Aan de orde is het debat over de gevolgen van de kredietcrisis
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 3024-3059

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-02-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 35, pagina 3024-3059

10-12-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Aan de orde is de voortzetting van het debat over de gevolgen van de kredietcrisisPagina 3059-3104
Aan de orde is het debat over de gevolgen van de kredietcrisisPagina 3024-3059
Aan de orde is het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 november 2008 over de blauwdruk modern migratiebeleidPagina 3019-3024
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 10 december 2009)Pagina 3137-3139
Presentie en opening (woensdag 10 december 2008)Pagina 3019-3019
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2009 (31700 VIII)Pagina 3104-3122
Aan de orde is de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2009 (31700 XIV); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2009 (31700 F)Pagina 3122-3137

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 214 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over de gevolgen van
de kredietcrisis.De voorzitter:De heer Wilders heeft mij gevraagd om hem te verontschuldigen wegens dringende
andere verplichtingen. Ik geef het woord als eerste aan mevrouw Halsema van
de fractie van GroenLinks, die dit debat heeft aangevraagd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Het blijft onwezenlijk, deze door roekeloos gedrag veroorzaakte
puinhoop. Financiële experts dachten wat met lucifers te spelen maar
ontwikkelden zich, opgejaagd door marktfetisjisme, deregulering en perverse
bonussen, tot misdadige pyromanen en veroorzaakten een backdraft. Wat begon
als een veenbrand in de kredietverlening, is inmiddels geëxplodeerd tot
een uitslaande brand van ongekende omvang die ook onze economie ernstig bedreigt.
Nederland heeft een behoorlijke brandgang aangelegd door verantwoord begrotingsbeleid
in alle jaren dat het ons goed ging, maar onmiskenbaar heeft een aantal economische
sectoren vlamgevat.Dit is in de eerste plaats een gevolg van het open karakter van onze economie
en van het uitvallen van de vraag naar goederen door de deuk die het vertrouwen
van consumenten wereldwijd heeft opgelopen. Iedereen die geld heeft, ook in
Nederland, blijft erop zitten. Dit geldt niet als het gaat om sinterklaascadeaus
of straks om kerstcadeaus, maar wel als het gaat om de grote uitgaven voor
bijvoorbeeld huizen, auto's, koelkasten en televisies.Niet alleen consumenten houden de hand op de knip, maar ook en vooral
kredietverstrekkers. Soms overigens zijn dit dezelfde kredietverstrekkers
die pedant en op hoge toon tijdens de parlementaire hoorzitting in dit gebouw
van zich lieten horen, zonder enig besef van de eigen tekortkomingen en zonder
gevoel voor de grote zorgen die leven in de samenleving. Zij klaagden er wel
over dat de overheidsinjecties en -garanties niet goedkoop genoeg waren, maar
wilden nog geen stap zetten in de richting van maatschappelijk verantwoord
ondernemen. Zelden heb ik mij meer plaatsvervangend geschaamd. Ik vond het
dan ook volkomen terecht dat minister Van der Hoeven hen publiekelijk de maat
nam. Jammer vond ik het overigens wel dat minister Bos vervolgens zijn collega
Van der Hoeven weer de maat nam. Nu goed, uit het interview in Trouw maak
ik op dat de minister van Financiën inmiddels is bijgedraaid en vindt
dat bankiers zich moeten realiseren dat het nooit meer kan worden zoals het
was. Dat zijn wijze woorden die iedereen zich moet aantrekken.Het gaat inmiddels om veel meer dan herstel van vertrouwen alleen. Het
gaat ook om veel meer dan de boel overeind houden. Mevrouw Hamer, de fractievoorzitter
van de PvdA, heeft het kabinet terecht verweten dat het dit doet. De kredietcrisis
plaats ons voor grote economische en dus ook maatschappelijke problemen. Wij
kunnen er daarbij voor kiezen om alleen de boel overeind te willen houden.
Wij kunnen echter de crisis ook beschouwen als een kans voor een nieuwe marktordening,
voor een duurzame economie en voor een eerlijker en rechtvaardiger samenleving.Jarenlang hebben bestuurders en politici hun macht verminderd ten gunste
van private partijen en zijn zij teruggedeinsd voor ingrijpen in de economische
verhoudingen. Dit laisser faire en dit ontkennen van het politieke primaat
kan geen enkele politieke partij zich nog langer permitteren. Want de kredietcrisis
staat niet op zichzelf. Zij valt in tijd samen met de energie- en klimaatcrisis
en met de voedselcrisis. Zij zijn het effect van de mondiale strijd om "fuel,
food and finance" die wordt veroorzaakt door een westerse cultuur van hyperconsumptie.
Mensen in het arme Zuiden betalen daarvoor het grootste gelag. Zij lijden
aan hitte en honger. Gelukkig blijft ons dat bespaard. Wij kunnen echter wel
vaststellen dat onze economie en welvaart kwetsbaar zijn. Ons welzijn en onze
natuurlijke omgeving staan onder druk.De minister van Financiën blijkt niet alleen mijn boek te hebben
gelezen, maar hij heeft het tot mijn vreugde ook begrepen als
hij beaamt dat wij op zoek moeten naar een nieuwe balans tussen meer en genoeg,
tussen exces en matiging. GroenLinks is er vast van overtuigd dat een gecombineerde
aanpak van de krediet- en de klimaatcrisis onze samenleving een gouden kans
biedt op duurzame welvaart en groter welzijn. Voor GroenLinks betekent dit
dat wij met gerichte investeringen als eerste verantwoorde economische groei
willen forceren en als tweede de maatschappelijke en inkomenstegenstellingen
willen verminderen ten gunste van grotere onderlinge solidariteit.Wij zien ons internationaal gesteund. Barack Obama en Gordon Brown verhogen
de belastingtarieven voor de allerrijksten om te kunnen investeren in groene
innovatie en in de publieke sfeer. Obama en Barroso willen groene eisen stellen
aan economische steun. Barroso typeerde het Europese steunpakket zelfs als
een groene kans. Wij zien echter ook bedreigingen. Er zijn lidstaten die Europees
toezicht op de verzekeringssector afwijzen. Nog ernstiger is de dreigende
uitholling van het Europese klimaatpakket. De onderhandelingen zitten muurvast
en Poznañ dreigt te mislukken, maar natuurlijk niet in de laatste plaats,
omdat de Nederlander van het Jaar verstek laat gaan.In interviews lijken de premier en de vicepremier dezelfde richting op
te willen als GroenLinks, maar in het steunpakket zien wij daar niets van
terug. Dit betreft vooral oud en deels fout beleid. Neem bijvoorbeeld de vervroegde
afschrijvingen. Die bevoordelen ook bedrijven die deze helemaal niet nodig
hebben. De vervroegde afschrijvingen hoeven niet eens tot extra investeringen
te leiden en als deze dat wel doen, dan hoeven de investeringen niet groen
te zijn. Het relatieve voordeel dat groene investeringen in het verleden hadden –
die konden vervroegd afgeschreven worden – wordt hiermee te niet gedaan.
Laat ik de premier dan maar instemmend citeren: "Geld pompen alleen spreekt
mij niet aan".GroenLinks presenteert vandaag The Green Deal. Ik heb het stuk inmiddels
verspreid. Het bevat vijf voorstellen voor gerichte investeringen in een groene
economie en in duurzame werkgelegenheid. Deze voorstellen variëren van
een fiscale klimaataftrek waardoor de vraag naar duurzaam consumeren toeneemt,
tot een groene garantieregeling voor bedrijven, en tot verruiming van de regeling
van werktijdverkorting voor flexwerkers. Journalist Syp Wynia van Elsevier
merkte over de voorstellen van GroenLinks op dat deze crisisbestendig zijn.
Hij komt toch uit onverdachte hoek! Wij plaatsen in onze voorstellen de WW-uitgaven
buiten het uitgavenkader, net als de directeur van het Centraal Planbureau,
maar in tegenstelling tot het CDA dat zich opmaakt voor nieuwe bezuinigingsronden.
Hierdoor hoeft er niet bezuinigd te worden. Ik wil graag een uitgebreide reactie
van de regering op dit voorstel en de andere voorstellen die in onze nota
worden gedaan.De heer Van Geel (CDA):Voorzitter. Ik heb een quickscan gemaakt van de voorstellen van mevrouw
Halsema die zij ook kort heeft toegelicht. De voorstellen zijn doorgaans buitengewoon
sympathiek, maar ik ben benieuwd naar de soliditeit van de financiële
dekking. Ik zie immers dat mevrouw Halsema voor de uitgestelde afschrijving,
die zij niet wenst, twee keer 900 mln. benut. Zij geeft dit bedrag incidenteel
uit. Waar blijft de dekking dan in 2012, 2013 en verder? Dit voorstel is immers
een schuif en er is dus geen solide dekking. Mevrouw Halsema slaat een gat
van 1,8 mld. Gaat zij dan bezuinigingsvoorstellen doen in 2012?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Vanzelfsprekend zullen wij dan geen bezuinigingsvoorstellen doen als daar
geen aanleiding voor is. Wij vinden dat op dit moment geïnvesteerd moet
worden om te voorkomen dat de werkloosheid oploopt. Wij vinden bezuinigingen
op dit moment onverantwoord, net als de directeur van het Centraal Planbureau.
De heer Van Geel miskent het buitengewone karakter van de economische omstandigheden
waarin wij op dit moment verkeren. Wij laten in onze voorstellen het EMU-saldo
in 2009 met 0,1% meer oplopen dan het kabinet, maar wij zorgen er in
2010 voor dat het dit saldo 0,1% lager ligt dan dat van het kabinet.De heer Van Geel (CDA):Het probleem is dat de reikwijdte van de fractie van GroenLinks blijkbaar
twee jaar is, maar onze dekking geldt voor de komende jaren. Dat is soliditeit.
Ik constateer dat GroenLinks een gat van 1,8 mld. slaat in de begroting na
deze periode en dat mevrouw Halsema niet aangeeft of zij dit ten laste van
het saldo laat lopen of via bezuinigen. Ik vind dat wij recht hebben op een
antwoord. Als mevrouw Halsema met voorstellen komt, moet zij ook met een solide
dekking komen, maar dat doet zij niet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil de heer Van Geel wel van dit regeerakkoordprobleem afhelpen. Ik
geloof dat hij het regeerakkoord in dezen belangrijker vindt dan de grote
maatschappelijke en economische noden die wij momenteel hebben. Ik ben graag
bereid een aanvulling op te nemen in onze dekking voor 2011 en 2012, maar
ik wijs er wel op dat wij begroten voor komend jaar en niet voor de komende
drie jaar. Ik kom u hierin echter graag tegemoet, mijnheer Van Geel, als dit
zou betekenen dat u het komend jaar en het jaar daarop zou willen afzien van
bezuinigingen. In deze omstandigheden van sneloplopende werkloosheid, grote
economische problemen en een stilvallende consumentenvraag vinden wij het
onverantwoord dat u in feite aankondigt dat wij nieuwe bezuinigingen tegemoet
zien.De voorzitter:Echt voor de laatste keer, mijnheer Van Geel.De heer Van Geel (CDA):De spelregels zijn juist bedoeld om elkaar in moeilijke tijden vast te
houden en ervoor te zorgen dat wij in de toekomst een stevige en solide basis
hebben. Daarvoor hebben wij spelregels gemaakt en daarom vinden wij dat wij
ons aan de spelregels moeten houden en niet de eerste de beste keer dat zich
een ontwikkeling in die richting voordoet, slappe knieën moeten krijgen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Je kunt spelregels maken voor voetbal en dan blijk je ineens een ander
spel te spelen. Dat is wat hier aan de hand is. Wij leven op dit moment in
extreme economische omstandigheden. Je zult moeten nadenken over welke maatregelen
je het beste kunt nemen. Ik weet mij bovendien gesteund door de directeur
van het Centraal Planbureau die de huidige omstandigheden zo uitzonderlijk
noemt, dat hij het verantwoord vindt.De voorzitter:Rond u uw betoog af, mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb een specifieke vraag aan minister Bos. Waarom meldt hij nu dat
hij al voor de zomer overwoog om Fortis te nationaliseren? Waarom heeft hij
hier zo lang opgezeten? Beïnvloedt dit gegeven de juridische strijd over
de Fortiserfenis niet?Ik hecht eraan om nogmaals te zeggen dat GroenLinks een parlementair onderzoek
naar de kredietcrisis noodzakelijk vindt. Wij respecteren dat uit het overleg
van de coalitiefracties blijkt dat zij hierover nog eens willen nadenken onder
de kerstboom. Tegen hen zou ik wel willen zeggen: met goede voornemens hoef
je niet tot het nieuwe jaar te wachten.De heer Pechtold (D66):Wij kunnen niet genoeg herhalen dat wij een parlementair onderzoek steunen.
Betekent nu al aankondigen dat bezuinigingen over twee jaar niet nodig zijn –
het probleem van 2% wordt niet het komend jaar geraakt maar hoogstwaarschijnlijk
pas het jaar daarop – niet dat mevrouw Halsema aan de volgende generatie
het signaal geeft dat het probleem wordt doorgeschoven? Vindt zij niet dat
de stelregel, behalve dat wij ons aan de afspraken houden, ook zou moeten
zijn dat wij met deze generatie onze problemen oplossen, desnoods door bezuinigingen,
maar dat wij deze zeker niet ten koste zullen laten gaan van de volgende generatie
in de vorm van extra staatsschuld?Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Pechtold kent GroenLinks als een financieel buitengewoon solide
partij die er altijd voor zorgt dat het begrotingstekort niet onverantwoord
oploopt. Dat zullen wij ook deze keer bewaken. Wij hebben het begrotingsbeleid
van dit kabinet gesteund en dat doen wij nog. Wij vinden alleen wel dat er
oog moet zijn voor investeringen die op dit moment noodzakelijk zijn. Ik heb
niet gezegd dat er nooit bezuinigd kan worden. Dat kan ik inderdaad niet overzien.
Mocht het nodig zijn, dan zul je die maatregelen moeten treffen. Op dit moment
zie ik een investeringsnoodzaak en geen bezuinigingsnoodzaak. Ik hoop eerlijk
gezegd dat de heer Pechtold deze wijsheid ook heeft. Tot dusver heb ik hem
niet gehoord over bijvoorbeeld de dreigende en toenemende werkloosheid en
de bijbehorende maatregelen.De heer Pechtold (D66):Niet door het creëren van subsidiebanen waarvan GroenLinks altijd
een sterk voorstander is geweest. Mij gaat het er vooral om dat jongeren niet
het signaal van GroenLinks krijgen dat wij nu al gaan zeggen dat er niet bezuinigd
moet worden. Gelukkig nuanceert mevrouw Halsema haar verhaal. Net zoals het
onverstandig is om te zeggen dat wij blijven vasthouden, zouden wij nu dus
ook niet moeten zeggen dat wij niet gaan bezuinigingen. Dat betekent immers
het doorschuiven van een schuld en niet hervormen, waarvoor wij mevrouw Halsema
ook slechts matig enthousiast kunnen krijgen. Doorschuiven betekent dat wij
dan misschien wel leuk begroten, maar uiteindelijk niet het begrotingsoverschot
verkrijgen waarvoor wij juist pleiten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Volgens mij verwarde de heer Pechtold mij even met de Partij van de Arbeid
op het punt van de subsidiebanen. Ik zal hem dat echter vergeven. GroenLinks
creëert immers altijd echt werk, zowel in de publieke sector als in de
private sector. Wat betreft het doorschuiven van schuld wil ik het volgende
opmerken. GroenLinks kiest ervoor om nu te investeren in het tegengaan van
klimaatverandering en er werkelijk voor te zorgen dat onze welvaart duurzaam
is en ons welzijn kan toenemen. Wij nemen grote en belangrijke stappen om
ervoor te zorgen dat wij onze kinderen en hun kinderen niet opzadelen met
een grote groene schuld. Daar zou ik de heer Pechtold eens over willen horen.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. De mensen die dit debat nu volgen, maken zich zorgen over
hun baan, hun pensioen en hun huis. Dit kabinet treft drie verwijten. In de
eerste plaats heeft het te lang de kop in het zand gehouden en de recessiedreiging
ontkend. In de tweede plaats heeft het daardoor Nederland onvoldoende voorbereid
op deze dreun. In de derde plaats is het nu aan het dweilen met de kraan open.
Toen de VVD begin van dit jaar waarschuwde voor een recessiedreiging, reageerde
de minister-president heel zalvend. Hij zei dat wij ons geen recessie moesten
laten aanpraten. De minister van Financiën schreef onmiddellijk op zijn
weblog: raakt Nederland in een recessie? Het antwoord was ontkennend. Wij
zouden hooguit een tikje meekrijgen, maar konden tegen een stootje. Het Centraal
Planbureau doet inmiddels de somberste voorspelling van de afgelopen dertig
jaar. Het voorspelt dat de economie komend jaar gaat krimpen met bijna 1%.
Die krimp zou zelfs kunnen oplopen naar 2%. Dat betekent dat de economische
groei in 2011 maar liefst 5,5% zou moeten zijn, als dit kabinet zijn
begrotingsdoelstelling van 1% overschot in 2011 wil halen. Dat is natuurlijk
uitgesloten.In het debat van vandaag hebben wij dan ook allereerst stil te staan bij
de situatie met betrekking tot de banken. Het is voor het economisch herstel
urgent dat het normale betalingsverkeer tussen de banken onderling, maar ook
van de banken met de bedrijven weer op gang komt. Gezonde bedrijven kunnen
op dit moment niet aan geld komen, want het geld wordt simpelweg door de banken
niet geleend. Mijn fractie vindt dat het volgende moet gebeuren. In de eerste
plaats willen wij dat de minister van Financiën bij een eventuele volgende
ronde van kapitaalverstrekking, afspraken maakt met de banken om ervoor te
zorgen dat het normale betalingsverkeer weer op gang komt. Mijn vraag aan
de minister van Financiën is of het niet verstandig zou zijn om de banken
te dwingen om goede en slechte leningen te separeren. Moeten die niet apart
worden gezet, zodat de rotte appels uit de mand worden gehaald? In de tweede
plaats vindt mijn fractie dat er ongezond weinig afstand zit tussen de minister
van Financiën en de banken. Mijn fractie pleit er dan ook voor om, naar
het UK-model, een organisatie te plaatsen tussen het ministerie van Financiën
en de banken, waarbij de staatsparticipaties in handen zijn van de tussenliggende
organisatie. Die beheert de aandelen en neemt bijvoorbeeld ook beslissingen
over het aanstellen van commissarissen. Op die manier voorkomt men dat de
minister van Financiën zijn rol als partijleider verwart met zijn rol
als minister van Financiën. Natuurlijk is Lodewijk de Waal een belangrijk
man, maar hij is geen groot bancair denker. Zijn aanstelling
als commissaris roept dus vragen op.De heer Van Geel (CDA):Ik wil het snappen. Ik hoor de heer Rutte twee dingen zeggen. Hij zegt
dat de minister van Financiën meer voorwaarden aan banken moet gaan stellen.
Vervolgens zegt hij ook dat de minister van Financiën zich absoluut niet
met de banken moet bemoeien. Kan de heer Rutte dat uitleggen?De heer Rutte (VVD):Hij moet beide doen. Ik wil dat hij bij een volgende kapitaalinjectie
eisen stelt aan de banken om het normale betalingsverkeer op gang te brengen.
De heer Van Geel zal het met mij eens zijn dat het onverstandig is dat het
verdere beheer van deze staatsparticipaties – men kan in dat verband
kijken naar ABN Amro of de staatsparticipatie in ING – zo dicht bij
het ministerie is geplaatst.De heer Van Geel (CDA):Ik heb hier en ook elders gezegd dat wij zo snel mogelijk van die participaties
af moeten, met zo min mogelijk staatsbemoeienis. Daarover bestaat geen enkele
discussie. Ik wijs er alleen op dat de heer Rutte hier een heel dubbelzinnige
reactie geeft. Enerzijds wil hij bemoeien en anderzijds juist niet. Ik vind
dat een inconsequentie.De heer Rutte (VVD):De heer Van Geel haalt enkele dingen volstrekt door elkaar. Er wordt uit
de staatsruif geld gegeven aan banken die op dit moment niet het normale betalingsverkeer
op gang brengen. Ik begrijp dat ook nog van die banken, want zij maken zich
zorgen over hun solvabiliteit en over leningen die in de toekomst kunnen omvallen.
Zij maken zich ook zorgen om het feit dat dit soort staatsdeelnemingen vanuit
het ministerie van Financiën te rechtstreeks wordt aangestuurd. Bij de
benoeming van commissarissen mag nooit de indruk ontstaan dat politieke overwegingen
een rol spelen. Uitsluitend het belang van de onderneming mag daarbij voorop
staan. Vandaar dit pleidooi.Voorzitter. In de derde plaats pleiten wij opnieuw voor een parlementair
onderzoek. Wij vinden dat dit zo snel mogelijk zou moeten plaatsvinden. Ook
mevrouw Halsema en woordvoerders van andere oppositiepartijen hebben daarvoor
aandacht gevraagd. Tot slot moet mij iets van het hart omtrent de banken.
Wij hebben een paar weken geleden in de commissie Financiën de, zoals
ik het maar even noem, bretelde brigade langs gehad. Ik doel op het bezoek
van de bazen van de Nederlandse banken. Zij bleken zelfs niet een begin te
hebben gemaakt met zelfreflectie of met nadenken over wat zij zelf hadden
kunnen doen om deze problemen te voorkomen. Boven een foto van deze bijeenkomst
had je kunnen schrijven: onze naam is haas. Het lag aan Amerika. Het lag aan
de politiek. Het lag aan iedereen. Het lag niet aan de bankiers. Het zou –
dat is mijn absolute overtuiging – de bankiers sieren als zij ook persoonlijk
verantwoordelijkheid nemen voor de situatie die is ontstaan. Het zou ook in
de samenleving tot goede en instemmende reacties kunnen leiden en ons kunnen
helpen om door deze crisis heen te varen.Behalve over de banken moeten wij vandaag met elkaar spreken over de gevolgen
van deze crisis voor de verdere economie. Dat de economie een klap zal krijgen,
is onvermijdelijk. Wat ons nu te doen staat, is dat wij er alles op richten
om ervoor te zorgen dat de economische neergang zo ondiep mogelijk is, dat
hij zo kort mogelijk duurt en dat Nederland zo goed mogelijk weer uit deze
economische crisis tevoorschijn komt. Wat je dan niet moet doen, is een begroting
maken die de Staat laat groeien met 26 mld. in twee jaar tijd en zo veel geld
van de burger naar de Staat halen. Wat je niet moet doen, is de belastingen,
de premies en de hele druk van de overheid op de mensen die werken, verhogen
met 7 mld. tot 10 mld. in deze kabinetsperiode, zoals het kabinet doet. Wat
je niet moet doen, is de spelregels van Gerrit Zalm voor een goed begrotingsbeleid
loslaten, zoals het kabinet wel heeft gedaan.Wat je in dit stadium niet moet doen, is onmiddellijk gaan dweilen met
de kraan open door die maatregel van werktijdverkorting. Dat leidt ertoe dat
de normale aanpassingen in de economie niet kunnen plaatsvinden. Je zult maar
een transportondernemer zijn en je bedrijf op orde hebben en in staat zijn
om dat bedrijf goed door deze economische recessie te loodsen, terwijl andere
bedrijven in de problemen komen omdat ze zich niet goed hebben voorbereid.
Die staan onmiddellijk met de open knip bij de ministers Bos, Van der Hoeven
en Donner. Wat je zeker niet moet doen, is het Stabiliteits- en Groeipact
loslaten. Ik vind de uitlatingen van de minister van Financiën daarover
veel te lankmoedig. Wij moeten vandaag ook rekening houden met de volgende
generaties. Dat betekent: niet het Stabiliteits- en Groeipact loslaten. Dat
zou dramatische effecten hebben op onze pensioenen.Wat moeten wij wel doen? In de eerste plaats investeringen zo snel mogelijk
naar voren halen. Dat betekent het halveren van de beslistermijn van de Raad
van State voor bezwaarschriften. Dat betekent het versneld uitvoeren van de
voorstellen van de commissie-Elverding. Dat betekent het al per 1 januari
aanstaande uitvoeren door het kabinet van de gisteren aangenomen motie van
de heer Van der Burg over het verhogen van de Nationale Hypotheek Garantie.
Dat zijn maatregelen die het vertrouwen weer herstellen.Ten tweede moet het kabinet ruimte maken, ruimte voor lastenverlichting.
Vervolgens wil ik niet dat het kabinet zo'n slappe deal sluit over de werktijdverkorting,
maar dat het een keiharde deal sluit, geheel in lijn met het Akkoord van Wassenaar
van begin jaren tachtig, ofwel lastenverlichting in ruil voor loonmatiging.
Als de bedrijven en de werknemers bereid zijn de lonen te matigen, is het
kabinet bereid de lasten te verlagen. Dat heeft een positief effect op de
banen bij de bedrijven en op de pensioenen en de pensioenfondsen. Dus geen
slappe deal, maar een harde deal.De heer Van Geel (CDA):Ik heb twee vragen aan de heer Rutte. Wil hij bij het naar voren halen
van de investeringen de begrotingsregels, die hij net zo fervent heeft verdedigd,
ook respecteren of zijn die dan even niet aan de orde? Mijn tweede vraag houdt
mij de laatste tijd veel meer bezig. Ik loop nu bijna twee jaar rond aan deze
zijde van het Binnenhof. Toen het heel goed ging met de economie, luidde het
voorstel van de heer Rutte lastenverlichting en bezuiniging of matiging. Toen
het een jaar geleden wat minder ging, was de oplossing bezuiniging en lastenverlichting.
Nu gaat het blijkbaar heel slecht en de oplossing is bezuiniging en lastenverlichting.
Kan hij aangeven welke economische theorie daarachter ligt?De heer Rutte (VVD):Weet u, mijnheer Van Geel, het verschil tussen uw en mijn partij is dat
wij een solide opvatting hebben over de taakverdeling tussen de Staat en de
burger. Wij zijn voor een krachtige, kleine overheid. Wij vertrouwen, in tegenstelling
tot uw partij, de Nederlandse burger wel met zijn eigen geld. Dat betekent
dat wij altijd consequent pleiten voor lage belastingen. Het aardige van onze
voorstellen is, dat ze het goed doen in de goede tijd. Dan zorgen ze ervoor
dat de bedrijvigheid toeneemt. Ze doen het ook heel goed in een slechte tijd
want dan zorgen ze ervoor dat de bedrijven weer ruimte krijgen om te ondernemen,
de pensioenfondsen om pensioenen uit te keren en de huizenmarkt om beter te
functioneren. Dat is het grote verschil: wij houden wel vast aan die uitgangspunten.
U doet dat niet. Het CDA heeft bij de formatie van dit kabinet op alle belangrijke
punten het hoofd gebogen voor de Partij van de Arbeid.De heer Van Geel (CDA):Ik heb twee vragen gesteld.De heer Rutte (VVD):Ik ben bezig. U wilt het antwoord op de andere vraag?De heer Van Geel (CDA):Nee, ik wil even reageren op dit deel van de vraag. Kijk, u geeft hetzelfde
recept in verschillende omstandigheden. Weet u wat er is gebeurd met de generieke
impuls voor de koopkracht in de Verenigde Staten? De economen zeggen dat die
180 mld. of 200 mld. volkomen zijn verdampt en dat die misschien het tegenovergestelde
effect hebben gehad, dus de crisis hebben verdiept. Bovendien, als wij zien
dat de koopkracht volgend jaar in Nederland niet het probleem is en zelfs
in 2010 niet het probleem is, waarom grijpt u dan niet veel meer aan op andere
elementen in het sociaaleconomische bouwwerk dan op de koopkracht? Het werkt
dus niet, het heeft geen nut, het verdampt als je het geld in zulke generieke
zin inzet.U praat over bezuinigingen alsof dat een abstractie is. In uw voorstellen
voor bezuinigingen gaat het erom dat u de gratis schoolboeken weer terugdraait,
dat u de mensen met een WAO-uitkering geen inflatiecorrectie wilt geven. Kortom,
dit zijn toch ook zaken die de koopkracht raken?De heer Rutte (VVD):Mijnheer Van Geel, u bent opnieuw ziende blind. U beweert hier werkelijk
dat er op dit moment blijkbaar in Nederland geen problemen zijn. Dat hoor
ik u nu letterlijk zeggen, want het gaat eigenlijk wel aardig met de koopkracht.
Waarom zouden wij op dit moment iets moeten doen? Waar slaat dit op? Wij hebben
een enorm probleem. De economie gaat een crisis door die ongekend is in de
afgelopen 30 jaar. Wij zullen banen verliezen. Mensen maken zich zorgen over
hun huizen en hun pensioenen. Het oude CDA zou mij gesteund hebben in wat
ik nu voorstel. Het oude CDA zou hebben gezegd: wat de VVD voorstelt is terecht,
dat in deze tijden de economie moet worden versterkt, dat de bedrijvigheid
moet worden gestimuleerd. Hoe doe ik dat?De heer Van Geel (CDA):Bezuinigingen.De heer Rutte (VVD):Nee, niet alleen door de belastingen te verlagen, maar door tegelijkertijd
af te spreken met werkgevers en werknemers dat ook de loonmatiging wordt doorgevoerd,
want dan zorg ik er namelijk voor dat de economie weer kan aantrekken. Dat
zou u moeten aanspreken.De voorzitter:Ik verzoek u beiden iets beknopter te praten.De heer Van Geel (CDA):Ik wil alleen maar een antwoord op de vraag welke economische theorie
de heer Rutte aanhangt en op de vraag over de extra investeringen. Ook heb
ik gevraagd naar de soliditeit van de begrotingsregels van de heer Rutte op
dit punt.De heer Rutte (VVD):Wij volgen de begrotingsregels volledig, in tegenstelling tot u. U pleit
vanochtend in de krant voor die 2%. U kunt die helemaal niet halen,
want u hebt zelf alles losgelaten. Ik zal u daar straks nog over interrumperen,
want het is echt schandalig wat u daarover vanochtend in de kranten schrijft.
U laat alles los, maar vervolgens zegt u dat wij wel vast moeten houden aan
het einddoel.De voorzitter:Nu het antwoord op de vraag van de heer Van Geel.De heer Rutte (VVD):Bij dit kabinet is het probleem dat de investeringen allemaal op de plank
blijven liggen. Waarom blijven ze daar liggen? Omdat wij in Nederland inmiddels
met een bureaucratie zitten waardoor wegen en spoorwegen niet kunnen worden
aangelegd en waardoor grote woningbouwprojecten stilliggen. Ik zal hierover
moties indienen, want ik pleit ervoor om de voorstellen die hierover zijn
gedaan door te voeren en daarbovenop pleit ik voor het versnellen van de bezwaarprocedures
bij de Raad van State, zodat wij Nederland met elkaar van slot kunnen halen.Mevrouw Hamer (PvdA):Misschien mag ik hierop doorgaan, want ik ben ook nieuwsgierig naar de
economische Ruttetheorie.De heer Rutte (VVD):Het lijkt erop dat u het debat met elkaar hebt voorbereid.Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, dit is heel spontaan, maar er is een goede samenwerking. U hebt een
heel verhaal over lastenverlichting en koopkracht gehouden. Ik dacht dat u
er in september bij was toen wij dat hier allemaal hebben geregeld.De voorzitter:De heer Rutte zwijgt. Voor de Handelingen wordt dit ingewikkeld.De heer Rutte (VVD):Ik wacht de vraag af. Als de vraag is of ik erbij was, is het antwoord
ja. Mevrouw Hamer, wat denkt u dat wij werkelijk in september hebben geregeld?
Toch niet het naar voren halen van de lastenverlichting naar het komende jaar,
2009, terwijl dit kabinet over de hele periode gewoon de lasten verzwaart
met tussen de 7 mld. en 10 mld? Dat doet u, mevrouw Hamer en u zou er trots
op moeten zijn, want daarvoor is uw partij opgericht. U wantrouwt Nederland
met zijn eigen geld. U zegt dat de Staat dat veel beter kan uitgeven dan de
burger. U bent erin geslaagd, het CDA op dat punt volledig onder druk te zetten.
Dus mijn complimenten.Mevrouw Hamer (PvdA):Die winst incasseer ik natuurlijk graag, maar dat was mijn punt niet.
Mijn punt was dat wij hier in september bij de algemene beschouwingen hebben
gezorgd dat de koopkracht van de mensen op peil blijft, wat wij nu zien terugkomen
in de cijfers van het CPB. Ik was eigenlijk benieuwd of u dat is opgevallen.De heer Rutte (VVD):Wat je nu ziet, is dat volgend jaar de inflatie daalt. Dat is een direct
gevolg van de grootste economische crisis uit de afgelopen 30 jaar. Als je
kijkt naar alle onderzoeken, blijkt dat mensen zich zeer grote zorgen maken
over de economie, hun pensioen, hun baan, hun huis – ik hoop dat u die
signalen ook krijgt – dat mensen om die reden minder zullen gaan besteden
en dat bedrijven niet meer investeren. Daarom pleit ik hier voor een economisch
herstelpakket, heel simpel, gewoon terug naar begin jaren tachtig, het Akkoord
van Wassenaar. Wij spreken met werkgevers en werknemers een loonmatiging af
en dan krijgen zij daarnaast lagere belastingen. Dat herstelt de kracht van
de economie.Mevrouw Hamer (PvdA):De btw-maatregel en de WW zijn u blijkbaar ontgaan. Ik herinner u daar
graag aan.De heer Rutte (VVD):U heeft het voornemen gehad om de btw te verhogen, vervolgens gaat dat
niet door en zet u dat hier neer als een enorm cadeautje. U zegt eigenlijk:
ik ga je een klap geven en ik doe het toch niet, wil je even dankbaar zijn.
Dat heeft u eigenlijk in september gezegd.Mevrouw Hamer (PvdA):Hoe gaat de heer Rutte alle belastingverlagingen betalen?De heer Rutte (VVD):In onze tegenbegroting heb ik voorgesteld om uitgaven die niets toevoegen
aan de kracht van de economie te schrappen. Ik denk daarbij aan het wederom
verhogen van de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking, die tot de hoogste
van de wereld behoren. Ik denk ook aan het schrappen van uitgaven voor re-integratie.
Een werkloze aan het werk helpen, kost gemiddeld € 500.000. Wij
moeten de sociale diensten en de organisaties van de werkloosheidsuitkering
de ruimte geven om een en ander weer zelf te organiseren. Wij kunnen dan 1,5
mld. in de begroting schrappen. De voorstellen die wij hebben gedaan, schaden
niet de economie. Integendeel, zij halen onzin weg en creëren ruimte
voor lastenverlichting, zoals het verlagen van de overdrachtsbelasting en
de inkomstenbelasting.Mevrouw Hamer (PvdA):De heer Rutte blijft er dus bij dat hij de armsten van de wereld hulp
wil ontnemen, ondanks het debacle van de heer Boekestijn bij de begroting.
Hij blijft de hardwerkende burger in de portemonnee treffen en verkoopt dat
als lastenverlichting. Hij verwijt mij iets, maar zou zelf eens in de spiegel
moeten kijken.De heer Rutte (VVD):Dit land geeft 6 mld. per jaar uit aan ontwikkelingssamenwerking. Dat
is percentueel het hoogste bedrag van alle landen in de wereld. Wij weten
dat een derde rechtstreeks verdwijnt naar Zwitserse bankrekeningen. Wil de
PvdA-fractie dat bedrag nog eens verhogen? Dat is alleen maar omdat zij zich
schuldig voelt.De heer Slob (ChristenUnie):Ik vraag mij in alle gemoede af of de heer Rutte de afgelopen maanden
wel echt iets heeft geleerd van de gebeurtenissen in wereld. Laat hij eens
naar de Verenigde Staten kijken. Heeft hij al een analyse gemaakt van de diepere
oorzaken van de grote ellende die daar is ontstaan? Juist het geforceerd laag
houden van de lasten en het opjagen van de consumptie heeft daar tot grote
problemen geleid. De heer Rutte haalt deze medicijnen weer te voorschijn en
zegt dat ze de oplossing zijn, maar ze vergroten de problemen juist.De heer Rutte (VVD):De heer Slob moet naar het hele verhaal luisteren. Het is natuurlijk een
leuke debattruc om de helft eruit te halen en de rest belachelijk te maken.
Ik stel voor een verstandige afspraak over loonmatiging te maken tussen werkgevers,
werknemers en het kabinet, zoals ook in de jaren tachtig is gebeurd. In ruil
daarvoor krijgen de mensen lagere belastingen. Dat is iets heel anders dan
in de Verenigde Staten is gebeurd. Daar is de rente kunstmatig laag gehouden
door de nationale autoriteiten. De Chinese munt was te laag ten opzichte van
de dollar, waardoor veel geld kon ontstaan in de wereldeconomie. Bovendien
heeft het toezicht in de Verenigde Staten gefaald, waardoor mensen zonder
baan, inkomen en bezittingen toch een huis konden kopen. Dat willen wij natuurlijk
niet in Nederland. Dat heeft niets te maken met mijn voorstellen. Als de heer
Slob echt een debat wil voeren over mijn voorstellen, dan moet hij ze ook
compleet citeren.De heer Slob (ChristenUnie):Ik luister heel goed naar de heer Rutte. Hij heeft zich de afgelopen weken
veelvuldig in de media laten horen. Hij presenteert zich als een wonderdokter
die met de verkeerde medicijnen komt. De kwalen worden er alleen maar groter
van. Hij moet echt dieper analyseren en de bereidheid hebben om tot duurzame
keuzes te komen. Hij moet niet over de rug van de derde wereld hier de problemen
oplossen. Het is echt heel slecht wat hij doet.De heer Rutte (VVD):De heer Slob geeft politieke steun aan het dweilen met
de kraan open. Hij doet niets om de structuur van de economie te versterken.
Vervolgens stelt hij vast dat mensen hun baan verliezen en dan zegt hij dat
de bedrijven de kosten mogen afwentelen op de samenleving. Hij heeft het totaal
bij het verkeerde eind. Dit is onverstandig beleid. Ik wil de economie weer
versterken en ervoor zorgen dat bedrijven weer kunnen ondernemen. De bedrijven
die het goed hebben gedaan, mogen niet het slachtoffer worden van het kabinetsbeleid.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wilde eerst wachten tot het eind van het betoog van de heer Rutte.
Als ik hem zo hoor oreren, dan heb ik niet het gevoel dat het nog komt. Wanneer
gaat hij zeggen dat het hem spijt?De heer Rutte (VVD):Hebben wij ruzie?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wij niet, want ik ben niet zo'n ruziemaker, ook al hebt u misschien een
andere indruk. Onze samenleving zit er wellicht op te wachten. Terecht worden
de bankiers aangevallen, die het ontbreekt aan elke zelfreflectie. De VVD-fractie
komt weer met lastenverlichting. Zij heeft 30 jaar gepleit voor deregulering,
voor vermindering van toezicht en voor vergroting van inkomenstegenstellingen.
Zij is medeverantwoordelijk voor het ontstaan van deze crisis. Zegt u nu gewoon
eens sorry.De heer Rutte (VVD):Als wij ruzie hebben, zeg ik altijd sorry. Wij hebben echter geen ruzie
en ik zeg geen sorry. De analyse van mevrouw Halsema klopt niet. Zij beweert
een liberale partij te leiden, maar dat is GroenLinks niet. Zij zegt feitelijk
dat de Staat alle problemen moet oplossen. Wij hebben vastgesteld dat het
toezicht heeft gefaald. Voor liberalen moet toch vooropstaan dat de Staat
altijd een belangrijke rol speelt als marktmeester. In die rol heeft de Staat
echter gefaald. Het was mijn partij, en mijn toenmalige partijleider Gerrit
Zalm, die de wetten over het toezicht op de financiële sector door de
Kamer heeft geloodst. Het probleem ligt ook niet in de eerste plaats in Nederland,
het probleem heeft zich in de eerste plaats voorgedaan in de Verenigde Staten,
waar het mogelijk was op een idiote manier aan geld te komen. Dat is een probleem,
mevrouw Halsema. U probeert het nu af te doen als een probleem van de vrije
markt, maar het is de vrije markt geweest die alle welvaart in het land heeft
gecreëerd. Het is de vrije markt die ervoor zorgt dat bedrijven kunnen
ontstaan, dat er zuurstof in de samenleving is, dat jonge mensen met eigen
initiatieven een bedrijf kunnen opzetten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik hoor de heer Rutte voor het eerst, ik denk in een halve eeuw, zeggen
dat er een marktmeester nodig is. De VVD was altijd van het Reaganachtige
neoliberalisme, dat zegt dat de overheid het probleem en niet de oplossing
is. Dat heeft hij jarenlang verdedigd. Eerlijk gezegd was Gerrit Zalm misschien
de goede uitzondering, omdat hij nog heeft geprobeerd het toezicht op de financiële
markten te verscherpen. Veel steun kreeg hij daarbij niet van de VVD in de
afgelopen jaren.De heer Rutte (VVD):Ach, hou toch op!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Onze financiële woordvoerder, Cees Vendrik, heeft jaar in, jaar uit
gestreden voor verbetering van het toezicht op de financiële markten,
om een einde te maken aan de deregulering die altijd door de partij van de
heer Rutte is verdedigd. Als ik de heer Rutte nu hoor, dan denk ik dat hij
vooral zegt: mijn naam is haas. Hetzelfde hoor ik uit de bankjes van de VVD-fractie
in deze zaal. Veel te brutaal en geen zelfreflectie.De heer Rutte (VVD):Uw naam is "Mijn kop in het zand steken". Mijn naam is overigens gewoon
Mark Rutte, aangenaam kennis te maken. Maar nu even terug naar het punt dat
u aansnijdt. U probeert hier nu een karikatuur te maken. Dat mag in een debat;
dat is prima. Uw karikatuur is dat liberalen niet voor een sterke marktmeester
zouden zijn. Liberalen hebben echter altijd gezegd dat de vrije markt behoefte
heeft aan een marktmeester, zoals iedere markt daar behoefte aan heeft. Op
dit moment is hierachter, op het Buitenhof, een markt aan de gang. Daar is
een marktmeester die ervoor zorgt dat de kraampjes op een goede manier worden
neergezet, dat er geen rare dingen gebeuren en dat mensen zich onderling houden
aan de afspraken. Dat is er fout gegaan, mevrouw Halsema, en daar zou u eens
goed naar moeten kijken.Mevrouw Thieme (PvdD):Ik hoor de heer Rutte helemaal geen concrete voorstellen doen om het marktmeesterschap
een beter gezicht te geven en betere instrumenten te geven. Ik hoor de heer
Rutte alleen maar zeggen dat de kredietcrisis tot gevolg heeft dat wij de
lonen zullen moeten matigen, hetgeen ten koste zal gaan van de werknemers,
en dat wij de armen in de Derde Wereld minder geld zullen moeten geven. Maar
het zijn de bankiers die niet met geld kunnen omgaan, terwijl wij hadden verwacht
dat zij wel met geld zouden kunnen omgaan.De heer Rutte (VVD):Als mevrouw Thieme aan de macht zou zijn, zou de al vaker gemaakte grap
over het oude communisme opnieuw uitkomen. Ik bestel een auto en ik krijg
te horen dat die over tien jaar zal worden afgeleverd. Als ik aan de leverancier
vraag of hij 's morgens of 's middags zal worden afgeleverd, vraagt hij waarom
ik dat wil weten. Ik antwoord dan: omdat 's middags de keuken komt. Dat gebeurt
er als de politieke theorieën van mevrouw Thieme waarheid zouden worden.
Werkelijk waar. Zij wil gewoon de Staat alles laten regelen in Nederland.
Daar zijn wij niet voor.Mevrouw Thieme (PvdD):De heer Rutte geeft geen antwoord op mijn vraag. Ik vraag de heer Rutte
voorbeelden te geven van concrete toezichthoudende maatregelen, ten einde
de kredietcrisis nu echt te beteugelen, in plaats van opmerkingen te maken
over loonmatiging en het stopzetten van de ontwikkelingshulp. Hij verwijt
sommigen in de Kamer dat zij denken dat mensen niet goed met hun geld kunnen
omgaan, maar de mensen die niet goed met geld kunnen omgaan, zijn de bankiers,
een groep die door de VVD-fractie altijd de hand boven het hoofd is gehouden.De heer Rutte (VVD):Ook van onze opvattingen over de ontwikkelingssamenwerking maakt mevrouw
Thieme een karikatuur. Ik pleit ervoor om de uitgaven op dat vlak niet verder
te verhogen. Ik weiger om nog meer geld over te maken naar
de Zwitserse bankrekeningen van een paar dictators, want dat is wat er gebeurt.
Een derde van het geld komt volkomen verkeerd terecht, maar omdat mevrouw
Thieme zich schuldig voelt over onze welvaart, gaat zij gewoon door om geld
van de belastingbetaler over te maken naar de Derde Wereld, terwijl zij weet
dat een groot deel ervan verkeerd besteed wordt. Dat geld houd ik liever in
Nederland. Over de rol van de marktmeester kom ik zo nog te spreken.De voorzitter:Maar u hebt niet veel spreektijd meer.Mevrouw Kant (SP):Het is toch een beetje treurig om te moeten vaststellen dat de VVD-fractie
nog steeds in de ontkenningsfase zit. Zij is zo langzamerhand nog de enige,
denk ik, die nog in de ontkenningsfase zit. De heer Rutte ontkent dat een
aantal zaken geleid heeft tot een graaicultuur. De politiek van "meer markt
en minder overheid", "laat de vrije markt maar haar gang gaan, dan komt het
allemaal wel goed" en "laat maar gaan, die beloningen aan de top". Marktwerking
in de publieke sector, aandeelhoudersmacht en kortetermijnbelangen hebben
geleid tot een graaicultuur. Al die zaken hebben mede geleid tot het ontstaan
van de kredietcrisis waarin wij nu verkeren. Wil de heer Rutte dat nog steeds
ontkennen?De heer Rutte (VVD):Mevrouw Kant gooit het kind volledig met het badwater weg. Zij wil deze
crisis aangrijpen om de Staat met zijn grijpgrage handjes volledig over het
totaal van de economie te leggen. Daar staat haar partij ook voor. Zij mag
daarvoor pleiten. Ik pleit ervoor dat wij lessen trekken uit deze crisis,
maar dat wij er ook voor zorgen dat de vrije markt in Nederland initiatieven
kan blijven ontwikkelen en dat er ruimte is voor mensen die vooruit willen
en die ervoor zorgen dat wij in dit land ook in de toekomst de ruimte hebben.
Dat heeft ons die welvaart gebracht. Die welvaart is honderd, tweehonderd
keer groter dan in welk door uw type partij geleid land in de wereld ook!Mevrouw Kant (SP):U kunt nu wel een heel betoog houden maar ...De heer Rutte (VVD):Ik geef antwoord op uw vraag.Mevrouw Kant (SP):Nee, ik vraag u om een toontje lager te zingen, om een beetje zelfreflectie.
Het lijkt wel alsof de liberalen een beetje allergisch zijn voor een spiegel.
Kijk er nou eens in en kijk eens terug naar de afgelopen twintig jaar. Dan
moet u constateren dat wanneer je de zegeningen van die vrije markt van u
onbeteugeld laat, dit graaien aan de top met zich meebrengt en een focus op
de kortetermijnbelangen in plaats van de langetermijnbelangen die allemaal
van ons zijn. Langetermijnbelangen voor het klimaat, voor een samenleving
met een beetje stabiliteit in plaats van kortetermijnbelangen en -winsten.
Mijn vraag is gewoon of de VVD dit niet ook eens een beetje kan toepassen
op haar eigen visie op dit punt.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Wij leveren zelfs de voorzitter van de Algemene Nederlandse
Kappersorganisatie, van de ANKO. Wij doen dus niet anders dan in spiegels
kijken. Natuurlijk trekken wij hier met zijn allen lessen uit het verleden
en proberen wij lessen te trekken voor de toekomst. Maar laat mij nog een
voorbeeld noemen, mevrouw Kant. Als het aan u ligt, blijft alles in handen
van de Staat. Wij hebben altijd gezegd dat je, als je dingen naar de markt
brengt, niet alleen op kosten moet aanbesteden maar ook op kwaliteit. Ik noem
het openbaar vervoer in de Zaanstreek. U wilt toch niet zeggen dat dit een
mislukking was? Als het aan u had gelegen, was het niet naar de markt gebracht.
Al het openbaar vervoer daar is nieuw, het rapportcijfer is van een 5 naar
een 8 gegaan en het aantal passagiers is verdubbeld. Het is een voorbeeld
van het succesvol overbrengen van openbaar vervoer van de Staat naar de markt:
niet alleen aanbesteden op prijs maar ook op kwaliteit. Mevrouw Kant, u hebt
dat soort voorstellen altijd tegengehouden. U wilt alles in handen van de
Staat houden. Dan kom je uiteindelijk in het Amsterdamse openbaar vervoer
terecht: smerig en te laat, als het al rijdt.De voorzitter:Dames en heren, u bent het niet eens hierover.De heer Rutte (VVD):Dat is duidelijk. Ik vind uw politiek inzicht heel sterk!De voorzitter:Ik heb dat goed gezien, hè? Maar ja, ik zit hier ook vaak en ieder
moment is een leermoment. Mevrouw Kant mag nog een afrondende opmerking maken.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Er zijn altijd weer voorbeelden te noemen en ik kan er weer
tig voorbeelden tegenover stellen. Maar dat ga ik niet doen, want het gaat
mij om de bredere analyse die de VVD jarenlang heeft uitgedragen. Er moest
meer vrije markt komen, het moest worden losgelaten en dergelijke. Laat mij
het dan even toespitsen op de markt van de bankiers. De heer Rutte neemt hen
hier de maat en zegt dat zij nog steeds niets geleerd hebben. Maar hij heeft
zelf ook niets geleerd. Hij heeft het over meer toezicht, maar wat is zijn
visie op die bonussencultuur en de macht van aandeelhouders die ons toch echt
die drive tot kortetermijnwinsten in de samenleving hebben gebracht? Laat
hij daar toch eens zijn visie op geven en aangeven wat de lessen zijn die
hij daaruit wil trekken.De heer Rutte (VVD):Over de bankiers heeft mevrouw Kant natuurlijk een zeer terecht punt te
pakken en wij kunnen elkaar daarop vinden. Ik heb er zojuist ook iets over
gezegd. Ik heb eerder voorstellen gedaan – ik meen dat de fractie van
mevrouw Kant het daar ook mee eens was in haar 30 puntenplan – om de
bonussen van de bankiers langetermijngericht te maken. Nu zijn deze kortetermijngericht
met alle gevolgen van dien, ook voor het kortetermijnaansturen van de onderneming.
Ik heb ervoor gepleit om ze langetermijngericht te maken en ervoor te zorgen,
dat een bankier de bonus ook moet terugbetalen als hij zijn targets niet haalt.
Ik vind dat dit moet gebeuren, omdat banken iets anders zijn dan andere bedrijven.
Banken zitten in het grijze gebied tussen de Staat en de vrije markt. Er "hangt"
als het ware een sociale zekerheid onder van het ministerie van Financiën
en dus mag je eisen stellen aan het bonussysteem van de bankiers.De voorzitter:U rondt uw verhaal nu af.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Behalve maatregelen op de korte termijn is het urgent dat
wij ook nadenken over de vraag hoe Nederland versterkt uit de economische
crisis moet komen.Dat kan in de eerste plaats door ervoor te zorgen dat flexibele arbeid
ook in de toekomst mogelijk blijft en niet moeilijker wordt. Ik maak mij zorgen
over recente uitspraken van de minister van Sociale Zaken op dit punt.In de tweede plaats kunnen wij deze crisis gebruiken om te investeren
in duurzame energie. Het is van belang dat wij weten dat onze energievoorraden
op raken en het zou een geweldige kans zijn om nu een extra spurt te geven
aan het creëren van een sector voor duurzame energie.Tot slot en in de derde plaats – en dan kom ik bij de opmerkingen
van mevrouw Thieme – is het urgent dat wij voorstellen ontwikkelen tot
superieur marktmeesterschap, dat in de toekomst de Nederlandse toezichthouders
beter toezicht houden op de financiële markten en vooral ook dat er mensen
werken die weten welke constructies er bij die banken en verzekeraars bedacht
worden. Iets minder nette grijze pakken en iets meer mensen uit de praktijk.De heer Tony van Dijck (PVV):Voorzitter. De heer Wilders staat vanmorgen voor het gerechtshof te Amsterdam,
waar hij zich moeten verweren tegen lieden die het niet eens zijn met het
besluit van het Openbaar Ministerie om hem niet te vervolgen vanwege de film
Fitna. U zult het dus vandaag met mij moeten doen.De wereldeconomie stort als een plumpudding in elkaar, ons land krijgt
te maken met een recessie. Wij moeten rekening houden met massaontslagen,
honderdduizenden extra werklozen, duizenden faillissementen, een groot begrotingsgat
en een astronomisch oplopende staatsschuld. De crisis is een feit. Ook het
kabinet begint dit langzamerhand in te zien. De schuld van dit alles wordt
gelegd bij de banken die onverantwoorde risico's hebben genomen, of bij de
kredietbeoordelaars die knollen voor citroenen hebben gewaardeerd, of bij
toezichthouders die hebben zitten slapen. Sommigen geven zelfs de schuld aan
het kapitalisme. Minister Bos maakt het helemaal bont en geeft zelfs burgers
de schuld, terwijl zij juist het enige slachtoffer zijn van deze crisis. Zij
zien hun spaargeld, hun pensioen, de waarde van hun huis en vaak zelfs hun
baan in rook opgaan. Minister Bos, het zou u sieren als u deze opmerking terugneemt.Voorzitter. Wereldwijd worden maatregelen genomen. Centrale banken verlagen
de rente om de economie aan te zwengelen. Banken en industrieën worden
door overheden overeind gehouden. Ook in Nederland zijn inmiddels miljarden
in de financiële sector gepompt. De overheidsschuld is in twee maanden
tijd opgelopen met 90 mld.Vandaag is de vraag aan de orde wat het kabinet gaat doen om de economie
te redden. Het kabinet kondigt met veel bombarie een pakket maatregelen aan,
maar dit pakket blijkt grotendeels gebakken lucht of oude wijn in nieuwe zakken.
De enige echte ingreep van het kabinet is de maatregel van werktijdverkorting.
Een andere maatregel is de vervroegde afschrijving voor bedrijven. Beide maatregelen
geven wellicht een klein beetje lucht, maar zijn zeker niet genoeg. Verder
beschouwt het kabinet het niet doorgaan van belastingverhogingen, zoals bij
de mkb-winstvrijstelling of de winstbelasting, en het niet doorgaan van de
btw ook als lastenverlichting. Wie houdt hier wie voor de gek?De woningmarkt zit op slot, de bouwsector droogt op, de productiebanden
van DAF en Nedcar worden stilgelegd en steeds meer bedrijven, zo hebben wij
gisteren kunnen lezen, gaan failliet of trekken de stekker eruit. De Partij
voor de Vrijheid pleit voor maatregelen om de woningmarkt vlot te trekken,
voor investeringen in bouw en huurwoningen. Aanleg van wegen moet versneld
worden uitgevoerd, het spaarloon moet worden vrijgegeven, de kredietverlening
moet weer op gang worden gebracht en de koopkracht van de burgers moet worden
versterkt.De Partij voor de Vrijheid vindt de maatregelen van het kabinet veel te
eenzijdig. Eerst worden miljarden in banken gepompt en worden een paar pleisters
uitgedeeld voor bedrijven, maar vervolgens vergeet het kabinet de gewone man
en de gewone vrouw. Het kabinet vindt een koopkrachtimpuls van 1,75%
meer dan voldoende. Minister Van der Hoeven pleit zelfs voor loonmatiging.
Het enige wat onze economie echt kan redden, is meer koopkracht geven aan
de burgers. Met vier tientjes per maand trek je de economie echt niet uit
de modder.Wij kiezen daarom voor lastenverlichting. Koopkracht is het enige medicijn
tegen een economie die ziek op bed ligt. De begroting moet worden opengebroken
en al het overtollige vet moet worden geschrapt en worden teruggegeven aan
de burgers. De begroting verdient een flinke liposuctie. Weg met de verspilling
van belastinggeld aan Vogelaarwijken, kansloze inburgering, schuldsanering
van de Nederlandse Antillen, effectieve ontwikkelingshulp, elitaire milieu-
en kunstsubsidies en re-integratie. Dit alleen al is 4 mld. in 2009. Geef
die miljarden terug aan de burgers middels belastingverlaging. Het is tenslotte
hun geld.Wij maken ons ook ernstige zorgen over onze gepensioneerden. De gepensioneerden
worden door dit kabinet driedubbel gepakt: hun pensioen wordt niet geïndexeerd,
zij gaan Bosbelasting betalen en zij verliezen de buitengewone-uitgavenregeling.
Minister Donner is niet van plan om iets voor onze gepensioneerden te doen.
Verlaag daarom ook de belasting voor de 65-plussers. Dat kan allemaal, sla
onze tegenbegroting er maar op na.Dan de banken. De banken moeten zich schamen. Eerst veroorzaken ze de
kredietcrisis en vervolgens zijn ze terughoudend in de kredietverlening. Hiermee
gooien ze olie op het vuur en verergeren ze de recessie. Minister Bos moet
ervoor zorgen dat banken hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen door
weer normaal kredieten te verstrekken en rentedalingen door te geven aan hun
klanten. Met de genationaliseerde en gesteunde banken kan hij het goede voorbeeld
geven. Ook eventuele belemmeringen bij gebruik van de garantiefaciliteit moeten
worden weggenomen. Bij toekomstige steunoperaties moeten voorwaarden aan de
kredietverlening worden gesteld.Tot slot het volgende. Gerrit Zalm is de nieuwe topman van ABN AMRO. Mijn
fractie vindt € 750.000 voor één persoon echt belachelijk.
Dat is een voorbeeld van de graaicultuur. Zo is de crisis ooit begonnen! Ik
vraag minister Bos daarom om het salaris van zijn voorganger
fors te verlagen tot de Balkenendenorm en hem in plaats van een bonus een
mooie flipperkast cadeau te doen. Daar is hij zeker zo blij mee.De heer Van Geel (CDA):Mevrouw de voorzitter. Wij wisten allemaal dat er een dip in de economie
aan het aankomen was. In het regeerakkoord werd er al van uitgegaan dat er
mindere jaren zouden komen vanaf 2010. Maar door de kredietcrisis gebeurt
dat sneller en gaat het dieper dan wij hadden verwacht. Wij kunnen ons heel
goed voorstellen dat mensen hier onzeker door worden. Daarom zullen wij er
samen de schouders onder moeten zetten. Daarbij geldt dat als wij nu de goede
dingen doen, Nederland er sterker uit te voorschijn kan komen. Wij moeten
wel beseffen dat de economie niet maakbaar is. De gedachte dat de overheid
alle problemen van een recessie kan oplossen, is een illusie. Zij kan nimmer
alle gevolgen voor bedrijven en huishoudens opvangen. Een paar weken geleden
zei ik hierover dat ik geen nieuwe economische orde wil. Onze leidraad is
en blijft sociale markteconomie. De overheid moet niet verantwoordelijkheden
van bedrijven over gaan nemen. Dat hoeft ook niet. Laatst vroeg ik een ondernemer
wat hij ging doen in deze crisis. Nou, zei hij, meer en harder werken.Eerst de banken. Wij zullen allemaal worden geconfronteerd met de vraag
waarom wel miljardensteun aan banken wordt verleend, maar niet aan andere
bedrijven. Mijn antwoord daarop is simpel: wij steunen banken niet vanwege
de bankiers, maar om onze economie overeind te houden. Als een bedrijf failliet
gaat, is dat erg, maar als er geen geld meer uit de pinautomaat komt, de leningen
stoppen en er geen hypotheken meer zijn, zijn de gevolgen niet te overzien.
De operatie rond onze financiële instellingen is goed en adequaat uitgevoerd.
Complimenten daarvoor aan alle betrokkenen. De banken hebben een bijna-doodervaring
gehad en kampen nu met de stress van dat trauma. Zij vertrouwen elkaar niet,
stellen hoge eisen aan krediet en nemen geen enkel risico.Wij vinden de rol van banken cruciaal en wij laten hen niet vallen. Wel
heb ik een aantal vragen over de garantiestelling van 200 mld. Wordt daar
gebruik van gemaakt? Werkt het voldoende? Zijn er geen belemmeringen? Ik vraag
mij ook af of het de bedoeling was om een bedrijf als LeasePlan onder deze
operatie te laten vallen. Ik krijg hierop graag een reactie van het kabinet.Gegeven de uitdagingen op ons pad moet het geld echter wel weer gaan rollen.
De grootste problemen ontstaan in de export en in de maakindustrie, zoals
in de regio's Rotterdam en Eindhoven.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik hoor de heer Van Geel zeggen: ik laat de banken niet vallen. Is hij
het met mij eens dat de banken veel geld hebben gekregen, maar dat geld niet
gebruiken om kredieten te verlenen?De heer Van Geel (CDA):Het is op zich volkomen te begrijpen dat de banken het geld gebruiken
om hun balans te versterken. Zij hebben een waarschuwing gekregen van ons
allen dat gemakkelijke kredietverlening niet aan de orde kan zijn. Bovendien
is er, zoals ook in de brief van de minister van Financiën, die ons gisteren
is gezonden, is aangegeven, ook nog sprake van een normale recessie. Die leidt
ook tot terughoudendheid. Ik denk dan ook dat er veel redenen zijn waarom
men terughoudend is. Ik zou het buitengewoon op prijs stellen als wij in overleg
met de banken kunnen bepalen wat de belemmeringen zijn om tot kredietverlening
te komen. Ik heb echter geen zin – wat ik hier af en toe wel waarneem –
om aan banken bashing te doen. Dat vind ik niet de goede lijn. Wij zullen
er samen uit moeten komen. Er zijn problemen, die hebben wij gezien, maar
wij zullen er samen uit moeten komen.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Het gaat niet om banken bashing. Het gaat erom dat als je geld geeft aan
een organisatie het heel reëel is om daar voorwaarden bij te stellen.
Dat is echter niet gebeurd. Dat is ook precies het punt waar de minister van
Economische Zaken nu tegen aanloopt. Die ziet namelijk dat bedrijven, gezonde
bedrijven – ik hoor dat de heer Bos wel eens anders zeggen – geen
geld meer hebben om te investeren. Vindt u dat de minister van Economische
Zaken gelijk heeft?De heer Van Geel (CDA):Ik vind dat wij moeten kijken of er bij de banken belemmeringen zijn –
op het punt van kredietverlening, van de exportverzekering enzovoorts –
die tot minder kredietverlening leiden. Dat zullen wij moeten bekijken en
ik heb alle vertrouwen in de relatie tussen de eventuele investeringen in
de zogenaamde tweede ronde van het financieel versterken van onze banken,
want in een eerder debat over de kredietcrisis hebben wij met de minister
van Financiën afgesproken dat het een en ander in overleg met de Kamer
gaat. Ik denk dat daarmee onze positie ook gewaarborgd is, dat wij dan kunnen
discussiëren over wat wij gaan doen en hoe, maar in algemene zin moeten
belemmeringen worden weggenomen.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Belemmeringen wegwerken in overleg met banken, maar ondertussen laat u
het hele mkb in Nederland in de steek!De heer Van Geel (CDA):Dat is gewoon onzin. Ik vraag u toch nog eens de brief van de minister
van Financiën te lezen waarin hij uitvoerig uiteenzet hoe de verhoudingen
liggen, hoeveel krediet verleend wordt, welke punten aan de orde zijn en ook
de zorgen die ook wij zien. Het bekijken of er belemmeringen zijn vind ik
een goede lijn. Wij moeten niet helemaal zonder voorwaarden of juist volledig
omgeven door voorwaarden banken gaan behangen als het gaat om kredietverlening.
Dat vind ik geen verstandige lijn, wij zijn geen bankiers! Dat zijn de bankiers
en zij moeten risico's inschatten!Mevrouw Verdonk (Verdonk):U hangt de hele tijd uw betoog op aan de minister van Financiën,
maar kijk nu eens naar de minister van Economische Zaken en geef nu eens uw
mening over wat zij heeft gezegd!De heer Van Geel (CDA):Ik heb gezegd wat ik vind en heb het kabinet gevraagd om belemmeringen
samen met de banken weg te nemen. Ik heb enkele belemmeringen genoemd die
als ze worden weggenomen in onze ogen de kredietverlening zouden kunnen versterken,
zoals die exportkredietverzekering, bezien of de 200 mld. aan maatregelen
wel werken, de groeifaciliteit waar wij ook positief over zijn. Kortom, dat
soort maatregelen in goed overleg met de banken. Als er al
problemen zijn, moet worden geprobeerd die op te lossen.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik constateer dat u ook de minister van Economische Zaken in de kou laat
staan!De heer Pechtold (D66):Voorzitter. De heer Van Geel neemt met mij waar dat die buffer van 200
mld. niet echt leidt tot aanvragen bij banken en dat daarmee de kredietverlening
door banken niet echt makkelijk van de grond komt. Waarnemen is een, maar
wat is zijn analyse? Zou het te maken kunnen hebben met de voorwaarden, de
looptijd van 36 maanden, de toch vrij hoge kosten voor banken? Hij vraagt
het wel aan het kabinet, maar ik ben geïnteresseerd in zijn analyse!De heer Van Geel (CDA):Ik vraag het zeker aan het kabinet, omdat ook ik zie dat er relatief weinig
gebruik van wordt gemaakt, maar ik besef ook heel goed dat de balans die het
kabinet in acht moet houden op dit terrein wel heel fragiel is. Aan de ene
kant wil je niet dat grote risico's worden genomen – het is nogal een
bedrag 200 mld.! – maar aan de andere kant zal de minister van Financiën
door de Europese Commissie op de huid worden gezeten als er onvoldoende voorwaarden
worden gesteld omdat het anders staatssteun is. Het is dus best een delicaat
evenwicht. Maar ook ik zie inderdaad dat er weinig gebruik van wordt gemaakt.
Vandaar mijn vraag aan het kabinet om er nog eens naar te kijken. Zijn er
belemmeringen en is daar wat aan te doen? Dat die balans fragiel is tussen
enerzijds staatssteun en anderzijds het gebruik, ben ik wel met u eens.De heer Pechtold (D66):Ik ben toch geïnteresseerd in uw eigen mening. Ik denk wel dat wij
de analyse kunnen delen dat de overheid geen risico's moet lopen door onverantwoord
steun te geven aan banken of bedrijven die dat niet aan kunnen. Ik wees gericht
op bijvoorbeeld de looptijd van 36 maanden en de hoogte van de rente. Vindt
u bijvoorbeeld dat de Nederlandse overheid erop moet verdienen of moet het
een regeling zijn die vooral bedoeld is om het krediet dat wij garanderen
door de banken door te laten geven? Zou er met u te praten zijn over die voorwaarden?De heer Van Geel (CDA):Mevrouw de voorzitter. Ik heb aangegeven wat onze toetspunten zijn voor
deze regeling en ik wacht het antwoord van het kabinet af op mijn vraag welke
mogelijkheden er zijn om binnen die randvoorwaarden van staatssteun versus
toegankelijkheid van de regeling oplossingen te zoeken voor eventuele belemmeringen.De heer Pechtold (D66):U sluit niet uit dat wij met de minister van Financiën naar de randvoorwaarden
moeten kijken van deze 200 mld.?De heer Van Geel (CDA):Ik sluit niets uit, maar het hangt natuurlijk wel af van het antwoord
van de minister. Ook ik wil natuurlijk dat die regeling werkt, maar ook ik
ben bezorgd dat die niet werkt. Ik vraag naar de redenen waarom niet en wat
wij er dan aan zouden kunnen doen.Voorzitter. Ik heb al gezegd dat ik positief sta tegenover het voorstel
van het kabinet om de groeifaciliteit uit te breiden. Met de economie gaat het heel snel. Het gaat zelfs zo snel dat je kunt
spreken van een ADHD-economie. In 2009 krijgen wij te maken met krimp en in
2010 met licht herstel. Tegelijkertijd loopt de werkloosheid vooral in 2010
op en blijft de koopkracht stijgen. Deze gegevens vormen de achtergrond voor
onze beoordeling van de maatregelen van het kabinet. Deze maatregelen zullen
tijdig, tijdelijk en effectief moeten zijn en gericht op het versterken van
de economie op de korte en de middellange termijn.Het CPB heeft duidelijk gemaakt dat wij er relatief goed voorstaan en
dat het kabinet de juiste dingen heeft gedaan. Ook hier zien wij dat onze
financiële soliditeit haar vruchten afwerpt. Wij hebben al forse maatregelen
genomen. Dat geldt vooral voor de begrotingsregels en de afspraken in het
regeerakkoord, afspraken die wij juist hebben gemaakt om in mindere tijden
adequaat beleid te kunnen voeren.De heer Rutte (VVD):Het Financieele Dagblad schrijft dat u hebt gezegd dat het niet bespreekbaar
is dat het tekort onder de min 2% zakt. Is dat bericht juist?De heer Van Geel (CDA):Wij hebben met elkaar begrotingsregels opgesteld. U verwijst naar de heer
Zalm als de architect van deze regels. Die regels hebben wij om ervoor te
zorgen dat wij op een verstandige manier de fluctuaties van de economie kunnen
dempen. In tijden van hoogconjunctuur lossen wij af en in tijden van laagconjunctuur
laten wij de schuld oplopen. Wij laten overigens niet de uitgaven oplopen
en gaan ook niet als een dolle bezuinigen. Wij voeren ons beleid consequent
door om rust te krijgen in de economie.Als wij boven de bekende signaalwaarde van 2% uitkomen, moet het
kabinet ervoor zorgen dat wij weer op die 2% uitkomen. Dat is de afspraak.
Of wij boven de 2% uitkomen, is onzeker. In 2009 gebeurt het zeker
niet en er is dan ook geen reden om nu al in paniek te raken. Wij moeten afwachten
hoe de economie zich ontwikkelt. Verder zullen wij er alles aan moeten doen
om te voorkomen dat wij boven die 2% uitkomen. Dat doet het kabinet
met het beleid dat het in zijn brief schetst. Ik vind het verstandig beleid,
dat overigens ook aansluit bij de lijn die u voorstaat, anders zijn uw woorden
over stevig begrotingsbeleid niets waard.De heer Rutte (VVD):Was het niet verstandiger geweest van het kabinet om vast te houden aan
de Zalmnorm en om niet uit te gaan van een groeiraming van 2%, maar
van het behoedzame scenario van Zalm? Hij ging er altijd iets onder zitten,
zodat wij wat lucht hadden als het minder goed ging. Het stond ook in uw verkiezingsprogramma.
Dat hebt u losgelaten bij de start van het kabinet. Als u dat niet had gedaan,
waren de problemen misschien iets minder groot geweest.U zegt stoere dingen in Het Financieele Dagblad. Wat u zei, spreekt mij
ook zeker aan, maar wat gaat u nu concreet doen? Bent u bereid om samen met
mij beleid te blokkeren dat ertoe leidt dat het tekort onder de min 2%
zakt?De heer Van Geel (CDA):Het zal nu toch wel duidelijk zijn dat ik vind dat wij ons ook in deze
tijden moeten houden aan de begrotingsregels. Daaraan heb ik niets toe te
voegen.De heer Rutte (VVD):U geeft geen antwoord op mijn vraag of het niet beter was geweest dat
u had vastgehouden aan het verkiezingsprogramma van het CDA. Net als wij vond
u namelijk dat een kabinet moet vasthouden aan het behoedzame scenario, de
Zalmnorm die het kabinet heeft losgelaten.De heer Van Geel (CDA):Dé Zalmnorm heeft het kabinet niet losgelaten! Er zijn wel modificaties
aangebracht. Zo is de signaalwaarde van 2,5% verlaagd naar 2%.
Het begrotingsbeleid is geactualiseerd, maar er is zeker geen sprake van een
fundamentele wijziging. U kunt dan ook niet waarmaken dat deze begrotingsregels
slechter zijn dan de vorige. Zij zijn soms wat afgezwakt en soms wat aangescherpt.
Het heeft geen pas om nu te zeggen dat er nu geen stevig geformuleerde regels
zijn. Dat zijn ze wel en ik vind dat wij ze ook stevig moeten vasthouden.De heer Rutte (VVD):Het zou de heer Van Geel sieren als hij toegeeft dat de reputatie van
het CDA een deuk heeft opgelopen als partij die een behoedzaam begrotingsbeleid
voorstaat. U hebt dat beleid gewoon losgelaten. U hebt alle lucht uit de begroting
gedrukt en dat is in tegenspraak met uw verkiezingsprogramma. Als u had vastgehouden
aan de Zalmnorm, zouden wij minder snel in de prut terechtkomen. U hebt overigens
nog steeds niet mijn vraag beantwoord welke politieke consequenties u trekt
als het wel zover komt.De heer Van Geel (CDA):Deze discussie over de soliditeit van de begroting begint toch wel een
beetje lachwekkend te worden. Wat is eigenlijk de constante in de redenering
van de heer Rutte over de economie? Ik denk dat ik het nu wel weet: bezuinigen,
lastenverlichting en helemaal aan het eind een impuls voor duurzame energie.
Waarvan gaat u dat betalen?De heer Rutte (VVD):Dat staat nog in uw oude begroting. U was staatssecretaris van VROM.De heer Van Geel (CDA):Maar u komt nu met voorstellen voor extra investeringen in duurzame energie.
Ik heb mij buitengewoon verbaasd over het volgende. U hebt een alternatieve
begroting ingediend; dat mag. Die heeft het echter niet gehaald. Vervolgens
diende u twaalf tot twintig amendementen in bij de financiële beschouwingen
om concreet tot extra uitgaven te komen. Niet één amendement
had dekking. U wilde liever mooie sier maken met de uitgavenkant. Het amendement
van de reiskostenvergoeding was zelfs volstrekt ongedekt. U hoeft mij dus
niet de maat te nemen over financiële soliditeit. U speelt mooi weer
met mooie uitgavencategorieën, extra voor duurzame energie en voor reiskostenvergoeding,
maar u zorgt totaal niet voor een degelijke financiële dekking. U hoeft
mij dus niet de maat te nemen over de financiële soliditeit van het CDA.De voorzitter:Nog één gedachtewisseling en dan ga ik door met mevrouw
Halsema.De heer Rutte (VVD):De kat Van Geel maakt rare sprongen nu hij in het nauw zit. Als de heer
Van Geel goed kijkt naar onze tegenbegroting, dan ziet hij, doorgerekend door
het CPB, dat al onze voorstellen zijn gedekt. De heer Van Geel was staatssecretaris
van Milieu. Ik pleit ervoor dat al die milieusubsidies – 150 op het
punt van duurzame energie – worden versimpeld en het geld wordt ingezet
om versneld te investeren in de duurzaamheid van de energievoorziening. Dat
is cruciaal en dat kan Nederland er versterkt bovenop helpen. De financiële
soliditeit waar het CDA 25 jaar lang beroemd om was, is losgelaten. Geef dat
gewoon toe. Dat is gedaan om dit kabinet mogelijk te maken.De heer Van Geel (CDA):De VVD-fractie dient amendementen in die niet solide gedekt zijn en probeert
daarmee mooi weer te spelen. In uw tegenbegroting heeft u op een paar cruciale
punten geen dekking aangegeven.De heer Pechtold (D66):Ik vind het jammer dat de VVD en het CDA elkaar zo de maat nemen, want
wij hebben elkaar nodig. Ik ben bang dat wij nauwelijks een meerderheid hebben
voor het overeind houden van die begrotingsregels. De afgelopen weken en dagen
heb ik de heer Bos gezien in de voorbereiding naar Europese vergaderingen.
Tijdens de overleggen kwam niet eenduidig uit zijn mond dat hij aan de begrotingsregels,
de pactregels, van 2% en 3% zou vasthouden. Wat is de analyse
van de heer Van Geel op dit punt? Als Nederland zich niet strak aan de spelregels
houdt, wat betekent dat dan volgens hem voor andere Europese landen?De heer Van Geel (CDA):Ik heb dat ook in mijn betoog staan, maar nu kan ik daar in een interruptie
op ingaan zodat mijn spreektijd korter wordt. Die analyse is vrij helder.
In het Groei- en Stabiliteitspact zijn afspraken gemaakt. Het is toegestaan
om een tekort met een hoger percentage te hebben, maar dat is voorbehouden
aan uitzonderlijke situaties. Ik vind dat die regels gewoon moeten worden
toegepast. Als tot die uitzonderlijke situaties wordt besloten, dan hoort
daar een herstelplan bij te zitten om terug te keren naar de oorspronkelijke
situatie. Die lijn staat precies beschreven in het Groei- en Stabiliteitspact.
Het CDA vindt die lijn heel verstandig. Ik verwacht dat het kabinet dat zal
uitstralen.De heer Pechtold (D66):Door zelf niet strak vast te houden aan 2% staat Nederland zwakker
tegenover andere Europese landen. Mijn vraag is of u vindt dat de huidige
situatie valt onder de uitzonderingsregels van het Groei- en Stabiliteitspact.
Of vindt u dat deze omstandigheden als gewoon zijn te beschouwen en andere
Europese landen de afspraken moeten nakomen?De heer Van Geel (CDA):Wij houden andere Europese landen, vind ik, aan de afspraken. De minister-president
en de minister van Financiën hebben de afgelopen tijd en ook vorig jaar
bewezen dat zij dat kunnen. Ik vind dat ook een belangrijk punt. Landen met
een buitengewoon beroerde uitgangssituatie hebben daar zelf schuld aan. Als
je met tekorten van 3% aan een crisis begint, dan vraag je om moeilijkheden.
Dat is een feit. Wij zitten gelukkig niet in die omstandigheden en daar willen
wij ook liever niet in komen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik kom graag nog even terug op de regels van het Nederlands begrotingsbeleid
zoals die zijn vastgelegd in het regeerakkoord, de 2%. Mij is niet
duidelijk uit het debatje dat u met de heer Rutte voerde in hoeverre die regels
voor u heilig zijn. Zijn er voor u omstandigheden denkbaar waaronder wel degelijk boven die signaalwaarde van 2% mag worden uitgekomen?De heer Van Geel (CDA):Ik herhaal wat ik gezegd heb: wij hebben een afspraak gemaakt. Ik onderstreep
de afspraak die het kabinet ook in de brief verwoord heeft. Ik doe niet meer
of minder. Ik ga niet in op als-dansituaties. Ik laat mij klip en klaar hierover
uit. Het kabinet geeft in de brief aan dat de begrotingsregels gehandhaafd
worden en ik onderstreep dat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vraag het zo nadrukkelijk omdat ik overweeg, in tweede termijn een
motie in te dienen om de extra WW-uitgaven buiten het uitgavenkader te plaatsen
en ik inmiddels begrepen heb dat de PvdA-fractie, bij monde van financieel
woordvoerder Paul Tang – bepaald niet de domste, juist omdat ik het
in dezen met hem eens ben – vindt dat het nu heilig verklaren van de
begrotingsregels de economie schade toebrengt. Dat is een forse en heel duidelijke
uitspraak. Wilt u dat riskeren?De heer Van Geel (CDA):Neen, mevrouw Rutte ...De voorzitter:Mevrouw Rutte? Wilt u hiervan een persoonlijk feit maken, mevrouw Halsema?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Hebben wij iets gemist?De heer Van Geel (CDA):Er ontstond een halfuurtje geleden al zo'n band, dat ik nu een freudiaanse
verspreking maak.Even terug naar het serieuze gedeelte van het verhaal. Door de automatische
stabilisatoren – ik heb de term ook niet verzonnen – is er al
een geweldig expansief begrotingsbeleid. De heer Rutte kan u precies vertellen
wat het kabinet volgend jaar allemaal meer gaat uitgeven dan de jaren daarvoor.
Er wordt ontzettend veel uitgegeven, alleen al doordat wij het tekort laten
oplopen en er minder inkomsten zijn. Dat is een buitengewoon expansief beleid;
dat heb ik ook in het debat met de heer Rutte aangegeven. Wij vinden dat dit
voldoende is. Wij willen ook niet bezuinigen; dat vinden wij een heel verstandig
beleid. Wij vinden het echter niet verstandig om daarenboven nog eens aan
lastenverlichting te doen, want dat veroorzaakt een weglekeffect en bovendien
wordt het geld deels opgepot. Het verdampt ook volstrekt in de economie; dat
is de les uit de Verenigde Staten.De begrotingsregels zijn juiste gemaakt voor omstandigheden zoals die
zich nu voordoen. Zij zijn niet gemaakt voor een stabiele situatie, want dan
hadden wij ze niet hoeven te maken. De regels zijn juist gemaakt om elkaar
scherp te houden als het wat minder gaat. Je kunt een vent zijn – man/vrouw,
mevrouw Halsema – met hoogconjunctuur, maar dan moet je ook een vent
zijn bij laagconjunctuur. Dan moet je niet meteen beginnen te kijken of je
weer mogelijkheden ziet om buiten de regels om te gaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voor alle duidelijkheid: de fractie van GroenLinks steunt het kabinet
in zijn begrotingsbeleid. Dat hebben wij steeds gedaan. Wij steunen de begrotingsregels,
maar het is opvallend dat de directeur van het Centraal Planbureau wijst op
de exceptionele omstandigheden waarin wij verkeren. Het zou economisch slecht
zijn om nu te gaan bezuinigen, terwijl er oplopende werkloosheid is en noodzakelijke
uitgaven moeten worden gedaan als gevolg van de kredietcrisis. Dat is exceptioneel.
De heer Teulings pleit ervoor om de WW-uitgaven wel degelijk buiten het uitgavenkader
te houden. U denkt nu slimmer te zijn. Dat lijkt mij niet verstandig; zeker
niet slimmer dan de heer Tang.De heer Van Geel (CDA):Je kunt slim zijn en je kunt verstandig zijn. Wij zien tussen slim en
verstandig nog een gradatie. Wij denken dat wij verstandig zijn op dit punt,
door niet meteen te gaan rommelen aan regels die wij hebben. Dat zouden wij
niet moeten doen. Niet ter relativering van het vraagstuk, maar over wat er
op ons afkomt merk ik het volgende op. De begrotingsregels gaan uit van zo'n
2%. Volgend jaar komen wij lager uit. Het jaar daarop, met alle onzekerheden,
komen wij uit op 2,4%. Is dat niveau in relatie tot de gemaakte afspraken
exceptioneel? Ik denk het niet. Neem de werkloosheid, met alle drama dat daarmee
samenhangt: als er 200.000 mensen meer werkloos worden, dan zitten wij op
het niveau van 2005. Wij moeten elkaar niet allerlei dingen aanpraten. Wij
moeten met enig realisme kijken naar wat er gebeurt en wat wij verwachten.
Altijd geldt: "hands on". Wij moeten opletten dat wij tijdig opereren. Wij
moeten niet, op het moment dat het wat moeilijk wordt, meteen een uitgang
zoeken om te kijken of wij de regels kunnen aanpassen. Dat vinden wij niet
de goede lijn.Mevrouw Kant (SP):Het is toch onmiskenbaar dat wij in een heel bijzondere situatie zitten?
Er komt een crisis aan en er moeten miljarden worden uitgegeven aan de banken.
Het lijkt mij dan nogal wiedes dat wij ook qua begroting een heel bijzondere
situatie hebben. De kern van de vraag is, of u dusdanig vastzit aan de afspraken
met betrekking tot de begrotingsregels, dat de consequentie kan zijn dat er
bezuinigd moet worden. Dat wil ik van het CDA wel graag weten. Sluit u niet
uit dat er de komende jaren moet worden bezuinigd? Als dat zo is, dan is de
vraag natuurlijk ook: waarop dan?De heer Van Geel (CDA):Ik ben er steeds een groot voorstander van geweest om de hele operatie
met betrekking tot de banken volledig buiten de begrotingskaders te plaatsen.
Dat was een exceptionele maatregel. Wij hebben met elkaar afgesproken dat
dit zo het beste was, want het zou onwenselijk zijn, de begroting met dat
alles te belasten. Dit zou de reële economie kunnen schaden. Het is een
heel verstandig besluit geweest. Ik sta er volledig achter om het op deze
wijze te doen. Wat ik bij een aantal woordvoerders proef is, dat het eerste
wat wij moeten doen nu wij in een recessie terechtkomen, het oprekken van
de begrotingsregels is. U vindt mij daarin niet aan uw zijde, want ik vind
dat niet de juiste lijn van opereren, vooral niet omdat wij voor volgend jaar
al een expansief begrotingsbeleid hebben. Er is al koopkrachtverbetering voor
de mensen. Dan denk ik: even piano aan en niet meteen met allerlei vergezichten
komen hoe het in de verdere toekomst moet. Laten wij nu eens gewoon rustig
werken aan de versterking van onze economie. Laten wij bezien hoe wij het
bankwezen en de kredietverlening weer op gang kunnen laten komen op een verstandige
en degelijke manier.Mevrouw Kant (SP):Bezuinigen is helemaal niet verstandig voor de economie, zeggen de deskundigen.De heer Van Geel (CDA):Wij bezuinigen ook niet in de begroting.Mevrouw Kant (SP):Maar u sluit dus niet uit dat u de begrotingsregels dusdanig belangrijk
laat zijn dat u de komende jaren moet gaan bezuinigen? Of is dat laatste uitgesloten?De heer Van Geel (CDA):Ik heb gezegd dat wij begrotingsregels hebben. Wij willen dat die begrotingsregels
in de sfeer en de context waarin zij bedoeld zijn, gehandhaafd worden. Dat
is wat ik zeg, en wij zullen er met elkaar alles aan doen om ervoor te zorgen
dat wij niet zo ver komen. Wij kunnen wel het onvermijdelijke aangaan, maar
wij kunnen er ook naartoe werken dat het gewoon niet gebeurt. Wij kunnen er
met impulsen aan de werkgelegenheid en aan de economie voor zorgen dat onze
economie sneller weer aantrekt. Dat moet onze eerste opgave zijn, en niet
het oprekken van regeltjes. Dat moet niet de insteek zijn.Mevrouw Kant (SP):Bezuinigen is niet goed voor de economie, maar ik begrijp hieruit dat
het CDA de komende jaren bezuinigingen niet uitsluit.De voorzitter:De heer Van Dijck.De heer Tony van Dijck (PVV):Voorzitter. Ik hoor de heer Van Geel zeggen: niets doen is de beste oplossing.
Hij wil eigenlijk alles aankijken, hij wil dat de bewindspersonen een brief
schrijven, in de trant van: wij onderzoeken wat, wij bekijken het, geen overhaaste
stappen. Ondertussen staan de kranten vol met berichten als "DAF halveert
zijn productie" en met brandbrieven dat de verkoop van huizen inzakt. En hij
gaat rustig zitten kijken, analyseren, een beetje voorzichtig doen? Eigenlijk
zegt hij: de stabilisatoren moeten het werk maar doen; wij doen het niet.De heer Van Geel (CDA):Nee. Wij zijn met elkaar zo slim geweest om in ons begrotingsbeleid, in
tegenstelling tot een groot aantal andere landen in Europa, verstandige dingen
op te nemen, waardoor dat nu automatisch gebeurt. Dat is toch verstandig beleid?
Wij gaan toch niet bezuinigen volgend jaar? Wij gaan toch niet in paniek raken
en zeggen: o, nu moeten wij bezuinigen; de inkomsten vallen tegen, wij gaan
weer bezuinigen? Dat hebben wij allemaal met elkaar in alle rust besloten,
wetend dat wij dat in dit soort situaties niet zouden doen. Dan werp ik ook
verre van mij dat wij niets doen. Wij doen het op een heel verstandige en
doordachte manier. Het tweede is dat ik een aantal voorstellen heb op financieel,
maar ook op economisch gebied, als ik daar nog aan toe kom, waarin wij kunnen
bezien of wij nog extra impulsen kunnen geven. Want natuurlijk baart de situatie
veel mensen zorgen. Dat wil echter nog niet zeggen dat je niet met verstand
en wijsheid en met een koel hoofd moet opereren. Mijn stelling is dat je dit
proces moet aanpakken met een koel hoofd en een warm hart, en niet omgekeerd.De voorzitter:Tot slot, mijnheer Van Dijck.De heer Tony van Dijck (PVV):Mij valt op dat u zegt: als wij maar lang genoeg wachten, dan gaat het
probleem vanzelf weg. Ja, dat geloof ik wel. Als wij tien jaar lang op onze
handen gaan zitten, zullen wij misschien weer uit de recessie zijn. Het is
toch een kwestie van nu handelen? Nu dreigen wij weer in een recessie te zakken.
Wij hebben voorbeelden gezien in Amerika van hoe die huizenprijs 30%
is weggezakt en wat dat heeft gedaan met de economie. Wij zien nu hetzelfde
gebeuren in Nederland.De heer Van Geel (CDA):Nee, dat is onzin.De heer Tony van Dijck (PVV):Wij zien de voortekenen. Wij zien de huizenprijzen zakken. Wij zien dat
de huizenverkoop stilvalt. En dan zegt u: wij doen niets en wij wachten af
tot wij in dezelfde ellende als Amerika glijden!De heer Van Geel (CDA):Deze analyse slaat nergens op. De financiële situatie en de huizenmarkt
in Nederland vergelijken met die in Amerika, is bangmakerij. U maakt mensen
bang, wat totaal niet aan de orde is en wat ook niet hoort. De analyse die
u maakt, is gewoon niet waar.Ik heb al aangegeven dat de voorstellen die wij doen, voortborduren op
... Nee, laat ik het zo formuleren: wat u ook nog suggereert, is dat wij als
overheid alle gevolgen van zo'n recessie kunnen opvangen. Die boodschap mag
u de mensen in het land niet geven, want dat kunnen wij niet. Wij kunnen proberen
te stimuleren, wat bij te sturen, maar fundamenteel alle gevolgen van een
wijziging in de conjunctuur op het bordje van de overheid leggen, dat kan
niet. Die illusie moet u dan ook niet wekken. U moet eerlijk zijn tegen de
mensen. Zij snappen immers heus wel dat het, als het minder gaat, ook echt
minder gaat, en dat iedereen daar last van heeft. Je kunt niet de kosten daarvan
en de verantwoordelijkheid daarvoor op het bordje leggen van het kabinet.
Dat kan niet. Het is geen juiste analyse en het is knollen voor citroenen
verkopen aan de mensen in dit land.De voorzitter:Afrondend.De heer Tony van Dijck (PVV):Ja nou, het zijn wel grote instanties zoals de OESO, de Europese Commissie
en de G20 die alle landen oproepen om de belastingen te verlagen teneinde
daarmee de economie te stimuleren. Terwijl u zegt: wij doen niets. Het zijn
niet de eerste de beste instanties die dat roepen richting alle landen in
de wereld.De heer Van Geel (CDA):Even dit over de financiële situatie. Wij hebben met elkaar –
iets wat een paar maanden geleden onvoorstelbaar was – op de kapitaalmarkt
40 mln., 50 mln. of 60 mln. geleend. Ik weet het precieze bedrag niet. Dat
moet allemaal een keer weer terugbetaald worden. Wij hopen dat het goed gaat.
Dat geld hebben wij met elkaar bewust geïnvesteerd. Ik hoop oprecht dat
het straks per saldo minimaal nul of een plus is, maar dat weten wij niet.
Er zijn grote investeringen gedaan. Wij laten het tekort oplopen. Volgend
jaar moet er weer geleend worden voor tekorten. Met andere woorden: de uitgaven
blijven op peil. Ik vind het buitengewoon onverantwoord beleid om daar nog
een keer scheppen bovenop te leggen, gelet op wat wij allemaal
al doen en wat er geïnvesteerd is, en welk risico de Staat op dat punt
neemt.De voorzitter:De heer Van Geel rondt nu zijn betoog helemaal af.De heer Van Geel (CDA):Voorzitter. Ik had het over het economische gedeelte. Ik heb zojuist gezegd
dat voor de Europese collega's geldt: afspraak is afspraak. De 1,5%
groei-impuls vult Nederland op de eigen verstandige manier in met de maatregelen
die worden genoemd in de brief en de Miljoenennota. Hierop heeft het kabinet
ook gewezen.Op de 2% ga ik niet verder in, want wij houden ons aan de afspraken
die zijn gemaakt op dit punt. Ik vraag de minister-president om op deze discussie
te reageren.De heer Rutte (VVD):Voorzitter ...De voorzitter:Nee mijnheer Rutte, de heer Van Geel rondt zijn betoog eerst af. Daarna
geef ik u de gelegenheid om te interrumperen.De heer Van Geel (CDA):Ik heb zo-even gezegd dat wij wellicht moeten bezien of wij iets extra's
kunnen doen en wat wij nog meer kunnen doen op dit punt. Het zou goed kunnen
dat het kabinet bij de voorjaarsnota met een stofkam door de begrotingen gaat.
Daarbij zou het kunnen bezien welke slimme verschuivingen kunnen plaatsvinden.
Welke uitgaven hebben een direct positief effect op onze economie en de werkgelegenheid
en welke niet? Het is daarbij verstandig om de uitgaven van de eerste categorie,
dus met een positief effect op de economie en de werkgelegenheid, naar voren
te halen en die van de tweede categorie wat uit te stellen binnen de huidige
regeerperiode. Dat versterkt onze economie in de toekomst en is winst op korte
termijn. Ik onderschrijf bovendien volledig dat duurzaamheid en innovatie
daarbij buitengewoon waardevolle oogmerken zijn. Dit kan saldoneutraal gebeuren
en kan onze economie een impuls geven. Ik ontvang graag bij de voorjaarsnota
hiervoor een voorstel van het kabinet.Ik ben het geheel eens met de heer Rutte als hij zegt dat wij moeten bezien
of wij infrastructurele projecten kunnen versnellen. Mijns inziens hebben
wij op dit punt geen verschil van mening. Wij hebben hierover immers wel eens
samen moties ingediend. Van cruciaal belang is hierbij uiteraard dat onderuitputting
in deze periode absoluut uit den boze is. Over procedures en regels hebben
wij het al gehad. De adviezen van de commissie-Elverding moeten worden uitgevoerd.
Ik wil in dit verband echter ook nog een zaak noemen die niets te maken heeft
met formele procedures. Volgens mijn fractie is een van de grootste problemen
dat wij door talloze MKBA's, doorrekeningen en business cases, ook binnen
de overheid, grote vertragingen oplopen bij deze projecten. Daaraan kunnen
wij zelf iets doen. Ik vraag ook op dit punt een reactie van het kabinet.Ik zal nog kort ingaan op de maatregelen die het kabinet voorstelt. Versneld
afschrijven is verstandig. Het voorkomt liquiditeitsproblemen, en stimuleert
en versterkt investeringen. Bovendien weet je dat dit geld terugkomt. Je kunt
immers een investering maar één keer afschrijven, wil ik tegen
mevrouw Halsema zeggen. Wij zijn overigens wel benieuwd of de maatregel op
zo'n manier kan worden uitgevoerd dat hij ook echt nieuwe investeringen uitlokt.
Ik vraag om een reactie hierop van het kabinet.Werktijdverkorting is alleen een goede maatregel als hij met verstand
en terughoudendheid wordt toegepast. Een recessie is immers geen calamiteit
in de zin van de regeling. Daarom vindt mijn fractie dat hierbij uiterste
terughoudendheid is geboden. Wij vinden het verstandig van het kabinet dat
men hiermee heel terughoudend omgaat. De sociale partners beoordelen dit anders
dan het kabinet. Wij vragen ons echter af of het verstandig is om deze regeling
uit te breiden. Ik vraag om een reactie hierop van het kabinet.Ik kom op de werkloosheid. Ook al stijgt de koopkracht; daar kijk je op
een andere manier tegenaan als je je baan verliest. Voor de CDA-fractie geldt:
werk gaat boven inkomen. Zou gezien de lage inflatie en de gunstige ontwikkeling
van de koopkracht niet eens nagedacht moeten worden over loonmatiging waar
dit mogelijk is? Ik vraag om een reactie hierop van het kabinet. De sociale
partners hebben dit najaar opnieuw bewezen hoe vitaal de Nederlandse polder
is. Ik hoop dat wij er ook op dit punt samen uitkomen.De woningmarkt is vooral gebaat bij rust en vertrouwen. Hoe beoordeelt
het kabinet de plannen van Bouwend Nederland om vooral onderhoud en verduurzaming
van woningen te stimuleren?Het kabinet is in onze ogen op de juiste weg. Wij hebben het vooral gehad
over nationale maatregelen. Dat is terecht. Morgen staat het kabinet echter
ook veel te doen in Europa, zowel op het terrein van duurzaamheid en klimaatverandering,
als op het terrein van de kredietcrisis. De CDA-fractie wenst het kabinet
en de minister-president bij die onderhandelingen veel sterke en wijsheid
toe.Mevrouw Hamer (PvdA):Wat bedoelt de heer Van Geel precies met zijn woorden over loonmatiging?
Wil hij het najaarsakkoord openbreken?De heer Van Geel (CDA):Wij moeten het probleem analyseren en proberen daarvoor een oplossing
te vinden. Over de situatie in 2009 hoeft uiteraard niet te worden gediscussieerd,
want 80% tot 90% van de cao's voor die periode ligt al vast.
Daarover gaat deze discussie dus niet.Mevrouw Hamer (PvdA):U hebt het dus niet over 2009?De heer Van Geel (CDA):Ik heb het niet over 2009. In 2010 zien wij echter de werkloosheid toenemen.
Alle cijfers wijzen uit dat de werkloosheid niet zal toenemen in de quartaire
sector, dus bij de overheid, in de zorg en bij defensie, maar met name in
de maakindustrie en de handel, sectoren die gevoelig zijn door de export.
Daar liggen de grote problemen, verliezen wij veel arbeidsplaatsen en ontstaat
veel werkloosheid. Als wij in die situatie samen de relatieve concurrentiepositie
ten opzichte van andere landen zouden kunnen versterken, zou dat buitengewoon
waardevol zijn. Het zou erg goed zijn als wij daar samen uit zouden komen.Mevrouw Hamer (PvdA):Begrijp ik goed dat de heer Van Geel nu al de discussie begint over loonmatiging
in 2010, terwijl wij 2009 nog in moeten gaan?De heer Van Geel (CDA):Ik heb aangegeven dat ik op andere terreinen ook verder
wil kijken dan alleen 2009. Ik vind wat wij nu doen verstandig, ook gelet
op de koopkrachtontwikkeling. Dit is positief voor onze economie. Ik vind
dat wij voor 2010 samen moeten nadenken over hoe wij een bijdrage kunnen leveren
aan het creëren van meer werk in de sectoren die zo gevoelig zijn voor
buitenlandse concurrentie. Dat is mijn doel en ik hoop dat wij samen deze
handschoen kunnen oppakken.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik wil toch nog even op dit punt doorgaan. Ik vind het namelijk een wonderlijk
voorstel van de heer Van Geel. Ik begrijp dat hij vooruit wil kijken, maar
loonmatiging is in eerste instantie een zaak van werkgevers en werknemers.De heer Van Geel (CDA):Zeker.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb gehoord dat de heer Van Geel de vakbeweging nogal geprezen heeft
voor de inzet voor 2009. Hij legt echter nu al een heel zware hypotheek op
iets wat in het najaar van volgend jaar moet gaan gebeuren.De heer Van Geel (CDA):Ik leg geen zware hypotheek daarop, maar ik zie bepaalde ontwikkelingen
en ik wil die ontwikkelingen voorkomen. Dit geldt zowel voor het vermijden
van een begrotingstekort van 2% als voor het vermijden dat deze werkloosheid
ontstaat. Wij moeten dan tijdig met elkaar nadenken om deze zaken te voorkomen.
Wij moeten dus niet pas beginnen als de feitelijke werkloosheid in deze sectoren
al zo groot is. Ik verplicht niets – ik kan dat ook niet – want
het is een zaak voor de sociale partners. Ik vind echter wel dat wij hierover
mogen discussiëren, omdat dit in het belang van ons allen is en in het
bijzonder voor de werkgelegenheid waarvoor de sociale partners staan.De heer Rutte (VVD):Ik ben echt blij verrast door de tweede helft van het betoog van de heer
Van Geel. Hij sprak over het halen van de stofkam door de uitgaven die niets
toevoegen aan de economie en over het versnellen van de investeringen en het
voorkomen dat er geld op de plank blijft liggen. Ik ben ook heel blij dat
hij heeft gezegd dat wij de maatregelen voor de werktijdverkorting vooral
niet moeten uitbreiden. Ik ben daarom heel benieuwd naar de reactie van het
kabinet, want volgens mij denkt het daar anders over. Ik wil die duidelijkheid
vandaag completeren. De heer Van Geel heeft gezegd dat hij gewoon vasthoudt
aan de huidige afspraken, wanneer het begrotingstekort onder de min 2%
zakt. Ik heb dit goed gehoord en zelfs genoteerd. Betekent dit dat hij de
doelstelling loslaat om met het kabinet uit te komen op een begrotingsoverschot
van 1% in 2011? Is dit hierdoor helemaal van tafel?De heer Van Geel (CDA):Hier gebiedt het realisme te zeggen dat als de huidige crisis de voorspelde
diepgang heeft, het dan buitengewoon lastig zal zijn om de overschotten structureel,
feitelijk of robuust te bereiken. Dat is volstrekt duidelijk.De heer Rutte (VVD):De heer Van Geel heeft steeds gezegd dat hij het kabinet op één
punt, de financiële degelijkheid, zou afrekenen. "Ik, Pieter van Geel,
zal daar de minister van Financiën op afrekenen." Ik begrijp nu dat hij
zegt dat hij gegeven de omstandigheden het overschot van 1% in 2011
loslaat, omdat dit niet gehaald gaat worden. Kan de heer Van Geel klip en
klaar zeggen dat hij ten minste keihard eraan vasthoudt om niet te zakken
onder de min 2%? De rekening hiervan ligt immers niet bij dit kabinet,
maar zal worden betaald door de volgende generatie, gepensioneerden, huizenbezitters
en mensen met spaargeld. Het is van groot belang dat het CDA hun klare wijn
schenkt.De heer Van Geel (CDA):Ik heb gewoon klare wijn geschonken. Ik herhaal zes keer hetzelfde met
de kans dat de zevende keer de toonzetting net iets anders is, dus ik herhaal
gewoon wat ik gezegd heb. Als het gaat om het saldo is het een doelstelling
van het kabinet om te sturen op de begrotingsregels en op de stabilisatoren.
Er wordt uiteindelijk niet gestuurd op het resultaat. Dit is ook gezegd in
het debat bij de algemene politieke beschouwingen. Ook hebben verstandige
economen gezegd dat uiteindelijk niet op het resultaat moet worden gestuurd.
De uitkomst betreft weliswaar een buitengewoon wenselijk doel, maar daar wordt
niet op gestuurd.Mevrouw Kant (SP):De koopkracht is iets beter volgend jaar, maar er is één
groep die de dupe is. Dat is de groep ouderen, de mensen met pensioenen. Vindt
de heer Van Geel dat het kabinet iets extra's moet doen voor deze groep?De heer Van Geel (CDA):Ten eerste constateren wij dat de AOW meer stijgt dan de inflatie. De
bodem is verstevigd in heel veel van de inkomens van onze ouderen. Laat ik
dat voorop stellen. Ten tweede constateren wij dat de inflatie mee gaat vallen.
Ten derde. Als mevrouw Kant specifiek erop duidt dat wij de indexatie die
de pensioenfondsen eventueel niet doen, repareren, dan is het antwoord "nee".
Wij grijpen niet in, omdat wij het niet verantwoord vinden dat de overheid
wat dit betreft ingrijpt en de kwestie repareert. Wij vinden dit niet onze
taak.Mevrouw Kant (SP):Ouderen kunnen er niets aan doen. Zij kunnen er ook niets meer aan veranderen.
Zij worden gedupeerd door deze kredietcrisis. Vindt de heer Van Geel niet
dat het kabinet dan iets extra's voor deze groep moet doen? Een groep ouderen
met een klein pensioen gaat er volgend jaar op achteruit, maar het CDA is
blijkbaar niet van mening dat hiervoor oplossingen moeten komen.De heer Van Geel (CDA):Dan moet mevrouw Kant eens reageren op mijn opmerking dat de AOW versterkt
wordt, waardoor de koopkracht van deze mensen toeneemt. De basis, de AOW,
wordt immers verbeterd, waaruit meer koopkracht voortvloeit. Het kabinet heeft
zich sterk ingespannen – denk aan de buitengewone uitgaven – voor
zo veel mogelijk reparatie voor nagenoeg iedere standaard groep. Dat is al
een majeure operatie. Wij kunnen als Rijk niet de verantwoordelijkheid voor
indexeren overnemen. Dat kan niet, dat willen wij niet en moeten wij ook niet
beloven aan mensen, want wij kunnen dat niet waarmaken.Mevrouw Kant (SP):De heer Van Geel gaat in zijn antwoord in op wat er wél gebeurt.
Het is mooi dat dit gebeurt, want het had inderdaad nog erger kunnen zijn. Ik spreek hem aan op de groep ouderen met een klein pensioen die
er volgend jaar op achteruit gaat, mede ten gevolge van de kredietcrisis.
Het kabinet kan hiervoor iets extra's doen. De heer Van Geel zegt: dat willen
wij niet, daar kiezen wij niet voor. Ik vind dit teleurstellend en jammer.
Aangezien deze periode heel bijzonder is, zou men ook kunnen bezien of er
wat soepeler kan worden omgegaan met de pensioenfondsen. Immers, er is heel
veel geld beschikbaar, maar volgens de regels moet men een dekkingsgraad hebben,
wil men de pensioenen mogen indexeren. Ik zeg niet dat dit dan vervolgens
ook zou moeten gebeuren. Men zou het kabinet echter kunnen vragen, met de
pensioenfondsen om de tafel te gaan zitten om te bezien of er iets vanuit
de pensioenfondsen zou kunnen gebeuren. Het kabinet kan natuurlijk ook zelf
iets doen.De heer Van Geel (CDA):Eén maatregel van het kabinet of van de toezichthouder die ik niet
heb genoemd, is dat er, gezien de sterk fluctuerende markten, enig uitstel
is verleend voor een herstelplan. Ik geloof dat hiervoor drie jaar de tijd
gegeven wordt. Ik vind dat verstandig, omdat het wat stabiliteit kan brengen
in wat er zal gebeuren. Dat is dus positief. Verder denk ik dat er best nog
gesproken kan worden over de vraag van welke rekenrente er uitgegaan wordt.
Dit is een eerste verantwoordelijkheid van de toezichthouder en van het kabinet.
Dat is het zo'n beetje. Ik ga niet beloven dat wij koopkrachtverlies gaan
repareren dat ontstaat door het niet indexeren van pensioenfondsen. Dat kunnen
wij immers niet waarmaken.De heer Slob (ChristenUnie):Ik hoor de heer Van Geel zeggen dat wij moeten kijken of wij de investeringen
naar voren kunnen halen. Dat ben ik met hem eens. Waar denkt hij zelf dan
aan? Deelt hij mijn opvatting dat wij niet moeten wachten met het maken van
keuzen tot de Voorjaarsnota, wil dat echt effect hebben? Misschien zullen
wij al begin 2009 hierin keuzen moeten maken.De heer Van Geel (CDA):Het duurt nog even voor de Voorjaarsnota er is. Ik denk dat het verstandig
is voor die tijd te bezien wat mogelijk is. Ik heb aangegeven dat het vooral
in 2010, wanneer de problematiek van werkloosheid het grootst is, noodzakelijk
is dat er bestedingen plaatsvinden. Het is prima als een en ander eerder kan.
Wat de eerste vraag betreft, ik heb lang nagedacht of ik een aantal voorbeelden
zou noemen om de discussie aan te scherpen. Ik noem twee voorbeelden uit het
verleden om aan te geven aan wat voor type beleid ik denk. Laten wij niet
vervallen in casuïstiek en randvoorwaarden, maar bezien of een en ander
kan. Ik noem twee voorbeelden. Een ervan heeft het kabinet zelf al ter hand
genomen in de Voorjaarsnota, namelijk een verschuiving van uitgaven van ik
meen Economische Zaken naar achteren en uitgaven voor Vogelaarwijken naar
voren. Dat is een keuze die je maakt binnen de begrotingsregels en de spelregels.
Ik kan mij nog een casus herinneren uit de tijd dat ik staatssecretaris van
Milieu was. Het was niet plezierig om na twee weken te moeten vaststellen
dat er sprake was van een dramatische overschrijding van de subsidieregeling
voor zonnepanelen. In plaats van 100 mln. was hiermee 250 mln. gemoeid. Met
veel stoom en kokend water heb ik bezien wat in mijn eigen begroting naar
voren gehaald kon worden om de subsidies te dekken, en wat er naar achteren
kon. Dat proces is ook gelukt. Ik heb dus voorbeelden dat het met enige drang
mogelijk is om goed en strategisch na te denken over wat je naar voren en
wat je naar achteren schuift binnen de spelregels. Niet om te bezuinigingen,
maar om te bezien wat momenteel het relevantst is voor onze economie en werkgelegenheid.De heer Slob (ChristenUnie):Ik maakt uit dit antwoord op dat de heer Van Geel bereid is om te bezien
of wij misschien eerder keuzen kunnen maken ten aanzien van projecten die
daadwerkelijk resultaat kunnen opleveren.De heer Van Geel (CDA):Ik wacht het antwoord van het kabinet op mijn voorstel af. Ik heb de Voorjaarsnota
als referentie genoemd, omdat de begrotingsuitvoering van 2009 dan aan de
orde is en je een en ander op een integrale manier kunt bezien.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Ik begin met een citaat. "De laatste weken wordt weer eens
pijnlijk duidelijk wat de gevolgen zijn van het neoliberale denken en het
marktfundamentalisme dat ermee gepaard gaat. Er is alom onzekerheid over de
economische ontwikkeling. Het vrije en ongecontroleerde kapitaalverkeer doet
nog eens een extra duit in het ongewisse zakje." Ik zei het al, dit was een
citaat. Zo begon Jan Marijnissen zijn politieke beschouwingen in 1998. Dat
is tien jaar geleden. Sinds haar intrede in de Tweede Kamer heeft mijn partij
gewaarschuwd voor de risico's van het onbegrensde kapitalisme. Er werd tegenkracht
geboden aan de VVD, D66, CDA en ook de PvdA, die jarenlang het hoogste woord
hadden over de zegeningen van de vrije markt. Er kon niet genoeg worden geprivatiseerd,
geliberaliseerd, geflexibiliseerd of gedereguleerd. Zo kon er een cultuur
ontstaan van meer markt en minder overheid, van eigenbelang en graaiende bestuurders.
Een cultuur waarin kortetermijnwinst en aandeelhoudersbelang centraal stonden.
De kredietcrisis is niet iets wat ons overkomt alsof het een natuurramp is.
Zij is het gevolg van een gekozen politieke koers.Voorzitter: Ten HoopenMevrouw Kant (SP):Het inzicht groeit dat het nu anders moet; het is tijd voor een nieuwe
koers. Dat moet een koers zijn waarbij solidariteit, zeggenschap en langetermijnbelangen
vooropstaan. Niet alleen de markt, maar ook de mens moet centraal staan. Ik
hoor graag vandaag – het wordt nu echt wel tijd – hoe de politieke
partijen die de neoliberale politiek jarenlang omarmd hebben, nu terugkijken
op hun beleid vanaf bijvoorbeeld de jaren tachtig. Graag hoor ik ook tot wat
voor nieuwe inzichten dat heeft geleid bij het kabinet.De heer Van Geel (CDA):Ik ben geen aanhanger van het neoliberale of neoconservatieve gedachtegoed.
Mijn partij is voorstandster van een sociale markteconomie, daarover mag geen
misverstand bestaan. Toch heb ik een vraag voor mevrouw Kant. Wij hebben het
over de overheid en de markt. Kan mevrouw Kant zeggen hoe deze crisis is ontstaan?
Bij welke banken is zij het eerst ontstaan?Mevrouw Kant (SP):De crisis is begonnen in de VS. Daar zijn de problemen
begonnen, maar dat wil niet zeggen dat de cultuur waarin het graaikapitalisme
is ontstaan, alleen in de VS heerste. Die heerste ook in Europa. De neoliberale
politiek van Reagan is overgenomen door Thatcher en in ons land geïntroduceerd
door het paarse kabinet, maar ook daarvoor door de kabinetten-Lubbers en daarna
door de kabinetten-Balkenende.De heer Van Geel (CDA):Ik wil het even hebben over de rol van markten en vooral de overheid –
in relatie tot de markten – die mevrouw Kant zo benadrukt. Ik wil mevrouw
Kant wel een handje helpen. De discussie over de hypotheekbanken in Amerika
is ontstaan doordat de overheid wilde dat leningen werden verstrekt aan mensen
die nauwelijks of een te laag inkomen hadden. Door overheidsingrijpen ontstond
daar een onwenselijke situatie. Weet mevrouw Kant welke banken de grootste
risico's hebben genomen en het eerst in de problemen kwamen? Dat waren de
Landesbanken in Duitsland. Die zijn eigendom van de overheid.Mevrouw Kant (SP):Het gaat er niet zozeer om wie de eigenaar van de banken is. De vraag
is of je het marktprincipe geheel de vrije hand geeft, of dat je juist in
ons aller belang de markt beteugelt. Dus niet alleen in het belang van een
aantal graaiers dat onverantwoorde risico's neemt. Inderdaad zijn de onverantwoorde
risico's in Amerika genomen. Maar de onverantwoorde risico's van de graaiers
zijn ook in Europa genomen. Wist de heer Van Geel dat een aantal van die ingewikkelde,
risicovolle financiële producten van Lehman Brothers Bank in Amerika
verboden waren? De ingewikkelde pakketjes werden wel in Nederland verkocht.
In Nederland mocht wel wat in Amerika niet mocht. De heer Van Geel moet niet
doen alsof Nederland de regels voor het financiële verkeer beter op orde
had dan Amerika. Ook in Nederland is het nodige misgegaan.De heer Van Geel (CDA):Mevrouw Kant vindt mij volstrekt aan haar zijde, als zij zegt dat wij
met betrekking tot het toezicht en de wijze van organisatie van het financiële
stelsel heel veel geleerd hebben. De zelfwerkordening heeft niet gewerkt;
daarover bestaat geen discussie. Mij gaat het om de suggestie dat de overheid
het zoveel beter zou doen, als men het afzet tegen de manier waarop de markt
zaken aanpakt. Dat bestrijd ik. Uit deze voorbeelden blijkt dat juist door
verkeerd overheidsingrijpen zaken kunnen gebeuren die tot dit soort consequenties
leiden. Vandaar de vergelijking met de Amerikaanse hypotheekbanken en de Duitse
Landesbanken. De Duitse Landesbanken zijn in handen van de overheid en hebben
de grootste risico's genomen.Mevrouw Kant (SP):Nogmaals, het gaat er niet zozeer om in welke handen iets is, maar om
de manier waarop je de vrije markt zijn gang laat gaan. De bonussencultuur
in Amerika bestond inderdaad ook in Europa. Ook daar heeft men aan de top
gegraaid. Ook daar werden kortetermijnwinsten belangrijker en belangrijker.
De macht van de aandeelhouders werd belangrijker: hoe kan ik zo snel mogelijk
geld maken? Het belang van enkelen die geld wilden verdienen, stond voorop
en niet het algemene belang om ook in Europa samen de welvaart goed te verdelen
en een toekomst op te bouwen. Dat dat is gekoppeld aan het neoliberale denken
en dat dit ook in de Nederlandse politiek jarenlang hoogtij heeft gevierd,
kunt u toch niet ontkennen? Ik hoop dat de politieke partijen die daaraan
hebben meegedaan en daarvan ook fervent voorstander waren, eens in de spiegel
kijken en een analyse durven te maken van wat er is misgegaan en hoe het in
de toekomst anders zou moeten.Voorzitter: VerbeetMevrouw Kant (SP):Dat was mijn oproep en is ook mijn oproep aan het kabinet. Ik hoor graag
tot welke nieuwe inzichten dit bij het kabinet heeft geleid. Minister Bos
heeft in een interview gezegd: "Het wordt nooit meer zoals het was." De minister-president
wil af van "perverse prikkels van het Angelsaksische model en een veel sterkere
focus op het Rijnlandse model". Mijnheer Van Geel, dat is toch een erkenning
dat die focus niet goed was, dat wij hier waren doorgeslagen in dat neoliberalisme,
in dat Angelsaksische model. Naar aanleiding van deze twee uitspraken –
ze zijn maar een kapstok – wil ik weten welke koerswijzigingen wij kunnen
verwachten van het kabinet. Welke concrete voorstellen kunnen wij verwachten?
Wat gaat er anders als het nooit meer wordt zoals het was, minister Bos?Mijn fractie vindt dat er een parlementaire enquête moet komen over
de kredietcrisis om lessen te kunnen trekken. De crisis laat zien dat het
anders moet. Mijn fractie heeft 30 voorstellen gepresenteerd hoe het anders
kan. Maar wat doet het kabinet? Wat doet het kabinet aan het terugdringen
van de macht van de aandeelhouders, het kortetermijndenken? Wat doet het kabinet
aan het verbeteren van het toezicht? Wat doet het kabinet aan de bonussen
en de zelfverrijking aan de top? Bij de aanstelling van de heer Zalm is niet
bepaald het goede voorbeeld gegeven. € 750.000 en het vooruitzicht
van bonussen, is dat de nieuwe Zalmnorm? Ik hoor graag een reactie van de
minister-president hierop. Dat de sector zelf schoon schip zou maken, geloofde
ik al niet. Wie wel? Maar zeker na het ontluisterende optreden van de bankiers
in de Tweede Kamer is dat echt iedereen wel duidelijk. Ik wil graag weten
wat de minister-president van deze vertoning vond.Uiteraard is het onmogelijk om de komende recessie en de gevolgen daarvan
tegen te houden of te stoppen, maar na het redden van de banken moet het kabinet
nu waar mogelijk banen en inkomens beschermen en moet het doen wat het kan
doen om de economie te stimuleren. Dat doet het te weinig. Ga duizenden betaalbare
woningen bouwen. Ga huurwoningen renoveren. Ga meer spoor aanleggen. Dat is
het kabinet de komende jaren toch al van plan, dus waarom niet nu? Stel woningbouwcorporaties
bijvoorbeeld vrij van de winstbelasting wanneer zij de geplande huizen, die
ze al wilden gaan bouwen, in 2009 en 2010 gaan bouwen. Investeer meer in innovatie
en in duurzame energie. Dat is wat het kabinet wel kan doen. Ook kan bijvoorbeeld
een verruiming van de regeling voor innovatie, de zogenaamde williewortelregeling,
een aantal bedrijven over de drempel helpen om toch te gaan investeren als
men nu misschien nog aarzelt.De steun aan de banken heeft voorkomen dat deze failliet gingen, maar
het heeft niet geleid tot een ander beoogd effect, namelijk dat men weer krediet
is gaan verstrekken aan bedrijven. Van alle kanten horen wij dat hier problemen
zijn. De minister van Financiën lijkt de enige te zijn
die de problemen nog niet ziet. Wat gaat het kabinet hieraan doen? Gezonde
banken zijn gesteund met garanties, maar kan er voor gezonde bedrijven –
ik zeg nadrukkelijk "gezonde bedrijven" – niet ook onder goede voorwaarden,
net als bij de banken, een soort garantiestelling komen? Ook hier is sprake
van wantrouwen. Als dit terecht is omdat er onverantwoorde risico's bestaan
of doordat er terugloop is als gevolg van de recessie, kunnen wij daaraan
niets doen, maar als het wantrouwen onterecht is en sprake is van een gezond
bedrijf met toekomstperspectief, moet dit bedrijf natuurlijk wel een krediet
kunnen krijgen. Ik hoor hierop graag een reactie van de minister.De tijdelijke regeling voor werktijdverkorting is te beperkt. Waarom kunnen
bedrijven zich maar tot 1 januari aanmelden? Waarom is deze beperkt tot
slechts 20.000 banen? Waarom staat deze regeling niet open voor uitzendkrachten
die nu en masse aan de kant worden gezet? Waarom is de eis verhoogd van 20%
naar 30% omzetverlies? Waarom heeft het kabinet gekozen om de maanden
augustus en september als referentie te nemen? Het kabinet weet toch dat veel
bedrijven in augustus sowieso al een lage omzet hebben? Denk bijvoorbeeld
aan de bouw. Dit geldt voor veel bedrijven.Dankzij de lagere olieprijzen en de minder snel stijgende inflatie is
de koopkrachtontwikkeling nu iets gunstiger. Dit zal helaas niet gelden voor
al die mensen die volgend jaar hun baan zullen verliezen. Daar zullen de grote
klappen vallen en – ik zei dit zojuist al bij interruptie – bij
de gepensioneerden, omdat de pensioenen niet mee zullen stijgen met de lonen
en prijzen. Ik wil graag van het kabinet weten wat het voor deze groep mensen
gaat doen. Nog steeds blijkt dat de groep met lage inkomens erop achteruitgaat
en dat de groep met de hogere inkomens erop vooruitgaat.De heer Rutte (VVD):De pensioenfondsen zitten in zeer zwaar weer en zijn over een brede linie
onder een dekkingsgraad van 100% gezakt. Begrijp ik nu goed dat u roulette
wilt spelen met de pensioenfondsen door te zeggen: ach, u zit nu in zwaar
weer, maar blijft u maar volledig die pensioenen uitkeren alsof er niets aan
de hand is?Mevrouw Kant (SP):Ik hoop dat ze in ieder geval de pensioenen blijven uitkeren, anders hebben
wij een nog veel groter probleem.De heer Rutte (VVD):Ik begrijp dat u er ook voor pleit om volledig te blijven indexeren.Mevrouw Kant (SP):Er zijn regels waaruit blijkt dat de pensioenfondsen momenteel zwaar onder
de dekkingsgraad zitten. Ik ben het absoluut met u eens dat dit een probleem
is. Er zijn natuurlijk ook zeer grote reserves bij de pensioenfondsen, waardoor
dit geen acuut probleem hoeft te zijn. Je kunt ervoor kiezen om het probleem
op de langere termijn op te lossen en voor deze bijzondere situatie een uitzondering
te maken door daar wat soepeler mee om te gaan. Ik mag toch hopen dat wij
niet jarenlang in deze bijzondere negatieve situatie zitten. Daarover kan
het kabinet met de pensioenfondsen praten; dat gebeurt nu ook met De Nederlandsche
Bank. Een andere oplossing is dat, als dit niet gebeurt, het kabinet zelf
deze groep de helpende hand toesteekt en iets doet met de ouderenkorting,
zodat ouderen met een klein pensioen er volgend jaar niet op achteruitgaan.De heer Rutte (VVD):Dit zijn twee desastreuze suggesties die beide uw achterban vreselijk
raken. U zegt op te komen voor mensen met een klein pensioen. Dat zijn mensen
die hard hebben gewerkt en naast hun AOW een klein pensioen hebben opgebouwd.
Deze voorstellen pakken desastreus uit. U zegt ofwel tegen de pensioenfondsen:
ga maar gewoon door en het maakt ons niet uit dat je onder water staat. Ofwel
u zegt tegen het kabinet dat al zeer veel extra geld uitgeeft: geef nog maar
wat extra geld uit, waardoor de pensioenen op langere termijn in de problemen
komen. Mevrouw Kant, dit zijn ondeugdelijke oplossingen die juist de mensen
met een modaal inkomen keihard zullen raken. Ik vraag u echt hier nog een
zeer goed naar te kijken.Mevrouw Kant (SP):U moet niet zo dramatisch doen. De pensioenfondsen hebben het nu even
heel moeilijk. De cijfertjes zijn nu heel ongunstig, maar voor de langere
termijn ziet het er veel gunstiger uit. Er zijn grote reserves. U moet het
niet dramatischer maken dan het is. Ik heb niet gezegd dat het verantwoord
is, ik heb het kabinet gevraagd om met de pensioenfondsen te praten of het
een kortetermijnprobleem is en hoe dit op de langere termijn kan worden opgelost.
Ik heb niet gezegd dat de indexatie per definitie gewoon door moet gaan. Ik
heb het kabinet gevraagd, te praten over wat de mogelijkheden zijn. Een andere
oplossing is inderdaad dat het kabinet iets voor deze groep ouderen doet.
U zegt dat dit onverantwoord is. Voor u is het een beetje vreemd, maar wij
vinden dat je ook eerlijker kunt delen en dat je accepteert dat andere groepen
een beetje moeten inleveren, als je vindt dat bepaalde groepen er niet op
achteruit mogen gaan. U houdt daar niet van, maar wij wel.De heer Rutte (VVD):De pensioenfondsen zitten in grote problemen, omdat de rente steeds lager
wordt en omdat hun aandelen zo in waarde zijn gedaald. Dit lijkt nog een tijdje
zo door te gaan. Het is dan onverstandig om tegen de pensioenfondsen te zeggen:
doe maar net of er niets aan de hand is. Wij moeten er dan voor zorgen dat
oudere mensen juist in hun portemonnee merken dat de economie nog wel wat
vertrouwen verdient. Ik heb daarvoor voorstellen gedaan. Die hebt u afgewezen.
In plaats daarvan zegt u hier vandaag: wij laten de pensioenfondsen gewoon
hun gang gaan of wij gaan nog een keer extra geld uitgeven. Dit is beide desastreus
en pakt buitengewoon slecht uit, juist voor mensen met een klein pensioen.De voorzitter:Dit zijn ongeveer dezelfde opmerkingen als zojuist. Ik ben nu een beetje
streng.Mevrouw Kant (SP):Ik vind ook dat het dezelfde opmerkingen zijn. Het hoeft helemaal niet
zo te zijn dat je extra geld uitgeeft, als je vindt dat ouderen er niet op
achteruit mogen gaan en andere mensen met hogere inkomens die er volgend jaar
op vooruitgaan, dan een beetje moeten inleveren. U houdt daar niet van, maar
wij vinden het een goede oplossing.De voorzitter:Mijn opmerking geldt ook voor uw antwoord.De heer Pechtold (D66):Moeten die pensioenen nu worden geïndexeerd of niet? Mevrouw Kant
is niet duidelijk. Zij probeert het voor de ouderen op te nemen, terwijl de
koopkracht van de AOW'ers er volgend jaar op vooruit gaat. Mevrouw Kant legt
de rekening bij de volgende generatie, die straks de pensioenpremie moet betalen.
Hoe kan zij nu aan de ene kant zeggen dat de dekkingsgraad van de pensioenfondsen
wel zal worden opgelost, als zij aan de andere kant de aandeelhouders ervan
beschuldigt dat zij de pensioenfondsen zoveel mogelijk uit de bedrijven willen
hebben? Het is het een of het ander.Mevrouw Kant (SP):Zo ingewikkeld is het helemaal niet. De pensioenfondsen hebben grote reserves.
Ik vraag het kabinet om met de pensioenfondsen te praten over de mogelijkheden.
Zij moeten kijken hoe tijdelijk het tekort in de dekkingsgraad is en onderzoeken
of indexering mogelijk is. Ik roep niet op dat het kabinet moet eisen dat
indexering doorgaat. Ik vraag het wel om samen met de pensioenfondsen de mogelijkheden
te onderzoeken. De regels die er zijn, zijn natuurlijk wel goed, maar zij
zijn niet bedacht voor deze bijzondere situatie.Wij willen inderdaad graag iets doen voor ouderen en ik zou niet weten
wat er mis mee is als wij zeggen dat ouderen met een klein pensioen er niet
op achteruit mogen gaan. De heer Pechtold zegt dat ik de rekening bij de toekomstige
generatie leg, maar ik leg de rekening juist bij mensen met een hoger inkomen.
Zij kunnen iets inleveren, zodat ouderen met een klein pensioen er niet op
achteruitgaan. Mensen met een hoger inkomen hoeven er niet zo fors op vooruit
te gaan als nu het geval is. Op die manier kunnen wij iets doen aan een evenwichtige
verdeling. Ik leg niet de rekening bij de volgende generatie en daarover wil
ik nog één opmerking maken.De voorzitter:Nee, mevrouw Kant. U bent echt te lang aan het woord.De heer Pechtold (D66):Dit is een onsamenhangend, warrig wiebelverhaal. Weet mevrouw Kant wat
een dekkingsgraad is? Als je € 100 hebt en je hebt verplichtingen
voor hetzelfde bedrag, dan moet je dat kunnen dekken. Mevrouw Kant gaat ervan
uit dat de pensioenfondsen te veel geld hebben. Zij hebben echter hun verplichtingen
en dat zijn onze pensioenen. Mevrouw Kant speelt nu mooi weer, maar wijst
tegelijkertijd met een beschuldigende vinger naar deze generatie. Zij legt
wel degelijk de rekening bij de volgende generatie, die hogere premies moet
betalen of andere drastische maatregelen moet treffen. Zij is nergens voorstander
van, ook niet van het verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd. Zij wil
zo vlak na sinterklaas alleen maar mooi weer spelen voor ouderen die er toch
al op vooruit gaan. Zij moet ingaan op mijn opmerking over de komende generatie.Mevrouw Kant (SP):Ik ben inderdaad voorstander van mooier weer dan de regen die de ouderen
met een klein pensioen te wachten staat. Dat heeft de heer Pechtold goed gezien.
Ik leg niet de rekening bij de volgende generatie, dat is echt flauwekul.
Ik weet heel goed wat een dekkingsgraad is. Je hebt dan inderdaad verplichtingen,
terwijl je minder inkomsten hebt. Dat begrijp ik heel goed, maar de heer Pechtold
begrijpt kennelijk niet wat miljarden aan reserves betekenen. Die zijn er.
Het is mogelijk een tijdelijk probleem. Ik vraag het kabinet serieus te kijken
naar mogelijkheden om voor deze groep iets extra's te doen, zodat niet zij
de rekening betaalt voor deze crisis. De D66-fractie mag dan accepteren dat
ouderen met een klein pensioen er volgend jaar op achteruit gaan en dat mensen
met een hoger inkomen erop vooruit gaan, maar dat is niet de keuze van mijn
partij.De heer Slob (ChristenUnie):Ik hoor mevrouw Kant het woord eerlijk in de mond nemen en dat betekent
naar mijn mening ook dat wij recht moeten doen aan de feiten. Het niet indexeren
van pensioenen geldt niet alleen voor de gepensioneerden, maar ook voor de
mensen die een pensioen opbouwen. Iedereen heeft ermee te maken. Uit de cijfers
van het CPB blijkt dat juist de mensen met een klein pensioen er niet op achteruit
gaan, want zij profiteren van de verhoging van de ouderenkorting. Pas vanaf
een bedrag van € 34.000 gaat men iets minder mee met het geheel.
Dat zijn de feiten. Mevrouw Kant moet niet het beeld creëren dat mensen
met een klein pensioen er volgend jaar op achteruit gaan, want dat is gewoon
niet waar.Mevrouw Kant (SP):Het is maar net wat je definieert als een klein pensioen. Daarin heeft
de heer Slob absoluut gelijk. Ouderen met een pensioen gaan er door het niet
indexeren van de pensioenen wel degelijk op achteruit. Dat kan de heer Slob
niet ontkennen; hij heeft de tabellen gezien. Dat is een feit.Een element dat in deze discussie nog niet heeft meegespeeld, is het feit
dat deze ouderen niets meer aan hun situatie kunnen veranderen. Zij gaan er
volgend jaar op achteruit en kunnen zich niet meer bijverzekeren. Ik vind
dat oudere mensen die het land hebben opgebouwd en een pensioen hebben opgebouwd,
net als alle andere mensen in Nederland het recht hebben om er volgend jaar
niet op achteruit te gaan.De heer Slob (ChristenUnie):Mevrouw Kant zegt dat ik de tabellen ken. Die ken ik inderdaad, maar mevrouw
Kant kent de tabellen niet. Dat blijkt gewoon uit haar bijdrage. Ik vind dat
zij recht moet doen aan de feiten en de mensen niet onnodig bang moet maken.
Wij gaan inderdaad zware tijden tegemoet, maar juist de ouderen met kleine
pensioentjes kunnen er gerust op zijn dat hun koopkracht er in ieder geval
in 2009 nog goed uitziet, vanwege de verhoging van de ouderenkorting. Als
wij met elkaar willen werken aan een herstel van vertrouwen, moeten wij geen
tegenstellingen creëren die er niet zijn.De voorzitter:Mevrouw Kant, ik stel voor dat u nu gaat afronden, want uw tijd was al
om voordat de interruptieronde begon.Mevrouw Kant (SP):Mijn afsluitende opmerking sluit heel erg aan bij de laatste interrupties.
De koopkracht is belangrijk, want die is een stimulans voor de economie. Als
wij iets willen doen aan de koopkracht en het stimuleren van de economie,
dan kunnen wij het beste iets extra's geven aan de mensen die het ook gaan
uitgeven. Wij denken dat dit een goed moment is om een beetje meer te doen
aan herverdeling. Het is wrang om te zien dat een aantal mensen binnen de
groep met lagere inkomens er volgend jaar weer op achteruit
gaat, terwijl mensen met hogere inkomens er weer op vooruit gaan. Dit is een
goed moment om die verschillen wat kleiner te maken in plaats van groter.
Verschillen verkleinen in plaats van vergroten is socialer, maar op dit moment
ook nog eens beter voor de economie.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. De kredietcrisis raast met een reusachtige vaart over de wereld.
Na de financiële instellingen krijgen nu de bedrijven rake klappen, zoals
door de cijfers van het CPB helaas bevestigd is. Gelukkig laat het CPB ook
zien dat deze kredietcrisis te beheersen is. Dat neemt niet weg dat er bij
de poorten van bedrijven veel onzekerheid heerst. De kredietcrisis vergroot
de angst van mensen, angst die er toch al was. De kunst is om door de crisis
heen te kijken en te werken aan een eerlijker en beter Nederland. Deze financiële
crisis zet de wereld immers dermate op haar kop, dat wij de ontstane scheefgetrokken
verhoudingen weer kunnen rechttrekken. Het laatste is wat het kabinet nu met
grote urgentie moet aanpakken.In de afgelopen jaren lag de nadruk op de verkeerde zaken. In zekere zin
zijn wij allemaal, bewust of onbewust, consument of belegger geworden. Wij
willen de beste kwaliteit voor de laagste prijs. Wij willen meer, en meer,
en meer. Laten wij eerlijk zijn: ook in Nederland heerst soms de geest: lenen,
lenen en pas later betalen. In de financiële wereld werd dit het beste
zichtbaar. Daar was het consumentisme zo sterk, dat op het laatst niemand
meer wist waar hij mee bezig was. Belangen van bedrijven en werknemers zijn
uit het oog verloren. Het casinokapitalisme leidde tot het nemen van grote
risico's, te grote risico's. Het leidde tot onverantwoord ondernemen. Daar
ligt de fundamentele oorzaak van deze crisis. Tegelijkertijd ligt daar ook
de oplossing. Wij zijn immers ook allemaal burgers. Wij willen allemaal de
zekerheid van een baan, de veiligheid van onze wijk en een goede toekomst
voor onze kinderen. Als burgers weten wij dat sociale waarden uiteindelijk
boven puur materialisme gaan.Laat ik er helder over zijn: 2009 wordt een zwaar jaar, een jaar dat ons
op de proef zal stellen. Miljoenen mensen hier en elders in de wereld dreigen
de dupe te worden van de crisis. De eerste stap is nu om mensen op korte termijn
weer houvast te geven. Daarom was het zo belangrijk dat onze minister van
Financiën direct in actie kwam om het vertrouwen van spaarders te herstellen.
Dat ging dus niet om het in het zadel houden van bankbestuurders, maar om
de centen van mensen die daar hard voor gewerkt hebben. Immers, als de banken,
de kredietverleners in ons land, instorten, stort in zekere zin ons hele land
in. De minister-president en de minister van Financiën hebben zich wat
mij betreft in de afgelopen weken bewezen als uitstekende crisismanagers.
Houvast geven aan de spaarders was de eerste stap. Nu zitten wij in de situatie
waarin de reële economie en de financiële crisis elkaar tegenkomen.
De situatie op de arbeidsmarkt baart daarbij de meeste zorgen en vraagt om
een gerichte aanpak. Het gaat nu ook om rust en daadkracht. Het kabinet moet
de komende tijd alles op alles zetten om de economie te laten draaien, bedrijven
te laten ondernemen en mensen aan het werk te houden. De PvdA ondersteunt
dan ook de maatregelen die het kabinet hiertoe heeft aangekondigd. Wel is
zij van mening dat deze maatregelen goed moeten worden gevolgd en, indien
nodig, moeten worden bijgesteld of aangevuld. Graag hoor ik dan ook van het
kabinet hoe het die maatregelen gaat volgen en op welk moment het beslist
over eventuele bijstellingen.De heer Pechtold (D66):Ik hoorde de centrale begrippen "rust" en "daadkracht". Hoort daar ook
bij "afspraak is afspraak"?Mevrouw Hamer (PvdA):Dat zou je wel denken maar soms noopt een bijzondere situatie ertoe, de
afspraken nog eens goed te bekijken.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Ik heb nog niet eens een concrete vraag gesteld en de PvdA
zegt al dat het er maar van afhangt of afspraak ook afspraak is.De voorzitter:Zo komen wij wel snel to the point, hoop ik!De heer Pechtold (D66):Wij komen wel snel to the point maar je zal er maar mee in een coalitie
zitten!Mevrouw Hamer (PvdA):Doe u best, zou ik zeggen!De heer Pechtold (D66):Ik zie bij het CDA-smaldeel toch wat somberder blikken dan bij de lachende
minister van Financiën.Voorzitter. Ik kom ter zake. Het gaat natuurlijk om begrotingsregels.
Je maakt afspraken, je begint aan iets en je zegt hoe je het de komende tijd
gaat doen. Dat heeft dit kabinet ook gedaan. Het wilde een begrotingsoverschot
maar dat gaat helaas niet lukken. Ik kan me daar nog van alles bij voorstellen,
gezien de externe omstandigheden.Maar nu zijn er andere afspraken, bijvoorbeeld dat het gaat ingrijpen
als het tekort 2% bedraagt. Aan die 2% is een bepaalde definitie
gegeven. Is mevrouw Hamer van mening dat de werkloosheidsuitgaven wel of niet
onder die definitie vallen?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik ben precies dezelfde mening toegedaan als het CPB deze week, namelijk
dat het heel weinig zin heeft om daar al te veel op vooruit te lopen. Ik wist
echter dat de heer Pechtold mij die vraag ging stellen en ik zal hem dan ook
een antwoord geven dat hem vast aanspreekt. Ik zet vandaag de deur niet open
maar ik doe de deur vandaag ook niet dicht.De heer Pechtold (D66):Dat vind ik wel gevaarlijk in tijden dat het buiten koud is en je een
trui moet aantrekken, want dan gaat de hitte zo naar buiten. Dat is met de
PvdA natuurlijk altijd al het geval: als je de deur een beetje op een kier
laat staan, vliegen al onze reserves en dergelijke het raam uit. Daar zit
dus een gevaar in, ook vanuit milieuoverwegingen. Het CDA is er inderdaad
klip en klaar over geweest. Mevrouw Hamer zegt Teulings te volgen maar zegt
zij vervolgens dat wij er nu niet over moeten praten?Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, dat zei ik niet!De heer Pechtold (D66):Ik vind dat het kabinet ook van u eerlijkheid mag krijgen. Zijn de regels
de regels en heeft de PvdA nog steeds de handtekening onder
de afspraak staan dat bij 2% wordt ingegrepen?Mevrouw Hamer (PvdA):De regels zijn de regels maar de regels kunnen altijd worden bijgesteld
als er een uitzonderlijke situatie is. Om die reden zei ik zojuist dat ik
wat dat betreft de uitspraken van het CPB volgde, toch niet de minste of de
geringste.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Als een scheidsrechter halverwege de wedstrijd zou beslissen
om pas na drie gele kaarten een rode te geven, zou het land op zijn kop staan.
Ik heb begrepen dat mevrouw Hamer erg van voetbal houdt.Mevrouw Hamer (PvdA):Mijn dochter!De heer Pechtold (D66):Dat was uw dochter! U was meer van de soapseries, dat was het!Mevrouw Hamer (PvdA):Een beetje focus, graag!De heer Pechtold (D66):Dat is "Goede tijden, slechte tijden". Maar nu in slechte tijden: hoe
gaan wij in slechte tijden weer naar goede tijden? Door ons te houden aan
afspraken. Ik vind dat mevrouw Hamer nu niet boven de markt mag laten hangen
of zij zich aan de afspraken houdt. Dan kan het kabinet niet regeren en het
CDA niet reageren.Mevrouw Hamer (PvdA):Ja, maar het prettige is dat ik daar toch echt zelf over ga en niet de
heer Pechtold.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Ik ben zeer geïnteresseerd in het oordeel van de heer
Van Geel hierover.De voorzitter:Mevrouw Halsema!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik zei al tegen Rita Verdonk dat Alexander Pechtold almaar
uit haar "Regels zijn regels" citeert. Voor domme regels geldt dat je ze wel
degelijk zou moeten kunnen aanpassen. Haar woordvoerder – ik noemde
hem al zo-even – zei zojuist dat op dit moment het heilig verklaren
van de begrotingsregels economische schade kan toebrengen. Daarmee bevestigde
hij wat de heer Teulings had gezegd. Deelt mevrouw Hamer die opvatting ook?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb zojuist gezegd dat ik de opvattingen van het CPB deel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Minister Bos heeft in een eerste reactie gezegd dat het op dit moment
nog niet goed is te overzien, maar dat het in de loop van het komende jaar
wel degelijk duidelijk zou kunnen worden dat de grens van 2% wordt
bereikt. Is er dan met u, mevrouw Hamer, goed te praten over het niet laten
doorgaan van bezuinigingen, over het tegenhouden van bezuinigingen? Die lijken
mij namelijk op dit moment desastreus.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik blijf even bij wat ik zojuist zei, omdat wat het CPB zei, heel verstandig
was. Wij moeten echter wel goed aangeven wat het CPB precies heeft gezegd.
Het CPB heeft gezegd dat bezuinigen nu niet verstandig lijkt. Je nu al vastleggen
op een situatie die je niet kent, is niet verstandig. Vervolgens moet je wel
alles blijven doen om de economie draaiende te houden, om ondernemingen te
laten ondernemen en om mensen aan het werk te houden. Dat is wat ik wil.Ik ga vandaag niet op iets vooruitlopen. Ik heb het de heer Van Geel ook
kwalijk genomen dat hij dat deed bij de loonmatiging. Wij creëren daar
helemaal niets mee, wij brengen mensen in paniek. Laten wij kijken hoe het
zich in de loop van het jaar ontwikkelt. Zo lang hebben wij afspraken. Niemand
had de kredietcrisis op deze manier kunnen voorzien. Wij moeten wijs en met
daadkracht handelen. Dat heeft het kabinet tot nu toe gedaan. Daar heb ik
het kabinet voor geprezen. Ik ga ervan uit dat het kabinet dit blijft doen.De voorzitter:Tot slot, mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik tel intussen wel twee conflicten tussen u en de heer Van Geel: over
loonmatiging en over de begrotingsregels. Het loopt dus echt lekker. 2009
moet nog beginnen! Het is altijd lastig om te zeggen dat de deur open of dicht
is, maar ik stel vast dat u de deur op een kier hebt gezet. Dat betekent dat
voor u een situatie van bezuinigingen niet snel zal aanbreken.Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, dat mag helder zijn. Dat is ook niet het beleid waarvoor het kabinet
heeft gekozen. Het is een solide, maar ook solidaire begroting – daarom
heb ik het kabinet ook zo begrepen – waarmee men wilde investeren in
mensen. Dat is precies wat nu moet gebeuren: investeren in mensen, investeren
in de economie en investeren in de bedrijven die er uiteindelijk niet zijn
voor zichzelf, maar voor de mensen die er werken.Maakt u overigens de conflicten ook niet te groot. In elke coalitie mag
je iets vinden wat de ander niet vindt en daar mag je elkaar op aanspreken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Natuurlijk, en dan noemen wij dat ruzie!De voorzitter:Gaat u door met uw betoog, mevrouw Hamer.Mevrouw Hamer (PvdA):Als u dat thuis ruzie noemt, mevrouw Halsema, heb ik te doen met uw echtgenoot.De voorzitter:Ik zou beginnen, als ik u was!Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Ik sprak over de economie. De economie kan nog meer worden
ondersteund door de bouwsector een impuls te geven, bijvoorbeeld door de omzetting
van koop naar huur, zodat corporaties bouwprojecten van commerciële partijen
kunnen overnemen, of door het creëren van mogelijkheden voor mensen om
energiebesparende maatregelen te nemen. Ik roep het kabinet dan ook op om
in overleg met bijvoorbeeld de gemeenten te bezien hoe dit soort voorbeelden
kunnen worden opgepakt.Ik kom op het punt van de mismatch op de arbeidsmarkt. Het kabinet geeft
bedrijven die hard worden getroffen door de kredietcrisis, de mogelijkheid
om een beroep te doen op de werktijdverkortingsregeling. Ook hier geldt dat
de maatregel zo gericht mogelijk moet zijn. Om dat te garanderen moet de regeling
in januari worden geëvalueerd. Dan weten wij of die effectief is of dat wellicht een andere regeling nodig is, een regeling waarin meer
ruimte is voor om- en bijscholing en mobiliteit. De PvdA vraagt de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om hierover zo snel mogelijk met de sociale
partners om tafel te gaan zitten. Juist hij, de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid, moet nu op volle toeren aan de slag met inzichtelijk maken
waar vraag en aanbod zitten, met regionale mobiliteitscentra om mensen van
werk naar werk te helpen en met het stimuleren van de werkgelegenheid voor
de meest kwetsbare mensen op de arbeidsmarkt, met behulp van de door ons afgesproken
loonkostensubsidies en brugbanen.De heer Rutte (VVD):U weet dat de VVD niet zoveel ziet in die werktijdverkorting. Politiek
belangrijker is vandaag echter dat de fractievoorzitter van het CDA heeft
gezegd dat het wat hem betreft blijft bij de 20.000 banen en bij de 200 mln.,
dat wij die regeling niet moeten uitbreiden. Bent u het met hem eens?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb net gezegd – als u geluisterd had, wist u het antwoord op
uw vraag dus al – dat ik wil dat deze regeling in januari geëvalueerd
word. Verder wil ik dat de minister van Werkgelegenheid zo snel mogelijk met
de sociale partners om de tafel gaat zitten om te bezien of dit wel de juiste
regeling is. Dit is namelijk een regeling die terugkijkt. Ik wil graag de
werkgelegenheid voor de toekomst in stand houden. Ik denk daarom dat het goed
is dat de minister van Werkgelegenheid met sociale partners gaat kijken of
er niet nog effectievere regelingen zijn om om-, her- en bijscholing te stimuleren.De heer Rutte (VVD):Maar dat duurt allemaal nog weken terwijl op dit moment al bedrijven,
maar ook de organisaties van werkgevers en werknemers tegen het kabinet zeggen
dat die regeling zou moeten worden verruimd. Wat u voorstelt, betreft allemaal
de middellange termijn. Zij zeggen echter dat die regeling op korte termijn
zou moeten worden verruimd. Vindt u dat die regeling op korte termijn, als
die zou vollopen en mensen op straat zouden komen te staan, toch zou moeten
worden beperkt tot die 20.000 banen?Mevrouw Hamer (PvdA):Van vollopen is nog geen sprake, want er zijn slechts 63 bedrijven die
een aanvraag hebben ingediend. Er zijn 55.000 uren aangevraagd, terwijl er
960.000 ter beschikking zijn gesteld. Van vollopen kan dan ook nog niet worden
gesproken. De regeling geldt tot het einde van het jaar. Ik stel voor om direct
daarna aan tafel te gaan zitten. Dat mag wat mij betreft al op 2 januari
gebeuren. Dan kan de minister van Werkgelegenheid samen met de sociale partners,
die daar ook om vragen, kijken of dit een goede maatregel is of dat er wellicht
betere te bedenken zijn.De heer Van der Vlies (SGP):U vraagt aan het kabinet te gaan spreken met sociale partners. De Stichting
van de Arbeid heeft de Kamer gisteren een brief doen toekomen, waarin nadrukkelijk
gevraagd wordt om een tweede tranche binnen deze regeling of om een aangepaste
of bijgestelde regeling. Dat houdt u dus voor mogelijk, zo begrijp ik u nu.Mevrouw Hamer (PvdA):Ja, ik zeg er alleen bij dat ik er wel goed naar wil laten kijken. Je
kunt wel klakkeloos deze regeling gaan verlengen, maar gezien het aantal aanvragen
lijkt het mij goed om goed te kijken hoe die regeling er uitziet. Voor wie
werkt zij wel en voor wie niet? Ik denk eerlijk gezegd – dat is ook
het volgende punt in mijn betoog – dat wij hier zitten met een mismatch
op de arbeidsmarkt. Er zijn sectoren waar tekorten zijn, onderwijs en zorg.
U hebt daar gisteren ook over gesproken. Bij andere sectoren zijn er nu te
veel mensen en dreigt werkloosheid. Ik denk dat wij via om-, her- en bijscholing
mensen bij de goede sectoren moeten zien te krijgen. Die regeling is er nog
niet.De heer Van der Vlies (SGP):De argumentatie is natuurlijk dat de referentie van de maanden oktober
en november er één is, maar dat de maand december wel eens beslissend
zou kunnen worden voor nogal wat posities van bedrijven en werknemers.Mevrouw Hamer (PvdA):Daarom vraag ik ook om een evaluatie.De heer Tony van Dijck (PVV):Vindt u niet dat de regeling zoals die er nu ligt, moet worden uitgebreid?
Van de 100 bedrijven hebben 42 bedrijven een aanvraag ingediend die is afgewezen.
Dat is 40%. Dat zijn wel bedrijven die in nood zitten en die van die
regeling gebruik zouden willen maken, zodat zij niet over hoeven te gaan tot
ontslag. Vindt u daarom niet dat de regeling nu moet worden uitgebreid?Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, ik vind dat de regeling in januari geëvalueerd moet worden.
Wij hebben dus nog een paar weken te gaan. Ik wil dan graag dat er gekeken
wordt of de regeling effectief is. Ik wil eigenlijk ook dat er voor die tijd
wat huiswerk wordt gedaan. Ik zou eigenlijk om een spoedadvies willen vragen
van de Stichting van de Arbeid en de Raad voor Werk en Inkomen om voor ons
op rij te zetten hoe het precies zit met de vraag naar arbeid en met welke
maatregelen voor her-, om- en bijscholing werknemers in de sectoren waar nu
werkloosheid dreigt, eventueel van werk naar werk kunnen worden geholpen in
sectoren waar behoefte is aan arbeid. Ik denk dat dat snel kan gebeuren. Ik
heb net de minister van Werkgelegenheid opgeroepen om snel aan de slag te
gaan. Als hij nog voor de kerst met de sociale partners wil gaan praten, mag
dat van mij. Dat moet in ieder geval zo snel mogelijk gebeuren. Er moet echter
wel goed worden bekeken wat wij precies gaan doen. Ik denk dat in de huidige
regeling om-, her- en bijscholing nog onvoldoende ter hand wordt genomen.De heer Tony van Dijck (PVV):U bent het toch wel met mij eens dat die regeling bedoeld is om te voorkomen
dat mensen ontslagen worden? Januari kan te laat zijn voor heel veel mensen.
42 bedrijven zijn namelijk afgewezen op basis van het omzetcriterium. Dat
willen wij toch voorkomen?Mevrouw Hamer (PvdA):Er zijn criteria opgesteld voor deze regeling. Het ging in principe –
ik heb mevrouw Kant dat ook een paar keer horen zeggen – om gezonde
bedrijven. Als dit geen gezonde bedrijven zijn, kunnen wij de mensen wel aan
de slag houden, maar staan zij in januari alsnog op straat. Dat heeft geen
zin, dus moet je deze mensen van werk naar werk begeleiden
en ook zo snel mogelijk.Mevrouw Kant (SP):Ik vind het goed dat u snel een evaluatie wil, ik begrijp in januari,
maar ik hoop dat dan ook snel wordt besloten of de regeling moet blijven of
weer geopend moet worden en of zij wel of niet anders moet. Zou u er dan ook
niet voor willen pleiten om de huidige regeling open te laten? Wat je er ook
van vindt hoe zij nu uitpakt, het is toch vreemd dat tegen een bedrijf dat
zich net te laat meldt of boven de 20.000 werknemers heeft, wordt gezegd dat
het wel aan alle criteria voldoet, maar dat deze noodmaatregel er voor hem
niet meer is? Zou je naast die monitor die regeling ook niet open moeten houden?Mevrouw Hamer (PvdA):Als ik wil dat de regeling geëvalueerd wordt, wil ik pas na de evaluatie
een conclusie trekken. U probeert steeds het omgekeerde: eerst een conclusie
en dan evalueren om te bezien of iets wel of niet werkt. Ik zou het toch echt
in de goede volgorde willen doen.Mevrouw Kant (SP):Ja, maar ondertussen zijn er wel bedrijven gesloten of verder in de problemen
gekomen. De goede volgorde zou ook een andere kunnen zijn. Als dit een terechte
noodmaatregel is, zou die kunnen worden opengehouden voor alle bedrijven die
nu in die problemen zitten. Dan gaan wij bezien of het voldoende is en, zo
nee, dan zullen wij bezien wat er nog extra zou moeten gebeuren. Dat is natuurlijk
een andere uitgangspositie.Mevrouw Hamer (PvdA):Deze regeling is opgesteld in overleg met werkgevers- en werknemersorganisaties.
Ik weet dat u daar niet altijd een hoge pet van op hebt, maar ik heb dat wel.
De criteria zijn vastgesteld en de regeling loopt tot het eind van dit jaar.
Daarna wordt zij geëvalueerd. Mijn voorstel is – ik zeg het nu
voor de derde keer – dat de minister zo snel mogelijk aan tafel gaat
om te bezien of dit een goede regeling is. Daarnaast denk ik dat er veel meer
moet gebeuren op het gebied van om-, her- en bijscholing, maar misschien moeten
wij daar wel een andere regeling voor maken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb u nog niet gehoord over vergroening. Komt u daar nog op?Mevrouw Hamer (PvdA):Als ik verder kan gaan!Voorzitter. Het is nu zaak om mensen en bedrijven op een goede manier
door deze barre tijden te loodsen. Dat doe je door gerichte maatregelen en
gedegen leiderschap. Als wij voor de langere termijn met onze samenleving
vooruit willen, zullen wij het tij fundamenteel moeten keren. Alleen dan kunnen
wij de Nederlandse economie structureel uit het dal krijgen. Dat was ook de
achterliggende gedachte van het masterplan voor de nieuwe Nederlandse economie
waarvoor ik vorige week heb gepleit. Een breed gedragen plan, zodat wij ons
economie innovatief, duurzaam en concurrentiebestendig voor de toekomst kunnen
maken. Het gaat mij dan om het geven van voorrang aan die terreinen die ons
perspectief op vooruitgang bieden. Daarmee ontstijgen wij het crisismanagement
en komen wij tot een robuuste, toekomstgerichte en constructieve aanpak. De
PvdA-fractie vraagt het kabinet om een vorm te vinden waarbinnen het masterplan
voor Nederland kan worden geformuleerd. De nadruk ligt op het versnellen van
de activiteiten. Op een aantal punten roep ik het kabinet op om daarmee krachtig
aan de slag te gaan. Niet alleen, zeg ik erbij, maar in samenspraak met allen
die daar een rol in kunnen vervullen. Dit kabinet startte met het motto "samen
leven, samen werken". Laten wij er nu eens "samen oplossen" aan toevoegen!
En dat kan! Mijn vijf punten: - met de financiële wereld kunnen
wij nieuwe codes afspreken over verantwoordelijk investeren en verantwoordelijk
financieel beheer;- met sectoren kunnen afspraken worden gemaakt
over de manier waarop je duurzaam en milieubewust investeren kunt stimuleren;- met de onderwijsinstellingen en het Innovatieplatform kan gewerkt
worden aan innovatie en een sterker beroepsonderwijs;- met werkgevers
en werknemers kunnen afspraken worden gemaakt hoe je juist nu werk beter kan
verdelen, hoe mensen meer uren aan de slag kunnen in het onderwijs en de zorg
en hoe anderen meer in deeltijd kunnen werken in sectoren die onder druk staan.
Dan kunnen wij gelijk het probleem van arbeid en zorg aanpakken!- ten slotte kunnen wij met gemeenten en de woningbouwsector stedelijkevernieuwingsimpulsen
geven aan die wijken en steden waar de boel het meest onder druk staat.Natuurlijk beseft de PvdA dat dit niet allemaal morgen geregeld kan zijn,
maar juist vandaag is het moment om mensen hoop en perspectief te geven, om
te bouwen aan een Nederland dat beter uit deze kredietcrisis kan komen dan
het er is ingegaan.Voorzitter. Als de huidige financiële crisis ons iets duidelijk maakt,
dan is het wel dat in de wereld alles met elkaar verbonden is. Dat vraagt
dus ook om een internationale aanpak en om het samen zoeken naar oplossingen
voor wereldwijde problemen. Ik vraag het kabinet dus dringend om in Europees
en mondiaal verband verbinding te leggen tussen de aanpak van de kredietcrisis,
de voedselcrisis en de klimaatcrisis. Dat vergt veel, dat realiseer ik mij,
maar iedereen in de wereld heeft hierbij te winnen. Naar de overtuiging van
de PvdA-fractie moeten wij de crisis aangrijpen om richting te geven aan een
duurzame, solidaire en meer ontspannen samenleving. Dat is meer dan alleen
economische welvaart. Het is ook het besef dat er ergens een einde is aan
de groei en dat het meer dan ooit over de sociale dimensie van onze samenleving
gaat. Alleen als wij dat besef tussen de oren krijgen, kunnen wij over pakweg
tien jaar terugkijken en concluderen dat het ons gelukt is om de crisis te
gebruiken voor een sterkere en socialere samenleving.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De grote vraag na dit betoog is: hoe denkt u dat te gaan doen? Ik heb
eigenlijk niets gehoord over te treffen maatregelen. U zegt alleen dat het
uiteindelijk allemaal sociaal, rechtvaardig en fraai moet worden in Nederland,
maar een masterplan hebt u niet.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb daar vijf punten voor genoemd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U bedoelt die opsomming van organisaties waarmee u wilt
praten om samen iets te gaan bereiken, omdat u vindt dat na twee jaar ook
het kabinet iets moet gaan oplossen?Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, ik heb aangegeven dat ik wil dat er op die activiteiten en op die
terreinen versnelling komt. U wilt alles vanuit de blauwe stoelen hier regelen
en bedenken. Ik doe een oproep om samen met de mensen in het land en de betrokkenen
snel plannen te maken. Daarom heb ik het over het versnellen van activiteiten
en over het naar voren halen van economisch stimulerende maatregelen. Dat
moet echter niet gebeuren over de hoofden van mensen heen. Het moet gebeuren
met de betrokkenen waar het over gaat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Prachtig. Overigens werkt samenwerking doorgaans beter als de andere partij
weet wat je wil. Laat ik het concretiseren.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik wil het nog wel een keer noemen hoor. Wat ik graag wil, is dat er verantwoordelijk
geïnvesteerd wordt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb wel goed geluisterd maar ik heb alleen niet zoveel gehoord.Mevrouw Hamer (PvdA):U hebt het blijkbaar niet gehoord en ik wil het graag voor u herhalen.De voorzitter:Dames, een korte vraag en een kort antwoord. Daarna krijgt de heer Pechtold
het woord.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Laat ik het toespitsen op vergroening. Volgens mij is met gemak te zeggen,
en volgens mij wilt u dat ook, dat het steunpakket dat deze regering voorstelt,
de facto ontgroent. Dat komt met name door de versnelde afschrijvingen van
bedrijfsinvesteringen die vroeger alleen golden voor groene investeringen
en nu voor alle investeringen, waarmee het groene voordeel teniet is gedaan.
Kunt u met GroenLinks groene voorstellen gaan doen? Wilt u ons daarin steunen?
Wilt u daarvoor onze voorstellen lezen, want dan kan de samenwerking daar
starten, bij gebrek aan eigen voorstellen?Mevrouw Hamer (PvdA):Dat laatste laat ik mij niet zeggen. Ik heb op het punt van de vergroening
twee voorstellen gedaan, onder andere om energiebesparende maatregelen voor
woonhuizen naar voren te halen. Al eerder heb ik voorstellen gedaan over de
zoet- en zoutwaterenergievoorzieningen. Ik ga echter niet vandaag in de zeven
minuten spreektijd die ik van de voorzitter heb gekregen alle voorstellen –
overigens ook voorstellen waar minister Cramer mee bezig is – voor u
herhalen. Ik weet niet of u nu een poging doet tot samenwerken? Dat gaat over
het algemeen niet gemakkelijk als je tegen de ander zegt dat hij niet wil.
Ik wil wel een poging doen. U hebt het stuk bij mijn fractie neergelegd en
zij zal dat uiteraard bekijken. Zoals u hebt gemerkt, delen wij een aantal
opvattingen. Ik heb u ook horen zeggen: laten wij de crisis benutten om naar
een duurzamere samenleving te gaan. Ik wil dat graag met u doen. Ik zeg niet
bij voorbaat dat al uw voorstellen goed zijn want ik heb ook dingen gezien
waarvan ik niet weet waarmee u ze wilt dekken of hoe effectief ze zijn.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Welke dan?Mevrouw Hamer (PvdA):Maar ik wil het graag welwillend bekijken.De voorzitter:Ik had al gezegd dat het uw laatste vraag was mevrouw Halsema. Het woord
is aan de heer Pechtold.De heer Pechtold (D66):Onlangs pleitte u voor een commissie voor de toekomst. In Buitenhof sprak
u over een masterplan, een businesscase en een echt plan. U behoort tot een
regeringspartij. Het kabinet heeft eerst honderd dagen door het land getrokken.
U hebt geluisterd en wij zijn pas twee jaar verder. Wat mist u in het huidige
regeerakkoord wat u de komende twee jaar zou willen veranderen?Mevrouw Hamer (PvdA):Wat in het huidige regeerakkoord niet stond, was de kredietcrisis. Wat
ik u zojuist heb gezegd, is dat in deze kredietcrisis ontzettend duidelijk
wordt dat de boel behoorlijk op zijn kop staat. Het betreft ook dingen waar
wij eerder voor gewaarschuwd hebben. Je kunt dan twee dingen doen. Je kunt
ongelooflijk gaan zitten simmen dat het allemaal vreselijk is, maar ik geloof
niet dat wij daarmee mensen helpen. Je kunt ook kijken of je de kans kunt
benutten om een aantal doelstellingen, die je toch al had, naar voren te trekken
en of je de gelegenheid en het momentum kunt benutten om een aantal dingen
sneller en beter te doen. Ik geef als voorbeeld het beroepsonderwijs. Daarover
heb ik uitgebreid gesproken in september. Het is niet snel genoeg gegaan,
hoewel ik het kabinet erom heb gevraagd. Dit lijkt mij een kans om het weer
op de agenda te zetten.De heer Pechtold (D66):Ik sluit mij wel een beetje mij mevrouw Halsema aan: het is bij u algemene
retoriek in de trant van "wereldvrede en liefde voor iedereen" of het wordt
wel heel erg concreet, namelijk beroepsonderwijs. Ik begreep dat u zei dat
u de schuld niet bent van de kredietcrisis. Ik heb u daarvan ook niet beschuldigd,
maar u wilt de komende twee jaar nog aangrijpen voor hervormingen en veranderingen.
U wilt er een schepje bovenop doen en u wilt investeringen in onderwijs. Ik
ben dat helemaal met u eens, maar hoe gaan wij dit nu concreet maken en vorm
en inhoud geven?Mevrouw Hamer (PvdA):Wij gaan dit concreet maken door wat ik zojuist heb voorgesteld, namelijk
door een aantal zaken eruit te halen. Ik zeg dus ook niet: trek nu de hele
wereld overeind. Ik heb vijf punten genoemd, waarvan ik denk dat ze de economie
en de mensen echt concreet vooruit helpen. Daar moeten snel plannen voor komen.
Wij moeten dat echter niet alleen doen; dat was ook het motto van het kabinet:
samen doen. Ik ga dus ook niet net als de SP of u of weet ik veel wie allemaal,
30 punten staan presenteren. Ik zeg gewoon: laten wij deze vijf prioriteiten
oppakken, in samenhang bezien en met de mensen die verstand van zaken hebben,
snel voorstellen doen. Ik heb er één punt uitgetrokken, namelijk
de arbeidsmarkt. Daarvoor moet de minister van SZW zo snel mogelijk aan tafel.De heer Pechtold (D66):Met 33 zetels samen in een coalitie en samen met de oppositie. Hoe ziet
u dan de vorm? Ik hoop dat ik mee mag denken over uw lijstje
van vijf punten. Ik vind het heel belangrijk, de arbeidsmarkt te hervormen.
Wij zullen het misschien niet op elk punt met elkaar eens zijn, maar wij hebben
de commissie-Bakker gehad. Daarvan hebben wij nooit meer iets gehoord. Voordat
wij weer terechtkomen in allerlei van die abstracties, vraag ik u: hoe gaan
wij dit doen? Stelt u zich voor dat het kabinet vlak na de kerst met een tijdpad
komt, met een plan of met overlegstructuren?Mevrouw Hamer (PvdA):Nee hoor, ik wil niet allerlei overlegstructuren creëren. Ik wil
gewoon graag dat het kabinet de vijf punten oppakt, snel met de betrokkenen
om de tafel gaat zitten en aan ons voorstellen gaat doen. Ik had u overigens
uitgenodigd aan tafel; dat was mijn idee van de commissie voor de toekomst.
Helaas is dat gestrand omdat sommigen vinden dat het lastig is als er een
griffier bij zit. Het maakt mij allemaal niet uit; dan vragen wij het aan
het kabinet.Mevrouw Kant (SP):Uw partijleider heeft gezegd: het wordt nooit meer zoals het was. U zei
zelf bij Buitenhof: wij moeten de kredietcrisis aangrijpen om met een masterplan
voor de toekomst te komen. Dat gaf mij hoop. Ik dacht: ja, de koerswijziging,
waarvan eigenlijk iedereen voelt dat deze er moet komen, gaat er ook komen.
U noemt vijf prima punten, maar dat is toch niet de koerswijziging waarop
wij zitten te wachten en die volgens mij nodig is. Waarom hebt u het niet
over de wezenlijke dingen die ons gebracht hebben waar wij nu zijn? Het gaat
dan om vragen als: hoe kunnen wij de focus op het kortetermijnbelang, het
snel geld maken, verleggen naar langetermijnbelangen? Hoe kunnen wij wegkomen
van de aandeelhoudersmacht en hoe kunnen wij meer zeggenschap van werknemers
in bedrijven krijgen? Hoe kunnen wij van de bonussencultuur af? Ik had van
u wel iets verwacht op het gebied van dat soort vraagstukken.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik wil graag met de financiële wereld nieuwe codes afspreken over
verantwoordelijk investeren en over verantwoordelijk financieel beheer. Dat
valt daaronder. U moet mij niet verwijten dat ik in een debat van deze lengte
alles tot achter de punt en de komma ga uitwerken. Mijn collega Paul Tang,
vaak geroemd door mevrouw Halsema, heeft al allerlei voorstellen gedaan. Probeert
u het nu eens positief met mij op te pakken, mevrouw Kant.Mevrouw Kant (SP):Dat probeer ik ook.Mevrouw Hamer (PvdA):Een aantal dingen willen wij allebei. Ik heb het hier over het financiële
beheer, over duurzaamheid, over innovatie en het beroepsonderwijs.De voorzitter:Dank u wel. Ik ga proberen om een beetje te versnellen en mevrouw Kant
gaat meehelpen.Mevrouw Kant (SP):Ik probeer het heel positief op te pakken, maar ik mis gewoon een paar
essentiële punten en dat zit hem niet in de lengte van uw spreektijd.
Ook in korte tijd kun je de meest essentiële dingen wel benoemen.De voorzitter:Dat is moeilijk. Dat vinden wij allemaal.Mevrouw Kant (SP):De essentiële vraag is: hoe komen wij van het huidige kortetermijndenken –
en dat betreft niet alleen de financiële wereld – naar een langetermijnvisie?
Hoe maken wij een einde aan het graaien, aan het kortetermijnbelang, aan de
macht van de aandeelhouders? Dat gaat echt iets verder dan alleen de banken.
Op dat vlak hoop ik toch dat wij samen iets kunnen veranderen.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb ook helemaal niet alleen over de banken gesproken. Ik heb geprobeerd
om een abstractieniveau hoger met u te praten, door aan te geven dat wij naar
een ander type samenleving toe moeten, een samenleving waarin wij niet bezig
zijn met alleen maar meer en meer, maar waarin wij samen bezig zijn met sociale
waarden. Volgens mij vallen de punten die u noemt daar ook onder. Ik blijf
dus zeggen: probeer het nu eens positief op te pakken. Probeer er doorheen
te kijken. Ik wil graag beter uit deze crisis komen. Volgens mij wilt u dat
ook. Dan kunt u altijd weer een puntje en een komma vinden waar wij het niet
over eens zijn of wat niet genoemd is, maar probeer nu eens samen met mij,
de grote draad op te pakken en naar een beter Nederland te komen.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Is mevrouw Hamer het eens met de uitlatingen van haar partijleider dat
eigenlijk de schuld van de hele crisis bij de burgers ligt?Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, dat kun je op die manier niet zeggen, maar ik geloof ook niet dat
hij dat op die manier gezegd heeft.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Hij heeft gezegd dat de schuld bij de burgers ligt, want de burgers wilden
steeds maar meer en meer, en daar konden de banken toch echt geen weerstand
aan bieden.Mevrouw Hamer (PvdA):Volgens mij heeft hij ook de vraag gesteld wat er in de samenleving als
geheel aan de gang is. Daar is ook een heel interessant boek over geschreven,
dat ik u eigenlijk wil aanraden om eens te lezen. Het gaat er niet om, de
schuldvraag neer te leggen bij individuele burgers, maar wel bij een cultuur
die wij ontwikkeld hebben. Over die cultuur heb ik het net gehad. Het is de
cultuur van meer en meer en meer. Wij kunnen constateren dat die cultuur in
de bankenwereld, in het casinokapitalisme, zoals ik dat heb genoemd, volledig
is doorgeschoten. Maar natuurlijk heeft hier geen individuele burger de schuld
aan.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Cultuur op zich is niets. Cultuur wordt gedragen door individuele burgers.
Zij maken die cultuur.Mevrouw Hamer (PvdA):Ja, maar met elkaar.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ja, met elkaar, maar met elkaar is de optelsom van al die individuen.
De heer Bos gaf dus wel degelijk de schuld aan de burgers in Nederland. Zij
zijn in de ogen van uw partijleider schuld aan de kredietcrisis.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik geloof dat u dan zijn abstractieniveau niet hebt begrepen, en –
zie ik nu – dat van mij ook niet. Dus ik zou zeggen:
wij hebben het er nog wel een keer over.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter. Als het gaat om oplossen, dan gaat het vooral om concrete
dingen en niet om luchtfietserij, want daar los je echt de problemen niet
mee op.Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, met luchtfietserij niet, en met cynisme al zeker niet.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Stel – en dat is voor deze tijd van het jaar geen bijzondere
gedachte – dat de samenleving aan collectieve zelfreflectie zou doen
en wij kijken terug op de ontwikkelingen in de financiële wereld van
het afgelopen jaar. Dat zou een bijzondere bezinning worden en ik denk ook
wel een pijnlijke. Wat zijn er in de financiële wereld, om te beginnen
in de Verenigde Staten, onverantwoorde financiële risico's genomen. Wat
is er sprake geweest van slecht rentmeesterschap en wat lijken de resultaten
nu desastreus. De moraal van het systeem is zoek, zo horen wij nu vaak. Maar
het systeem wordt gevormd door mensen, en de moraal ook. Wij, u en ik, kunnen
dus niet volstaan door alleen maar naar de ander te wijzen. De samenleving
is nu, meer dan ooit, gediend met verantwoord economisch handelen. Hierin
worden kernwaarden verenigd zoals beroepseer, producteerlijkheid, betrouwbaarheid,
gemeenschapszin en verantwoordelijkheidsgevoel. Zij is ook gediend met het
besef dat wij in een run naar meer en meer tegen begrenzingen zijn aangelopen.
Is dat overigens niet een van de lessen die wij altijd uit tijden van crisis
leren, dat wij moeten leren leven met grenzen? Grenzen aan groei, grenzen
aan de draagkracht van de aarde, grenzen aan de schrijnende en niet te accepteren
kloof tussen arm en rijk. In dat opzicht bieden tijden van crisis ook kansen.
Het kunnen momenten van loutering zijn. Wij worden gedwongen nieuwe keuzes
te maken die perspectief kunnen bieden. Wij moeten op zoek naar een nieuwe
balans.Wat zou die nieuwe balans moeten inhouden? Een paar steekwoorden. Het
opnieuw inhoud geven aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de financiële
instellingen, de banken en de verzekeraars. Het bepalen van de nutsfunctie
zo men wil. Een nieuw evenwicht ter zake van topinkomens en inkomensverhoudingen.
En een hernieuwde bepaling van ondernemersverantwoordelijkheid voor duurzaamheid,
grondstoffen en energiegebruik.De fractie van de ChristenUnie steunt het kabinet in de aanpak van de
kredietcrisis tot nu toe. Er is adequaat en vertrouwenwekkend opgetreden,
al lijkt met een groot aantal maatregelen – dat begrijp ik wel –
vooral de korte termijn gediend te worden. Uit de CPB-berekeningen blijkt
dat vooral de investeringen achterblijven. Daarop moet dan ook worden ingezet
volgens de ChristenUnie. Ik doe daarbij een aantal voorstellen.Ten eerste – het CPB heeft hierop maandag ook gewezen – moet
de kredietverstrekking weer op gang komen. Wij hebben miljarden in de banken
gepompt, maar de financiële sector blijft, zo lijkt het, er nog bovenop
zitten, terwijl dit geld ook bedoeld was om de reële economie te ondersteunen.
Hieraan moet iets gedaan worden, want nu lijkt het behoud van de bank het
failliet van de ondernemer te worden. Er is een garantieregeling, waarop nu –
zo lijkt het, onder meer vanwege imagoredenen – nauwelijks een beroep
wordt gedaan. Het is toch niet meer dan logisch, zo vraag ik het kabinet,
dat in ieder geval de banken die steun hebben ontvangen, deelnemen aan de
garantieregeling en dus kredieten eerder verstrekken? Graag krijg ik een reactie.De heer Pechtold (D66):"Er moet wat aan gedaan worden", hoor ik de ChristenUnie zeggen, maar
betekent dit dat je banken geforceerd gaat opdragen om kredieten ter beschikking
te stellen? Of – dezelfde vraag heb ik ook aan de heer Van Geel gesteld –
moeten wij ook eens kritisch kijken naar hoe wij de 200 mld. ter beschikking
hebben gesteld als buffer en naar de voorwaarden daarvan?De heer Slob (ChristenUnie):Wij moeten natuurlijk niets geforceerd doen; wij moeten weloverwogen blijven,
maar wij zien wel dat er hier een probleem is. Wij hebben geld in banken gepompt
en dat was terecht en nodig om de financiële wereld overeind te houden.
Als dat niet was gebeurd, zou de schade vele malen groter zijn, maar wij moeten
nu wel verder. Ik vind dat wij hier niet omheen moeten lopen. Wij moeten nu
met elkaar bezien hoe wij toch de kredietverstrekking op gang kunnen krijgen.
Ik kijk dan met name ook naar de banken die wat meer "bij ons horen". Ik zie
daar wel mogelijkheden, dus dit leg ik nu ook aan het kabinet voor.De heer Pechtold (D66):Ik heb het niet alleen over het geld dat wij hebben gespendeerd om over
te nemen, maar met name over de 200 mld. die wij als een soort buffer hebben
neergezet, een krediet dat wij als overheid aan die banken ter beschikking
hebben gesteld. Daarvan heeft nu een autobedrijf gebruikgemaakt en nog een
enkel bedrijf. Daarbij gaat het om een fractie van het totaal. U zegt dat
het met imago te maken heeft. Is het mogelijk dat wij hieraan gewoon te veel
willen verdienen en dat wij de termijn van 36 maanden te kort hebben gemaakt?
Wat is uw analyse daarvan?De heer Slob (ChristenUnie):Ik heb gezegd dat het onder meer imagoredenen zijn, maar het blijft natuurlijk
gissen naar de precieze redenen. Ik denk dat er nog een zekere terughoudendheid
is. Het is ook te begrijpen dat de banken ook niet gelijk te grote sprongen
willen maken. Wij hebben de garantieregeling neergezet met dit bedrag. Ik
vind dat met name de banken die nu door de overheid geholpen worden om hun
solvabiliteit op orde te krijgen daarvan dan ook gebruik zouden moeten maken,
zodat de boel weer wat in beweging komt. Dat leg ik bij het kabinet neer.
Ik ben uiteraard benieuwd naar wat daarop de reactie zal zijn.De heer Pechtold (D66):Zij moeten er gebruik van maken, hoor ik u zeggen, maar wij kunnen hen
niet dwingen. Ik probeer aan de andere kant van de bank met u de analyse op
te zetten als het gaat om die 200 mld. en de randvoorwaarden. Stelt u met
mij en de heer Van Geel de vraag aan het kabinet om eens strikt te kijken
naar die randvoorwaarden waaronder dat geld beschikbaar is? Ik noem de termijnen
en het geld dat erop moet worden betaald. Ik heb de indruk dat er meer is
dan imago. Als bij rondgang langs de banken blijkt dat dat het probleem is,
bent u dan bereid om het kabinet te vragen daar eens goed naar
te gaan kijken? Dan kunnen wij zonder hen te dwingen op een andere manier
ervoor zorgen dat die kredieten wel loskomen.De heer Slob (ChristenUnie):De vraag ligt inmiddels al bij het kabinet, dus laten wij daarover in
de eerste termijn van het kabinet verder spreken. Ik heb aangegeven dat er
meerdere redenen zijn. Wij zullen natuurlijk ten diepste moeten analyseren
waar het daadwerkelijk op vastzit, proberen om dan ook iets te doen en daarmee
niet langer wachten dan noodzakelijk is.Dat geldt ook voor het feit dat bedrijven nu over liquide middelen moeten
beschikken. Versnelde afschrijving is ook al aan de orde geweest. In principe
is dat wel een goede maatregel, al duurt het natuurlijk wel wat lang voordat
bedrijven er daadwerkelijk van kunnen profiteren. Het lijkt mij dat wij moeten
kijken of wij die maatregel zo snel mogelijk kunnen effectueren, zodat zij
ook direct effect heeft op de liquiditeit van de bedrijven. Graag een reactie.In de derde plaats is ook mijn fractie voorstander van het zo veel mogelijk
naar voren halen van overheidsinvesteringen en onderhoudsprojecten in de bouw,
de infrastructuur en het waterveiligheidsbeleid, bijvoorbeeld door kasschuiven
bij het MIRT of versnellingen in de uitvoering van het deltaplan water. Dat
zet pas echt zoden aan de dijk, hoewel wij dit ook niet groter moeten maken
dan het is. Alles wat wij kunnen doen, moeten wij echter proberen te realiseren.
Ik vraag daarom om vrijblijvendheid op dit punt te voorkomen. Het is daarbij
van belang dat snel beslissingen worden genomen als wij willen dat zij nog
effect hebben in 2009. Ik sprak daarover ook al in een interruptiedebatje
met de heer Van Geel. Wij moeten daarmee niet wachten totdat de voorjaarsnota
er ligt. Al in januari zou het kabinet de mogelijkheden op een lijstje moeten
aangeven, zodat wij daarover beslissingen kunnen nemen. Ik vraag om een reactie
hierop van het kabinet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben het eens met de heer Slob als hij stelt dat dit soort investeringen
naar voren kunnen worden geschoven, maar daarbij kunnen uiteraard wel keuzen
worden gemaakt. Wij kunnen ervoor kiezen om in 2009 vooral in asfalt te investeren.
Wij zien daarvoor een sterke lobby ontstaan. Ik ken de ChristenUnie echter
als een partij die aandacht vraagt voor het openbaar vervoer. Die partij zou
moeten benadrukken dat juist het openbaar vervoer alle aandacht moet krijgen.
Ik heb de heer Slob nog niet over duurzaamheid horen spreken. Ik vraag hem
om de fractie van GroenLinks te steunen als wij het kabinet vragen om in te
zetten op versnelde aanleg van nieuw spoor en op uitbreiding van het openbaar
vervoer.De heer Slob (ChristenUnie):Ik zei: het moet echt zoden aan de dijk zetten. Dit betekent dat de dingen
die wij naar voren halen, daadwerkelijk in uitvoering moeten kunnen worden
genomen. Het is de vraag of wij bij het onderhoud van het spoor een versnelling
kunnen aanbrengen. Ik ben echter benieuwd naar het lijstje van het kabinet
waar ik om heb gevraagd. Ik heb in dit verband gesproken over het deltaplan
water. Wij weten dat bijvoorbeeld zandsuppletie redelijk eenvoudig en snel
te realiseren is. Laten wij dat naar voren halen, want dit is een belangrijk
project voor ons land. Ik wil eerst het overzicht van het kabinet zien. Mijns
inziens kunnen met name bij het onderhoud van Rijkswaterstaat versnellingen
worden gerealiseerd. Als dat zo is, laten wij dat dan ook doen.In de vierde plaats is het volgens de fractie van de ChristenUnie goed
om de ontstane situatie aan te grijpen om verder inhoud te geven aan de bestaande
ambitie rond verduurzaming. Daarbij liggen kansen die houdbaar zijn. Ik verwacht
daarom op dit punt geen terughoudendheid van het kabinet. Ik denk bijvoorbeeld
aan duurzame woningbouw of vergroening van de automobielsector. Er zijn convenanten
afgesloten met bijvoorbeeld de glastuinbouwsector en over energiezuinig bouwen.
Daaruit is mogelijk nog meer te halen. Kabinet, grijpt uw kans. Dat is ook
goed voor de werkgelegenheid die, afgaande op de sombere voorspellingen van
het CPB, wel een extra impuls kan gebruiken. De bestaande ambitie bij verduurzaming
van woningen kan zo ter hand worden genomen. Deze ambitie zou verbonden kunnen
worden aan de huidige bouwopgave. Ik vraag het kabinet om ons inzicht te bieden
in de mogelijkheden en onmogelijkheden van versnelling van de verduurzaming
van bestaande en nieuwe woningen. Kunnen wij hiervoor ook een actieplan ontvangen?
Ik hoor graag een toezegging op dit punt.Ik maak tot slot nog een opmerking over de stand van 's lands financiën.
Er wordt weleens gezegd dat een mens het meest lijdt door het lijden dat hij
vreest. Zeker vanwege de grote onzekerheden rond de ramingen voor 2009 en
2010, waar ook het CPB zelf op wijst, zie ik geen enkele reden om ons aan
deze sombere ramingen over te geven. De automatische stabilisatoren moeten
hun werk gaan doen. De koopkracht blijft gelukkig op peil. Er is geen reden
voor paniek. Er is wat ons betreft ook geen reden om een loopgravenoorlog
te beginnen over begrotingsregels. Wij moeten echter alert zijn voor de periode
na 2009. Daarom hoor ik het kabinet graag toezeggen dat wij uiterlijk bij
de voorjaarsnota opnieuw op deze inhoudelijke manier naar de cijfers zullen
kijken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Slob zegt dat er geen loopgravenoorlog moet worden gevoerd over
de begrotingsregels. Eigenlijk is de CDA-fractie die oorlog zojuist gestart.
Staat bij de heer Slob de deur op een kier als het te rigide vasthouden aan
de begrotingsregels economische schade oplevert?De heer Slob (ChristenUnie):Ik heb er een grote hekel aan als deuren op een kier blijven staan, zeker
in dit jaargetijde. Deuren moeten gewoon dicht. Ik zie op dit moment geen
enkele reden om nu al afstand te nemen van afspraken die over begrotingsregels
zijn gemaakt. Daarbij bezie ik de realiteit en de cijfers van het CBP. In
2009 kunnen wij gewoon uit de voeten met de begroting die het kabinet heeft
gepresenteerd. Laten wij daarmee aan de slag gaan. Kijk eens naar de olieprijs,
die binnen vier maanden met $100 is gezakt. Wie weet hoe de situatie er over
vier maanden uitziet? Laten wij dus alert blijven en laten wij dit nauwgezet
blijven volgen. Laten wij tevens op de juiste momenten, zoals bij de Voorjaarsnota,
opnieuw kijken wat er dan moet worden gedaan. In de tussentijd heeft het kabinet
de handen vol om de goede dingen te doen en projecten in gang te zetten, zoals
dat van de verduurzaming. Wij moeten dan niet kissebissen over het wel of
niet loslaten van het begrotingsoverschot in 2010. Ik doe daar niet aan mee.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De coalitiepartners van de heer Slob kunnen het met het gekissebis doen!De heer Slob (ChristenUnie):Mevrouw Halsema heeft er vandaag echter ook al heel wat woorden aan besteed.De heer Tony van Dijck (PVV):Het bedrijfsleven heeft te maken met een drastische vraaguitval. Daardoor
gaan heel veel bedrijven failliet. Wij hebben gisteren kunnen lezen dat verwacht
wordt dat circa 40% failliet gaat. Is de heer Slob het met mij eens
dat wij daar als overheid iets aan moeten doen?De heer Slob (ChristenUnie):Kijk wat de overheid op dit moment doet! Er worden maatregelen genomen,
kijk maar naar dat grote pakket maatregelen! De heer Van Dijck heeft dit pakket
redelijk gemakkelijk aan de kant geschoven als zijnde oud nieuws. Er zit echter
een groot aantal maatregelen tussen dat voor het bedrijfsleven echt van belang
is en waar het ook echt mee uit de voeten kan. Laat dit nu gewoon in werking
worden gezet en laat het kabinet dit gaan uitvoeren. Laten wij de ontwikkelingen
blijven volgen. Indien er nieuwe situaties ontstaan, dan zullen wij nieuwe
keuzen moeten maken als dat nodig is. Wat mij betreft zijn dit keuzen die
op de langere termijn enig soelaas bieden en duurzaam zijn.De heer Tony van Dijck (PVV):Ik stelde een andere vraag. Door de vraaguitval hebben de bedrijven het
probleem dat zij te weinig omzet maken. Wat voor maatregelen neemt dit kabinet
om de omzet te stimuleren? Ik zie deze maatregelen niet, maar misschien dat
de heer Slob deze wel ziet. Koopkracht, koopkracht, koopkracht is de enige
manier om de omzet te stimuleren.De heer Slob (ChristenUnie):Ziet de heer Van Dijck dan niet dat met name de maatregelen van het kabinet
voor de begroting van 2009 goed uitwerken op de koopkracht van burgers? Dit
is tevens het gevolg van de lage inflatie. Verder zijn de olieprijzen gedaald.
Dat heeft consequenties voor de prijzen aan de pomp en de energieprijzen.
Kortom, er is al een aantal zaken in gang gezet. De doorrekening van het CPB
is somberder dan in september, maar het CPB geeft aan dat de koopkracht op
orde blijft voor de burgers. Dit is overigens geen reden om achterover te
gaan leunen, want alleen maar meer en meer heeft heel veel schade veroorzaakt.
Dat weten wij uit het verleden.De heer Tony van Dijck (PVV):Dat zijn geen maatregelen die dit kabinet heeft genomen in het kader van
de crisis. De WW-maatregel was al in september bekend, en deze was ter reparatie
van het inleveren van koopkracht vorig jaar. De andere maatregel die de heer
Slob noemt, gaat over de inflatie. Ook daar heeft het kabinet geen invloed
op. Dit betreft een meevaller, maar over vier maanden kan het er heel anders
uitzien. Wat voor maatregelen neemt het kabinet om de koopkracht te vergroten?De heer Slob (ChristenUnie):De begrotingsregels die wij hebben afgesproken en de keuzen die wij gemaakt
hebben, ook in september, in het kader van de koopkracht, hebben ervoor gezorgd
dat wij een en ander in een slechtere tijd ook kunnen opvangen. Je zou haast
kunnen zeggen dat dit een vooruitziende blik is geweest, maar het komt op
dit moment wel heel erg goed uit.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Met de eergisteren gepresenteerde cijfers van het CPB wordt
eens temeer duidelijk dat we met een zeer ernstige economische crisis te maken
hebben. Dat dwingt ons na te denken over de fundamentele vraag hoe dit alles
nu precies kon ontstaan. Ik denk dat wij een groot gedeelte van het antwoord
kunnen vinden in het verlangen van ons mensen naar meer, meer en nog eens
meer. Daardoor zijn er in de afgelopen jaren steeds hogere, onverantwoorde
risico's genomen. Ik hoop vooral dat wij deze crisis aangrijpen om te leren
dat rijkdom en bezit niet het enige is op deze wereld wat gelukkig maakt.
Om Psalm 62 te citeren: "Wordt niet ijdel, als het vermogen overvloedig aanwast,
en zet er het hart niet op."Naast terugblikken is het goed om te zoeken naar manieren om sterker uit
deze crisis te komen en om op zoek te gaan naar win-winsituaties. Het is bekend
dat in tijden van oorlog grote uitvindingen worden gedaan. Nu wil ik oorlog
uiteraard niet een-op-een vergelijken met deze crisis, maar wel is de parallel
te trekken dat deze crisis kansen biedt om te innoveren. Ik denk aan stimuleringsregelingen
voor in zwaar weer verkerende industrieën, waaraan een investeringseis
voor duurzaamheid wordt gekoppeld. Dat zou een win-winsituatie kunnen opleveren.
Welke mogelijkheden ziet het kabinet om voor noodlijdende industrieën,
zoals bijvoorbeeld toeleveranciers van de autobranche en de bouwsector, dit
instrument in te zetten? Is het naar voren halen van bijvoorbeeld projecten
uit de plannen van de commissie-Veerman mogelijk? Ik hoor hierop graag een
concrete reactie.Als wij willen vooruitkijken, ontkomen wij niet aan het nadenken over
een verscherpt Europees toezicht, naast uiteraard een nationaal toezicht.
Aan de vrije markt zijn de afgelopen jaren te veel niet waargemaakte zelfcorrigerende
mechanismen toegeschreven. Met dat in het achterhoofd zeg ik: vertrouwen is
mooi, maar toezicht is in dit geval beter. Om nieuwe crises te voorkomen moet
het toezicht in de Europese Unie beter worden afgestemd. Er zullen duidelijke
afspraken tussen de lidstaten moeten worden gemaakt om het toezicht goed te
kunnen uitoefenen. Het is noodzakelijk dat de Europese wetgever maatregelen
opstelt ter bescherming van Europese ondernemingen tegen ongewenste invloeden
van private equity's en hedge funds. Ik roep het kabinet op daarmee voortvarend
aan de slag te gaan.De geldmachine van bedrijfskredieten komt nog niet echt op gang, ondanks
de gigantische financiële injecties in banken. Van ondernemers horen
wij keer op keer dat het de laatste maanden veel moeilijker is geworden om
de financieringen rond te krijgen doordat banken – en dat is begrijpelijk –
risico's hoger inschalen en dus voorzichtiger zijn geworden. Eén ding
is duidelijk: de economie moet weer gaan draaien. Daarbij hebben wij een soepele
kredietverstrekking hard nodig. Ik vraag het kabinet alles op alles te zetten
om deze geldmachine weer aan de praat te krijgen. Op welke manier gaat het
kabinet daar concreet handen en voeten aan geven? Kan en wil dit kabinet ingrijpen
op het moment dat banken de recente renteverlagingen niet snel doorvertalen
naar de rentes voor klanten? De brief van gisteren over de kredietverlening
straalt wel erg uit dat men het toch nog even wil aanzien. Men heeft wel het
voornemen om het te gaan volgen, om dan als het nodig is passende maatregelen
te treffen. Dat is in de toekomende tijd geformuleerd. Ik voel daarbij enig
ongeduld.De huizenmarkt zit op slot. Het is zaak dat slot er snel vanaf te halen.
De belangstelling voor woningen is er wel, maar de kredietverstrekking vormt
nu de grootste barrière. Het verhogen van de Nationale Hypotheek Garantie –
gisteren bij motie aangenomen – is een stap in de goede richting, maar
wat de SGP-fractie betreft mag ook de overdrachtsbelasting ter discussie staan.
Die mag in ieder geval worden gehalveerd. Graag hoor ik een reactie op dit
punt.Er zijn diverse signalen dat de woningproductie meer onder druk staat
dan het kabinet doet voorkomen. Door de verminderde vraag is het voor bouwbedrijven
minder interessant om nieuwe woningbouwplannen te starten, maar over enkele
jaren zal de vraag weer onverminderd groot zijn. In dat kader vraag ik om
de financieringsnorm voor het Waarborgfonds Woningbouw voor corporaties op
te trekken. Ook MKB-Nederland en VNO-NCW bepleiten dat. Ook pleit ik ervoor
om leningen voor energiebesparende investeringen te faciliteren. Graag hoor
ik ook hierop een reactie.Wij hebben er ernstig rekening mee te houden dat de werkloosheid de komende
twee of drie jaar hard oploopt. Dat is helaas niet geheel te vermijden. Ik
maak mij er nog wel steeds zorgen om dat de bedrijven die na 31 december
tijdelijk in de problemen komen, niet meer gebruik kunnen maken van de werktijdverkorting.
Ik vraag op het verzoek van de Stichting van de Arbeid te reageren, die al
of niet in een gewijzigde vorm van de lopende regeling een tweede tranche
zou verwelkomen.Pensioenfondsen verkeren in slecht weer. Mijn fractie begrijpt de overweging
om de indexatie tijdelijk achterwege te laten, maar vraagt zich af of het
verstandig is om nu over te gaan tot premieverhogingen. De huidige situatie
wordt veroorzaakt door de lage koersen van aandelen waarin de fondsen beleggen
en de lage rentestand. De rente is historisch laag, waardoor de situatie snel
kan veranderen. Graag hoor ik de visie van het kabinet in deze. In ieder geval
moeten eventuele verhogingen van de premie worden teruggedraaid zodra dat
mogelijk is. Ik vraag daarop streng toezicht van dit kabinet. Mijn fractie
heeft geen trek in een nieuw kwartje van Kok, nu bij de pensioenen.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. De cijfers van het Centraal Planbureau liegen er niet om.
Wij krijgen een flinke economische neergang. Het hoge woord is eruit: wij
komen volgend jaar in een recessie. Minister Bos en premier Balkenende hoeven
niet langer mooi weer te spelen. De Nederlandse economie krimpt voor het eerst
sinds 1982. Maar het is goed om een aantal zaken uit elkaar te houden. De
conjuncturele neergang, de kredietcrisis en het punt waarop de economie sowieso
aandacht nodig had, namelijk de hervormingen. Laat ik beginnen met de conjuncturele
neergang. Die hebben wij al vaker meegemaakt. Dan vertrouwen wij op de kracht
van onze economie, op de werking van onze automatische stabilisatoren en op
onze veerkracht, op onze goede uitgangspositie, die wij hebben verworven door
decennia consequent aan onderhoud te doen. Laten wij dat nu ook doen. Sterker,
een recessie kan zelfs een zuiverende werking hebben na jaren en jaren economische
groei, altijd weer meer en hogere winsten en weinig prikkels om te moderniseren
en te innoveren.Ja, de neergang is dieper dan normaal, maar dat is geen reden tot paniek,
geen reden tot overhaaste ingrepen. Geen paniekvoetbal, kalmte en ook geen
luchtballonnetjes. De gewone neergang wordt nu verergerd door de kredietcrisis,
veroorzaakt door onvoldoende inzicht en toezicht en gedreven door bonussen.
Die perverse prikkels leveren op de korte termijn successen op. Was de minister
van Financiën dit niet met mij eens? Waarom heeft hij dan zo'n bonus
beloofd aan de heer Zalm van een ton per miljard meer? Hiermee stimuleren
wij niet de verkoop als ABN-Fortis weer stabiel is, maar het vasthouden tot
de maximale winst is gemaakt. Dat is toch niet de bedoeling? Het gaat hier
om een reddingsoperatie. Daarvan kan de Staat wel profiteren maar er is in
feite sprake van oneerlijke concurrentie want rekeninghouders en aandeelhouders
van de ING Bank en leden van de Rabobank worden benadeeld. Ik vraag een toelichting
op het doel van deze bonus en een garantie dat de opdracht aan de heer Zalm
geen winstmaximalisatie mag zijn.Mevrouw Kant (SP):Ik ben het hartgrondig eens met de conclusie dat het kabinet met de bonus
aan de heer Zalm, de nieuwe Zalmnorm, niet het goede voorbeeld geeft. Wel
ben ik benieuwd wat de D66-fractie zal voorstellen om aan die bonussencultuur
te gaan doen.De heer Pechtold (D66):Mevrouw Kant, u haalt de Zalmnorm en de bonus door elkaar. Dat salaris
van € 750.000 is stevig. Je kunt zeggen: het is vijf keer de Balkenendenorm,
je kunt ook zeggen: het is de helft of een derde van wat zijn collega's ontvangen.
Het gaat mij om de prikkel van die bonus van een ton die de heer Zalm ook
nog krijgt op elk miljard dat de bank meer opbrengt. Daartegen verzet ik mij
omdat dit precies is wat er in het verleden verkeerd ging. De analyse van
mevrouw Kant en van mij is dat kortetermijnsuccesjes worden beloond. Wat mij
betreft geldt: betaal de man goed, betaal hem stevig. U en ik kunnen van mening
verschillen of dit die € 750.000 waard is, maar ik maak bezwaar
tegen de bonus.Mevrouw Kant (SP):Jazeker, en terecht. Daarover ging mijn vraag ook die u nog niet hebt
beantwoord. Terecht zegt u dat het kabinet een verkeerd voorbeeld geeft van
hoe het anders moet. Ik dacht namelijk dat die bonussencultuur helemaal zou
veranderen. Ik vroeg echter wat de D66-fractie wil doen om een einde te maken
aan die bonussencultuur.De heer Pechtold (D66):Ik roep het kabinet op om de heer Zalm niet ...Mevrouw Kant (SP):Nee, niet alleen de heer Zalm. Welke maatregelen wilt u nemen, niet alleen
de beslissing die minister Bos zelf heeft genomen?De voorzitter:En nu mijnheer Pechtold.Mevrouw Kant (SP):Nee, welke maatregelen gaan wij nemen zodat er een einde komt aan de bonussencultuur
bij de banken en de rest van het bedrijfsleven?De heer Pechtold (D66):De SP-fractie heeft altijd het gevoel dat wij de hele markt en alle bedrijven
kunnen beheersen. Dat kan niet. Dat is misschien nieuws voor u, maar dat lukt
niet. Je kunt wel sectoren tot verandering dwingen. Ik ben het met u eens
dat de banken weinig lijken te leren, maar je ziet dat de trend om op korte
termijn te belonen voor prestaties eruit moet en dat je een bonus, als je
die al geeft, over een veel langere periode moet uitkeren, waarbij je de tien
jaar erna nog steeds monitort of de gegeven bonus wel klopt. Als wij dit met
de sector afspreken – daarover zijn in deze tijd prima afspraken te
maken – voorkomen wij dat er winstmaximalisatie op korte termijn plaatsvindt
en zorgen wij ervoor dat echt wordt gestreefd naar een solide bank of ander
bedrijf.De voorzitter:Tot slot, mevrouw Kant, kort.Mevrouw Kant (SP):Ik moet hierom wel een beetje glimlachen. U neemt hier het kabinet de
maat omdat het een bonus uitdeelt aan de heer Zalm. Volkomen terecht. Ik vraag
u hoe wij iets gaan doen aan de bonussencultuur en dan komt u met het maken
van afspraken met de sector. Mijnheer Pechtold, dat heeft tientallen jaren
niets uitgehaald. De sector deed aan zelfverrijking. Die heeft die bonussencultuur
zelf geïntroduceerd. U hebt die bancairs hier gezien in de Tweede Kamer.De heer Pechtold (D66):Ja, ik zat erbij.Mevrouw Kant (SP):Daar zit weinig zelfreflectie bij. U denkt dat zij uit zichzelf de bonussencultuur
zullen afschaffen. Ik vraag D66 wat zij samen met ons en samen met het kabinet
wil gaan doen om echt een einde te maken aan die graaicultuur.De heer Pechtold (D66):Daar dreigen onze paden te scheiden. Dat is niet erg, want dat is politiek.
Uw idee, waarmee u een paar weken geleden hier stond, is het nationaliseren
van de banken. Ik zeg dat nationalisering een tijdelijke oplossing is, een
steun in de rug voor de banken. U ziet de bancaire sector het liefst in handen
van de overheid en nivelleert daarmee. Dat mag u, dat is vanuit uw ideologie
de oplossing. Dan ben je in grote klappen snel klaar, want dan kun je zelf
het salaris bepalen. Ik zeg dat de markt en de banken heel wat anders zijn.
Wij kunnen bij de banken niet zomaar bepalen hoe hoog de salarissen moeten
zijn. Dat kunnen wij maar ten dele. Als het om bonussen gaat, heb ik zojuist
de perverse prikkel beschreven die ik veranderd zou willen zien en waarvan
ik zie dat banken nu ook zelf maatregelen daartegen nemen.Mevrouw Kant (SP):Ik ben blij dat de voorzitter mij nog een kans geeft, want ik ben het
debattrucje van de heer Pechtold een beetje zat om altijd als er een vraag
wordt gesteld die hij liever niet beantwoordt, iets over de ander te zeggen
wat die ander niet heeft gezegd. Nu zegt hij voor de zoveelste keer in een
debat over dit belangrijke onderwerp dat de SP de banken wil nationaliseren.
Dat hebben wij nooit gezegd en het staat ook niet in onze 30 voorstellen.
Hij moet geen kletspraatjes verkopen om het debat te ontwijken. Ik heb een
vraag gesteld over de zelfregulering van de perverse sector die hij nog niet
heeft beantwoord. Welke maatregelen wil hij nemen om een einde te maken aan
de perverse bonussencultuur? Daarop heeft hij geen antwoorden.De voorzitter:Dat is dezelfde vraag.De heer Pechtold (D66):Het feit dat mevrouw Kant de banksector een perverse sector noemt, geeft
aan dat de uitgangspunten voor de discussie ver uit elkaar liggen.Mevrouw Kant (SP):Dat heb ik niet bedoeld te zeggen.De heer Pechtold (D66):U hebt het gezegd. Ik luister graag naar uw voorstellen, net zoals naar
de groene voorstellen van mevrouw Hamer.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Halsema.De heer Pechtold (D66):Dat klopt, mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het lijkt mij niet nodig om hierover verder te ruziën, maar volgens
mij heeft mevrouw Kant op één punt toch wel een beetje gelijk.
U wijt er veel woorden aan, maar als ik al uw omzwervingen samenvat, zegt
u eigenlijk: die bonussencultuur moet maar via zelfregulering worden opgelost,
daar doen wij verder niets aan.De heer Pechtold (D66):Er is op dit moment zat te doen, ook aan de bonussencultuur. Alleen de
manier waarop de SP dat probeert te verbieden vanuit de overheid ...Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar gaat u weer, maar u praat nu met mij. Ik ben niet voor het nationaliseren
van banken, dat weet u ook zeer goed. Mevrouw Kant is daar overigens ook niet
voor. Voordat u weer een ommetje maakt, verzoek ik u gewoon antwoord te geven
op de vraag. Het zou prettig zijn om u op een mening te kunnen betrappen.
Vindt u dat er grenzen mogen worden gesteld aan de bonussen, ook van overheidswege,
via toezicht, of zegt u dat het probleem via zelfregulering moet worden opgelost
en dat ze het allemaal maar zelf moeten uitzoeken? Dat is ook een mening,
dan hebt u er een.De heer Pechtold (D66):Het is de bedoeling dat ik herhaal wat ik al eerder heb gezegd? Het antwoord
is ja. Dat is helemaal niet nieuw. Alleen als u denkt dat u mij daarmee hebt,
hebt u het mis. Ik wil waken voor de manier waarop mevrouw Kant dat wil doen.
Als u en mevrouw Kant zeggen dat u op één lijn zit, kan ik mij
dat voorstellen. Ik zeg: ja, er is toezicht. Dat is de belangrijkste conclusie,
maar dat hebben wij al gezegd in het debat dat wij hiervoor hebben gevoerd.
Er moet meer toezicht komen. Er zitten bij die bedrijven nu overheidscommissarissen.
Zij zitten er zelfs met vetorecht om dit soort zaken te voorkomen. Ik zeg
dat daarin veel kan veranderen. Ik heb zojuist aangegeven dat in de sector
zelf – geen perverse sector zoals mevrouw Kant die noemt – het
nodige moet gebeuren. Maar nee, ik zeg niet dat er een soort algemeen verbod
vanuit de overheid kan komen.De voorzitter:Namens mevrouw Kant meld ik dat het een verspreking was. Zij heeft een
aantal keren geprobeerd, dat duidelijk te maken. Ik stel u voor de vragen niet zodanig te beantwoorden, dat dat weer nieuwe vragen oproept.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Je kunt natuurlijk heel erg katten op de SP, maar dat geeft jou en jouw
standpunt niet meer kleur. Ik zal u aan een standpunt helpen. U stelt dat
de bonussen zo moeten blijven, u doet er verder niets aan.De heer Pechtold (D66):Onzin.De heer Rutte (VVD):Los van die bonus snijdt mevrouw Halsema een interessant punt aan, namelijk
de vraag waar D66 staat, ook breder in dit hele dossier. Ik heb de uitspraken
van de heer Pechtold in de afgelopen weken goed gevolgd. Het beeld dat bij
mij ontstaat, is het beeld van een vierde regeringspartij zonder ministers.
De heer Pechtold zegt eigenlijk dat D66 op alle punten dit kabinet steunt.
In de vorige regering had D66 echter wel ministers, deze keer niet. Er zijn
op dit moment grote problemen in Nederland. Ik heb voorstellen gedaan en ik
ben benieuwd hoe de heer Pechtold die vindt. Hoe staat hij zelf in dit geheel?
Het enige wat ik hem tot nu toe heb horen voorstellen, is dat bankiers een
eed moeten zweren op een gedragscode. Voor een oplossing lijkt mij dat wat
mager.De heer Pechtold (D66):De heer Rutte sprak zelf over Nederland, maakbaarheid, overheid ...De heer Rutte (VVD):Luister nou toch eens naar uzelf. Geef antwoord op mijn vraag. U zoekt
meteen de aanval. Wees nou eens stoer en zeg wat u gaat doen om de problemen
op te lossen. Geef niet meteen een tikje terug, maar zeg wat u gaat doen.De heer Pechtold (D66):Dat tikje terug komt op het eind. Zullen wij dat afspreken? De fractie
van D66 heeft dit kabinet al twee jaar aangezet tot hervormingen, die ervoor
moesten zorgen dat het kabinet wakker werd geschud uit zijn winterslaap. De
hervormingen hadden ervoor gezorgd dat de arbeidsmarkt werd opengebroken.
Wij durven zelfs verder te gaan dan de VVD-fractie en willen de hypotheekrente,
die de woningen voor starters zo duur maakt, bespreekbaar maken. Wij willen
investeren in onderwijs en laten in tegenbegrotingen zien dat wij daar gedurende
deze periode 2,5 mld. meer voor nodig hebben. Niemand kan zeggen dat dit haaks
op de winterslaap van dit kabinet staat.Nu is de vraag aan de orde hoe wij moeten reageren op de crisis. De heer
Rutte was degene die meteen zei dat de overheid de geluksmachine moet zijn
die het tegoed van de spaartegoeden dekt, of het nu gaat om een ton of om
miljoenen. Ik heb hem daarna niet meer zoveel gehoord. Mijn strategie is dat
wij niet snel moeten afwijken van de afspraken die wij hebben gemaakt. Als
wij in een conjuncturele neergang zitten, dan moeten wij uitgaan van de kracht
van de economie. Wij moeten vasthouden aan onze hervormingen en aan onze afspraken
met het kabinet, dat een signaalwaarde van 2% serieus moet nemen.De heer Rutte (VVD):Ik begrijp hieruit dat, terwijl iedereen zich zorgen maakt over zijn huis,
het bespreekbaar maken van de hypotheekrenteaftrek een goede aanpak van deze
crisis is. Dat hoor ik de heer Pechtold althans zeggen. Hij heeft tijdens
het vorige debat nog een ander voorstel gedaan, namelijk het verlagen van
de eerste en tweede schijf van de inkomstenbelasting. Ik hoop toch van harte
dat hij, ondanks het feit dat hij helemaal optrekt met het kabinet, op dat
punt nog een eigen standpunt heeft.De heer Pechtold (D66):De heer Rutte kan zich naadloos bij de dames aansluiten wat slecht luisteren
betreft. Ik heb grote verschillen met dit kabinet genoemd. Ik vind het jammer
dat hij de hypotheekrenteaftrek erbij haalt. Ik spreek over betaalbaarheid
van woningen. Iedereen laat dat over aan de woningcorporaties, maar dat is
niet mijn keuze. Het gaat ook om de liberalisering van de huurmarkt en over
de overdrachtsbelasting. De heer Rutte zegt dat dit wel halverwege kan, maar
ik wil dat in een totaalpakket zien.De voorzitter:Ik heb u zojuist een vriendelijk verzoek gedaan.De heer Rutte (VVD):Het zou desastreus zijn om in deze economische crisis te praten over het
aanpassen van de hypotheekrenteaftrek. Ik doe een beroep op de heer Pechtold
om met voorstellen te komen die de zaak wél helpen. Het nu aanpassen
van de hypotheekrenteaftrek zou de zaak alleen maar verder verergeren.De heer Pechtold (D66):De VVD wilde dat de afgelopen twintig jaar niet en als het aan haar ligt,
ook de komende jaren niet. Er komt dan nooit een goed moment om te praten
over hervormingen op de arbeids- en woningmarkt die dit land zo hard nodig
heeft.De voorzitter:Ik sta geen interrupties meer toe in het betoog van de heer Pechtold.De heer Pechtold (D66):De banken konden een paar weken geleden in de Kamer niet de oorzaak van
de kredietcrisis aanwijzen. Het was een absurde vertoning met geen greintje
zelfreflectie. Begrijp ik goed dat de minister de schuld in de schoenen van
de burger wil schuiven? Ik verneem graag een toelichting op deze vreemde beschuldiging
die is geuit in het programma De wereld draait door.Wat de oorzaak ook is, de crisis komt hard aan. Bedrijven gaan failliet
en dat betekent grote persoonlijke drama's. Voor de economie als geheel kan
het ook een vooruitgang betekenen. Als voorbeeld noem ik de steun aan de auto-industrie,
waarmee het al jaren slecht gaat. Er is daar weinig geïnnoveerd, laat
staan vergroend. De kredietcrisis lijkt hier de nekslag te worden. Slecht
gedrag in het verleden hoeven wij niet te belonen. De crisis kan ervoor zorgen
dat de nodige stappen worden gezet. Dat moeten wij niet tegenhouden, ook niet
op Europees niveau. Ik verneem ook hierop graag een reactie.Verlies nemen geldt niet alleen voor bedrijven, maar ook voor burgers.
Wij kunnen niet tot in oneindigheid koopkracht repareren. Soms moeten wij
ons hoofd boven de puntenwolken uittillen.De pensioenfondsen hebben niet meer voldoende ruimte om te indexeren.
Dat is inderdaad zuur voor de gepensioneerden, maar moeten wij onze toekomstige
generaties daarvoor laten opdraaien? Moeten zij een hogere premie opbrengen
of een nog hogere schuld aflossen omdat er extra's moeten komen
voor AOW'ers? Iedereen moet een pas op de plaats maken. Dat betekent generatieneutraal
beleid: jong, oud, grote en kleine bedrijven en niet te vergeten de overheid
zelf.Het kabinet presenteerde een aantal weken geleden een pakket aan maatregelen.
Op dinsdag verklaarde het in de Kamer vooral te vertrouwen op de begrotingsregels.
Op vrijdag werd er een pakket van 6 mld. aangekondigd en een week daarna bleek
het om slechts 2,2 mld. te gaan.Bij de eerste maatregel, het willekeurig of vervroegd afschrijven, worden
de begrotingsregels losgelaten. Er wordt niet meer ingegrepen bij een begrotingstekort
van 2%; de teugels worden gevierd. Het handhaven van de begrotingsregels
was de week ervoor nog een van de belangrijkste maatregelen. De begrotingsregels
waren volgens Teulings onze redding. Zij waren de reden dat wij er goed voorstaan
en dat wij in de afgelopen jaren een stabiel beleid hebben kunnen voeren.
Laten wij die regels in deze tijd van crisis niet loslaten. Wij gaan een fors
tekort tegemoet. Mijn fractie heeft gezegd het onverstandig te vinden de voorzichtige
raming los te laten.Mijn fractie heeft gezegd dat de begroting voor 2009 niet solide is. Minister
Bos wilde niet luisteren en zei dat wij wel tegen een stootje konden, terwijl
hij op dat moment net Fortis deels had overgenomen. Hij had dit zelfs voor
de zomer al overwogen. Waarom moeten wij het laatste in een interview lezen?
De minister is hier herhaaldelijk naar gevraagd. Ik wil een verklaring voor
het feit dat de Kamer deze informatie onthouden is.De minister zegt nu ineens dat er al rekening is gehouden met de recessie
door de koopkracht op peil te houden. Maar als de minister al rekening hield
met een recessie, waarom heeft hij dan de begroting niet meer solide gemaakt?
Waarom zijn alle kaders tot de nok toe afgevuld, zodat er geen enkele ruimte
meer is voor tegenvallers? Nu pleit de minister voor het loslaten van de signaalwaarden.
Dat had voorkomen kunnen worden als er voorzichtiger was geraamd, als er voorzichtiger
was begroot. Ik zou de minister willen zeggen: houd u aan de regels, ook in
Europa. Het Stabiliteits- en Groeipact moet strak worden gehandhaafd. Herstelplannen
moeten worden uitgevoerd binnen de normale termijn en niet zo lang de crisis
duurt. Graag ontvangen wij op dit punt een reactie van de minister.Nederland moet solide en betrouwbaar blijven. Wij moeten oppassen met
het aangaan van nog meer schuld. Hoogervorst zei afgelopen zondag al dat het
geven van staatssteun duurder wordt en dat de kredietwaardigheid van Nederland
afneemt. Een crisis waarin te veel met geld is gesmeten, kan men niet bestrijden
door met nog meer geld te smijten. De risico's moeten niet worden verplaatst
van de private naar de publieke sector. Er zit een einde aan staatsteun. Graag
ontvangen wij ook op dit punt een reactie van de minister.Wij waren in Nederland goed op weg. Wij hervormden zelfs met economische
tegenwind. Twee jaar geleden ging het kabinet in winterslaap en wij moeten
nu verder. De kredietcrisis laat zien dat onze economie nog niet weerbaar
genoeg is. Ook minister Bos zal op deze uitspraak terug moeten komen. De arbeidsmarkt
is nog lang niet flexibel genoeg. Wij moeten de kredietcrisis dan ook zien
als een kans. Minister Donner stelt bij de werktijdverkorting als voorwaarde
dat bedrijven hun personeel moeten scholen. Dat is een uitgelezen kans om
mensen breder inzetbaar te maken, maar worden de O&O-fondsen daarvoor
ingezet? Wat vindt de minister van het idee om de scholingsaftrek weer geleidelijk
in te zetten? Graag ontvang ik op dit punt een reactie van hem.Ten slotte wil ik een oproep doen. Misschien is dit voor de fracties van
de PvdA en het CDA reden om de oren te spitsen. Wij moeten samen werken aan
stabiliteit. De problematiek waarmee wij kampen – ik citeer de minister-president –
moet de partijpolitiek overstijgen, niet met proefballonnen, maar met ambitieuze
visies. Samen werken, samen leven, samen werken aan plannen die over de kredietcrisis
heen reiken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb met heel veel interesse naar de ambitieuze visie van de D66-fractie
geluisterd. Ik hoorde de heer Pechtold spreken over vasthouden aan de begrotingsregels,
beperken van de hypotheekrenteaftrek en versoepelen van het ontslagrecht.
Zou ik de visie van de D66-fractie aldus mogen samenvatten? Daarmee denkt
de heer Pechtold serieus onze economie te helpen?De heer Pechtold (D66):Nee. Het eerste punt dat mevrouw Halsema noemt, klopt wel. Wij willen
inderdaad vasthouden aan de afspraken, waarvan mevrouw Halsema zojuist min
of meer zei: als die gek zijn, laat ze dan maar varen. Nee, de afspraken over
begrotingsregels moeten overeind gehouden worden, ook als het even tegenzit.
De twee andere zaken die mevrouw Halsema noemt, wil ik breder trekken. Het
gaat om hervorming van de arbeidsmarkt. Op dit moment staan daar mensen aan
de kant, de outsiders, die wij graag naar binnen willen krijgen. Wij willen
ervoor zorgen dat er een solidariteit tussen generaties is. Om die reden doen
wij ook altijd gedurfde voorstellen inzake langer doorwerken en versoepeling
van het ontslagrecht. Ik weet dat daar met mevrouw Halsema niet over valt
te praten, maar dat is wat wij willen op het vlak van de arbeidsmarkt. Voor
de woningmarkt gaat het niet alleen om de hypotheekrente. Het is leuk om dat
etiketje weer even op te plakken, maar het gaat ons ook om de overdrachtsbelasting
en het bereikbaar maken van de woningmarkt voor starters. Ook mevrouw Halsema
ziet dat dit een probleem is. Een goede woning is voor veel mensen nog steeds
niet te bereiken. Mijn fractie durft daar gedurfde voorstellen voor te doen.
Ik hoop dat ook de GroenLinksfractie een keer in die realiteit terecht wil
komen.Mevrouw Hamer (PvdA):De heer Pechtold laat zich er zo op voorstaan dat hij zo concreet wordt
maar ik wil toch nog even terugkomen op dat ontslagrecht. Wat wil hij daar
nu helemaal doen? Hij wil het CWI afschaffen.De heer Pechtold (D66):Daar zit een enorme pot re-integratie, waarover vandaag al eerder is gesproken.Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, ik heb uw voorstellen bekeken. U wilt concreet het CWI afschaffen,
waardoor mensen alleen nog naar de rechter gaan, terwijl wij nu grote ontslaggolven
krijgen waarbij dat CWI een rol speelt. U gebruikt hier allemaal heel grote
woorden maar u doet een piepklein voorstel.De heer Pechtold (D66):Houd u nou toch op, mevrouw Hamer! Houd nou op! De PvdA zorgt er al twee
jaar voor dat hier een werkloze minister zit. Kijk nou naar minister Donner:
helemaal in de ketens van Hamer! Hij kan helemaal niets. Er moest een commissie-Bakker
komen. De commissie-Bakker? Nooit meer wat van gehoord, want mevrouw Hamer
zei "njet". Wat bedoelen wij nu met die arbeidsmarkt? Er staan mensen aan
de kant, er is geen aansluiting tussen vacatures en werklozen. Wij mogen niet
in die subsidiebanen terechtkomen maar wij moeten durven hervormen. Wij moeten
zien dat de nieuwe generatie er klaar voor is. Maar mevrouw Hamer vertegenwoordigt
de belangen van degenen die dat allemaal niet overzien.De voorzitter:Dank u wel!Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter. De realiteit van de economische crisis, waarvan het kabinet
op Prinsjesdag afgelopen september nog durfde te beweren dat het voor Nederland
eigenlijk een beetje "De ver van mijn bed show" zou worden en dat onze stevige
en robuuste economie wel een stootje kon verdragen, heeft het kabinet inmiddels
uit zijn vroege winterslaap gewekt. De minister-president nam de vorige week
voor het eerst het woord "recessie" in de mond. Waarom? Omdat hij met een
paar ondernemers had gesproken, zoals hij zei. Dit verklaarde de minister-president
die toen pas in de gaten kreeg wat de rest van Nederland allang wist, namelijk
dat er een economische recessie aankwam. Dat wisten wij voor de zomer al.
Geen sterke beurt naar mijn mening en tekenend voor de kloof tussen burger
en politiek. Zijn minister van Financiën is van mening dat de burgers
zelf schuldig zijn aan deze financiële crisis, omdat zij allemaal meer
en meer wilden hebben en de banken hierdoor steeds meer risico's hebben genomen.Dit is de wereld op zijn kop en ik zou dat nog veel scherper willen stellen.
Het gedrag van de banken kenmerkt zich door opportunisme. Niet alleen hebben
zij aan de wieg van deze crisis gestaan, ook profiteren zij nu schaamteloos
van dezelfde crisis. De directeur van de Rabobank beweerde maandag jongstleden
glashard voor de camera, dat onder andere de door de Staat overgenomen banken,
zoals ABN AMRO, krap zitten in hun mogelijkheden om kredieten te verstrekken.
Is dat zo, zo vraag ik de minister van Financiën? Kan hij hierover duidelijkheid
verschaffen? Wij praten hier toch over staatsbanken en banken die voor enorme
bedragen aan ondersteuning hebben gekregen? Met dit soort opmerkingen wakkeren
deze bankiers de onrust en het heersende wantrouwen nog verder aan. Ik wil
graag het oordeel van de minister hierover.Het feit dat er intussen iets van de renteverlaging wordt doorgegeven
aan de burgers is positief te noemen. Eindelijk, maar het is te mager en te
weinig. Dat banken maar voor een deel van hun kapitaal bij de ECB aankloppen
en ook veel spaargeld voor hun kredietverlening gebruiken, is ons bekend.
Maar laten wij niet vergeten dat eerdere renteverlagingen door de ECB teniet
werden gedaan door de verhoging van banktoeslagen. Dit afwegende, in combinatie
met het optreden van de bankdirecteuren voor de commissie van de Tweede Kamer
kan slechts een conclusie rechtvaardigen. Hier is domweg sprake van grof machtsmisbruik.
Gesteund door, maar ook misbruik makend van de wetenschap dat de overheid
de banken niet failliet zal laten gaan, wordt de eigen kas gevuld om te voorkomen
dat de banken zelf de broekriem moeten aanhalen. Dat laten zij liever over
aan hun klanten en aan de belastingbetalers.Er zijn inmiddels miljarden in dat bankwezen gepompt, dan wel als garantie
beschikbaar gesteld. Maar het resultaat waarop men hoopte, blijft grotendeels
uit doordat banken op hun geld blijven zitten. Hierdoor zijn de banken wel
van de ondergang gered maar ondernemers niet.In de media is al min of meer aangegeven dat de banken klaarstaan voor
een tweede ronde staatssteun en dat de minister van Financiën dit niet
op voorhand uitsluit. Trots op Nederland is er faliekant op tegen dat deze
minister van Financiën de belastingbetalers op dezelfde manier als eerder
nog een rondje staatssteun voor de banken door de strot duwt. De eerste ronde
heeft duidelijk bewezen dat het geld dat in de banken is gestopt niet in de
reële economie terecht is gekomen. Dat risico willen wij niet weer lopen
bij de tweede ronde. Grote, middelgrote en kleine bedrijven en dus ook de
flexwerkers, werknemers en zzp'ers zuchten onder de gevolgen van wat ooit
is begonnen als hebzucht bij de banken. Dus als er al met succes wederom een
beroep op de staatskas wordt gedaan, zal het anders moeten gaan dan de eerste
keer. De Nederlandse burger wil en mag het luxe leventje van bankiers niet
langer financieren.Terwijl het in de reële economie ontslagen begint te regenen en het
CPB 200.000 extra werklozen en een veel groter begrotingstekort voorspelt,
draaien de banken op oude voet door middels het incasseren van hoge marges
en hoge rentes. Zij kunnen immers doen en laten wat zij willen, want failliet
gaan is er niet meer bij. Er worden door de banken hoge marges geclaimd in
verband met de gestegen risico's van kredietverlening en de minister van Financiën
vindt dat passend. De risico's liggen tegenwoordig echter gewoon bij de belastingbetaler.
Die worden dus dubbel gepakt en het kabinet staat erbij en kijkt ernaar.Trots op Nederland heeft al eerder gepleit voor een steunfonds van 20
mld. om het mkb te ondersteunen. Maar de reële economie kan alleen weer
op gang komen door overheidsgeld dat rechtstreeks ten gunste wordt gebracht
van gezonde bedrijven. Dus niet meer via de banken die het toch niet willen
lenen. Daarom pleiten wij voor een door de overheid gefinancierd "herverzekeringsstelsel".
Een stelsel, waarbij de banken de mogelijkheid krijgen om te toetsen en om
de aflossing van de kredieten te herverzekeren bij de overheid. De premie
die hiervoor aan de overheid zou moeten worden betaald, kan dan bestaan uit
het verschil tussen de redelijke rente die banken in rekening brengen en het
rendement op de staatsleningen. Ik krijg hierop graag een reactie van de minister.Nu bekend is geworden dat de minister van Economische Zaken en de minister
van Financiën het kennelijk niet eens zijn over de mate van kredietverstrekking
zou ik graag een uitsplitsing van de cijfers willen zien over november van
de cijfers omtrent kredietverstrekkingen aan consumenten en het mkb. Kan de
minister dat toezeggen? Desnoods onder geheimhouding. Liever niet, maar als
het niet anders kan, dan moet dat maar. Over maatregelen om de woningmarkt weer in beweging te krijgen zijn wij
het hier niet allemaal eens. Op 8 oktober heb ik al voorgesteld om de
hypotheekgarantie te verhogen naar € 350.000 en om de overdrachtsbelasting
af te schaffen. Ik ben blij met de motie die daar gisteren over is aangenomen.Ik wil verder nogmaals een dringend beroep doen op de minister van Financiën
om de positie van de 469 ernstig gedupeerde spaarders van Icesave opnieuw
te bekijken. Daar zitten echt zeer schrijnende gevallen bij. Mensen die hun
hele leven keihard hebben gewerkt om een pensioentje op te bouwen, dat in
hun huis hebben gestoken en nu hun huis hebben verkocht en het geld op de
bank hebben gezet. De toezichthouder, De Nederlandsche Bank gaf daar groen
licht voor en consumentenorganisaties gaven daar groen licht voor. Die mensen
zijn zwaar de dupe. Ik wil graag weten van de minister of hij bereid is om
hetzelfde te doen als in Duitsland en Engeland is gebeurd, namelijk die spaarders
tegemoet komen.Tot slot steun ik een parlementair onderzoek van harte. Ik zou de regeringspartijen,
de coalitiepartijen op willen roepen om nu eens te stoppen met iedere keer
spijkers op laag water te zoeken en mee te doen aan een eerlijk onderzoek
naar wat er nu echt is gebeurd.Mevrouw Thieme (PvdD):Voorzitter. De kredietcrisis heeft een grote impact op het leven van velen,
aangezien het niet gaat om een op zichzelf staand verschijnsel. Hij komt ook
niet als donderslag bij heldere hemel. Jarenlang geven analisten al aan dat
de zeepbel van het consumentisme, het leven op de pof en op de voorraden die
eigenlijk aan anderen toekomen, op doorbreken stond. Maar wij konden ons de
omvang van de gevolgen nauwelijks voorstellen. Om die reden keken wij liever
de andere kant op. Wij deden alsof wij sliepen en niemand is zo moeilijk wakker
te schudden als iemand die doet alsof hij slaapt. Vandaag worden er in dit
huis al slaapwandelend wat creatieve oplossingen bedacht om de symptomen te
bestrijden. Natuurlijk, ook wij steunen de lapmiddelen van dit moment, zoals
werktijdverkorting en tijdelijke steun aan banken. Maar wanneer het daarbij
blijft, levert dat niet meer op dan een pyrusoverwinning.De financiële crisis in de VS is niet alleen de eindstrijd van het
harde Wallstreetkapitalisme, maar betekent ook het einde van de hele Amerikaanse
manier van leven, zegt Herman Wijffels. In Amerika is de crisis hard aangekomen
bij de mensen. Zij verliezen banen, huizen en spaargeld. Maar volgens Wijffels
heeft een crisis ook voordelen. Zij kan de weg vrijmaken voor wat hij een
nieuwe cultuurfase voor de mensheid noemt. Daar is zijn partij, het CDA, nog
niet aan toe moet ik concluderen. Hoeveel miljard euro steken wij in een falend
bankwezen en wat doen wij eraan om de sector voor nieuw falen te behoeden
of gaan wij uit van een storm die vanzelf overwaait en wij vervolgens de banken
weer kunnen overlaten aan het mechanisme van de markt, de "invisible hand"
van Adam Smith die niet ordenend blijkt te werken of althans onvoldoende?
De overheid hield zich als marktmeester afzijdig, net als de toezichthouders!
Dat was zo ten tijde van de aandelenlease-affaire die grote groepen burgers
in het nauw bracht en dat was zo ten tijde van de woekerpolisaffaire met nog
meer gedupeerden. De overheid en de toezichthouders stonden erbij en keken
ernaar. Minister Bos zei in De wereld draait door dat de consument zelf de
schuldige zou zijn aan de kredietcrisis; te veel gekocht met te veel krediet.
Maar hoe kwam de consument daartoe? Wie zou denken dat het uiteenspatten van
de kredietballon tot voortschrijdend inzicht zou leiden, vergist zich. Overheden
roepen op om meer te gaan consumeren, vooral niet minder geld uitgeven. Onze
koopziekte kent kennelijk zulke desastreuze afkickverschijnselen dat wij nolens
volens moeten doorgaan met onze bestedingen, zelfs als dat op de pof is!Er is een duidelijke samenhang tussen de vele crises die er op dit moment
op aarde zijn. Het heeft geen zin om een enkelvoudige focus te richten op
de kredietcrisis wanneer de oorzaken van het probleem niet nader worden beschouwd.
Die oorzaken zitten niet in een bepaald hypotheekproduct dat niet zou deugen
of in een tijdelijk ongunstige planetenstand. Wij hebben een structureel probleem
en dat is hebzucht, waarvoor wij bereid zijn om alles wat waarde heeft te
offeren. Het is onbestaanbaar dat een bank, zoals de ABN AMRO die nu in overheidshanden
is, de vrijheid kan nemen om in deze tijden van crises op te roepen tot het
speculeren op de grondstofvoorraden van het Afrikaanse continent, zoals wij
nu in de advertenties kunnen lezen. Daar moet een verbod op komen en wij hebben
nu ook de kans om financiële instellingen te sturen naar maatschappelijk
verantwoord ondernemen. Graag een reactie!Op dit moment leidt de kredietcrisis tot een valutacrisis en een grondstoffencrisis.
Onze hebzucht leidde al eerder tot een ernstige voedselcrisis en een klimaatcrisis
waarvoor ontkenning voor sommigen de enige geruststellende oplossing lijkt
te vormen. Minister Bos is niet naar de twaalfdaagse klimaattop in Warschau
gegaan waar de verschillende ministers van Financiën spreken over klimaatfinanciering.
Zijn woordvoerder laat weten dat er nog zoiets is als een kredietcrisis om
op te lossen! "Penny wise, pound foolish", zo lijkt het om ons alleen te focussen
op de problemen van de banken en de auto-industrie en de problemen van de
aarde maar even te laten voor wat ze zijn. In die zin heeft een debat als
vandaag dat zich beperkt tot de directe gevolgen van de kredietcrisis die
ons treft iets weg van herrangschikken van de stoelen op het dek van de Titanic.
Er zijn economen die waarschuwen dat de kredietcrisis verbleekt bij de financiële
gevolgen van de klimaatcrisis. Alleen al de gevolgen van ontbossing kostte
de wereldeconomie veel meer geld dan de huidige kredietcrisis. Als wij de
bossen kwijt zijn, zullen wij de diensten die zij ons leverden op andere manieren
moeten invullen, zo dat überhaupt mogelijk is. Denk aan het absorberen
van broeikasgassen, het leveren van hout en voedsel, het vasthouden van watervoorraden.
Als wij de ontbossing niet stoppen, kost het de samenleving 1,5 tot 3,7 biljoen
euro per jaar! Het verlies als gevolg van de financiële crisis wordt
eenmalig geschat op 0,74 biljoen euro. Hoe kijkt de minister aan tegen deze
grootheden en hoe verdeelt hij zijn inspanningen over deze twee grootheden?
Ik meen namelijk dat hij heel veel maatschappelijke ontwikkelingen kan stimuleren
en afremmen met fiscale maatregelen. Hoe kan er een dringend tekort aan woningen
zijn terwijl wij op hetzelfde moment bouwvakkers naar huis sturen in het kader
van werktijdverkorting of erger? Dat kan alleen te maken hebben met ondoordachte
beleidskeuzes. Graag een reactie van de minister. Want, voorzitter, elke burger
die een meergeneratiewoning wil bouwen op het eigen erf binnen
bestaande bouwvolumes loopt op tegen zeer stroperige besluitvorming en een
op onmogelijkheden gebaseerd ruimtelijkeordeningsbeleid. Iedereen die bereid
is, veelal uit ontpotting, zo'n woning te bouwen, zou een enorme impuls kunnen
geven aan de bouwnijverheid: 2 ton per woning! Dat kan al snel oplopen tot
een miljardenimpuls voor onze bouwnijverheid en verkleining van de woningnood
onder ouderen en jongeren op met name het platteland. Wij verzoeken het kabinet
om te kijken naar meer stimuleringsmaatregelen om het bouwen op eigen erf
mogelijk te maken.Wij zullen moeten verduurzamen. Banken moeten weer het betalingsverkeer
en de spaarmarkt faciliteren. Iedere financiële instelling die iets anders
wil, moet geen bank heten, maar een andere naam kiezen: casino, piramidespel,
tombola, woekercentrum, maar geen bank waarvan mensen het idee hebben dat
het een instelling is die onder de Wet toezicht kredietwezen valt waaraan
zekerheden te ontlenen zijn.Tot slot. Wij staan op het kruispunt van wegen. Zijn wij bereid en in
staat de waarschuwing van dit moment serieus te nemen en nu echt nieuwe duurzame
wegen te gaan bewandelen? Investeren in duurzaamheid in termen van groene
energie en in plantaardige eiwitconsumptie in plaats van dierlijke. Er zijn
zo veel kansen voor nieuwe economische sectoren te bedenken en er staan al
veel mogelijkheden in de kinderschoenen. Laten wij die stimuleren. Er zal
een wezenlijke omslag moeten voortkomen uit de crises die ons treffen. Van
het kabinet mag worden verwacht dat het daarop een brede visie ontwikkelt
en op zeer korte termijn. Vooralsnog is die brede visie niet aangekondigd
en dat stelt teleur. Ik krijg hier graag een reactie op.Voorts zijn wij van mening dat er een einde moet komen aan de bio-industrie.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 14.20 uur tot 14.50 uur geschorst.De voorzitter:Ik heropen de vergadering. Ik zie alleen de minister-president, maar ik
neem aan dat de andere ministers zich spoorslags naar deze zaal bewegen. Ik
zie ook de fractievoorzitter van de PvdA niet. Misschien kan iemand haar een
signaal geven.Op de tafel van de griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die
lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat
daarmee wordt ingestemd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-3024-3059.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl