Debat naar aanleiding van de Europese Raad te Nice
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 2898-2930

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

27-12-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 35, pagina 2898-2930

13-12-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 21501-20Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woensdag 13 december 2000)Pagina 2853-2853
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen: -een brief van de minister van Financiën, ten geleide van Nieuwe bepalingen inzake het financieringsbeleid van openbare lichamen (Wet financiering decentrale overheden (26906, nr.13) -een brief van de minister van Defensie inzake het adviseurschap aan het Cambodian Mine Action Centre (CMAC) (27400-X, nr.23) -een brief van de minister van Economische zaken, over de resultaten van de Onderzoeksraad (21501-13, nr.61) en een aantal andere voorstellenPagina 2933-2933
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 23 november 2000 over het VBTB-trajectPagina 2853-2854
Debat naar aanleiding van de Europese Raad te NicePagina 2898-2930
Behandeling van: - de Najaarsnota 2000 (27503)Pagina 2854-2875
De behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (27517); - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Algemene Zaken (III) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (27518); -Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (27519); - en een aantal andere wetsvoorstellenPagina 2896-2896
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (27520)Pagina 2896-2898
De voortzetting van de behandeling van: - de Najaarsnota 2000 (27503)Pagina 2876-2896
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 13 december 2000 over het emancipatiebeleidPagina 2930-2933
Regeling van werkzaamheden (woensdag 13 december 2000)Pagina 2875-2876

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 183 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat naar aanleiding van de Europese Raad
te Nice.De heer Timmermans (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Het resultaat van de top van Nice is mager. Het
is goed dat de uitbreiding kan doorgaan, maar aan de noodzakelijke verdieping
van de samenwerking is te weinig aandacht geschonken. Wij zijn misschien nog
niet aan een oordeel toe, want de teksten zijn zeer ingewikkeld en het zal
nog wel even duren voordat wij die allemaal hebben bestudeerd, maar je zou
de vrees kunnen uitspreken dat het communautaire model door de resultaten
van deze top in gevaar komt. Er zijn te veel problemen blijven liggen. Bovendien
hebben wij gezien dat de IGC-methode zoals die nu is gehanteerd, niet heeft
gewerkt. Dit bleek uit de chaos tijdens de laatste dagen. Ik denk dat wij
in de toekomst voor verdragswijzigingen naar een systeem toe moeten waarbij
de Commissie een andere, meer leidende rol krijgt en de nationale parlementen
en het Europees Parlement betrokken worden bij het proces.Voorzitter! De PvdA-fractie wil snel duidelijkheid van de regering over
de agenda voor de volgende conferentie die is aangekondigd in de conclusies
van het voorzitterschap van Nice en over de Nederlandse inzet daarbij. Voor
ons staat voorop dat er in de komende jaren, ook als wij intern in de Unie
nog veel moeten veranderen en verbeteren, geen bordje op de deur mag worden
gehangen met de tekst: wegens verbouwing gesloten. Ik bedoel daarmee dat de
uitbreiding en het proces van uitbreiding op geen enkele manier in gevaar
mogen komen door de noodzakelijke verbeteringen van de interne werkwijze.
Ik weet dat dit een heel ambitieuze agenda is, maar mijn fractie wil die nog
steeds handhaven. Wij willen de uitbreiding binnen de door de top gestelde
tijdskaders tot een succes maken en tegelijkertijd doorgaan met de noodzakelijke
hervormingen van de Unie.In dit kader is mij opgevallen dat in de conclusies van het voorzitterschap
geen melding wordt gemaakt van de afspraken die in Nice zijn gemaakt over
de werkwijze van de Raad. Ook daarin zal vordering moeten worden gemaakt,
willen wij toewerken naar een betere werkwijze van de Unie. Hoe denkt de regering
hieraan invulling te geven?Onder al die discussies over de institutionele aanpassingen schuilt natuurlijk
het vraagstuk van de problemen van de Europese burgers die om een oplossing
vragen. Als je toewerkt naar uitbreiding, moet je voor een aantal van die
problemen op korte termijn toch een idee van een oplossing moeten formuleren.
Ik heb het dan over de noodzakelijke hervormingen van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid, in het belang van de uitbreiding, in het belang van de ontwikkelingslanden
en in het belang van onze relatie met onze transatlantische vrienden. Wat
is daarvan het perspectief en het traject? Hoe zit het met de structuurfondsen?
Wat betekent het veto dat Spanje heeft gekregen voor de structuurfondsen?
Betekent dit dat wij tot 2007 helemaal niet meer over de structuurfondsen
mogen praten? Dat lijkt mij niet in het belang van de uitbreiding, noch in
het belang van de verdieping van de samenwerking. Hoe is de voortgang op het
dossier van asiel en migratie? Wat doen wij met de resultaten van Tampere?
Wat betekent handhaving van het veto op dit vlak dat door Duitsland is bepleit
en, naar ik heb begrepen, is binnen gesleept? Hoe kunnen wij op dit vlak vooruitgang
boeken in de komende jaren?Het vraagstuk van de meerderheidsbesluitvorming is moeilijk te doorgronden.
Mijn fractie heeft tijd nodig om precies te analyseren wat er nu eigenlijk
is besloten. Dit heeft niet alleen te maken met de stemverhoudingen tussen
landen, maar ook met de analyse van de meerderheden en blokkerende minderheden
die straks zullen ontstaan. Dit heeft ook te maken met de analyse van die
drietrapsraket. Wat betekent dit? Er is een meerderheid van lidstaten nodig,
een gekwalificeerde meerderheid én een meerderheid van 62% van de bevolking.
Wat betekent dit voor de dynamiek in de verhouding tussen Parlement, Raad
en Commissie?Wij kunnen op dit moment dus geen finaal oordeel geven over dit vraagstuk.
Daarvoor zal nog analyse nodig zijn. Ik vrees dat het besluitvormingsproces
hiermee wellicht niet echt vooruitgang heeft geboekt. Ik zie
de complexiteit van de materie en van het besluitvormingsproces en denk dat
bij de lidstaten de vrees zal ontstaan om hieraan mee te doen, omdat zij niet
weten hoe het kan uitpakken. Wat is overigens de relatie tussen de vraagstukken
waarover bij meerderheid zal worden besloten en de mogelijkheid van codecisie,
van medewetgevende bevoegdheden van het Europees Parlement? Is daarbij wel
sprake van één op één, dus overal waar sprake
is van meerderheidsbesluitvorming geldt codecisie? Graag krijg ik hierover
ook enige duidelijkheid.De versterkte samenwerking is misschien een van de weinige lichtpuntjes
van het Verdrag van Nice. Versterkte samenwerking kan wellicht voorkomen dat
lidstaten een oplossing buiten de Unie gaan zoeken vanwege de ingewikkeldheid
van het proces. Versterkte samenwerking is in die zin wellicht de redding
voor het communautaire model op lange termijn. Opt-outs kunnen daardoor wellicht
worden omzeild. Toch willen wij graag van de regering horen welke modaliteiten
de versterkte samenwerking kent. Voor welke onderwerpen zal die gaan gelden?
Kan men verwachten dat in de praktijk een soort tweedeling zal ontstaan tussen
Euroland en de rest? Hoe kan zoiets worden voorkomen en hoe kunnen wisselende
coalities, die de cohesie van het geheel bevorderen, worden gestimuleerd?
Ik begrijp overigens dat deze materie niet alleen voor ons gecompliceerd is
en verwacht niet meteen een antwoord van de regering.Nu het Europees veiligheids- en defensiebeleid. Een jaar terug wilde nog
niemand spreken over de vermelding van het EVDB in het verdrag. De Nederlandse
regering heeft daar fors op ingezet en er komt nu een vermelding in het verdrag,
dus haar tactiek is in die zin succesvol gebleken. Alleen is mij uit het verslag
niet duidelijk geworden wat die vermelding betekent. Welke status krijgt het
politiek en veiligheidscomité nu precies? En hoe ziet de regering dit
resultaat in het licht van haar eigen inzet? Mijn fractie vindt het teleurstellend
dat samenwerking op het gebied van defensiematerieel geheel buiten de meerderheidsbesluitvorming
is gehouden. Ik wijs op de motie-Timmermans/Verhagen bij de behandeling van
de Staat van de Unie van vorig jaar, waarin werd gepleit voor een door de
Commissie op te stellen witboek over een traject dat moet leiden tot een interne
markt voor de defensie-industrie. Die motie is indertijd aangehouden, maar
ik overweeg haar in tweede termijn weer aan de orde te stellen.In deze voor Europa sombere tijd wil ik nog een lichtpuntje noemen: de
aanname van de Europese sociale agenda. Daarmee kan Europa invulling geven
aan de ambities op het sociale vlak. Van de zes terreinen die nu zijn geïdentificeerd
om voor Europees beleid in aanmerking te komen, verwachten wij heel veel.
Van de Nederlandse regering verwachten wij een forse inzet op dat punt. Het
afgesproken score board kan een belangrijk instrument zijn om vooruitgang
te blijven boeken, omdat lidstaten elkaar daarmee kunnen aanspreken op hun
prestaties.Wij zijn kritisch over het akkoord over de Europese vennootschap. Wij
vragen ons af hoe de werknemersvertegenwoordiging precies is geregeld. Wordt
die aan de lidstaten overgelaten? Zou zoiets niet betekenen dat Europese vennootschappen
zich zullen vestigen in Spanje, de lidstaat waarin het laagste niveau van
werknemersvertegenwoordiging is geregeld, met als gevolg dat je in het sociale
Europa, in plaats van vooruitgang, een race to the bottom krijgt van vennootschappen
die zich daar vestigen waar zij het minst rekening hoeven houden met de belangen
van werknemers? Graag hoor ik een antwoord op die vraag.Vandaag meldde de Volkskrant dat er een SER-rapport is over de open arbeidsmarkt
voor ingezetenen van de toetredingslanden. Mijn fractie is zeer ingenomen
met dit rapport en zou graag, indien mogelijk, het eerste commentaar van de
regering daarop horen. Wij zijn van oordeel dat het niet opwerpen van extra
blokkades bij de toetreding van nieuwe lidstaten voor het vrije verkeer van
werknemers essentieel is om de juiste sfeer te houden in de relatie tussen
de Unie en de toetredingslanden. Het is ook van belang voor de toetredingslanden
om het perspectief te houden op volledige deelneming aan de interne markt.
Ik hoor graag commentaar op dit advies.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Collega Timmermans heeft behoorlijke kwalificaties gebruikt. Hij noemde
het resultaat mager, achtte het communautaire model in gevaar en meende dat
het model niet werkt. Hij sprak van sombere tijden voor Europa. Met al die
kwalificaties ben ik het eens. Kan ik van hem ook een kwalificatie verwachten
van het optreden van de Nederlandse regering? Hoe beoordeelt zijn fractie
de inzet van de regering en het resultaat?De heer Timmermans (PvdA):Het resultaat is mager, maar geen resultaat was nog slechter geweest.
Dan hadden wij echt een modderfiguur geslagen tegenover de toetredingslanden.
Laat ik dat vooropstellen. Als ik spreek over een mager resultaat, slaat dat
op alle deelnemers, dus ook op de Nederlandse regering. Als ik de inzet van
de Nederlandse regering voor de top vergelijk met de uitkomsten van de top,
kan ik niet om de constatering heen dat het best meevalt wat de Nederlandse
inzet betreft. Maar Nederland is net als de veertien andere lidstaten verantwoordelijk
voor het totaal. Dat totaal vind ik niet meer dan een zes min waard en dat
geldt uiteraard ook voor de Nederlandse regering.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Mijn vraag heeft specifiek betrekking op het optreden van de Nederlandse
regering. De regering heeft heel hoog ingezet op het verkrijgen van een stem
meer dan België. Vergeleken met de inzet op besluitvorming bij meerderheid,
hoe vindt u dan dat de inzet van de regering beoordeeld moet worden?De heer Timmermans (PvdA):De Nederlandse regering heeft, gesteund door de Kamer, al heel lang van
tevoren aangegeven dat bij de stemmenweging in Europa meer rekening zou moeten
worden gehouden met de demografische verhoudingen. In die zin is het niet
meer dan logisch dat de stem van Nederland, met 16 miljoen inwoners, zwaarder
weegt dan de stem van landen met 10 miljoen inwoners of minder. Daar heeft
nooit enig misverstand over bestaan. Het zal wel met allerlei andere factoren
te maken hebben dat daarover een ruzie is uitgebroken in Nice, maar ik kan
niet zeggen dat de inzet van de Nederlandse regering op dit
punt mij heeft verrast.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Maar voordat de regering naar Nice afreisde, heeft u in het overleg gezegd
dat u het totale pakket zou beoordelen. Ik heb dat ook gezegd. Op het terrein
van meerderheidsbesluitvorming is bijna nul komma niks bereikt, terwijl wij
wel een stem meer dan België hebben gekregen. Als u dit met elkaar vergelijkt,
wat is dan uw oordeel over het totale pakket in het kader van de inzet van
de Nederlandse regering?De heer Timmermans (PvdA):Ik heb al gezegd dat ik het totaalpakket mager vind. Ik vind het nauwelijks
een zes min waard. Daarmee spreek ik ook een oordeel uit over de Nederlandse
regering als een van die vijftien lidstaten op de Europese top.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dus het optreden van de Nederlandse regering is nauwelijks een zes min
waard?De heer Timmermans (PvdA):De Nederlandse regering is immers een onderdeel in de besluitvorming door
de vijftien lidstaten. Ik heb aangegeven dat, gelet op de inzet die de regering
van tevoren had aangekondigd en gelet op de resultaten op de individuele onderdelen,
ik moet constateren dat het relatief nog meevalt.De heer Marijnissen (SP):De heer Timmermans is Europa erg toegewijd. Zo kennen wij hem. Als hij –
toch waarlijk een eurofiel – spreekt over donkere tijden voor Europa,
doelt hij niet op het huidige seizoen, maar op het gebrek aan vooruitgang
richting de federatie Europa. Voor mij betreft het een gelukkige vaststelling,
maar voor hem is dat een ongelukkige vaststelling; dat wisten wij al van elkaar.
Het is natuurlijk een beetje flauw om de Nederlandse regering of een andere
regering daar de schuld van te geven, maar ik mis in zijn betoog een beantwoording
van de vraag waar wij in het proces van verdere integratie zijn. Zijn wij
zo langzamerhand aan de grenzen van de integratie gekomen?De heer Timmermans (PvdA):Ik denk dat wij op dit moment in een tussenfase zitten en dat veel regeringsleiders
en staatshoofden hebben gedacht: er is niet zoveel urgentie aan de orde dat
ik mijn nationale belangen moet opgeven. Ik verwacht dat dit gauw zal veranderen.
Dit gebeurt eerst op het moment dat wij allemaal de euro in de knip hebben.
Ik ben ervan overtuigd dat dit een enorme versnelling aan de Europese gedachte
zal geven. Het gebeurt ook als nieuwe lidstaten zullen toetreden. Wij zullen
dan merken dat de gemaakte afspraken vreselijk gaan knellen. Dan zal iedereen
opnieuw naar de institutionele samenwerking moeten kijken. Ik blijf van mening
dat een land als Nederland het beste gediend is bij een federaal Europa met
sterke instellingen dat fors democratisch wordt gecontroleerd, iets waar het
op dit moment sterk aan mankeert.De heer Marijnissen (SP):Ik denk dat het F-woord niet meer taboe is in de PvdA-fractie. Er wordt
zelfs weer openlijk gesproken over een federatief Europa. Dat is even weg
geweest. Ik ben blij dat die duidelijkheid er nu weer is. Hebt u echter niet
met mij het idee dat u een erg idealistisch beeld schetst, het beeld van dat
ene Europa, die ene superstaat? Kan het zijn dat, nu de samenwerking steeds
stringenter wordt met steeds nadrukkelijker gevolgen, landen noodzakelijkerwijs
meer psychologisch op hun eigenbelang gaan staan?De heer Timmermans (PvdA):U schetste het beeld dat wij op weg zijn naar een Europese superstaat.
Dat is zeker niet mijn inzet en ook niet wat achter de federale gedachte zit.
Hoe verder Europa komt op de terreinen die vroeger tot de kern behoorden van
de competenties van de lidstaten hoe meer het van au gaat. Dat is logisch.
Alleen op het punt van de democratische component blijven wij achter, zodat
wij de burger in het proces dreigen te verliezen. De burger ziet niet meer
waar het om gaat. Dat is zeer bedreigend voor Europa. Daarvoor hebben wij
een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid, ik vanuit mijn gedachtegoed,
u vanuit het uwe. U ziet niks in dat Europa. Ik zal proberen de burgers voor
mijn gedachtegoed te interesseren en ze zoveel mogelijk bij het proces te
betrekken.De heer Verhagen (CDA):Als u het optreden met een mager zes minnetje beoordeelt, denk ik: van
je vrienden moet je het maar hebben. U stelt: wij hebben zwaar ingezet op
die ene stem meer. Vindt u dit magere zes minnetje voldoende, afgezet tegen
het feit dat wij nu zes europarlementariërs minder krijgen en afgezet
tegen de ietwat getroebleerde verhoudingen met België?De heer Timmermans (PvdA):Ik vind het resultaat van de top van Nice mager, maar ik zeg erbij dat
geen resultaat nog veel erger was geweest. Daarover verschillen wij fundamenteel
van mening, want u heeft steeds gezegd: liever geen verdrag dan een mager
verdrag. Ik vind dit verdrag nog altijd beter dan geen verdrag. Als er geen
verdrag was gekomen, zouden wij een modderfiguur hebben geslagen ten opzichte
van de toetredingslanden.U zegt: wij hebben in het Europees Parlement moeten inleveren voor die
ene stem meer. Dat is absoluut flauwekul. Er is steeds gesproken over 23 tot
25 zetels in het Europees Parlement voor Nederland. Wij komen nu uit op 25.
Wat hebben wij in uw visie moeten inleveren?De heer Verhagen (CDA):Duitsland heeft hetzelfde aantal behouden. België is weliswaar in
zetels achteruitgegaan, maar proportioneel aanmerkelijk minder dan Nederland
op dit punt. Als je het democratische Europa zo hoog inschat, is het maar
waar je de accenten legt.De heer Timmermans (PvdA):Moet ik daarop reageren?De voorzitter:Volgens mij was het een statement en een antwoord op uw vraag.De heer Verhagen (CDA):Waar legt u de accenten?De heer Timmermans (PvdA):Ik heb een beoordeling gegeven van het totale resultaat en die beoordeling
is "mager".Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Mevrouw de voorzitter! Het scheelde een haar of het schip van Europa was
in de nacht van zondag op maandag gestrand. De bakens stonden al verkeerd.
Ternauwernood werd een ramp voorkomen. Dat het bijna zover
kwam, lag dat nu aan de gebrekkige stuurmanskunst van het Franse duo Chirac/Jospin,
aan welsprekende muiterij of was het vooral het feit dat er slechts overeenstemming
was over het feit dát ballast overboord moest en niet wélke
ballast en hóe? Kortom, ik krijg graag een ooggetuigenverslag.Tevoren was duidelijk dat het geen gemakkelijke strijd zou worden. Het
ging en gaat om een herverdeling van macht. Door de uitkomsten worden posities
voor jaren gemarkeerd. Er zou óf geen akkoord worden bereikt, óf
een bescheiden akkoord. Het werd gelukkig het laatste, een minimale stap,
zwaar beneden de ambitie, maar net genoeg om de uitbreiding met nieuwe lidstaten
toch door te laten gaan. Dat hebben de toetreders blijkens hun reacties goed
begrepen. De eerste reactie van de minister-president na afloop van de top
was: een bescheiden stap voorwaarts. In het verslag werd dat: een betekenisvolle
stap voorwaarts. Zijn dat voor de minister-president synoniemen? Hoe moet
ik dit anders verklaren?Onze complimenten voor de voortgang die werd geboekt op het terrein van
de versterkte samenwerking en ook voor de resultaten ten aanzien van het EVDB.
Ondanks eerdere negatieve opstellingen van Ierland, Finland en Frankrijk,
heeft Nederland een verdragswijziging kunnen binnenhalen waardoor het EVDB
transparanter en beter parlementair controleerbaar wordt. Terecht werd aan
het vetorecht bij artikel 187 betreffende LGO's vastgehouden. Het lijkt contradictoir,
maar ik ben daar echt blij om. Ook werden noodzakelijke hervormingen bij het
Hof tot stand gebracht.Toch is het voor D66 vooral een top der teleurstelling geworden. Het belang
van de hervorming van de Unie werd bedolven onder het geweld van nationale
belangen. Europe leftover. Laat het geen "hangover" worden. Waar waren toch
de Monnets en Schumanns van weleer, die met overtuiging en elan koers zetten
in de richting van een verenigd Europa, groots en meeslepend eigenbelangen
offerend ten gunste van het Europa van de toekomst?Het meest teleurgesteld is mijn fractie over de geringe voortgang die
werd geboekt bij de meerderheidsbesluitvorming. Wij hebben veel moeite met
het voorlopig voortbestaan van vetorechten op het terrein van asiel- en immigratiebeleid.
Wat betekent dat voor het asielbeleid op de korte termijn? Hoe daar nu nog
vooruitgang te boeken? Ook op het terrein van sociale zekerheid en fiscaliteit
is er geen sprake van besluitvorming bij meerderheid. Premier Blair kan met
een gerust hart de verkiezingen in. Is het niet reëel te verwachten dat
Spanje met zijn voorbehoud ten aanzien van de structuurfondsen tot 2007 in
eigen vlees kan blijken te snijden bij de aanspraken van nieuwkomers? In de
pers wekte de heer Prodi de indruk dat vooral België zich hard heeft
gemaakt voor meerderheidsbesluitvorming. Op zich is dat prima, maar wat was
de Nederlandse inzet op dit punt? Werd er in Beneluxverband samengewerkt?Verontrust zijn wij over het effect van het spektakel dat in Nice werd
vertoond en dat in de media breed werd uitgemeten: de koehandel bij de stemmenweging.
De minister-president zelf sprak reeds na de eerste avond met premier Verhofstadt
woorden als: "wat een vertoning, wat een vertoning". We konden dat allemaal
breed op de buis zien. "Ook Gerhard zou dat gevonden hebben", kregen wij te
horen. Wat speelde er toen precies? Graag krijg ik hier meer inzicht in.Eigenbelangen, vaak historisch geconditioneerd, verpletterden het Europese
ideaal. De discussie ontaarde in een wat platvloerse strijd tussen rekenmeesters.
Is het dan nog verwonderlijk dat Europa zo weinig warmte bij de burgers oproept?
De minister-president – het zij toegegeven – vocht als een leeuw.
Zijn Belgische collega verzette zich tot de laatste snik. Maar móést
dat op die wijze? Was die ene stem een vijfdaagse veldtocht waard? Was meer
afstemming in de voorfase niet mogelijk geweest? Moest het wellicht zo voor
de Belgische bühne? Met de uitkomst zijn wij niet ontevreden. Het resultaat
moet ook voor België bij nader inzien alleszins redelijk zijn, zeker
als het wordt bezien in relatie tot de toetreders of het aan Zweden toegemeten
stemmenaantal. Gelukkig ging de top over veel meer, ook al lees je er weinig
over: BSE, sociale agenda, schepen, voorzorgsbeginsel. Ik noem maar een paar
onderwerpen, maar ze waren allemaal aan de orde.Er zijn ook afspraken rond de Europese Commissie gemaakt. Wij kunnen voorlopig
vooruit. Maar zelfs een in marmer gebeitelde afspraak – ik citeer premier
Kok na bereiken van het Verdrag van Amsterdam – blijkt minimaal te zijn
vormgegeven. Een kleinere Commissie – het is verre toekomst, maar zij
zal er wel komen – met een gelijkwaardige rotatie, dat is voor ons zeer
zeker bespreekbaar.De voorzitter van de Commissie mag met instemming van de rest van het
college commissarissen ontslaan. Hij wordt dus machtiger, helaas zonder dat
zijn legitimatie wordt versterkt. D66 vindt dat hij door de burgers zou moeten
worden gekozen. Het verwondert mij ten zeerste dat op dit punt geen rol voor
het Europees Parlement werd weggelegd. Ik vind dat vreemd. In een meer democratisch
Europa zou bij ontslagkwesties als deze toch ook het Europees Parlement meer
in beeld moeten komen. Aan de minister-president vraag ik of dat ook is overwogen.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Wilt u echt nu voorstellen om de voorzitter van de Europese Commissie
te laten verkiezen door de burgers? Ik kan mij dat in een door u gewenst vermoedelijk
federaal eindplaatje nog wel voorstellen, want daarin is de Europese Commissie
inmiddels uitgegroeid tot een Europese regering. Daarbij kunt u uw Nederlandse
gekozen minister-president overhevelen naar Europa. Dat begrijp ik. Maar zou
u in Nice al een beslissing gehad willen hebben om een dergelijke functionaris
rechtstreeks door de burgers te laten verkiezen?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik zou het wel graag gewild hebben, maar ik ben realist en ik zie daarom
ook best dat dit er absoluut niet in zat. De positie was er op dat moment
nog niet geëigend voor. Je moet hier echter ook toekomstbeelden schetsen.
Naar ons oordeel verdient de voorzitter van de Commissie het om in de toekomst
rechtstreeks door de Europese burgers te worden gekozen, zeker als hij steeds
belangrijker taken krijgt.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Prima. Het is een toekomstbeeld, maar niet een verwijt aan de regering
dat zij er niet voor heeft gestreden.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat heb ik ook niet gezegd. Ik vraag wel of de regering ervoor gestreden
heeft om het Europees Parlement in deze fase al een belangrijke stem te geven
in het ontslag van commissarissen.Voorzitter! De rol van het Europees Parlement is in deze fase overigens
helemaal nauwelijks versterkt. Het grote aantal leden waartoe werd besloten,
is voor de korte termijn wellicht het meest haalbare geweest. Maar goed, het
zij zo.Enkele andere landen, zoals België en Italië, stellen instemming
van het Europees Parlement met dit verdrag als voorwaarde. Dat gaat wellicht
wat ver. Ik leg de minister-president wel de vraag voor of er toch niet veel
voor te zeggen is om ook het Europees Parlement het recht te geven te oordelen
over het verdrag, juist omdat het Europees Parlement het zal moeten uitvoeren.
In ieder geval zou het Europees Parlement in de voorfase van een verdragswijziging
een belangrijke rol moeten gaan spelen. Dan heeft het inhoudelijk nog zin.
Ik vraag de minister-president, daartoe initiatieven voor de toekomst te ondernemen.
Hoe eerder, hoe liever, want voordat je het weet, is het 2004. Dan is het
niet uit te sluiten dat Nederland weer aan zet zal zijn om een IGC naar een
goed einde te loodsen. Ik weet niet of de minister-president hierop eerlijk
kan antwoorden, maar ik vraag hem of hij heeft gepoogd de periode van 2004
te verschuiven naar 2005.Er zijn wat breinbrekende leftovers gebleven. Ik noem de taakverdeling
tussen de EU en de lidstaten, de Europese grondwet, de vereenvoudiging van
de verdragen en de rol van de nationale parlementen in de Europese architectuur.
Ik hoop dat ook de Europese Raad geschrokken is van het weinig inspirerende
beeld dat het spektakel in Nice bood en dat men zich genoodzaakt voelt in
de toekomst meer inspiratie en elan uit te stralen. Ik vraag de minister-president
daaraan een belangrijke bijdrage te leveren. Het handvest biedt hem daarbij
wellicht een waardevol handvat. Gelukkig kon het geblaas van de VVD niet voorkomen
dat het handvest plechtig werd geproclameerd. Nu nog declaratoir, maar het
is wel een basis voor een Europese grondwet van de toekomst en hopelijk ook
voor meer Europees elan.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Mevrouw de voorzitter! Les enfants de la patrie zijn ten slotte toch in
Nice gearriveerd, maar je moet Chirac heten om het moment van aankomst te
beschouwen als een jour de gloire. Laat ik maar met de deur in huis vallen
en aan de minister-president vragen wat zijn algemene oordeel is over deze
top. Hij zal zich herinneren dat vorige week de indruk bestond dat de voorbereiding
slecht was geweest en dat het Franse voorzitterschap te zeer het eigenbelang
voor ogen had. Heeft Nice dit beeld bevestigd voor hem?In de eurovoorlichterstaal heette het dat het zou gaan om het gereedmaken
van het Europese huis met het oog op de uitbreiding van de Europese Unie.
In werkelijkheid ging het om herverdeling van de macht. Dan is de Europese
werkelijkheid nog altijd die van de nationale belangen van de lidstaten. Dit
is overigens grotendeels legitiem, maar het is aardig om het weer eens zichtbaar
te krijgen, dwars door alle eurotaal heen. Dat geldt voor Nederland net zo
goed als voor Frankrijk.Ik vind het goed dat bij de stemverdeling in de Raad van ministers Frankrijk
en Duitsland hetzelfde gewicht behouden. Dit zei ik vorige week en ik mag
nu constateren dat zo gebleven is. Wie iets begrijpt van politieke psychologie
en van geschiedenis, zal in ieder geval dit resultaat kunnen billijken.Dat geldt niet of veel minder voor de overigens succesvolle vasthoudendheid
waarmee Nederland erin slaagde een stem meer te krijgen dan bijvoorbeeld België.
Wil de minister-president eens uitleggen waarom die ene stem meer, op een
totaal van 345, zo ontzettend belangrijk is voor hem? Althans, die indruk
is gewekt. Met welke argumenten terzake heeft hij zijn collega Verhofstadt
trachten te overtuigen? Wij werkten toch zo mooi samen in de Benelux? Ook
de heer Verhofstadt heeft nu thuis iets uit te leggen. Is de belofte gedaan
dat de Europese Raad steeds vaker in Brussel zal vergaderen? Ik lees daarover
iets in kranten. Zijn ook andere lidstaten dit voornemens of is het alleen
een Nederlandse belofte? Als het doorgaat en dan ook het Europees Parlement
zich conform de motie-Weisglas definitief vestigt in Brussel, is België
op termijn de echte winnaar.Over de Europese Commissie kan ik nu kort zijn. Zij mag voorlopig groeien
in tal en last. Interessant is nog dat eurocommissarissen kunnen worden weggestuurd,
echter niet door het Europees Parlement, waarvoor het kabinet
en een Kamermeerderheid vorige week opteerden, maar door de voorzitter van
de Europese Commissie, hetgeen onze keuze was. Ik markeer dit nu even.Ook een andere Nederlandse ambitie heeft het niet of slechts ten dele
gehaald, namelijk het zoveel mogelijk uitbreiden van het systeem van meerderheidsbesluitvorming.
Gelet op de stand van communautaire zaken, waaronder een geslonken vertrouwen
in de Europese Commissie, is het begrijpelijk dat op enkele essentiële
beleidsterreinen, zoals de belastingen en de sociale zekerheid, de unanimiteitsregel
blijft gelden. Hoe bezwaarlijk is dit nu eigenlijk? Is het niet beter in plaats
van een land op een vitaal punt te overstemmen – en het gaat om vitale
punten – de traditionele Europese methode te behouden van net zo lang
praten en overtuigen totdat er inhoudelijke overeenstemming ontstaat? Graag
krijg ik een reactie op dit punt.Ik wil hiermee overigens niet gezegd hebben dat alles zoveel tijd mag
kosten als het statuut van de Europese vennootschap. Vanwaar overigens deze
majeure verrassing? Vooraf hoorden wij er van geen van de bewindslieden iets
over.Wat heeft de Europese Raad bezield om na de maximering van Amsterdam nu
toch een uitbreiding van het zeteltal van het Europees Parlement voor te stellen?
Getuigt het aanvaarden van een aantal van 740 parlementariërs eigenlijk
niet van minachting van deze instelling? Mevrouw de voorzitter! Zegt u nu
eerlijk: zou u daar voorzitter van willen zijn? Mag ik zeggen dat u nee schudt?
Ja, dat mag ik. Dank voor uw steun.De voorzitter:U mag mij er zelfs aan houden.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Ik zal u eraan houden. Als u ooit de ambitie krijgt om lid van het Europees
Parlement te worden, dan geen voorzitter.Naarmate het Parlement meer wetgevende bevoegdheden krijgt, moet er aandacht
worden gegeven aan criteria zoals werkbaarheid en doelmatigheid. Met de nieuwe
omvang verandert het Parlement in een logge internationale conferentie. De
burger zal er nog minder warm voor lopen. Daar kunnen wij over drie jaar,
als er verkiezingen zijn, weer krokodillentranen over storten als er helemaal
niemand meer naar de stembus gaat.In Nice is gebleken dat de Europese Unie lijdt aan institutionele vetzucht:
het groeit maar door. Nu begrijp ik dat er in 2004 weer een verdragsherziening
moet komen. Wat wordt er dan geagendeerd? Weer de institutionele bepalingen
waarover het in Amsterdam en Nice ging? Oftewel: worden de leftovers van de
leftovers opnieuw ter hand genomen, en daarnaast de bevoegdhedenverdeling
binnen de Europese Unie? Kan er iets meer over gezegd worden? Je vertrouwt
immers niet zomaar de zin aan het papier toe dat er een nieuwe IGC komt. Daar
moet een gedachte achter zijn.Over het grondrechtenhandvest zei de minister-president vorige week, dat
het in deze vorm pertinent ongeschikt is voor enigerlei vorm van binding.
De zaak ligt extreem gevoelig, zo zei hij letterlijk; alsof hij geen handvest
maar een handgranaat in zijn handen had. Wil hij in heldere bewoordingen uitleggen
wat thans de status is van dit handvest? Waarom lees ik dat het stuk op zo
breed mogelijke schaal onder de burgers van de Unie wordt verspreid? Wat moeten
die burgers daarmee? Wie neemt het werkstuk van de conventie nu vervolgens
ter hand en op welke wijze? Ik ga ervan uit dat de methode van de conventie
niet voor herhaling vatbaar is.Mevrouw de voorzitter! Enthousiast over het Europees veiligheids- en defensiebeleid
zijn wij nooit geweest, maar als het er dan toch komt, moet er uit overwegingen
van legaliteit een voldoende basis in het verdrag worden gelegd. Ik heb daar
vaak op gewezen. Ik constateer dat dit in Nice nu zijn beslag heeft gekregen,
maar dan wel zo bescheiden dat ook daarover tevredenheid past.Ik spreek mijn waardering uit over de stukken ten aanzien van het voorzorgbeginsel.
Een motie hierover van mijn hand, aangenomen bij de VROM-begroting, kan nu
worden uitgevoerd. Ik hoop wel dat het om meer gaat dan enkel en alleen het
inzetten van een beginsel tegen de Verenigde Staten in het verband van de
WTO.We ontvingen ook een verklaring over het Midden-Oosten. Nu, ik heb wel
eens slechtere en meer eenzijdige stukken gezien, zo zeg ik in het bijzonder
tegen de minister van Buitenlandse Zaken, die motorisch blijken van erkenning
geeft. Zo is de uitspraak over een waarnemersmissie zo algemeen, dat eenieder
in zijn waarde kan worden gelaten.De introductie van procedures voor versterkte samenwerking is niet alleen
een Nederlands succesje, maar eerst en vooral een noodzakelijkheid, wil een
uitgebreide Europese Unie niet vastlopen in het institutionele moeras dat
nog altijd dreigt.Kortom, mevrouw de voorzitter, mijn oordeel is noodzakelijkerwijze gemengd.
Dat is in zekere zin nog positief, want ik ben wel eens negatiever geweest.
Misschien mag ik uw verbazing die ik nu constateer, aan de Handelingen toevertrouwen!Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! In al zijn commentaren had de minister-president de laatste
dagen dezelfde tekst: een zeer bescheiden stap voorwaarts. Uit zijn mond is
dit een niet mis te verstaan understatement voor dit non-resultaat. Overigens
is het volstrekt ongeloofwaardig om het in de brief dan weer een betekenisvolle
stap te noemen. Het is een resultaat waarover commissievoorzitter Prodi, wat
mij betreft, terecht ontgoocheld was.Verleden week zei ik namens de GroenLinks-fractie in het overleg met de
minister-president, dat de meest ongewenste uitkomst van Nice zou zijn: nauwelijks
vooruitgang bij de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming en wel één
stem meer voor Nederland ten opzichte van België. Toen betoogde de minister-president
ook dat zijn eerste inzet zou zijn om meer meerderheidsbesluitvorming te realiseren;
dat zou zeer essentieel zijn voor de effectiviteit van de Europese Unie. Helaas
is mijn voorspelling uitgekomen. Volgens mijn fractie heeft de Nederlandse
regering hier een strategische fout gemaakt, met meer inzet op de ene stem
extra in plaats van op meerderheidsbesluitvorming. Uit alle media-informatie
rijst een beeld op dat die ene stem méér dan België de
bewindslieden meer heeft beziggehouden dan het samen met België in de
frontlijn staan voor minder veto's. Zijn collega Verhofstadt
heeft tot het eind toe gevochten voor het communautaire Europa. Het is vreemd
dat je het van een liberaal moet hebben in een sociaal-democratisch gedomineerd
Europa. Waarom deed de minister-president niet mee met zijn collega? Waarom
alleen Beneluxsolidariteit vóór de top en niet op de top? Waarom
werden op het eind, bij de koehandel, nog Nederlandse zetels in het Europees
Parlement ingeleverd? In het Europees Parlement is toch ook sprake van Nederlandse
invloed? Het is überhaupt schandelijk om het Europees Parlement te gebruiken
als onderhandelingsgeld: 700 zetels zou het plafond zijn, maar na vier dagen
wheelen en dealen zijn het er 732 geworden.Voorzitter! Nice was een opgelegde kans voor een nieuw Europa: ongedeeld,
effectief, open, democratisch en sociaal. Het is een verprutste kans geworden.
Oké, het blote feit dat er een verdrag is, betekent gelukkig dat de
uitbreiding door kan gaan, maar het doet het ergste vrezen voor de financiële
hobbels die nog genomen moeten worden. Het Spaanse veto bij de besluitvorming
over de structuurfondsen spreekt boekdelen. Het kind van de rekening van Nice
wordt ook gevormd door de afspraken voor de beleidsterreinen van fiscaliteit,
sociale aspecten, milieu, asiel en migratie. Zij blijven onderhevig aan een
vetorecht. Dus op fiscaal en sociaal terrein is er geen vooruitgang en daarmee
wordt aan de vooravond van de invoering van de euro een totaal verkeerd signaal
afgegeven.Er is een post-Nice-agenda afgesproken. Wie weet komt er een nieuw verdrag
onder Nederlands voorzitterschap in 2004. Het is erg belangrijk om daar hard
aan te trekken. Het originele voorstel van Duitsland en Italië betrof
niet alleen de grondrechten en de scheiding van de verdragen, ook wilden zij
daarmee het uiterst belangrijke democratische item van scheiding van machten
in de Unie op de post-Nice-agenda zetten. In de uiteindelijke tekst is echter
gekozen voor vervanging. Daarin staat het intergouvernementele onderwerp:
de nationale parlementen. Welk land heeft dit op zijn geweten?Omdat de post-Nice-agenda niet limitatief is, wil mijn fractie graag dat
Nederland een interpretatieve verklaring aan het verdrag toevoegt. Uit die
verklaring moet blijken dat op de post-Nice-agenda ook meerderheidsbesluitvorming
en de scheiding der machten onderwerpen zijn. Dit kan volgens ons prima. Immers,
na Amsterdam deden België, Italië en Frankrijk dit ook. Ongetwijfeld
vindt de regering medeondertekenaars voor zo'n verklaring. Op deze manier
kunnen de geschonden contacten met België hersteld worden. Graag krijg
ik op dit punt een reactie. Ik overweeg in tweede termijn hierover een motie
in te dienen.Voorzitter! Dan wil ik iets over het verdrag zelf zeggen. De fractie van
GroenLinks heeft uiteraard nog geen compleet oordeel daarover. Zeker niet
nu ons tweede criterium, naast dat van klaar zijn voor uitbreiding, versterking
van het communautaire gehalte is. Een volgend verdrag moet wat ons betreft
niet meer op deze manier tot stand komen. Waarom kan er in de komende maanden
geen juridisch onafhankelijk advies over het wangedrocht van Nice komen? Bij
ondertekening zou dan nog wat recht gezet kunnen worden. Dat is toch geen
schande. Waarom gekozen voor deze ouderwetse mentaliteit: vijftien oudere
jongens denken dat zij in nachtelijke marathons de ultieme wijsheid voor 400
miljoen mensen in pacht hebben. Een verdrag is niet de bezegeling van een
paar dagen prestigestrijd, maar een juridisch document met langdurige invloed
op het dagelijks leven van een ontelbaar aantal mensen. Vindt de minister-president
de procedure die met de totstandkoming van dit verdrag is gevolgd nog wel
verkoopbaar aan het publiek van de 21ste eeuw?Voorzitter! Het besluit over de stemweging is een onmogelijk compromis
geworden, een compromis met drie drempels. Zelfs de regering had niet eens
door met hoeveel stemmen gekwalificeerde meerheid zij akkoord was gegaan.
Zie het briefje met correctie bij het verdrag dat ons vanmiddag is aangeleverd.
En dat alleen maar om Frankrijk wat het aantal stemmen betreft op een kunstmatige
manier gelijk te laten zijn aan Duitsland. Het is onbegrijpelijk dat de regering
de stemmenweging evenwichtig en acceptabel voor de dubbelesleutellanden vindt.
Die hebben zich toch niet voor niets verzet. Overigens, zonder Nederlandse
steun, althans als ik de berichten moet geloven. Nog steeds kunnen drie landen
de besluitvorming blokkeren, ook bij een sterk uitgebreide Unie. Is men op
deze manier niet erg naar één kant doorgeslagen? Kan de regering
uitleggen waarom de lat voor een gekwalificeerde meerderheid die nu bij 71%
van het stemmenaantal ligt, na 74% is gegaan? In Nice moest de besluitvorming
toch effectiever worden.Over de meerderheidsbesluitvorming heb ik al iets gezegd, maar ik wijs
er nog op dat wij in de brief van de regering een armoedig lijstje aantroffen.
Het is zo mager, dat men het zelfs nodig heeft geacht om artikel 137 te noemen.
Bij mijn weten is met dat artikel in Amsterdam al meerderheidsbesluitvorming
geïntroduceerd. Kan de regering hierop reageren?Wat substantieel is, is het gestelde over codecisie. Zie artikel 133 over
buitenlandse handel. Dat wordt uitgebreid met diensten en intellectuele eigendom.
We kunnen dus zeggen dat hiermee in één klap de controle op
de new economy in het Europese democratische gat wordt gegooid.Voorzitter! Tot slot: er waren in Nice ook een paar lichtpuntjes, mede
dankzij de Nederlandse inzet in het voortraject. Wat mijn fractie betreft,
wordt de flexibiliteitsclausule snel gebruikt voor verdergaande stappen op
het terrein van milieu en op sociaal terrein. Graag zien wij interactie. Verder
noem ik het Europees veiligheids- en defensiebeleid. Het is goed dat het politieke
comité nu in het verdrag staat. Dat is helaas nog geen volwaardige
opname in het verdrag. Kan de regering ingaan op de consequenties van de opname
van het politieke comité in het verdrag? Ik ben ook heel blij dat het
grondrechtenhandvest zonder juridische restricties is aangenomen. Laten wij
nu maar eens zien wat de rechters in de lidstaten daarmee doen. Ik heb er
het volste vertrouwen in.Voorzitter! Op de familiefoto van de Europese conferentie in Nice stond
ook premier Ecevit van Turkije. In hetzelfde weekend was en ook nu nog is
de situatie in Turkije explosief. Ernstige schendingen van mensenrechten zijn
aan de orde. De hongerstaking van politieke gevangenen heeft de situatie in
Turkije op scherp gezet. Ik vraag de minister van Buitenlandse Zaken zich
sterk in te zetten voor een snelle missie van de Europese Unie naar Turkije,
bijvoorbeeld een missie van de heer Solana, de heer Verheugen en de voorzitter
van de commissie Turkije van het Europees Parlement. De heer Ecevit op de
familiefoto en oorverdovend stil zijn als het gaat om mensenlevens kan niet
samengaan.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Op de top van Nice zouden knopen worden doorgehakt, zo werd
in de aanloop voortdurend beloofd. Naarmate de top dichterbij kwam en de meest
cruciale paragrafen in het synthesedocument van de voorbereidingsgroep angstig
blanco bleven, maakte de hoop plaats voor scepsis. Met het oog daarop is het
opmerkelijk dat er toch nog wat is bereikt. De SGP-fractie tekent daarbij
met verdriet aan dat de zondagsrust het moest ontgelden. Wat zou het letterlijk
en figuurlijk verfrissend zijn geweest, als besloten was zaterdagavond te
schorsen tot maandagmorgen. Ik kan het de minister-president van harte aanbevelen
voor zijn eigen welzijn en misschien ook voor de resultaten van de conferentie.Alles overziende is, gelet op de inhoud, de SGP-fractie niet geheel ontevreden
over het akkoord dat in Nice werd bereikt. Onze beoordeling betreft uiteraard
het totaalpakket, mede in het perspectief van het mogelijk maken van de uitbreiding.
Dat heb ik steeds gesteld, ook in het kader van de voorbereiding, want dat
heeft voor ons een hoge prioriteit. Doordat bij de nieuwe weging van de stemmen
in de Raad alsmede bij de verdeling van de zetels van het Europees Parlement
volledig wordt uitgegaan van de situatie waarin alle kandidaten zijn toegetreden,
zijn deze instituties op zichzelf klaar voor uitbreiding. De samenstelling
van de Commissie is tot 2005 ongewijzigd. Vooralsnog is onze eigen commissaris
gehandhaafd. Daarvoor heeft onze fractie in dit huis gepleit op de weg naar
Nice. De vraag blijft evenwel of de EU nu echt klaar is voor uitbreiding.
Op enkele punten is dat wel het geval, maar de fundamentele vraag of de Unie
niet een veel te breed takenpakket heeft en voor uitbreiding afgeslankt zou
moeten worden, is helaas uit de weg gegaan.Nederland heeft gevochten voor zoveel mogelijk stemmengewicht in de Raad.
Wij kunnen de regering moeilijk verwijten dat zij zich heeft ingezet voor
een optimaal resultaat, maar de vraag is of de prijs niet te hoog is geweest.
Het is ten koste gegaan, zo nemen wij waar, van de verhoudingen binnen de
Benelux. Dat roept de vraag op hoe zich dit verhoudt tot het Beneluxmemorandum
van na het zomerreces. Wat zal onze ene stem extra nu eigenlijk betekenen
voor de Nederlandse invloed op de besluitvorming? De uitspraak van de premier
dat de Beneluxlanden samen evenveel stemmen hebben als een groot land, wat
op zichzelf waar is, heeft alleen wat te betekenen als die landen inderdaad
gezamenlijk optrekken, zoals het geval was op weg naar Nice. De winst van
een extra stem lijkt wellicht een Pyrrusoverwinning, wanneer wij daar het
forse verlies van zes EP-zetels tegenover stellen. De conclusie moet zijn,
wanneer wij het beperken tot het huidige aantal lidstaten, dat de grote vier
hun positie flink hebben verbeterd, dat Spanje er flink op vooruit is gegaan
en dat de positie van kleine landen zoals Nederland toch in totaliteit licht
verslechterd is. Dat is de prijs die wij moeten betalen voor meer proportionaliteit
en voor de uitbreiding van de Unie.Wij hebben niet alleen begrepen dat het Europees Parlement voorlopig mag
doorgroeien tot 732 zetels, maar ook dat Nederland er zes zetels op achteruit
zal gaan. Dat is 20% minder, een fors verlies voor een land dat zo hecht aan
democratische representatie in Europa. Is de regering het met die constatering
eens? Wij zijn zes zetels achteruitgegaan; andere landen, zo zag ik in een
van de mooie staatjes, drie. Wij hebben wat dat betreft relatief veel moeten
inleveren. Heeft de regering daarmee niet te gemakkelijk ingestemd, en heeft
zij op dit punt even hevig gestreden als voor die ene stem extra wat het stemmengewicht
in de raad betreft? Wij zijn daarmee dus per saldo niet zo gelukkig, en ook
niet met de verhoging van de bovengrens op zich, waar wij eerder 700 als maximum
hadden gesteld. Maar dat is natuurlijk een van de bekende compromissen, zoals
ze op een gegeven moment uit de pressurecooker komen. Wanneer gaat de daling
van het ledental meewegen? Direct als de nieuwe lidstaten gaan meedoen, of
wanneer de totaliteit wordt bereikt? Daar zit natuurlijk toch nog een behoorlijke
tijd tussen.Onze fractie is als een van de weinigen in dit huis blij met de beperkte
voortgang die is gemaakt op het dossier van de besluitvorming bij gekwalificeerde
meerderheid. Slechts op ondergeschikte punten is voortgang geboekt. De uitkomst
is het bewijs dat verschillende lidstaten op meerdere terreinen toch nog hechten
aan hun soevereiniteit, en dat op deze wijze tonen. Op het moment is kennelijk
de grens van verdere federalisering voor een aantal lidstaten wel eventjes
bereikt. Daartegenover staat overigens dat voorstanders van uitbreiding van
besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid ondanks die teleurstelling
in zekere zin hun winst zouden kunnen binnenhalen op het punt van de versterkte
samenwerking. Als je op een bepaald terrein bent gebonden aan unanimiteit
in de raad, kan nog altijd worden geprobeerd de alternatieve route van nauwe
samenwerking te kiezen en dus buiten de raad om met een vriendenclubje een
extra slag te maken. Wij vinden dat geen goede mogelijkheid en wij vrezen
dat intensief gebruik van deze mogelijkheid de eenheid van een uitgebreide
Unie bepaald niet ten goede komt en vaak vooral ten koste van de nieuwe toetreders
zal gaan.Voorzitter! De SGP-fractie is bepaald niet blij met de verwelkoming van
het handvest door de Raad. Zeker nu de tekst toch een impliciete werking kan
krijgen en de rechter zelf kan gaan bepalen of hij zich erdoor laat inspireren,
vrezen wij onvoorziene effecten. Wij vinden het daarom teleurstellend dat
conclusie 2 geen heldere uitspraak doet over de juridische status van het
handvest for the time being. Wat is op dit punt de inzet van de regering geweest?
Vorige week hebben wij daarover voorbereidend met de minister-president van
gedachten gewisseld. Gezien het onrijpe karakter van het handvest vinden wij
het een slechte gedachte om, zoals conclusie 2 meldt, de tekst zo breed mogelijk
te verspreiden onder de Unieburgers. Wat moeten zij daarmee? De tekst zal
verwarring bij hen wekken en toch weer de vraag oproepen of zij zich hierop
kunnen beroepen bij de rechter. Dat is nu precies wat we niet willen.Voorzitter! Een nieuwe impuls voor het uitbreidingsproces vindt mijn
fractie zoals steeds gesteld van belang. Wij missen op dit punt toch wel de
nodige duidelijkheid. Zo meldt conclusie 6 een hoopvol perspectief: de eerste
toetreders zouden in 2004 mee kunnen doen met de verkiezingen voor het Europees
Parlement. Maar moet dit tegelijkertijd als een impliciete toezegging worden
gezien aan de verstgevorderde kandidaten? Conclusie 7 vraagt de kandidaten
de noodzakelijke hervormingen voort te zetten en te versnellen. Hoe zij moeten
versnellen, met welke middelen en op welke terreinen wordt in het midden gelaten.
Kan de regering hierover meer zeggen? Wij hebben al eerder gevraagd of er
voldoende middelen zijn om de problemen, vooral op milieugebied, bij de potentiële
toetreders te verhelpen.Voorzitter! Tot onze teleurstelling reppen de conclusies 11 en 12 met
geen woord over de verhouding van de Europese defensiemacht tot de NAVO. Dat
is voor ons altijd een zeer kritisch punt, waarbij wij ook vorige week hebben
stilgestaan. Wij verzoeken de regering het er in Europees verband toe te leiden
dat in de verdere ontwikkeling van de Europese defensie iedere stap hand in
hand met de NAVO wordt gezet. De SGP-fractie zal bij de behandeling van het
Verdrag van Nice door de Staten-Generaal juist gespitst zijn op de relatie
tussen NAVO en EU.Voorzitter! Wij zijn op zich positief gestemd over de heldere verklaring
over het Midden-Oosten, waarin de weg van het geweld duidelijk als uitzichtloos
wordt benoemd, en de weg van het overleg als enig begaanbare wordt geschetst.
Wij hebben wel eens eenzijdiger verklaringen van de Unie gezien. Wat dat betreft,
waren we hiermee redelijk content. Wij hopen en bidden dat de onderhandelingen
in dit zeer geteisterde gebied weer hervat zullen mogen worden, ook in de
onzekere politieke situatie die is ontstaan na het ontslag van premier Barak,
en dat vrede op een goede en eerlijke wijze voor alle betrokkenen op die manier
mag dagen.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! De top van Nice is slechts gelukt, omdat hij niet
is mislukt. De eurofederalisten die in de chaos na een echt mislukte top een
nieuw momentum voor een snelle en radicale doorbraak richting een geïntegreerde
Europese superstaat vermoeden, grijpen mis. Nice heeft aan zijn doel, het
institutioneel klaarmaken van de Unie voor de aanstaande uitbreiding, voldaan,
zij het niet zonder slag of stoot, zij het niet zonder veel misnoegen hier
en daar – de Duitsers boos; de Fransen zitten met een kater; België
is verontwaardigd – zij het met slechts kleine aanpassingen en dan ook
nog in de wetenschap dat ook dit verdrag weer een voorlopig verdrag is dat
alweer snel aan vernieuwing toe zal zijn. Het jaar 2004 wordt al genoemd.Mevrouw de voorzitter! Voor mijn fractie is de belangrijkste conclusie
van Nice de vaststelling dat het federalisme steeds meer en steeds harder
tegen zijn grenzen oploopt. Enerzijds roepen alle regeringsleiders halleluja
voor de samenwerking en de integratie, maar tegelijkertijd – stiekem,
dat wel – zijn zij bezig de eigen belangen zoveel mogelijk veilig te
stellen. De wal gaat nu het idealistische schip van het federalisme keren.
Ik hoorde zojuist mevrouw Scheltema. Zij sprak nostalgische woorden over degenen
die vroeger zo mooi idealistisch konden spreken over dat ene Europa. Even
later hoorde ik haar zeggen: ik ben een realist. Dat vond ik een tegenstrijdigheid.
Maar dat idealistische schip van het federalisme wordt nu langzamerhand gekeerd.
De lidstaten betrekken hun stellingen en rollen over straat in een gevecht
om dat allerlaatste stemmetje in de Raad van ministers, om de allerlaatste
uitzonderingen bij de meerderheidsbesluitvorming en om de overdracht van bevoegdheden
aan Brussel. Voorzover de regeringen zelf niet inzien dat zij zichzelf lelijk
met Europa in de vingers kunnen snijden, zijn er nog de parlementen en de
volkeren van Europa die meer en meer de gevolgen van de gelijkschakeling ondervinden
en zich steeds meer gaan afvragen of zij het nog wel voor het zeggen hebben
in hun eigen land.De integratie bereikt een punt waarbij de vrijblijvendheid steeds kleiner
wordt en de pijn van de gelijkschakeling steeds meer voelbaar. Naarmate de
integratie verder voortschrijdt, zullen staten zelfbewuster voor hun belangen
willen opkomen. Europa was al ondoorzichtiger, maar naarmate wij verder groeien
in de richting van 27 staten, zal het alleen nog maar erger worden en zal
de profileringsdrang van de afzonderlijke lidstaten toenemen. Daar schuilt
een gevaar in: het gevaar van de escalatie. Het woord "patriottisme" hebben
wij lang niet meer gehoord op het Europese vasteland. In Duitsland en Engeland
horen wij het steeds vaker noemen en het bruggetje naar nationalisme is vrij
breed.De heer Timmermans (PvdA):Ik dacht dat gelijkschakeling perfect zou passen in de ideologie van de
heer Marijnissen. Dus ik ben verbaasd dat hij daarvoor waarschuwt op het vlak
van Europa. Ik zie absoluut geen gelijkschakeling. De heer Marijnissen zal
het toch met mij eens zijn dat al die problemen waarvoor Europese burgers
om oplossingen vragen – de BSE-problematiek de Europese milieuproblematiek,
problemen met de stabiliteit in Europa – toch niet meer binnen de grenzen
van de individuele lidstaten zijn op te lossen. Wij zullen toch toe moeten
naar verregaande integratie om ervoor te zorgen dat ook in de toekomst de
problemen van de burgers door een verenigd Europa worden opgelost? De heer
Marijnissen mag natuurlijk kritiek hebben, maar wat is dan zijn oplossing?De heer Marijnissen (SP):Samenwerking is geen enkel probleem. Voor het BSE-probleem gaan de ministers
van landbouw bij elkaar zitten om een oplossing te vinden. Iets anders is
dat de oplossing waarvoor zij nu gekozen hebben belachelijk ver gaat. Maar
dat is een ander verhaal. Ik ben heel erg voor samenwerking. En met wat u
zei over gelijkschakeling slaat u de plank totaal mis. Ik vermoed dat de heer
Timmermans bedoelt dat wij zijn voor de fundamentele gelijkwaardigheid van
mensen. Ja, dat zijn wij. Maar hoezo gelijkschakeling? Wij willen de lente
en de winter toch ook niet gelijkschakelen? Dat bepleiten wij natuurlijk niet.
Gelijkschakeling van landen, ontkenning van culturen, van karakters, van rechtssystemen
enz. vinden wij een vorm van gelijkschakeling die verwerpelijk is en ook erg
onverstandig.De heer Timmermans (PvdA):Dan wordt het toch een semantische discussie: geen integratie maar wel
samenwerking? Ik stel vast dat Europa geconfronteerd is met een hele
hoop problemen die alleen maar op het Europese vlak kunnen worden opgelost.
Kritiek op de wijze waarop het gaat is gepast, maar u komt nooit eens met
een creatieve oplossing. U blijft altijd bij uw kritiek en daar kan ik niet
veel mee.De heer Marijnissen (SP):Ik wijs erop dat de overgrote meerderheid van Nederland dit standpunt
steunt. Recent onderzoek wijst uit dat 53% van de Nederlandse bevolking tegen
verdere overdracht van nationale bevoegdheden aan Brussel is. U zegt dat u
het erg vervelend vindt dat de communautaire kant van Europa waarschijnlijk
op z'n laatste benen loopt. Nou, dat is een fijne vaststelling voor de meerderheid
van de Nederlandse bevolking, kan ik u verzekeren. U vertegenwoordigt een
minderheidsstandpunt. Wist u dat eigenlijk wel?De heer Timmermans (PvdA):Ik denk dat van de 500 miljoen Europeanen er ruim 400 miljoen wensen dat
wij de problemen oplossen die zij in het dagelijkse leven ondervinden en dat
wij de tekortkomingen aanpakken die zij zien voor hun toekomst en die van
hun kinderen. Zij weten dat die niet meer binnen de enge grenzen van de nationale
lidstaten opgelost kunnen worden. Met andere woorden, als wij met oplossingen
komen, zullen zij Europa wel zien. Wat de mensen niet lusten, dat is het Brusselse
circuit. Dat kan ik goed begrijpen. Dat is echter iets anders. Wij zullen
oplossingen moeten vinden en dat kan alleen op het Europese vlak.De voorzitter:De heer Marijnissen gaat zijn betoog vervolgen.De heer Marijnissen (SP):Jammer!De voorzitter:U wilt uw spreektijd aan de heer Timmermans geven?De heer Marijnissen (SP):Nee. Ik hoopte dat het klokje stil zou worden gezet als de heer Timmermans
het woord tegen mij zou voeren.Voorzitter! Nu deze top voorbij is, ziet de minister-president misschien,
mede in het licht van wat ik zojuist, vóór de interruptie van
de heer Timmermans heb gezegd, kans om te komen met dat goed doorwrochte stuk
over de langetermijnvisie van het kabinet aangaande Europa. Eerder dit jaar
zou een dergelijke notitie volgens hem de IGC nog in de weg hebben kunnen
staan. Nu daarvan geen sprake meer is, mogen wij de kaarten toch wel op tafel
vinden? Waar wil deze regering heen met Europa, zo is de vraag. Volgens de
premier was Nice een bescheiden stap voorwaarts. De vraag die mijn fractie
stelt is: in welke richting? Gaan wij de bedoelde nota nu echt krijgen?De Europese trein komt langzaam tot stilstand. De grenzen van verdere
overdracht van bevoegdheden van de nationale hoofdsteden zijn in Nice wel
vastgesteld. Het Franse belang op het gebied van de cultuur. Het Duitse belang
op het gebied van migratie. Het Engelse belang op fiscaal gebied en de sociale
zekerheid. Zelfs het Griekse belang bij zeetransport bleek het te winnen van
een vermeend Europees belang. Vermeend, want nu blijkt dus ook dat natiestaten
best willen samenwerken, maar dat alles zijn grenzen heeft, mijnheer Timmermans.Een ander symptoom van het begin van het einde van de Europese integratie
is de strijd om het machtsevenwicht. Die term alleen al doet terecht vermoeden
dat de hoofdsteden een zo stevig mogelijke eigen vinger in de Brusselse pap
willen houden. De operettevertoning van premier Kok, waarmee hij in de Raad
van ministers één stem meer dan België wilde veroveren,
deed pijn aan de ogen. Waar gaat dit in hemelsnaam over? Eén stem op
de 345? Is het nationale belang van Nederland hiermee gediend, zo vraag ik
de premier. Ik kan het mij niet voorstellen. Kan de premier uit zijn rijke
internationale ervaring één voorbeeld noemen van een beslissing
die hing op een zo kleine meerderheid dat één stem van invloed
is geweest? Als dit al het belang van Nederland dient, is Nice dan ook voor
Nederland het strijdtoneel geweest om zoveel mogelijk macht naar zich toe
te halen?De paradoxen in Europa worden steeds duidelijker. Om te voorkomen dat
nationale belangen een te grote rol blijven spelen in de Raad van ministers,
moest er op meer terreinen met meerderheid kunnen worden besloten. Tegelijkertijd
ontbrandt er een strijd om de laatste stem in die Raad, ter verdediging van
het nationale belang en om ervoor te zorgen dat de kans zo groot mogelijk
is dat de laatste stem van belang gaat zijn bij het verkrijgen van een meerderheid.Mevrouw de voorzitter! De samenstelling van de Europese Commissie is een
wonderlijk onderwerp. Vanaf 2005 krijgt iedere lidstaat een vertegenwoordiger
in de Commissie. Eigenlijk mag het echter zo niet heten, want zo'n commissaris
vertegenwoordigt helemaal geen nationaal belang. Hij of zij wordt geacht om
het Europese belang te verdedigen. De heer Bolkestein, onze commissaris, heeft
niet eens een bijzonder contact met de Nederlandse regering, zo weten wij
inmiddels. Waarom wordt dan toch zo gehecht aan een commissaris per land,
zo vraag ik de minister-president. Is dit puur symbolisch of ontgaat mij de
diepere betekenis ervan? Levert zo'n landgenoot een psychologisch houvast
in Brussel? Hoe belangrijk is dat dan? Waarom en voor wie heeft het zin dat
de heer Bolkestein een Nederlands paspoort heeft, zo vraag ik de minister-president.De heer Verhagen (CDA):Is de heer Marijnissen van mening dat de regering in zijn algemeenheid
wensen van de meerderheid van de Kamer moet uitvoeren?De heer Marijnissen (SP):Ja, zeker als ik zelf tot die meerderheid behoorde. De heer Verhagen weet
dat niet, maar ik heb voor de motie-Van Middelkoop gestemd. Ik was ook nog
niet klaar. De heer Verhagen is te vroeg. Mijn volgende zin luidt: Deze redenering
zie ik een volgend kabinet nog wel ophangen als straks 27 landen lid zijn
van de EU en er gesproken gaat worden over de zogenaamde plafonnering. Ik
zou overigens graag van de minister-president willen weten welke Willie Wortel
de term plafonnering heeft bedacht.De vraag is dus hoe lang het duurt voordat dit of een volgend kabinet
met deze redering op de proppen komt.Het besluiten bij meerderheid van stemmen wordt voorgesteld als afschaffing
van het veto, maar is dat toch niet de halve waarheid? Vormt Duitsland samen
met nog twee grotere landen geen voldoende grote minderheid om alsnog een
veto uit te spreken? Kan de minister-president de Kamer eens voorrekenen wat
nu de mogelijkheden zijn om zonder Duitsland en Frankrijk te komen
tot een meerderheid die groot genoeg is om nieuw beleid te ontwikkelen? Als
je overigens die ingewikkelde manier ziet waarop wel of niet besluiten door
de raden kunnen worden genomen, zie je meteen dat er in Europa geen sprake
is van één belang maar van veel eigenbelangen van heel veel
landen! Zo krijg je een monstrum van besluitvorming. In de brief van het kabinet
wordt gesproken over een blokkerende minderheid van 91 stemmen, ten minste
72% van de EU-bevolking, dat voor een QMV-besluit bepalend is dat de meerderheid
van de lidstaten ervoor moet hebben gestemd. Kortom, het is allemaal niet
erg inzichtelijk en het zal zeker de inzichtelijkheid voor de burger in Europa
niet vergroten!De ruimere mogelijkheid voor een versterkte samenwerking werd door de
minister-president gezien als een stap voorwaarts, maar vindt hij dat nog
steeds nu duidelijk is dat Nederland toch echt niet tot de grotere landen
behoort? Zie ik het fout als ik zeg dat deze versterkte samenwerking vooral
betekent dat een groep landen voor de troepen uit kan lopen en daarmee de
later volgende lidstaten confronteert met voldongen feiten, met een uitgewerkt
beleid en zelfs met een heuse ballotagecommissie, een soort deelacquis dat
moet worden overgenomen alvorens men op dat specifieke terrein kan aansluiten
bij deze kopgroep? Wat denkt de minister-president dat hierin de rol van Nederland
zal zijn? Hoeveel moeten wij ervoor over hebben om met zo'n kopgroep mee te
doen – ook als wij daar zelf nog niet voor zouden willen kiezen –
om niet later met zulke voldongen feiten te worden geconfronteerd? Wordt bovendien
het democratisch gat van Europa niet alleen maar groter als acht landen de
lijnen kunnen uitzetten waar de overige lidstaten later niets meer over te
vertellen hebben?Mevrouw de voorzitter! Het zal wel weer tevergeefs zijn, maar wij praten
hier weer over een nieuw verdrag. Bij meer verdragen heeft mijn fractie al
gepleit voor een referendum. Wij vinden dat ook in dit geval een referendum
uitstekend op zijn plaats zou zijn. In de eerste plaats vanwege de inhoud
gezien het draagvlak en de wenselijkheid omdat het hier een zeer wezenlijke
zaak betreft en in de tweede plaats omdat de bevolking zich dan eindelijk
eens kan gaan interesseren voor Europa en de Nederlandse buitenlandse politiek.De heer Weisglas (VVD):Voorzitter! Kan de heer Marijnissen nog zeggen wat hij precies wilde met
het paspoort van de heer Bolkestein?De heer Marijnissen (SP):Ik heb daarover de minister-president een vraag gesteld. Wij hebben weliswaar
een Nederlandse commissaris, iemand met een Nederlands paspoort, maar gelet
op de regels die binnen de Commissie gelden – men wordt niet geacht
het belang van land van herkomst te behartigen, maar het algemeen belang van
Europa – en het feit dat uit de media is gebleken dat de heer Bolkestein
geen bijzondere relatie onderhoudt met de Nederlandse regering, kun je je
afvragen of het hebben van een paspoort in de Commissie, in dit geval van
de heer Bolkestein, nog wel van belang is. Vervolgens heb ik in de richting
van de heer Verhagen gezegd – die mij fijntjes herinnerde aan de motie-Van
Middelkoop die ikzelf overigens heb gesteund – dat ook wij eigenlijk
van mening zijn dat Nederland een commissaris moet hebben, maar dat wij inmiddels
ook een hogere strategie hebben ontdekt. Stel nu dat uiteindelijk alleen de
grote landen in de Commissie vertegenwoordigd zijn, dan zal dat in Nederland
ongetwijfeld een voedingsbodem voor meer wantrouwen richting Brussel zijn
en dat dat zou misschien wel eens een goede voedingsbodem voor ons kunnen
zijn!De heer Timmermans (PvdA):Mij is nog steeds niet duidelijk geworden wat nu de beoordeling van de
heer Marijnissen is van Nice. Hij loopt wel heel veel punten langs en etaleert
zijn anti-Europese houding, maar ik zou wel eens willen weten of hij nu voor
of tegen die uitbreiding is. Solidariteit zou hem toch moeten aanspreken.
Is hij er nu voor of tegen dat wij, hetgeen wij in Europa hebben bereikt,
delen met alle Europeanen?De heer Marijnissen (SP):Daar ben ik heel erg voor. Dat is niet nieuw. Wij zijn altijd voor uitbreiding
geweest. Ik heb in de debatten die wij hier tweemaal per jaar hebben, meer
dan eens gezegd dat de "verdieping" voor ons geen voorwaarde is zonder welke
niet tot uitbreiding zou kunnen worden overgegaan. Wij hebben die koppeling
dus nooit gelegd. Iets anders is – en dat is een aspect waar u veel
te gemakkelijk overheen loopt – dat die landen zich nu allemaal trachten
te kwalificeren voor Europa. Dat gaat in die landen vreselijk van au en levert
vele sociale problemen op. U zou dat moeten weten. Bovendien zullen die landen
worden geconfronteerd met te betalen contributies en allerlei andere eisen.
Het is allemaal wel aardig, maar wij leggen al die landen het neoliberale
concept op en u kunt niet ontkennen dat dat in die landen tot problemen leidt.
Wij, in het rijke West-Europa, zouden mijns inziens wel wat meer begrip kunnen
opbrengen voor de problemen die zich in die landen voordoen.De heer Timmermans (PvdA):De consistentie in uw betoog ontgaat mij volstrekt.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik sta hier om te discussiëren, maar als de heer Timmermans
dat niet meer wil...De heer Verhagen (CDA):Mevrouw de voorzitter! "Wat een vertoning, hè?", zo hoorde ik premier
Kok verzuchten tegenover premier Verhofstadt. Ik moet zeggen dat ik mij daarbij
wel wat kan voorstellen. Het ging om een top waarbij een verdragswijziging
centraal stond. Dit moest een momentum bieden, niet alleen voor de verdere
Europese integratie, maar ook voor het verbreden van het draagvlak voor die
integratie. Tegen die achtergrond is een "vertoning" niet iets waar wij op
zitten te wachten. Overigens hoorde ik de heer Kok ook zeggen dat er wat "atmosferische"
en "klimatologische" verstoringen optraden. Ik weet niet wat hij daarmee bedoelde,
maar het nadeel van atmosferische storingen is in elk geval dat men bepaalde
signalen niet meer kan oppikken. Dit kan tot irritatie aanleiding hebben gegeven.Voorzitter! De top van Nice moest Europa gereedmaken voor de uitbreiding,
maar mijn fractie heeft daarover gezegd: beter geen verdrag dan een slecht
verdrag. Wij hadden de gang van zaken rond het Klimaatverdrag als voorbeeld.
Ten aanzien daarvan is geconstateerd: wij kunnen de zaak beter
drie of zes maanden uitstellen om vervolgens tot een goed verdrag te komen,
in plaats van nu een slecht akkoord ondertekenen. Echter, wat Nice betreft
was de uitkomst: beter een slap verdrag dan geen verdrag. De vraag rijst of
de doelstellingen van Nice – Europa gereedmaken voor de uitbreiding,
het verbeteren van de daadkracht en besluitvaardigheid en het vergroten van
de democratische controle – in voldoende mate zijn gerealiseerd. Ik
loop enkele elementen hiervan na.Mijn fractie vindt met premier Kok dat de afspraken over de meerderheidsbesluitvorming
buitengewoon mager zijn. Het behoud van het vetorecht is buitengewoon slecht
voor de zo noodzakelijke verdergaande samenwerking op het gebied van asiel
en migratie. Wij roepen hier steeds, wanneer wij over die onderwerpen debatteren,
dat het noodzakelijk is dat hiervoor Europees beleid wordt ontwikkeld. Wij
constateren dat meerderheidsbesluitvorming noodzakelijk is om op dit terrein
een doorbraak te bewerkstelligen. Staatssecretaris Benschop heeft gesteld
dat er nog tal van voorstellen liggen en dat het allemaal niet zo dramatisch
is, maar het feit dat één land besluiten op dit terrein tegen
kan houden, zal ons stellig nog zorgen baren.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Voor u al te dramatisch gaat doen, wijs ik u erop dat Europa op die manier
is gebouwd. Ook toen het om de zes ging – en later om de tien en de
twaalf – was het eerder regel dan uitzondering dat de unanimiteitsregel
bestond. Toen bestond er een bepaald klimaat; via overtuigen enz. werd er
nieuwe regelgeving gemaakt. Waarom nu zo dramatisch gedaan, nu er voor de
laatste zaken geen meerderheidsbesluitvorming geldt?De heer Verhagen (CDA):Omdat er gesteld is dat het mede met het oog op de komende uitbreiding
noodzakelijk is om het aantal gevallen van meerderheidsbesluitvorming uit
te breiden, omdat anders de kans groot is dat er überhaupt geen besluiten
meer genomen worden. Daarnaast zie je dat het kortetermijnbelang van één
lidstaat kan blokkeren dat er besluiten worden genomen die voor het totaal
van belang zijn. De voortgang bij de onderwerpen asiel en migratie is buitengewoon
traag; daarom was het naar onze mening noodzakelijk, hierbij tot meerderheidsbesluitvorming
te komen.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Maar dit betekent dan dat u er als nationaal parlementariër mee zou
kunnen leven dat u op de ene dag te horen krijgt dat de rest van Europa op
het gebied van de sociale zekerheid een beslissing heeft genomen de echt ten
nadele van Nederland is en op de andere dag eenzelfde beslissing op het punt
van het belastingsysteem. Daar gaat het toch voor een belangrijk deel om.De heer Verhagen (CDA):Uw fractie heeft het op wat meer punten naar voren gebracht, maar ook
wij hebben wel degelijk onze grenzen, onze ijkpunten bij het resultaat van
Nice gelegd. In het Europa zonder binnengrenzen merk je de effecten van afwijkende
stelsels, van afwijkende regelgeving, van afwijkende procedures op het gebied
van asiel en dergelijke direct, want asielzoekers wijken dan meteen uit naar
een land met een beter stelsel, bijvoorbeeld Nederland. Dan merk je dus meteen
de negatieve gevolgen van het ontbreken van een gemeenschappelijk beleid in
combinatie met open grenzen.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Met dat voorbeeld kan ik leven; daarom heb ik het met opzet niet genoemd
toen ik sprak over het handhaven van de unanimiteit op een aantal punten.
Nee, ik heb de sociale zekerheid en de belastingen genoemd. Klopt het dat
de CDA-fractie het niet erg vindt dat daarbij voorlopig nog de unanimiteitsregel
geldt?De heer Verhagen (CDA):Ik heb gezegd dat ik op het punt van de directe belastingen geen noodzaak
voor meerderheidsbesluitvorming zie, gelet op een goede werking van de interne
markt en van goede Europese samenwerking. Maar op het punt van de indirecte
belastingen hebben wij ons aangesloten bij de opstelling van staatssecretaris
Benschop, die pleitte voor meerderheidsbesluitvorming bij indirecte belastingen,
maar ook bij zaken als een ecotaks, omdat daarbij de gevolgen van open grenzen
direct merkbaar zijn. Dat onderscheid hebben wij dus gemaakt.Voorzitter: CornieljeDe heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Wij vinden wel dat men zich er in Nice onvoldoende over uitgesproken
heeft dat niet alleen het aantal gevallen van meerderheidsbesluitvorming weinig
wordt uitgebreid, maar ook dat er van de 19 terreinen waarvoor dit wel geldt,
maar op vijf terreinen sprake is van codecisie van het Europees Parlement.
Op 14 terreinen, waaronder dat van de handel, staat niet alleen het Europees
Parlement, maar nu ook de Tweede Kamer buitenspel. Dat is dus een achteruitgang
van de democratische controle. Dit is ernstig, temeer daar de regering voor
de top duidelijk had gemaakt dat zij zich zou inzetten voor codecisie in alle
gevallen waarin op meerderheidsbesluitvorming zou worden overgegaan, juist
omdat de inzet voor Nice meer democratie was.Buitengewoon bezorgd is mijn fractie er ook over dat er tot 2013 de facto
op basis van unanimiteit over de structuurfondsen besloten zal worden. Met
de huidige systematiek zal dit naar mijn mening tot een onhoudbare situatie
leiden. Het is de vraag of wij ons de uitbreiding financieel wel kunnen permitteren,
indien hierin geen wijziging wordt gebracht. Ook de regering geeft aan dat
de economische achterstand en de complexe problemen van de kandidaat-lidstaten
noodzaken tot een heroriëntatie op de structuurmiddelen. Het is dus van
zeer groot belang dat er een hervorming komt vóór daadwerkelijke
uitbreiding; als het vetorecht van landen die hiervan sterk profiteren, zoals
Spanje, intact blijft, is de kans op grondige hervormingen klein. Dit kan
wel degelijk een negatieve invloed hebben op de mogelijkheden tot uitbreiding.Nederland heeft weliswaar één stem meer gekregen dan ons
buurland België, maar wat leveren wij daarvoor allemaal in? Zes leden
minder in het Europees Parlement en uiteindelijk zal er na toetreding van
het 27ste lid een quotatiesysteem komen voor de Commissie. Daarnaast kan men
zich afvragen wat die ene stem nu eigenlijk waard is als ook het bevolkingsaantal
van invloed is. Er wordt naar mijn mening met een soort driedubbele
sleutel gewerkt. De vraag is of dat bevorderlijk is voor een transparante
besluitvorming.De Benelux als geheel heeft eenzelfde aantal stemmen als een grote lidstaat.
Willen die echter voldoende gewicht kunnen hebben in de Raad, dan wordt die
Beneluxsamenwerking essentiëler dan ooit. Maar een slechtere start dan
thans kun je je niet voorstellen, want juist door de discussie over de ene
stem méér is de verhouding met België niet optimaal. Integendeel,
uit de Belgische pers blijkt dat er niet veel contacten zijn geweest en dat
ook het traditionele Beneluxontbijt niet heeft plaatsgevonden. Naar mijn mening
geeft deze niet al te frisse start van die noodzakelijke Beneluxsamenwerking
aan dat daarin meer dan ooit geïnvesteerd zal moeten worden. Ik overweeg
in tweede termijn hierover een motie in te dienen.Voor de Commissie is een plafond afgesproken van 27 leden. Ik spreek mijn
waardering uit voor het feit dat de regering zeker gesteld heeft dat er in
ieder geval één commissaris per lidstaat blijft. Ik heb echter
wel een vraag. Ik ben blij dat premier Kok zich tijdens die onderhandelingen
verzet heeft tegen een roulatieschema waarin alleen de kleine lidstaten zouden
meespelen. Maar waarom zijn de grote lidstaten uiteindelijk akkoord gegaan?
Is dat gebeurd vanuit een gevoelen dat de betekenis van de Commissie uiteindelijk
minder wordt? In hoeverre zal in het kader van de institutionele versterking
die wij voor ogen hadden, de Europese Commissie als zodanig een volwaardige
rol in dat nieuwe Europa kunnen spelen?Ik heb reeds gezegd dat wat het Europees Parlement betreft Nederland een
onevenredig aantal zetels inlevert in vergelijking met België, Portugal,
Griekenland en dergelijke landen. Zeker als het Europees Parlement daadwerkelijk
codecisie krijgt op de terreinen waar dat wenselijk geacht wordt, ben ik bang
dat dit wellicht meer problemen kan opleveren dan wij nu bevroeden.De Kamer heeft in 1997 unaniem de motie-Weisglas aangenomen over de zetel
van het Europees Parlement. In 1999 is ook unaniem de motie-Verhagen aanvaard
over Brussel als zetel voor het Europees Parlement. Wat hebben de bewindslieden
tijdens het Franse voorzitterschap gedaan om te bewerkstelligen dat de zetel
van het Europees Parlement van Straatsburg naar Brussel gaat?Voorzitter! Nog nooit duurde een regeringstop zo lang en nog nooit was
het resultaat zo mager. Wij spraken destijds over een verdragje van Amsterdam.
Ik ken geen verkleinwoord van het woord verdragje, maar het resultaat is zeer
mager. Deze vier dagen moeizaam onderhandelen hebben ook aangetoond dat het
zeker in een uitgebreide Unie uiterst noodzakelijk is om te komen tot een
wijziging van de besluitvorming. Je moet er toch niet aan denken dat er 27
landen om die tafel hadden gezeten! Dan had de conferentie nog heel wat dagen
langer geduurd en had er in ieder geval op maandag vergaderd moeten worden.
Het is duidelijk dat de Unie op deze wijze niet klaar is voor de uitbreiding.
Ik denk ook dat een bijzonder grote hypotheek is gelegd op de komende IGC
en verdragswijziging, voorzien in 2004. Een aantal elementen daarvoor is al
aangegeven. Er zal na Nice buitengewoon hard moeten worden gewerkt aan een
beter en breder draagvlak, ook bij de Europese burgers, een grotere democratische
legitimering van de Europese Unie en helderder besluitvorming dan wij tot
op heden hebben gezien. Bovendien zullen de naar ons inzicht nog steeds bestaande
leftovers eerst echt moeten worden geregeld voordat die uitbreiding kan plaatsvinden.
Om nu zeker te stellen dat de uitbreiding plaatsvindt op het moment dat de
Unie daarvoor klaar is, verzoek ik de regering om hiervan snel werk te maken
en dus snel aan het werk te gaan. Wij moeten niet wachten tot 2004 voordat
wij ons gaan buigen over de komende IGC. Wil de Unie haar huiswerk echt goed
gedaan hebben, dan zal dat al veel eerder moeten plaatsvinden dan in 2004.
Op dit punt overweeg ik een motie in te dienen.Ten slotte kom ik tot een beoordeling van de inzet van de regering. Als
wij kijken naar hetgeen ons vooraf in debatten is voorgeschoteld en letten
op de blijkbaar buitengewoon smalle marges die er waren, dan heeft de regering
het helemaal nog niet zo slecht gedaan. Zij moest uiteraard roeien met de
riemen die zij had. Maar er is toch een volstrekt gelijkwaardige rotatie in
de Commissie vastgelegd na uitbreiding tot de 27. Het Europees veiligheids-
en defensiebeleid is in het verdrag gekomen, wat ik absoluut niet had verwacht.
Er is op een aantal terreinen gekozen voor meerderheidsbesluitvorming, met
name op het punt van handel. En, last but not least, de Midden-Oostenverklaring
is buitengewoon gebalanceerd in vergelijking met voorgaande uitspraken van
de Raad over het Midden-Oosten. Op dat punt ben ik het dus niet eens met collega
Timmermans, dat het magere zes minnetje ten aanzien van Nice ook zou gelden
voor de regering.De heer Weisglas (VVD):Mijnheer de voorzitter Cornielje! Het had iets onwezenlijks om tussen
woensdagavond en zondagnacht iedere keer wanneer je de televisie aandeed,
te zien dat de top in Nice nog steeds bezig was. Ik had nooit gedacht dat
het mij ooit zou overkomen dat ik vier dagen achter elkaar de minister-president
zou kunnen zien ontbijten. Dat hebben wij allemaal voor onze ogen gezien.
Dat brengt mij tot de opmerking dat de top niet de schoonheidsprijs krijgt
ten aanzien van organisatie en voorzitterschap. Tegelijkertijd bestaat er
bij de VVD-fractie grote waardering voor de inzet en ook het uithoudingsvermogen
van de drie Nederlandse bewindslieden. Het leeftijdsverschil tussen de drie
was na die vier dagen absoluut niet te zien. Maar regeringen zouden zich toch
moeten afvragen of deze wijze van werken wel goed is. Die vraag wordt versterkt
als je kijkt naar de rijstebrij aan conclusies, bijlagen, verklaringen, resoluties
en documenten die deze top heeft opgeleverd. Het lijkt op een onbeheersbaar,
zichzelf voortstuwend proces dat van top naar top en van conclusie naar conclusie
gaat.De heer Timmermans (PvdA):Kan de heer Weisglas een voorstel formuleren voor een andere werkwijze?
Ziet hij iets in meer betrokkenheid van het Europees Parlement of van de nationale
parlementen, of in een andere rol van de Commissie? Ziet hij daar iets in?
Is hij het met mij eens, dat de regering daarvoor voorstellen zou kunnen formuleren?De heer Weisglas (VVD):Ja, dat kan.De heer Verhagen (CDA):Nu u dat zegt, bent u dan van mening dat de gekozen werkwijze ten aanzien
van het Europees handvest, namelijk met een convent, een goede wijze van opereren
zou zijn? Ik kan mij toch voorstellen dat u net als wij enige kritiek hebt...De voorzitter:Uw vraag is duidelijk. U moet geen betoog houden, maar een vraag stellen.De heer Weisglas (VVD):Het antwoord op die vraag is dat ik dat voor de voorbereiding van de IGC
geen goede werkwijze zou vinden.Voorzitter! Volgens het Algemeen Dagblad van vandaag zou de voorzitter
van de Europese Commissie in het Europees Parlement hebben gezegd, en nog
wel onder luid applaus, dat de handelwijze van sommige lidstaten een misdaad
tegen toekomstige generaties zou zijn geweest. Is dat correct geciteerd? Ik
geef onmiddellijk toe dat ik dat zelf had kunnen opzoeken in de Handelingen
van het Europees Parlement, maar misschien is het de bewindslieden bekend
of dat een correct citaat is en, zo ja, kunnen zij daarop dan een kort oordeel
geven? Het stellen van die vraag geeft aan dat mijn oordeel over zo'n uitspraak
van de commissievoorzitter negatief is.Voorzitter! Ik kom toe aan de inhoud. Gemeten naar de ijkpunten van de
VVD-fractie, zoals naar voren gebracht in de verschillende AO's van de afgelopen
periode, is het resultaat van Nice zeker acceptabel. Dat betreft dan vooral
de volgende punten – het spreekt vanzelf dat ik niet anders kan dan
punten te noemen die ook al door de voorgaande sprekers zijn genoemd –
te beginnen met de stemmenweging. Ik hecht eraan te zeggen dat in onze ogen
ten onrechte op de laatste dag van Nice een soort beeld is ontstaan van een
voetbalwedstrijd Nederland-België. Ik geloof niet dat dat de werkelijke
weergave zou moeten zijn, en ook niet is. Ik vraag daarover ook het oordeel
van de regering. Waar het volgens ons om gaat, is de positiebepaling van Nederland
in de toekomstige uitgebreide Europese Unie. Tegen die achtergrond is het
onderscheid in stemmental tussen Nederland en bijvoorbeeld België, Griekenland
en Portugal redelijk, en is het in onze ogen zeer terecht dat de minister-president
daarvoor heeft gevochten tijdens de onderhandelingen. Eventuele problemen
die na Nice zouden blijven bestaan met België, moeten in onze ogen snel
uit de wereld worden geholpen. Dat betekent dat beide landen, dus niet alleen
Nederland, daaraan zo nodig iets moeten doen, ook met het oog op het grote
belang van de Beneluxsamenwerking.Het zou in onze ogen redelijk zijn geweest indien Duitsland – ik
heb daarover een ander oordeel dan de heer Van Middelkoop – wel meer
stemmen zou hebben gekregen dan Frankrijk. Maar ik zeg de heer Van Middelkoop
na dat dat ook wel begrijpelijk is: de Franse voorzitter wilde daar absoluut
niet aan. Nu is Duitsland "gecompenseerd" – of moet ik geen aanhalingstekens
gebruiken? – met een verhoging van de drempel voor gekwalificeerde meerderheid.
Wat betekent dat, vraag ik met anderen, voor Nederland? Is de regering van
mening dat de positie van de grote landen per saldo op een redelijke wijze
is verbeterd, in het licht van het opgeven van de tweede commissaris? Laten
we niet vergeten dat het één met het ander te maken heeft. Dat
de drempel voor een blokkerende minderheid relatief niet verlaagd zou mogen
worden, is voor Nice door de bewindslieden herhaaldelijk bevestigd. Is dat
resultaat – dit is eigenlijk een feitelijke vraag – nu wel of
niet bereikt? Ik geef toe dat ik dat niet heb kunnen halen uit de veelheid
van cijfers.Wat de meerderheidsbesluitvorming betreft, is het jammer dat op een minder
aantal terreinen dan gewenst het vetorecht is afgeschaft. Toch is de VVD-fractie
positief dat bijvoorbeeld het vetorecht over fiscale zaken grotendeels is
behouden. Daarmee geef ik – uiteraard zeg ik dat eerlijk – aan
dat ook de VVD-fractie haar stokpaardjes heeft ten aanzien van het behoud
van het vetorecht op bepaalde punten. Dat geldt voor iedereen: voor landen
en fracties, en dat maakt het punt uiteraard buitengewoon lastig. Maar toch
is duidelijk dat ten aanzien van het punt meerderheidsbesluitvorming in het
algemeen in de komende jaren verdere vooruitgang – dat wil zeggen minder
punten waarvoor een veto geldt – moet worden gemaakt.WeisglasDaar staat ogenblikkelijk tegenover dat in Nice wel goede vooruitgang
is geboekt op het terrein van de gedifferentieerde versnelde samenwerking.
De VVD-fractie is van mening dat dat punt, kijkend naar de effectieve besluitvorming
van een vergrote Europese Unie, zeker zo belangrijk is als
opheffing van het vetorecht.Het is in onze ogen goed dat is besloten dat tot het moment dat er 27
leden van de Europese Unie zijn, ieder land een eigen commissaris heeft. Wat
daarna gebeurt, ligt nog open. Het had een stuk slechter kunnen aflopen, omdat –
aldus de media – Frankrijk in Nice eerder voorstelde om al na 20 leden
commissarissen van alleen de kleinere lidstaten te laten rouleren. Dat was
in grote tegenspraak met de eerdere verzekering dat alle lidstaten gelijkwaardig
zouden rouleren. Het nieuwe verdrag heeft het nu over strikte gelijkheid tussen
de lidstaten bij rotatie van het commissielidmaatschap. Dat is, als er gerouleerd
moet worden, een geruststellende formulering. De VVD-fractie blijft echter
voorzichtig van mening dat één commissaris per lidstaat de voorkeur
blijft genieten.Wat betreft het handvest wil ik opmerken dat uit de conclusies niet blijkt
dat afspraken zijn gemaakt over het vervolgtraject. Kan de regering aangeven
of daar afspraken over zijn gemaakt? Zien de regering en de Europese Raad,
net als wij dat zien, het handvest als "werk in uitvoering"? Dat betekent
dat het handvest niet als een zelfdragend document, met juridische werking,
kan en mag gaan functioneren. Wil de regering expliciet op deze vraag, en
uiteraard de andere vragen, ingaan?Wat betreft het Midden-Oosten sluit ik mij graag aan bij hetgeen de heren
Van Middelkoop en Verhagen hebben gezegd over de evenwichtigheid van de verklaring.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Kan de heer Weisglas wat helderder zijn over zijn opmerking over het handvest
als werk in uitvoering? Wat bedoelt hij daarmee?De heer Weisglas (VVD):Ik vond het zelf wel mooi gevonden. Mijn fractiegenoot, de heer Weekers,
heeft de uitdrukking gevonden. Werk in uitvoering betekent werk in uitvoering,
dat het niet gefinancierd is en dat de tekst met de politieke verklaring een
blauw lintje heeft gekregen en dat die daar ligt, zonder een document te zijn
met enige directe juridische werking. Voordat men zelfs kan gaan nadenken
of die directe juridische werking er zou moeten komen – de vraag is
of dat zo zou moeten zijn – moet er nog veel werk verricht worden. Zo
hebben wij dat ook in de AO's met uw collega Hoekema besproken.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):U zegt heel duidelijk "werk in uitvoering" en spreekt over een lintje.
Het is dan dus wel iets bijzonders. Stel echter dat het Hof gaat nadenken
en denkt: er zijn daar zinnige dingen in gezegd. U kan ze daar niet van weerhouden,
welke woorden u hier ook spreekt.De heer Weisglas (VVD):Dat betwijfel ik. De status van het geheel is namelijk buitengewoon vrijblijvend
gebleven. Dat is goed. Ik vraag hiervan echter een bevestiging aan de regering.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):U komt er niet onderuit dat het Hof kan rechtspreken volgens algemene
rechtsbeginselen en die liggen niet duidelijk vast. Dat kan dus ook uw "werk
in uitvoering" zijn. Dat kan men dus meenemen.De heer Weisglas (VVD):Ik heb niets nieuws meer te zeggen.Voorzitter! Al met al was er in Nice sprake van een goede inzet van de
Nederlandse regering. Het resultaat is acceptabel en zal verdere onderhandelingen
over uitbreiding niet in de weg staan. De Unie is gereed voor uitbreiding,
zo schrijft de regering in de brief die wij hebben ontvangen. Ik vraag echter
wel een toelichting op een andere passage in de brief, waarin staat dat volgens
de regering de benodigde institutionele aanpassingen tot stand zijn gekomen
om de Unie na de uitbreiding goed te laten functioneren. Dat klinkt toch wel
erg optimistisch, omdat veel zaken, zoals de meerderheidsbesluitvorming, eigenlijk
leftovers van Nice zijn gebleven, waar veder over gepraat moet worden. Juist
daarom is toch in 2004 de nieuwe IGC over verdere hervormingen nodig? Wellicht
een IGC, afhankelijk van het tijdstip, onder Nederlands voorzitterschap, waarbij
gewerkt wordt aan wat waarschijnlijk zal heten "het verdrag van Rotterdam".Minister Kok:Ik dank de Kamer voor haar inbreng, voor de beoordeling van de uitkomsten
van de Europese Raad van Nice en voor het betoonde medeleven. Om te bereiken
dat ook na afloop van dit debat van enig leeftijdsverschil tussen de drie
bewindslieden achter deze tafel niets te merken is, zal ik een genereuze bijdrage
leveren door een belangrijk deel van de beantwoording aan mijn beide collega's
te laten.Voorzitter! Ik constateer dat de Europese Raad van Nice niet alleen in
het teken stond van de afronding van de IGC. Er is ook over een aantal andere
belangrijke onderwerpen gesproken, zowel op de eerste als op de tweede dag.
De eerste dag heeft de Europese conferentie plaatsgevonden met staatshoofden
en regeringsleiders van alle EU-lidstaten plus alle kandidaat-lidstaten, inclusief
Turkije en Zwitserland. Tijdens die bijeenkomst bleek hoezeer de kandidaat-lidstaten
uitzien en toewerken naar hun toetreding. Dat is heel belangrijk. De Europese
conferentie kan dienen als een nuttig forum voor gedachtewisseling over relaties
tussen de Unie en landen in Europa die daar nog geen deel van uitmaken, maar
wel de hoop hebben, daar op enig moment deel van uit te kunnen maken. Daarom
is afgesproken om de landen op de Balkan, waarmee stabilisatie- en associatieakkoorden
zullen worden aangegaan en ook de landen van de Europese vrijhandelsassociatie
die bij de Unie willen horen, voortaan aan de Europese conferentie te laten
deelnemen.De regering hecht eraan om het historische belang van de uitbreiding en
de politieke noodzaak te blijven benadrukken en daar nu werk van te maken.
De opvattingen daarover zijn bekend. Wij hebben in november de notitie aan
de Kamer gestuurd en er is ook over van gedachten gewisseld. Het is van groot
belang dat wij zo spoedig mogelijk kunnen overgaan naar echte onderhandelingen.
De Europese Raad heeft daartoe nu een impuls gegeven. De voortgangsrapportage
en ook de strategienota van de Commissie zijn onderschreven. Het beleid is
erop gericht dat wij nu werkelijk dynamiek in de onderhandelingen weten te
brengen en dat de voorziene planning van de onderhandelingen in de komende
drie semesters wordt vastgehouden onder de drie opeenvolgende voorzitterschappen
Zweden, België en Spanje.Er valt over het handvest niet veel nieuws aan de Kamer te melden. Wij
hebben daarover in het algemeen overleg aan de vooravond van
Nice nog van gedachten gewisseld. Ik heb tijdens dat overleg aangegeven dat
het de bedoeling was dat het handvest door ondertekening van een verklaring
zal worden uitgeroepen. Die ondertekening heeft plaatsgevonden door de minister
van Buitenlandse Zaken van Frankrijk, als voorzitter van de Algemene Raad,
door de voorzitter van het Europees Parlement en door de voorzitter van de
Europese Commissie. Daarmee ligt het handvest er nu en heeft het een politiek
karakter gekregen, geen juridisch of verdragskarakter. Ik voeg eraan toe dat
aan het IGC-resultaat een verklaring wordt gehecht over het proces dat nu
na Nice moet worden ingezet. Ik benadruk dat dit een nieuw proces betreft
en geen leftovers. In dat nieuwe proces zal ook de vraag aan de orde komen
hoe nu verder te gaan met de grondrechten en het handvest. De politieke verklaring
zal daarbij de input vormen. Sprekend over de toekomst kom ik op de grondrechten
en hun eventuele plaats in een toekomstig verdrag. De inhoud van het stuk
dat nu aan de orde is, zal daarvoor als basis dienen. Over de wijze waarop
dat vervolg wordt ingevuld, is in Nice niet gesproken. Er is überhaupt
niet gesproken over het handvest, maar dat hadden wij al aangekondigd, zowel
in de brief aan de Kamer als in het algemeen overleg.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Wordt dit een onderdeel van het proces in de richting van de IGC in het
jaar 2004, namelijk het debat over de grondrechten, of wordt het een apart
proces waarin over reikwijdte en binding van het handvest wordt gesproken?Minister Kok:Het zou kunnen. Ik moet mij voorzichtig uitdrukken. Hierover vindt men
in de conclusies over het na-Nice-proces niets terug. Er zijn door mevrouw
Karimi en door andere sprekers vragen gesteld over hoe dat vervolgproces eruit
gaat zien. Het is te verwachten dat de opeenvolgende voorzitterschappen initiatieven
zullen nemen met betrekking tot de inrichting van het vervolg en die, na een
grondige voorbereiding, aan de Europese Raad zullen voorleggen. Er valt iets
te verwachten van het Zweedse voorzitterschap. Meer in het bijzonder zal het
Belgische voorzitterschap hierbij een belangrijke functie vervullen. Nu reeds
is voorzien in een soort richtinggevende verklaring in de Europese Raad van
Laken, Brussel, eind volgend jaar. Daarin zal door de Europese Raad een zekere
richting worden gegeven voor een vervolg. Het lijkt mij dat beantwoording
van de vraag van mevrouw Karimi en anderen onderdeel zal zijn van de daaraan
voorafgaande beraadslagingen. Vanaf dat moment zal wat meer duidelijkheid
over het vervolgproces op dit punt ontstaan.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Het proces is gestart met de conventie en een aparte werkwijze, die met
vallen en opstaan tot een goed resultaat heeft geleid. Is er überhaupt
een idee of dit proces wordt voortgezet of blijft het een taak van de regeringen?Minister Kok:Er zijn geen afspraken gemaakt over de wijze waarop het vervolg invulling
zal krijgen. Er is in de verklaring die op de toekomst van de Unie betrekking
heeft, in verband met het na-Nice-proces, opgeschreven dat de status van het
handvest van de Unie zal worden besproken overeenkomstig de conclusies van
de Europese Raad van Keulen. Dat laat, naast de constatering dat het een belangrijk
onderwerp is, de wijze van behandeling open alsmede de doelen die daarbij
worden gekozen.De heer Verhagen (CDA):De premier heeft in het overleg weliswaar gezegd dat tijdens de Raad niet
gesproken zou worden over de invulling van de conclusies. Hij heeft tegelijkertijd
toegezegd aan de Kamer om zich in de andere overleggen ervoor in te spannen
dat in de conclusies opgenomen zou worden dat het handvest geen juridische
binding zou hebben en dat gevraagd zou worden om een mechanisme om divergentie
tussen EVRM en handvest te voorkomen. Heeft de minister-president dat gedaan?
Waarom is het resultaat dan zo mager?Minister Kok:Daarover is in de bespreking van het na-Nice-proces van gedachten gewisseld,
zij het zeer summier. Het zal de heer Verhagen niet verbazen dat de enorme
hoeveelheid tijd die aan het Verdrag van Nice zelf is besteed, en de enorme
inspanningen die nodig waren om tot het thans voorliggende resultaat te komen,
bij velen aandacht heeft weggenomen, met name bij het voorzitterschap. Als
gevolg daarvan is het na-Nice-proces niet aan een zeer uitvoerige plenaire
bespreking onderworpen. Door de loop van de besprekingen in de dagen is het
een onderwerp geweest dat wel tijdens een van de bijeenkomsten aandacht heeft
gekregen. Ook is in de conclusie terug te vinden, overeenkomstig de conclusies
van Keulen, dat later op het vraagstuk van de reikwijdte van het handvest
wordt ingegaan. Dat is onder andere de vrucht van de inbreng die door diverse
lidstaten, waaronder Nederland, is geleverd.De heer Verhagen (CDA):Dat betekent dus, nu geconcludeerd is dat over de reikwijdte nadere besluiten
genomen moeten worden, dat er geen juridische binding is en dat er sprake
van werk in uitvoering blijft?Minister Kok:Het is niet eenvoudig om uit te maken hoe degenen die beslissen over de
vraag van de juridische binding zullen oordelen. Dat is niet aan de regeringen.
Het is zelfs niet aan het parlement om dat uit te maken. De verwachting is
dat wij een juiste inschatting hebben gemaakt. Die is eerder in een brief
aan de Kamer neergelegd en is ook in gedachtewisselingen met de Kamer naar
voren gebracht. Gelet op het karakter dat nu aan het handvest is gegeven –
de politieke verklaring – en op het feit dat er een vervolgproces komt
waarbij de reikwijdte en de status van het handvest in de toekomst nader worden
bezien, is de kans op een juridische binding zeer beperkt.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Na de grote terughoudendheid die de minister-president vorige week op
dit punt aan de dag legde, kan hij dit verhaal houden. Dat loopt mooi in elkaar
over.Het viel mij op dat men in Nice heeft besloten de tekst aan de Europese
burgers uit te delen. Zoiets doe je als de zaak enigszins is afgerond. Houdt
de minister-president het voor mogelijk dat dit document als een belichaming
van de "waardegemeenschap van Europa" wordt overhandigd en dat het daarbij
blijft?Minister Kok:Dat is vragen om een toekomstvoorspelling.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Maar ook naar een mogelijke inzet van de Nederlandse regering.Minister Kok:Onze inzet is in brieven aan de Kamer duidelijk aangegeven, maar ik wil
die graag in gesproken woord herhalen. In aansluiting op de constateringen
van de Raad van State meld ik dat het document zich in deze vorm en met deze
inhoud niet voor een juridische verankering leent. De Nederlandse regering
sluit niet uit dat in de komende jaren wordt toegewerkt naar iets wat zich
daarvoor wel kan lenen, maar dat heeft dan op een aantal belangrijke punten
dan ook een andere inhoud. Dat het intussen aan de burgers wordt gegeven en
ruim wordt verspreid, is een onderdeel van de transparantie. Juist aan de
burgers, waar het allemaal om gaat, wordt zichtbaar waar wij nu zijn. Daarbij
zal duidelijk worden aangegeven wat het karakter is van dit stuk. Ik vind
het geen goede zaak als wij daar besmuikt mee omgaan, alsof het er niet was,
maar dat heeft de heer Van Middelkoop waarschijnlijk ook niet bedoeld.De heer Van Middelkoop vroeg waarom het wordt uitgereikt. Om het te lezen
uiteraard.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Aan de burgers en soms zelfs aan parlementariërs worden geen stukken
overhandigd die half af zijn.Minister Kok:Het is niet half af. Het is als politieke verklaring af. Ik vind dat het
echt bij het Europa van de burger past, hoe men verder ook over de toekomst
van Europa mag denken. Ik weet dat daarover zeer uiteenlopende opvattingen
bestaan; die hebben zelfs de jurycijfers over deze resultaten vanuit de verschillende
fracties enigszins beïnvloed. Uw negen is onze zes, zal ik maar zeggen.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Ik ben toch niet te aardig geweest? Ik krijg problemen in mijn fractie
als u dat zegt.Minister Kok:Alle gekheid op een stokje, ik wil alleen maar zeggen dat wij het werk
van dit belangrijke orgaan op deze wijze hebben afgerond. Dat komt in een
politieke verklaring tot uitdrukking. Wij gaan nu voort in het vervolgproces
en het is goed dat de burgers kennisnemen van de wijze waarop in Europa, als
waardegemeenschap, thans over een aantal belangrijke grondrechten wordt gedacht.
Daarbij heb ik ook het oog op hun bijdrage in het debat over de toekomst.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik ben het geheel met de minister-president eens. Het handvest dat er
nu is, is dus het vertrekpunt voor het verdere proces. Er is toch afgesproken
dat hier geen halt wordt gehouden, maar dat wordt doorgegaan. Dat men zal
toewerken naar een grondwet die wat verder juridisch verankerd wordt. Is die
indruk juist?Minister Kok:Mevrouw Scheltema kan net als ik alle stukken en conclusies lezen die
nu voorliggen. Ik heb zojuist een conclusie voorgelezen uit het deel van de
voorzittersconclusies die hierop betrekking heeft. De reikwijdte van het handvest
wordt nader bezien, ook in het licht van de conclusie van Keulen. Daarover
zijn geen verbindende afspraken gemaakt. Ieder heeft zijn eigen rechten. Het
is bekend hoe verschillend de deelnemers over dit onderwerp oordelen. Hierover
is daarom geen andere voorspelling te doen dan hetgeen in deze tekst is vastgelegd.Voorzitter! De reguliere bijeenkomst van de Europese Raad heeft een groot
aantal documenten opgeleverd over een aantal uiteenlopende onderwerpen. Ik
zal daar nu niet uitgebreid over spreken, maar ik heb er toch behoefte aan,
de thema's even te memoreren. Vele geachte afgevaardigden hebben immers gevraagd
of het Europa van de burger wel voldoende gestalte en aandacht krijgt. Welnu,
het komt mij voor dat in de Raad een aantal zeer belangrijke onderwerpen aan
de orde zijn geweest die rechtstreeks verband houden met de kwaliteitsverbetering
van Europa voor de burger. Het betreft de beslissingen van de Europese Raad,
in aansluiting op de Landbouwraad, over BSE en voedselveiligheid en de afspraak
om in 2002 de Europese voedselautoriteit met haar werk te laten beginnen.
Ik wijs ook op de maatregelen ter bevordering van de veiligheid op zee en
op de conclusies over maatregelen in de strijd tegen witwassen van geld en
de politie-justitiesamenwerking. Ik wijs daarnaast op de sociale en economische
onderwerpen, onder andere de sociale agenda als basis voor het proces in het
verlengde van Lissabon, op weg naar de voorjaarsraad van Stockholm. Verder
wijs ik op de afspraken om het scorebord bij te houden op het sociale vlak,
maar ook op terreinen als onderwijs en onderzoek, opdat wij goed kunnen zien
in hoeverre wij vorderen om Europa verder te ontwikkelen tot één
van de sterkste en meest competitieve economieën in de wereld. Ik wijs
voorts op de krachtige oproep om de klimaatconferentie die in Den Haag niet
tot een positieve afronding is gekomen, maar ook niet is mislukt, een nieuwe
impuls te geven.Het is ook mij niet ontgaan dat deze onderwerpen in de berichtgeving weinig
aandacht hebben gekregen, omdat men geneigd is de berichtgeving vooral te
richten op de meer sexy onderwerpen. Het gaat hier echter stuk voor stuk om
onderwerpen en ontwikkelingen waarop ook deze Europese Raad voortgang heeft
laten zien. De idee die hier en daar postvat, als zouden wij nu in een soort
collectieve sur place terecht zijn gekomen waarbij geen voortgang wordt gemaakt
met kwaliteitsverbetering op belangrijke onderwerpen, wil ik dan ook met kracht
bestrijden. De minister van Buitenlandse Zaken zal straks zeker nog ingaan
op het Europees veiligheids- en defensiebeleid en ook op dat terrein zijn
buitengewoon belangrijke besluiten genomen die aan de kwaliteit van de samenwerking
op dat terrein in het Europese verband weer een nieuwe dimensie hebben gegeven.
Dat alles is in de twee dagen voordat de afronding van de IGC aan de orde
was, geschied en vastgelegd in de conclusies. Het zijn allemaal onomkeerbare
stappen in de goede richting, op weg naar meer verdieping, meer verbreding
en meer kwaliteit in de samenwerking.De heer Weisglas (VVD):Wat ik in mijn bijdrage een "rijstebrij aan onderwerpen" noemde, noemt
de minister-president nu als een verdienste van de Europese Raad in Nice.
Ik doe niets af aan het belang van de verschillende onderwerpen, maar mijn
vraag blijft of dit een goede manier van werken is. Is het wel nodig en is
het wel de meest effectieve werkwijze om al deze onderwerpen
op een Europese Raad aan de orde te laten komen, binnen een zodanig tijdsbestek
(zelfs in Nice) dat ik mij niet kan voorstellen dat er uitgebreid over gesproken
kan worden? Waarom moet de Europese Raad bijvoorbeeld over enkelwandige olietankschepen
beslissen?Minister Kok:De hoofdvraag van de heer Weisglas is: is dit een goede wijze van werken?
Mijn antwoord daarop is: ja. Het gaat stuk voor stuk om onderwerpen die grondig
zijn voorbereid en die in het kader van de Europese Raad om een afronding
of vervolgimpuls vragen. Verder wil ik ook wel ingaan op het concrete voorbeeld
dat de heer Weisglas noemt. Waarom spreekt de Europese Raad over enkelwandige
of dubbelwandige olietankers? Welnu, dat heeft heel veel te maken met de risicograden
die optreden. Wij hebben daar recent enkele dramatische voorbeelden van gezien:
olietankers die ernstige en vaak onherstelbare milieuschade veroorzaken. In
de Transportraad is daar uitgebreid over gesproken en wanneer zo'n thema in
de Europese Raad aan de orde moet zijn, worden er geen uren meer aan besteed.
Aan dit thema is wel drie kwartier tot een uur besteed, waarin de lidstaten
hun interventie hebben geleverd en hebben afgesproken wat er op het Europese
vlak en op het mondiale vlak moet gebeuren. Wij willen het natuurlijk zoveel
mogelijk internationaal regelen en niet alleen maar teruggeworpen worden op
de Europese samenwerking. Door de aard en de kwaliteit van de voorbereiding
kan zo'n onderwerp dus vrij snel en zakelijk worden behandeld en van conclusies
worden voorzien die weer belangrijk zijn voor de vervolgwerkzaamheden van
de Transportraad en van de Europese Commissie.Ik kan mij voorstellen dat degenen die de conclusies lezen na verloop
van een weekeind waarin men vooral ontbijtsessies op de televisie heeft moeten
zien, wat verrast constateren dat er nog veel méér aan de hand
is geweest. Dat is inderdaad zo en dat is maar goed ook. Als u dat alles leest
en bestudeert en met uw fractie bespreekt, zult u op al die terreinen zien
dat men dat belangrijk vindt en dat de Europese Raad dan ook weer zijn moment
heeft in zo'n voortgangsproces.De heer Weisglas (VVD):Voorzitter! Ere wie ere toekomt; complimenten voor het substantiële
antwoord van de minister-president over de enkelwandige olietanker.Minister Kok:Als er een milieuramp voor de Nederlandse kust zou plaatsvinden zal als
eerste worden gevraagd of dat een schip van voldoende kwaliteit was, hoe oud
het was en of er controle op wordt uitgeoefend. Dat is dan een top issue van
de eerste orde, dagen-, weken-, maandenlang en dan is de wereld te klein als
wij er met elkaar over praten!De heer Weisglas (VVD):Vandaar mijn complimenten!Minister Kok:Dank u zeer!Voorzitter! Ik kom nu aan het hoofdpunt, de IGC. Dat de IGC met een tastbaar
resultaat, te weten het Verdrag van Nice, kon worden afgerond, was tot maandagochtend
vroeg niet zeker. Het heeft erom gespannen. Dat het is gelukt, is te danken
aan de gezamenlijke politieke wil en overtuiging van de deelnemers. Het is
mijn vaste overtuiging dat in de onderhandelingen het gemeenschappelijke belang
van de Unie bij eenieder voorop heeft gestaan. Ik sprak al eerder over het
historische belang van de uitbreiding. Duidelijk is dat als het Verdrag van
Nice er niet was gekomen, wij niet alleen binnen de Unie in een impasse zouden
zijn geraakt, maar ook – dat zou nog ernstiger zijn geweest –
de uitbreiding op termijn zou zijn gesteld. Ik vind dat de positieve reacties
van de afgelopen dagen uit de hoofdsteden van de kandidaat-lidstaten boekdelen
spreken: men heeft heel goed in de gaten dat met de totstandkoming van dit
verdrag een belangrijke basis, de basis is gelegd voor het voortgaan van de
onderhandelingen en de deur voor de uitbreiding openstaat.De voorzitter:Ik zie dat de heer Verhagen wil interrumperen, maar de minister-president
is net met een nieuw onderdeel begonnen en hij moet dan ook wel even de kans
krijgen om vragen te beantwoorden.Minister Kok:Ik zal in het vervolg van mijn betoog proberen aan te geven wat de inzet
van de Nederlandse regering was, hoe in dat licht de uitkomst moet worden
beoordeeld en wat dat betekent voor die uitbreidingsambities die wij toch
gezamenlijk hebben. De regering heeft de afgelopen anderhalf jaar in een viertal
notities uiteengezet wat haar inzet en ambities voor de IGC waren. Enkele
daarvan wil ik naar voren halen.1. Van het instrument van nauwere samenwerking een instrument maken dat
werkelijk bruikbaar zal zijn door het veto eruit te halen en door in de uitgebreide
Unie het minimumaantal deelnemende landen op acht te houden. Deze belangrijke
inzet is niet alleen in onze documenten terug te vinden, maar hebben wij natuurlijk
ook gehanteerd in de voorbereiding van Helsinki en Feira, de Europese Raad
in Portugal.2. Aanpassingen in de organisatie en werkwijze van het Hof van Justitie
opdat zeker kan worden gesteld dat de toepassing van het Europese recht efficiënt
en snel zou zijn, ook in de uitgebreide Unie, zonder daarbij af te doen aan
de kwaliteit en de eenheid van de rechtspleging.3. In het verdrag de ontwikkelingen op het gebied van EVDB een betere
basis geven en zeker stellen dat er een orgaan komt dat goed is geëquipeerd
om leiding en sturing te geven aan crisisbeheersingoperaties.4. Binnen de Commissie de individuele verantwoordelijkheid van commissarissen
vergroten, juist ook in het licht van de ervaringen van 1999 met de vorige
Commissie en overigens ook werken aan een verzwaring en uitbreiding van de
verantwoordelijkheid van de voorzitter.5. Zeker te stellen dat elk land nu een commissaris zou behouden en bovendien
zeker te stellen dat wanneer er in de toekomst een plafonnering van de omvang
van de Commissie zou komen, die uitgaat van een glasheldere in het Verdrag
neergelegde rotatiesystematiek die gelijkheid van de lidstaten omvat.6. Uitbreiding waar mogelijk van de besluitvorming bij gekwalificeerde
meerderheid, QMV.Voorzitter! Als wij de balans opmaken, kunnen wij constateren dat op veel
gebieden is gerealiseerd wat wij wensten. Op het gebied van de uitbreiding
van de meerderheidsbesluitvorming is het resultaat niet zo fraai als wij hadden
gewenst. Maar toch, er komt meerderheidsbesluitvorming op een aantal belangrijke
terreinen waar die tot nu toe niet alleen afwezig was, maar zelfs
taboe. Ik denk aan de benoeming van de hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk
buitenlands en veiligheidsbeleid en de voorzitter van de Commissie. Daarover
zal de Raad dus voortaan gaan stemmen. Met betrekking tot de handelspolitiek
zijn weliswaar uitzonderingen overeengekomen, maar toch komen de handel in
diensten en de intellectuele eigendom nu binnen het QMV-bereik. Ten aanzien
van het asiel- en migratiebeleid is in Nice besloten dat vanaf 2004 op onderdelen
QMV wordt gehanteerd. Op veel van de punten waarvoor QMV geldt, zal codecisie
worden toegepast, zodat het Europees Parlement op die terreinen als volwaardig
partner meedoet.Op andere terreinen is het resultaat nog beter. De nauwere samenwerking
kwam op de agenda, zulks ondanks flink verzet tot op de Europese Raad van
Feira. Nu is besloten dat die nauwere samenwerking ook in de uitgebreide Unie
kan worden aangegaan met acht lidstaten. Er zal geen vetomogelijkheid gelden,
ook geen verkapt veto. Het beroep op de Europese Raad dat een lidstaat mag
doen om verhaal te halen, houdt niet méér in dan dat, nadat
de Europese Raad over de voorgenomen nauwere samenwerking heeft gesproken,
de Raad met QMV beslist. Dit is vastgelegd in het verdrag. De nauwere samenwerking
wordt voorts uitgebreid tot de tweede pijler op de door ons gewenste wijze,
alleen voor de uitvoering van overeengekomen beleid en niet op het terrein
van defensie.De vorige week bleek er in deze Kamer veel waardering te bestaan voor
de inzet van de regering om te komen tot een verdragsaanpassing betreffende
het EVDB. Tot in Nice zag het er wat dit betreft somber uit. Diverse lidstaten
betuigden weliswaar enige instemming met de door de Benelux en Italië
gelanceerde voorstellen, maar er was ook forse oppositie. Het is mogelijk
gebleken om die te overwinnen, en ook dat is een groot winstpunt.Vrij vroeg in de besprekingen bleek al dat, net als Nederland, veel andere
lidstaten voorlopig de commissaris van hun nationaliteit wensen te behouden.
Dit is dan ook vastgelegd. Met ingang van 2005, als de huidige Commissie door
een nieuwe wordt opgevolgd, zal het beginsel van één commissaris
per lidstaat gelden. Tot de Unie zal zijn uitgebreid tot 27 lidstaten blijft
dit zo. Pas dan zal een beslissing worden genomen over een plafonnering; dit
lijkt mij een goed Nederlands woord, ook al heeft de heer Marijnissen dit
in twijfel getrokken. In ieder geval gaat het om een maximum. De hoogte van
dit plafond is nog niet bepaald, maar het aantal wordt in elk geval lager
dan 27. Het wordt bepaald aan de hand van een unanieme beslissing. De rotatie
die dan moet ingaan, zal worden gebaseerd op volstrekte gelijkheid van de
lidstaten. Dit is ondubbelzinnig besloten en vastgelegd in het verdrag en
daarom in marmer gebeiteld. Voorzover daaraan is getwijfeld, kan ik zeggen
dat dit voldoende duidelijk is afgesproken. Wat niet afgesproken is, is wat
vanaf het moment dat de Unie uit 27 lidstaten bestaat, het plafond zal zijn.De heer Verhagen (CDA):Als die 26 commissarissen naar behoren kunnen functioneren, kan het dan
zo blijven?Minister Kok:U doelt op de situatie waarin de ervaringen tot op dat moment, met een
Commissie met 26, tegen de verwachtingen in excellent zijn geweest. Speelt
dat dan mede een rol bij de afweging die dan moet worden gemaakt in verband
met het plafond? Ik sluit dat zeker niet uit, want wij zijn allemaal praktische
mensen. En het is ook een zaak van onze opvolgers, denk ik, want het gaat
om 27 lidstaten van de Unie. Dan zal men de praktische ervaring die men tot
dat moment met de steeds groter wordende Commissie heeft opgedaan, zeker bij
de overwegingen betrekken. Zo zal er ook wel overwogen worden dat er bij een
keuze voor maar weinig minder dan 27 lidstaten telkens maar een of twee lidstaten
zijn die een periode niet mogen meedoen. Dat zou ervoor pleiten om een niveau
te kiezen dat duidelijk lager is dan die 27, maar dat zal tegen die tijd moeten
worden afgewogen. Nederland heeft daarbij volledige vrijheid en regering en
parlement zullen dan ook van gedachten kunnen wisselen over de inbreng van
Nederland en de afwegingen die daarbij moeten worden gemaakt.Aan de beslissing dat de grote lidstaten hun tweede commissaris inleveren,
was de kwestie van de stemmenweging gekoppeld. Daarbij ging het voor Nederland
om twee zaken, zoals wij vóór Nice ook uitgebreid hadden toegelicht.
Het is beschreven in de brief aan de Kamer die op 6 december is besproken
en het is ook met zoveel woorden aan de orde geweest in het algemeen overleg
op die datum. Een van de aspecten was de afstand tussen de grootste lidstaten
en de andere; die moest binnen redelijke proporties blijven, omdat het inleveren
van de tweede commissaris conform de daaromtrent in Amsterdam gemaakte afspraken
ook al tot een vergroting van de afstand tussen de grootste lidstaten en de
andere zou moeten leiden. En een andere overweging was dat het bij een andere
stemverhouding van belang zou zijn de bevolkingsomvang van Nederland daarin
voldoende tot uitdrukking te laten komen. Ik heb in het algemeen overleg van
6 december absoluut niet gemerkt dat de Kamer op dit punt in grote opwinding
verkeerde. Wij hebben toen ook even uitgelegd waarom het bij die getalsverhoudingen
ongeveer ging. Tot de groep van 27 zal ook een land als Roemenië gaan
behoren, met ruim 22 miljoen inwoners. Nederland heeft er bijna 16 miljoen
en er is een groep landen met 10 miljoen inwoners. Onze aandacht gaat daarbij
uit naar onze zuiderburen en twee nieuwe lidstaten: België, Griekenland,
Portugal, Tsjechië en Hongarije. De positie van Nederland is in de nieuwe
verhouding inderdaad zichtbaar gemaakt, want de grootste lidstaten zijn op
29 stemmen uitgekomen en Roemenië op 14; de groep die ik zojuist noemde,
krijgt 12 stemmen per land en Nederland zit daar met 13 stemmen precies tussenin.
Dit lijkt mij een redelijke uitkomst en bovendien is het een zeer behoorlijk
onderhandelingsresultaat dat de Beneluxlanden gezamenlijk evenveel stemmen
hebben gekregen als elk van de grootste lidstaten afzonderlijk, namelijk 29.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! De minister-president zegt dat hij de Kamer bij het algemeen
overleg op 6 december niet heeft horen vragen wat de regering op dit punt
zou gaan doen, maar ik hoop wel dat hij toen gehoord heeft dat in ieder geval
mijn fractie het totale pakket wilde bekijken.Minister Kok:Zeker, maar ik heb toen niet gehoord dat de Kamer vond dat de regering
op het punt van die stemverdeling een verkeerd uitgangspunt voor Nice had.
Natuurlijk heeft iedereen gezegd dat het totale pakket moest worden bekeken –
dat vonden wij zelf ook – maar op dit onderdeel is er absoluut geen
gele, laat staan een rode kaart door het parlement uitgedeeld voor het voornemen
om aandacht te vragen voor de stemverhouding en om te proberen daarbij een
goede oplossing te bewerkstelligen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Het gaat nu de inzet van de Nederlandse regering en tot welke resultaten
die heeft geleid. Ik refereer nu aan het AO van 6 december. De minister-president
heeft toen gezegd dat het om méér gaat dan uitbreiding en met
name om voldoende slagvaardigheid en effectiviteit. Verder heeft hij toen
gesteld dat Nederland de kwaliteit van de communautaire besluitvorming wil
vergroten. Met name meerderheidsbesluitvorming zou eerste prioriteit zijn.
Als ik dat vergelijk met het lijstje van vandaag, dat begint met nauwere samenwerking
op het terrein van justitie, et cetera, staan daar allemaal belangrijke punten
op, maar er is wel sprake van een verschil in prioritering.Minister Kok:Ik ben en blijf van mening dat een meerderheidsbesluitvorming op ruimere
schaal nodig zou zijn om Europa op een in alle opzichten bevredigende manier
verder te brengen. Maar wij zijn realist genoeg om met elkaar te kunnen vaststellen
dat je in een Unie waarin slechts met unanimiteit over deze QMV-onderwerpen
kan worden besloten, op enig moment te maken hebt met de opstellingen die
in ieder van de vijftien hoofdsteden worden bepaald. Als in een aantal hoofdsteden
gewoon een cirkel wordt getrokken rondom bepaalde clusters van onderwerpen
en wordt gesteld dat men aan het afschaffen van een veto voor die onderwerpen
nog niet toe is en als deze cirkels elkaar bovendien slechts gedeeltelijk
overlappen, is ook na de langdurige debatten die ter voorbereiding van Nice
hebben plaatsgevonden en ook na de debatten in Nice zelf op enig moment geen
andere conclusie mogelijk dan dat slechts dat resultaat bereikt kan worden
dat door alle vijftien lidstaten aanvaardbaar wordt geacht. Zelfs als veertien
van de vijftien landen het willen doen en ééntje ligt er dwars,
dan gebeurt het dus niet!Ik hoorde uit een aantal inbrengen vanmiddag in het debat dat men twijfelde
aan de inzet die Nederland op dit terrein voor en in Nice zou hebben geleverd.
Hoewel dat misschien niet hoorde tot de sectie onderwerpen voor het journaal
en de andere nieuwsberichten, kan ik u hier zeggen dat Nederland ten aanzien
van deze onderwerpen wel degelijk met België en met andere landen die
vaak zeer gelijkgezind opereerden, die inbreng heeft geleverd die nodig was.
Bepalend voor de vraag hoe je met die lijst van QMV-onderwerpen uitkomt, is
de bereidheid van ieder van de vijftien lidstaten om te tekenen voor een bepaald
pakket.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Maar als de heer Prodi zegt, dat België op het laatste moment het
enige land is geweest dat zich heeft ingezet voor meerderheidsbesluitvorming,
komt natuurlijk de vraag op waar Nederland dan was op dat moment. Bezig om
die ene stem méér te krijgen?Minister Kok:Ik ken geen citaat waarin de heer Prodi dat heeft gezegd. Als dat citaat
aan mij wordt voorgehouden, zeg ik: hij heeft echt zitten slapen!De heer Verhagen (CDA):De minister-president zei dat hij het parlement niet gehoord had over
die ene stem méér en dat er zeker geen sprake was van een rode
kaart.Ik heb letterlijk gezegd, dat het mij niet ging om een stem minder of
meer dan België, maar om het totaalpakket. Ik heb ook gezegd dat, wanneer
bij Duitsland het bevolkingsaantal van doorslaggevende betekenis zou zijn,
het logisch was als dat ook voor Nederland zou gelden. De minister-president
heeft het parlement daarover dus wel degelijk gehoord.Los daarvan vraag ik de minister-president of het nu echt nodig was om
de Belgen voor het hoofd te stoten. Was het niet beter geweest in te zetten
op een gemeenschappelijke inzet van de Benelux opdat die 29 stemmen als eindresultaat
voor de Benelux naar buiten zouden komen?Minister Kok:Niemand heeft iemand voor het hoofd gestoten. Er gaan de meest wilde verhalen
hier en daar rond. Ik zag in bepaalde persreacties dat er van deze kant veto's
zouden zijn uitgesproken. Dat is klinkklare onzin. Er is op geen enkel moment
een veto uitgesproken. U denkt toch niet dat ik een Verdrag van Nice in de
weg zou willen staan door een veto uit te spreken als ik weet dat dit punt
zo'n beslissende bijdrage levert om die uitbreiding mogelijk te maken? Je
legt echter wel uit wat de redelijkheid is van een bepaalde sleutel en dat
onderbouw je. Ik vind het positief dat, ondanks een zeker verschil in belang
dat dan kan ontstaan en dat ook niet kan worden ontkend, de Benelux er als
geheel op vooruit is gegaan en op die 29 stemmen is gekomen. De heer Verhagen
maakte in zijn inbreng gewag van de Beneluxsamenwerking: is het feit dat je
samen op 29 bent gekomen en nog meer stemmen hebt met elkaar, geen extra aansporing
om de Beneluxsamenwerking optimaal inhoud, invulling en kracht te geven? Ik
had het niet anders kunnen zeggen, want ik ben het daar zeer mee eens. Dat
zal ook de inzet zijn van de Nederlandse regering. Ik heb na afloop in die
nacht tussen kwart over vier en half vijf met premier Verhofstadt gesproken.
Als de belangen enigszins wringen en schuren, komt er namelijk altijd iets
van spanning, ook in je eigen gevoel. Dat wilde ik niet laten voortbestaan.
Ik heb dus met hem gesproken en het eerste dat wij tegen elkaar hebben gezegd,
is: de Beneluxsamenwerking mag hieronder op geen enkele manier lijden; integendeel,
wij moeten ervoor zorgen dat wij met elkaar verdere impulsen geven aan de
Beneluxsamenwerking.Als die Beneluxsamenwerking die impulsen krijgt, wil dat nog niet zeggen
dat je ook altijd gelijk stemt. Als wij kijken naar het stemgedrag van de
afgelopen jaren in de verschillende raden – dat kan de Interne Marktraad
zijn geweest, de Landbouwraad, de Industrieraad, enzovoorts – dan zullen
wij, ondanks de uitstekende Beneluxsamenwerking, lang niet altijd een parallel
stemgedrag van de Benelux zien. De samenwerking is erop gericht om elkaar
te verstaan, naar elkaar te luisteren en waar mogelijk samen op te trekken.
Als je onverhoopt op een bepaald moment verschil van inzicht of
een verschil in belangen hebt, dan moet je dat zodanig met elkaar uitpraten
dat je dat weet van elkaar. Soms ook is het "to agree to disagree", weten
dat en waarom er een verschillende positie is. Op het punt van de stemmenweging
was er ook inzicht over en weer in het feit dat wij hierin een enigszins te
onderscheiden belang hadden. De hoofdvoorkeur van ons allen was dat er voldoende
ruimte was gekomen door de manier waarop de stemmenweging aan de bovenkant
zou zijn georganiseerd, om dit mogelijk te maken op een wijze die minder problematisch
was geweest. Dat was onze hoofdvoorkeur. Maar binnen de veronderstelling dat
dit misschien niet mogelijk was, wisten wij van elkaar wat de posities waren.
Dat was goed doorgepraat. Ik ben ervan overtuigd dat, hoewel het hier en daar
op het oog publicitair wat rimpels in de vijver heeft getrokken, dit in de
onderlinge bereidheid in de drie hoofdsteden op geen enkele wijze schadelijk
is voor de verhoudingen. Ik zal er, in het verlengde van dat contact met premier
Verhofstadt in die vroege ochtend van afgelopen maandag, ook alles aan doen
om daarin te investeren. Het is namelijk echt ons en het Europees belang,
dat de Benelux zich daarbij constructief betoont en constructief laat zien.Ik heb al iets gezegd over het na-Nice-traject. De stukken daarover zijn
bekend. Wij zullen parallel aan het na-Nice-traject de toetredingsonderhandelingen
intensiveren. Wij zullen parallel daaraan het komende jaar werken aan de agenda
en de methode voor een volgende IGC. Ik heb kennisgenomen van een aantal opmerkingen
die daarover zijn gemaakt. De regering zal er ook over nadenken wat die methode
kan zijn. In het stuk dat in Nice is vastgesteld, is al een aantal suggesties
gedaan om, naast de parlementen, ook maatschappelijke organisaties, andere
deskundigen, wetenschappers en dergelijke bij de overleggen over deze onderwerpen
te betrekken. De precieze invulling van dat alles zal tijdens de twee komende
voorzitterschappen plaatsvinden. De regering zal dan ook de gelegenheid hebben
daarover met de Kamer te praten, voordat daarover posities worden bepaald.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Dat laatste begrijp ik. Ik begreep echter niet wat precies de pretentie
is van de nu reeds aangekondigde IGC. Ik kan mij voorstellen dat men dan met
elkaar gaat praten over wat in het Frans "la finalité politique" heet.
Dan is er een heel grote agenda. Ik kan mij ook voorstellen dat men datgene
gaat doen wat een paar jaar geleden wel eens aan de orde was: laten wij de
bestaande verdragen, die juridisch gesproken toch een ratjetoe zijn, opschonen
en laten wij de bevoegdheidsverdeling binnen Europa nog eens goed gaan bekijken.
Dat is een andere agenda.Minister Kok:De punten van de agenda zijn exact genoemd onder punt 5 van de verklaring.
Het eerste element betreft de bevoegdhedenverdeling. Het is de bedoeling om
zoveel mogelijk langs het beginsel van de subsidiariteit de taak- en bevoegdhedenverdeling
van Brussel en de lidstaten door te lopen en van preciseringen te voorzien.
Het tweede onderwerp is het statuut van het handvest. Dit moet gezien worden
in relatie met mijn opmerkingen over de reikwijdte van het handvest, met inachtneming
van de conclusies van Keulen. Het derde onderwerp betreft de vereenvoudiging
van de verdragen. Een vierde onderwerp is de rol van de nationale parlementen
in de Europese architectuur. Als ik dit van een ander zou horen en ik zou
er commentaar op moeten leveren, dan zou ik hier zeer intelligente vragen
op kunnen laten volgen. Aan degenen die van plan zijn om dat te doen, vraag
ik evenwel begrip voor het feit dat de verdere uitwerking en vormgeving van
wat hier in een paar globale lijnen is neergelegd, nog moeten volgen. Dat
zal onderdeel zijn van een gezamenlijk proces waarover wij de komende tijd
ook met de Kamer zullen communiceren. De regering is hier thans echter nog
niet voldoende op voorbereid. Wij moeten namelijk nog horen hoe de komende
voorzitterschappen dit gaan oppakken. En dan gaan wij hier eens een beetje
over nadenken en leggen wij hier ook wat gedachten over voor aan de Kamer.
Daar kunnen wij dus nog samenspraak over hebben.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Is het ook denkbaar dat in die IGC een aantal onderwerpen van Nice weer
aan de orde komt?Minister Kok:Het is niet de bedoeling om de leftovers langs een zijweg weer onderdeel
van de nieuwe IGC te laten zijn. Dit verdrag opent de deur voor de uitbreiding,
hoe men daar verder ook over mag oordelen. Dat zal straks blijken in het proces
van ratificatie. Dit verdrag mag en zal geen sta-in-de-weg zijn voor het proces
van uitbreiding dat de komende jaren in een beslissende fase komt, ook al
zal er gezegd worden dat bepaalde dingen nog niet voldoende geregeld zijn.
Het risico is groot dat wij door de agenda voor de volgende IGC op te tuigen,
ook als wij dat niet zo bedoelen of zeggen dat wij dat niet zo bedoelen, barrières
creëren voor het onderhandelingsproces over de uitbreiding. Dat willen
wij niet. Dat is expliciet in de besluiten van Nice terug te vinden en dat
zullen wij ook staande moeten houden. Er zijn geen leftovers en wij zullen
de komende tijd ook niet gaan bedenken dat er misschien toch wel leftovers
waren. Wij willen de IGC daar ook niet mee verzwaren, omdat dan het risico
bestaat dat dit in de weg staat aan de letter en de geest van de wens om nu
uitbreiding mogelijk te maken.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Dank u voor deze duidelijke uitleg. Wilt u overwegen om te zijner tijd
de landen die in 2004 zo ongeveer in aanmerking komen voor het lidmaatschap
van de Europese Unie, te betrekken bij de nieuwe IGC?Minister Kok:Sterker nog, Nederland heeft in die grote Europese conferentie waarbij
de kandidaat-leden aanwezig waren, gezegd dat de kandidaat-lidstaten op een
nader te bepalen wijze zullen moeten meedoen aan het vervolgproces. Men kon
hier breed mee instemmen. Dit is dan ook afgesproken. Ik heb hier de Franse
tekst van de verklaring voor mij. Aan het slot van punt 3 staat dat de kandidaat-lidstaten
bij dit proces betrokken zullen worden volgens nog af te spreken modaliteiten.
Dat geldt voor alle kandidaten, dus niet alleen voor die landen waarvan in
redelijkheid zou mogen worden verwacht dat zij tot de eerste categorie van
toetreders gaan behoren.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! Ik zou graag zien dat de minister-president geen koppeling legt tussen de IGC van 2004 en de uitbreiding.Minister Kok:Dat doe ik ook niet.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Op de vraag of er een nieuw agendapunt toegevoegd kan worden, zegt u dat
er geen barrières moeten worden opgeworpen. Welnu, dat is dus absoluut
niet de bedoeling. Verder hebt u gezegd dat meerderheidsbesluitvorming essentieel
is voor het vergroten van de effectiviteit van communautaire besluitvorming.
In dit verband wil ik weten of u bereid bent om nu al in een interpretatieve
verklaring bij het Verdrag van Nice aan te geven dat Nederland de meerderheidsbesluitvorming
aan de orde wil stellen in de IGC van 2004.Minister Kok:Dat zijn wij niet van plan. Ik heb mijn gevoelens over het resultaat op
het punt van de meerderheidsbesluitvorming naar voren gebracht. Er is wel
degelijk voortgang geboekt. Ik zag maandagochtend, vlak na de afloop van de
IGC, de Britse commentatoren voor de BBC de rekening opmaken. Zij zeiden dat
premier Major in Maastricht 30 veto's had weggegeven en premier Blair in Nice
39 veto's. Dat zijn uiteraard veto's die zeer uiteenlopende onderwerpen betreffen.
Het is echter interessant hoe de verlies- en winstrekening per hoofdstad wordt
opgesteld. Ik zeg dit als illustratie van het feit dat op een groot aantal
punten echt de overstap van unanimiteit naar een meerderheidsbesluitvorming
is gemaakt. Wij hadden echter verder willen komen. De boeken omtrent hetgeen
mogelijk was inzake de meerderheidsbesluitvorming in Nice zijn nu echter wel
gesloten. Als wij nu een interpretatieve verklaring afleggen dat wij dat boek
op weg naar de IGC in 2004 weer open willen maken en dat wij menen dat de
afsluiting, die op een aantal punten voor ons teleurstellend is, ongedaan
moet worden gemaakt, dan maken wij het hele onderwerp van de meerderheidsbesluitsvorming
tot leftover en dan kunnen wij de afronding van de uitbreidingsonderhandelingen
de komende jaren vergeten.De voorzitter:Mevrouw Karimi, ik wil u nog wel de gelegenheid geven om te interrumperen,
maar ik streef ernaar deze vergadering om half acht te beëindigen. Ik
verzoek u daarom kort en terughoudend te zijn met uw interrupties, want anders
zijn wij om half acht nog niet klaar en dan moeten wij na een avondpauze doorgaan.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik hoor graag het politieke oordeel van de minister-president over zijn
eigen voornemens met betrekking tot Nice. De effectiviteit van de communautaire
besluitvorming zou moeten worden vergroot. Is dat volgens hem gerealiseerd?Minister Kok:Op een groot aantal terreinen wel, maar het is nog onvoldoende. Vandaar
de bescheiden stap voorwaarts, die echter wel betekenisvol is. De kwalificatie
"bescheiden" heeft betrekking op de omvang van de stap, want de betekenis
is groot. Het betekent namelijk dat wij met de aanvaarding van dit resultaat –
als de parlementen bereid zouden blijken om dit resultaat ook te ratificeren –
een basis hebben gelegd voor de uitbreiding van Europa. Die bescheiden stap
is in elk geval een bescheiden stap op een vertrouwde weg. Het is namelijk
een vooruitgang langs de weg van de geleidelijkheid. Wat ons betreft had de
stap, zeker op het punt van de meerderheidsbesluitvorming, een beduidender
stap moeten zijn. Geplaatst voor de keuze of wij met deze meer bescheiden
stap tevreden willen zijn en die ook willen verdedigen tegenover het parlement
en de Nederlandse samenleving of zeggen: dit is niet goed genoeg en daarom
moet de keuze voor het non-resultaat prevaleren, met alle chaotiserende effecten
die dat zou veroorzaken, hebben wij voor de eerste optie gekozen. Wij zullen
dan ook vol overtuiging dit ontwerpverdrag aan het Nederlandse parlement voorleggen
en in beide Kamers van de Staten-Generaal verdedigen, in de hoop op voldoende
steun voor ratificatie.De heer Timmermans (PvdA):Ik wil de minister-president nog vragen naar zijn beoordeling van de gevolgde
methode. Ik zal mijn kwalificatie geven. De IGC duurde lang, met lange onderhandelingen.
Aan het slot krijg je dan broddelwerk van het Franse voorzitterschap met alle
risico van een falen op het laatste moment. Is de minister-president, dat
overziend, los van de kwalificatie die ik gebruik, met mij van oordeel dat
wij dan toch eens goed moeten kijken naar de tot nu toe gevolgde methode en
moeten kijken of er niet betere manieren zijn om in de toekomst tot verdragaanpassing
te komen?Minister Kok:De ervaringen die wij hebben opgedaan bij opeenvolgende gelegenheden,
geven zeker aanleiding om positief te antwoorden op de vraag van de heer Timmermans
of er geen reden is om nog eens goed na te denken over bepaalde verbeteringen.
Mijn antwoord daarop is dus zonder enige reserve positief. Ik merk echter
wel op – wellicht in tegenstelling tot hetgeen de heer Timmermans naar
voren brengt – dat ik het ideale model nog niet voor ogen heb. Nadenken
over een wijze van voorbereiding die de kans op resultaat helpt vergroten,
is zeer gewenst. Ook de Kamer willen wij daarbij betrekken. Dit kan onderdeel
zijn van nadere stukken die wij aan de Kamer zullen voorleggen.De heer Marijnissen heeft gesteld dat er na Nice twee sporen gelijktijdig
aan de orde zijn. Enerzijds is er het ratificatieproces, waarin wordt toegelicht,
uitgelegd en verdedigd wat is overeengekomen. In samenspraak met het parlement
komen wij tot oordeelsvorming. Het parlement heeft daarin uiteraard het laatste
woord. Anderzijds zullen er naar de mate waarin de agenda van na Nice zich
aftekent en de voorzitterschappen die daar initiatief op ontwikkelen, ideeën
worden neergelegd over de wijze waarop een inbreng wordt geleverd. De Kamer
kan nadere initiatieven van het kabinet verwachten. Wij beginnen overigens
niet bij nul. De Staat van de Unie is gepresenteerd en daarover hebben debatten
plaatsgevonden. Er zijn opties besproken en er zijn niet altijd finale standpunten
betrokken. Een gedachtewisseling is met het oog op de toekomst dringend nodig.
Wij zullen daarin een actieve rol vervullen.De heer Marijnissen (SP):Kan het toekomstbeeld van het kabinet worden geformuleerd, zo dat er is?
Ik vraag u tevens om een reactie op mijn bespiegeling ten aanzien van het
momentum van de integratie. Nu zij meer en meer werkelijkheid wordt,
neemt de profileringsdrang van landen rechtevenredig toe.Minister Kok:Er is geen bezwaar tegen een profileringsdrang in gezamenlijkheid, mits
de kwaliteit van de samenwerking daar niet onder lijdt. Ik heb hierop al gedeeltelijk
geantwoord, toen ik de lijst van onderwerpen noemde – deze was uiteraard
niet volledig – waarop Europa in de praktijk van het dagelijks werken
vooruitgang boekt. Er is thans dus geen stilstand, want op veel terreinen
wordt voortgang geboekt. Het is echter juist dat er ten aanzien van de nieuwe
institutionele arrangementen een zekere aarzeling is, afhankelijk van de onderwerpen.
Via meerderheidsbesluitvorming dragen wij toch meer over aan Europa. Op enig
moment is het mogelijk dat wij overstemd worden. Nederland heeft bijvoorbeeld
niet gezegd dat het fiscale terrein maar aan meerderheidsbesluitvorming onderworpen
moet worden. Dat was voor ons een terrein dat aan de unanimiteit onderworpen
moet blijven, behalve de onderwerpen ecotaks of fraudebestrijding. Wij staan
nu op een kruispunt. Op een aantal terreinen zijn er mogelijkheden tot versterkte
federatieve samenwerking, die ook worden benut. Op andere terreinen is er
soms wat meer bereidheid om samen te werken, maar vooralsnog op een stevige,
intergouvernementele basis. Ik noem de ontwikkeling rondom de tweede pijler.
Het is niet zo gemakkelijk om een blauwdruk te presenteren. Het kabinet zal
de komende maanden dus niet met blauwdrukken voor de toekomst komen, maar
het zal wel proberen om gegeven de huidige situatie in Europa, een analyse
op te stellen en een richting aan te geven. Daarover zal met de Kamer worden
gesproken.De heer Marijnissen (SP):Daar ben ik blij om.De heer Timmermans heeft met nadruk het woord "federatie" te berde gebracht.
Is in de uiteindelijke visie van het kabinet een federatief Europa het ideaal
of bent u met mij van mening dat er een soort inherente grens is aan de verdere
integratie van nationale staten in Europees verband, omdat men automatisch
aanloopt tegen nationale belangen, waarbij van overheden niet verwacht mag
worden dat zij die verloochenen?Minister Kok:Ik wil een sterk onderscheid maken naar onderwerpen en beleidsterreinen.
Ik wijs op de interne markt en de gezamenlijke munt voor de vijftien landen.
Dat is niet alleen een financiële vormgeving, maar betreft ook het sociaal-economische
beleid, met beleidscoördinatie. Natuurlijk is er soevereiniteit van lidstaten,
maar men groeit op dat terrein veel meer naar elkaar toe dan de gebieden die
naar hun aard wat meer op intergouvernementele samenwerking zijn gestoeld.
Ook dat zijn geen statische modellen. Ook daar zit dynamiek in. In de komende
jaren is het juist de kunst om met gevoel voor evenwicht, verhoudingen, maat
en richting en rekeninghoudend met de nieuwe eisen die aan de uitbreiding
van de Unie worden gesteld – de diversiteit wordt dan nog veel groter
in Europa – vast te houden wat positief is en positieve ontwikkelingen
verder mogelijk te maken. Dat is naar mijn mening, maar ik spreek nu echt
voor mijzelf, geen blauwdrukkenbenadering. Dat is veeleer bekijken waar, gegeven
de beleidsterreinen en de mogelijkheden, de kansen liggen. Naar ik meen is
dat ook duidelijk in de Staat van de Unie aangegeven. Dat laat zich verder
uitwerken.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter! Ik zal een paar korte opmerkingen maken over het
Europees veiligheids- en defensiebeleid. De heer Timmermans informeerde daarnaar
en vroeg wat de betekenis is van hetgeen in het verdrag terechtkomt. Tijdens
de top in Nice is artikel 17 van het oude verdrag opgeschoond. De belangrijkste
elementen daarin die te maken hadden met de West-Europese Unie, worden eruit
gehaald omdat de West-Europese Unie een slapende periode tegemoet gaat. Ik
heb dat vorige week ook aan de West-Europese parlementaire assemblee mogen
uitleggen. Uiteraard geldt dat niet voor het element van artikel 5. De belangrijkste
verwijzingen naar de West-Europese Unie zijn echter geschrapt.Belangrijker is de wijziging die zal worden aangebracht in artikel 25
van het nieuwe verdrag, uiteraard indien alle parlementen het Verdrag van
Nice zullen ratificeren. Daar wordt het comité voor politieke vraagstukken
en veiligheidsvraagstukken geïntroduceerd. Dit permanente comité
neemt in Brussel de taken over van het zogeheten politieke comité.
In de Brusselse wandelgangen wordt dit ook wel het Copo genoemd. Alles wat
dit comité voor politieke vraagstukken en veiligheidsvraagstukken doet,
gebeurt uiteraard onder leiding en hoede van de Raad. Daarnaast kan de Raad
dit nieuwe comité machtigen, besluiten te nemen over de politieke controle
en de strategische leiding van crisisbeheersingsoperaties. Dit zijn in feite
technische wijzigingen die in het verdrag zijn aangebracht, maar ik meen dat
het belang van de verdragswijziging vooral schuilt in het laatste aspect.
Met die wijziging verzekeren de lidstaten zich immers van het feit dat besluiten
in crisistijd altijd door de vijftien worden genomen. In crisistijd kunnen
dus geen besluiten worden genomen in een onderonsje van een aantal lidstaten
binnen de Europese Unie. In dat comité kunnen besluiten worden genomen
door de vijftien. Omdat het nu geregeld is zoals het is geregeld, kunnen de
besluiten die de Unie neemt ten volle worden verantwoord ten opzichte van
de diverse parlementen, uiteraard ook ten opzichte van het Nederlandse parlement.De heer Timmermans (PvdA):De minister weet dat ik twee jaar geleden ben begonnen met het vraagstuk
van de parlementaire controle in de tweede pijler, gelet op de specifieke
aard van die tweede pijler. Straks zal worden nagedacht over het vervolg van
Nice. Is de minister bereid bij deze gedachteontwikkeling ook na te denken
over de vraag hoe wij in de toekomst zullen omgaan met de specifieke aard
van de democratische controle in de tweede pijler? Daarvoor zijn verschillende
modellen ontwikkeld. Dat weet de minister ook van de WEU. Misschien is hij
bereid dit aspect te betrekken in de gedachteontwikkeling van de regering
over de post-Nice-agenda.Minister Van Aartsen:Uiteraard zijn dit thema's waarover ook in de toekomst nagedacht zal moeten
worden. Het staat niet in de post-Nice-agenda, zoals wij die in Nice overeen
zijn gekomen. Net als de minister-president zeg ik dat wij moeten
blijven bij de afspraken die wij over deze agenda hebben gemaakt. Het is natuurlijk
een thema, zeker als er eenmaal ervaring met het Europees veiligheids- en
defensiebeleid is opgedaan. Daar zal te zijner tijd ook een strategisch concept
bij horen. Daarover is eerder met de Kamer gedebatteerd. Net zoals de NAVO
een strategisch concept heeft, zal ook in de Europese Unie een strategisch
concept moeten worden ontwikkeld. Als er eenmaal ervaring mee is opgedaan,
ook na de periode dat wij werkelijk operationeel zijn geworden, spreekt het
vanzelf dat het denken op dit vlak niet stil kan staan. Nu is echter belangrijk
dat er is geregeld dat er geen sprake zal zijn van scenario's waarbij de hoge
vertegenwoordiger een centrale rol speelt. Zo is het immers in de documenten
vastgelegd die ook zijn vastgesteld in Nice. In het verdrag is duidelijk aangegeven
dat men zo'n proces met vijftien lidstaten ingaat en dat er in crisissituaties
"à vijftien" wordt besloten, zodat ook het Nederlandse parlement niet
ineens aan operaties gebonden wordt waarover Nederland in Brussel niet wezenlijk
heeft kunnen meepraten. Dat was volgens mij ook de boodschap van het Nederlands
parlement in de discussies die wij over de Kosovo-operatie hebben gevoerd.
Een en ander is trouwens ook aan de orde gekomen in de discussies over het
rapport-Bakker.De heer Timmermans (PvdA):Ik wijs de minister erop dat er een uitspraak ligt van de Kamer. Ik doel
op de bij de begrotingsbehandeling ingediende motie-Koenders, waarin nadrukkelijk
de aandacht van de regering wordt gevraagd voor de democratische component.
Ik denk dus dat er iets meer urgentie in zit dan de minister nu doet voorkomen.Minister Van Aartsen:Zeker in Nice en in de aanloop daartoe hebben wij gehandeld in de geest
en de opdracht van de motie van de geachte afgevaardigde Koenders. De regering
heeft daar althans haar best voor gedaan. Wij hebben een resultaat bereikt.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):In de loop van deze dag hebben wij de Franstalige stukken ontvangen. De
minister weet dat er vandaag ook nog andere discussies aan de orde zijn geweest.
Ik stel daarom de volgende, feitelijke vraag. Is in het verdrag ook iets opgenomen
over het besef van de Europese Unie dat er zoiets is als een Atlantisch bondgenootschap?
Is er ook een verdragsbepaling die verwijst naar de NAVO? Ik heb daar eerder
vaak om gevraagd.Minister Van Aartsen:In artikel 17 is sprake van het feit dat diverse Europese lidstaten een
bepaalde relatie hebben met de NAVO. Ik kom, mede naar aanleiding van een
vraag van de heer Van den Berg op dit punt, nog te spreken over de relatie
tussen Europese Unie en NAVO. Dit is een thema dat voor de Nederlandse regering
van groot belang was in Nice.Afgezien van het feit dat de Nederlandse regering en andere regeringen
in de gelegenheid zijn gebracht om ten volle verantwoording af te kunnen leggen
aan hun parlementen, is mede winst dat het begin van het EVDB niet via de
achterdeur wordt geregeld. Via het Verdrag van Nice krijgt het een verankering
en een legitimatie. Het is gewoon goed dat dit voor elkaar is gekregen.De heer Van den Berg vroeg mij naar de verhouding tussen EU en NAVO. Het
wat kale zinnetje in paragraaf 11 van de conclusies van het voorzitterschap
van Nice luidt: "De Europese Raad heeft zijn goedkeuring gehecht aan het verslag
van het voorzitterschap en de bijlagen daarbij over het Europees veiligheids-
en defensiebeleid". Ik wijs de heer Van den Berg erop dat de bedoelde stukken
ter voorbereiding van het debat van 6 december aan de Kamer zijn toegestuurd.
Wij hebben het Franse voorzitterschap overigens geprezen om deze documenten,
die uiteraard op basis van de discussie tussen de vijftien lidstaten tot stand
zijn gekomen. In die stukken is sprake van een goede verankering van de relatie
tussen EU en NAVO. Dit geldt ook in de zogeheten preplanningsfase, waar op
enig moment in Nice enige verwarring over ontstond. In die documenten is verzekerd
dat er geen sprake zal zijn van duplicatie, maar van een goede samenwerking
met die lidstaten die lid van de NAVO zijn, maar geen lid van de EU. Ik kan
alleen maar hopen dat in de besprekingen die morgen en overmorgen in Brussel
in de NAVO-raad zullen plaatsvinden, ook de NAVO het groene licht geeft om
de infrastructuur van de NAVO beschikbaar te stellen in de geest van de afspraken
die in Nice zijn gemaakt. Het is een type afspraken dat volledig recht doet
aan hetgeen in de Tweede Kamer en aan de overzijde is gevraagd, en aan hetgeen
de regering als inzet in het kader van de discussie over het EVDB vanaf begin
1999 heeft gehad.De heer Timmermans heeft geïnformeerd naar de nauwere samenwerking
in de tweede pijler. Die nauwere samenwerking moet overigens voldoen aan de
algemene voorwaarden die in algemene zin aan de nauwere samenwerking zijn
gesteld. De minister-president heeft daar zojuist een schets van gegeven.
Daarnaast zijn er bijzondere voorwaarden die van toepassing zijn op de tweede
pijler. Zo dienen de belangen, de waarden en de bevoegdheden van de EU te
worden gediend en geldt als bijzondere voorwaarde de samenhang van het algehele
beleid en het externe optreden. De nauwere samenwerking in deze pijler kan,
zoals ook vorige week in het AO aan de orde is geweest, alleen betrekking
hebben op uitvoering van overeengekomen gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.
Het kan dus geen betrekking hebben op een gemeenschappelijke strategie als
zodanig. In Nice is vastgesteld dat de nauwere samenwerking ook geen betrekking
kan hebben op vraagstukken betreffende het militaire en defensiegebied.De heer Timmermans (PvdA):Ik heb in mijn eerste termijn gevraagd naar de visie van de regering op
de motie-Timmermans/Verhagen over het streven naar een interne markt voor
de Europese defensie-industrie. Kan de minister daar nog kort op ingaan?Minister Van Aartsen:Dat thema blijft van belang. Ik heb zojuist gezegd dat de nauwere samenwerking
in de tweede pijler geen betrekking kan hebben op materieelsamenwerking. Het
betreft dus vooral de kwestie van de follow-up van het witboek dat indertijd
door de Commissie is gepubliceerd. Als ik het goed heb, was dat het rapport-Bangemann.
In de discussies die in 1999 in de Algemene Raad hebben plaatsgevonden, heeft
het Verenigd Koninkrijk de gedachte getorpedeerd dat op dit
punt van een gemeenschappelijk standpunt sprake zou kunnen zijn. Dat wil echter
niet zeggen – net zoals wij het zojuist over de post-Nice-agenda hadden –
dat dit een vraagstuk is waar in de praktijk in de komende jaren niet verder
over nagedacht zal moeten worden, los van de totstandkoming van een gemeenschappelijk
standpunt. Ik wijs erop dat de samenwerking die concreet is afgesproken, bijvoorbeeld
tussen de Nederlandse en de Duitse regering op het gebied van transportcapaciteit,
in dit kader kan helpen.De heer Verhagen (CDA):De minister verzette zich indertijd tegen de motie-Timmermans/Verhagen
om in principe de interne markt voor de defensie-industrie te gaan realiseren.
Mag ik zijn woorden zo vertalen, dat hij zich nu wel ervoor zal inzetten om
op dit punt vooruitgang te boeken?Minister Van Aartsen:Het is niet zover gekomen als de hoofdgedachte die indertijd bij de indieners
van deze motie zal hebben gespeeld. Daarvan was toch wel degelijk de achtergrond
dat er van een werkelijke Europese samenwerking op defensiematerieelgebied
sprake zou zijn. Nederland heeft daar geen negatieve rol in gespeeld, maar
de mogelijkheid om op dat punt te komen tot gemeenschappelijke samenwerking
is geblokkeerd door de Engelse regering. Zoals aangegeven kan het dan ook
geen onderwerp zijn van nauwere samenwerking in de toekomst. Dat maakt echter
samenwerking op het gebied van defensiematerieel tussen diverse Europese landen
niet onmogelijk, maar dus niet afgedwongen via EU-regelgevingIk dank de Kamer voor de positieve opmerkingen over de evenwichtige verklaring
van Nice over het Midden-Oosten.Wat Turkije betreft suggereerde mevrouw Karimi om een aparte missie te
sturen. De grondbeginselen die een dergelijke missie zou kunnen, eigenlijk
zou moeten overbrengen, zijn in wezen verleden jaar al overgebracht ten tijde
van de zowel voor de Unie als voor Turkije belangrijke top in Helsinki. Toen
zijn ook met de Turkse regering afspraken gemaakt over de Kopenhagencriteria,
de manier waarop in de toekomst met de Turkse regering zou kunnen worden onderhandeld.
In de diverse contacten van de afgelopen periode, onder andere vanuit de Europese
Commissie, is een zeer kritische boodschap overgebracht naar aanleiding van
ook een aantal recente besluiten van de Turkse regering of het uitblijven
van bepaalde besluiten, denk aan het mediabeleid, die wij van de Turkse regering
toch konden verwachten. Overigens heeft de minister-president in zijn interventie
in Nice nogmaals gewezen op het eminente belang van de Kopenhagencriteria
en heeft hij ook daar de Turkse regering daarop aangesproken. De regering
kent wat dit betreft de opvatting van de Kamer, maar is ook zelf van oordeel
dat wij de komende periode op dit punt ten opzichte van de Turkse regering
in alle helderheid zullen moeten blijven opereren. Ik geloof echter niet dat
een aparte missie op dit moment zin zou hebben na alles wat er al is gedaan.
De recente ontwikkelingen, met name rond het mediabeleid, het Koerdenvraagstuk,
e.d., brengen mij er in ieder geval toe om deze kwestie aan de orde te stellen
in de besprekingen die ik morgen en overmorgen ook met mijn Turkse ambtgenoot
zal hebben.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik wist niet dat u morgen en overmorgen een gesprek met de Turkse minister
van buitenlandse zaken zou hebben. Ik zou dan graag zien dat u ook specifieke
aandacht vraagt voor de hongerstaking in gevangenissen.Kopenhagencriteria prima, maar bent u het niet met mij eens dat er sprake
is van een kritieke situatie in Turkije? Welke strategie kiest de Europese
Unie dan in zo'n kritieke situatie in Turkije?Minister Van Aartsen:Ik denk toch dat de beste weg in zo'n situatie is om de Turkse regering
daar rechtstreeks op aan te spreken. Dat doet de Europese Unie, indien dat
nodig is ook via verklaringen. De Nederlandse regering heeft in Nice in de
richting van de Turkse regering nogmaals gewezen op het belang van mensenrechten,
Kopenhagencriteria, e.d. De Turkse regering is zich er zeer wel van bewust.
Wat Nederland betreft is de bestendige lijn: druk, druk en druk uitoefenen.
En, druk helpt!Staatssecretaris Benschop:Mijnheer de voorzitter! Ik dank de woordvoerders voor hun inbreng. De
minister-president heeft de balans van Nice opgemaakt, met de versterkte samenwerking
aan de positieve kant, evenals de stemmenweging, de verdragswijziging
inzake het EVDB en de afspraken over het proces na Nice. Het zeer bescheiden
resultaat over de meerderheidsbesluitvorming staat aan de andere kant. Een
soort plus-min in verband met de toekomst van de Commissie vindt men in het
midden, afhankelijk van de vraag welke positie men in dat debat heeft gekozen.
Er is dus een stap gezet, maar duidelijk is dat hoe verder wij komen in het
proces van de Europese integratie, hoe minder groot de stappen worden die
per keer kunnen worden gezet. Dat geldt zeker voor de institutionele vraagstukken
waarmee men in Nice te maken heeft gehad.Dit behoeft niet tegelijkertijd ook te gelden voor de politieke stappen
die in Europa worden gezet. Ik verwijs in dit verband naar de gang van zaken
in de afgelopen twee jaar met betrekking tot het EVDB. Wat dit betreft is
op basis van unanimiteit een geweldige stap gezet. Het zal in de periode na
Nice interessant zijn om de blik niet alleen te richten op de institutionele
aspecten, hoe belangrijk die ook zijn, maar ook te kijken naar de inhoudelijk-politieke
agenda van Europa. De vraag rijst of de dynamiek die daarin in de afgelopen
jaren aanwezig is geweest, ook in de periode na Nice behouden blijft. Als
voorbeeld noem ik het asiel- en migratiebeleid. De Tampere-agenda wordt door
de Commissie tot uitvoering gebracht in de zin van voorstellen en het is aan
de Raad om hierover besluiten te nemen, voorlopig nog met unanimiteit. Zelfs
al was in Nice de regel op dit punt veranderd, dan nog zouden die voorstellen
vanwege de duur van de ratificatie nog steeds met unanimiteit moeten worden
afgehandeld.Inderdaad was de meerderheidsbesluitvorming een zeer belangrijk aandachtspunt,
waarvoor de Nederlandse regering zich in Nice heeft ingezet. Ik kan mevrouw
Karimi zeggen dat de aandacht daarvoor niet is afgeleid door de stemmenweging.
Ook kan ik de verzekering geven dat het niet de Nederlandse regeringsleider
was die de meeste tijd van zichzelf en de anderen heeft gevraagd in verband
met het onderwerp stemmenweging.De gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming is in Nice niet veel verder
gekomen dan de voorbereiding. In zeker opzicht is dit teleurstellend omdat
wij wel een aantal Europese raden achter de rug hadden waarbij in de Raad
zelf meer mogelijk bleek te zijn dan bij de voorbereiding. Op dit onderdeel
van de meerderheidsbesluitvorming is dat in Nice niet het geval gebleken.
Problematische onderwerpen – ik denk aan de fiscaliteit, het sociaal
beleid enz. – zijn niet aan de orde gekomen, terwijl een gemengd resultaat
werd bereikt op het terrein van het asiel- en migratiebeleid. Wél is
resultaat bereikt op het terrein van de handelspolitiek, het externe handelsbeleid,
handel in diensten en in intellectueel eigendom, maar ook weer niet volledig.
Ook hier gelden weer uitzonderingen. Ik noem in dit verband de luchtvaart,
overigens een Nederlandse inbreng.Als dit alles moet worden gekwantificeerd, kan ik meedelen dat onze medewerkers
tot een lijst met 38 punten zijn gekomen. Ik hoorde de minister-president
verwijzen naar een krant waarin 39 punten zijn vermeld. De heer Verhagen heeft
een lijstje dat veel korter is. Wij zullen dit bij het verdere debat en in
verband met de ratificatie nader kunnen analyseren. Sommige artikelen kenden
al gedeeltelijk meerderheidsbesluitvorming en ten aanzien van die artikelen
is men op onderdelen verder gekomen. Andere artikelen zijn voor een gedeelte
naar meerderheidsbesluitvorming gegaan. Al met al is het nog een hele lijst,
al ontbreken er natuurlijk enkele cruciale onderdelen, zoals ik zojuist aangaf:
fiscaliteit, sociale zekerheid, althans op het ene artikel.De vraag naar de codecisie van het Europees Parlement levert ook een gemengd
beeld op, maar dat komt doordat de artikelen waarom het hierbij gaat, van
verschillende aard zijn. De benoeming van de secretaris-generaal van de Europese
Raad zal voortaan bij meerderheidsbesluit geschieden, maar dat is gewoon een
zaak van de Raad, daar komt geen codecisie van het Europees Parlement aan
te pas. Bij andere belangrijke artikelen is dat gewoon wel het geval, zoals
bij het industriebeleid en bij artikel 67, asiel en migratie. Wij zullen dit
nog verder uitsplitsen en in beeld brengen, ik zal het nu niet allemaal mondeling
doen. Het geldt niet voor de handel; daar hebben wij wel over gesproken, maar
hierbij gelden ook wel andere argumenten, want er is bij handel geen sprake
van wetgeving, maar van een mandaat aan de Europese Commissie in het kader
van internationale akkoorden die vervolgens weer geratificeerd moeten worden.
Er zit dus nog een ander parlementair vervolg aan vast. En er zijn dus wel
stappen gezet op het gebied van de gekwalificeerde meerderheid en de codecisie,
maar niet meer dan voorzien was.Het belangrijkste wat er in Nice gebeurd is op het gebied van de stemmenweging,
is gelegen in de verhouding tussen de grotere, de middelgrote en de kleine
lidstaten. In het eerste voorstel, dat op zaterdagochtend op tafel lag, kregen
de grootste lidstaten elk 30 stemmen, de middelgrote zoals Nederland, Portugal,
België en andere 10 stemmen, en de kleinste lidstaten 3 stemmen. Dat
was een heel problematisch voorstel, omdat het absoluut niet voldeed aan het
criterium dat Nederland steeds in de discussie had gehanteerd, namelijk de
balans tussen groot en klein in de Unie. En er werd al helemaal geen recht
gedaan aan de positie van Nederland. In twee ronden met twee nieuwe voorstellen
van het voorzitterschap is de situatie ontstaan waarin Nederland uiteindelijk
13 stemmen kreeg in plaats van 10 en dat de landen van de Benelux samen 29
in plaats van 23 stemmen kregen, terwijl de balans tussen groot en klein in
de 48 uur waarin daarover gesproken is, aanzienlijk meer in evenwicht is gekomen.
Het aantal stemmen voor de grote lidstaten is niet op 30 gebleven, maar op
29 gekomen; Spanje en Polen zijn naar 27 stemmen gegaan en het aantal voor
Nederland is opgelopen van 10 naar 13, dus Nederland heeft geen strijd gevoerd
voor een stemmetje verschil met een ander land, maar voor de positie van de
middelgrote lidstaten, de verhoudingen tussen groot en klein en de positie
van Nederland. Nederland is van 10 naar 13 gegaan, België en Portugal
van 10 naar 12 en Luxemburg van 3 naar 4. Wij hebben dus geen enkel land stemmen
misgund, ook Nederland niet. Ik denk dat de Unie hiermee een betere balans
heeft gekregen; die is weliswaar volgens de verwachtingen ten gunste van de
grote lidstaten veranderd, maar niet in de mate waar het bij de voorbereiding
van Nice naar uitzag. Dit is van belang, want het evenwicht tussen groot en
klein heeft naar mijn oordeel de Unie gemaakt tot wat zij geworden is. Dit raakt natuurlijk meteen aan het onderwerp van de gekwalificeerde meerderheid
en de blokkerende minderheid. Ook op dat punt is er nog heel veel uit te leggen
en te rekenen. Naast de zojuist aangegeven stemmingweging is er een tweede
en een derde sleutel ingevoerd. Er is bepaald dat elk besluit in elk geval
gesteund moet worden door de meerderheid van de lidstaten. Dit is weer een
bescherming van de kleine lidstaten in het geheel, de meerderheid van de lidstaten
kan niet zo maar door de stemmenrijke lidstaten overstemd worden. Daarnaast
is er nog een bepaling omtrent het bevolkingsgewicht vastgesteld, de 62%-drempel.
Die werkt weer naar de andere kant, daarmee worden de lidstaten met een grote
bevolkingsomvang in bescherming genomen, ook al omdat die omvang niet geheel
in de stemmenweging tot uitdrukking is gekomen.Dit alles komt erop neer dat er in de Unie van 27 geen blokkerende minderheid
van drie grote lidstaten bestaat, behalve als Duitsland die met twee andere
grote lidstaten vormt, want dan geldt die op grond van de bevolkingssleutel.
In geen van de andere gevallen kan er een blokkerende minderheid ontstaan.
Los van de aantallen of percentages is dit bij de voorbereiding natuurlijk
ook een belangrijk criterium geweest. Er lijkt nu dus ook aan dit criterium
te worden voldaan, zij het met de hakken over de sloot.De heer Timmermans en mevrouw Scheltema hebben nog gevraagd naar het systeem
voor de toekomst en de rol van het Europees Parlement daarbij. Het Parlement
was er in Nice wel bij betrokken; bij elke bespreking die ik bijwoonde, was
ook het Parlement vertegenwoordigd. Hier moeten wij echt eens over nadenken
en ik moet zeggen dat ik op dit punt uit de Kamer ook wisselende signalen
krijg, want onlangs is hier nog een motie aangenomen in het kader van de discussie
over het handvest waarin uitgesproken werd dat de methode van de conventie
niet voor herhaling vatbaar is. Vandaag heb ik weer gemerkt dat men zich afvraagt
of de IGC wel een goede methode is. Als wij afstrepen, houden wij helemaal
niets over. Dat zal misschien hier en daar ook nog wel weerklank vinden, maar
ik vind dat wij toch nog maar eens goed moeten nadenken over het post-Nice-debat.
Daarbij moeten wij ook onderscheid maken tussen de fase van het debat en de
fase van de besluitvorming. Een IGC die een jaar duurt, is niet nodig en heeft
ook echt nadelen. Je kunt zo'n conferentie ook in drie maanden houden, want
zo sterk groeit het inzicht niet in al die tijd. En misschien moeten wij wel
meer energie steken in de voorbereidingsfase, in de wijze waarop het politieke
en maatschappelijke debat over die onderwerpen georganiseerd wordt, en niet
alleen in conclaaf gaan. En wij moeten ervoor zorgen dat juridisch bindende
besluiten op de juiste wijze genomen worden door degenen die daar ook het
mandaat voor hebben.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! Kan de staatssecretaris met deze lessons learned misschien
een notitie aan de Kamer toezeggen waarin hij alle mogelijkheden inventariseert
en meteen een duidelijke strategie voor de volgende IGC aangeeft?Staatssecretaris Benschop:Wij moeten in het komende jaar de agenda voor de discussie over de situatie
die na Nice ontstaan is, natuurlijk wel een beetje voorbereiden. Daar wordt
ook al over gesproken in verband met het Zweedse voorzitterschap van de Europese
Raad en er zal tijdens het Belgische voorzitterschap verder over gesproken
worden. Er zullen dan misschien ook besluiten genomen worden over de precieze
agenda en de precieze methoden die wij op weg naar 2004 zullen hanteren. De
regering is graag bereid om hierop in het komende voorjaar terug te komen
en de Kamer een verder uitgewerkte positiebepaling voor te leggen. Maar eigenlijk
zou ik graag nog een beetje meer tijd reserveren om dat ook nog eens goed
door te denken en de nadruk te kunnen leggen op de kwaliteit van de ideeën,
en niet zomaar door te hollen naar de volgende notitie zonder dat wij daar
ook zelf eens goed over hebben nagedacht.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Mijn vraag was meer gericht op de methode. Ik pleit ervoor om niet te
wachten tot de agenda's door de voorzitterschappen bepaald worden, maar een
proactieve benadering te kiezen door na te denken over de mogelijkheden. Dat
is toch niet te veel gevraagd?Staatssecretaris Benschop:Nee, dat zullen wij ook doen. Maar zoals ik al zei, willen wij er wel
even tijd aan besteden om een goed voorstel aan de Kamer te kunnen voorleggen.De heer Timmermans vroeg ook naar de ontwikkeling van de werkwijze van
het beraad en het rapport-Trumpf. In de allereerste conclusie wordt gesteld
dat daarmee verder gegaan moet worden. In die zin is dat dus nog niet dood.Hij vroeg ook naar het SER-advies over de arbeidsmarktontwikkelingen in
de landen van Midden- en Oost-Europa in het licht van de uitbreiding. Als
ik de krant goed begrijp, gaat het om een ontwerpadvies. Wij hebben het in
ieder geval nog niet ontvangen. Zodra wij dat hebben, zullen wij daarover
zeker een standpunt formuleren.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter! Het is goed om te horen dat het denken niet stilstaat en dat
wij in het voorjaar een soort IGC-5-notitie kunnen verwachten.De staatssecretaris signaleert een tegenstrijdigheid tussen de onwenselijkheid
van een conventie en de vraag die nu vanuit de Kamer komt. Vervolgens neemt
hij in zijn betoog meteen de contradictie weer weg door aan te geven dat er
verschillende modaliteiten mogelijk zijn. Ik zou hem willen stimuleren om
dat denken voort te zetten en het resultaat ons zo snel mogelijk voor te leggen.Ik wil nog graag een antwoord op mijn vraag wat de Europese vennootschap
betekent voor de vertegenwoordiging van werknemers en het risico van een race
naar de plek waar de vertegenwoordiging van werknemers het slechtste is geregeld.Tegen de minister van Buitenlandse Zaken zou ik willen zeggen dat de bedoeling
van de motie-Timmersmans/Verhagen is dat uiteindelijk voor de defensie-industrie
in Europa dezelfde mededingingsregels zullen gelden als voor de civiele industrie.
In dat traject zouden wij een witboek van de Commissie zeer toejuichen.Het eindoordeel van mijn fractie over de complexe materies stemmenweging,
meerderheids besluitvorming, drietrapsraket et cetera wil ik
uitdrukkelijk voorbehouden totdat wij een duidelijke analyse hebben kunnen
maken van wat dit betekent, met name ook voor de verhouding tussen groot en
klein.De verwijzing naar het rapport-Trumpf in de conclusies vind ik echt te
mager. Dit punt moet nu echt handen en voeten krijgen. Ik wil de regering
stimuleren daartoe het initiatief te nemen.De heer Weisglas (VVD):De heer Timmermans heeft de afgelopen dagen in de pers aan de uitkomst
van de top van Nice een rapportcijfer gegeven: een zes min. Is dat cijfer
ongewijzigd gebleven na het beluisteren van de toelichting van de drie bewindslieden?De heer Timmermans (PvdA):Het rapportcijfer is ongewijzigd gebleven, zeker gelet de toelichting
op het punt van de meerderheidsbesluitvorming. Het rapportcijfer is echter
niet definitief omdat wij nog onvoldoende duidelijkheid hebben over een aantal
elementen van Nice. Die vergen nog nadere bestudering.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun antwoorden. Na de uitvoerige
uiteenzetting van de heer Benschop over de stemmenweging, gaat het geheel
toch iets meer leven bij mij. Ik krijg iets meer begrip voor de wijze waarop
het zich allemaal voltrokken heeft tijdens Nice.Het is prima dat er een post-Nice-aanpak komt.Ik had nog een paar concrete vragen gesteld over de rol van het Europees
Parlement. Wat is de rol van het EP bij ontslag van commissarissen? Deze rol
is in de verdragstekst niet ingebracht. Hoe staat het kabinet daar tegenover?
Zou dat eventueel in de genoemde notitie een plaats kunnen krijgen? Verder
is ook gesproken over de rol van het Europees Parlement in de fase van instemming
geven aan het verdrag. Daarover wil ik ook meer horen.Het blijft jammer dat het bij de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
zo mager is gebleven. Ik wil wel graag meer duidelijkheid over de specifieke
rol die België in dit proces werd toegedicht. Is dat inderdaad het geval,
of zaten daar andere bedoelingen van de heer Prodi achter?De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor de gegeven antwoorden. Ik kan
bij mijn eerder gegeven oordeel blijven, te weten dat ik gemengd oordeel over
Nice. Ik hoop niet dat de minister-president bezwijkt onder zoveel lof uit
mijn mond. Het is niet anders, ik moet bij dat gemengde oordeel blijven.Ik wil markeren dat het Europees handvest een interessante ontwikkeling
heeft doorgemaakt. Als je ziet hoe men een jaar geleden gestart is, zou je
verwachten dat wij nu in een fase terecht waren gekomen waarin een handvest,
met buitengewoon veel euroretoriek belegd, niet alleen aan de parlementen
maar ook aan de burgerbevolking kenbaar zou zijn gemaakt. Ik constateer nu
dat het een zaak is geworden van politieke verlegenheid. Het blijft een juridisch
gewichtig document, maar eigenlijk weet men niet goed wat men er verder mee
moet. Ik vind het interessant om dat te markeren.Ik heb begrepen dat de conventie inmiddels verdwenen is. Hoe het nu verder
moet, horen wij dan wel. Dit betekent dat de twee leden die daarin namens
de Kamer hebben gewerkt, de jure of de facto – dat weet ik niet –
zijn of zullen worden gedechargeerd. Hoe dan ook, iemand moet het zeggen:
het lijkt mij aardig om de heer Patijn, de voorzitter van onze eurocommissie,
en ook de heer Van Oven als zijn plaatsvervanger te bedanken voor het werk
dat in die conventie is verricht. Het blijft namelijk juridisch een interessant
document. De heer Patijn heeft ons regelmatig meegedeeld hoe het er in die
conventie aan toe ging; dat was niet altijd eenvoudig. Voordat wij het helemaal
vergeten, spreek ik waardering uit voor de activiteiten die zij in dit heel
bijzondere gremium hebben verricht. Ik neem aan dat de collega's mij daarin
zullen bijvallen.(Tekenen van bijval uit de zaal)Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun antwoorden. Nice ging om
meer dan uitbreiding. Verbetering van de kwaliteit en de effectiviteit van
de communautaire besluitvorming was de tweede doelstelling. Ook na de antwoorden
van de bewindslieden ben ik er niet van overtuigd dat wij daarin voldoende
verder zijn gekomen. De minister-president sprake van een "bescheiden stap"
en van "onvoldoende". De staatssecretaris zei dat Nice ten aanzien van de
gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming niet verder is gekomen dan de voorbereiding.
Ik vraag mij dan af waarom de minister-president zich verzet tegen het agenderen
van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming op de IGC in 2004. Daarom
dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat het Verdrag van Nice een zeer bescheiden stap voorwaarts
is;overwegende, dat in de verklaring over de toekomst van de Unie bij het
Verdrag van Nice afgesproken is dat er een nieuwe verdragsherziening komt
en dat daarbij sprake is van een niet-limitatieve opsomming van agendapunten;verzoekt de regering zich in te zetten voor een interpretatieve verklaring
bij het Verdrag van Nice waarin gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
en scheiding der machten in de Europese Unie wat haar betreft aan de lijst
met agendapunten dient te worden toegevoegd;verzoekt de regering hiervoor zo breed mogelijke steun bij andere lidstaten
te verwerven,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Karimi. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 148 (21501-20).Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! Wij hebben gesproken over een andere methode voor de komende
IGC. KarimiIk wil graag dat de regering met een notitie komt waarin zij meer
slagvaardigheid ten toonspreidt. Op dit punt dien ik de volgende
motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,gezien het verloop en de uitkomst van de IGC 2000;overwegende, dat de huidige methode van verdragsherziening steeds moeizamer
en ondoorgrondelijker compromissen dreigt te gaan opleveren, naarmate het
aantal lidstaten toeneemt;verzoekt de regering in een notitie mogelijkheden te inventariseren om
de transparantie, de effectiviteit en het democratische gehalte van de verdragsherziening
te vergroten en eigen voorstellen alsmede een strategie op dit punt te ontwikkelen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Karimi. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 149 (21501-20).Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! Mijn laatste punt betreft Turkije. Ik heb van de minister
van Buitenlandse Zaken geen antwoord gekregen op mijn vraag of hij morgen
en overmorgen expliciet over de situatie van politieke gevangenen in de gevangenissen
zal spreken.Minister Van Aartsen:Het antwoord daarop is ja.De voorzitter:De heer Van den Berg, de heer Marijnissen en de heer Weisglas hebben mij
meegedeeld dat zij in tweede termijn niet meer het woord wensen te voeren.
Daarom is het woord nu aan de heer Verhagen.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor de nadere antwoorden en de verstrekte
informatie. Hierdoor is hetgeen zich in Nice in een niet openbare vergadering
heeft afgespeeld, wat helderder geworden. Ondanks de antwoorden blijf ik evenwel
twijfelen of de Unie met dit Verdrag gereed is voor uitbreiding. Ik voel mij
hierbij enigszins gesterkt door de uitspraak van het Europees Parlement gisteren.
In een breed aanvaarde motie heeft het duidelijk aangegeven dat er waar het
gaat om datgene wat in relatie tot de uitbreiding nodig geacht werd op het
punt van democratie, meerderheidsbesluitvorming et cetera, onvoldoende resultaat
bereikt is en dat er nog wel degelijk tekortkomingen zijn. Ik blijf dan ook
twijfelen of Nice de Unie gereed heeft gemaakt voor uitbreiding.Verder zijn mijn vragen over de structuurfondsen onvoldoende beantwoord,
met name waar het gaat om de mogelijke buitengewoon negatieve financiële
consequenties van het vetorecht op dat punt in relatie tot de kosten van uitbreiding.
Op dit punt wil ik de volgende motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening, dat het met het oog op de uitbreiding met nieuwe lidstaten
noodzakelijk is dat de Europese Unie effectief kan blijven functioneren;constaterende, dat het Verdrag van Nice niet alle wenselijke institutionele
hervormingen bevat;van oordeel, dat het democratische tekort in de Europese Unie door het
Verdrag van Nice niet is afgenomen;roept de regering op haar strategie voor de volgende intergouvernementele
conferentie op korte termijn in een notitie aan de Kamer voor te leggen, waarbij
bijzondere aandacht zal worden gegeven aan de bestrijding van het democratisch
tekort;roept de regering tevens op binnen de Europese Unie te bevorderen dat
de agenda voor de nieuwe intergouvernementele conferentie spoedig wordt vastgesteld,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Verhagen, Van Middelkoop en Weisglas.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 150 (21501-20).De heer Verhagen (CDA):De motie is mede ingegeven door het feit dat nogal wat artikelen wel gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming met zich brengen, terwijl tegelijkertijd niet codecisie
is geregeld. De staatssecretaris verwees in dit licht naar het buitengewoon
belangrijke artikel 133 in relatie tot handel.Ik heb in mijn eerste termijn de noodzaak van intensievere Beneluxsamenwerking
onderstreept. Dit was mede ingegeven door het feit dat er nu een stemmenverhouding
is die inhoudt dat de Benelux gezamenlijk 29 stemmen heeft. Dat aantal is
gelijk aan het aantal stemmen van de grote lidstaten. Dit vraagt naar mijn
mening dat wij meer dan ooit investeren in de Beneluxsamenwerking om daarmee
onze stem ook te kunnen laten horen in de Raad. Om die reden dien ik de volgende
motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat door het Verdrag van Nice de Beneluxlanden samen eenzelfde
aantal stemmen in de Raad van ministers hebben gekregen als de vier grote
lidstaten;vaststellende, dat de Benelux hiermee een belangrijke stem kan hebben
in de Europese besluitvorming;van mening, dat hiermee de Beneluxsamenwerking binnen de Europese Unie
van nog groter belang is dan voorheen;roept de regering op zich meer in te zetten voor de Beneluxsamenwerking
in de Unie en hiertoe een nadere strategie te ontwikkelen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Verhagen, Timmermans, Van Middelkoop,
Scheltema-de Nie, Van den Berg en Karimi.Zij krijgt Verhagennr. 151 (21501-20).De heer Weisglas (VVD):Vindt de heer Verhagen het wel terecht om deze motie in te dienen, gezien
hetgeen de bewindslieden in hun antwoord over Beneluxsamenwerking naar voren
hebben gebracht? De motie voegt niets toe en vraagt de regering om zich meer
in te zetten, terwijl de bewindslieden hebben gezegd dat zij zich daar verder
en meer voor in zullen gaan zetten.De heer Verhagen (CDA):Wij hebben deze motie ingediend, omdat wij een groot belang hechten aan
die Beneluxsamenwerking en omdat wij vinden dat wij daarin meer moeten investeren,
gezien de consequenties die een en ander kan hebben. Als de regering dit opvat
als een aansporing, ben ik daar buitengewoon tevreden mee. Als zij deze motie
overbodig vindt, ben ik dat niet met haar eens, aangezien ik hiermee wil onderstrepen
dat het, mede gelet op de nieuwe stemverhouding en hetgeen zich in de afgelopen
periode heeft afgespeeld, juist van belang is dat de Kamer zo'n uitspraak
doet.De heer Timmermans (PvdA):Ik wil nog even terugkomen op de eerste motie van de heer Verhagen. Wat
hij daarin vraagt heeft de regering al zeer uitvoerig toegezegd, op een klein
punt na. De heer Verhagen zegt dat het spoedig moet gebeuren, terwijl de regering
zegt dat zij daar tot het voorjaar rustig over na wil denken. Wat wint hij
met deze motie?De heer Verhagen (CDA):Ik begrijp dat de heer Timmermans geïnspireerd wordt door de heer
Weisglas, aangezien hij eenzelfde soort vraag stelt. Dat kan echter nooit
kwaad, want ook coalitiepartners kunnen elkaar wederzijds beïnvloeden.
Dat laat onverlet dat de beantwoording op dit punt niet geheel voldoende was
en in ieder geval niet in lijn was met hetgeen ik met deze motie beoog. De
staatssecretaris van Buitenlandse Zaken heeft ten aanzien van het democratisch
tekort in ieder geval niet eenzelfde urgentie uitgesproken als ik heb gedaan.Minister Kok:Voorzitter! Ik dank de Kamer voor de inbreng in tweede termijn. Ik ga
ervan uit dat de vraag die de heer Timmermans heeft gesteld over de Europese
vennootschap langs een andere weg kan worden beantwoord. Ik herinner mij dat
dit onderwerp al in Brussel ligt sinds de periode dat de heer Vredeling daar
commissaris voor sociale zaken was. Ik was daar in een andere hoedanigheid
bij betrokken. Het gaat dan om de tweede helft van de jaren zeventig. Er is
nu een impasse doorbroken doordat Spanje zijn verzet heeft opgegeven. Ik stel
voor dat de verantwoordelijke bewindslieden zo spoedig mogelijk de nodige
informatie geven over wat hier precies bij aan de orde is. Het is een winstpunt
dat wij die stap vooruit zetten.Ik heb als het gaat om de rol van het parlement, weinig behoefte om in
tweede termijn nog een keer op de citaten van voorzitter Prodi in te gaan.
Ik hoop dat de Kamer van ons aan wil nemen dat Nederland op alle punten de
gekwalificeerde meerderheidbesluitvorming betreffende, in de voorbereiding
van Nice en in Nice zelf een bijdrage heeft geleverd om lidstaten met andere
opvattingen op andere gedachten te brengen. Dat gold voor de houding van de
Fransen met betrekking tot de handelspolitiek. Dat gold voor de houding van
andere lidstaten ten aanzien van het asielbeleid en dat gold voor het sociaal
beleid en onderdelen van het fiscaal beleid voor onder andere het Verenigd
Koninkrijk. Mij is in de dagen dat wij bijeen zijn geweest niet opgevallen
dat het groepje van landen dat altijd als frontrunner heeft gefungeerd terzake
van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming, uiteen is gevallen in pioniers
en achterblijvers. De heer Prodi heeft wellicht behoefte gehad enige capita
selecta uit zijn herinneringen naar voren te brengen. Ik laat dat echt voor
zijn rekening. Ik vraag de Kamer om aan te nemen dat het is gegaan zoals ik
zojuist heb aangegeven.Ik heb de opvattingen van de heer Van Middelkoop over het handvest met
belangstelling aangehoord. Ik reageer op twee moties, de overige zullen door
de staatssecretaris van commentaar worden voorzien. Mevrouw Karimi heeft een
motie ingediend waarin de regering wordt gevraagd zich in te zetten voor de
interpretatieve verklaring. Ik heb in eerste termijn al aangegeven dat de
regering graag verder was gekomen op het punt van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming.
Gezien het resultaat dat nu op tafel ligt, vindt de regering dat er alles
aan gedaan moet worden om de uitbreiding ten spoedigste mogelijk te maken.
Wij zullen niets doen wat het proces vertraagt. Aanvaarding van de motie heeft
als consequentie dat door het opnieuw agenderen van de QMV voor 2004 dat niet
kan geschieden. Dat is ons onoverkomelijke bezwaar tegen de motie. Wij hebben
geen bezwaar tegen een pleidooi tot bevordering van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming.
Dat boek is echter uitvoerig gelezen, herlezen en nog eens herlezen, maar
na Nice is het gesloten.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik maak er bezwaar tegen dat er een relatie met de uitbreiding wordt gelegd.
Ook de andere agendapunten voor 2004 zijn explosief. Er zijn geen gemakkelijke
punten bij. Zij kunnen een even grote belemmering opwerpen. Ik maak hier bezwaar
tegen. U moet met andere argumenten komen.Minister Kok:Nee. Ik respecteer dat u hier bezwaren tegen houdt en dat u het beste
voor hebt met de uitbreiding. Echter, degene die het beste voor heeft met
de uitbreiding, moet geen nieuwe leftovers creëren nu Nice er juist op
was gericht die van antwoorden te voorzien. Het bescheiden resultaat op het
punt van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming is nu de basis voor
de ratificatie en voor het voortzetten en afronden van de onderhandelingen
over de uitbreiding. Het agenderen van deze onderwerpen voor een IGC enkele
jaren na Nice betekent dat de streep die eronder is gezet na het van een antwoord
voorzien van de leftovers, wordt doorgehaald. Ook al is het uw bedoeling misschien
niet om de uitbreiding een voet dwars te zetten, het is wel het resultaat
van het eventueel aanvaarden van de motie. Dat staats haaks op het beleid
van de regering.Mevrouw Karimi (GroenLinks):De staatssecretaris zegt dat men tijdens de top van Nice niet verder is
gekomen dan voorbereiding van dit agendapunt. Iedere voorbereiding vraagt
om een vervolgactie. Wanneer kunnen wij die verwachten?Minister Kok:Over de gekwalifi ceerde meerderheidsbesluitvorming valt
de komende tijd geen nader besluit van de Europese Raad te verwachten, ook
niet op de IGC. Dat is afgerond. Tegen het verdrag moeten wij "ja" of "nee"
zeggen. Ik begrijp wel dat er allerlei voorbehouden zijn gemaakt, maar na
hoor- en wederhoor zult u moeten bepalen of het verdrag al dan niet kan worden
gesteund.Voorzitter! De heer Verhagen heeft een motie ingediend over de Benelux.
Ik begrijp zijn bedoeling. Ik ben, na mijn uitgebreide beantwoording, verbaasd
dat hij daar niet door is overtuigd. Ik heb immers letterlijk gezegd dat wij,
gelet op het ruime aantal stemmen – samen 29 – en de atmosfeer
tussen collega Verhofstadt en mij, gezamenlijk van mening zijn dat wij echt
alles moeten doen om in de Beneluxsamenwerking te blijven investeren. De regering
is deze mening ook toegedaan. Het enige verschil met het verleden is een relatieve
verzwaring van de Beneluxinbreng ten opzichte van hetgeen wij eerst in Nice
dachten. Het is dus des te belangrijker dat die samenwerking verder wordt
versterkt. In het dictum van de motie, waarin de regering wordt opgeroepen
om zich meer in te zetten, kan ik echter niets anders lezen dan dat die samenwerking
nu onvoldoende zou zijn. Anders zeg je niet "meer". Voorts doet de oproep
dat wij hiertoe een nadere strategie moeten ontwikkelen, veronderstellen dat
de indieners denken dat wij hier als blinde paarden rondrennen zonder te weten
welke strategie moet worden gevolgd als wij die krachtige samenwerking verder
willen versterken. Overigens trek ik hier absoluut geen mes over, want als
de Kamer deze motie aanneemt, zal ik dat niet als een afkeuring van het beleid
zien, noch als een aansporing waartegen de regering zich had verzet. De Beneluxsamenwerking
is voortreffelijk. Dat is al zeer geruime tijd het geval en dat geldt zowel
voor de samenwerking tussen de instituties als voor de samenwerking tussen
de ministers, de ministers-presidenten en hun medewerkers. De stemverzwaring
ten opzichte van hetgeen wij eerst dachten in Nice spoort ons aan om die samenwerking
verder te versterken. Natuurlijk denken wij zelf en samen met de collega's
in de Benelux na over de vraag hoe wij daaraan een verdere versterking kunnen
geven. Als de heer Verhagen, nadat ik dit gezegd heb, blijft menen dat hij
samen met de mede-indieners de motie in stemming moet brengen en die motie
wordt aanvaard, dan zij dat zo. Dat vind ik dan een bevestiging in andere
woorden van hetgeen ik hier naar voren heb gebracht.De heer Verhagen (CDA):Ik begrijp niet goed waarom de minister-president zo geagiteerd reageert
op deze motie, temeer omdat ik als enige in deze Kamer woorden van waardering
heb uitgesproken voor het optreden van de premier in Nice.Minister Kok:Was sich liebt, das neckt sich.De heer Verhagen (CDA):Door de gewijzigde stemverhoudingen wordt het van groter belang dat wij
daarin investeren. Verder meen ik dat het een goede zaak is dat het parlement
uitspreekt dat wij een verdere samenwerking met de Benelux moeten nastreven.
Het is dus een aansporing aan de minister en een aansporing aan het parlement.Minister Kok:Ik kan mij niet nog krachtiger uitspreken voor de voortzetting van de
krachtige Beneluxsamenwerking dan ik heb gedaan. Als de heer Verhagen en anderen
of een meerderheid van de Kamer menen dat te moeten uitspreken met de woorden
die hier zijn aangegeven, dan heb ik niet de indruk dat daarmee een onderscheid
is aangegeven. Dan heeft men dat blijkbaar nog eens in andere woorden willen
vastleggen. Ik wacht het gelaten af.Staatssecretaris Benschop:Voorzitter! De heer Verhagen vroeg naar de gevolgen van het feit dat het
artikel over de structuurfondsen pas in 2007 overgaat naar een gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming. Dat betekent dat de nieuwe structuurfondsverordening
nog bij unanimiteit wordt vastgesteld. Dat geldt trouwens ook voor de nieuwe
financiële perspectieven. Die wordt sowieso bij unanimiteit vastgesteld;
dat is ook een Nederlandse wens geweest. De echte financiële gevolgen
van een en ander zitten natuurlijk niet in de verordening zelf, maar in het
financiële raamwerk, de financiële perspectieven. Daarvoor geldt
de unanimiteit, ook voor de perspectieven vanaf 2007. Wij hadden het voor
de verordening liever nu al gezien, maar er is tenminste perspectief op termijn
geboden.Mevrouw Scheltema vroeg naar de rol van het Europees Parlement bij het
mogelijk ontslag van commissarissen. Die rol is niet formeel vastgelegd, naar
ik begrijp tot vreugde van de heer Van Middelkoop, maar zij is er wel indirect.
Dat hebben wij al gezien. Als het Europees Parlement uitspreekt dat het parlement
het vertrouwen in een commissaris heeft verloren, kan dat immers effect hebben
op het besluit van de voorzitter van de Commissie. Hij kan namelijk op grond
van dat gegeven een voorstel tot ontslag indienen. In de Commissie moet bij
meerderheid besloten worden of men de visie van de voorzitter deelt. Indien
dat het geval is, zal het betrokken lid van de Commissie zijn of haar ontslag
indienen. Er is niets over vastgelegd. Ik kan mij echter niet voorstellen
dat een dergelijke ontwikkeling van een vertrouwensregeling, eerst als informele
lex-Prodi en nu geformaliseerd in het verdrag, geen belangrijke rol gaat spelen.
Men kan allerlei varianten bedenken, zoals het disfunctioneren van commissarissen,
et cetera. Ik kan mij niet voorstellen dat het element van vertrouwen van
het parlement en een eventuele uitspraak van het parlement tegen een individuele
commissaris geen aanleiding zou kunnen zijn voor de voorzitter van de Commissie
om het opgenomen artikel in te roepen.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Ik heb de neiging om wat andere hoofdsteden te gaan bellen om te horen
of dit ook de interpretatie is van andere landen. Ik laat dat maar eventjes.
Het is dus niet geregeld. Dat betekent dat er geen verandering is opgetreden
ten aanzien van de situatie voordien. Ook in het verleden was de bedoelde
mogelijkheid er, al werd die niet benut. Er werd ook niet op gereageerd. Er
is echter niet iets nieuws op dit gebied geregeld noch beoogd te regelen.
Ik heb dus de indruk dat de staatssecretaris hetgeen wel geregeld is ten aanzien
van de positie van de voorzitter zwaarder maakt dan in de stukken staat.Staatssecretaris Benschop:Nieuw is dat de voorzitter de bedoelde bevoegdheid krijgt.
Die bestond eerder niet op deze wijze, behalve dat die door de heer Prodi
op informele wijze bij het aantreden van de Commissie in een individueel contract
met de commissarissen is vastgelegd. Daar is met het oog op de veiligheid
het element ingebouwd dat het niet om het oordeel van de voorzitter alleen
gaat, maar dat een meerderheid van de collega-commissarissen met een en ander
moet instemmen. Er is echter niets vastgelegd over de gronden waarop de voorzitter
tot een dergelijk voorstel kan komen. Het is mijn interpretatie dat op het
moment dat er sprake is van een majeure politieke crisis tussen een lid van
de Commissie en het Europees Parlement, dit een overweging van de voorzitter
kan zijn om op dit artikel een beroep te doen.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):De vrijheid van de voorzitter is dus onaangetast.Staatssecretaris Benschop:Die is onaangetast.Ik wil commentaar leveren op twee moties. De motie op stuk nr. 149 van
mevrouw Karimi spoort met hetgeen ik zo-even heb aangegeven over het vervolg,
het nadenken over post-Nice en de aanpak daarvan. Ik zie dus geen bijzondere
problemen met deze motie.Dat is niet het geval met de motie op stuk nr. 150 van de heer Verhagen
en anderen. Die motie begint met de uitspraak dat men van mening is dat het
met het oog op de uitbreiding nodig is dat de Unie effectief kan blijven functioneren.
Dat is helder. Dat wordt gevolgd door de constatering dat het Verdrag van
Nice niet alle wenselijke institutionele hervormingen bevat. Ik kan dat niet
anders lezen dan dat hiermee uitgesproken wordt dat, ook al wordt Nice aanvaard
en geratificeerd, de weg voor de uitbreiding niet is vrijgemaakt. Ik denk
dat een dergelijke conclusie over het Verdrag van Nice een uitspraak is die
de regering niet voor haar rekening wil nemen. Met alle onvolkomenheden moet
het Verdrag van Nice leiden tot het vrijmaken van de weg voor uitbreiding
van de Europese Unie. Hier geldt hetzelfde bezwaar als de minister-president
ten aanzien van de motie op stuk nr. 148 van mevrouw Karimi aangaf. De uitbreiding
en het tempo van de uitbreiding wordt hiermee in de waagschaal gesteld. Dat
is geen uitspraak die de regering wil ondersteunen. Vandaar dat wij deze motie
ontraden.De heer Verhagen (CDA):Heeft de regering geen wensen? Acht zij geen andere verbeteringen wenselijk?Staatssecretaris Benschop:Zeker. Wij kunnen ons zeer goed vinden in de elementen van de post-Nice-agenda
zoals die op tafel liggen. Het debat over de grondrechten moeten wij vervolgen.
Wij moeten praten over de bevoegdhedenverdeling en over de vereenvoudiging
van het verdrag. Misschien moeten wij verder gaan op het vlak van de externe
bevoegdheden van de Europese Unie en de organisatie daarvan. Die worden echter
niet in relatie gebracht met de mogelijkheid en de noodzaak om in de komende
jaren op grond van het Verdrag van Nice uitbreiding te realiseren. Dat is
het cruciale verschil. Er valt nog het nodige te wensen in de Unie in politieke
en institutionele zin. Wij kunnen er echter geen twijfel over laten bestaan
dat met Nice en de ratificatie ervan de weg voor de uitbreiding vrij is gemaakt.
Het mag dus ook niet zo zijn dat het post-Nice-debat, ook in de wijze van
organisatie en de onderwerpen die daarbij aan de orde zijn, interfereert met
de ratificatieprocessen in de parlementen in de lidstaten. Wij moeten niet
wachten tot 2004. Het is nu al begin 2002. Wij zouden ons dan op de verkeerde
weg bevinden als het gaat om het management van het uitbreidingsproces.De heer Weisglas (VVD):Ik ben het op zichzelf helemaal met u eens, maar tilt u niet veel te zwaar
aan hetgeen in de motie staat? Er wordt bijvoorbeeld geconstateerd dat niet
alle wenselijke institutionele hervormingen op het punt van de meerderheidsbesluitvorming
in het Verdrag van Nice zijn opgenomen en dat daarom op dat punt verder moet
worden gewerkt. Dat hebben wij toch allemaal geconstateerd vanmiddag, zowel
u als wij? In de motie staat niet dat daardoor de uitbreiding niet het groene
licht zou kunnen krijgen. Volgens mij tilt u dus te zwaar aan de bedoeling
van de motie.Staatssecretaris Benschop:Waarom komt deze uitspraak dan op het moment dat het resultaat van Nice
bekend is? Wat is de politieke betekenis daarvan? Niet om nog eens vast te
leggen dat er nog dingen te wensen zijn, want die zijn op elk moment te wensen.
Waarom zijn ze dan juist te wensen op het moment dat het resultaat van Nice
bekend is? Omdat er een verband wordt gelegd tussen het resultaat van Nice
en de vraag welk proces in de komende jaren in de Unie plaats moet vinden,
wat ook een verband met de uitbreiding heeft. Als een zin over de noodzakelijke
institutionele hervormingen gevolgd wordt door een zin waarin wordt gezegd
dat de huidige oplossingen tekortschieten, wordt dat verband gelegd. Sinds
de officiële status van de leftovers van Amsterdam, de agenda van Nice
en de belofte die in Helsinki is gedaan over wat Nice zou moeten betekenen
voor de uitbreiding, zitten wij in een zeer precieze politieke situatie. Dan
kunnen wij niet losjes omgaan met uitspraken over meerderheidsbesluitvorming.
Het is duidelijk wat wij met Nice beogen en wat ratificatie van Nice moet
gaan betekenen. Daarnaast kunnen er natuurlijk ook nog onderwerpen aan de
orde komen, maar het verband dat nu wordt gelegd, vind ik het verkeerde signaal
als het gaat om het uitbreidingsproces.Welke vorm wij ook voor het post-Nice-proces kiezen, ik denk niet dat
het Europees Parlement – dit in reactie op een opmerking van mevrouw
Scheltema – in aanmerking komt voor ratificatie van het verdrag. Het
Europees Parlement is niet een partij die een besluit hierover kan nemen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik heb ook niet voorgesteld dat het Europees Parlement het verdrag zou
ratificeren. Ik denk aan een adviserende rol naar de lidstaten toe, niet méér
dan dat.Staatssecretaris Benschop:Ik vind het wel belangrijk wat het Europees Parlement ervan vindt, niet
alleen in de eerste ronde, maar ook op het moment dat een advies aan de lidstaten
moet worden gegeven. Het gaat niet alleen om het evalueren van de vraag wat
Nice wel en niet heeft gebracht, maar vooral om de vraag of er "ja" of "nee"
gezegd zou moeten worden als er uiteindelijk gekozen moet worden. Ik ben niet alleen zeer geïnteresseerd in de vraag hoe het Nederlandse
parlement op dat punt denkt, maar ook in het oordeel van het Europees Parlement.
Dat telt dus wel.Ten slotte wil ik mij nog een licht ironische opmerking over de heren
Prodi en Verhofstadt permitteren, mede naar aanleiding van een opmerking van
mevrouw Scheltema. Mijn analyse is dat de heer Prodi aan een milde variant
van het Stockholmsyndroom geleden moet hebben: hoe langer je door iemand wordt
vastgehouden, des te meer ga je van hem houden. Als dat ook voor twee premiers
van de Benelux geldt, komt het met de Beneluxsamenwerking nog prima in orde.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, morgen over de moties te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Voorzitter: Weisglas 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-2898-2930.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl