, maar op de rijksbegroting. De kosten
zijn dus verantwoord in onze begroting.Mevrouw Huizinga-Heringa vraagt hoe het aanstellen van twee toezichthouders
zich verhoudt tot de wens om toezicht te bundelen. Wij hebben echter de argumenten
voor het aanstellen van twee toezichthouders uitvoerig gegeven.
Ik laat het daarbij wat deze discussie betreft ook vanwege de tijd.Mevrouw Van Oudenallen heeft een amendement ingediend waarin wordt gevraagd
de wet binnen vijf jaar te evalueren. Als de Kamer dit amendement aanneemt,
zal ik het van harte uitvoeren.Ik kom op de nabestaandenpensioenen. De leden Verbeet, Omtzigt en Bibi
de Vries stellen voor om de pensioenuitvoerder te verplichten om de uitruil
automatisch toe te passen, tenzij de deelnemer dit niet wil. Over deze materie
hebben wij met elkaar uitvoerig gesproken tijdens het wetgevingsoverleg. Ik
kom de Kamer graag tegemoet op dit punt door aan te geven dat ik een amendement
met de uiteindelijke tekst zoals die nu is gevonden, verwelkom in de wet en
van harte zal uitvoeren, hoewel ik er zelfstandig geen voorstander van ben.Het amendement op stuk nr. 60, dat beoogt de pensioenuitvoerder te verplichten
om premievrij dekking te bieden aan mensen die met onbetaald verlof zijn tot
een maximum van achttien maanden en om dekking te bieden voor de duur van
de WW-uitkering, vind ik met name bezwaarlijk op het punt van de WW-uitkering.
Ik vind het wel alleszins redelijk en billijk op het punt van het onbetaald
verlof. In de periode van onbetaald verlof is er immers nog sprake van een
dienstverband, van een relatie tussen werkgever en werknemer. Deze relatie
is er in de WW-periode niet meer. Die periode kan tot maximaal 38 maanden
oplopen en is een flinke kostenpost en verantwoordelijkheid. Pensioenfondsen,
die door werkgevers en werknemers gevoed worden, zouden op die manier ook
de kosten moeten dragen voor werknemers waarmee geen dienstverband meer bestaat.
Ik wil de indieners daarom vragen of zij een mogelijkheid zien het amendement
te splitsen. In dat geval zou ik het amendement kunnen verwelkomen waar het
betrekking heeft op de periode van onbetaald verlof. Ik zou het willen ontraden
om een dergelijke strekking toe te kennen voor de duur van de WW-uitkering.
In het amendement op stuk nr. 59 wordt voorgesteld de termijn van verjaring
ten gunste van de pensioenuitvoerder te schrappen. Het leek mij in het voorstel
van belang om die termijn niet al te lang te laten oplopen. De termijn is
al langer dan die welke in het Burgerlijk Wetboek is genoemd. Tegelijkertijd
zijn er bij mij ook geen heel grote bezwaren tegen het amendement zodat ik
het oordeel erover aan de Kamer overlaat.Het amendement op stuk nr. 8 van mevrouw De Vries geeft de pensioenfondsen
de mogelijkheid om net als verzekeraars de pensioenopbouw te staken als de
werkgever geen premie meer betaalt. Aanneming van dit amendement moet ik met
grote kracht ontraden. Het amendement is echt niet in het belang van de deelnemer
die een flink risico loopt dat een niet betalende werkgever tot gevolg heeft
dat er geen pensioen meer wordt opgebouwd. Bovendien staat het haaks op de
verplichtstelling.Het amendement op stuk nr. 9 heeft betrekking op de informatie richting
de deelnemers als de verzekeraar de polispremie vrijmaakt. Volgens het amendement
zou moeten kunnen worden volstaan met een bericht aan de ondernemingsraad.
Ook aanneming van dit amendement moet ik ontraden. Het amendement is niet
in het belang van de deelnemers aangezien die er bij gebaat zijn persoonlijk
op de hoogte te worden gesteld. Een tussenschakel heeft het risico dat het
bericht niet goed doorkomt en dat het tijd kost. Punt is dat betrokkene die
tijd veelal niet heeft aangezien hij eventueel snel een nieuwe verzekering
wil afsluiten.Het amendement van de leden Depla en Bibi de Vries op stuk nr. 31, dat
vandaag niet ter sprake is gebracht, vraagt om twee maanden extra, drie in
plaats van één, om elders een risicoverzekering af te sluiten.
Ik wil voor de volledigheid toch mijn negatieve advies geven. Doordat de deelnemer
meer tijd krijgt om maatregelen te nemen, loopt de periode dat de verzekeraar
risicodekking biedt, maar geen premie ontvangt, op van zes tot acht maanden.
Een periode van drie maanden is naar mijn mening niet disproportioneel lang
en kan gerechtvaardigd worden met het sociale doel dat ermee bereikt wordt,
namelijk dat de deelnemer niet de dupe wordt als een werkgever zijn verplichtingen
niet nakomt. Ik wijs er dus op dat verdergaande maatregelen om de deelnemer
te beschermen tot spanningen zouden kunnen leiden met de Europese verzekeringsrichtlijn
en een opwaarts effect hebben op de premie. Ik moet de aanneming van dit amendement
dus ontraden.De heer Depla (PvdA):Dit is wel ter sprake gebracht. Mijn belangrijkste argument om het amendement
te willen handhaven, is de volgende. Stel u hoort vandaag dat uw pensioenverzekering
en alles wat erbij komt, vervalt en u bent druk in de weer met uw werk en
u krijgt morgen de brief, heeft u het dan binnen 31 dagen geregeld, zonder
hulp van uw ministerie? Denkt u niet dat die ene maand wat kort is?Minister De Geus:Er is een termijn van een maand. Daarbinnen kunnen zeker offertes worden
ingewonnen. Ik weet uit de praktijk dat in die gevallen waarin sprake is van
een tijdsdruk, dikwijls wordt overgegaan tot het afgeven van een voorlopige
dekking en de details later worden geregeld. Ik betwijfel of hier in de praktijk
veel behoefte aan zal bestaan. Ik weet dat de verzekeraars er graag op inspelen
en zullen proberen op korte termijnen hun klanten datgene te geven dat noodzakelijk
is. Ik wijs erop dat het risico van uw amendement is dat de periode van risicodekking
oploopt van zes naar acht maanden.Het amendement op stuk nr. 7 handelt over de aansprakelijkheid van de
verzekeraar ingeval de werkgever nieuwe werknemers niet aanmeldt. Dat amendement
is overbodig. Misschien is het goed dat mevrouw De Vries aangeeft hoe haar
positie is ten opzichte van het amendement op stuk nr. 7. Dan kunnen wij dat
deel van de discussie wellicht afronden.Mevrouw Bibi de Vries (VVD):Voorzitter. Ik trek mijn amendement op stuk nr. 7 in.De voorzitter:Het amendement-Bibi de Vries (stuk nr. 7) is ingetrokken.Minister De Geus:Voorzitter. Ik kom nu bij het amendement over de melding arbeidsongeschiktheid
van de werknemer. De heer Depla vroeg of een verplichting van de werkgever
om dat te melden leidt tot meer administratieve lasten. Dat zou inderdaad
wellicht zo kunnen zijn, maar ik ben graag bereid om de pensioenfondsen en
de koepels te wijzen op de mogelijkheid om op dat punt een contract met het
UWV te sluiten. Dan meldt het UWV de arbeidsongeschiktheid aan de pensioenuitvoerder.
Dat gebeurt al in een heel groot aantal gevallen, maar ik ben
bereid om mij sterk te maken om dat tot een bredere praktijk te brengen. Dan
hoeven wij niet de werkgever tot melding van arbeidsongeschiktheid te verplichten,
maar dan kunnen wij het doen via de weg van het UWV, die immers ook de melding
van arbeidsongeschiktheid binnen krijgt. Ik kijk even naar de heer Depla of
wij elkaar daarop kunnen vinden. Dan zou het ontraden van het amendement op
stuk nr. 35 gepaard kunnen gaan met een toezegging mijnerzijds om mij daarvoor
sterk te maken en afspraken te maken met het UWV.De heer Depla (PvdA):Wat is erop tegen om dit gewoon in de wet op te nemen? Dan hoeft u die
brief niet meer te schrijven. Ik heb er vertrouwen in dat de meeste werkgevers
dan zo'n contract af zullen sluiten en dan zijn wij ook klaar.Minister De Geus:Het is echter niet de werkgever die zo'n overeenkomst sluit. Ik zie een
veel gemakkelijker weg, namelijk om als opdrachtgever van het UWV, de afspraak
met het UWV te maken dat het UWV hierover overeenkomsten sluit met de pensioenuitvoerders.
Dan hebben wij de hele verplichting die er op werkgevers zou moeten rusten
niet nodig. Dat is de route waarmee ik u zou willen verleiden, mijnheer Depla.De heer Depla (PvdA):Dat is een interessante optie, maar er is nog een probleem over. Stel
dat een werknemer bij een werkgever zit die dat niet heeft gedaan, dan moet
hij toch opletten, als hij arbeidsongeschikt wordt. Waarom wordt die plicht
niet bij de werkgever gelegd? Je moet het ook vanuit het UWV benaderen. Het
zal erg weinig voorkomen, maar dan is helder wie verantwoordelijk is, wanneer
het verkeerd gaat.Minister De Geus:Je kunt het ook andersom zeggen. Als wij een verplichting bij de werkgevers
leggen en het UWV is daarbij geen handelende partij, denk ik dat het aantal
keren dat het misgaat, veel groter wordt. Wij hebben het hier over arbeidsongeschiktheid
zoals gedefinieerd in de wet. Er is een gesloten definitie van alle gevallen
die bij het UWV bekend zijn. De koppeling van die administratie met de pensioenuitvoerders
is veel gemakkelijker tot stand te brengen dan dat wij kunnen instaan voor
een plicht aan de werkgevers, waarbij je ook moet bezien hoe het zit als een
werkgever in gebreke blijft.Ik wil de heer Depla toch verleiden om te zeggen dat de weg om deze plicht
niet aan de werkgever op te leggen, maar via het UWV afspraken te maken met
de pensioenuitvoerders, hem een heel pragmatische weg lijkt. Deze dient een
doel waarover wij het eens zijn, namelijk dat een arbeidsongeschikte werknemer
als zodanig bij de pensioenuitvoerder bekend is.De heer Depla (PvdA):Het is duidelijk dat ons doel hetzelfde is. Het zou mooi zijn als het
UWV dat doet, want dat bespaart een hoop gedoe. Mijn vraag is hoe al die kleine
werkgevers met kleine verzekerdenregelingen worden bereikt. Gaat het UWV al
die kleine verzekerdenregelingen aanschrijven dat het op die manier wordt
geregeld?Minister De Geus:Ik stel mij voor dat het in de praktijk zal gaan om een contact tussen
het UWV en de grote bedrijfstakpensioenfondsen, maar ook met de verzekeraars,
dus met de uitvoerders van de desbetreffende kleine verzekerdenregelingen.Ik dank de heer Depla voor zijn coöperatieve opstelling, ook al weet
ik nog niet of dit ertoe leidt dat hij zijn amendement intrekt. Ik vond het
in ieder geval een constructief deel van het debat. Ik ontraad de aanneming
van dit amendement, maar misschien wordt het ingetrokken.De laatste weken is in goed overleg een nadere formulering gevonden voor
het amendement op stuk nr. 65 over het recht op collectieve waardeoverdracht.
De regering had aanvankelijk aperte bezwaren tegen de opvatting van de Kamer,
maar dit heeft tot een goed compromis geleid. Dat betekent dat ik niet langer
bezwaren koester tegen het amendement op stuk nr. 65.Veel amendementen leiden zo toch tot overeenstemming, maar wij zijn nog
niet helemaal door de stapel heen. In het amendement op stuk nr. 75 wordt
gevraagd om een termijn van tien jaar. Dit heeft betrekking op de discussie
over de zzp'ers. Nadat wij er lang over hebben gesproken in het wetgevingsoverleg,
zijn er ook moties over aangenomen. Ik doe de Kamer hierin een constructief
aanbod. Ik heb in het wetgevingsoverleg gezegd dat er een onderzoek komt naar
de situatie van de zzp'ers, waarbij de waardeoverdracht het belangrijkste
punt is. Wij moeten daar even goed naar kijken. Ik wil het debat hierover
niet heropenen, want dat hebben wij heel goed inhoudelijk gevoerd.De heer Vendrik en de heer Depla vroegen of hiervoor een open fonds of
een tweede pijler kan komen. Bij het wetgevingsoverleg heb ik gezegd dat ik
dat analytisch gesproken niet als mogelijkheid zie. Het lijkt mij niet wijs
en niet nodig om de discussie over de zzp'ers te sluiten of taboe te verklaren,
want ik weet ook dat de discussie hierover zal doorgaan. Ik wil nu niet vooruitlopen
op de vorm waarin de zzp'ers zich wel of niet organiseren, want daar zijn
bijna per week noteringen over.Ik vind het trouwens opmerkelijk dat het initiatief van de FNV precies
ingaat op de vorm die wij van regeringszijde in het overleg van vorige week
hadden aangeboden, namelijk een onderlinge waarborgmaatschappij met als mogelijkheid
om dat op een gegeven moment bij een uitvoerder te verzekeren. Ik zal echter
niet pretenderen dat wij op dit punt vandaag het laatste woord hebben gesproken.
Ik wil de Kamer daarom het volgende aanbieden. Ik stel voor dat de Kamer op
het door mij aangekondigde onderzoek wacht. Bij dat onderzoek zal ik ook de
vragen meenemen die vandaag naar voren zijn gekomen, uiteraard voor zover
wij daar zicht op kunnen krijgen. Laten wij dan nu niet treden in wetswijzigingen,
ook niet in een verruiming van een driejaars- naar een tienjaarstermijn. De
voor- en nadelen daarvan heb ik overigens al aangegeven. Het is eigenlijk
het één of het ander. Of wij denken dat wij het nu kunnen regelen.
Ik denk zelf dat wij dat niet kunnen doen. Daarom zeg ik – ook tegen
de indieners van het amendement op stuk nr. 75, mevrouw Bibi de Vries en de
heer Vendrik – dat de Kamer de regering de ruimte moet geven om dat
onderzoek te doen. De regering zal vervolgens op basis van dat onderzoek met
een rapportage naar de Kamer komen. Mocht daaruit blijken dat de problematiek
zich geweldig toespitst op die termijn van drie jaar, mocht ook blijken dat
in overleg met het veld goede oplossingen mogelijk zijn, dan zou het toch
heel goed die kant op kunnen werken. Maar wij moeten niet nu
een oplossing langs deze weg forceren in de wet. Ik zeg de Kamer graag toe
dat ik dat onderzoek in een halfjaar wil vormgeven.Voorzitter. Ik kom te spreken over de moties. De motie van de heren Mosterd
en Depla op stuk nr. 68 gaat over de vervolgstappen rondom het uitvoeringsmodel.
Deze motie ligt in het verlengde van het debat zoals wij dat gevoerd hebben.
Ik voer de motie graag uit. De regering heeft uiteraard tot doel om de wezenskenmerken
van ons pensioenstelsel overeind te houden. Ik ben dus bereid de motie uit
te voeren.De motie van de Leden Mosterd en Verbeet op stuk nr. 69 inzake mensen
die voor 27 november 1981 gescheiden zijn, is van een heel andere aard.
Deze motie dient een in de Kamer breed gedragen doel en wekt sympathie. Zij
vraagt echter om nader overleg binnen het kabinet. In de motie wordt de regering
verzocht, in haar reactie in te gaan op de kosten die met de uitvoering van
de motie gepaard gaan. Ik zeg graag toe dat de Kamer die informatie tijdig
voor de behandeling van de begroting voor 2007 zal ontvangen.In de motie op stuk nr. 73 van de leden Omtzigt en Verbeet wordt ingegaan
op het nabestaandenpensioen en het arbeidsongeschiktheidspensioen. Ik zal
in ieder geval nog schriftelijk op deze motie reageren. Ik kan wel al zeggen
dat ik bereid ben om daar met de sociale partners nog eens goed over te spreken.
In de motie wordt de regering verzocht, in overleg te treden met de sociale
partners, bijvoorbeeld in de SER, en afspraken te maken. Ik kan mij voorstellen
dat wij daarbij het verschil tussen risicodekking en echte kapitaaldekking
scherp in het oog houden. Zoals bekend, is de discussie over kapitaaldekking
toch weer van een heel andere aard. Ik wil de zorgen van de Kamer dat het
nabestaandenpensioen als het ware helemaal van de agenda aan het verdwijnen
is, graag overbrengen. Echter, om overeenstemming te bereiken, zou in de motie
moeten worden opgenomen dat een uniforme dekking op kapitaalbasis wenselijk
is. Dat is een van de vormen. Wij kunnen ook denken aan andere vormen van
dekking. Misschien dat die overweging niet zo algemeen is als het uiteindelijke
verzoek in de motie. Ik wil de indieners ook vragen om het verzoek "om
in overleg te treden met de sociale partners, bijvoorbeeld in de SER"
anders te redigeren. Wij kunnen in overleg treden met de sociale partners
en met de Stichting van de Arbeid. Als uit dat overleg voortvloeit dat een
advies van de SER wenselijk is, kan dat worden gevraagd, maar wij kunnen niet
in overleg treden met de SER. De Kroonleden staan er volstrekt buiten. Ik
kan mij daarom voorstellen dat de tussenzin "bijvoorbeeld in de SER"
niet in de uiteindelijke versie van de motie voorkomt en dat het gevraagde
maken van afspraken in het verlengde ligt van het overleg. Het kan zijn dat
wij uw Kamer eerst de tussenstand mededelen van het overleg en dat wij dan
bezien of er aanleiding is voor nadere afspraken.De heer Omtzigt (CDA):U mag de motie inderdaad zo interpreteren dat het in overleg gaan met
de sociale partners een adviesaanvraag aan de SER kan betekenen. De overweging
dat wij een kapitaaldekkingsbasis wenselijk achten boven een risicobasis blijft
recht overeind. Daarmee kunt u in het overleg doen wat u wilt, maar de overweging
staat, omdat wij denken dat het bij de overstap van zieke werknemers grote
voordelen heeft dat een nieuwe werkgever niet voor een zieke werknemer hoeft
op te draaien.Minister De Geus:Ik meen dat wij elkaar goed verstaan als ik constateer dat de wens van
de ondertekenaars van de motie en de fracties die deze steunen is, dat kapitaaldekking
als basis wordt gehanteerd. Ik constateer dat u er prudent mee omgaat door
die kapitaaldekkingsbasis niet te eisen, aangezien die wens de inhoud van
de pensioenregelingen betreft waarover de sociale partners zelf gaan. Ik verzoek
u de motie zo te interpreteren dat het overleg met de sociale partners tot
een tussenstand leidt en van daaruit tot een vervolgtraject, of niet. Een
eventueel vervolgtraject kan dan de vorm hebben van afspraken dan wel overleg
in de SER. Ik zal u dan eerst moeten berichten hoe het overleg in eerste instantie
is verlopen.Mevrouw Verbeet vraagt in haar motie op stuk nr. 76 eigenlijk iets wat
al geschiedt. In de praktijk is er de laatste jaren sprake al een pensioendebat
gaande. Ik zie geen meerwaarde in een door de regering te organiseren of te
regelen pensioendebat. Ik kan mij voorstellen dat ik de gevoelens van de Kamer
op dit punt overbreng aan de sociale partners.Mevrouw Verbeet (PvdA):Ik heb niet zoveel met gevoelens. Ik houd er meer van dat u de sociale
partners vraagt om het te doen.Minister De Geus:Ik vind het belangrijk dat het debat wordt gevoerd en ik wil het met liefde
vragen, maar ik wil hier voor onze verhouding helder hebben dat de regering
geen verantwoordelijkheid aanvaardt voor de wijze waarop dat debat wordt gevoerd
en voor de uitkomsten waartoe het leidt.Mevrouw Verbeet (PvdA):Als u mij maar wel rapporteert wat het antwoord is van de sociale partners
en als u maar, indien zij het niet doen, op zoek gaat naar anderen om het
initiatief te nemen tot het organiseren van een dergelijk debat.Minister De Geus:Laten wij het zo doen, ik zal het verzoek overbrengen aan de sociale partners
en ik zal u over het resultaat rapporteren. Op het moment dat het tot iets
leidt dat u niet bevalt, moeten wij maar verder zien. Ik zeg niet op voorhand
toe dat ik dan iets alternatiefs ga organiseren, want of er iets moet worden
georganiseerd hangt natuurlijk ook af van de argumenten waarmee de sociale
partners in dat overleg komen.Voorzitter. Ik heb dus inzake de twee moties waarin wordt verzocht zaken
met sociale partners te bespreken, een toezegging in die richting gedaan.
Het gaat om de moties op de stukken nrs. 73 en 76.Een reactie op de motie op stuk nr. 79 wil ik nog even aanhouden, omdat
ik ook op dat punt overleg met mijn collega van Financiën noodzakelijk
vindt. Het gaat om de departementale jaarverslagen en het VBTB-proof maken.
Het lijkt mij verstandiger als ik erop reageer nadat ik even ruggespraak heb
gehouden met mijn collega van Financiën. Zonet zei ik dat ik ook ruggespraak
wil met Financiën voor een ander punt dat ik in de brief zal vermelden.
Ik neem het antwoord hierop graag in die brief mee.Mevrouw Bibi de Vries (VVD):Wat is het probleem? Als ik het zelf mag zeggen, is het
een geweldige motie die past binnen de wijze waarop de regering met VBTB wil
omgaan. Ik zie hier echt geen probleem. Zij sterkt de minister in zijn controle
op de toezichthouders en dat sterkt de Kamer weer in haar controle op de minister.
Het kan niet beter!Minister De Geus:Ik voel me hierdoor helemaal geïnspireerd tot overleg met mijn collega
en een antwoord aan de Kamer. Ik wil daar echter niet op vooruitlopen. Ik
zie nu niet een bepaald probleem, maar wil er nog eens goed naar kijken. Daarna
zal ik schriftelijk reageren.In de motie op stuk nr. 80 wordt gevraagd om het dubbel toezicht plaats
te doen vinden na twee jaar. Zojuist zei ik naar aanleiding van het amendement-Van
Oudenallen dat er een evaluatietermijn van vijf jaar in de wet zal komen.
De vraag om een evaluatie van het dubbele toezicht na twee jaar lijkt mij
reëel, gegeven het feit dat in de Kamer uitgebreid is gediscussieerd
over de voors en tegens daarvan. Maar ik zal deze motie alleen kunnen uitvoeren
als de Kamer het amendement op stuk nr. 43 niet steunt; is dat wel het geval,
dan wil ik wel evalueren, maar die evaluatie heeft dan een andere strekking.
Als daarvoor echter geen meerderheid komt, zeg ik de Kamer graag toe dat ik
dit zal bekijken. Wij weten nu al dat dit niet veel materiaal zal opleveren,
maar wij doen er wel verstandig aan om te bezien of wij gewoon op de ingeslagen
weg kunnen voortgaan, tenzij er in de praktijk inderdaad signalen zijn van
de vrees die leeft voor de instelling van de wet.Mevrouw Bibi de Vries (VVD):Als ik u subtiel mag geruststellen: ook het CDA heeft deze motie ondersteund.
Meer hoef ik hierover nu niet te zeggen. Het komt dus goed.Minister De Geus:De Kamer is soms ondoorgrondelijk in haar subtiliteit. Of laat ik het
anders zeggen: in haar laatste debat is mevrouw De Vries op dreef!Ik ben toegekomen aan de moties over de emeritaatfondsen. Ik richt mij
hiervoor met name tot de afgevaardigden van SGP en ChristenUnie. De motie
op stuk nr. 82 van de heer Van der Vlies moet ik helaas ontraden, al ligt
deze zaak genuanceerd. Ik denk dat ik de heer Van der Vlies help door die
nuances hier goed te schetsen. Of emeritaatfondsen onder de bescherming van
de Pensioenwet vallen, is afhankelijk van de vraag of het verzekeringsbedrijf
uitvoert. Dit is niet altijd het geval. Verder is van belang of sprake is
van een pensioen dat is overeengekomen door werkgever en werknemer. Ook daarvan
is in de verhouding tussen predikant en gemeente lang niet altijd sprake,
zeker niet in de situaties die de indiener bedoelt. De regering is van mening
dat predikanten en kerken, als zij dat willen, de mogelijkheid moeten hebben
om de overeengekomen toezeggingen onder de bescherming van de Pensioenwet
te laten vallen. Deze biedt daartoe de mogelijkheid ten opzichte van de Pensioen-
en spaarfondsenwet, namelijk om een groep personen aan te wijzen als werknemer
voor de toepassing van de Pensioenwet. Er is dus de mogelijkheid, ook als
niet in formele zin sprake is van een werknemerschap, een groep aan te wijzen
als werknemer voor de Pensioenwet. Over de juiste omschrijving van deze aanwijzing
is er nog overleg met de betrokken partijen. Verder voert de Nederlandsche
Bank momenteel overleg met de verschillende emeritaatfondsen over de invulling
van het financiële toezicht en het vereiste maatwerk. De Nederlandsche
Bank en de fondsen hebben geconstateerd dat er geen simpele oplossingen voorhanden
zijn die op alle fondsen gelijkelijk toepasbaar zouden zijn. In de praktijk
zijn de verschillen gewoonweg te groot. De Nederlandsche Bank zet het overleg
voort door middel van een informatiedag begin november voor alle emeritaatfondsen.
Dat is een vertrekpunt. Dan zal ook worden gekeken naar de beste invulling
van het toezicht op de individuele fondsen, wat ook maatwerk zal zijn.De heer Van der Vlies (SGP):Prima. Die ontwikkeling kende ik. Ik heb er zowel van de minister als
uit het veld over gehoord. De minister heeft het over "de mogelijkheid
om" dus niet "de verplichting tot". Dat is essentieel.Minister De Geus:Zo is het.De heer Van der Vlies (SGP):Dat moeten wij in de wetsgeschiedenis dan maar even vastleggen.Minister De Geus:Zeker. Dat ligt bij dezen vast.Voorzitter. Ik kom te spreken over de motie op stuk nr. 81, waarin de
regering wordt verzocht om toe te zeggen dat emeritaatfondsen die al een overgangsperiode
hebben, een ruime overgangstermijn krijgen om te voldoen aan de dekkingseisen
om maatwerk bij de fondsen mogelijk te maken. Deze motie is overigens mede
ondertekend door de heer Omtzigt. Het verzoek van deze motie strekt ertoe
om emeritaatfondsen die onder de nieuwe wet zullen vallen, royale overgangstermijnen
te gunnen zodat voor elk fonds een maatwerkoplossing ontstaat. Dat verzoek
zal ik moeten doorverwijzen naar de Nederlandsche Bank. Ik ben best bereid
om nogmaals tegen DNB te zeggen dat in dergelijke gevallen maatwerk wordt
geleverd. Dat is overigens ook het regime. Ik wil er echter op wijzen dat
in de desbetreffende motie ook een pregnante mening staat van de heren Van
der Vlies en Omtzigt. Die pregnante mening luidt als volgt: van mening dat
dit er niet toe kan leiden dat gedane toezeggingen niet nagekomen kunnen worden.
Dat betekent dus dat ook in hun visie de welwillendheid van de Nederlandsche
Bank om maatwerk te bieden, niet mag prevaleren boven het risico dat gedane
toezeggingen niet kunnen worden nagekomen. Dat is de volgordelijkheid die
in deze motie wordt gepresenteerd. Ik denk dan dat de eventuele aanvaarding
van deze motie kan leiden tot een signaal naar de Nederlandsche Bank. Als
de motie niet wordt aangenomen, vloeit uit het debat voort dat ik dit verzoek
graag aan de Nederlandsche Bank voorleg, maar dan wel in de volgordelijkheid
dat de Kamer van mening is dat het er niet toe kan leiden dat gedane toezeggingen
niet kunnen worden nagekomen en dat overigens maatwerk waar mogelijk wordt
geleverd.In de loop van vrijdag, maar dat kan laat op de dag worden, zal de Kamer
een brief ontvangen waarin niet alleen de onbeantwoorde vragen zullen staan,
maar waarin ook nogmaals een samenvattend overzicht zal staan van het oordeel
van de regering over de amendementen. Ik zeg ook toe dat in de brief op de
twee punten die zijn gememoreerd, na ruggespraak met de collega van Financiën,
ook het gezamenlijk oordeel van het kabinet zal worden opgenomen.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag te stemmen over de ingediende moties,
de amendementen en het wetsvoorstel.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Het woord is aan de minister van Justitie voor het afleggen van een verklaring.Minister Donner:Mijnheer de Voorzitter. Vanochtend heeft de Onderzoeksraad voor veiligheid
zijn rapport aangeboden met bevindingen over de brand in de nacht van 26 op
27 oktober 2005 in het cellencomplex Schiphol-Oost. Daarin komt de raad
tot de conclusie dat de veiligheid, in het bijzonder de brandveiligheid, bij
onder mijn verantwoordelijkheid vigerende diensten te weinig aandacht heeft
gekregen. De raad concludeert dat de bedrijfshulpverleningsorganisatie van
de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) beter doordacht, voorbereid en
getraind had moeten zijn. De raad stelt dat er vermoedelijk minder of geen
slachtoffers zouden zijn gevallen, zo deze verantwoordelijkheden beter in
acht zouden zijn genomen.De beslissingen omtrent de bouw van het cellencomplex, de organisatie
van de brandveiligheid en de bedrijfshulpverlening, zijn veelal genomen in
voorgaande kabinetsperioden. In de periode van mijn ministerschap heb ik geen
aanleiding gehad om daarover nadere beslissingen te nemen.Een minister draagt echter niet alleen de verantwoordelijkheid voor wat
hij zelf beslist of voor wat er gedurende zijn ambtsperiode wordt besloten;
hij is verantwoordelijk voor de diensten die onder zijn verantwoordelijkheid
functioneren. Dat is een fundamenteel beginsel om de overheid democratisch
aanspreekbaar en verantwoordelijk te houden.Ministeriële verantwoordelijkheid wordt genomen door hier, in de
Staten-Generaal, te verantwoorden, maar ministeriële verantwoordelijkheid
is meer. Zij houdt ook in dat ik in de ogen van de slachtoffers en nabestaanden
sta voor die diensten aan wier handelen hun leed wordt toegeschreven. Mijn
gedachten en verantwoording gaan vandaag ook in hun richting. Het leed en
verdriet kan ik niet wegnemen, maar waar de oorzaak aan mijn diensten wordt
toegeschreven, is het aan mij om te tonen dat dit niet zonder consequenties
is.Verantwoordelijkheid geldt voorts niet alleen voor, maar ook jegens de
diensten waarvoor ik in de afgelopen vier jaren verantwoording heb gedragen.
Diensten die vaak onder zware druk de meest uiteenlopende belangen en politieke
wensen met elkaar moesten verenigen. Ik heb het een voorrecht gevonden om
op hun doen en laten te worden aangesproken, ook nu. Dat geldt het gevoerde
beleid, maar ook de o zo menselijke beslissing van twee medewerkers in een
snel door vlammen en rook verduisterende gang om eerst de medemens te helpen.
Hoe zou ik daarover oordelen? Ook hun beslissing neem ik voor mijn verantwoording.Verantwoording, daar gaat het om. Die neemt men niet door weg te gaan,
maar door hier te staan. Als ik dat niet doe, is dat niet omdat ik zou menen
dat er geen verantwoording mogelijk is. Na een ramp ziet men vaak dat tal
van zaken beter kunnen die men voordien, met de kennis van wat toen redelijkerwijs
te voorzien was, voldoende kon en mocht achten.Met de voorliggende rapporten liggen veel fundamenteler vragen op tafel
dan de vraag naar de verantwoording van het verleden. Deze rapporten lijken
bij de overheid een zodanige verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid voor
het voorkomen van rampen en gevaren te veronderstellen dat de vraag aan de
orde moet komen in hoeverre deze verantwoordelijkheid nog kan worden gedragen.
Als slechts het voorkomen van gevaren telt, dreigen rechtsstaat en democratie
in het gedrang te komen.Deze vragen vergen een grondig en serieus debat tussen regering en parlement.
Dat geldt ook voor de vraag of overheidsdiensten niet meer mogen vertrouwen
op de deskundigheid van anderen. Ik zou dat debat graag voeren, maar een dergelijk
debat is niet mogelijk indien het in het teken staat van het al dan niet aanblijven
van een minister. Een waardig debat, dat recht doet aan de ernst van deze
vragen, is mitsdien slechts mogelijk door mijn vertrek. Dit is een van de
weinige situaties waarin de ministeriële verantwoordelijkheid inhoudt
dat men aftreedt.Om deze reden heb ik Hare Majesteit verzocht om mij met onmiddellijke
ingang ontslag te verlenen.Rest mij slechts om de Kamer te danken voor het tot dusverre in mij gestelde
vertrouwen. Ik heb dat steeds als basis voor mijn functioneren ervaren.Ik dank u voor uw aandacht.De voorzitter:Ik dank de minister voor zijn verklaring.Het woord is aan de minister voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer, eveneens voor het afleggen van een verklaring.Minister Dekker:Mijnheer de voorzitter. De brand in het cellencomplex Schiphol-Oost heeft
ook bij mij een diepe indruk achtergelaten. Het was een vreselijke gebeurtenis
met afschuwelijke gevolgen. In de nacht van 26 op 27 oktober 2005 vonden
elf gedetineerden de dood. Ook mijn Rijksgebouwendienst draagt verantwoordelijkheid
voor het veilig in bewaring stellen van gedetineerden. Na de eerste schok
stelde iedereen zich de vraag hoe dit heeft kunnen gebeuren.De Onderzoeksraad voor veiligheid heeft zich vanuit zijn onafhankelijke
positie uitputtend gebogen over de vraag wat de achtergronden en oorzaken
van deze traumatische gebeurtenis waren. Met de kennis van vandaag kijk ik
daarop als volgt terug.In de loop van 2001 ontstond een snelgroeiende problematiek van bolletjesslikkers.
Onder druk van een steeds heftiger debat werden controle en opsporing geïntensiveerd.
Vanwege deze maatschappelijke en politieke urgentie bestond bij mijn Rijksgebouwendienst
en bij de Dienst Justitiële Inrichtingen een grote druk om op korte termijn
de detentiecapaciteit voor bolletjesslikkers uit te breiden. Met voortvarendheid
is in 2002 de bouwontwikkeling van de vleugels A tot en met H op het cellencomplex
Schiphol-Oost door de DJI en de RGD ter hand genomen. Daarbij was en is vanzelfsprekend
uitgangspunt dat de snelheid van realisatie niet ten koste mag gaan van de
naleving van de wet- en regelgeving ten aanzien van brandveiligheid. Hetzelfde
gold voor de vleugels J en K die in 2003 zijn opgeleverd.Rampen kunnen nooit worden uitgesloten, met welke regelgeving dan ook,
maar overheidsdiensten dienen er alles aan te doen om alle noodzakelijke veiligheidsmaatregelen
te treffen als mensen aan de zorg van de overheid zijn toevertrouwd en zich
daaraan niet kunnen onttrekken.In het geval van de brand in het cellencomplex op Schiphol was er sprake
van een noodlottige samenloop van omstandigheden, die ertoe heeft geleid dat
deze brand fatale gevolgen heeft gehad. De brand is, bedoeld of onbedoeld,
ontstaan door toedoen van een gedetineerde. Achteraf blijkt dat een bepaalde
vorm van unitbouw kwetsbaar kan zijn voor branduitbreiding en de verspreiding
van rook. Er zijn nu technische mankementen aan het licht gekomen.Er was sprake van begrijpelijk menselijk handelen, onder stressvolle omstandigheden.
Tot slot duurde het lang voordat de brandweer kon beginnen met blussen.Deze keten van opeenvolgende gebeurtenissen laat onverlet dat de politiek
verantwoordelijken de plicht hebben zich de vraag te stellen of er achterliggende
structurele tekortkomingen zijn. Daarom heeft het kabinet na de Schipholbrand
aan de drie rijksinspecties opdracht gegeven nader onderzoek in te stellen
naar de brandveiligheid van qua bouw en gebruik vergelijkbare penitentiaire
inrichtingen. Deze inspecties hebben geconcludeerd dat er geen sprake was
van apert onveilige situaties, maar zij hebben wel tekortkomingen geconstateerd.Zowel de onderzoeksraad als de rijksinspecties concluderen dat het brandveiligheidsbewustzijn
bij verschillende overheidsdiensten tekort heeft geschoten. De onderzoeksraad
verwoordt dit als een strategisch veiligheidstekort. Ik ben van mening dat
mijn Rijksgebouwendienst ten tijde van de bouw zorgvuldig met de bouwregelgeving
is omgesprongen. Dit laat echter onverlet dat ik ook van mening ben dat het
brandveiligheidsbewustzijn bij de Rijksgebouwendienst hoger had kunnen zijn
en verbetering behoeft.De verschillende onderzoeken, waaronder die van de onderzoeksraad, hebben
belangrijke informatie opgeleverd, die kan leiden tot een betere borging van
brandveiligheid bij cellencomplexen in unitbouw en bij unitbouw in het algemeen,
zoals ik dat vorige maand bekend heb gemaakt aan eigenaren en gebruikers van
dit soort complexen.De resultaten en de daarop gebaseerde aanbevelingen nemen echter het leed
van de slachtoffers en nabestaanden niet weg. Bij de overlevenden van de ramp,
de nabestaanden van de elf omgekomen gedetineerden en de betrokken bewaarders
staat deze brand voor altijd in het geheugen gegrift. Ik voel met deze mensen
mee. Vooral tegenover hen voel ik mij politiek medeverantwoordelijk voor de
dramatische gevolgen van de ramp. Een minister is aanspreekbaar wanneer een
ambtelijke dienst tekortschiet, ongeacht of ik dat persoonlijk had kunnen
beïnvloeden.Hoewel de opvatting van de onderzoeksraad dat er minder of geen slachtoffers
te betreuren waren geweest als de brandveiligheid de aandacht van de betrokken
instanties zou hebben gekregen een hypothetische is, neem ik mijn ministeriële
verantwoordelijkheid. Ik zal, gezien de ernstige gevolgen van de brand, mijn
ontslag aanbieden aan Hare Majesteit de Koningin.Tot slot, voorzitter, wil ik u en uw Kamer danken voor het vertrouwen
en de samenwerking, met name in een periode dat de combinatie van persoonlijk
verdriet en publiek functioneren een lastige is. Die steun heb ik bij u ervaren.
Ik dank u!De voorzitter:Ik dank de minister voor haar verklaring.Ik dank beide ministers voor de wijze waarop zij in de afgelopen jaren
met de Kamer hebben samengewerkt.De vergadering wordt van 17.15 uur tot 19.00 uur geschorst.Voorzitter: Ten Hoopen 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20062007-101-114.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl