Debat over de Europese Top
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 1103-1135

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-11-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 17, pagina 1103-1135

31-10-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 21501-20Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2008 (31200 XIV) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2008 (31200 F)Pagina 1146-1195
Presentie en opening (woensdag 31 oktober 2007)Pagina 1103-1103
Debat over de Europese TopPagina 1103-1135
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 oktober 2007 over campussenPagina 1142-1146
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 18 oktober 2007 over kindermishandelingPagina 1136-1141
Regeling van werkzaamheden (woensdag 31 oktober 2007)Pagina 1135-1136
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 31 oktober 2007)Pagina 1195-1195

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 288 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over de Europese Top.De voorzitter:Van de kant van de regering zijn aanwezig de minister-president, de minister
van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken. Van
de kant van de Kamer hebben zich tien leden ingeschreven voor dit debat.De heer Ten Broeke (VVD):Voorzitter. Het ontwerphervormingsverdrag dat het grondwettelijk verdrag
vervangt, ligt er. Dit is het moment om een inhoudelijk oordeel te vellen
en de vraag te beantwoorden of een tweede referendum noodzakelijk is. Dat
is de volgorde die de VVD-fractie al sinds januari bepleit en dat doen wij
dus vandaag.In januari, dus nog onder het vorige demissionaire kabinet, formuleerde
de VVD-fractie twee centrale vragen die vandaag beantwoord moeten worden.
Vraag een is of het grondwettelijke karakter is verdwenen. En vraag twee is
of er recht is gedaan aan het nee van de Nederlanders in 2005.In 2003 was het grondwettelijke karakter, het raken aan de Nederlandse
Grondwet, voor de VVD-fractie dé reden om uniek en eenmalig een referendum
mogelijk te maken. De VVD-fractie heeft vervolgens op 14 oktober 2004
tegen een verdere verlenging van de tijdelijke referendumwet gestemd. Die
zouden wij nu weer moeten opgraven, en dat tegen de achtergrond van een advies
van de Raad van State waarin op het ontstaan van een structurele referendumvoorziening
wordt gewezen, die weer raakt aan – of zelfs ingaat tegen – onze
bestaande Grondwet. Daar was de VVD-fractie nooit voor en daar is zij nog
steeds geen voorstander van.Het tweede referendum zal er niet komen, dat weten wij, maar ook de VVD-fractie
heeft besloten om er geen steun aan te verlenen. Dat is vooral terug te voeren
op het feit dat wij vinden dat het grondwettelijke karakter inderdaad is verdwenen,
dat overtuigend de weg terug naar af, naar het Verdrag van Nice, is afgelegd
en dat daarbij voldoende recht is gedaan aan het nee. Het is nu een gewoon
verdrag geworden en verdient dus nu een gewone, parlementaire behandeling.Echter, daarmee houdt alles op gewoon te zijn. "Back to normal"
is voor Europa in dit huis geen optie meer. Wij zullen het vertrouwen moeten
winnen dat Europa bij ons in goede handen is. De VVD-fractie realiseert zich
heel goed dat wij daarvoor ongewoon hard ons best moeten gaan doen. Dat vertrouwen
komt te voet en ging al te paard. Een tweede referendum achten wij om meer
dan één reden een paardenmiddel. Om het vertrouwen op termijn
terug te winnen, moeten juist kleine en grote stappen genomen worden. De resultaten
die worden geboekt in het belang van Nederland zijn daarbij
maatgevend. Vandaag de resultaten in het verdrag, morgen de resultaten op
grond van het verdrag.De regering draagt de verantwoordelijkheid voor de totstandkoming van
dit resultaat. De VVD-fractie heeft haar verantwoordelijkheid genomen om ook
vanuit de oppositie resultaten mogelijk te maken. De suggesties voor de oranje
kaart door de helft van de nationale parlementen en de uitbreidingscriteria
die nu ook ons eigen integratievermogen gaan meewegen, zijn daarvan een voorbeeld.
Voor de VVD-fractie was en is het grondwettelijke karakter nooit een kwestie
geweest van alleen maar symbolen. Niet zozeer de vlag, maar juist de lading
die daaraan gegeven werd, moest van tafel.Is er recht gedaan aan het nee? De conclusie van de VVD-fractie luidt
dat dit grotendeels het geval is. Het is onze taak om die afweging en die
interpretatie te maken. Wij hadden immers zelf om dat advies gevraagd. Daar
hadden wij geen Raad van State voor nodig, wel een definitieve verdragstekst.
Zolang de inkt van dat verdrag nog in de vulpen zat, vonden wij dat regering
en parlement tot de laatste snik moesten vechten. Vechten voor een resultaat
dat recht doet aan het referendum dat er is geweest, in plaats van bekvechten
over de wenselijkheid van een nieuw referendum.Ik wil eerst een paar vragen stellen over de aanpassingen die ons uit
Lissabon hebben bereikt. Het gezelschapsspelletje over het referendum in Nederland –
tikkertje bij de oppositie met de PvdA als doelwit en verstoppertje bij de
coalitie, maar dan achter de Kneuterdijk – leidde niet alleen af van
onze vertegenwoordigende taak, maar ook in het zicht van de haven tot enkele
wijzigingen die de premier en de staatssecretaris twee weken geleden nog voor
onmogelijk hielden.Zie ik het nu goed dat het mandaat op zijn minst is opgerekt, nu de Polen
alsnog het systeem voor een blokkerende minderheid in het verdrag hebben gekregen?
Dat wil zeggen, het systeem komt in een raadsbesluit, maar de mogelijkheid
om het bij unanimiteit te wijzigen – dus potentieel bestaat het tot
in de eeuwigheid, in plaats van tussen 2014 en 2017 – komt weer in een
protocol. Dan is er ook nog artikel 9c in het verdrag, waarin het systeem
zelf wordt genoemd. Polen zou dan echter niets meer krijgen, zo verzekerden
de minister-president en de staatssecretaris mij telkens. Nu kunnen wij alleen
maar van dat niets afkomen door een unaniem besluit, een besluit van niets
dus! Hoe zit dat eigenlijk?Ik kom bij wat ik het wisselgeld heb genoemd. De advocaat-generaal bij
het Hof blijkt nog eens extra te zijn uitbetaald, aan een land dat nota bene
de doodstraf overweegt en homo's weigert te beschermen. Slecht gedrag wordt
bij Polen wel heel vaak beloond.Wel gelukkig is de VVD met de mogelijkheid om bevoegdheden uit Brussel
terug te halen. Dat complementeert in onze ogen de meest fundamentele en wezenlijke
van alle verbeteringen in het hervormingsverdrag, namelijk de balans tussen
lidstaten en Brussel die in het voordeel van de lidstaten is beslecht.De heer Timmermans heeft de Nederlandse pers in geuren en kleuren laten
weten hoe hij met gevaar voor eigen leven de Commissie trotseerde om de Tsjechen
te hulp te schieten. Kan hij een simpel Kamerlid van de VVD uitleggen hoe
dat nu in zijn werk is gegaan? In het verslag staat namelijk dat Nederland
de positie van de Tsjechen van meet af aan steunde, maar toen ik de staatssecretaris
twee weken geleden vroeg of hij zich er sterk voor wilde maken, was zijn antwoord
dat hij niets meer kon ondernemen omdat het mandaat nu eenmaal heilig was.Ik meen dat wij moeten vaststellen dat in Europese onderhandelingen veel
zaken heilig worden verklaard maar dat zij dat uiteindelijk zelden zijn. Dat
begon dit jaar met achttien vrienden die hun grondwet heilig verklaarden in
Madrid en met een Duitse bondskanselier en Europees voorzitter die in het
Europees Parlement verklaarde datzelfde document als uitgangspunt te nemen.
De Nederlandse regering, gedwongen door het Nederlandse parlement, dat uitdrukking
wilde geven aan het advies van de Nederlanders, gaf in de brief van 19 maart
aan zich weinig van dit heilige huisje te willen aantrekken. Niet de vriendschap
met de grondwet maar die met de eigen bevolking stond voorop.Door die houding ligt er vandaag een resultaat waarvoor de onderhandelaars –
ik zeg het ruimhartig – een groot compliment verdienen. Het is een resultaat
dat in voldoende mate recht doet aan het Nederlandse nee. Dat was geen nee
tegen de Europese samenwerking op nieuwe terreinen of tegen ons lidmaatschap
als zodanig. Dat is het vandaag nog steeds niet, zo blijkt uit het 21 minutenonderzoek
van vorige maand. Dat wisten wij echter al uit de berg aan onderzoeken die
wij hadden doorgeploegd en uit de inspraakavonden die wij zelf hadden georganiseerd.Het richtte zich wel tegen een Europa dat te snel, te veel, te bemoeizuchtig
vooral, te groot en te duur was geworden en dat over ons en zonder ons besluiten
neemt. Aan veel van die elementen is in het verdrag, dat vandaag voorligt,
tegemoetgekomen.Ik loop er enkele langs. De bevoegdheidsafbakening tussen Brussel en de
lidstaten is nu precies omschreven in artikel 2, titel 1, waardoor er geen
sluipende bevoegdheidsoverheveling meer kan plaatsvinden. Waar zij de bevoegdheden
delen – in artikel 4 – is Brussel vanaf nu de vragende partij,
aldus protocol 8, en kunnen de lidstaten ook bevoegdheden terugnemen, op grond
van de verklaring-Tsjechië-Timmermans, om die maar zo te noemen. Overal
waar bevoegdheden op justititieterrein worden overgeheveld, worden subsidiariteit
en proportionaliteit in stelling gebracht en geldt de gele kaart al bij een
kwart van de nationale parlementen. Of worden er noodremprocedures mogelijk
gemaakt, zoals in strafzaken, bij grensoverschrijdende zware criminaliteit
en bij het vaststellen van minimumstraffen in artikel 69, lid ej. Of bij migranten
die een beroep doen op onze sociale zekerheid in artikel 42, terwijl wij gewoon
zelf over onze reisdocumenten blijven gaan op grond van artikel 69b. Het veto
op de operationele politiesamenwerking in artikel 69j blijft gewoon bestaan,
iets wat wij overigens, zonder referendum en met alleen controle achteraf,
Kamerbreed – van de PVV tot en met de SP – al hebben afgestaan
bij het verdrag van Prüm. Prüm is trouwens weer een type samenwerking
dat met minder dan 27 lidstaten mogelijk wordt gemaakt in artikel 10 van dit
verdrag, met negen lidstaten om wel te zijn, op speciaal verzoek van de SP
zoals ik bijna zou vermoeden, overigens met instemming van de VVD. Ditmaal
geldt, wellicht op speciaal verzoek van de PVV, een rode kaart per nationaal
parlement inzake familierecht, op grond van artikel 69d. Het veto in artikel
269 en 270 blijft bestaan – misschien wel op speciaal verzoek van Gerrit
Zalm – op de meerjarenfinanciering van de EU, maar er komt uiteindelijk
wel meerderheidsbesluitvorming om zondaars tegen het Stabiliteitspact
veroordeeld te krijgen, en wel in de artikelen 99 tot en met 104. Lidstaten
worden in artikel 274 zelf verantwoording schuldig over de kwijting, ofwel
de uitgaven voor bijvoorbeeld Nederlandse belastingeuro's. Dus kom maar op
met die verplichte lidstaatverklaring! Het veto op belastingheffing blijft,
maar er komt er nog een bij voor fiscale maatregelen op energiegebied. Alhoewel
de rechtsbasis voor het nieuwe en noodzakelijke energie- en klimaatbeleid
wordt gelegd in artikel 100 en artikel 174, gaan wij zelf over de samenstelling
van de maatregelen en de inrichting van onze energiehuishouding, maar liberaliseren
wij de sector wel. Over liberalisering gesproken, wij blijven ongelukkig met
het schrappen van de woorden "vrij" en "onvervalst" bij
de concurrentiedoelstelling, maar zien dat gerepareerd in protocol 6, met
de verzekering dat de mededinging niet wordt verstoord, en natuurlijk door
de aangenomen VVD/CDA-motie die de regering daartoe verplicht. Of de interne
markt ook niet wordt verstoord door diensten van algemeen-economische belang
(protocol 9) is voor de VVD nog maar zeer de vraag. Het sociale protocol,
dat voor ons het verdrag onverdraaglijk zou hebben gemaakt, is echter uitgebleven.
Eerlijk is eerlijk, als liberaal ben ik buitengewoon argwanend over dit corporatistische
PvdA/CDA-speeltje, maar ik kan ook weer niet ontkennen dat het wel een beetje
tegemoetkomt aan het "nee".Een VVD-speeltje dat al dateert uit 2006 is ook gehonoreerd, en komt zonder
twijfel tegemoet aan het "nee". De EU zal onverkort moeten vasthouden
aan de eisen die wij stellen aan nieuwe toetreders, de zogenaamde Kopenhagencriteria.
Zelfs als daaraan is voldaan, moet ook vaststaan of wij er zelf wel aan toe
zijn, het zogenaamde absorptiecriterium, artikel 34.In vergelijking met de verworpen Europese Grondwet is de bevoegdheidsoverheveling
nu afgepaald, ingeperkt, en kan die soms zelfs worden teruggedraaid op die
terreinen die burgers het meeste raken. Daarmee worden de federale ambities
voor het eerst in vijftig jaar teruggedrongen. Dat komt het allerbest tot
uitdrukking door de prominente rol die nationale parlementen in dit verdrag
gaan krijgen, artikel 8c, protocol 2. De suggestie voor de oranje kaart, die
de VVD deed, is door de regering met succes uitonderhandeld, ondanks forse
tegenstand van verklaarde federalisten als de premiers Verhofstadt, Junker
en Prodi, en het recente gemekker van Commissievoorzitter Barroso. Het haalt
het institutionele bouwwerk niet onderuit, maar voorziet het van een nieuwe
dynamiek, zowel in Europa als in eigen huis. Want met deze verdragswijziging
kunnen ook wij, de Tweede Kamer, niet langer ons stoepje schoonvegen met een
beroep op Brusselse bemoeizucht. Wij hebben de onvrede en dus het nee namelijk
mede veroorzaakt. Ik denk dan even terug aan de vier inspraakavonden in het
land, voorafgaand aan de Top in juni. Ik denk aan die ondernemer in Den Haag,
die woedend was over de fijn-stofmaatregelen uit Brussel, waardoor er in Nederland
geen wegen of huizen kunnen worden gebouwd, en dit land letterlijk stilstaat.
Het gelijk van die man is niet alleen te vinden in de Europese hoofdstad hier
tweehonderd kilometer vandaan, het bewijs wordt geleverd binnen een straal
van twee kilometer van onze vergaderzaal, in de Haagse Wagenstraat, waar een
elektronische paal de fijn stof registreert. Deze paal is net zozeer een schandpaal
voor Brusselse bureaucraten als voor onze eigen nalatigheid. Want binnen die
straal staan de Haagse ministeries die de normen opdreven, en het Nederlandse
parlement dat die bemoeizucht liet passeren. Wat voor de luchtkwaliteit gold,
gold ook voor de Vogel- en Habitatrichtlijn. Het is een feit dat Frankrijk
22 Natura 2000-gebieden aanwijst, en wij maar liefst 222. Of de Oppervlaktewaterrichtlijn,
die ons zomaar een Betuwelijn kan gaan kosten. Dat alles is al gepasseerd,
maar dat geldt nog niet voor het antirookbeleid, voor duurzaam toerisme, obesitas, "samen
voor gezondheid" of zelfs voor de hypotheek. Wat voor de Tweede Kamer
geldt, geldt ook voor andere nationale parlementen. Wij kunnen niet langer
achteroverleunen en Europese regelgeving laten lopen. Wij kunnen Europa namelijk
maken, maar ook breken. Voor die ondernemer uit Den Haag, voor al die mensen
die op de inspreekavonden, en degenen in die in 2005 "nee" en "ja"
hebben gezegd, geldt volgens mij dat zij willen zien dat wij onze verantwoordelijkheden
nemen om resultaten te bereiken, om Europa te laten werken in het Nederlandse
belang.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Het hervor­mingsverdrag biedt een degelijke basis voor
een open en vrij Europa. Het streven was een effectievere en efficiëntere
Europese Unie, en met het behaalde resultaat is men daar grotendeels in geslaagd.
Als D66 de balans moet opmaken over het resultaat van zes jaar onderhandelen,
dan is het glas halfvol. De negatieve aspecten zijn hier al wel eerder ter
sprake gekomen, maar helaas ook overeind gebleven, zoals de uitzonderingspositie
van het Verenigd Koninkrijk en Polen om zich aan de rechtsmacht van het Europese
Hof van Justitie te onttrekken bij zaken over het handvest van de grondrechten,
en de opt-outs voor het Verenigd Koninkrijk en Ierland op JOZ-gebied.Ook de legitimatie blijft een punt van zorg voor D66. Resultaten laten
zien is een eerste stap, maar dat is niet voldoende voor een legitieme Unie,
zoals wij binnenkort naar aanleiding van een rapport van de WRR zullen bespreken.
Ik zet grote vraagtekens bij de wijze waarop de regering voor de neestemmers
beslist of er recht is gedaan aan hun signaal. De manier waarop de regeringsleiders
er als de kippen bij waren om hun eigen nationale succesjes te claimen, was
teleurstellend. Aandacht voor het Europese belang was soms ver te zoeken.
Hoe staat het met de referenda in Europa? Ierland heeft al toegezegd die te
gaan houden, evenals Denemarken. Niet zo verrassend vandaag was de boodschap
van de VVD. Die fractie heeft heel hard gebruld, maar uiteindelijk bijt zij
niet.De toekomst van de EU is met dit EU-verdrag niet af.De heer Ten Broeke (VVD):Kan de heer Van der Ham uitleggen wanneer wij iets hebben gebruld over
een referendum dat niet correspondeert met de houding die wij vandaag innemen?De heer Van der Ham (D66):Ik wilde eerst helemaal niet reageren op de bijdrage van de VVD. Niemand
voelde die aandrang volgens mij, omdat men die bijdrage nogal gemakkelijk
vond. De heer Ten Broeke stelde dat de andere partijen heel veel gedoe veroorzaken
over het referendum, maar dat de VVD consequent is geweest. De VVD was er
eerst voor, omdat men destijds onder Van Aartsen een andere koers koos wat
betreft het referendum. Nu heeft de VVD weer een andere leider en nu wordt een heel ander standpunt ingenomen, maar dat debat hebben
wij hier al diverse keren gevoerd. Het was volstrekt voorspelbaar dat de VVD
tegen het referendum zou zijn. Het kwam de VVD heel goed uit dat er aan het
begin van het jaar goed is gegokt. Daarom werden alle pijlen op de PvdA gericht,
maar van die kant was men toch iets opener over dat proces. Ik ben echter
niet verbaasd over de positie van de VVD, maar dat debat hebben wij dus al
gehad. Binnenkort komt er een initiatiefwetsvoorstel. Dan merken wij wel hoe
de VVD stemt.De heer Ten Broeke (VVD):Ik denk dat de heer Van der Ham wel kan raden hoe wij dan zullen stemmen.
Toch vind ik dat hij duidelijk moet zijn. Als wij aan het begin van het jaar
helderheid hebben gegeven, kan hij ons niet betichten van weglopen voor onze
verantwoordelijkheid, want daarom geven wij vandaag ons oordeel. Dat heb ik
aan het begin van dit jaar al aangegeven. De redenering is ook consistent
als ik kijk naar onze vorige fractie. Dat heb ik ook al aangegeven in mijn
bijdrage. Als de heer Van der Ham wegloopt voor het debat, kan ik niet anders
dan constateren dat hij heel graag zijn eigen nummertje wil blijven maken,
maar dat hij niet kan doorprikken en op geen enkele wijze kan aantonen dat
wij niet consequent zijn geweest. Sterker nog. De heer Van der Ham had dit
verwacht, dus hij geeft eigenlijk toe dat wij consequent zijn geweest.De heer Van der Ham (D66):De heer Ten Broeke wil graag het debat aangaan over het standpunt van
zijn fractie, maar ik wil dat debat helemaal niet voeren. De manier waarop
de VVD opereert, is echter heel slim gekozen. De heer Ten Broeke heeft het
handig gedaan, zodat hij de dans mooi is ontsprongen. Dat heeft hij overigens
goed beargumenteerd. Als je het echter vergelijkt met hoe het destijds onder
Van Aartsen is gegaan, dan constateer ik dat het nu heel anders gaat. Er is
zonder meer sprake van een andere houding, ook waar het gaat om het betrekken
van de burgers bij de EU. Ik ga de heer Ten Broeke niet nog een keer voeren
om zijn verhaal recht te maken.De voorzitter:Dat voer geef ik overigens.De heer Ten Broeke (VVD):Ik ben inderdaad blij dat de voorzitter de hamer hanteert. Ik vind het
buitengewoon dat de heer Van der Ham van mening is dat wij aan het begin van
dit jaar al wisten wat de regering op dat moment kennelijk zelf nog niet wist.
Lees de brief van 19 maart er nog maar eens op na. Dat er nu al een advies
van de Raad van State zou liggen, is nooit bij mij opgekomen. Ik heb ook vanaf
het begin aangegeven dat wij dit niet nodig hadden. Dat blijkt vandaag ook
weer, want ik heb het ook niet gebruikt voor mijn motivering. Laat de heer
Van der Ham recht door zee blijven. Hij heeft zijn eigen kwalificering. Daarop
kunnen wij misschien straks terugkomen, maar hij kan de VVD niet verwijten
dat wij hebben gedraaid. Als hij echter vindt dat wij slim zijn geweest, accepteer
ik dat compliment met genoegen.De heer Van der Ham (D66):De heer Ten Broeke heeft het heel handig gespeeld. Ik had één
zin aan zijn bijdrage vuil willen maken, maar nu heb ik er toch iets meer
over gezegd, als gevolg van interrupties. Een en ander was volstrekt voorspelbaar.
Ik had niets anders verwacht. Handig gespeeld. Goed gedaan. Ik weet overigens
niet of de kiezer ook tevreden is. Ik heb het dan vooral over de kiezer die
twijfelt tussen de PVV en de VVD, maar dat merken wij later wel.De heer Blom (PvdA):De heer Van der Ham presenteert zich steeds als voorvechter van het referendum.
D66 is altijd voor een referendum. Misschien kan de heer Van der Ham mij uitleggen
waarom zijn politieke beweging in het vorige kabinet een wetsvoorstel om tot
een correctief referendum te komen, heeft ingetrokken.De voorzitter:Dat is bijna buiten de orde.De heer Blom (PvdA):Dat is niet buiten de orde. U roept constant dat u voor een referendum
bent, maar nu zit u in de oppositie. Vorig seizoen zat u echter in de regering.
Dan ligt er een wetsvoorstel om te komen tot een referendum. Dan trek u dat
in?De heer Van der Ham (D66):Dat is niet waar. Het voorstel is ter stemming gekomen, maar in het kabinet-Balkenende
II is toen afgesproken dat de fracties naar hun hart mochten stemmen. De fractie
van D66 heeft er toen vóór gestemd. Dat was een heel goede afspraak,
waarmee wij onze eigenstandige rol in het kabinet-Balkenende II konden handhaven.
Dat had uw fractie eigenlijk ook moeten doen toen het ging om het onderzoek
naar de oorlog in Irak.De heer Blom (PvdA):Dus u wilde het wel, maar er was geen meerderheid voor en daarom bent
u er niet mee akkoord gegaan. Wel, dat is precies de situatie waarin wij nu
verkeren.De heer Van der Ham (D66):Je maakt in een democratie wel eens mee dat je geen steun voor een idee
krijgt, maar wij mochten destijds van de premier, anders dan u nu van de vicepremier,
vóór iets stemmen waar wij echt vóór waren. Wat
dat betreft hadden wij een betere deal met het kabinet dan uw fractie nu met
het onderzoek naar de oorlog in Irak.De voorzitter:Keren wij terug naar de Europese top?De heer Van der Ham (D66):Graag, voorzitter. Ik wilde er ook eigenlijk helemaal geen woorden aan
vuil maken.Met dit verdrag is de EU niet af. De premier zei na de top dat wij nu
de blik op de toekomst kunnen richten en dat dit hard nodig is. Inderdaad.
Maar waarom gaan wij dan een commissie van grijze mannen – een commissie
van wijze mannen, moet ik natuurlijk zeggen – instellen die hierover
moet nadenken? En waarom worden institutionele vraagstukken hierbij buiten
beschouwing gelaten? Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat zo'n commissie
toch over dit soort dingen gaat nadenken. Waarover zou zij anders gaan nadenken?
Ik ben ook wel een beetje verontrust omdat bijvoorbeeld een land als Frankrijk
zo'n commissie heel graag wil. Dit soort commissies kennen wij in Nederland
ook; wij moeten er heel erg mee uitkijken, want ze gaan freischweben, een
beetje spazieren over de uitbreiding van de Unie en misschien wel over de
vraag of het lidmaatschap van Turkije opnieuw zou moeten worden overwogen.
Het is natuurlijk allemaal geheel vrijblijvend, maar intussen wordt
wel de weg bereid voor grote wijzigingen. Ik heb het niet zo op dit soort
commissies. Informeel advies is natuurlijk prima, maar waarom niet zelf verantwoordelijkheid
nemen en een eigen visie ontwikkelen? Hoe je ook over uitbreiding van de Unie
en over toetreding van Turkije denkt, de politiek moet zelf knopen doorhakken
en zij moet erop aangesproken en afgerekend kunnen worden. Dit moet niet worden
voorgemasseerd door een schaduwmacht. Of, zoals de editor van Europe World
zei: "De toekomst van Europa is te belangrijk om aan wijze mannen overgelaten
te worden." Daarom vraag ik de minister-president, niet zo'n commissie
van wijze mannen in te stellen, maar zelf aan de slag te gaan. Hij heeft net
als de heer Brown gezegd dat er in de komende tien jaar geen sprake zal zijn
van een verdragswijziging. Dit klinkt als een heel lange tijd, maar is het
niet heel kort, gelet op de duur van de afgelopen hervormingsronde, die zes
tot tien jaar in beslag nam? Sarkozy is er al over aan het nadenken, hij denkt
al aan een Mediterrane Unie, maar wat zijn de visies en de ambities van de
minister-president op de wat langere termijn?Uit het grootste onderzoek naar de publieke opinie in de wereld, het Gallup
voice of the peopleonderzoek van dit jaar, bleek dat meer mensen willen dat
de macht van de EU toeneemt dan het aantal mensen dat wil dat die macht afneemt.
De EU is de enige supermacht waarvoor dit geldt. En zoals de European councelor
on foreign relations stelt: "It's a world that seems to be crying out
for greater European leadership." Het is jammer dat deze functionaris
geen sterkere positie heeft gekregen, waarmee de EU een prominentere rol in
de wereld zou kunnen spelen. Graag een reactie op het resultaat van dit onderzoek
en de visie van de regering op dit punt.Er is ook gesproken over het klimaat. Het verslag over het klimaatakkoord
is erg abstract. Een roep om leiderschap is niet genoeg; wat zijn de prioriteiten,
wat is onderhandelbaar en op welke punten gaat Europa het voortouw nemen?
Op welk terrein komen er gezamenlijke Europese projecten, nu de verantwoordelijkheid
toch vooral weer bij de nationale lidstaten wordt gelegd? Komt er extra geld?
Komen er gezamenlijke onderzoeken naar technologie voor schone energie?Het kon haast niet anders of er zou in Lissabon, de moederstad van de
plannen om van Europa de meest concurrerende en dynamische economie ter wereld
te maken, ook over de Lissabonstrategie worden gesproken. 2010 was destijds
het magische jaar, maar nu blijkt weer dat een aantal van dit soort doelstellingen
niet zal worden gehaald, ook al waren ze al door de commissie-Kok aangepast.
Dat de noodzaak voor de Europese Unie om voort te bouwen op deze strategie
weer is onderschreven, kunnen wij alleen maar steunen, maar hoe wordt er bijgeplust
om de doelstellingen voor 2010 toch te halen, nu ze op dit moment al niet
haalbaar lijken te zijn. Hetzelfde geldt voor de actieve rol die Europa dient
te spelen in het proces van globalisering: niet ondergaan, maar zelf vormgeven.
Zo'n houding spreekt D66 zeer aan en wij zijn daarom zeer benieuwd naar de
uitkomsten van de Europese Raad in december.Ten slotte de permanente voorzitter van de EU. Er worden al heel wat namen
genoemd, zoals oud-premier Blair. Hoe staat de minister-president hier tegenover?
Heeft hij zelf namen in gedachten, wat vindt hij van de mogelijke kandidatuur
van de heer Blair? Ik weet van zijn sterke vriendschappelijke band met de
Britse oud-premier. Welke doelstellingen zou deze voorzitter moeten hebben?
Aan welke eisen zou hij moeten voldoen?De heer De Roon (PVV):Voorzitter. René Magritte tekende een pijp na en schreef eronder: "Ceci
n'est pas une pipe". De Europese regeringsleiders bespraken in Lissabon
een ontwerpverdrag dat in de ogen van velen – en niet bepaald de minsten –
grotendeels overeenkomt met het ontwerp voor een grondwettelijk verdrag en
schreven eronder: dit is geen grondwet. Dat eerste, dat van Magritte, noemen
we kunst. Dat laatste, van het kabinet, noemen we politiek. Nou vooruit, een
politiek kunstje.Draagt het Europese hervormingsverdrag wel of niet grondwettelijke trekjes.
Daarover hebben wij hier enkele weken geleden uitvoerig gedebatteerd. De regering
en een meerderheid van deze Kamer wilden zich niet laten overtuigen en wezen
een referendum over dat Europese hervormingsverdrag af. Zelfs die Kamerleden
van de PvdA die eerder in de media lieten weten dat zij wel voelden voor een
referendum over dat hervormingsverdrag stemden uiteindelijk tegen mijn motie
waarin de regering werd verzocht om dat referendum uit te schrijven. Om die
reden wil ik het vandaag over een andere boeg gooien. Ik houd u allen de vraag
voor of wij, de Haagse politiek, rekening moeten en willen houden met redelijke
verwachtingen van de burgers. Dan doel ik natuurlijk in dit verband op de
wens van de burgers dat over het hervormingsverdrag wel een referendum gehouden
moet worden.Voor de stelling dat een meerderheid van de burgers dat wel degelijk wil,
is een heel belangrijke aanwijzing te vinden in een opiniepeiling door Maurice
de Hond, gehouden in september jongstleden. Daaruit kwam naar voren dat 58%
van de burgers vindt dat er een referendum moet worden gehouden over dat hervormingsverdrag.
Slechts 36% – regering, knoop het in uw oren – vond dat
er geen referendum moest volgen. De uitkomsten van die opiniepeiling zijn
ook nog uitgesplitst naar de politieke binding van de kiezers. Dat is nog
interessanter.Ik neem even de grootste partijen onder de loep die mijn motie voor het
referendum hebben verworpen. Dat er geen referendum moet worden gehouden,
vindt volgens die peiling niet meer dan 47% van de CDA-kiezers, 41%
van de VVD-kiezers en slechts 38% van de PvdA-kiezers. Dat er wel degelijk
een referendum moet komen, vindt 47% van de CDA-kiezers, 56%
van de VVD-kiezers en 58% van de PvdA-kiezers. Bij de CDA-aanhang zijn
er dus evenveel voor- als tegenstanders. De VVD- en PvdA-aanhang zitten vrijwel
op dat landelijk gemiddelde, namelijk dat 58% wel degelijk een referendum
wil.Ook de indruk die de burger heeft van de belangrijkste reden waarom het
kabinet geen referendum wil, is onderzocht. Slechts 16% gelooft dat
de regering de waarheid spreekt als zij zegt dat zij geen referendum wil uitschrijven
omdat het hervormingsverdrag minder ingrijpend is dan het grondwettelijk verdrag.
Maar liefst 77% denkt dat de regering geen referendum wil uit angst
dat ook het hervormingsverdrag door de burgers verworpen zal worden. Met andere
woorden: de burgers hebben een heel slecht beeld van de motieven van de regering
in dezen. Zelfs onder de aanhang van de regeringspartijen is
dit beeld glashelder en overduidelijk aanwezig. Van de ChristenUnieaanhang
denkt 60% dat vrees voor het oordeel van de kiezer de belangrijkste
reden van de regering is om het referendum tegen te houden. Van de CDA-aanhang
denkt 65% dat ook. Bij de PvdA-aanhang is zelfs 76% ervan overtuigd
dat de regering het referendum vooral tegenhoudt uit angst voor het oordeel
van de kiezer.Voorzitter. Ik vind dat wij dergelijke belangrijke en ook schokkende signalen
als politiek niet mogen negeren. Het wantrouwen van de burger jegens de regering
slaat terug op het beeld dat de burger heeft van de Haagse politiek in het
algemeen. Dat beeld is: in Den Haag doen ze uiteindelijk toch wat ze zelf
willen en malen ze niet om de mening van de burger. Dergelijke beeldvorming
is schadelijk voor gezonde politieke verhoudingen en voor de democratie. Ik
vraag de regering, daarop nadrukkelijk acht te slaan en er rekening mee te
houden. Regering, kom op uw schreden terug, neem die slechte beeldvorming
weg, geef de burger wel de eerlijke kansen waarop hij aanspraak maakt om zich
over het hervormingsverdrag te kunnen uitspreken. Minister-president, schrijf
het referendum uit om de burger te laten zien dat u hem serieus neemt, schrijf
het uit in het belang van gezonde democratische verhoudingen, betoon u het
bindende element tussen Den Haag en de burgers. Laat zien dat u niet bang
bent voor de burgers en schrijf het referendum om deze redenen uit. Als u
dat niet wilt toezeggen, kunt u in tweede termijn van mij een motie in die
zin tegemoet zien.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw de voorzitter. Na bijna tweeëneenhalf jaar nadenken is er
dan eindelijk een nieuw verdrag. Een verdrag dat volgens de regering moet
worden opgevat als een gewoon wijzigingsverdrag. Niets grondwettelijks, niets
bijzonders en om die reden zou er ook geen referendum nodig zijn. In het vorige
debat naar aanleiding van het advies van de Raad van State heb ik al duidelijk
gemaakt dat daar in het buitenland heel anders over wordt gedacht. Daar is
men vooral van mening dat de kern van het grondwettelijk verdrag gewoon overeind
is gebleven. Het nieuwe verdrag is voor 95% hetzelfde als het oude
grondwettelijk verdrag, zo berekende de Britse denktank Open Europe. Mede
daarom dient de fractie van de SP vandaag samen met de fracties van GroenLinks,
de PVV, D66 en de Partij voor de Dieren een initiatiefwetsvoorstel in om een
referendum over dit verdrag mogelijk te maken.Ondanks het feit dat de Nederlandse regering spreekt van een gewoon wijzigingsverdrag,
lijkt het toch wel weer een heel bijzonder verdrag. De regering spreekt in
het verslag zelfs van "een historische mijlpaal". Ook het Portugese
voorzitterschap ziet het verdrag helemaal niet als een gewoon verdrag. Op
13 december wordt het verdrag namelijk met groots ceremonieel vertoon
in Lissabon ondertekend. Dat doet denken aan de plechtige ondertekening van
het grondwettelijk verdrag. Dat leidt bij mijn fractie tot twee vragen. Als
het toch om een gewoon verdrag gaat, waarom is dan niet gekozen voor een gewone
wijze van ondertekenen door de ministers van Buitenlandse Zaken, zonder al
te veel poespas? Is het juist dat regeringsleiders na het ondertekenen in
Lissabon nog dezelfde dag moeten doorreizen naar Brussel voor een volgende
Europese top en geldt dat niet als een onzinnig reiscircus dat ook in strijd
is met milieudoelstellingen van de Europese Unie?De regering bevestigt in haar brief dat "er onverminderd aandacht
zal worden besteed aan de communicatie over de Europese Unie met de Nederlandse
burgers". Die bevestiging stelt de SP-fractie allerminst gerust. In het
verleden heeft de regering er immers ondubbelzinnig blijk van gegeven ofwel
niet met de burger te willen communiceren over Europa, ofwel dit niet te kunnen.
Campagnes als "Europa best belangrijk!" of zelfs de campagne om
Nederlanders over te halen om vóór het grondwettelijk verdrag
te stemmen zijn helemaal op niets uitgelopen. Niks, nada, noppes. Weggegooid
geld. Miljoenen euro's door het afvoerputje. De belofte om onverminderd aandacht
aan de EU te besteden, is dan ook een loze belofte. Regering, als het, in
uw woorden, bij dit verdrag om een historische mijlpaal gaat, dan zou u nu
ook een communicatieplan op tafel moeten leggen waarin staat hoe u iedereen
in dit land in gewoon Nederlands en precies gaat uitleggen waar dit verdrag
over gaat. U bent nu eigenlijk al aan de late kant, zeg ik u. Maar kunt u
dan ten minste toezeggen dat u voor de ondertekening op 13 december zo'n
communicatieplan aan de Kamer zult voorleggen? Ik overweeg hierover in tweede
termijn een motie in te dienen.Voorzitter. De regering doet in anderhalf kantje van haar brief verslag
van de Intergouvernementele Conferentie. Die beperkte lengte geeft al aan
dat er niet veel meer te bespreken was. De enige substantiële wijziging
ten opzichte van het resultaat van de Europese Raad in juni is de verhoging
van het aantal zetels van het Europees Parlement van 750 naar 751. In Italië
ging daarvoor de vlag uit, begrijpelijk, maar verder wordt niemand er koud
of warm van. Het Europees Parlement is feitelijk niet veel meer dan een kletscollege,
zonder echte macht en zeker zonder debat. Veel belangrijker acht de SP-fractie
dan ook het slot van de IGC-verklaring waarin staat dat de Europese Commissie
bijzondere aandacht zal besteden aan verzoeken van de Raad tot het intrekken
van bestaande wetgeving. De SP-fractie was altijd al een groot voorstander
van dit voorstel dat door Tsjechië is gedaan en dat ertoe kan leiden
dat er op sommige terreinen sprake zal zijn van minder Europa in plaats van
altijd maar meer Europese regels. Wat gaat dit naar verwachting van de regering
opleveren? Het gaat hier natuurlijk om de praktijk. Dat de Europese Commissie
bijzondere aandacht aan verzoeken tot intrekking van bestaande wetgeving zal
besteden, is slechts een intentie. Het gaat hier om het resultaatDe staatssecretaris heeft in Trouw van 19 oktober jongstleden gesteld
dat de Europese Unie een jaar of tien vooruit kan met het nieuwe verdrag.
Waar is die voorspelling van de levensduur van dit verdrag op gebaseerd? De
overgang naar de nieuwe definitie van gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
heeft ook pas plaats in de periode 2014-2017. Ook biedt het verdrag de mogelijkheid
om verdragsaanpassingen te doen zonder een uitgebreide verdragsherziening.
Bovendien wordt er op voorstel van de Franse president Sarkozy een commissie
ingesteld die zich gaat buigen over de langetermijnuitdagingen voor de periode
2020-2030, overigens met de uitdrukkelijke toevoeging dat die zich op geen
enkele wijze mag bezighouden met institutionele vraagstukken. De inschatting
van de staatssecretaris dat de EU tien jaar met dit verdrag vooruit
zou kunnen, lijkt dus wat zuinig. Graag een reactie.Overigens laat het verslag een belangrijk aspect van die commissie van
Sarkozy onvermeld. De voornaamste taak van die commissie zal zijn zich te
buigen over toekomstige uitbreiding. Waarom gaat u daar in uw verslag niet
op in? En wat vindt u ervan dat deze commissie-Sarkozy wordt gezien als compensatie
voor het opschorten van het Franse verzet tegen toetredingsonderhandelingen
met Turkije? Dat is dus kennelijk de deal die is gemaakt. De woorden van eurocommissaris
Rehn spreken in dit verband boekdelen. Hij zei dat die commissie uitbreiding
van de EU ongetwijfeld niet zal zien als een probleem, maar als een oplossing
voor problemen van de Europese Unie. Dat valt nog maar te bezien. Op korte
termijn dreigt Turkije buurland Irak binnen te vallen en ook andere problemen
met deze kandidaat, zoals de kwestie Cyprus, de rol van het leger en de behandeling
van Koerden in eigen land, blijven onbespreekbaar met Turkije. De kwestie-Turkije
wordt wel besproken in het verslag en de ministers van Buitenlandse Zaken
hebben Turkije opgeroepen tot terughoudendheid en respect voor internationaal
rechtelijke regels, maar wat betekent dat in de praktijk? De EU gaat toch
hopelijk niet instemmen met een grootschalige Turkse militaire inval in Irak?
Op dit punt dus graag duidelijkheid.Voorzitter. Een ander onderwerp dat aan de orde kwam op deze top is de
globalisering. De regering meldt dat er overeenstemming is bereikt tussen
vertegenwoordigers van de werkgevers en de werknemers in de EU over de modernisering
van de arbeidsmarkt en de beginselen van "flexicurity". Flexicurity
is europraat voor onder meer het aantasten van de ontslagbescherming. De Europese
vakbonden laten weten dat er helemaal geen overeenstemming is bereikt over
ontslagbescherming. Wat bedoelt de regering precies met de overeenstemming
die zou zijn bereikt over "de beginselen van flexicurity". Is de
ontslagbescherming daarbij überhaupt aan de orde geweest? Graag helderheid
op dit punt.Voorzitter. Ik sluit af met kort terug te komen op het debat over het
initiatiefwetsvoorstel over een referendum dat vijf fracties vandaag indienen.
Voor het reces hebben we gesproken met de minister-president over berichten
als zou het kabinet hebben besloten dat er geen medewerking zou worden verleend
aan een initiatiefvoorstel met betrekking tot een referendum. De minister-president
zei toen: "Ik hecht eraan dat de Kamer met initiatieven kan komen. Dat
gaan wij niet belasten, op wat voor manier dan ook, met voortijdige opmerkingen
van de kant van het kabinet. Dat is het principiële punt dat aan de orde
is." Maar dat was niet het principiële punt. Het principiële
punt was of er in de ministerraad een besluit was genomen om een initiatief
uit de Kamer te blokkeren, zoals die dagen een ochtendkrant had gemeld. En
dat blijkt wel degelijk het geval te zijn. Inmiddels beschik ik over de besluitenlijst
van de betreffende ministerraad van 21 september en daarin staat: "De
leden van de raad zullen geen medewerking verlenen aan de bekrachtiging van
een eventueel initiatiefvoorstel van wet om een referendum te houden over
de uitkomst van de Intergouvernementele Conferentie ter herziening van het
Verdrag betreffende de Europese Unie." Voorzitter. Ik aarzel niet dit
voor te lezen, want het heeft ook al in de krant gestaan al betreft het een
geheim stuk. Dus, als de minister-president zegt "de indiening van een
initiatiefwetsvoorstel niet te willen belasten" dan is dat hypocriet.
Hypocriet omdat in de ministerraad al is besloten dat u dit wetsvoorstel dat
vandaag wordt ingediend, gaat blokkeren. U belast dat voorstel daarmee niet,
u legt er een bom onder. Daar omheen draaien is een minister-president onwaardig.
Om het in uw eigen woorden te zeggen – u hebt ze tegen anderen gebezigd,
ik zeg ze nu tegen u, de minister-president– : "U draait en u bent
oneerlijk."De heer Blom (PvdA):Voorzitter. De heer Van Bommel heeft iets gezegd over de communicatiestrategie.
Wij moeten volgens hem aan de burgers duidelijk maken waarover Europa nu eigenlijk
gaat. Wij doen dat in de Kamer in ieder geval aardig. Ik sta hier voor de
vierde keer om over hetzelfde onderwerp te spreken. Het is in de vijf jaar
dat ik in de Kamer zit nog niet eerder gebeurd dat ik vier keer ongeveer hetzelfde
verhaal moest houden. Maar goed, laat ik het maar weer doen.Tijdens het debat over het resultaat van de EU-top heb ik al gezegd dat
er volgens de PvdA-fractie zo veel mogelijk recht is gedaan aan het Nederlandse "nee".
De contouren die toen werden geschetst, zijn de vorige week door de Europese
regeringsleiders neergelegd in een hervormingsverdrag waarmee wij echt uit
de voeten kunnen. Met dit verdrag blijft de EU een samenwerkingsverband van
nationale lidstaten. De valse federale pretentie, die de Europese grondwet
nog wel bevatte, is er namelijk uitgesneden. Met dit verdrag kunnen Nederland
en de Nederlanders meer grip krijgen op Europa. Bevoegdheden zijn helder verdeeld,
de rol van de nationale parlementen is versterkt en uitgangspunt is te allen
tijde dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burger worden genomen.Met dit verdrag krijgt de EU meer slagvaardigheid waar wij een gezamenlijke
aanpak door Europa keihard nodig hebben. Meerderheidsbesluitvorming is uitgebreid
op de terreinen waarop wij problemen echt niet meer in ons uppie kunnen aanpakken.
Volgens mijn fractie bevat het nieuwe verdrag dan ook een juiste balans tussen
Nederland en Europa: nationaal wat kan, Europees wat moet, maar wel goed.De Portugezen hebben de afronding van het wijzigingsverdrag netjes laten
verlopen. Dat het verdrag aan het eind van dit jaar in Lissabon kan worden
getekend en dus het Verdrag van Lissabon zal heten, is ze dan ook van harte
gegund. Het is mooi dat de kogel door de kerk is en de basistekst van het
verdrag ongewijzigd is gebleven. Natuurlijk hebben de Polen en de Italianen
zich nog op enkele punten geroerd. Onze onderhandelaars hebben zich echter
niet laten afleiden door details. De hoofdlijn is volgens mijn fractie fier
overeind gebleven.Over twee details heb ik nog vragen. De enige wijziging in de tekst van
het wijzigingsverdrag is de uitbreiding van het aantal zetels in het Europees
Parlement van 750 naar 751. Dat wil zeggen dat het parlement 750 zetels heeft
en een voorzitter. Lezen wij goed dat die geen deel meer uitmaakt van het
parlement? Hoe zal dit in de praktijk werken? Na de verkiezingen van het Europees
Parlement is er nog geen voorzitter, maar slechts een tijdelijk voorzitter.
De extra zetel gaat naar Italië. Gaat de zetel van de voorzitter dan
naar Italië, ten koste van het land waaruit de voorzitter afkomstig
is, of begint het EP met 751 zetels? Hoe zit het met het stemrecht van de
voorzitter?De Polen hebben hun zin gekregen over het zogeheten Ioanninamechanisme.
Ik moet dan altijd denken aan een medium te Tiel. Er wordt ongelooflijk veel
waarde aan gehecht dat Polen daaraan zoveel waarde hechten, maar hoe vaak
is dat mechanisme de afgelopen jaren gebruikt? Is dit beroemde herenakkoord
ooit in werking getreden? Het kan alleen worden veranderd of afgeschaft wanneer
de Europese Raad daartoe bij consensus heeft besloten. Hoewel niet opgenomen
in het primair recht, wordt op de dag van ondertekening van het verdrag een
Raadsbesluit met die inhoud genomen. Als men daarbij nog de permanente advocaat-generaal
optelt die de Polen krijgen bij het Europese Hof van Justitie, dan rijst bij
mij de vraag of de Polen gewoon hun zin hebben gekregen. Strikt genomen is
het IGC-mandaat opgevolgd, maar wij vragen hierop een toelichting. Ik vraag
het kabinet dan ook uit te leggen waarop zulke minderheidsbesluitvorming is
gebaseerd, wat men er echt mee kan tegenhouden en hoe lang dat duurt, zodat
ik het als simpel Kamerlid weer helder voor de geest heb, om de woorden van
de heer Ten Broeke te gebruiken.Het goede nieuws is dat de Commissie op voorstel van Tsjechië bijzondere
aandacht zal besteden aan verzoeken van de Raad tot het intrekken van bestaande
wetgeving.Verder is het duidelijk dat Nederland zich op het standpunt stelt dat
er eerst volledige samenwerking met het Joegoslaviëtribunaal moet zijn
voordat er verdere stappen in de richting van Servië kunnen worden gezet.
Wij zijn benieuwd hoe de andere lidstaten hierover denken.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Mevrouw de voorzitter. Wij zijn eruit! In Lissabon zijn de 560 pagina's
die de Europese grondwet telde definitief veranderd in een voor niemand meer
te duiden brij van maar liefst 17 verdragen vol met amendementen. Het belangrijkste
verschil met de oude grondwet? De nieuwe versie is veel ingewikkelder. Dit
is nog eens een resultaat om mee thuis te komen. In juli zei de Italiaanse
oud-premier Amado al dat het nieuwe verdrag bewust onleesbaar zou worden gemaakt
en hij blijkt niet te hebben gelogen. In plaats van de oude toch al ingewikkelde
grondwet, beloofde het kabinet een miniverdrag dat uiteindelijk bijna zes
keer zo lang is. Hoe kan het dit uitleggen? Er waren meer dan 3000 pagina's
nodig om de grondwettelijke elementen te vermommen en te verstoppen opdat
het kabinet nu kan beweren dat de nieuwe grondwet geen grondwet meer is. Wie
goed kijkt, ziet echter dat bijvoorbeeld het artikel dat stelt dat Europese
regels zullen gelden boven nationale, gewoon overeind is gebleven. Verstopt
in een voetnoot, dat dan weer wel, maar dat maakt niets uit voor de werking
van het artikel. Als er een conflict optreedt tussen de Nederlandse wet en
Europese regels, zal Europa het laatste woord hebben. Inhoudelijk is er niets
veranderd en ook de wettelijke verplichtingen blijven ongewijzigd, maar de
Europese regeringsleiders hopen critici van de Europese grondwet na al deze
omleiding zoek gereden te hebben.Het nieuwe EU-verdrag is grotendeels gelijk aan de eerder in Franse en
Nederlandse referenda verworpen grondwet. Daarom moeten nu ook de Britten
erover gaan stemmen in een referendum, dit concludeert een door Labor geleide
commissie van het Lagerhuis. Ik neem u even mee door hun bevindingen. De druk
op de Britse regering om een referendum over het verdrag uit te schrijven,
wordt immers steeds groter en net als het Nederlandse kabinet houdt de regering
van Gordon Brown vol dat het verdrag substantieel afwijkt van de verworpen
grondwet.Zulke beweringen zijn niet handig en mogelijk misleidend, concludeert
de commissie, want het verdrag is zeker zo ingrijpend als de grondwet en behalve
symbolische zaken als vlag en volkslied, zijn alle belangrijke vernieuwingen
van de grondwet behouden gebleven. Ook op de totstandkoming van het verdrag
uit de commissie scherpe kritiek. De tekst werd in het geheim en overhaast
opgesteld door de Europese Commissie. Die kwam bovendien tot op het laatste
moment met toevoegingen en oefende daarna druk uit om snel tot overeenstemming
te komen. Het gehele proces had niet beter kunnen worden ingericht om de rol
van nationale parlementen te marginaliseren, zo meent de commissie. Zij ziet
bovendien een fundamenteel bezwaar in het feit dat het verdrag nationale parlementen
verplicht bij te dragen aan het goed functioneren van de Unie. Daarmee wordt
hun soevereiniteit aangepast. Tot zover de bevindingen van de commissie van
het Britse lagerhuis die tot geheel andere conclusies komt dan onze regering.Onze regering is ook niet zo zeker van haar zaak, want zij wil dit er
nu snel doorheen loodsen. Vraag het vooral niet aan de bevolking. Was de Partij
van de Arbeid er eerst nog van overtuigd dat dit een prachtig onderhandelingsresultaat
was dat met trots aan de bevolking zou worden voorgelegd, nu haalt die partij
bakzeil op een manier die alleen de meest doorgewinterde plucheplakkers past.
Wie vertrouwt de koopman? U kent de standwerkers wel die het publiek proberen
te verleiden om iets te kopen wat zij niet kennen. Het kabinet doet niets
anders. Het probeert knollen voor citroenen te verkopen, terwijl het met knollen
op pad ging en met knollen terugkwam uit Lissabon.Het nee van de Nederlandse kiezer was voor een belangrijk deel gebaseerd
op onvrede over de buitengewoon belabberde positie van dieren. Het nieuwe
verdrag gaat echter nog steeds uit van de schaamteloze passage dat toename
van de productiviteit in de landbouw het enige uitgangspunt mag vormen. Niks
kleinschaligheid, niks biologisch, niks diervriendelijk. Groei is het toverwoord,
zelfs waar krimp het enige is wat wij kunnen verantwoorden naar natuur, milieu,
dieren, onszelf en toekomstige generaties. Het kabinet wil dieren wel erkennen
als wezens met gevoel als dit maar niet bijt met wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen en de gebruiken van lidstaten met name met betrekking tot godsdienstige
riten, culturele tradities en regionaal erfgoed. Ga maar door met stierenvechten,
kievitseieren rapen, grutto's schieten, drijfjacht en alles wat verder aan
dieronvriendelijke tradities en riten te bedenken is. Voor Europa is het welzijn
van dieren niet meer dan een schaamlap.Deze grondwet verdient het om te worden afgeserveerd; iedereen die dit
zogenoemde verdrag niet aan de bevolking durft voor te leggen, weet en beaamt
dat. Ten tijde van het referendum over de grondwet was 85% van de politiek
voor en 63% van de bevolking tegen. De politiek durft de bevolking
niet meer recht aan te kijken en op de man of vrouw af te vragen
wat deze van de grondwet vindt, nu de nietjes eruit zijn getrokken, de blaadjes
geschud en opnieuw ingebonden. Dit verdrag is een blamage. De burgers verdienen
het om zich erover uit te kunnen spreken. Dat niet doen, is vragen om een
nog grotere kloof tussen politiek en burger. De verbijstering over de kiezer
die steeds de flanken van het politieke spectrum opzoekt, heeft alles te maken
met een gebrek aan inlevingsvermogen van de zittende politiek – met
de nadruk op "zittende" – die domweg niet weet wat er leeft
onder de burgers. Probeer rustig om de burgers een grondwettelijk verdrag
door de strot te duwen: tien tegen een dat de maaginhoud van de kiezer terugkomt,
en niet in het voordeel van de partijen die meedoen aan deze blamage van ondemocratisch
pushen van een onverkapte grondwet.Mevrouw Peters (GroenLinks):Voorzitter. De zin stond weer in het verslag: "Met het hervormingsverdrag
is ook recht gedaan aan de zorgen die ten grondslag lagen aan het nee van
de Nederlandse bevolking bij het referendum over het Europees grondwettelijk
verdrag in 2005". Een nogal krasse uitspraak voor een regering die een
referendum koste wat kost wil tegenhouden. Of beschikken onze minister van
Buitenlandse Zaken en staatssecretaris voor Europese Zaken over onvermoede
bovennatuurlijke krachten? In dat geval mag het spiritueel medium Char van
RTL4 wel oppassen voor het duo Verhagen en Timmermans! Mag ik de heren daarom
alstublieft vragen om deze zin nóóit meer uit te spreken, of
anders toch te komen met een referendum? En mocht het daar, gezien het wetsvoorstel
dat vandaag wordt ingediend, toch nog van komen, dan heb ik een tip. In het
Spaanse referendum over de Europese grondwet droeg Johan Cruijff in tv-spotjes
voor uit de tekst; meer dan driekwart van de Spanjaarden stemden vervolgens
vóór. Heeft de regering al contact opgenomen met Cruijff? Naar
verluidt zal dezelfde Cruijff moeten plaatsnemen in de "Groep van wijzen".
Dat is handig, want van onze voetbalgrootmeester is immers de uitspraak: Ik
maak eigenlijk nooit fouten, want ik heb enorme moeite om me te vergissen.En als die Groep van wijzen er komt, klopt het dan dat deze als quid pro
quo voor de Franse bezwaren tegen de uitbreiding met Turkije is uitgewisseld?
Klopt het dat zij hun wijsheid over de buitenste grenzen van Europa zullen
laten schijnen? Er zijn goede argumenten voor Turkse toetreding en GroenLinks
gaat het debat daarover graag aan. Als de wijzen de opmaat kunnen vormen voor
zo'n debat, dan willen wij hun graag een kans geven. Veel zal afhangen van
de samenstelling van deze groep. Heeft Nederland al een kandidaat? Als Cruijff
nog niet is gepolst, heb ik een suggestie: waarom draagt Nederland de Turkse
Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk niet voor als lid van de groep? Een groot intellectueel,
die geen blad voor de mond neemt en als geen ander heeft nagedacht over de
wisselwerking tussen Oost en West, over de spanningen tussen traditie en moderniteit.
Laat de wijzen ook ditmaal uit het Oosten komen! Graag een reactie.Waarom mogen zij zich overigens niet bezighouden met institutionele vraagstukken?
Het hervormingsverdrag is toch niet voor de eeuwigheid geschreven? Wie durft
te beweren dat we er de periode 2020-2030 wel mee doorkomen, zonder dat de
afspraken gaan knellen? De afgelopen decennia leren dat de EU in permanente
staat van beweging verkeert. Daar zijn wij niet bang van. Graag een reactie.Met het akkoord ligt het hervormingsverdrag in beginsel vast. Je zou het
heel erg hopen, als je tenminste niet wist dat twee dagen na de Eurotop in
Polen parlementsverkiezingen plaatsvonden. De conservatiefpopulistische partij
van de "Terrible Twins" is verslagen. Het ziet ernaar uit dat de
conservatief-liberaal Tusk premier wordt. Deze wil een constructieve Europapolitiek
voeren. En nu heeft zijn partijgenoot en Europawoordvoerder Saryusz-Wolski
in de pers verklaard dat de nieuwe Poolse regering gaat aansluiten bij het
EU-handvest. Dan moet die opt-out van de Polen alsnog ongedaan worden gemaakt
en dat zou nog kunnen vóór de ondertekening. Zal Nederland de
nieuwe Poolse regering toestaan en aanmoedigen om de opt-out te schrappen?Hoewel het hervormingsverdrag nog moet worden geratificeerd, kan voor
de GroenLinksfractie de eerste oranje kaart al worden uitgedeeld. In een eerste,
gelukkig nog niet definitieve stemming, heeft het Europees Parlement de bindende
normen voor de CO2-uitstoot van auto's afgezwakt van de eerder
voorgestelde 120 gr/km in 2012 naar 125 gr/km in 2015. Met dank aan de succesvolle
autolobby! Ik roep het kabinet op om zich hard te maken voor het oorspronkelijke
doel van 120 gr/km in 2012. Mijn fractie heeft op dit punt een motie voorbereid.Op de VN-klimaatconferentie moet het gebeuren: wereldwijde afspraken over
een forse reductie van de CO2-uitstoot. Hoe gaat Europa haar ambities
voor leiderschap waarmaken? Wij moeten ervoor zorgen dat Bali een vliegende
start krijgt. De plannen van de Commissie moeten snel kunnen worden uitgevoerd.
Vandaar mijn bezorgdheid, want oorspronkelijk zou de Commissie tijdens de
top van Bali voorstellen doen om haar ambities voor het klimaat waar te maken.
Inmiddels zijn er echter geluiden dat Europa pas na Bali met concrete voorstellen
komt. Dat is toch zeker niet waar? In de brief van de regering staat dat het
juist het leiderschap van de Unie is dat de druk op de Balideelnemers moet
verhogen om tot internationale afspraken te komen. Dan kan het toch niet zo
zijn dat de EU deze leiderschapsrol, nog voor Bali is begonnen, opgeeft? Neem
alstublieft mijn bezorgdheid weg!Er zullen altijd industrielanden zijn die het internationale klimaatbeleid
niet volgen, maar wel profiteren van de Europese klimaatinspanningen, zonder
zelf een bijdrage te leveren. Dat is de reden dat mijn fractie het voorstel
van Sarkozy steunt om de import uit landen die niet aan Kyoto meedoen, zoals
de VS en Australië, extra te belasten. Een Kyototaks op Amerikaanse slurpbakken!
Mijn fractie heeft niets tegen competitie, maar wel tegen oneerlijke concurrentie
ten koste van het milieu. Hoe beoordeelt de regering het voorstel van Sarkozy?Er zijn redenen te over voor Europa om massief in te zetten op energiebesparing
en bestrijding van de klimaatcrisis. In een artikel in Foreign Policy schreef
de columnist Friedman over The first law of petropolitics. Volgens hem ligt
er een directe relatie tussen de olieprijs en de vrijheid in de wereld. Toen
de olieprijs daalde, viel de Muur. Nu de olieprijs stijgt, voelen de autoritaire
petrostaten zich sterk. Er is misschien wel iets op deze theorie af te dingen,
maar Friedman legt wel de vinger op de zere plek. Hoe effectief is een mensenrechten dialoog met landen, waarvan je afhankelijk bent? Binnen twintig
jaar dreigt de energieafhankelijkheid van Europa te stijgen van 50%
naar 70%. Hoe kritisch gaat de EU dan nog om met Rusland, Algerije
en Iran?Eeuwenlang was het welbegrepen eigenbelang de basis van buitenlandpolitiek.
De wederzijdse afhankelijkheid tussen staten is echter enorm gegroeid. Dit
wordt onderstreept door de klimaatcrisis. Wat hebben wij eraan de uitstoot
in Nederland terug te brengen als bijvoorbeeld Australië zijn uitstoot
laat toenemen? Unilaterale politiek, zoals met zes jaar Bush, is ongeschikt
gebleken voor de wereld van wederzijdse afhankelijkheden. Hiervoor is de multilaterale
aanpak van Europa meer geschikt.De klimaatcrisis biedt Europa kansen. Europa kan weer tot de verbeelding
gaan spreken als wij door durven te zetten. Kom op! Kom nog voor Bali met
klimaatvoorstellen! Mijn fractie zou graag ruim voor Bali over de voorstellen
van de Commissie met de regering spreken. Gaat de regering daarvoor zorgen?
Nu het hervormingsverdrag er bijna is en Europa in volle vaart doorgaat met
haar beleid voor de klimaatcrisis, zeg ik namelijk graag met de Amerikaanse
denker Rifkin: The new European dream is worth living for.De heer Jules Kortenhorst (CDA):Voorzitter. Tijdens de Europese Raad is overeenstemming bereikt over het
wijzigingsverdrag van de Europese Unie. De Intergouvernementele Conferentie
heeft hard gewerkt en zich gehouden aan het mandaat dat in juni op de EU-top
is afgesproken. In dit verdrag is recht gedaan aan de Nederlandse inzet. De
CDA-fractie vindt dat de echte complimenten naar de regering horen te gaan.
De minister-president, minister Verhagen en staatssecretaris Timmermans hebben
ervoor gezorgd dat het wijzigingsverdrag een goede vertaling is van het Europa
waarop Nederland in de afgelopen twee jaar heeft aangestuurd. Een Europa dat
zich bezighoudt met de grensoverschrijdende vraagstukken die samenwerking
vereisen, zoals klimaatverandering, energiebeleid, criminaliteitsbestrijding
en buitenlands beleid. Een Europa waar de besluitvorming effectief, efficiënt,
maar vooral ook democratisch verloopt. En een Europa dat door zijn burgers
als legitiem en doelmatig wordt onderkend.Het is noodzakelijk en niet meer dan logisch dat eerder gemaakte afspraken,
die zijn vastgelegd in de verdragen van Rome, Maastricht, Amsterdam en Nice,
worden aangepast aan de uitbreiding die de Europese Unie heeft ondergaan en
aan het veranderende tijdsgewricht. Wie had in Rome een samenwerkingsverband
kunnen verwachten van 27 landen? Wie voelde in Maastricht de urgentie van
een gemeenschappelijk energiebeleid? Wie dacht in Amsterdam dat terroristen
in staat zouden zijn het World Trade Center in New York of het Pentagon in
Washington aan te vallen? Wie schatte in Nice de urgentie in van een gezamenlijke
aanpak van het klimaatveranderingsprobleem?Deze voorbeelden alleen al geven aan waarom een wijziging van eerder vastgelegde
afspraken tussen ons land en de ons omringende landen noodzakelijk is. Die
wijziging is noodzakelijk voor de toekomst van Nederland. Degenen die de kop
in het veen steken voor de noodzaak van deze verandering, zijn onverantwoord
bezig.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ik wil graag een nadere uitleg van uw betoog. U legt een verband tussen
de aanslagen in Amerika, zoals die op het World Trade Center, en de noodzaak
om nauwer samen te werken. Welk verband probeert u daartussen te leggen?De heer Jules Kortenhorst (CDA):Een van de belangrijke en prioritaire beleidsterreinen waarop volgens
het CDA de Europese Unie effectief kan samenwerken is de bestrijding van criminaliteit
en terrorisme. Dat lijkt mij heel duidelijk.Mevrouw Ouwehand (PvdD):U wekt de suggestie dat die samenwerking dergelijke aanslagen zou kunnen
voorkomen en dat daardoor misschien eerder gesignaleerd zou zijn dat deze
eraan zaten te komen. Dat vind ik een belofte van veiligheid die in de praktijk
schijnveiligheid betekent voor burgers, en daarmee een valse voorspiegeling
van zaken is.De heer Jules Kortenhorst (CDA):Ik doe geen belofte met betrekking tot het voorkomen van terroristische
aanslagen. Die belofte kan niemand doen, maar het is wel zo dat, als de landen
van de Europese Unie in het verleden effectiever hadden samengewerkt, wellicht
bepaalde terroristische aanslagen hadden kunnen worden voorkomen. In elk geval
is het zo dat wij voor de toekomst er alles aan moeten doen om ons voor te
bereiden op datgene wat er op dit gebied op ons afkomt.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ik neem aan dat deze uitspraken voor uw eigen rekening komen. Ik vind
ze behoorlijk gevaarlijk.De voorzitter:Uitspraken komen altijd voor rekening van de spreker zelf.De heer Kortenhorst vervolgt zijn betoog.De heer Jules Kortenhorst (CDA):De CDA-fractie ziet drie kernredenen voor dit wijzigingsverdrag: het versterken
van de doeltreffendheid van het samenwerkingsverband van de Europese Unie,
het versterken van de democratische legitimiteit van de Europese besluitvorming
en meer gezamenlijk optreden van de landen van de Europese Unie, passend binnen
het subsidiariteitsbeginsel.Wat betreft punt één, het versterken van de doeltreffendheid
van de samenwerking, zijn in dit wijzigingsverdrag tal van verbeteringen opgenomen,
zoals een kleinere Europese Commissie en vereenvoudigde besluitvormingsprocessen.
Een effectievere manier van samenwerken zal bijdragen tot de kwaliteit van
Europese besluiten en regelgeving, maar zeker ook tot de legitimiteit van
de Europese Unie in de ogen van Europese burgers.Wat betreft het tweede punt, meer democratie, merk ik op dat door dit
wijzigingsverdrag het Europees Parlement en de nationale parlementen een grotere
rol krijgen. Dit is voor mijn fractie een belangrijk resultaat van de inzet
van de Nederlandse regering. Daarmee zijn wij er echter niet. Juist wij, in
het Nederlandse parlement, zullen er zelf hard aan moeten werken om de mogelijkheden
die ons worden geboden, maximaal te benutten. Dit vereist van
ons een tijdige en intensieve betrokkenheid bij de beleidsdossiers die in
Brussel aan de orde zijn.Dan kom ik op het derde punt, te weten meer gezamenlijk optreden van de
Europese Unie. Mijn fractie is ervan overtuigd dat een sterke Europese Unie,
die effectief samenwerkt, cruciaal is om onze waarden, ons welzijn en onze
welvaart te behouden. In een globaliserende wereld kan Nederland in zijn eentje
de grote grensoverschrijdende problemen zoals migratie, criminaliteit, terrorisme
en klimaatverandering niet oplossen. Wie pretendeert dat dit wel kan, sluit
zijn ogen voor de realiteit van de 21ste eeuw. Door gezamenlijk optreden kan
Nederland juist meer dan ooit tevoren invloed uitoefenen op de ontwikkelingen
op mondiaal niveau.De vormgeving van het wijzigingsverdrag betekent wel dat er een uitdaging
ligt in de communicatie met de burger. De keuze om dit verdrag voor goedkeuring
voor te leggen aan deze Kamer is naar het oordeel van mijn fractie de juiste,
maar wij moeten samen – regering en Staten-Generaal – ervoor zorg
dragen dat wij het belang van Europa verder uitdragen. Wij moeten duidelijk
maken dat dankzij dit wijzigingsverdrag de Europese Unie weer toekomstbestendig
is. In het verleden is de politiek daarin tekortgeschoten. Mij dunkt echter
dat wij die les geleerd hebben.Over een paar weken spreken wij in deze Kamer over het WRR-rapport Europa
in Nederland. In het kader van dat debat zal mijn fractie ook uitdrukkelijk
willen spreken over de communicatieaanpak van de politiek als geheel, regering én
Kamer, met betrekking tot Europa. Die strategie moet meer zijn dan een enkele
Postbus 51-campagne. Het gaat hier om de legitimiteit van Europa vanuit het
gezichtspunt van de Europese en Nederlandse burger.Dit wijzigingsverdrag doet recht aan de wensen van de Nederlandse burger.
Er is geen sprake van grondwettelijke aspecten, de democratische controle
is versterkt en typisch nationale aangelegenheden zijn beschermd. Voor wat
dit laatste betreft, roepen wij de regering op om ook in de toekomst keer
op keer het belang van subsidiariteit te benadrukken. Subsidiariteit betekent
dat meer wegen naar Rome kunnen leiden. De Europese Unie kan beter gezamenlijk
te bereiken doelen vastleggen dan in detail reguleren hoe deze doelen bereikt
moeten worden.De CDA-fractie is tevreden over de onderhandelingsresultaten waarvoor
de regering, in het bijzonder de premier, de minister van Buitenlandse Zaken
en de staatssecretaris, zich de afgelopen tijd hebben ingezet. Wij zien uit
naar de parlementaire behandeling van het te ratificeren wijzigingsverdrag,
maar vooral kijken wij met vertrouwen naar de toekomst van Europa. Een toekomst,
die mede door dit wijzigingsverdrag verder gestalte kan krijgen.Ten slotte stond klimaatverandering ook op de agenda van de top in Lissabon.
De regeringsleiders hebben het belang van een leidende rol van de EU bevestigd,
juist ook met het oog op de conferentie in Bali. Ik sluit graag af met een
oproep aan de bewindslieden om op dit zo belangrijke dossier dezelfde doortastendheid
en hetzelfde leiderschap te laten zien als zij ook met betrekking tot het
wijzigingsverdrag hebben gedemonstreerd. Het is duidelijk dat Nederland, als
wij daarvoor kiezen, bij een samenwerking met andere landen het voortouw kan
nemen. Wij zijn het aan de toekomst van onze kinderen verplicht om dat juist
op het dossier klimaatverandering met volle overtuiging te doen.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Van der Vlies heeft stilletjes zitten hopen dat zijn fractiegenoot
Van der Staaij hier op tijd zou kunnen zijn. Hij zit een hoorzitting voor
met buitenlandse gasten elders in dit gebouw en dat duurt tot half twaalf.
Ik dacht dat ik het wel zou redden als hier flink geïnterrumpeerd werd,
maar nu moet ik er toch aan geloven. Ik heb een heel kritische speech en die
ga ik dus nu voordragen.In dit debat wil de SGP-fractie zich uitspreken over het hervormingsverdrag.
Daarbij waardeert mijn fractie de positieve elementen; bijvoorbeeld de grotere
rol van nationale parlementen en de enigszins verhelderde relatie tussen de
bevoegdheden van de lidstaten en de EU. Toch stemt het eindresultaat ons niet
positief.In het verdrag spreekt de EU zich opnieuw niet uit over de finaliteit
van de EU: noch in geografische, noch in inhoudelijke zin. Er wordt geen helder
antwoord gegeven op de vraag waar de grenzen van Europa liggen. Een fundamenteel
bezwaar. Het is ongewenst dat lidstaten veto's opgeven zonder dat echt duidelijk
is wat de kerntaken en doelstellingen van de Europese Unie zijn. Daarbij is
er sprake van nieuwe bevoegdheidsuitbreidingen van instellingen van de Europese
Unie zonder dat een overtuigende motivering op basis van het subsidiariteitsbeginsel
voorhanden is. Ter illustratie: de Europese Unie wordt plotsklaps een belangrijke
taak toegekend bij het sportbeleid, gelet op titel XI. Waar komt dat vandaan?
Waarom?Kortom, het verdrag legitimeert alle bestaande bemoeienis van de Europese
Unie en legt geen bevoegdheden terug op nationaal niveau, waarom wij indertijd
bij motie hebben gevraagd. De regering heeft herhaaldelijk opgemerkt dat het
hervormingsverdrag naar aard, omvang en inhoud fundamenteel anders zou zijn
dan de Europese grondwet. Deze doelstelling is niet behaald. Het verdrag is
van karakter veranderd. Het is nu een gewoon wijzigingsverdrag, overigens
wel met preambule en zonder verwijzing naar christelijke waarden en normen
die Europa mede hebben gevormd. De inhoud van het verdrag blijft het grote
probleem. Veel specialisten hebben duidelijk gemaakt dat de inhoud van de
Europese grondwet nagenoeg gelijk is aan de inhoud van het hervormingsverdrag,
en niet alleen wetenschappers. Bondskanselier Merkel zei: "De substantie
van de grondwet is behouden, dat is een feit." Haar Spaanse collega Zapatero
zei: "We hebben niet één substantieel onderdeel van het
grondwettelijk verdrag laten vallen." En Juncker van Luxemburg zei het
zo: "De substantiële elementen van de grondwet zijn behouden."
Hoe beoordeelt de minister-president deze uitlatingen? Zitten al die collega's
van hem er nu eigenlijk naast?De regering is opgetogen over de verdwijning van symbolen. Wij ook. Problematischer
is echter de misvatting dat met het verdwijnen van symbolen ook de bijbehorende
ambities verdwenen zijn. Op institutioneel vlak wordt een aantal hervormingen
doorgevoerd, zoals een vaste voorzitter, het verlies van een eigen eurocommissaris
en de instelling van een hoge vertegenwoordiger met eigen diplomatieke dienst,
die de Europese Unie een meer federaal aanzien geven. De post van vaste voorzitter
is ongewenst vanwege een te grote machtsconcentratie rond één
persoon, waarmee presidentiële allures opdoemen. De vaste voorzitter
wordt bovendien met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid geworven in
kringen van oud-regeringsleiders. Deze personen hebben niet meteen de neiging
om zich tevreden te stellen met het bewaken van de agenda.De hoge vertegenwoordiger is de cosmetische herintroductie van de EU-minister
van Buitenlandse Zaken. Aan de institutionele vormgeving van deze post kleven
nadelen, zoals de dubbelehoedconstructie van vertegenwoordiger namens de Raad
en eurocommissaris externe betrekkingen. Dat brengt het institutionele evenwicht
tussen Raad en Commissie onzes inziens in gevaar.Ook inhoudelijk rijzen er bezwaren. Buitenlands beleid is in onze ogen
intergouvernementeel van karakter. Door deze dubbelehoedconstructie dreigt
een deel van het externe beleid te worden gecommunautariseerd. Het zal daarnaast
duidelijk zijn dat de visie van de SGP op het externe beleid van de Europese
Unie zich moeilijk laat verenigen met de uitbouw van een Europese diplomatieke
dienst. Vanaf 2014 verliest iedere lidstaat bij toerbeurt de eigen eurocommissaris.
Mijn fractie vindt dit een verkeerde ontwikkeling, omdat de link tussen lidstaten
en de Commissie op deze manier wordt doorbroken.Een belangrijk pijnpunt is de beoogde communautarisering van de derde
pijler, de samenwerking inzake politiële en justitiële aangelegenheden.
Hier dringt het integratieproces door tot de kern van de nationale soevereiniteit,
te weten de handhaving van de nationale rechtsorde. Op het gebied van de politiële
en justitiële samenwerking binnen de EU worden vele veto's opgegeven
zonder dat wordt aangetoond dat alle middelen tot samenwerking volledig zijn
benut en uitgeput. De regering heeft in haar stellingname altijd aangegeven
dat het handvest van de grondrechten de suggestie wekte dat het verdrag grondwettelijk
van karakter was. Het handvest is met dit verdrag in één klap
juridisch bindend verklaard. De EU is echter niet nodig om als verdediger
van onze grondrechten te fungeren.Er zou nog meer te noemen zijn. Tijdens de ratificatieprocedure zullen
wij over allerlei details verder kunnen spreken, maar gelet op de nu bekende
hoofdlijn van dit verdrag kan mijn fractie slechts tot een afwijzende conclusie
komen.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Voorzitter: BlokMinister Balkenende:Voorzitter. Het is goed dat wij vandaag de uitkomsten van de laatst gehouden
Europese Raad bespreken. Er was een aantal belangrijke zaken aan de orde.
Wat betreft de beantwoording van het kabinet zal ik zelf stilstaan bij een
aantal algemene aspecten betreffende de IGC en bij de globalisering. De minister
van Binnenlandse Zaken zal die zaken behartigen die op zijn terrein liggen,
zoals Turkije, en de staatssecretaris zal nader ingaan op punten van de IGC,
waaronder Ioannina.Ik dank de leden van de Tweede Kamer voor hun inbreng. Deze discussie
ligt in het verlengde van wat eerder aan de orde is geweest. De taxatie van
wat is bereikt bij de onderhandelingen in juni is in juni besproken en bij
het algemeen overleg voorafgaand aan deze bijeenkomst, en nu komt de weging
opnieuw terug.Het beeld van de Raad is dat wij een bladzijde kunnen omslaan, de bladzijde
van de institutionele discussie. Daardoor kunnen wij ons nu weer volledig
concentreren op het inhoudelijke werk, en dat is nodig ook. Het debat over
institutionalia, dat een extra impuls kreeg door het "nee" van Nederland
en Frankrijk, heeft lang geduurd. Het was een tijd van reflectie, en uiteindelijk
is er resultaat geboekt. Nu willen wij gaan werken aan gezamenlijke oplossingen
voor vraagstukken die wij niet alleen op nationaal niveau kúnnen oplossen.
Zoals in het algemeen overleg is besproken, zijn er geen grote openstaande
kwesties meer over het verdrag. De heer Kortenhorst heeft ons dat heel duidelijk
geschetst. De algemene opvatting was dat de inhoudelijke discussie in juni
is gesloten, en dat het toen overeengekomen IGC-mandaat gerespecteerd diende
te worden. Dat bleek ook de juiste benadering.Op deze plaats past opnieuw de dank aan het Duitse voorzitterschap, aan
het Portugese voorzitterschap, en aan het Raadssecretariaat voor de strakke
wijze waarop leiding is gegeven aan de omzetting van een mandaat in de verdragsteksten.
Daardoor was het mogelijk om heel vlot, al op de eerste avond van de top,
de discussie te besluiten. Op alle punten is het mandaat gevolgd, met slechts één
inhoudelijke uitzondering. Dat betreft het totale zetelaantal van het Europese
parlement. De Kamer weet, ook uit de media, dat Italië daar een groot
probleem mee had, en dat het een serieus gevaar vormde voor de ratificatie
van het verdrag door Italië. Daarom is uiteindelijk besloten om één
zetel toe te voegen. Belangrijk is dat het hierdoor mogelijk werd om de door
het Europese Parlement uitgewerkte zetelverdeling overeind te houden, inclusief
de extra zetel voor Nederland. De heer Blom heeft de terechte vraag gesteld
hoe het zit met de voorzitter, nu het Europese Parlement 751 leden telt. De
voorzitter van het Parlement behoudt gewoon stemrecht, deze krijgt dus geen
andere positie. Dit was nodig om een oplossing te vinden, en ik vind die ene
zetel ook wel verdedigbaar.Dit was het enige punt waarbij inhoudelijk echt werd afgeweken van het
mandaat. Voor de andere punten werd een oplossing gevonden door een aantal
verduidelijkingen vast te leggen zonder daarbij de grenzen van het mandaat
te overschrijden. Zo werd Polen door middel van een protocol de zekerheid
geboden dat de afspraak over de Ioannina niet zomaar opzijgezet kan worden.
Daar is ook hier over gesproken. In de praktijk zal moeten blijken of dit
mechanisme werkelijk wordt ingeroepen. Polen had overigens veel meer gewild
ten aanzien van de Ioannina, en het heeft uiteindelijk geleid tot een verklaring
waarin het mechanisme wordt aangegeven, en wat betreft de verandering is gesproken
over een protocol. De staatssecretaris zal daar straks nader op ingaan, maar
wij vinden, en dat was ook de conclusie die dag, dat de afspraak lag binnen
het mandaat dat in juni is gesloten.Een ander punt was de afspraak over het aantal advocaten-generaal bij
het Hof. Het klopt dat Polen daar een zetel heeft bedongen. Het punt van de
doodstraf lag overigens anders, vertelde de minister van Binnenlandse Zaken
mij, maar daar zal hij straks nader op ingaan. Ik moet er wel bij zeggen dat
daar ook een aantal positieve elementen bij te noemen is. De werkdruk van
de rechters is een punt, en er eerst was sprake van een beperkter aantal
rechters voor een groter aantal landen. Door de twee roterende advocaten-generaal
maken andere landen bovendien meer kansen.Over Polen valt veel te zeggen, niet alleen wat betreft de afgelopen weken
maar ook over de tijd daarvoor. Ik heb overigens gesproken met de beoogde
premier Tusk, en deze heeft, en dat is interessant om te weten, in de media
aangegeven dat zijn eerste buitenlandse reis naar Brussel zal zijn, waaraan
hij toevoegde dat hij Brussel eigenlijk niet als buitenland beschouwt. Dat
raakt het vraagstuk dat mevrouw Peters naar voren bracht over de opt-out.
Wat nu is afgesproken, moeten wij niet veranderen. Het is echter aan Polen
zelf om al dan niet van die mogelijkheid gebruik te maken. De situatie in
Polen zou best wel eens kunnen veranderen, maar er zijn nu eenmaal afspraken
gemaakt. De zaak is inmiddels beklonken. Een en ander moet nu worden gevolgd
door het plaatsen van de handtekeningen. Dat is echter afhankelijk van de
ontwikkeling in Polen zelf.Mevrouw Peters (GroenLinks):Stel dat de nieuwe Poolse regering, als zij eenmaal is gevormd, aangeeft
dat zij geen prijs stelt op dat opt-out, dan vind ik het chiquer als het opt-out
er helemaal niet in komt. Het is een soort smet op het verdrag, op het handvest.
Kan dat technisch, voordat er wordt ondertekend?Minister Balkenende:Ik zou dat liever niet doen. Als Polen geen gebruik maakt van de opt-outclausule,
is er niets aan de hand in feite. Dan volgen wij de lijn die het overgrote
deel van de andere landen ook volgt. Mevrouw Peters vraagt of het mogelijk
is deze clausule weg te nemen, maar daarvoor is een verdragswijziging nodig.
Dat betekent dat het proces weer over moet, maar dat is niet nuttig. De woorden
staan erin. Dat hebben wij met elkaar afgesproken. Het is aan Polen zelf om
al dan niet gebruik te maken van die mogelijkheid. Wij zullen moeten afwachten
wat Polen doet, maar het land heeft dit recht nu eenmaal bedongen. Dat was
onderdeel van de bespreking in juni en het is nu vastgelegd in de conclusies
van Lissabon. Mevrouw Peters wil de tekst weer veranderen, maar gelet op alle
moeilijkheden van de afgelopen jaren en gegeven het feit dat er nu een mooi
resultaat ligt, doe ik het proces niet graag opnieuw over.Mevrouw Peters (GroenLinks):Dat begrijp ik. Ik begrijp ook dat de minister-president nu graag naar
de eindstreep gaat. De ondertekening vindt echter pas in december plaats.
Dat is niet voor niets. Het is een juridisch belangrijk moment, want dan wordt
het verdrag vastgelegd. Nu ligt het echter nog niet vast. Ik stelde geen vraag
over een wenselijkheid. Ik vroeg of het technisch-juridisch mogelijk is die
bepaling er nog uit te halen. Polen was het enige land dat de bepaling erin
wilde. Als de Polen nu aangeven dat het toch niet hoeft, kan de bepaling eruit.
Daar zal niemand tegen zijn.Minister Balkenende:Polen heeft dit bedongen. Daar kun je al of niet gelukkig mee zijn, maar
het is de uitkomst van de besprekingen in juni en het is nu vastgelegd. Ik
heb overigens geen signalen dat Polen dit zou willen. Mevrouw Peters spreekt
over een bepaalde ontwikkeling in Polen, waardoor de zaak anders zou komen
te liggen, maar het betekent hoe dan ook dat er wordt getornd aan wat is overeengekomen.
Dan leidt weer tot extra rondes, maar dat moeten wij niet doen. Ik ben er
dus geen voorstander van, gegeven het probleem dat dan gaat ontstaan. Het
lijkt mij veel belangrijker dat het debat in Polen leidt tot een andere uitkomst
dan wat wij de afgelopen tijd hebben meegemaakt, maar dat moeten wij afwachten.
Dan staat er nog wel een kleine clausule in de stukken, maar materieel en
formeel zou Polen zich kunnen aansluiten bij het handvest. Ik hoop dat dit
het geval zal zijn. Ik zou het proces nu niet graag belasten met het heropenen
van de discussie over het eventueel er uithalen van deze bepaling, los van
de vraag of Polen dat zelf wil. Die indicatie heb ik overigens tot nu toe
niet.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik maak uit de woorden van de minister-president op dat, als die indicatie
er komt, hij een en ander niet zal tegenhouden. Ik krijg namelijk wel die
indruk uit de uitspraken in de pers van de partij van de nieuwe premier in
Polen.Minister Balkenende:Ik denk niet dat het zover zal komen, maar ik zie niet graag dat het proces
dat wij nu gelukkig hebben kunnen afronden, weer wordt heropend. Als er namelijk
wordt getornd aan gemaakte afspraken, kan dat een eigen dynamiek opleveren.
Dat zie ik niet graag. Wij zullen wel nauwlettend in de gaten houden wat er
in Polen gebeurt. Mijn inschatting is dat er geen verzoek zal komen tot het
schrappen van deze bepaling, maar ik ben wel benieuwd naar de uitkomst van
het debat in Polen. Het is overigens ook belangrijk dat Polen gewoon ratificeert.Er is ook gesproken over Tsjechië. Op aandringen van Tsjechië
en met steun van Nederland is de in juni gemaakte afspraak over de mogelijkheid
om in voorkomende gevallen bevoegdheden terug te geven aan de lidstaten nog
wat operationeler gemaakt. Er is ook sprake geweest van een afzonderlijke
verklaring van Tsjechië, maar dat heeft niet zoveel zin. Daarom is het
goed dat deze kwestie op de aangegeven manier is neergelegd. De staatssecretaris,
die ook zeer betrokken is bij dit alles, zal er straks nog iets meer over
zeggen.Dan de kwestie van de benoeming van de Hoge Vertegenwoordiger, tevens
vicevoorzitter van de Europese Commissie. Er kon een praktisch probleem ontstaan,
doordat die benoeming pas kort voor de Europese verkiezingen zou plaatsvinden
en ook voor de benoeming van de nieuwe Commissie. De kwestie is nu opgelost
door de afspraak te maken dat het Europees Parlement over die benoeming zal
worden geraadpleegd en dat de definitieve aanwijzing pas zal plaatsvinden
in november 2009.De heer Van der Ham heeft terecht gevraagd hoe het in de verschillende
landen zit met het houden van een referendum. De stand van zaken is dat alleen
Ierland heeft aangegeven, een referendum te zullen houden, maar dat komt misschien
niet door een wens daartoe, maar gewoon vanwege de constitutionele orde aldaar.
Het enige land waarvan ik merk dat er een discussie over plaatsvindt, is Denemarken;
het resultaat daarvan zullen wij moeten afwachten. Maar de grote bulk van
de landen zal geen referendum houden. Er is wel wat discussie in het Verenigd
Koninkrijk; wij zien natuurlijk ook de berichten hierover in de media, maar
ik weet in ieder geval wat de inzet van de Britse regering is: geen referendum
organiseren. Het is goed om nu ook over het comité van wijzen te spreken, want
wij zullen hier nog nader op ingaan voor de Europese Raad van december. Het
voorzitterschap zal nu eerst de lidstaten consulteren over het idee om een
comité van wijzen in te stellen. Wij verzetten ons niet tegen de vorming
van een groep die nadenkt over de langetermijnperspectieven voor Europa. Dat
kan helemaal geen kwaad, maar zo'n groep moet zich niet bezighouden met institutionalia.
Wij hebben er na de discussie van de afgelopen jaren behoefte aan om er nu
eens een streep onder te zetten, wij willen ons nu graag met de inhoud bezighouden.Verder is een gemengde samenstelling van dit comité van belang
en er moet sprake zijn van een verre horizon. Er moet worden gerapporteerd
aan de Europese Raad na de verkiezingen in 2009. Het is niet de bedoeling
dat er een nieuwe conventie gaat ontstaan. Er moet rekening worden gehouden
met de verwachtingen van de burgers en met de vraag wat Europa kan betekenen
op belangrijke gebieden, zoals klimaat, energie en stabiliteit in de wereld.
Het is ook van belang om het ratificatieproces niet te doorkruisen. Wij zullen
ons er nog verder over buigen, maar dit is wat ik kan zeggen over de procedure.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter, ik denk er nu echt een beetje over na hoe je bij belangrijke
onderwerpen over de verre toekomst kunt denken zonder het over de instituties
te hebben. Kan de minister-president mij dit uitleggen? En deelt hij onze
verontrusting dat het een truc van andere lidstaten zou kunnen zijn om onder
afspraken uit te komen, dat het een soort schaduwmacht zal worden om bepaalde
draaien aan de Unie te geven?De voorzitter:Mijnheer Van der Ham, een interruptie is een korte vraag, en voor een
korte vraag vond ik dit wel vrij lang...De heer Van der Ham (D66):Maar ik verwacht een belangrijk antwoord.Minister Balkenende:Voorzitter, ik begrijp heel goed wat de heer Van der Ham zegt. Het is
de bedoeling om na de debatten over de institutionele aspecten de discussie
over zaken als de verhouding tussen de instellingen, zaken rondom het Europees
Parlement, de verhouding tussen Brussel en Straatsburg en de nationale parlementen
af te sluiten. Het is ook goed om dit te doen, want wij willen ons graag weer
op de inhoud concentreren. Dit is onze inzet en er is ook van verschillende
kanten voor gepleit om een commissie van wijzen zich te laten bezighouden
met beleidsprioriteiten en perspectieven, en niet met institutionele aspecten.
De staatssecretaris en ik hebben op de persconferentie na de top gesproken
van de wenselijkheid om te blijven bij wat er is afgesproken. Je hebt een
zekere stabiliteit nodig, je moet niet voortdurend allerlei zaken overhoop
halen.En wat die truc betreft, er zal nog moeten blijken wat het comité
zal gaan doen. Maar bovendien zal het rapporteren aan de Europese Raad, zodat
wij er zelf bij zijn. De Europese Raad heeft overigens ook los van dit comité
altijd de mogelijkheid om veranderingen door te voeren, dat is nu eenmaal
het wezenlijke van de besluitvorming in Europa. Ik vind het echter nog veel
en veel te vroeg om uitspraken te doen over wat het comité zal opleveren.
Het is allemaal nog koffiedik kijken, want het mandaat is nog niet exact bepaald,
evenmin als de precieze invulling, en de consultatie moet nog plaatsvinden.Mevrouw Peters (GroenLinks):Wat de institutionalia betreft, ik kan me voorstellen dat je er met een
verre horizon – 2020, 2030 – bijna niet aan ontkomt om daarover
te praten. Misschien is de Unie dan al weer verder uitgebreid en willen wij
dan wel samenwerken bij het buitenlandbeleid. Mijn vraag is of de geruchten
kloppen dat het comité eigenlijk in het leven is geroepen om Franse
bezwaren tegen een mogelijke toetreding min of meer "kalt te stellen"?
Gaat dat comité zich uitlaten over de buitenste grenzen van de Unie?Minister Balkenende:Mevrouw Peters weet welke geluiden er in Frankrijk naar voren zijn gekomen
over Turkije en over een eventueel lidmaatschap. Zij weet ook dat andere landen
soms heel andere geluiden laten horen. Dus wij weten dat dit een gevoelig
onderwerp is. Wij hebben steeds gezegd dat het om "fair play" moet
gaan. Er is een bepaalde marsroute uitgezet voor de wijze waarop met Turkije
moet worden omgegaan. Wij hebben te maken met onderhandelingen. Wat daar uit
komt, zal nog moeten blijken. Dat is de stand van zaken. Wat in het comité
van wijzen aan de orde komt, zal nog moeten blijken. Ik heb te maken met wat
er besproken is tussen de regeringsleiders en de aanwezigen bij de Europese
Raad. Besproken is het idee om te komen tot een comité van wijzen dat
zich bezig zal houden met beleidsprioriteiten, dat er consultaties plaatsvinden
en dat wij in december conclusies zullen trekken. Meer valt er niet over te
zeggen.Mevrouw Peters (GroenLinks):De minister-president gaf al aan dat Nederland zal worden geconsulteerd
over wat die wijzen moeten gaan doen. Is hij het met mij eens dat het dan
wel een goed idee is dat die wijzen naar de buitengrenzen van Europa gaan
kijken? Ik had ook nog een vraag liggen over de samenstelling. Komt er een
Nederlander in of gaat de minister-president Pamuk voorstellen?Minister Balkenende:De discussie over de grenzen van de Unie is niet verbonden met het comité
van wijzen omdat die discussie al langere tijd loopt. Bekend is dat de uitbreidingscriteria
nog eens zijn verankerd. Elk land zal op eigen merites moeten worden beoordeeld.
Dat debat gaat gewoon door. De spelregels zijn bekend. Over de samenstelling
wil ik geen uitspraken doen. Ik heb gesproken over een gemengde samenstelling.
Het lijkt mij goed om niet alleen te kiezen voor oud-politici. Dat is een
zaak die nader besproken zal worden. Over de concrete suggestie van mevrouw
Peters doe ik nu ook geen uitspraken. Het kabinet zal zich daarover buigen.
Ik vind het te vroeg om daar een indicatie van te geven.De heer Ten Broeke (VVD):Op zichzelf steunt de VVD-fractie het gevoelen van de premier dat wij
het debat over de spelregeltjes zo snel mogelijk achter ons moeten laten en
dat wij het over het spelletje moeten hebben dat wij in Europa spelen. Ik
kondig nu reeds aan dat het wat de VVD-fractie betreft niet het Franse spel
zal zijn. Kan ik met de minister-president afspreken dat wij als parlement
volledig worden geïnformeerd over de voorstellen van het commité
van wijzen en dat het parlement wordt ingelicht als er agenda's
worden samengesteld? Het parlement wil er ook graag in gekend worden als bekend
wordt wie afgevaardigd wordt naar het comité van wijzen. Het parlement
wil graag vooraf en achteraf volledig worden ingelicht over wat daar gebeurt.Minister Balkenende:Ik meen dat wij een goede set spelregels hebben in de Nederlandse democratie.
Elke Europese Raad wordt vooraf besproken in een algemeen overleg en wordt
vervolgens gevolgd door een plenair debat hier in deze vergaderzaal. Mijn
ervaring als premier sinds 2002 is dat over alles met de Kamer wordt gesproken.
Dat geldt ook als het gaat om dit comité. Wij zullen met de Kamer spreken
over het mandaat. Dat is weer afhankelijk van wat het voorzitterschap zal
aanreiken voor december. Ook over kandidaatstelling zullen wij de Kamer op
enig moment informeren, alleen weet ik niet wanneer dat zal gebeuren. De zaken
moeten wel in de goede volgorde verlopen. Het is goed om eerst te kijken naar
de inhoud van het mandaat en vervolgens te bekijken hoe het zit met de samenstelling.
Dat zal stap voor stap blijken. Wij zullen de Kamer informeren, maar dat doen
wij altijd.De heer Ten Broeke (VVD):Ik wil niets afdoen aan de ervaring van deze minister-president, geenszins,
maar mijn korte ervaring als lid van deze Kamer in het afgelopen jaar is dat
wij af en toe wel een klein beetje druk moesten uitoefenen om informatie te
krijgen. In dit geval gaat het mij niet alleen om de informatie die met de
Raad wordt gedeeld – ik neem aan dat daarover goed verslag wordt gedaan –
maar ook om de informatie die wordt gedeeld in het comité van wijzen.
Als daar iemand namens de Nederlandse regering in zit, is ook bekend wat de
agenda's zijn en welke discussiepunten aan de orde zijn. Dat horen wij ook
graag.Minister Balkenende:Ik begrijp heel goed wat de heer Ten Broeke bedoelt, maar het lijkt mij
goed om die discussie met elkaar te voeren bij het algemeen overleg voor de
eerstvolgende Europese Raad. Dan zal wellicht meer bekend zijn over de methode
van werken.De heer Van Bommel heeft een vraag gesteld over het ondertekenen van het
verdrag door de minister-president en de minister van Buitenlandse Zaken.
Het is goed om te zeggen dat dit proces van ondertekenen gezien moet worden
als onderdeel van een geleidelijke ontwikkeling waarbij het Europese beleid
stap voor stap breder is geworden. Parallel daaraan is de betrokkenheid van
de regeringsleiders, verenigd in de Europese Raad, alleen maar sterker geworden.
Sinds Maastricht ondertekenen de minister-president en de minister van Buitenlandse
Zaken. Het is de heer Van Bommel bekend hoe de afspraken over het nieuwe verdrag
in de Europese Raad totstandgekomen zijn. Daarmee zit er een zekere logica
in, dat de ondertekening door de leden van een Europese Raad plaatsvindt.
De regeringsleiders zijn zeer nauw betrokken geweest bij de totstandkoming
bij dit geheel. Al geruime tijd zien wij dat de rol van regeringsleiders alleen
maar groter is geworden. Ik heb al eens eerder gezegd, dat de tijd dat Nederland
minister van Buitenlandse Zaken Luns had een andere was dan de huidige. De
rol van regeringsleiders is gewoon in de loop van de tijd anders geworden.
Ik hoor de minister van Buitenlandse Zaken naast mij sputteren en stel vast
dat er mensen zijn die het verleden graag zouden doen herleven. Ik ben buitengewoon
tevreden met de huidige situatie. De heer Van Bommel zal zich kunnen voorstellen
dat zoiets als de ondertekening van het nieuwe verdrag moet worden gezien
in het kader van de verantwoordelijkheden. Vandaar dat de regeringsleiders
niet alleen in 2004 hebben ondertekend, maar dat ook straks zullen doen, gegeven
de ontwikkeling sinds Maastricht. De heer Van Bommel praat ook vaak met mij
over Europese ontwikkelingen. Dat zegt iets over de veranderingen.De heer Van Bommel heeft terecht gesproken over het thema flexicurity.
Tijdens de traditionele sociale top van werkgevers, werknemers en vertegenwoordigers
van de EU-instellingen op 18 oktober is gebleken dat er op veel punten
hetzelfde wordt gedacht. Het gaat dan om beginselen als Levenlang leren, moderne
sociale zekerheid en actieve arbeidsmarkten. De Europese Raad van december
zal zich buigen over deze gemeenschappelijke uitgangspunten. Wij hebben op
de laatste bijeenkomst een mededeling gekregen van het voorzitterschap waarin
werd gerefereerd aan de afspraak tussen werkgevers en werknemers. Na vaststelling
van de gemeenschappelijke uitgangspunten geven lidstaten er zelf invulling
aan. Op het gebied van ontslagbescherming blijft Nederland zelf bevoegd. Het
is goed om dat hier nog eens te onderlijnen.De heer Ten Broeke heeft nog eens de positie van zijn fractie inzake het
vraagstuk referendum geschetst. Hij heeft aangegeven welke elementen voor
hem een rol hebben gespeeld en langs welke tijdslijn hij wilde opereren. Hij
is consequent geweest, want hij heeft gezegd dat zijn fractie na de bijeenkomst
met haar afweging zou komen en dat heeft hij nu gedaan. Hij heeft er een helder
verhaal over verteld.Voorzitter. Dit is mijn reactie betreffende zaken die speelden in het
kader van de IGC. Op het tweede deel van de bijeenkomst werd aandacht besteed
aan een eerste informele gedachtewisseling over de manier waarop Europa kan
helpen om integraal in te spelen op de globalisering. Ik ben gelukkig met
die methode van werken. Ik heb deze nu een paar keer meegemaakt, bijvoorbeeld
In Hampton Court, na het nee van Nederland en Frankrijk. Toen was vooral de
vraag hoe de band tussen Brussel en Straatsburg en de burgers kon worden versterkt.
Toen was het Europa van de concrete projecten aan de orde. In Lahti hebben
wij een gesprek gehad over het thema klimaat. Ook dat was een nuttige gedachtewisseling.
Wij hebben nu opnieuw in een informele setting gesproken over zaken die de
werkzaamheden van de Unie betreffen. In die discussie werd het beeld bevestigd
dat hier juist kansen liggen om tot gemeenschappelijke beleidslijnen te komen.
Waar voorheen sprake was van twee kampen – het ene meer gericht op liberalisering
en het andere op bescherming – zien wij nu een zekere toenadering. Inmiddels
wordt onderkend dat beide aspecten, zowel hervormen, innoveren en versterken
van concurrentiekracht als gezamenlijk optreden, nodig zijn om globalisering
in goede banen te leiden door gezamenlijk te werken aan een gelijk speelveld
op de mondiale markten de transparantie te bevorderen en door samen een leidende
rol te spelen op het gebied van klimaatverandering. De discussie krijgt haar
vervolg in de Europese Raad van december en tijdens de Voorjaarsraad onder
het voorzitterschap van Slovenië.Ik kom nog op de opmerkingen van mevrouw Peters en de heer Kortenhorst
op het gebied van milieu. Het is ook goed om te melden dat
ik een wat uitgebreider overleg heb gehad met de Britse premier Brown. Dat
was een buitengewoon plezierig gesprek. Wij hebben elkaar gezegd wat wij aan
elkaar kunnen hebben. Ik heb in dit plezierige contact ook gemerkt dat de
premier van het Verenigd Koninkrijk nadrukkelijk een rol voor Europa ziet
op het gebied van globalisering. Europa is een actieve speler. Het was goed
om te merken dat het Verenigd Koninkrijk ook duidelijke boodschappen gaf op
het gebied van de reductiedoelstellingen voor broeikasgassen.Met het oog op Bali heb ik tijdens de Europese Raad aandacht gevraagd
voor de afspraken die wij tijdens de laatste Voorjaarsraad hebben gemaakt
over een reductiedoelstelling voor broeikasgassen van 30% voor alle
ontwikkelde landen. Dat moet de onderhandelingsinzet zijn. Het is cruciaal
dat de EU deze ambitie in de aanloop naar Bali ook uitstraalt. Ons streven
is immers om in 2009 overeenstemming te bereiken over post-Kyotomaatregelen.
Willen wij daarin slagen, dan zullen wij er in Bali voor moeten zorgen dat
onderhandelingen in VN-verband in gang worden gezet. Het is cruciaal dat landen
als de Verenigde Staten, China en India hierin participeren. Ik heb ook in
mijn bijdrage gerefereerd aan de positie van ontwikkelingslanden. Deze zijn
niet verantwoordelijk voor de huidige atmosferische concentratie broeikasgassen,
maar zullen wel het hardst worden getroffen door de klimaatveranderingen.
Wij zullen hen moeten helpen om zich aan te passen aan het veranderend klimaat
en moeten ons daarbij wel realiseren dat ook de bijdragen van ontwikkelingslanden
aan het bestrijden van klimaatverandering essentieel is.De vraag die mevrouw Peters in dit verband stelde, kan ik mij goed voorstellen.
De voorstellen van de Europese Commissie inzake energie en klimaat zijn niet
voor Bali gereed en zij vroeg of dat ook van invloed is op de inzet voor Bali.
De Europese Commissie heeft inderdaad laten weten meer tijd nodig te hebben
voor de uitwerking van haar voorstellen en voor het consulteren van de lidstaten,
maar dat heeft geen invloed op Bali. De afspraken van de Voorjaarsraad zullen
uitgangspunt zijn voor de inzet van de EU in Bali en vormen ook de basis van
de Raadconclusies die het mandaat van de Unie bevatten en die gisteren zijn
aangenomen in de Milieuraad. Daarnaast gaan de voorstellen van de Europese
Commissie over het interne EU-beleid. Nu gaat het om het in gang zetten van
de onderhandelingen en daar hebben wij nog de tijd voor. Er moet dus een verschil
worden gemaakt tussen de inzet van de Unie in Bali en het interne werk dat
de Europese Commissie heeft te doen.Mevrouw Peters sprak over opvattingen die in Frankrijk naar voren zijn
gekomen, de groene plannen. Een beoordeling van de specifieke groenebeleidsplannen
van de Franse regering ligt meer op het pad van de collega's van Economische
Zaken en VROM. Ik vind het positief dat er in Frankrijk blijkbaar een kentering
gaande is. Dat is ook belangrijk voor de ontwikkelingen binnen de Unie gezien
het grote relatieve gewicht van Frankrijk.Mevrouw Peters heeft heel concreet gevraagd of er geen specifieke maatregelen
worden genomen ten aanzien van bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Dat gaat
mij op dit moment eerlijk gezegd wat ver. Als je dit soort maatregelen neemt,
kun je binnen de kortste keren antimaatregelen verwachten. Daar moeten wij
toch voor oppassen. Onze inzet is om landen straks helemaal mee te krijgen
ten aanzien van Bali. Dat zal ook de inzet zijn in de richting van de Amerikanen.
Ik heb u al eerder gezegd dat ik het wat typisch vond dat er in New York een
klimaattop was en een conferentie van de Amerikanen. Het kan eens gebeuren,
maar ik zou niet graag zien dat er twee trajecten gaan ontstaan, namelijk
een VN-traject Bali en daarnaast een ander. Nogmaals, conferenties kunnen
worden gehouden, maar het is van belang dat wij gezamenlijk activiteiten ondernemen.
Wat dat betreft, zal ook het debat met u over deze belangrijke onderwerpen
natuurlijk doorgaan.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik begrijp het nog niet helemaal. Sinds New York heb ik de minister-president
leren kennen als iemand die graag ziet dat niet alleen Nederland, maar eigenlijk
Europa een voortrekkersrol op het gebied van klimaatbeleid speelt. Hij noemt
alle argumenten waarom dat zo belangrijk is. Hij zegt dat er geen twee parallelle
projecten moeten ontstaan. Ik ben het daar helemaal mee eens, maar ze zijn
niet parallel, ze lopen chronologisch. Er is het traject van het Kyototijdperk
en het traject daarna. Voordat het post-Kyototijdperk ingaat, hebben wij nog
een tijd te gaan. Laten wij hopen dat het de komende periode beter zal gaan
en dat Amerika en Australië dan wel bij Kyoto aangesloten zullen zijn,
maar misschien lukt dat niet. In ieder geval zal er totdat dat post-Kyototijdperk
ingaat, natuurlijk ook aan CO2 -reductie moeten worden gedaan.
Daarom leek ons het plan van Sarkozy zo goed, een taks op de import van zogenaamde
slurpauto's. Hij kan dat niet alleen en zal dat in Europees verband moeten
doen. De minister-president zal daar dus op moeten reageren. Zegt hij nu dat
hij dat niet wil, terwijl het toch heel erg nodig is om nu al ...De voorzitter:Mevrouw Peters, ook voor u geldt dat een interruptie een korte, puntige
en misschien ook wel leuke vraag is, maar geen heel betoog!Mevrouw Peters (GroenLinks):Het was ook niet als betoog bedoeld.De voorzitter:Maar het was het wel! Dus, uw vraag is?Mevrouw Peters (GroenLinks):Mijn vraag is: bent u bereid het plan van Sarkozy voor zo'n taks te steunen
voordat de post-Kyotoafspraken ingaan?Minister Balkenende:Ik vind het nog veel te vroeg om dat in dit stadium al uit te spreken
en ik zal uitleggen waarom. Allereerst zal moeten blijken wat de inzet van
Frankrijk is. Wij hebben het niet over een Franse maatregel, maar over de
inzet van Frankrijk in het verband van de EU. Je kunt zulke dingen nu eenmaal
niet nationaal gaan doen, zo werkt het Europees recht nu eenmaal niet en dat
is maar goed ook. Wij zullen dus moeten zien wat Frankrijk daadwerkelijk gaat
voorstellen. Daarna moet worden bezien of dat een effectief instrument is,
of wij dat allen willen, of dat past binnen de afgesproken doelstellingen.
Ik vind dat daar te vroeg voor. Ik weet ook niet of Frankrijk dit idee zal
inbrengen. Om op voorhand nu al uitspraken te gaan doen over iets wat nog
niet eens aan de orde is gesteld – ik heb nog geen formele voorstellen
gezien – vind ik voorbarig. U kunt mij er wel aan houden dat wij elkaar
scherp houden, want Europa heeft een voortrekkersrol te vervullen.
Ik moet zeggen dat de sfeer van het debat op de Europese Raad altijd heel
constructief is, want iedereen is ervan overtuigd dat er heel wat moet gebeuren.
Dus de uitstraling is goed en de inzet is goed. Iedereen ziet het belang van
Bali. Daarop moeten wij ons concentreren.Mevrouw Peters (GroenLinks):Gelet op onze voortrekkersrol en op het feit dat het Franse voorstel nog
niet concreet is, vraag ik de regering of zij bereid is zelf te onderzoeken
wat de voordelen zijn van onmiddellijke toepassing van een dergelijke taks
op slurpende importgoederen en verzoek ik haar die voor te stellen in Europees
verband.Minister Balkenende:Het debat over de inzet van milieu-instrumenten wordt voortdurend gevoerd.
Ik heb de ministers van EZ en VROM in het bijzonder genoemd. Ik heb er bezwaar
tegen dat ik mij als premier bezig moet houden met een afzonderlijk instrument.
Het volgende betreft de taak van de regering. Wij hebben afspraken gemaakt
tijdens de Europese Voorjaarsraad. Wij zijn nu bezig met de implementatie.
De Europese Commissie is bezig met de landenspecifieke beoordeling. Al die
zaken zullen moeten bijdragen aan de realisatie van wat wij voor ogen hebben.
Dat is de lijn waarlangs wij werken. Het is niet de goede weg om er één
instrument uit te halen en zich daarop specifiek te richten. Dat vind ik te
exclusief gericht op één maatregel. Wij zullen zien of Frankrijk
dit daadwerkelijk gaat inbrengen. Wij hebben onze handen al vol aan het tot
stand brengen van een goede inzet van de EU in Bali. Wij hebben onze handen
vol aan een goede uitwerking van de afspraken uit de Voorjaarsraad en op nationaal
niveau moet er veel gebeuren. Dat is de algemene lijn die ik verdedig.De heer Jules Kortenhorst (CDA):Ik heb begrip voor het standpunt van de minister-president dat hij nu
niet kan reageren op een heel specifiek voorstel dat misschien een luchtballonnetje
is van de heer Sarkozy. Er doen ook andere voorstellen de ronde. Het voorstel
om het Europese tradingsysteem te koppelen aan dat van Amerikaanse staten
is een veel bemoedigender voorbeeld. Toch is de rol van de Verenigde Staten
bij de discussie in Bali waarschijnlijk heel belangrijk. Kan de minister-president
iets zeggen over het beeld dat in Lissabon is ontstaan van de wijze waarop
de Europese Unie in de dialoog met de Verenigde Staten in de aanloop naar
Bali wellicht meer weerklank vindt voor haar klimaatstandpunt?Minister Balkenende:Dat is een heel belangrijke vraag. Willen wij van Bali een succes maken,
dan staat vast dat ook de grote blokken mondiaal gezien een bijdrage zullen
moeten leveren. Wij spreken over de Europese Unie en de Verenigde Staten,
maar ook over landen als India en China. Dat is het wezen van de bijeenkomst.
De gemeenschappelijke belangen zijn bijzonder groot.Ik constateer dat ook aan Amerikaanse zijde het debat volledig in beweging
is gebracht. Soms zijn er verschillen zichtbaar tussen wat de Amerikaanse
regering doet en wat er op het niveau van de staten gebeurt, maar het feit
dat de Amerikaanse president zich genoodzaakt zag een conferentie te organiseren,
betekent dat zaken in beweging zijn gekomen. Ik merk ook dat er in Amerika
zelf een behoorlijk debat plaatsvindt. Ik heb verteld over de Klimaattop,
waar bijvoorbeeld de heer Schwarzenegger een indrukwekkend betoog heeft gehouden
waarin hij vanuit zijn Californische achtergrond duidelijk aangaf wat moest
worden gedaan. Zaken zijn in beweging gekomen.Bij de Europese Raad bestaat de uitdrukkelijke behoefte om Europa in dit
debat een duidelijk profiel te geven. Dat betekent dat ook in de contacten
met de Amerikanen wordt gewezen op het belang van het samen optrekken. De
instrumentkeuze kan men dan verder met elkaar bespreken. De heer Kortenhorst
heeft daarvan een goed voorbeeld gegeven.De heer Ten Broeke (VVD):De premier heeft terecht gerefereerd aan het maartdebat, het voorjaarsdebat
dat wij hebben gevoerd. Daarin heeft de VVD-fractie de Europese doelstelling
van 20% CO2-reductie gesteund, maar wij hebben ook gezegd
dat al deze subdoelstellingen, de driemaal 20% en de tweemaal 10%
en het bijmengen misschien een stap te ver zouden zijn. Nu ziet men dat de
implementatie al een beetje misloopt. De minister-president heeft dat impliciet
bevestigd. Ik roep hem op om in de lijn van het verdrag dat wij vandaag hebben
besproken, waarin helder staat dat wij een veto kunnen uitspreken over de
wijze van inzet van de instrumenten, te kiezen voor het loslaten van die subdoelstellingen
en te kiezen voor die ene doelstelling van 20% in 2020. Dat is haalbaar.
In het andere geval begint hij weer aan een nieuw Lissabon en voorspel ik
hem wederom "overpromise and underdeliver".Minister Balkenende:Dat vind ik helaas een beetje te mager. Het is goed dat mevrouw Peters
heeft gevraagd welke ontwikkelingen ik in Frankrijk zie. Ik beschouw wat uit
Frankrijk naar voren komt als een indicatie dat het debat helemaal is losgetrokken.
Er is een zoektocht gaande naar de beste instrumenten om de zaken aan te pakken.
Daarbij heeft men te maken met de CO2-doelstelling. Wij hebben
gezegd: "20% en als het aan ons ligt 30%." Dat heb
ik naar voren gebracht tijdens de laatste top. Vanuit het Verenigd Koninkrijk
klonk hetzelfde geluid. Daarnaast moet ik nog een aantal andere doelstellingen
realiseren. Dat zal niet gemakkelijk zijn, maar het feit dat het is neergelegd
in officiële conclusies, dat de Europese Commissie ermee aan de slag
gaat, is grote winst.Nog een derde opmerking. Ik heb al vaker gezegd, bijvoorbeeld in het debat
over de agenda voor Lissabon, dat de zaken beter gingen toen er meer focus
werd aangebracht en er werd gekeken naar de implementatie per land. Je merkt
dat zaken na de mid term review de betere kant opgaan. Ik heb meer dan eens
gezegd dat het voor de manier waarop wij omgaan met de doelstellingen van
de Voorjaarsraad, aankomt op die focus, en daar heb je doelstellingen voor
nodig, en op de verbeteringen die wij per jaar kunnen realiseren. Ik ben het
er dus niet mee eens om alleen op die 20% te focussen en dat is het
dan. Dit spreekt mij niet aan.De heer Ten Broeke (VVD):Ik roep de minister-president alleen maar op om nog meer focus te richten
op de realisering van die doelstelling. Ik vraag hem: richt u op die 20%.
Die moeten wij realiseren en voor de rest moet het aan de landen worden overgelaten
om de mix te bepalen.Minister Balkenende:Op een punt zijn de heer Ten Broeke en ik het wel eens. Als je een doelstelling
vaststelt, zorg er dan voor dat die geloofwaardig is en zet je maximaal in
om die doelstelling te realiseren. Dit is een belangrijke boodschap en op
dat punt zijn wij het eens.De heer Van Bommel (SP):Ik heb de minister-president verweten dat hij een hypocriete houding heeft
ingenomen in het vorige debat toen wij spraken over de medeondertekening door
de regering van een eventueel initiatiefwetsvoorstel van de Kamer. Ik heb
dit gedaan omdat hij in dat debat heeft gezegd dat hij niets zou willen blokkeren
en dat het initiatief bij de Kamer lag, terwijl hij wist dat op dat moment
in de ministerraad de afspraak is gemaakt om daar geen medewerking aan te
verlenen. Ik heb hem dit vandaag voorgehouden en ik zou hier graag een reactie
op krijgen.Minister Balkenende:Misschien is het goed om te herhalen wat ik in dat debat heb gezegd. Ik
citeer wat ik toen naar voren heb gebracht. "Er speelt nog iets anders
en dat is het essentiële punt in deze discussie. Het is een goed gebruik
dat het kabinet de Kamer pas een standpunt meedeelt over een initiatiefwetsvoorstel
op het moment dat dit voorstel concreet vorm heeft gekregen en in procedure
is gebracht. Een kabinetsreactie op een eerder moment zou indruisen tegen
onze constitutionele verhoudingen en tegen het vereiste respect voor het grondwettelijk
recht op initiatief van uw Kamer. De rol van het kabinet bij een initiatiefvoorstel
is bescheiden. Soms is het slechts een informerende rol, nooit gaat het om
meer dan een adviserende rol. Daarom spreekt het kabinet zich in de regel
nooit uit over de bekrachtiging van het initiatiefvoorstel tot dat uw Kamer
of de eerste Kamer een duidelijk standpunt heeft ingenomen over het voorstel
en eventuele amendementen, moties of novelles." Dat heb ik gezegd. Dat
is geen hypocriete houding, dat is gewoon de gang van zaken.De heer Van Bommel (SP):Dat heeft de minister-president óók gezegd. Wat ik hem heb
voorgehouden heeft hij echter ook gezegd, namelijk: ik hecht eraan dat de
Kamer met initiatieven kan komen, dat gaan wij niet belasten op wat voor manier
dan ook. Dit belast hij wel als hij voordat het initiatief is genomen al in
de ministerraad het besluit heeft genomen dat het kabinet hoe dan ook geen
medewerking zal verlenen aan het wetsvoorstel. Dan belast hij die mogelijkheid
wel. Sterker nog, dan legt hij er een bom onder. Hij maakt het bij voorbaat
onmogelijk, want hij weet ook heel goed dat de coalitiepartijen in deze Kamer
zich dan op geen enkele manier meer vrij zullen voelen om voor het initiatiefwetsvoorstel
te stemmen.Minister Balkenende:De heer Van Bommel weet dat ik niet inga op zaken die in de ministerraad
zijn besproken. Ik heb gezegd welke lijn het kabinet volgt als de vraag aan
de orde is wanneer wij aan zet zijn bij de bespreking van initiatiefvoorstellen.
Ik heb zojuist al gezegd dat ik natuurlijk ook zie hoe de krachtsverhoudingen
in de Kamer zijn. Het is aan de heer Van Bommel om met een voorstel te komen,
het is aan de Kamer om te kijken of daar draagvlak voor is en op enig moment
is het kabinet aan zet. Meer dan dat is er niet.De heer Van Bommel (SP):Meer dan dat is er wel, want er is ook nog een debat in de ministerraad.
De minister-president spreekt nu over de krachtsverhoudingen in de Kamer,
maar die krachtsverhoudingen kunnen pas blijken als het in de Tweede Kamer
is besproken. Hij heeft daar een voorschot op genomen door die kwestie in
de ministerraad te bespreken nog voordat er überhaupt een initiatiefwetsvoorstel
was. Daarmee heeft hij het recht van de Tweede Kamer getorpedeerd en dat is
een minister-president onwaardig.Minister Balkenende:Ik zie dit totaal anders. Ik heb gezegd wanneer een kabinet aan zet is.
Het is aan de Kamer om met een voorstel te komen of niet, het is aan de Kamer
om te bezien of er meerderheden zijn of niet en dan zij wij aan zet en al
het overige is niet aan de orde.De heer Van der Ham (D66):Er is destijds een bericht in de Volkskrant verschenen. Mocht de minister-president
dit hebben besproken in de ministerraad – ik begrijp dat hij daar niet
op in kan gaan, dat is een staatsrechtelijke plicht – hoe is dit bericht
dan in de krant gekomen? Hoe is de heer Van Bommel aan zijn citaat gekomen?
Juist omdat de heer Van Bommel de minister-president het verwijt maakt dat
er een mogelijke reden voor het lekken is geweest, bijvoorbeeld om de coalitiefracties,
c.q. de PvdA-fractie, onder druk te zetten, vraag ik naar het belang van dit
lekken. Ik zeg niet dat de minister-president dat heeft gedaan, ik denk zelf
dat hij dat niet heeft gedaan. Maar hij moet wel tot op de bodem uitzoeken
hoe dit op straat is gekomen. Het is immers een belangrijk onderdeel geweest
van het debat en heeft effect gehad op de positie van de PvdA.Minister Balkenende:Hoe stukken worden gelekt, als van lekken al sprake zou zijn? Ik doe überhaupt
geen uitspraak over wat in de Volkskrant is gebeurd. Datzelfde geldt de heer
Van Bommel. Ik beperk me tot de opmerking dat ik niet ga spreken over hetgeen
in de ministerraad aan de orde is; dat zegt u heel terecht. Ik heb ook aangegeven
wat de rol van het kabinet is bij de behandeling van een initiatiefvoorstel.Als ik moet ingaan op alles wat in de pers verschijnt of wordt gesuggereerd...
Ik vind dat spel niet goed. Ik vind het ook buitengewoon vervelend dat allerlei
documenten maar circuleren en bij de media worden gebracht – als dat
zo zou zijn. Maar bij dit onderwerp, hoe om te gaan met een initiatiefvoorstel,
hecht ik eraan dat het kabinet op het juiste moment aan de beurt komt. Het
enige wat ik heb te zeggen over de PvdA-fractie is dat dit in het coalitieakkoord
is afgesproken: de marsroute was volstrekt bekend, evenals de inzet van de
onderhandelingen en het proces rond de consultatie van de Raad van State;
dan zou een visie kunnen worden ontwikkeld. Daaraan is in de afgelopen tijd
gewerkt, met deze uitkomst.De heer Van der Ham (D66):Mijn vraag was heel duidelijk: wilt u tot op de bodem uitzoeken of het
citaat van de heer Van Bommel uit de ministerraad klopt en hoe dat is gelekt?Minister Balkenende:Ik snap wat u bedoelt: of ik eerst kan bevestigen of iets is besloten
en vervolgens gaat u bekijken hoe dit naar buiten is gekomen. Welnu, dat ga
ik dus niet doen. Het staat de heer Van Bommel vrij om aan
te geven hoe hij een stuk in handen heeft gekregen; dat moet hij zelf maar
doen.De heer Van der Ham (D66):U gaat onder andere over de vertrouwelijkheid van de ministerraad. Ik
begrijp dat het lastig is om onderzoek te doen naar de waarheid van zo'n tekst,
vanwege de vertrouwelijkheid van de ministerraad. Maar ik vind dat u in ieder
geval moet achterhalen hoe dat stuk buiten de ministerraad is kunnen komen.
Het gaat daarbij niet over de inhoud ervan, maar over het feit dat er is gelekt.
Dat kan een strategische zet zijn geweest; misschien niet van u, misschien
niet van ministers, maar het kan op een andere manier naar buiten zijn gekomen,
waardoor het een effect op het debat heeft gehad – los van de vraag
of het waar is wat in dat stuk staat. Maar ik hoop dat u tot op de bodem gaat
uitzoeken of en hoe dit naar buiten is gekomen.Minister Balkenende:In het algemeen proberen we natuurlijk regelmatig te achterhalen wat er
met stukken gebeurt. Ik doel uiteraard niet op dit geval, omdat ik niet ga
praten over wat in de ministerraad aan de orde is geweest. Maar dat is buitengewoon
lastig, want de kring van verspreiding is buitengewoon groot. U kent het algemene
verhaal wel.De heer Van der Ham (D66):Ik wil u nergens van beschuldigen, maar nu blijft bij mij wel de indruk
bestaan dat er wellicht is gelekt om het publieke debat te beïnvloeden
en dat u nu een makkelijke, maar ook bedenkelijke formule kiest om er niet
achteraan te gaan. Dan is dit u gewoon goed uitgekomen.Minister Balkenende:Hiervan gaat een suggestie uit die ik zou willen wegnemen. Wat stond het
kabinet te doen? Gewoon goed onderhandelen en dat is ons gelukt. Daarna was
de vraag aan de orde naar het juiste moment om de Raad van State te vragen.
Het argument was toen: het resultaat van juni is voldoende bepaald om nu advies
te kunnen vragen. Vervolgens is het aan de fracties om te bekijken hoe er
is onderhandeld, of er een antwoord is gegeven op het nee, of dit stuk van
een ander karakter is. Dat is nu aan de orde geweest. U wekt nu een bepaalde
suggestie, maar ik denk dat de fracties mans genoeg zijn om duidelijk te maken
hoe ze het proces beoordelen en of ze wel of geen referendum willen. Maar
u wilt dat ik toch inga op zaken binnen het kabinet. Ik vind dat u gewoon
moet kijken naar wat aan de orde is geweest, hoe er is onderhandeld, welk
resultaat er is geboekt en wat de positie van de fracties is. Er moet niet
meer worden gesuggereerd dan dat.De heer Ten Broeke (VVD):De afgelopen tien maanden is al eerder een stuk uitgelekt. Gelukkig was
dat geen stuk van de ministerraad. Ik ben het met de heer Van der Ham eens
dat hiernaar grondig onderzoek moet worden gedaan. Ik hoop dat de minister-president
hiernaar onderzoek zal instellen, want deze kwestie raakt aan de informatieplicht
van de regering en het initiatiefrecht van de Kamer. De Kamer kan zich immers
geremd voelen in haar optreden als zij van tevoren weet dat de regering iets
in geen geval zal doen.Ik stel de volgende vraag aan de heer Van Bommel. Als hij zich niet geremd
voelt door de duidelijke meerderheid van deze Kamer die zijn voorstel niet
zal steunen, welke remming voelt hij dan op het moment dat hij stukken in
de media tegenkomt die hij nu kennelijk bevestigd ziet in de ministerraadnotulen?De voorzitter:Ik sta de heer Van Bommel bij wijze van uitzondering toe om antwoord te
geven. Zijn antwoord is relevant voor dit debat.De heer Van Bommel (SP):Ga ik door met mijn initiatiefwetsvoorstel? Het antwoord op die vraag
is heel kort: ja. Ik ga daarmee door, omdat het parlement zich niet in zijn
rechten moet laten beknotten, omdat er in vak-K vuil spel wordt gespeeld.
En dat is wel wat hier gebeurt, want er is niet voor niets gelekt.De heer Ten Broeke (VVD):Ik ben blij dat de initiatiefnemers van dit wetsvoorstel zich niet geremd
voelen. Het is belangrijk om dat vast te stellen.De heer Blom (PvdA):Ik heb wel vaker de indruk dat de heer Van Bommel in dromenland leeft,
maar vandaag helemaal. De PvdA-fractie was namelijk helemaal niet op de hoogte
van dit gelekte stuk toen zij haar beslissing nam. Het stuk in de Volkskrant
werd immers pas gepubliceerd, nadat mijn fractie haar besluit had genomen.De voorzitter:Mijnheer Blom. Ik onderbreek u, want ik wil weten of u een vraag gaat
stellen aan de minister-president.De heer Blom (PvdA):Dat ga ik niet doen, maar de PvdA-fractie wordt er wel van beticht dat
zij zich schuldig gemaakt zou hebben aan ...De voorzitter:Nee. Zo gaat het niet. Niemand heeft u een vraag gesteld en in tweede
termijn kunt u precies uitleggen hoe het is gegaan.De heer Blom (PvdA):Dan stel ik de heer Van Bommel op mijn beurt een vraag. Waarom laat hij
de authenticiteit niet vaststellen van het stuk dat hij in handen zegt te
hebben?De voorzitter:Dit is geen interruptie. Ik stel voor dat de minister-president verder
gaat met zijn beantwoording.De heer Blom (PvdA):Hallo! De heer Van Bommel beweert dat hij een stuk van de ministerraad
in handen heeft. Ik heb dat stuk nooit gezien, laat staan in handen gehad.
Ik weet dus niet eens of het echt bestaat. Hij houdt echter wel bij hoog en
bij laag vol dat aan de authenticiteit van dat stuk niet valt te tornen. Ik
wil nu wel eens weten hoe het zit.De voorzitter:Mijnheer Van Bommel, bent u bereid om deze vraag te beantwoorden?De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Ik beschik over de volledige besluitenlijst van de ministerraad
van 21 september 2007. Ik kan de heer Blom en mijn andere collega's de
volledige besluitenlijst doen toekomen. Ik verzoek u om deze besluitenlijst
aan de Handelingen toe te voegen.De voorzitter:Een besluitenlijst van de ministerraad is geheim en die zal dan ook niet
aan de Handelingen worden toegevoegd. Het is verder aan u om te beslissen
of u stukken die u in handen hebt, wel of niet verspreidt.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik ben het met uw opmerking geheel eens. De minister-president
wijst er verder terecht op dat de vertrouwelijkheid van de ministerraad gewaarborgd
moet zijn. Ik heb er dan ook begrip voor dat hij niet naar aanleiding van
vragen over een gelekt stuk, alsnog impliciet mededelingen wil doen over wat
er wel of niet in de ministerraad besloten zou zijn.Ik deel de verontrusting over de schimmige gang van zaken. Ik hoor dan
ook graag van de minister-president dat hij het lekken van stukken uit de
ministerraad altijd hoog op zal nemen. Dat lekken schaadt namelijk de publieke
discussie.Minister Balkenende:Lekken is natuurlijk volstrekt verkeerd. Dat wij nu discussiëren
over de manier waarop je om moet gaan met documenten waarvan gezegd wordt
dat ze uit de ministerraad afkomstig zijn, laat wel zien dat wij op een hellend
vlak terecht zijn gekomen. Als wij de constitutionele verhoudingen zuiver
willen houden, moeten wij dit soort discussies vermijden. Is lekken ernstig?
Ja, dat is het! De heer Blom en de heer Ten Broeke merkten dan ook terecht
op dat het belangrijk is om te weten of fracties zich door deze gang van zaken
geremd voelen.Ik blijf bij mijn standpunt dat de Kamer het kabinet alleen moet aanspreken
op de afspraken uit het coalitieakkoord, de afspraken over de onderhandelingsinzet,
het resultaat van de onderhandelingen en het advies van de Raad van State.De heer Jules Kortenhorst (CDA):Ik constateer dat het initiatiefwetsvoorstel van de heer Bommel niet de
steun van een Kamermeerderheid zal krijgen. Het is dus een hypothetische discussie.
Ik constateer bovendien dat de heer Van Bommel geen stuk heeft. Dat kan ook
niet, want het is geheim en vormt zeker geen onderdeel van de beraadslaging
in deze Kamer. Ik constateer wel dat wij met zijn allen de zorg delen over
de geheimhouding van de stukken van de ministerraad. Er ligt een verantwoordelijkheid
bij de ministerraad zelf, dat is duidelijk. Maar er ligt ook een verantwoordelijkheid
bij deze Kamer. Als wij enthousiast achter de Volkskrant aanlopen om de geheimhouding
van de ministerraad onder druk te zetten, bewerkstelligen wij het tegendeel
van wat wij willen bereiken, namelijk een fatsoenlijke beraadslaging op basis
van publieke informatie voor zover die publiek is en geheime informatie voor
zover die niet publiek is.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter...De voorzitter:Ik heb van de heer Kortenhorst geen vraag gehoord. Heeft de heer Van der
Ham een echte vraag?De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Als u mij toestaat, wil ik een korte reactie geven op wat
mijn collega van de CDA-fractie heeft gezegd. Het is waar dat de Kamer prudent
met de zaak moet omgaan. Tegelijkertijd blijft er iets in de lucht hangen,
en dat vind ik naar. Ik begrijp de overweging van de minister-president dat
hij er niet expliciet op kan ingaan. De regering kan echter ook strategisch
informatie laten uitlekken om een bepaald effect teweeg te brengen. Die suggestie
blijft hangen, en dat vind ik niet goed. Daarom steun ik het pleidooi van
de heer Van der Staaij, namelijk dat het kabinet in zijn algemeenheid zelfs
bij de suggestie van uitlekken goed nagaat hoe dat kan zijn gebeurd en wat
daarvan de reden kan zijn.De voorzitter:Dit wordt een herhaling van zetten. Het woord is aan de minister-president.Minister Balkenende:Ik hecht eraan, het spel zuiver te spelen zoals het gespeeld moet worden.
Ik heb aangegeven langs welke weg het advies van het kabinet tot bekrachtiging
tot stand is gekomen. Er is gesuggereerd dat fracties onder druk worden gezet.
Welnu, ik heb aangegeven dat ik te maken heb met vragen als: wat is er afgesproken,
hoe is er onderhandeld, welk resultaat is er geboekt en kunnen wij conclusies
trekken? Nu wordt de suggestie gewekt van strategisch informatie laten uitlekken.
Het kabinet heeft er echter alleen baat bij om te verdedigen wat officieel
naar buiten wordt gebracht en om op het goede moment op te treden. Daar gaat
het om. Wij horen hier niet met elkaar te spreken over suggesties, maar over
wat er is gerealiseerd en over de conclusies van de Europese Raad. Wat journalisten
doen en wat er naar aanleiding daarvan op een gegeven moment wordt gesuggereerd,
kan ook het proces belasten. Het kabinet hecht eraan, te staan voor zijn inzet.
Wij hebben een goed resultaat geboekt. Wij hebben onze zin gekregen en daarom
hebben wij gezegd: wij kiezen voor dit resultaat en zijn daarom tegen een
referendum.Daarmee ben ik gekomen aan het eind van mijn inbreng in eerste termijn.Minister Verhagen:Voorzitter. Ik dank de leden voor de reactie op de onderwerpen die door
de minister van Buitenlandse Zaken specifiek tijdens de laatste Raad aan de
orde zijn gesteld en voor de opmerkingen over de situatie met betrekking tot
het nieuwe wijzigingsverdrag, specifiek gericht op het buitenlands beleid. De heer Van der Ham wees erop dat uit onderzoek blijkt dat de burgers
meer "European leadership" willen, zodat Europa een grotere rol
in de wereld kan spelen. Hij wil graag een reactie hebben op dat onderzoek.
Ik ken het onderzoek niet waarnaar hij verwees, maar de uitkomst daarvan verbaast
mij niet. Ook voor het referendum was het duidelijk dat de burgers wel degelijk
meer Europa willen als het gaat om het buitenlands beleid. Men wil een effectiever
gezamenlijk optreden van de Europese Unie, een duidelijker Europees geluid
naast het Amerikaanse, Russische en Chinese geluid, meer betrokkenheid van
de Europese lidstaten bij regio's als het Midden-Oosten en Afrika en de inbreng
van een gedeelde Europese visie op mensenrechten en terrorismebestrijding.
Die elementen zijn voor en na het referendum meerdere malen naar voren gekomen
uit tal van onderzoeken. Ook de regering heeft daarvoor gekozen en blijft
hier voorstander van.In het nieuwe verdrag hebben wij hiervoor meer mogelijkheden gekregen,
onder andere door de versterkte rol voor de Hoge Vertegenwoordiger als de
vaste voorzitter van de Raad Externe Betrekkingen. Op dit moment is dat de
heer Solana. Daarnaast noem ik de combinatie van de Hoge Vertegenwoordiger
voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en Europees Commissaris.
Daarmee kunnen wij het gemeenschappelijk optreden verder versterken. Juist
op de desbetreffende terreinen is dat nodig.De heer Van der Vlies had daar met name bezwaren tegen omdat hij vond
dat daarmee het buitenlandse beleid van Nederland als zodanig aangetast zou
kunnen worden. Laat ik daar twee dingen over zeggen. Naar mijn mening is in
het wijzigingsverdrag juist heel duidelijk een keuze gemaakt voor gezamenlijk
optrekken om meer effectiviteit te realiseren. Daar zijn wij ook altijd voorstander
van geweest en dat hebben wij in deze Kamer meerdere malen gewisseld gedurende
de voorbereiding van onze inzet bij de top. Het is echter absoluut geen uitholling
van lidstaten. Integendeel, je hebt juist de kans om de elementen die je zelf
van belang vindt – ik noemde terrorisme en mensenrechten – met
meer gewicht in de buitenlandse politiek van de EU in te brengen.Verzet hebben wij ons tegen de titel van Europese minister van Buitenlandse
Zaken die in het grondwettelijke verdrag stond. Daar hebben wij ons tegen
verzet omdat daarmee een grondwettelijk element en dus soevereiniteitsoverdracht
gerealiseerd dan wel gesuggereerd zou worden. Dat is de reden waarom wij dat
niet wilden. Wij willen echter wel graag een gezamenlijk beleid kunnen realiseren,
om meer invloed te kunnen uitoefenen op terreinen die wij zelf van belang
vinden.De heer Van Bommel ging met name in op de ontwikkelingen in Turkije in
relatie tot de PKK. Hij vroeg zich af wat de verklaring van het voorzitterschap
inhield met betrekking tot de oproep tot terughoudendheid die gedaan is aan
Turkije. Het is duidelijk – dat heb ik u ook gezegd in het overleg ter
voorbereiding op de Informele Europese Raad en op de RAZEB – dat wij
de terroristische aanslagen van de PKK in Turkije veroordelen. Ik heb daarbij
gewezen op de talloze gewelddadige incidenten, leidend tot de dood van tal
van militairen en burgers in Turkije. Ik heb er ook op gewezen dat de PKK
als zodanig in Europa wordt gezien als een terroristische organisatie en op
de lijst daarvan staat. Turkije heeft het recht om zich tegen die aanvallen te weren, maar Turkije
kan uiteraard bij een eventueel optreden buiten de eigen landsgrenzen niet
zomaar zijn gang gaan. Irak zou daarmee moeten instemmen en het zou zelf stappen
moeten zetten, omdat het de plicht heeft om te voorkomen dat er vanuit het
grondgebied van Irak aanslagen of terroristische aanvallen op Turkije worden
ondernomen.In de raad van ministers van Buitenlandse Zaken hebben wij Turkije opgeroepen
om zich ten eerste te onthouden van disproportioneel militair optreden en
om ten tweede het probleem van de PKK in samenwerking met de regeringen van
Irak en van de Koerdische regio op te lossen. Wij hebben er met andere woorden
dus op aangedrongen, de problemen middels diplomatiek overleg op te lossen
en dat is wat er wordt bedoeld met "terughoudend reageren".Er vindt ook trilateraal overleg plaats tussen de VS, Irak en Turkije.
Daarbij wordt onderhandeld over de bestrijding van de PKK. Dat heeft tot op
heden nog tot weinig concrete resultaten geleid. Premier al-Maliki van Irak
heeft wel aangekondigd dat PKK-kantoren in Irak zullen worden gesloten, maar
zeker van Turkse zijde is er duidelijk een wens tot meer concrete actie. Daarom
is onze oproep van belang om via diplomatiek overleg tot een oplossing en
tot een aanpak van die PKK te komen, in plaats van door een inval van Turkije
in Irak.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Deze inzet van de Europese ministers van Buitenlandse Zaken
stelt mij gerust. Dat is een taal die mij aanstaat: afspraken die er te maken
zijn binnen het internationale recht. Echter, de hamvraag is natuurlijk, wat
doet de EU... Nee, laat ik het anders zeggen. De EU zou toch niet instemmen
met een grootschalig militair optreden van Turkije als daarover geen overeenstemming
is bereikt met de Irakese of de Koerdische regionale regering?Minister Verhagen:Ik kan niet speculeren op een wat-alsvraag, maar het is duidelijk dat
wij als ministers van Buitenlandse Zaken het signaal hebben afgegeven dat
wij vinden dat via diplomatiek overleg een oplossing moet worden gevonden.
Wij hebben er ook op gewezen dat voor het optreden van Turkse militairen op
Irakees grondgebied de toestemming en de instemming van de Iraakse regering
noodzakelijk is maar dat er uiteraard wel een recht op verdediging is. Juist
op dat punt hebben wij aangedrongen op het niet zetten van stappen die wij
niet wenselijk achten.De heer Ten Broeke (VVD):Wat is er noodzakelijk voor de Nederlandse regering om een veto uit te
spreken over de lopende onderhandelingen met Turkije? Welke elementen spelen
daarbij een rol? Wij hebben die discussie aan het begin van dit jaar gevoerd.
Toen was de Nederlandse regering niet bereid om een motie hierover uit te
voeren. Wat is voor de Nederlandse regering wel een aanleiding?Minister Verhagen:Dit staat los van de situatie waarop de heer Van Bommel specifiek met
zijn vraag inging. De heer Ten Broeke duidt nu op het lopende onderhandelingsproces
over de mogelijke toetreding van Turkije tot de EU. Daarvan heeft de minister-president
meerdere malen gezegd dat wij niet terugkomen op eerdere afspraken en onze
eerdere besluitvorming. Tegelijkertijd is het overduidelijk
dat er geen vaststaande einduitkomst van de onderhandelingen zou zijn. De
onderhandelingen zijn weliswaar toegesneden op mogelijke toetreding, maar
de einduitkomst staat niet vast. Verder is het duidelijk dat hier criteria
gelden. De minister-president heeft dat in eerste termijn heel duidelijk gezegd,
ook in relatie tot onze inzet om een verwijzing naar de toetredingscriteria
in het nieuwe wijzigingsverdrag op te nemen. Als er niet wordt voldaan aan
die criteria – respect voor minderheden en voor mensenrechten –
zal er op dat punt ook geen toestemming kunnen komen voor toetreding van Turkije.Bovendien is het overduidelijk dat hierbij nog andere zaken een rol spelen.
Ik noem het Ankaraprotocol over de toelating van schepen en vliegtuigen vanuit
Cyprus. Daarvan hebben wij eerder geconcludeerd dat juist het niet nakomen
van dat protocol ertoe leidt dat de acht essentiële hoofdstukken waarover
wij eerder met de Kamer hebben gesproken niet worden geopend. Die lijn staat
nog steeds vast. Binnenkort komt er een nieuwe beoordeling van de situatie
in Turkije, met een verslag van de Commissie waarin de voortgang op de verschillende
terreinen verder wordt becommentarieerd. Op basis van dat rapport zal worden
besloten of er andere hoofdstukken kunnen worden geopend. De uitspraak over
het Ankaraprotocol is duidelijk. Wij houden ons dus strikt aan datgene wat
wij met de Kamer hebben gewisseld. Criteria zijn criteria. Ik kom nu niet
terug op eerdere afspraken om nu ineens een veto te leggen op de lopende onderhandelingen.
Wij zijn fair. Dat verwachten wij ook van de Turkse overheid. Wanneer zij
haar afspraken niet nakomt, heeft dat consequenties.De heer Blom heeft specifiek gevraagd naar de stand van zaken met betrekking
tot een eventuele stabilisatieassociatieovereenkomst met Servië. Hij
merkte op dat de laatste zin in het verslag duidelijk de positie van Nederland
markeert en vroeg naar de positie van de andere lidstaten. Laat ik eerst de
stand van zaken schetsen. De onderhandelingen met Servië over een stabilisatieassociatieovereenkomst
zijn door de Commissie gevoerd op basis van het mandaat van de raad en zijn
vrijwel afgerond. Dit betekent dat de tekst min of meer gereed is. Volgens
gebruik in verdragsonderhandelingen moeten de onderhandelaars – in casu
de Commissie – de tekst paraferen. Dat is een technische handeling,
die betekent dat de geparafeerde tekst aan de ondertekenaars – de lidstaten –
kan worden aangeboden. Als de mandaatgevers – de lidstaten – vervolgens
tekenen, nemen zij het politieke besluit om de tekst te aanvaarden en uit
te voeren. Eurocommissaris Rehn heeft aangegeven dat hij binnenkort wil gaan
paraferen omdat de tekst vrijwel gereed is. Nederland is daar tegen. Strikt
genomen is paraferen verdragsrechtelijk gezien geen politieke stap, maar feitelijk
vinden wij dat het door de politieke context toch een politieke stap is geworden.
Juist om maximale druk op Servië te kunnen blijven uitoefenen om volledig
samen te werken met het ICTY, mag de stap van de parafering volgens ons niet
gezet worden. Wij hebben dat deze week nog eens nadrukkelijk laten weten aan
de Europese Commissie vanwege berichten dát Commissaris Rehn wil gaan
paraferen.Ik heb ook tijdens de discussie aangegeven dat wij formeel-juridisch gezien
geen zeggenschap hebben over wat de Commissie doet, maar dat wij uiteraard
wel gaan over onze eigen stap. Ik heb daar ook aangegeven dat wij niet tot
ondertekening zullen overgaan als er niet een volledige medewerking met het
Joegoslaviëtribunaal plaatsvindt. Wij worden in deze opstelling expliciet
gesteund door België.Laat het dus helder zijn, Commissaris Rehn mag juridisch gesproken paraferen
en gaat dan strikt genomen niet buiten zijn boekje, maar wij vinden dat onverstandig.
Wij vinden dat er een expliciete uitspraak van Del Ponte moet voorliggen dat
sprake is van volledige medewerking met het Joegoslaviëtribunaal. Dat
betekent niet dat Del Ponte bepaalt of wij een overeenkomst kunnen sluiten.
Zij bepaalt of er sprake is van samenwerking met het ICTY, wij vinden dat
sprake moet zijn van volledige samenwerking, zoals wij eerder dat hebben aangegeven
conform het overleg met de Kamer, en dat Mladić en Karadžić
voor het tribunaal in Den Haag horen te staan.De andere lidstaten hebben zich op het standpunt gesteld dat Del Ponte
nog enige tijd moet worden gegund. In een verslag aan de Raad van de ministers
van Buitenlandse Zaken noemde zij zelf destijds een termijn van vier à
vijf weken waarbinnen zij dacht voldoende helderheid te kunnen verkrijgen.
Ik heb nog geen informatie op basis van haar laatste onderzoek van 25 en 26 oktober.
De houding van de Nederlandse regering moge duidelijk zijn: wij gaan niet
over tot ondertekening indien de samenwerking als onvoldoende wordt beoordeeld.
Dat is de lijn die de Nederlandse regering in dezen hanteert.De heer Ten Broeke (VVD):Ik steun de lijn om de poot stijf te houden, en dat weet de minister.
Ik weet niet hoeveel tijd mevrouw Del Ponte nog nodig heeft om erachter te
komen wat iedereen allang weet, namelijk dat die medewerking er gewoon niet
is. Wie naar Servië gaat, kan mensen ontmoeten die precies kunnen aangeven
waar de heer Karadžić zich 24 uur eerder bevond. De vraag is
of Nederland nog meer medestanders heeft dan alleen België, waarvan al
langer bekend is dat het aan onze kant staat. Komen ook andere landen tot
de ontdekking dat die heilloze weg verlaten moet worden, en dat de Nederlandse
positie de juiste is?Minister Verhagen:Een aantal lidstaten is eigenlijk van mening dat het afsluiten van een
stabilisatieovereenkomst met Servië nuttig zou kunnen zijn voor stabilisatie
in de regio in relatie tot de discussies over Kosovo. Een aantal lidstaten
wil Del Ponte de tijd gunnen die zij nodig denkt te hebben. Er is dus sprake
van verschillende opvattingen tussen de lidstaten. Tegelijkertijd is ook overduidelijk
dat iets niet in werking kan treden indien een land als Nederland of België
niet overgaat tot ondertekening van een stabilisatie- en associatieovereenkomst.In reactie op de vraag van de heer Blom over de parafering door Commissaris
Rehn heb ik nadrukkelijk gesteld dat formeel de commissaris dit mag doen,
maar dat wij ons daar duidelijk tegen uitgesproken hebben vanwege het politieke
signaal dat daarvan uit zou gaan richting Servië.Voorzitter. Daarmee ben ik gekomen aan het eind van de beantwoording van
de vragen die aan mij gesteld zijn.Staatssecretaris Timmermans:Voorzitter. Ik zal de specifiek aan mij gestelde vragen
beantwoorden. Tevens ga ik specifieker in op een aantal zaken dat al is beantwoord
door de minister-president.Er is mij gevraagd hoe ik erbij kom dat er tien jaar lang geen discussie
over de institutionalia zou moeten worden gevoerd. Ik denk dat wij nu aan
het eind zijn gekomen van een proces dat niet zes jaar geleden is begonnen,
maar met de val van de Muur. Sinds de val van de Muur worstelt de EU met de
vraag hoe het nieuwe Europa moet worden geaccommodeerd in de verdragen. Wij
zijn daar nooit goed uitgekomen. Het is begonnen met het Verdrag van Maastricht,
maar toen zijn er dingen blijven liggen. Wij kwamen toen niet overal uit.
Vervolgens kwam het Verdrag van Amsterdam, maar toen is ook een aantal belangrijke
zaken blijven liggen. Het lukte toen ook niet om het definitief goed te regelen.
Vanaf dat moment waren er zogenaamde "left-overs", kliekjes. In
Nice is het weer niet gelukt om het goed te regelen. Ook toen zijn zaken blijven
liggen. Daarna hebben wij afgesproken om het op een andere manier te proberen.
Toen is de conventie gekomen. Het grondwettelijk verdrag zou het antwoord
zijn op alle vragen, maar dat is weer mislukt.Met het hervormingsverdrag hebben wij nu volgens mij een situatie bereikt
waarbij wij eindelijk kunnen zeggen dat de EU de belangrijke gebeurtenis van
het einde van de Europese deling institutioneel kan accommoderen. De heer
Ten Broeke heeft het een keer voorgerekend op basis van een onderzoek. Wij
kunnen nu net zo besluitvaardig zijn met 27 leden dan wij indertijd waren
met 12 leden. Die analyse maakte de heer Ten Broeke al eerder in de Kamer.
In dat kader, nu wij er eindelijk uit zijn, hoop ik dat er nu een decennium
komt waarin wij niet eindeloos over onze eigen interne organisatie hoeven
te spreken, maar waarin wij slagen kunnen maken, meters kunnen maken met het
Europese klimaatbeleid, met de hervorming van de Europese economie en met
een duidelijker standpunt van Europa over allerlei internationale vraagstukken.
Dat is de achtergrond van mijn opmerking, want ik ben er ten diepste van overtuigd
dat de euroscepsis die hand over hand is toegenomen de afgelopen jaren, in
alle landen van de EU, ten nauwste is verbonden met het feit dat de Europese
leiders gevangen waren door de vraag hoe de eigen organisatie moest worden
geregeld, in plaats van veel meer aandacht te kunnen besteden aan zaken die
de burgers rechtstreeks raken en waar Europa een antwoord op moet bieden,
omdat wij dat nationaal niet meer kunnen. Daarom zegt de Nederlandse regering
de Britse regering na als zij stelt dat wij nu aan de slag moeten gaan met
dingen die wij moeten regelen voor onze burgers en dat wij niet eindeloos
moeten blijven doorpraten over de interne organisatie van de EU.Mevrouw Peters (GroenLinks):Voorzitter. Ik snap de smeekbede van de staatssecretaris, maar is dat
comité van wijzen dan wel nodig? De prioriteiten zijn gesteld. Wij
kunnen aan de slag. Zijn die wijzen wel nodig?Staatssecretaris Timmermans:Niet om over deze kwestie te spreken. Daarover is de minister-president
helder geweest. Over de wijze waarop de EU tot besluiten komt, over de wijze
waarop de verhoudingen tussen de instituties zijn geregeld en over de wijze
van bevoegdheidsverdeling tussen de lidstaten en de Unie hoeven wij wat ons
betreft heel lang niet meer te spreken. Daar gaat het comité van wijzen
niet over. Daar heeft de Nederlandse regering een duidelijk standpunt over
ingenomen. Dat standpunt wordt door heel veel, zo niet alle lidstaten gedeeld.Mevrouw Peters (GroenLinks):Waar gaat dat comité van wijzen dan wel over?Staatssecretaris Timmermans:Wij hebben geen bezwaar tegen een discussie daarover, want die discussie
moet nog worden gevoerd. Degenen die voorstander van het comité zijn,
moeten aangeven waarover het comité volgens hen zou moeten gaan. De
Nederlandse regering gaat de discussie daarover met een open houding aan,
maar als wij een decennium of langer niet meer hoeven te spreken over de interne
spelregels, maar wel over zaken die de burgers aangaan en die wij voor onze
burgers moeten regelen, dan is dat de Nederlandse regering een lief ding waard.Onder anderen de heer Blom heeft specifieke vragen gesteld over het Ioanninamechanisme.
Wat is dit nu precies? Het heeft betrekking op een afspraak dat een groep
landen die net geen blokkerende minderheid vormen, kan verlangen dat de Raad
probeert om binnen een redelijke termijn toch nog overeenstemming over een
voorstel te bereiken. Polen wilde dat dit mechanisme in een protocol en dus
in het primaire recht van de Unie zou worden vastgelegd en dat er zou worden
afgesproken dat de Raad gedurende een termijn van twee jaar verder zou kunnen
spreken over een voorstel, overeenkomstig de regels van het Ioanninaprotocol.
Polen heeft op beide punten nul op het rekest gekregen. Wij hadden al voorspeld
dat Polen dit niet voor elkaar zou krijgen, en het is ook niet gelukt. Het
enige wat wel in primair recht terechtgekomen is, is een al bestaande afspraak,
namelijk dat er unanimiteit nodig is om die afspraak te wijzigen. Met of zonder
protocol, er is unanimiteit nodig. Dit is nu in een protocol vastgelegd, maar
het verandert niets aan de bestaande situatie. Het Ioanninamechanisme zelf
is dus niet in het primaire recht terechtgekomen; dit wordt vastgelegd in
een besluit dat de Raad in december zal nemen. Hiermee zijn wij keurig binnen
het mandaat gebleven, denk ik. Er is niet tegemoet gekomen aan de twee eisen
van Polen en het Ioanninamechanisme is ook niet in een protocol vervat.De heer Blom heeft nog gevraagd of er vaak een beroep op dit mechanisme
is gedaan. Het bestaat sinds 1994 en voor wij hebben kunnen nagaan, is het
in al die jaren één keer ingeroepen, en wel door Spanje. Het
is ook meteen weer ingetrokken, omdat er snel een oplossing werd gevonden.
Het lijkt mij dan ook erg onwaarschijnlijk dat dit een instrument is dat de
besluitvorming in de Europese Unie zal gaan domineren. Ik verzoek de Kamer
dus, het niet groter te maken dan het is, en het is erg klein.De heer Ten Broeke (VVD):Ik zal het proberen, maar u moet mij toch eens uitleggen welke geweldige
Europesejuristentruc er nu is uitgehaald. De eis dat een systeem dat zelf
niet in het primaire recht is opgenomen, alleen bij unanimiteit kan worden
gewijzigd, is nu in het primaire recht opgenomen. Dit was toch niet zo? Dit
lag toch nergens vast?Staatssecretaris Timmermans:Nee, maar het Ioanninamechanisme is een afspraak van de Europese Raad,
en die besluit bij unanimiteit. Daarin was dus al vervat dat
er unanimiteit nodig is om deze afspraak te wijzigen. Dit is nu alleen in
een protocol vastgelegd, het was al een feit. Wel, als hiermee de Polen over
de streep kunnen worden getrokken, zult u mij niet horen klagen, zeker gelet
op de eisen die zij hadden gesteld, waarvan zij hadden aangegeven dat zij
er nooit van zouden afwijken.De heer Ten Broeke (VVD):Het klopt dat het een politieke afspraak is, want raadsbesluiten vormen
politieke afspraken. Dit geldt bijvoorbeeld voor de uitbreiding en voor de
Kopenhagencriteria. Die zijn nu opgenomen in het verdrag. Dit vinden wij een
verbetering, net als u, zeker omdat er wordt verwezen naar een besluit van
de Raad dat nog wat meer bevat. Nu is de unanimiteit ineens wel in een verdrag
opgenomen, dus het wijzigen van een systeem dat formeel juridisch op het niveau
van een verdrag niet bestaat, is wel in een verdrag opgenomen, maar het systeem
zelf dus niet. Dan bevat het verdrag toch iets wat er eerst niet in zat?Staatssecretaris Timmermans:Het protocol bevat nu een politiek feit, namelijk dat je voor wijziging
van het systeem unanimiteit nodig hebt. Wel, ik vind het opnemen in een protocol
van iets wat al is afgesproken, een zeer kleine concessie die niets aan de
werkelijkheid verandert. En dus vind ik het geen enkel probleem.Er staat in een verklaring van de IGC dat de Raad een positief besluit
zal nemen over een voorstel van het Hof van Justitie om het aantal advocaten-generaal
te verhogen van acht naar elf. De bal ligt nu dus bij het Hof van Justitie;
als dat een voorstel doet, zal de Raad ermee instemmen.Voorzitter: CramerStaatssecretaris Timmermans:Voorzitter. Dit compromis was strikt genomen niet in het IGC-mandaat voorzien.
Het is geen grote wijziging. Het is wel logisch dat het aantal advocaten-generaal
toeneemt naarmate de Unie in omvang toeneemt. Dus ook op dit punt zie ik geen
grote problemen.Mij zijn vragen gesteld over de "two-way flexibility", zoals
het door de Tsjechen wordt genoemd. Wij hebben de Tsjechen vanaf het allereerste
begin – dus lang voor de junitop – gesteund in de gedachte dat
het belangrijk is dat de Europese Unie niet alleen aangeeft wat zij nog meer
moet doen, maar dat zij ook aangeeft welk beleid niet meer nodig is. Daar
wordt verschillend over gedacht binnen de Europese Unie. Met name de Commissie
is hier extreem huiverig voor, omdat zij bang is dat dit een aantasting van
haar recht van initiatief betekent. Wij hebben dat uiteindelijk in een verklaring
namens de gehele Raad kunnen vervatten. Daarmee is het een politiek instrument
geworden, waarbij wij ook voor onszelf moeten gaan bepalen welke stukken beleid
wij kunnen inbrengen waarvoor in de toekomst wellicht geen Europees beleid
nodig is. Daar heeft de Nederlandse regering de hulp van de Kamer bij nodig.
Die discussie is uitvoerig gevoerd. De Tsjechen zijn er samen met ons in geslaagd
om daar de gehele Raad en de Commissie achter te krijgen. Ik vind dat uit
het perspectief van de Commissie echt een waterscheiding. De Commissie wordt
dan ook gebracht tot een andere manier van denken over haar eigen rol. Ik
vind dat wij dat instrument in politieke zin goed moeten gebruiken in de komende
jaren. De opening daarvoor is nu geboden. Het zal alles te maken hebben met
onze wens en onze mogelijkheid tot handelen of wij daar goed gebruik van maken.De heer Jules Kortenhorst (CDA):Mijn complimenten aan de regering voor het binnenhalen van dit instrument.
Ik ben het met de staatssecretaris eens dat het een nuttig instrument zal
zijn. Het zal met name nuttig zijn, als wij het ook proactief inzetten om
administratieve lasten en bureaucratie terug te dringen die vanuit Europa
over ons heen komt. Is het de intentie van de regering om proactief te bekijken,
op dezelfde manier waarop wij dat binnenslands hebben gedaan, of er wellicht
Europese regels zijn die een herbezinning vereisen?Staatssecretaris Timmermans:Dat is zeker de intentie van de regering. Het is bekend dat wij wat dat
betreft op Europees vlak zeer actief zijn. Wij hebben naam gemaakt in Europa
op dit punt. De heer Stoiber is gevraagd om een Europees Actal op te zetten
om te kijken naar overbodige regelgeving. Dat zal door de Nederlandse regering
zeer actief gesteund worden. Wij zullen hem alle hulp bieden die wij hem kunnen
bieden om daar een succes van te maken. Het is belangrijk om aan de burgers
te laten zien dat Europa in staat is om te wieden in overbodige regelgeving
die een ondernemer als de heer Ten Broeke uit Den Haag als extreem lastig
ervaart. Op die manier ontstaat een positiever beeld van Europa. Administratieve
lasten zijn bovendien vervelend en kosten belastinggeld. Het terugbrengen
van administratieve lasten op Europese schaal is een groot goed. Dus ik zeg
dat graag toe.Voorzitter. Ik wil nog een enkele opmerking maken over de zetels in het
Europese Parlement. Uit de wijze waarop daarover gesproken is, zou de indruk
kunnen ontstaan dat de voorzitter als het ware boven de sterkte van het Parlement
komt. Dat is niet het geval. De voorzitter is volwaardig lid van het Europese
Parlement. Bij de verdeling van het aantal zetels over de lidstaten is er
echter bij Italië één zetel bijgekomen. Dat preludeert
op geen enkele manier op de wijze waarop die extra parlementariër zou
kunnen opereren. Het is een parlementariër met dezelfde rechten als alle
andere parlementariërs. Het korte antwoord op alle vragen op dit punt
is dat het aantal van 750 naar 751 gaat, met de volledige rechten voor alle
leden. Het Europese Parlement gaat zelf over de interne organisatie. Ik heb
de indruk dat hun houding ook is dat het 751 zetels in plaats van 750 zetels
moeten zijn. Verder zijn er geen extra veranderingen.Ik heb tot mijn spijt gehoord dat de heer Van Bommel het Europees parlement
een kletscollege heeft genoemd. Ik neem aan dat hij zijn collega Meijer die
namens de SP in het Europees Parlement zit vanaf nu kletsmeier noemt. Ik neem
ook aan dat de SP niet zal deelnemen aan de Europese verkiezingen in 2009,
want wie wil er nou in een kletscollege zitten. Ik bestrijd ten sterkste zijn
stelling dat het Europees Parlement een kletscollege is. Het heeft zware bevoegdheden
op een groot aantal terreinen die ook de burgers rechtstreeks raken. Het Europees
Parlement krijgt in het hervormingsverdrag een versterkte positie, vergelijkbaar
met die van nationale parlementen. Bij de begrotingsprocedure krijgt het Europees
Parlement straks volledige zeggenschap over alle uitgaven van de Europese
Unie. Je kunt dan toch niet met droge ogen volhouden dat wij
hier te maken hebben met een kletscollege.Mijnheer Van Bommel, wat u ook van Europa, van het Europees Parlement
mag vinden, mijns inziens mag u niet andere mensen die net als u van de kiezer
een rechtstreeks mandaat hebben gekregen, als kletsmajoren betitelen. Het
mandaat dat zij van de Nederlandse kiezer hebben gekregen, is niet minder
waard dan het mandaat dat u van de Nederlandse kiezer hebt gekregen. Ik neem
dan ook uitdrukkelijk afstand van de door u gebezigde kwalificatie van het
Europees Parlement. Ik acht deze zeer onterecht.Voorzitter. Communicatie is een belangrijk onderwerp waarop de Kamer terecht
de vinger heeft gelegd. Ik zeg graag toe dat wij voor de ondertekening van
het hervormingsverdrag medio december in een brief aan de Kamer zullen aangeven
hoe onze communicatiestrategie rond dit verdrag, maar ook algemeen rond Europa
eruit zal gaan zien.Vooraf plaats ik daarbij een heel duidelijke kanttekening, namelijk dat
wij dit niet alleen kunnen. Die communicatie zullen wij als kabinet in nauwe
samenwerking met uw Kamer moeten organiseren. Waarom? Mijn ervaring rond het
grondwettelijk verdrag is dat communicatie over het verdrag al gauw als politieke
communicatie en politieke sturing wordt gezien. Dat moeten wij niet hebben.
Wij moeten in de situatie kunnen verkeren dat uw Kamer het ook eens is met
de wijze waarop wij met de burgers willen communiceren over wat precies de
veranderingen zijn die als gevolg van dit verdrag in Europa en dan vooral
in Nederland zullen plaatsvinden. Ik wil niet in de situatie terechtkomen
dat ik met uw Kamer in een discussie raak waarin u aanvoert dat wij de zaken
te mooi voorstellen, dat het anders is of dat wij politiek aan het sturen
zijn. Want dan ondergraven wij de geloofwaardigheid van het project in plaats
van dat wij met de communicatie bijdragen aan de geloofwaardigheid ervan.
De regering zal de communicatiestrategie die ze in gedachten heeft voor de
ondertekening van het verdrag voorleggen. Ik vraag uw Kamer om hieraan mede
vorm te geven. Alleen als de politieke voor- en tegenstanders van het verdrag
het erover eens kunnen worden, zullen wij een communicatiestrategie kunnen
ontwikkelen die niet partijpolitiek getouwtrek zal opleveren, want dan brengen
wij de burger nog meer in verwarring dan al het geval is. Wij zullen voor
medio december aangeven hoe wij het willen doen.Inmiddels is er ook sprake van de noodzaak van een communicatiestrategie
betreffende Europa in brede zin, dus ook over andere onderwerpen dan het verdrag.
Uw Kamer weet dat ik dat zie als misschien wel mijn hoofdtaak voor de komende
jaren. Wij hebben inmiddels een communicatiebureau gevraagd voorstellen te
ontwikkelen over de wijze waarop je met het publiek communiceert over het
belang van de Europese samenwerking, het beeld van Nederland in Europa of
het beeld van Europa in Nederland. Daarover kan ik uw Kamer binnenkort uitvoerig
informeren.Wij zijn voornemens ook nut en noodzaak van de Europese samenwerking met
name door middel van debat inzichtelijk te maken. Het is mijn uitdrukkelijke
ambitie om daarbij alle kleuren van het politieke palet te betrekken. Dat
lukt overigens steeds beter met het Europafonds dat wij ter beschikking hebben.
Wij willen zeer nadrukkelijk inzetten op een veel betere samenwerking met
het maatschappelijk middenveld, de drager van de Europese samenwerking. Niet
alleen kabinet en Kamer, niet alleen de politiek, maar ook werkgevers en werknemers
en andere direct betrokken maatschappelijke organisaties hebben er uitdrukkelijk
belang bij en moeten nadrukkelijk bij het debat worden betrokken. Tot slot
wat dit betreft, wil ik niet onvermeld laten dat wij ook veel aandacht aan
Europa zullen besteden in het onderwijs. Sinds het afgelopen schooljaar maakt
Europa structureel deel uit van het reguliere onderwijsprogramma. In de herziene
kerndoelen voor het primair en het secundair onderwijs hebben Europese integratie
en samenwerking een vaste plaats gekregen. Daarom zullen wij ook ons best
doen om daar zo goed mogelijke curricula en informatie voor aan te leveren.De heer Jules Kortenhorst (CDA):Ik ben blij met de toezeggingen van de staatssecretaris en hij zal ook
zeker de CDA-fractie aan zijn zijde vinden om gezamenlijk verantwoordelijkheid
te nemen voor die communicatiestrategie. Ik heb in mijn inbreng al gezegd
dat wij dat zien als een verantwoordelijkheid van Staten-Generaal en van de
regering.Ik heb nog een vraag over de tijdslijn. De staatssecretaris zei dat hij
ons dat voor de ondertekening van het verdrag zou kunnen toezenden. Ik vind
het van belang dat wij ruim voor de ondertekening van het verdrag er een dialoog
over kunnen hebben in deze Kamer. Ik had de hoop dat wij al in het debat over
het WRR-rapport dat over twee weken op de agenda staat daar een eerste aanzet
voor hadden kunnen geven, maar ik vind het in ieder geval van belang dat dat
debat tijdig wordt gevoerd, zodat wij bij de ondertekening ook weten waar
wij wat de communicatie betreft aan toe zijn.Staatssecretaris Timmermans:Ik zeg dat graag toe. Ik zal proberen u die brief zo snel mogelijk te
sturen. Het kabinet staat op elk moment ter beschikking om daarover met u
te spreken, in ieder geval ruim voor de Europese Raad waarin het verdrag zal
worden ondertekend.De heer De Roon (PVV):Het woord "communicatie" suggereert tweerichtingsverkeer. Ik
neem dan ook aan dat niet alleen wordt uitgelegd aan de bevolking wat het
verdrag inhoudt en waarom het volgens u zo belangrijk is, maar dat u ook gaat
luisteren naar wat de bevolking daarover te zeggen heeft. Gaat dat nu ook
zo ver dat als de bevolking uiteindelijk toch met een duidelijk negatief oordeel
over die hele zaak komt, u ook bereid bent om terug te keren op uw schreden
die tot dan toe zijn gezet?Staatssecretaris Timmermans:Het is mij opgevallen dat de heer De Roon in zijn bijdrage aan dit debat
niet een woord vuil heeft gemaakt aan het verdrag of de gemaakte afspraken,
maar alles heeft gericht op alleen maar het referendum. Als de bedoeling van
zijn interruptie is om mij te vragen of ik alsnog een referendum wil organiseren,
dan blijft het antwoord daar nee op. Als hij mij vraagt of ik het debat ga
organiseren, dan is het ja, maar wel debat duidelijk op basis van het standpunt
van het kabinet over dit verdrag. Dat standpunt is met u besproken, vindt
steun bij een ruime meerderheid van deze Kamer en is daarmee volledig democratisch
gelegitimeerd. Voor dat standpunt zullen wij staan, ook in de dialoog met
de burgers. Het zal u misschien niet ontgaan zijn dat de burgers zeer veel
waardering hebben voor mensen die stevig op hun standpunt blijven
staan. In die zin gaan wij de dialoog voeren met de burgers. Die dialoog gaat
niet alleen over het verdrag en de inhoud ervan, maar moet veel breder gaan.
Wat is nu de Nederlandse positie in Europa, wat willen wij met Europese samenwerking,
hoe denken wij de Nederlandse belangen het best te kunnen dienen? Die breedte
moet het debat natuurlijk wel hebben, want wij merken steeds meer dat er een
grote behoefte bestaat onder de Nederlandse bevolking om meer en beter geïnformeerd
te worden over de Europese samenwerking en om meer betrokken te worden bij
het debat. Maar hij heeft in ieder geval volkomen gelijk als hij zegt dat
wij dat alleen voor elkaar krijgen in een debat waarin mensen niet alleen
maar luisteren, maar ook iets kunnen zeggen en hun mening kunnen geven en
daarover met anderen in discussie kunnen gaan.De heer De Roon (PVV):Het waren veel woorden, maar voor mij klonken ze toch meer als: wat de
burger er ook over gaat zeggen, impact zal het niet hebben! Klopt dat?Staatssecretaris Timmermans:Dat is absoluut onwaar. Ik probeer juist duidelijk te maken dat als wij
met de burgers gaan spreken over wat zij belangrijk en niet belangrijk vinden,
over prioriteiten en posterioriteiten in het Europees beleid, dat mede richtinggevend
zal zijn voor de inzet van het kabinet. Ik kan een voorbeeld noemen op het
punt van het klimaatbeleid. Als er een onderwerp is waar in de richting van
mijn departement heel veel gereageerd wordt, waarvan burgers zeggen "zorg
ervoor dat je dat Europees aanpakt" dan is het wel dat beleid. Het klimaat
is een goed voorbeeld van hoe je in dialoog met de burger tot actiever beleid
kan komen. Maar, wij voeren natuurlijk geen beleid op basis van de opiniepeiling
van vandaag, want dat vraagt u in feite van het kabinet. Ik kan mij niet voorstellen
dat de PVV vindt dat het land kan worden geregeerd op basis van de dagelijkse
opiniepeilingen. Dat is toch de kern van het betoog dat u hier hebt gehouden.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Ik ben het helemaal met de staatssecretaris eens dat wij niet
op basis van opiniepeilingen dingen moeten gaan doen, maar feit is toch dat
de Nederlandse bevolking aanvankelijk positief was over het nieuwe verdrag,
zoals dat bleek, voor wat het waard is, ook uit een peiling. Men ging er ook
vanuit dat men dat kon uiten in het referendum. De bevolking werd juist negatiever
toen bleek dat het referendum er niet zou komen. Dat is ook een feit. Mijn
vraag betreft een meer structurele oplossing voor de communicatie. Er wordt
al heel lang gesproken over meer aandacht in de Nederlandse media voor Brussel,
voor Europese aangelegenheden. Is de staatssecretaris bereid om samen met
zijn collega voor de media, minister Plasterk, te bezien in welke mate het
mogelijk is om de publieke omroep daartoe extra aan te moedigen en desnoods
extra middelen ter beschikking te stellen om dagelijks kritische journalistiek à
la Den Haag Vandaag te organiseren? Het is een oude wens. De staatssecretaris
kent hem en heeft hem zelf ook wel eens uitgesproken, maar wij moeten dit
een beetje institutionaliseren, anders komt het er niet van.Staatssecretaris Timmermans:De heer Van der Ham bedoelt het plan-Halsema?De heer Van der Ham (D66):Staatssecretaris Van der Laan is er eerder mee gekomen.Staatssecretaris Timmermans:Succes heeft vele moeders. Ik zal zeker het gesprek met minister Plasterk
hierover aangaan. De publieke omroep is gehouden over dit punt informatie
te verstrekken, maar ik zal graag ingaan op de suggestie van de heer Van der
Ham. Ik heb hierover nog niet gesproken met de heer Plasterk, maar wil dit
op korte termijn doen. Ik doe dit met plezier omdat ik het met de heer Van
der Ham eens ben dat het van belang is dat de omroep en de media in het algemeen
meer aandacht besteden aan wat in Brussel gebeurt. Het valt mij op dat dit
in andere landen van Europa structureler en uitgebreider gebeurt dan in Nederland,
zelfs in landen die de naam hebben eurosceptisch te zijn, zoals het Verenigd
Koninkrijk. Wij moeten ons nooit met de inhoud van programma's bemoeien, de
heer Van der Ham is de laatste die dat van ons zou vragen, maar ik wil graag
met minister Plasterk de discussie aangaan over hoe wij dit kunnen faciliteren.De heer Van der Ham (D66):Krijgen wij een brief over dat beraad?Staatssecretaris Timmermans:Zeker, ik zal dat met hem bespreken en dan hoort u van ons.De heer Ten Broeke (VVD):Ik vraag de staatssecretaris om juist heel gericht naar de Mediawet te
kijken om te bezien welke mogelijkheden hij heeft om de publieke omroep het
inderdaad zwaar onderbelichte thema Europa aan te laten snijden. Volgens mij
heeft de staatssecretaris die ruimte. Wat mij betreft kan hij die ook gebruiken.
Hij hoeft niet aan te sturen op meer geld, maar kan van de omroepen vragen
daarvoor de bestaande budgetten aan te wenden.Staatssecretaris Timmermans:Nogmaals, ik zeg toe dat ik hierover met minister Plasterk contact zal
opnemen. Ik ben het eens met de heer Ten Broeke dat de Mediawet hiervoor aanknopingspunten
biedt.De heer Van der Staaij (SGP):Volgens mij moet het kabinet twee zaken communiceren. Ten eerste wat de
inhoud is van het verdrag en wat het verschil is ten opzichte van het Verdrag
van Nice. Ten tweede waarom het kabinet dit een goed verdrag vindt dat de
steun waard is. Dat zijn zaken die met elkaar op gespannen voet kunnen staan.
Is het daarom niet nuttig dat onderscheid duidelijk te maken en bij een goede
weergave van de inhoud van het nieuwe verdrag en de verschillen met het verleden
te zorgen voor een soort onafhankelijk stempel van de informatie? Ook bij
het referendum hadden deskundigen met verschillende opvattingen een gemeenschappelijk
verhaal over wat er feitelijk anders was.Staatssecretaris Timmermans:Ik wil zeker bezien hoe wij dat kunnen doen. Wanneer het kabinet met de
Kamer in gesprek zal gaan over het wetsvoorstel waarin het verdrag zal zijn
vervat, zal het vanuit zijn positie helder aangeven waarom het dit een goed
verdrag vindt. Op dat moment kunnen wij parallel aan die discussie onze argumenten
op een publieksvriendelijke manier presenteren. Een communicatiestrategie
gaat echter over meer dan dat, zoals de heer Van der Staaij
terecht heeft gezegd. Ik wil niet dat de communicatiestrategie alleen bestaat
uit de communicatie van het kabinet over zijn opvattingen. Dan eindigen wij
misschien snel in onderling gekrakeel over wat anderen ervan vinden en bereiken
wij de burger niet meer, want die ziet dan alleen nog het gekrakeel. Ik wil
daarom nadrukkelijk proberen die twee sporen te volgen. Het ene spoor houdt
in dat wij bij de behandeling van het wetsvoorstel in dialoog met de Kamer
uitleggen waarom wij vinden dat dit een belangrijk verdrag en een verbetering
is. Het andere spoor is een bredere communicatiestrategie in samenwerking
met de Kamer waarin wij bepalen hoe wij voor het voetlicht kunnen brengen
wat er feitelijk verandert. Daarover hoeven volgens mij geen politieke meningsverschillen
te bestaan.Tot slot nog een korte opmerking over het klimaat, omdat daarover veel
is gezegd. Ik kan de Kamer nog melden dat ik afgelopen maandag namens de Nederlandse
regering de overeenkomst over de internationale aanpak van de handel in broeikasgasemissies
heb ondertekend. Een interessant punt is dat medeoverheden in de VS bereid
zijn heel vergaande afspraken te maken. Maandag waren in Lissabon gouverneurs
aanwezig van de staten New York en New Jersey en de premier van British Columbia
uit Canada. Zij hebben allen de intentieverklaring gesteund en zich bereid
verklaard om te werken aan het systeem van een internationale trans-Atlantische
emissiehandel. Het is onze overtuiging dat dit een wereldwijde uitstraling
zal krijgen.De gouverneurs van de Amerikaanse staten zeiden zonder uitzondering dat
het klimaatbeleid anders dan bij deze administratie een prioriteit zal worden
voor de federale regering, hoe die dan ook zal zijn samengesteld, wie ook
de Amerikaanse verkiezingen zal winnen en wat ook de kleur zal zijn van de
nieuwe president.Als zij daar zo stellig over zijn, is het des te belangrijker dat Europa
leiderschap blijft vertonen zodat wij echt meters kunnen maken in de samenwerking
met niet alleen de staten, maar ook met de federale overheid van de VS. Ik
heb tot mijn vreugde vastgesteld dat niet alleen die overheden, maar ook het
bedrijfsleven en de grote banken in Europa zeer grote belangstelling hebben
voor het emissiehandelssysteem. Met name de Nederlandse expertise op dit vlak
is internationaal zeer gewild. Dit is een buitengewoon complex dossier, zowel
technisch als politiek. De expertise van de Nederlandse financiële sector,
maar ook van het Nederlandse bedrijfsleven, is hard nodig om hier een internationaal
succes van te maken. Niet alleen Europa kan dus leiderschap vertonen, ook
Nederland kan hier leiderschap tonen. Het is de ambitie van dit kabinet om
dit nadrukkelijk te doen op dit dossier.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik heb gesproken over de noodzaak van bindende normen voor de CO2-uitstoot van auto's. Ik ben het eens met de opmerking van de staatssecretaris
over het belang van leiderschap. Ik vraag nu zijn aandacht voor het belang
van een goed voorbeeld. Zal Nederland zich ervoor inzetten dat de niet bindende
resolutie van het Europees Parlement over de verslapping van bindende normen
voor CO2-uitstoot door auto's wordt rechtgezet en conform het oorspronkelijke
voorstel wordt teruggebracht naar een uitstoot van 120 gr/km in 2012?Staatssecretaris Timmermans:Ik zal dit laten uitzoeken en dan zal ik de Kamer een precies antwoord
geven. Ik vermoed echter dat dit niet kan, omdat voor een afwijking van een
beslissing van het Europees Parlement unanimiteit is vereist. Ik zal de Kamer
hier nog schriftelijk over informeren.De voorzitter:Ik heb van mijn voorganger gehoord dat de discussie al redelijk uitvoerig
is geweest. Daarom stel ik voor om direct over te gaan tot de tweede termijn
en die te beperken tot het indienen van moties of een korte inbreng van ten
hoogste twee minuten.Daartoe wordt besloten.De heer Ten Broeke (VVD):Voorzitter. Aan dit debat was al te merken dat wij vaak en intensief met
elkaar hebben gedebatteerd in het afgelopen jaar. Dit is ook precies wat wij
moeten doen en moeten blijven doen. Dit is volgens mij de eerste pijler onder
de communicatiestrategie. Het is een van de manieren om recht te doen aan
de Nederlanders, zowel degenen die voor als degenen die tegen hebben gestemd.
Het is ook een van de beste manieren om het politieke debat hard te maken
op de inhoud van Europa. Wij kunnen het dan na de discussie over het referendum
eindelijk eens hebben over de inhoud van het verdrag en over de vraag of het
nu wel of niet voordelen biedt voor de Nederlanders. Voor die communicatiestrategie
moeten we nog een heleboel doen. Over twee weken zullen we daar verder over
spreken. Ik denk dat dit ook de kern wordt van het debat over de Staat van
de Unie.In de aanloop naar de Europese verkiezingen zullen we dat ook doen, zeker
nu we weten dat er geen referendum zal komen. Ik ben het niet eens met de
opmerking van de heer Timmermans, die zei dat dit niet partijpolitiek moet
worden aangepakt. Nee, we moeten dit júíst partijpolitiek hardmaken.
Als ik in het afgelopen jaar één ding heb geleerd, is het dat
de keuze die mensen moet worden voorgelegd misschien niet zozeer over een
verdrag, over verdragsteksten en over eindeloze hoeveelheid artikelen moet
gaan, maar vooral over wat we eigenlijk willen met Europa.
Ik heb geleerd dat de keus dan heel simpel is. In deze Kamer zijn er drie
groepen. Je hebt allereerst de dromers: GroenLinks, D66, eigenlijk diegenen
die deze grondwet prachtig vonden en via een redenering als "het glas
is halfvol en halfleeg" uiteindelijk aan de voorstanderskant kwamen te
staan.De heer Van der Ham (D66):Misschien kunt u zich herinneren dat ten tijde van het grondwettelijk
verdrag ook D66 kritiek had en vond dat het wel wat verder had mogen gaan.
Wij waren op een aantal punten heel kritisch, maar alles afwegende waren wij
vóór; daarom hebben we ook een voorcampagne gevoerd. Dat heeft
niets met dromen te maken, maar met een praktische kijk: brengt dit een verdrag
ons in de richting van waar we willen uitkomen? Er zijn inhoudelijke verschillen
tussen VVD en D66. Dat mag, maar met dromerij heeft het niks te maken.De heer Ten Broeke (VVD):Het heeft alles te maken met dromerij. Het is interessant dat u nu ook
aan de voorstanderskant staat. Maar in een eerder debat zei uw fractieleider
dat het eigenlijk voor hem niet genoeg was, dat die grondwet nog wel wat had
mogen worden aangedikt en dat hij koos voor de mensen die ja hadden gezegd.
Ik constateer dat D66 wel houdt van referenda, maar zich er in het algemeen
niet áán houdt.De heer Van der Ham (D66):Wij kiezen voor een pro-Europese lijn. Wij zijn federalisten. Dat is een
kleine minderheid in deze Kamer.De heer Ten Broeke (VVD):Ja, dromers.De heer Van der Ham (D66):U mag dat kwalificeren zoals u wilt, maar daar staan wij dus voor. Het
grote verschil tussen D66 en VVD is dat wij onze idealen willen voorleggen
aan de kiezer en ons vervolgens houden aan diens uitspraak. U kiest er nu
voor – en dat is heel slim gedaan, politiek handig, al is het wel een
beetje glad – om geen referendum te houden. Wij hebben meer open kaart
gespeeld dan de VVD. Het klopt, wij hebben onze idealen, maar wij proberen
daar meerderheden voor te krijgen, zowel binnen als buiten de Kamer.De heer Ten Broeke (VVD):Mijnheer Van der Ham, idealen zijn er om voor te strijden. Daarvoor zijn
ook dromers nodig, maar het is nog beter om ze te realiseren. En dat is onze
inzet geweest. Wij hebben altijd kritiek gehad op de vorm en aard van het
grondwettelijk verdrag. Daar bovenop hebben we ingezet op de inhoud. Wij zitten
aan de kant van de doeners; de tweede groep die ik wilde aanwijzen. Wij zitten
aan de kant van de partijen die kunnen wijzen op zaken die in het verdrag
zijn gerealiseerd die zij hebben gewild. U kunt dat niet. De derde groep,
dat zijn de drammers. Van hen weten we al een jaar dat ze toch alleen maar
een referendum willen en de uitkomst daarvan eigenlijk al kennen.De heer Timmermans refereerde even aan besluitvaardigheid. Het is een
beetje ironisch: inderdaad, als we die dubbele meerderheid hadden gekregen –
en die hebben we niet door die vreselijke deal met de Polen – dan hadden
we de besluitvaardigheid van de EU-12 gehad. Die is er nu dus niet en misschien
komt die wel nooit. Maar ik hoop van wel, want we hebben die heel hard nodig. Ik ben blij met de two-way subsidiarity. Ook al kost dat wat recht van
initiatief van de Europese Commissie, ik ben blij te mogen vaststellen dat
aan het recht van initiatief van deze Kamer vandaag in ieder geval niet is
getornd. Er komt geen referendum. Dat is voor veel mensen ongelooflijk bitter
en ik snap dat, maar wij zullen er alles aan doen om iedereen, voor- en tegenstanders,
duidelijk maken waarom dit verdrag recht doet aan het nee en, inderdaad, geen
grondwettelijke pretenties meer heeft.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Wij gaan ons in de Kamer nog uitgebreid verstaan over referenda,
dus daar ga ik het nu niet over hebben. Ongetwijfeld zullen we dan weer met
de VVD discussiëren.We hebben het over de droom en toekomst van Europa, waarin een groot deel
van de wereldbevolking vertrouwen stelt. Visie moet volgens mij vooral van
politici komen; niet van wijze mannen of vrouwen, maar van mensen die verantwoordelijkheid
nemen en voor hun mening staan. Inderdaad, misschien komen wij pas over tien
jaar toe aan nieuwe wijzigingen, maar dat is een relatief korte tijd. We moeten
er dus nu al over gaan nadenken. Het is institutioneel, het gaat over de uitbreiding,
we moeten daarover met open vizier kunnen spreken. Dat doen wij. Daar denken
wij over na. Dromen en het nastreven van idealen is "doen". Ik kan
gemakkelijk meer voorbeelden geven van discussies waarin D66 werd verweten
te ver voor de troepen uit te lopen, maar die uiteindelijk wel hebben geleid
tot wetgeving die Nederland daadwerkelijk heeft veranderd. De VVD wilde daar
nog wel eens achteraan hobbelen.Ik begrijp waarom de minister-president niets wil zeggen over de besluitvorming
in de ministerraad. Daardoor blijft echter wel de suggestie bestaan dat er
met een bedoeling is gelekt. Ik wijs de minister-president niet aan als schuldige,
maar dat laat onverlet dat hij harder moet optreden tegen lekken. Hij moet
echt laten naspeuren waar het lek zat. Dat moet hij doen, omdat anders het
beeld blijft bestaan dat ook de minister-president geweten zou hebben van
het uitlekken van deze stukken.Het is verder niet eerlijk om de verantwoordelijkheid voor lekken helemaal
bij het parlement en de pers te leggen. Wij weten namelijk allemaal dat ook
de regering en ambtenaren rond de regering belang kunnen hebben bij het lekken
van stukken. Wij moeten elkaar scherp houden en daarom hoop ik dat de regering
zich harder zal inspannen om na te gaan wie heeft gelekt. Dat geldt ook voor
uitgelekte kabinetsstukken.De heer De Roon (PVV):Voorzitter. Ik heb de regering voorgehouden dat zij, als zij niet om constitutionele
redenen een referendum wil houden, een referendum zou moeten houden om de
kloof met de burgers te verkleinen. Ik heb niet de indruk dat men dit idee
van harte heeft omarmd. Normaal gesproken zou dit de inleiding zijn voor de
aankondiging dat ik een motie ga indienen om de regering de goede richting
op te sturen. Dit keer dien ik echter geen motie in, want dat zou zinloos
zijn, zo bleek mij in het interruptiedebatje met de staatssecretaris over
zijn communicatiestrategie. Uit dat debatje is mij duidelijk geworden dat het het doel van de communicatiestrategie
van de regering is om burgers duidelijk te maken welk beleid men op allerlei
terreinen wil gaan voeren. Voor de vraag of het een goed verdrag is en of
het geratificeerd moet worden, is in die strategie geen ruimte. In ieder geval
is er geen ruimte voor een afwijkend oordeel van de burger. Het heeft dan
ook helemaal geen zin om mijn motie in te dienen.Ten slotte merk ik op dat mijn conclusie wel heel erg goed aansluit bij
de verdenking die is gerezen over het vermeende ministerraadsbesluit om bij
voorbaat het contraseign aan een initiatiefwet, strekkende tot een referendum,
te weigeren. Het blijft bij een verdenking, want de regering heeft het recht
om geen antwoord te geven op de vragen die hierover zijn gesteld. Daar zullen
wij het voor dit moment mee moeten doen, maar die verdenking is vandaag bepaald
niet lichter en wellicht zelfs zwaarder geworden.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. De heer Van Roon sprak over een verdenking. Ik spreek liever
gewoon over het besluit van de ministerraad om geen medewerking te verlenen
aan een initiatiefwet over het referendum. Dit kabinetsbesluit is natuurlijk
van invloed op fracties. Het is natuurlijk ook zo dat fracties via het bewindspersonenoverleg
weten welk standpunt de ministerraad waarschijnlijk gaat innemen. In dit geval
heeft het invloed gehad op de PvdA-fractie. Deze fractie zei aanvankelijk
namelijk dat er geen enkele reden was om geen referendum te houden en vervolgens
dat er alle reden is om geen referendum te houden. Zo kennen wij de PvdA weer!De minister-president had vandaag heel gemakkelijk kunnen zeggen: allemaal
flauwekul, er is helemaal niet besloten om geen medewerking te verlenen. Dat
heeft hij niet gezegd en dat heeft hij ook in het verleden niet gezegd. Hij
kan dat ook niet zeggen, want dan zou hij liegen. En hij is wel zo verstandig
om niet tegen de Kamer te liegen. Ik blijf bij mijn woorden in eerste termijn:
de minister-president draait en is op dit punt niet eerlijk.De heer Ten Broeke (VVD):Ik wil u iets vragen over de onderlinge verhoudingen. U zegt dat de minister-president
zou kunnen draaien en liegen, maar dat kunt u alleen vaststellen op basis
van de mediarapportage en van datgene wat u, evenals een aantal van ons, onder
ogen heeft gehad. Wij delen dat niet met elkaar, en u weet heel goed waarom.
Misschien moet u dit soort kwalificaties voor u houden.De heer Van Bommel (SP):Ik weet niet waarom u dit niet deelt, want u hebt ook kennis kunnen nemen
van de stukken waarover ik beschik. Er is maar één persoon,
of misschien zijn het er drie, die de echtheid ervan kunnen bewijzen. Zij
kunnen naar de kluis lopen en dit stuk naast het andere leggen. Daarmee is
de echtheid wel vastgesteld. Het simpele feit echter dat de minister-president
weigert te zeggen dat er niet over besloten is en dat er niet over gesproken
is, vormt een heel sterke aanwijzing dat hij op dat punt gewoon helemaal niets
wil zeggen en dus om de waarheid heen draait.De heer Ten Broeke (VVD):Ik ontkom er niet aan om dan aan u te vragen, aan ons duidelijk te maken
wat u weet.De heer Van Bommel (SP):Ik heb het u al duidelijk gemaakt. Ik beschik over een kopie van de besluitenlijst
van de ministerraad van 21 september 2007. Ik heb u de bewuste kopie
waaruit ik heb geciteerd overhandigd. U beschikt dus over dezelfde informatie
als ik.De heer Ten Broeke (VVD):Ik herhaal de vraag die ik eerder aan u heb gesteld: het is toch zo dat
u zich niet geremd voelt om uw initiatiefwetsvoorstel door te zetten, ondanks
het feit dat u weet dat er geen meerderheid voor is in de Kamer? U houdt toch
vast aan het democratische recht dat u hebt en dat belangrijk is voor deze
Kamer? Dank u wel!De heer Van Bommel (SP):Daarin heeft de heer Ten Broeke helemaal gelijk.De heer Jules Kortenhorst (CDA):U bent volstrekt bekend met het geheim van de Trêveszaal. Toch hebt
u ervoor gekozen om het stuk waar u mee zwaait in ontvangst te nemen. Ik heb
dat stuk niet gelezen; ik wil dat stuk niet lezen. Ik wil hier met u debatteren
op de manier waarop wij dat in deze Kamer doen, met respect voor de regering
en voor de manier waarop de regering daarover in vertrouwen in de Trêveszaal
kan spreken. Op basis van stukken waarvan u helemaal geen kennis zou moeten
hebben, pretendeert u dat onze minister-president zou draaien. Dat is volstrekt
onjuist. U kunt dat op basis van de stukken die hebt niet waarmaken, want
hij heeft nooit gezegd wat u pretendeert dat hij heeft gezegd.De heer Van Bommel (SP):Ik heb geciteerd wat de minister-president in het vorige debat heeft gezegd.
Het is aan de minister-president om dat dan maar tegen te spreken en aan te
geven dat het verkeerd in de Handelingen van de Tweede Kamer staat. Ik denk
echter niet dat dit het geval is. Wat er in de Handelingen staat, komt exact
overeen met mijn herinnering van wat de minister-president heeft gezegd. Wat
dat betreft kan er geen verschil van mening bestaan tussen uw en mijn fractie.
Ik heb dat "hypocriet" en "draaien" genoemd, juist omdat
de minister-president om het principiële punt heen draait. Op basis van –
toen nog – een bericht in de krant, maar nu op basis van een kopie van
de besluitenlijst, hebben wij de minister-president de vraag gesteld: hebt
u dat besluit nu genomen, ja of nee? de minister-president draait eromheen
en wil er geen antwoord op geven.De heer Jules Kortenhorst (CDA):U bent degene die hypocriet is, want u voert het debat op basis van stukken
waartoe u geen toegang zou moeten hebben en waarvan u geen kennis zou moeten
dragen.De heer Van Bommel (SP):Ik kan alleen maar zeggen: kennis die je hebt, kun je niet ongedaan maken.
Als je een stuk hebt gezien, kun je niet meer doen alsof je het niet hebt
gezien.De voorzitter:Strikt formeel is het zo dat u kennis die u hebt, niet
per se hoeft te gebruiken in het debat. Dat is uw keuze. Zo zijn wel degelijk
de mores van de Kamer.De heer Van Bommel (SP):Het citaat waarop ik mij baseer, heeft ook in een landelijk dagblad gestaan.
Honderdduizenden mensen hebben dat letterlijke citaat dat ik heb herhaald,
kunnen lezen. Dat is waar het om gaat.De voorzitter:Dan nog blijft overeind dat u het niet hoeft te gebruiken in het debat
in de Kamer.De heer Blom (PvdA):De manier waarop het debat op dit moment verloopt, vind ik buitengewoon
onkies. De heer Van Bommel gebruikt heel grote woorden, terwijl hij weet dat
de minister-president zich daartegen niet kan verdedigen, om de doodeenvoudige
reden dat hij niets mag zeggen over wat er in de ministerraad is besproken.
De minister-president heeft niet ontkend dat er iets is besproken. Hij heeft
alleen gezegd: ik praat er niet over. De heer Van Bommel spreekt hier nu grote
woorden en maakt mensen voor leugenaar uit, terwijl hij weet dat de minister-president
hem niet van repliek kan dienen. Ik vind dat buitengewoon lage, onfatsoenlijke
politiek.De heer Van Bommel (SP):Ik heb de minister-president uitgedaagd, en ik doe dat bij herhaling,
om te zeggen dat het niet besloten is. Daarmee zegt hij niet wat er wel is
besloten in de ministerraad. Hij kan er dus uitspraken over doen, maar hij
weigert dat. Het heeft in de krant gestaan en ik heb er een kopie van. De
minister-president kiest er echter voor om er helemaal niets over te zeggen,
terwijl het wel van fundamenteel belang is, omdat de minister-president met
betrekking tot een kabinetsblokkade in het vorige debat hierover heeft gezegd
dat van een dergelijke blokkade geen sprake is.De heer Van der Ham (D66):Ik heb een paar constateringen en vraag u of u die met mij deelt. Het
kabinet heeft formeel het recht om het contraseign te weigeren. Dat mag. De
regering kan dat hebben besloten of besproken, maar daar kan de minister-president
niets over zeggen. Dat is ook een feit en ik neem aan dat wij dat allen beseffen.
De meeste zorg baart mij de vraag hoe dat bericht, als het al op waarheid
berust, in de krant is gekomen. Dat zou te maken kunnen hebben met een strategie,
waarmee bijvoorbeeld bij de PvdA iets bewerkstelligd zou moeten worden. Of
niet, maar dat weten wij niet. Ik denk dat de fracties van D66 en de SP dat
het meest kwalijk vinden. Voor de rest is de redenering formeel juist, zelfs
al zou de regering daartoe besloten hebben.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Ik ben het met het tweede punt...De voorzitter:Ik wil toch even opmerken dat dit al een aantal keren gewisseld is. Ik
wil de discussie nu echt beperken en verzoek de heer Van Bommel om zijn tweede
termijn af te ronden.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Ik wil dat doen, maar ik kan niet anders dan daar toch even
op reageren. Het tweede punt is wat mij betreft het belangrijkste, een kabinetsblokkade,
omdat de minister-president in het vorige debat heeft gezegd: immers, door
een kabinetsblokkade zou een initiatiefwetsvoorstel reeds in de Tweede Kamer
kunnen sneuvelen. Einde citaat. Dat is wat hier kennelijk ook aan de orde
is.Ik heb met betrekking tot de ondertekening van het wijzigingsverdrag ook
nog gewezen op de onzinnigheid van het reiscircus dat eerst naar Lissabon
gaat en vervolgens dezelfde dag nog terug naar Brussel om daar een EU-top
te houden. Hoe verhoudt zich dat tot de klimaatdoelstelling van dit kabinet?Helemaal tot slot kom ik op het communicatieplan. Het kabinet heeft toegezegd
om dit, zoals gevraagd, nog voordat het verdrag wordt ondertekend aan de Kamer
voor te leggen. Daarmee ben ik tevreden. Ik zie dat als een breuk met het
verleden en ik zie het, zoals gesteld door het kabinet en ook al door anderen
in de Kamer, als een verantwoordelijkheid van de Kamer om zowel voor- als
tegenstanders daarbij te betrekken. Wij zullen zeker van ons laten horen.Mevrouw Peters (GroenLinks):Voorzitter. De regering smeekt het parlement en de Nederlandse bevolking
haast om groen licht om eindelijk met het nieuwe Europa en het nieuwe hervormingsverdrag
aan de slag te kunnen. Om eindelijk te doen, wat de droom is: de uitdagingen
van de globalisering tegemoet treden en de klimaatcrisis bezweren. Dat kan
heel goed samengaan. Nederland en de EU hebben hierin ambities als voortrekker.Echter, zijn wij het nieuwe hervormingsverdrag wel waard, wanneer zowel
Nederland als Europa duiken bij de eerste de beste gelegenheid om bijvoorbeeld
over klimaatcrisis de daad bij het woord te voegen? De Europese Commissie
is alweer niet op tijd klaar met klimaatvoorstellen, omdat lidstaten te lang
moeten consulteren, waarschijnlijk omdat zij onvoldoende politieke wil hebben
om echt iets aan het klimaat te doen. Als het pijn doet, beginnen wij te pruttelen.Nederland wil, vrees ik, ook wel duiken. President Sarkozy niet. Die durft
wel en voelt zich als president niet te min om zich in te zetten voor individuele
voorstellen als een Kyototaks. Ik vind het jammer als premier Balkenende zich
als minister-president daartoe niet geroepen zegt te voelen en als hij president
Sarkozy niet wil steunen.Amerikaanse slurpauto's mogen oneerlijk concurreren met schone Europese
auto's. Om die Europese auto's schoon te houden, zijn bindende normen over
CO2-uitstoot nodig. Klimaat versus de autolobby, die succes gehad
schijnt te hebben bij het Europees Parlement, toen dat onlangs in een niet-bindend
besluit ervoor pleitte, de bindende norm te verlagen. De Europese Commissie
moet nu met een nieuw voorstel komen. De staatssecretaris heeft toegezegd
uit te zoeken wat Nederland daar nog aan kan doen. Vandaar deze motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,Petersoverwegende dat het van groot belang is dat de CO2-uitstoot
van personenauto's substantieel wordt teruggebracht; constaterende dat de milieucommissie van het Europees Parlement in eerste
instantie de strengere normering van 120 gr/km in 2012 heeft aangehouden;constaterende dat het Europees Parlement echter het voorlopige standpunt
heeft ingenomen dat de CO2-uitstoot van nieuwe personenauto's in
2015 moet worden beperkt tot 125 gr/km;verzoekt de regering, zich maximaal in te spannen om te bewerkstelligen
dat de normering van 120 gr/km in 2012 voor nieuwe personenauto's in de Europese
Unie van kracht wordt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Peters en Van der Ham. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 374(21501-20).De heer Blom (PvdA):Voorzitter. Ik spreek mijn dank uit aan de leden van het kabinet voor
het beantwoorden van alle vragen en voor het debat dat wij vandaag hebben
gevoerd. Ik concludeer dat wij nu maar moeten spreken over de inhoud als het
gaat om Europa. Ik heb het zo langzamerhand wel gehad met alle institutionele
discussies. Laten wij er in de toekomst bijvoorbeeld eens over spreken hoe
sociaal Europa zou kunnen worden dankzij dit nieuwe verdrag van Lissabon.
In dat verdrag staan veel sociale elementen die voor mij al sociaaldemocraat
heel belangrijk zijn. Ik noem de mogelijkheden voor het creëren van werkgelegenheid,
niet alleen voor Nederlanders maar voor iedereen in Europa. Dat is toch het
ideaal dat wij nastreven. Ik noem verder alles wat gedemocratiseerd wordt
en een Europees Parlement dat meer bevoegdheden krijgt. De heer Van Bommel
zou daarover heel enthousiast moeten zijn. Bovendien gaat het om een vreedzaam
Europa. Dat vind ik het meest belangrijke.De heer Van Bommel noemde de minister-president hypocriet als het gaat
om het contrasigneren van een eventuele initiatiefwet. Ik zou de SP zo langzamerhand
licht psychotisch met paranoïde kenmerken willen noemen. De SP ziet namelijk
voortdurend zaken die er helemaal niet zijn. De SP maakt zich volkomen onterecht
druk over de afweging die wij in de PvdA-fractie hebben gemaakt bij het wel
of niet organiseren van een referendum. Daarop heeft de ministerraad geen
enkele invloed gehad. Dat recht van initiatief is dus overeind gehouden.Iets anders is het dat wij tegen zo'n initiatiefwetsvoorstel zijn. Daarover
ga ik ook helemaal niet meer draaien, dat is duidelijk. De SP kan zich dus
de moeite besparen om een initiatiefwetsvoorstel in te dienen. Ik kan dat
echter helemaal niet tegenhouden. Dit is immers het democratisch recht van
elke fractie, maar veel zin heeft het niet.De heer Van der Ham (D66):Ik vind het fijn dat u zegt dat u niet meer draait. Voorheen hebt u natuurlijk
wel gedraaid, maar ik ben blij dat u zegt dat u dat niet meer doet.De heer Blom (PvdA):Ik ben blij dat wij met deze zin misschien ook het debatje tussen D66
en de PvdA kunnen afsluiten. Er is al veel gezegd en gezwegen. De conclusie
is dat wij een goed verdrag van Lissabon hebben en dat de heren achter de
regeringstafel hun werk prima hebben gedaan. Zij hebben geen enkele overtreding
begaan en wij gaan een goed, vreedzaam, werkzaam en sociaal Europa tegemoet.
Dat is het belangrijkste.De heer Jules Kortenhorst (CDA):Voorzitter. Ik dank de regering voor de beantwoording van onze vragen.Wat de communicatie betreft, ben ik heel tevreden met de toezeggingen
van staatssecretaris Timmermans, met name over de tijdigheid ervan, zodanig
dat wij voor de ondertekening van het wijzigingsverdrag weten wij waaraan
wij toe zijn. Zoals gezegd, hecht mijn fractie er grote waarde aan dat ook
de Kamer zijn verantwoordelijkheid in dezen neemt, zal bijdragen aan de communicatie
en de regering daarin zal steunen.Dat brengt mij bij de initiatiefwet over het referendum. Vandaag is als
een paal boven water komen te staan dat aan het recht van initiatief van deze
Kamer niet wordt getornd. Dat wil echter niet zeggen dat de initiatiefwet
op de steun van het CDA zou kunnen rekenen. Het CDA is in dezen duidelijk,
principieel en consistent. Wij zijn tegen een referendum en wij zijn dat altijd
geweest. Daaraan houden wij dus vast.Ik heb vertrouwen in datgene wat ik vanmorgen heb gehoord over de inzet
op het terrein van de klimaatverandering. Ik ben blij met het initiatief van
staatssecretaris Timmermans om samen met de Verenigde Staten te komen tot
een steeds breder en globaler functionerend handelssysteem voor CO2-rechten.
Daarmee zijn wij er echter nog niet. Ik blijf mij zorgen maken over de rol
die de regering van president Bush in dezen nog kan spelen tot het einde van
2008. Er is haast geboden om wereldwijd tot overeenstemming te komen over
de oplossingsrichtingen voor dit essentiële probleem. Ik reken er dan
ook op dat wij ook in de komende tijd de regering hier regelmatig zullen kunnen
complimenteren met haar leiderschap en inzet op dit onderwerp.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik dank de leden van de Kamer voor hun inbreng in tweede termijn.
Aan het eind van dit debat kunnen wij twee belangrijke conclusies trekken.Op de eerste plaats bemerk ik bij een groot deel van deze Kamer tevredenheid
over het resultaat dat is geboekt in juni en uiteindelijk nu in Lissabon.
Er ligt nu een wijzigingsverdrag dat tegemoetkomt aan datgene wat Nederland
zich voor ogen had gesteld. Het is een verheugend resultaat, en dat kan hier
op een breed draagvlak rekenen. Dat geldt niet voor iedereen, maar een groot
deel van de Kamer onderschrijft het resultaat.De tweede conclusie is, dat er geen draagvlak is voor een referendum.
Een ruime meerderheid in de Kamer zal zich tegen een initiatief keren. De
heer Ten Broeke heeft dat in zijn tweede termijn duidelijk aangegeven, zoals
ook de heer Blom en de heer Kortenhorst daar duidelijk in waren. De heer Van der Ham sprak over de droom van Europa. Dat zijn woorden die
ik graag wil onderstrepen, want het gaat inderdaad om het nastreven van idealen
die je hebt met Europa. De waarde van de discussie in het afgelopen jaar is
geweest, dat wij zo nadrukkelijk de vraag hebben gesteld waar Nederland voor
is, en waar je elkaar voor nodig hebt in Europees verband. Dat heeft geleid
tot pittige debatten, maar ook tot verheldering van posities. Ik ben daarom
blij dat wij nu de discussies over institutionalia kunnen afsluiten en ons
weer kunnen richten op de inhoud waarvoor wij elkaar nodig hebben in Europa.
Dan gaat het over klimaat, energie, veiligheid en al die andere zaken die
van belang zijn. Dat geldt ook voor de sociale aspecten waar de heer Blom
over sprak. Dat zijn allemaal elementen van de Europese droom.De motie van mevrouw Peters zal worden besproken door de staatssecretaris.Dan resteert nog het vraagstuk van de contraseign. De heer Van Bommel
heeft daarbij grote woorden gebruikt. Ik heb zo-even nog eens het hele transcript
doorgenomen van 4 oktober. Toen hebben wij het over deze zaak gehad.
Wat ik nu vandaag als positie naar voren heb gebracht, is exact hetzelfde
als destijds. Het is ook niet waar wat de heer Van Bommel zegt, dat ik vorige
keer heb gezegd dat geen sprake is van een kabinetsblokkade. Ik heb gezegd
dat ik niet over de ministerraad praat. Ik heb gezegd: "Ik spreek niet
over de ministerraad, ik hecht eraan dat de Kamer met initiatieven kan komen,
dat gaan wij niet belasten op wat voor manier dan ook met voortijdige opmerkingen
van de kant van het kabinet." Dat is ook aan de orde geweest. Verder
wordt gesproken over verdenking. Het vermeende citaat in de Volkskrant kwam
op een moment naar buiten toen de posities van de partijen allang bekend waren.
Ik betreur het zeer dat dan nu in dit debat wordt gesproken over verdenkingen.
Ik vind ook dat als de heer Van Bommel grote woorden gebruikt, en die zal
ik niet herhalen, dat die gedragen moeten zijn door de feiten, en dat is niet
het geval. Ik vind het geen methode van werken om op deze manier tegenover
elkaar te staan. Ik heb de vorige keer een positie ingenomen ten aanzien van
de verantwoordelijkheid van het kabinet, wanneer een kabinet aan zet is en
wanneer een kabinet spreekt of zwijgt. Ik heb dat vandaag op exact dezelfde
wijze herhaald.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Het ging natuurlijk niet om het moment waarop de Volkskrant
met het citaat kwam, het ging om het moment waarop het kabinet daar in de
ministerraad over heeft gesproken. Dat is het moment waarop fracties daar
kennis van kunnen nemen. Het moment dat de Volkskrant daarmee komt, is pas
daarna. Verder geldt natuurlijk nog steeds de kwestie zelf. Die kwestie zelf
werd in de Kamer besproken, namelijk of het punt wel of niet in de ministerraad
aan de orde was geweest. Daar is de minister-president nooit op ingegaan.
Hij had daar heel eenvoudig afstand van kunnen nemen, en ik vraag hem nu weer
dat te doen. Toen minister Plasterk naar de Kamer werd geroepen omdat er een
plan zou zijn om de basisbeurs af te schaffen, haalde hij de kou uit de lucht
door hier te zeggen dat zo'n plan niet bestond. De minister-president kan
dat ook doen, maar hij weigert dat.Minister Balkenende:Ik zie hier een bepaalde methode van discussiëren van de heer Van
Bommel. Hij komt met suggesties. Dat merk ik vandaag ook weer. Hij speculeert
over BPO's, hij zegt dat die persoon dit en die persoon dat zal doen. Ik heb
gezegd dat een kabinet gehouden moet worden aan hetgeen het naar voren brengt,
en ik heb in dit debat nog eens aangegeven wat ons verbindt. Dat is de inzet
van het kabinet, en dat zijn de resultaten die worden geboekt, en dan is vervolgens
de vraag aan de orde hoe je aankijkt tegen een referendum, in die volgorde.
Ik spreek niet over wat er in het kabinet is gezegd. Dat heb ik de vorige
keer niet gedaan en dat heb ik vandaag evenmin gedaan. Over de citaten heb
ik aangegeven welke tijdslijn daarbij moet worden gehanteerd. Ik vind opnieuw
dat de heer Van Bommel geen enkele grond heeft om met deze kwalificaties te
komen. Ik betreur dat.Staatssecretaris Timmermans:Voorzitter. Er blijven twee zaken voor mij over.Eerst iets over wat de heer De Roon stelde over de kwestie van de communicatie.
Wij zullen een wetsvoorstel aan het parlement presenteren. Daarna volgt een
debat met het parlement. Ik hoop tevens dat de politieke partijen een discussie
gaan voeren met de samenleving. Wij zullen dat actief stimuleren. In de Kamer
kunnen fracties een positie innemen over het al dan niet goedkeuren van dit
wetsvoorstel. De heer De Roon doet net alsof die discussies geen enkele zin
meer hebben, maar dan maakt hij van het parlement net zo'n kletsparlement
als de heer Van Bommel van het Europees Parlement wil maken. Het democratische
recht van het parlement blijft natuurlijk volledig overeind. De debatten met
de samenleving kunnen daar een belangrijke bijdrage aan leveren. Binnen de
structuren van de representatieve democratie kunnen fracties op basis van
wat zij in de samenleving horen een standpunt innemen. Dat recht blijft volledig
overeind. De heer De Roon moet dus niet doen alsof wij de democratie buiten
werking stellen, omdat wij niet conform opiniepeilingen willen handelen.De heer De Roon (PVV):Het lijkt mij duidelijk dat de regering met het parlement gaat communiceren,
maar zojuist spraken wij over de communicatie met de burgers. Wat dat betreft
heb ik begrepen dat, als de burgers straks duidelijk aangeven dat zij een
referendum willen, omdat ze niet vertrouwen wat de regering erover zegt, de
regering voor dat standpunt, voor die wijze van communiceren niet open staat.Staatssecretaris Timmermans:De heer De Roon pleit voor het buitenspel zetten van de Staten-Generaal.
Dat verbaast mij ten zeerste. Hij stelt dat het kabinet moet handelen op basis
van een opiniepeiling, maar wij gaan met de Staten-Generaal in discussie over
een wetsvoorstel dat wij bij de Staten-Generaal zullen indienen. Het getuigt
volgens mij van respect voor beide Kamers dat wij het debat voeren met die
Kamers. Vervolgens wachten wij de eindstemming van beide Kamers af. Volgens
mij is dat de ordentelijke procedure en die wordt gesteund door een zeer ruime
meerderheid van deze Kamer. Daarmee is dit een zeer democratische procedure.
Het bevreemdt mij dat de heer De Roon deze procedure ondemocratisch noemt,
terwijl hij de Kamer opzij zet en opiniepeilingen wil laten bepalen wat wij moeten doen. Ik vind dat een heel vreemde vorm van democratie bedrijven.
Ik vraag mij af wat de heer De Roon en zijn fractie hiermee beogen.De heer De Roon (PVV):Ik betwist dat ik de democratische procedure in de Kamer niet van belang
vind. Natuurlijk is die erg belangrijk, maar het verkleinen van de kloof met
de burgers is naar mijn idee net zo belangrijk. Je verkleint die kloof door,
als de burgers aangeven wel een referendum te willen, daarin te bewilligen.Staatssecretaris Timmermans:De kloof met de burgers en het gebrek aan vertrouwen van de burgers in
Europa dicht je niet door dag na dag opiniepeilingen tot uitgangspunt van
je beleid te nemen. De kloof met de burger dicht je door Europa te laten functioneren,
door aan te geven dat Europa problemen oplost waar de burger mee zit en daarover
te communiceren. Dat hebben wij in het verleden onvoldoende gedaan. Daar zullen
wij een grote verbeterslag in moeten maken. Dat ben ik zeer met de heer Kortenhorst
eens. Dat is een grote opdracht voor het kabinet, maar evenzeer voor de Kamer.
Ook de Kamer moet haar verantwoordelijkheid op dat punt nemen. Ik zeg dat
ook als voormalig lid van de Kamer. In het verleden heeft de Kamer dat onvoldoende
gedaan. Daar betalen wij nu ook een hoge prijs voor als je kijkt naar de aarzelingen,
de twijfels en het gebrek aan vertrouwen rond het onderwerp Europa in de Nederlandse
samenleving.Mevrouw Peters heeft een motie ingediend. Zij verwijst daarin naar een
resolutie van het Europese Parlement. Er is op dit moment nog geen voorstel
van de Europese Commissie. Natuurlijk is de resolutie richtinggevend voor
hoe het Parlement met het voorstel van de Europese Commissie zal omgaan. Het
lijkt mij de beste manier van opereren en het meest zuiver als de Nederlandse
regering afwacht met welk voorstel de Commissie komt. Dan bezien wij hoe wij
met dat voorstel omgaan. Ik denk dan ook dat het niet verstandig is om hierop
vooruit te lopen en nu al oordelen te formuleren over resoluties van het Europese
Parlement. Ik ontraad de Kamer dan ook, de motie hierover die mevrouw Peters
heeft ingediend, aan te nemen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:De staatssecretaris heeft toegezegd, zo spoedig mogelijk en ruim voor
de ondertekening van het hervormingsverdrag op 13 december aanstaande
een brief aan de Kamer te zullen sturen over de communicatiestrategie in verband
met dit verdrag. Hierbij zal ook de uitkomst van het beraad met de minister
van OCW over eventuele maatregelen om aandacht voor Europa in de media te
bevorderen, worden betrokken.Ook heeft de staatssecretaris toegezegd, de Kamer schriftelijk nader te
zullen informeren over de stand van zaken bij de Europese besluitvorming over
CO2-emissie-eisen aan auto's, waarbij tevens de inzet van de regering
ter zake zal worden aangegeven.Staatssecretaris Timmermans:Om misverstanden te voorkomen vermeld ik nog even dat ik in tweede termijn
beschikte over informatie die ik in eerste termijn nog niet had. Ik ben hierop
al ingegaan, ook door stelling te nemen tegen de motie van mevrouw Peters.Mevrouw Peters (GroenLinks):Er wordt in de motie niet gesproken van resoluties, maar van een voorlopige
stellingname van het Europees Parlement. Die is nog niet bindend, er moeten
nog voorstellen worden gedaan. Ik vraag de regering in mijn motie, zich hiervoor
in te spannen. Het is een technische kwestie, dus ik stel wel degelijk nog
prijs op een precieze toelichting op de wijze waarop het nu verder gaat met
het vaststellen van een en ander, en op de wijze waarop de regering zich hiervoor
zal inspannen.Staatssecretaris Timmermans:Dat wil ik best doen, maar er is nog geen voorstel van de Commissie, dus
daar zullen wij toch even op moeten wachten. Maar ik wil de Kamer er best
precies over informeren hoe het traject zal verlopen en wat de inzet van de
regering daarbij zal zijn.De voorzitter:Ik dank de staatssecretaris voor deze aanvulling. Mevrouw Peters moet
verder maar beoordelen of zij haar motie nog in stemming wil laten komen.
Als dit zo is, zal er waarschijnlijk aanstaande dinsdag over gestemd worden.De vergadering wordt van 14.05 uur tot 14.45 uur geschorst.Voorzitter: Ten HoopenDe voorzitter:Op de tafel van de griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die
lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat
daarmee wordt ingestemd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20072008-1103-1135.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl