Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet en de Provinciewet in verband met een aanpassing van de procedure tot benoeming van de burgemeester en de commissaris van de Koning (25444)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 1612-1628

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-07-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 37, pagina 1612-1628

04-07-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25444Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake het correctief referendum (27033); - Tijdelijke regels inzake het raadgevend correctief referendum (Tijdelijke referendumwet) (27034)Pagina 1608-1612
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet en de Provinciewet in verband met een aanpassing van de procedure tot benoeming van de burgemeester en de commissaris van de Koning (25444)Pagina 1612-1628
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs ter bestendiging en actualisering van de regels over de leraren-in-opleiding (leraren-in-opleiding) (27597)Pagina 1603-1608
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet en de Provinciewet in verband met een aanpassing van de procedure tot benoeming van de burgemeester en de commissaris van de Koning (25444)Pagina 1585-1603
Presentie en opening (woensdag 4 juli 2001)Pagina 1585-1585

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 83 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet en de Provinciewet in verband
met een aanpassing van de procedure tot benoeming van de burgemeester en de
commissaris van de Koning (25444).De beraadslaging wordt hervat.De heer Dölle (CDA):Mijnheer de voorzitter. Ik dank de regering voor de beantwoording. Ik
wil nog een aantal opmerkingen maken.Het zal de regering niet verbazen dat wij ervan overtuigd blijven dat
de zo verschillende ideeën van de drie partijen in de Tweede Kamer die
het voorstel hebben gedaan, hebben doorgewerkt in deze wet op een wijze die
de kwalificatie "vlees noch vis" mag dragen. Dat geldt ook voor de unanieme
kwalificatie van de commissie-Elzinga. Die was overigens nogal verschillend,
niet alleen wat betreft de politieke achtergrond, maar ook qua ideeën
over lokaal bestuur. Dan is er nog het oordeel van de VVD, die het vergeleken
met de huidige positie een achteruitgang vindt. Onze fractie kan zich die
drie oordelen over dit wetsvoorstel goed voorstellen. De minister heeft geschetst
dat het in feite een zeer verfijnde afstemming is geweest, een mooie balans.
Het moet een arcadische sfeer geweest zijn in de Tweede Kamer, maar toen ik
de kolommen nalas, kon ik die niet direct herkennen. Kamerleden riepen "hutspot"
of spraken over achterkamertjespolitiek. Slaande deuren, veel tumult en veel
woelingen in de pers. Wij blijven daarom van oordeel dat dit wetsvoorstel
in politiek opzicht logisch is. Het is te begrijpen bezien vanuit de situatie
van twee jaar geleden, maar wij zien in dit wetsvoorstel geen verbetering.Het referendum dat hierin wordt voorgesteld, is voor ons het hoofdbezwaar.
De minister heeft gezegd dat in deze tijd de burgers mondig en goed ingevoerd
zijn. Welke politicus zou dat durven weerspreken. Burgers zien heel goed dat
het in zo'n campagne, in zo'n referendum, tussen twee kandidaten die burgemeester
willen worden, uiteindelijk gaat om een oordeelsvorming over de managementstijl
en de wijze waarop die burgemeester zal functioneren. Wij geloven dat niet.
De burgers moeten een oordeel geven over twee kandidaten. Als zij daarvoor
het geld kunnen krijgen, zullen die twee kandidaten een campagne voeren. Mede
door mijn eigen ervaring in het lokaal bestuur, ben ik ervan overtuigd dat
de kiezers zonder meer zullen menen dat voor hen kandidaten staan die erover
gaan. Dan zal blijken dat die kandidaten over de meeste dingen niet gaan.
Dat zal leiden tot wrijving en dat zal waarschijnlijk leiden tot de invoering
van een echt gekozen burgemeester, zoals ook de heer Terlouw dat verwacht.
De spanning die ontstaat door het verschil tussen hetgeen wordt opgeroepen
door die kandidaten en hetgeen zij vermogen, zal niet lang draaglijk blijken.
Dit vormt voor ons een hoofdbezwaar tegen het wetsvoorstel. Het referendum
is een merkwaardige Fremdkörper dat er door politieke noodzaak in is
gekomen.De heer Platvoet (GroenLinks):Is het referendum voor u het hoofdmotief om tegen dit wetsontwerp te zijn?De heer Dölle (CDA):Dat heb ik al twee keer eerder gezegd.De heer Platvoet (GroenLinks):Eerlijk gezegd had ik dat in eerste termijn niet zo beluisterd. Mag ik
u een hypothetische vraag stellen? Als het referendum geen onderdeel had uitgemaakt
van het wetsvoorstel, had u dan wel voor het wetsvoorstel gestemd?De heer Dölle (CDA):Dan was het debat anders verlopen. Dan waren er andere vragen gesteld.De heer Platvoet (GroenLinks):Was uw eindoordeel dan anders geweest dan nu?De heer Dölle (CDA):Dat sluit ik niet uit, maar daar gaat het in dit geval niet om. Op een
hypothetische vraag geef ik geen hypothetisch antwoord.De heer Platvoet (GroenLinks):Het zegt natuurlijk wel iets over de argumenten die u hebt gehanteerd
met betrekking tot enkelvoudige aanbeveling versus tweevoudige aanbeveling
en het gewicht dat u daaraan toekende.De heer Dölle (CDA):Ik verwijs u naar mijn eerste termijn. Onder het kopje "hoofdbezwaar"
staat helder het referendum.De minister heeft het soms niet zo op het CDA.Minister De Vries:Ik moet dat tegenspreken. Ik heb het soms niet zo op de standpunten van
het CDA. Het CDA is mij net zo lief als alle andere democratische partijen.De heer Dölle (CDA):De minister voelt soms een lichte ergernis bij standpunten van het CDA.
Dan gebruikt hij het woord "immobilisme". Bij de VVD verwacht hij voor staatsrechtelijke
vernieuwing nog wel enige flexibiliteit, bij het CDA heerst zijns inziens
het immobilisme, mede tegen de achtergrond van de weigering van de CDA-fractie
in de Tweede Kamer om in te stemmen met een voorstel om de aanstellingswijze
van de burgemeester uit de Grondwet te halen. Wij hebben bezwaar tegen de
kwalificatie "immobilisme" in dit verband. Niet dat immobilisme altijd verkeerd
is, maar in dit verband doet het geen recht aan de opvatting van het CDA over
de Grondwet.Gisteren zeiden wij dat wij de regering bij de Grondwet soms wat al te
instrumentalistisch vinden. Daarmee wilden wij overigens niet zeggen dat de
regering uitgaat van het standpunt dat in de Grondwet overleden geslachten
over ons heersen, om een oud idee uit de sociaal-democratische hoek te noemen.
De aanstellingswijze is volgens de minister omstreden. Dat is niet het geval
bij de meerderheid van de volksvertegenwoordiging, maar waarschijnlijk wel
bij de bevolking. Wellicht is het Sociaal en cultureel planbureau ook hier
zijn getuige. Dat zou rechtvaardigen dat wij de aanstellingswijze uit de Grondwet
halen, zodat zij makkelijker veranderbaar wordt. Immers, dan kan de aanstellingswijze
bij wet en zelfs indirect bij regeerakkoord worden veranderd. Wij vinden echter
dat de Grondwet een waarborgfunctie heeft. Er zijn in het verleden vele zaken
omstreden geweest. Ik wijs maar op de schoolstrijd. Dergelijke zaken moet
je juist in de Grondwet neerleggen, omdat ze niet met enkelvoudige, maar met
gekwalificeerde meerderheid moeten kunnen worden veranderd. Als je de Grondwet
als brandkast, als waarborg ziet, dan mag dat niet direct als immobilisme
worden betiteld. Ik heb daaraan toegevoegd dat de aanstellingswijze van tal
van functionarissen in het openbaar bestuur in de Grondwet geregeld is. Ik
heb gewezen op de voorzitter en de griffier van de Kamer, de leden van de
raad, de ministers, de leden van de rechterlijke macht, de leden van de Rekenkamer
en de commissarissen van de Koningin. De burgemeester wordt er nu uitgehaald,
omdat hij niet van constitutionele orde zou zijn. Het debat moet natuurlijk
nog gevoerd worden, maar ik vraag er begrip voor dat wij daar nog niet zo
direct van overtuigd zijn. Ik vind het niet juist om dat immobilisme te noemen.De heer Van Thijn (PvdA):Zouden wij geen onderscheid moeten maken tussen de grondrechten, die zeer
inhoudelijk zijn en zonder enige uitzondering een waarborgfunctie hebben,
en het meer instrumentele, zoals de aanwijzing van functionarissen? In het
voorliggende wetsvoorstel wordt de benoeming overigens niet uit de Grondwet
gehaald. Er wordt juist gezegd dat het bij wet zal worden geregeld.De heer Dölle (CDA):Ook de meer instrumentele kanten van de Grondwet, zoals het feit dat er
provincies bestaan, zoals het feit dat ons kiesstelsel algemeen en evenredig
is, vinden wij vaak zo van belang, dat ze terecht in de Grondwet staan.De heer Van Thijn (PvdA):Dus het geldt eigenlijk voor alles. In dat geval is sprake van een totaal
immobilisme.De heer Dölle (CDA):Het geldt niet voor alles. Maar juist voor zaken die in de samenleving
vrij omstreden zijn, heeft men indertijd gekozen voor een veilig opbergen
in de Grondwet. Dat geldt ook voor de grondrechten.Wij hebben niet, zoals de minister meende, gevraagd naar de rol van de
commissaris van de Koningin bij burgemeestersbenoemingen. Voor de commissaris
van de Koningin kan geen referendum worden gehouden, omdat hij een rijksorgaan
is. De ambtsinstructie van de commissaris wordt behoorlijk teruggebracht,
omdat zijn rol bij de benoeming van de burgemeester kleiner wordt. Is het
dan nog wel gerechtvaardigd om het verschil tussen de commissaris van de Koningin
en de burgemeester zo groot te achten, dat het rechtvaardigt dat in het ene
geval een referendum wordt gehouden en in het andere geval niet?Voorzitter. U hebt gezegd dat de discretionaire ruimte...De voorzitter:Ik laat in strijd met het Reglement van Orde zo langzamerhand toe dat
men bij interrupties rechtstreeks tot de minister spreekt. Nu zegt de heer
Dölle in tweede termijn dat ik iets zou hebben gezegd over de discretionaire
ruimte. Ik houd de hele dag mijn mond! Ik heb een- en andermaal aan het College
van senioren voorgesteld om het Reglement van Orde aan de werkelijkheid aan
te passen, maar dat heeft het college niet uit immobilisme, maar uit overtuiging
afgewezen. Maar dan zal ik de leden er ook aan houden. Als ik het in tweede
termijn toelaat, gebeurt het binnenkort ook in de eerste termijn en dat is
precies wat de senioren niet willen.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Zou u mijn excuses willen aanvaarden?De voorzitter:Dat hoeft helemaal niet. Ik wil dat u zich aan het Reglement van Orde
houdt.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Ik kom op het debat tussen de regering en de
VVD-fractie over de vraag in hoeverre er discretionaire ruimte is, over de
vraag in hoeverre artikel 131 van de Grondwet wordt aangetast. De minister
wil niet met een novelle komen om het probleem van de VVD-fractie op te lossen.
Hij komt met drie andere dingen, waarbij ik de papiermand even buiten beschouwing
laat. De minister komt met een circulaire voor de gemeenten, waarin een en
ander nog eens duidelijk wordt uitgelegd. Verder komt hij met een eventuele
aanpassing van de ambtsinstructie van de commissaris, wiens rol op grond van
dit wetsvoorstel niet bepaald groeit. De minister wil de twijfel dus afdekken
door beleidsmatige instrumenten, neergelegd in een circulaire en een ambtsinstructie.De minister heeft het verschil tussen aanbeveling en voordracht uiteengezet.
Wij zijn het volledig met die uitleg eens. Bij burgemeestersbenoemingen heeft
de minister overigens een voordrachtsrecht. Het woord "voordracht" kwam in
de oude Gemeentewet niet voor. Betekent dat dat de Kroon aan die voordracht
op de uitgelegde wijze is gebonden?Minister De Vries:Daar zult u nooit achterkomen, omdat de Kroon bestaat uit de koning en
de minister en de koning onschendbaar is.De heer Dölle (CDA):Dat begrijp ik uiteraard volledig. Ik heb de vraag eerder gesteld. In
de ministerraad kan natuurlijk verschillend worden gedacht over een burgemeestersbenoeming.
Is de relatie tussen de minister van BZK en de ministerraad terzake van benoemingen
veranderd door de invoering van het woord "voordracht"? Uiteraard vragen wij
niet naar de rol van de koning. Elke suggestie in dezen is uit den boze.Over het lokaal bestuur zijn harde dingen gezegd. De heer Van Thijn sprak
van een obsoleet systeem, dat in Europa achteraan komt.De heer Van Thijn (PvdA):Dat gold niet het lokaal bestuur, maar de wijze van benoeming van de burgemeester.De heer Dölle (CDA):Akkoord. De wijze van benoeming van de burgemeester, en dus de invulling
van die functie zal ongetwijfeld een effect hebben op het lokaal bestuur.
Dat is zo gezegd, en zo zal ik het overnemen. Wij blijven staande houden dat
ons lokaal bestuur, hoewel er algemene tekenen in alle democratieën zijn
van een ernstige vorm van atrofiëring, de vergelijking met andere landen
zeer goed kan doorstaan. De heer Terlouw wees daar gisteren ook al op. De
eigen kleur van het Nederlandse stelsel, met een veelpartijensysteem, met
een primaat van de gemeenteraad, zoals Thorbecke het wilde, en met een burgemeester
die een zekere afstandelijkheid heeft en niet geheel de creatuur is van de
gemeenteraad, heeft waarde en bevat elementen die ons mede inspireren in dit
soort debatten.Ik vraag de minister ten slotte of er politicologisch of andersoortig
onderzoek bekend is naar de houding van de Nederlandse bevolking ten opzichte
van de aanstellingswijze van de burgemeester. Ik heb namelijk begrepen dat
over het algemeen Nederlanders vrij tevreden zijn over het functioneren van
burgemeesters. Maar het kan zijn dat recent onderzoek anders uitwijst.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn uitgebreide beantwoording en
voor de ironie die hij daar af en toe in legt. Daardoor wordt deze interessante
kost alleen nog maar beter verteerbaar.De positie van de burgemeester is van belang om onze eigen positie te
schetsen. Verder is van belang dat deze wetgeving weliswaar als een tussenstap
kan worden gezien, maar dat het wel de vraag is, in welke richting de vervolgstap
wordt gezet. In de richting van een direct gekozen presidentiële burgemeester,
met een eigenstandig takenpakket, of in de richting van een door de raad te
kiezen burgemeester? Wij zien weinig in een presidentiële burgemeester,
omdat daarmee twee machtscentra in de gemeente ontstaan, die zich allebei
kunnen beroepen op aparte kiezersuitspraken en verschillende programma's.
Daarmee kan weliswaar een heel interessante discussiecultuur ontstaan in een
gemeente, maar tegelijkertijd wordt de macht verplaatst van de gekozen volksvertegenwoordiging
naar één persoon. Daar zit ons probleem bij dit stelsel: wij
hechten eraan dat de feitelijke macht in een gemeente ligt bij de per definitie
pluriform samengestelde volksvertegenwoordiging, en niet bij één
haast vanzelfsprekend sterke persoon. Wij hechten aan een burgemeester die
vooral coördinator en bewaker is van de gemeentelijke democratie, en
die vanuit dien hoofde door de raad zou moeten worden gekozen.Er is ervaring hiermee, zij het dat sprake is van een variant, namelijk
die van de deelgemeenten in Amsterdam en Rotterdam. De voorzitters daarvan
worden gekozen door de deelraad. Van nabij kan ik de Kamer meedelen dat dat
in zijn algemeenheid prima functioneert. De VVD, die zich net als andere partijen
klaarmaakt voor de verkiezing van een deelraad in de Amsterdamse binnenstad,
opteert voor een direct gekozen voorzitter daarvan. Dat is een heel andere
variant dan de tot nu toe door de heer Luijten bepleite variant.De heer Luijten (VVD):U spreekt over voorzitters van deelraden, die in de volksmond burgemeesters
heten. Maar ik neem niet aan dat zij de ME kunnen laten uitrukken, of iets
in de rampenbestrijding doen. Dat zijn bovengemeentelijke taken, die onder
een ambtsdrager vallen die wij daartoe hebben benoemd. U refereert aan de
Amsterdamse binnenstad, waar inderdaad sprake is van een experiment. Als de
burgemeester niet wordt benoemd, laat hem dan maar rechtstreeks kiezen door
de bevolking.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik heb gezegd dat de deelraad geen gemeente is, zodat je het niet helemaal
kunt vergelijken. Mijn stelling was en is dat, als zo'n figuur wordt gekozen
door de raad en je het feitelijk functioneren van de Amsterdamse deelraadvoorzitters
bekijkt, je daaraan geen andere conclusies kunt verbinden dan bij benoemde
burgemeesters. De argumentatie voor een (meervoudige) kroonbenoeming is mij
nog steeds niet helder.De heer Luijten (VVD):Wij zijn voor een kroonbenoeming, omdat wij willen voorkomen dat de burgemeester
het verlengstuk wordt van de raad. Dat zie je inderdaad in deelraden gebeuren.
De grootste fractie levert daar meestal de voorzitter, die
het verlengstuk van de raad is. In zekere zin kan dat. Maar bovengemeentelijke
taken moeten worden uitgevoerd door een onafhankelijke, door de Kroon benoemde
burgemeester.De heer Platvoet (GroenLinks):Wij hechten eraan dat de burgemeester wordt gekozen door de raad, en niet
vanuit de raad. In de Amsterdamse deelraden is zoals bekend de monistische
variant aanwezig. Wij komen uit op een meer duaal stelsel, waarin wethouders
ook van buiten kunnen komen. Het kiezen van een burgemeester geldt ook voor
een burgemeester die van buiten de raad kan komen. Dat is verder open: iedereen
kan solliciteren bij de gemeenteraad, en iedereen is benoembaar.De heer Luijten (VVD):Dan komt u niet uit bij een duaal stelsel, maar bij een monistisch stelsel.
De raad kiest dan namelijk de burgemeester. Iets monistischer kan ik mij niet
voorstellen.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat is een oeverloze discussie over de vraag, wat duaal of monistisch
is. Elk systeem zal elementen van beide bevatten. De discussie over de wetgeving
komt nog als we gaan dualiseren. Maar het duale zit hem ook in een verdeling
van bevoegdheden tussen raad en college, en niet alleen in de wijze, waarop
de burgemeester wordt benoemd.Een kernpunt van het debat, met veel aplomb ingezet door de VVD, is de
bewering dat het wetsvoorstel op gespannen voet staat met de Grondwet. In
de interruptiedebatten gisteren was al duidelijk te merken dat de heer Luijten
dat niet staande kon houden. Gehoord hebbende het antwoord van de regering
begrijp ik goed dat het ook de stellige opvatting van de regering is dat artikel
131 van de Grondwet expliciet noch impliciet veronderstelt dat een meervoudige
voordracht noodzakelijk is.Minister De Vries:In plaats van het woord "voordracht" hoor ik liever het woord "aanbeveling".De heer Platvoet (GroenLinks):De minister heeft gelijk. Ik hoop dat hij hierover een heel duidelijke
uitspraak wil doen. De heer Luijten heeft benadrukt dat de burgemeester een rijksorgaan is.
Ik denk dat dat niet staande kan worden gehouden. Waarom houdt de VVD toch
zo vast aan die meervoudige aanbeveling, aan die kroonbenoeming? Is dat de
beste garantie voor kwaliteit? Ook dat kan niet staande worden gehouden. Zit
daar het klein houden van de gemeenteraad achter? Ook dat wil ik de VVD niet
in de schoenen schuiven. Ik denk dat het vooral een symbolisch gevecht is
tussen voor- en tegenstanders van de macht van de Kroon, welk onderwerp een
heel hoge symboliek dreigt te krijgen in dit debat. Dit voorstel wordt, meen
ik, gezien als een aantasting van die macht. Ik vind dat buiten proporties
als het gaat om de benoeming van de burgemeester en om de pleidooien om de
raad daarin meer gewicht te geven.Het CDA trekt die grondwettelijkheid duidelijk niet in twijfel. Het is
prettig dat dat heel duidelijk is gesteld. De heer Dölle wijst er iedere
keer op, als er een opmerking in de richting van het CDA wordt gemaakt, dat
dit ook al in de schriftelijke rondes naar voren is gebracht. Ik kan mij dat
niet herinneren, maar ik wil het CDA toch een beetje in bescherming nemen.
De CDA-fractie in de Tweede Kamer had, samen met GroenLinks en de PvdA, een
amendement klaarliggen over een enkelvoudige aanbeveling. Ik wijs de minister
er verder op dat ik ook wel eens de Staatscourant lees. Ik zet er soms zelfs
de schaar in, zeker als de kop van een artikeltje luidt: "De voorzitter van
het CDA: De burgemeesters van de grote steden moeten direct gekozen worden."
Blijkbaar is het CDA een pluriforme partij in dezen. Ook de bestuurdersvereniging
van het CDA heeft afgelopen jaar over deze kwestie geluiden laten horen die
afwijken van wat de senaatsfractie nu naar voren brengt. Het enige dat ik
kan concluderen is dat de senaatsfractie van het CDA het laatste conservatieve
bolwerk van deze partij is.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Daar hoor ik van op. De heer Platvoet veronderstelt dat wij
geen spanning met de Grondwet zien. Ik zeg het misschien iets te vaak, maar
wij hebben steeds benadrukt dat het moet gaan om een aanstellingswijze, een
kroonbenoeming, die geen afstempeling is. Om te bereiken dat iets geen afstempeling
is, zijn diverse wegen mogelijk. Dat blijkt ook uit het verschil tussen de
Tweede en de Eerste Kamer.De heer Platvoet wees er verder op dat de heer Van Rij heeft gepleit voor
een gekozen burgemeester, in een bepaalde constellatie. Aan het slot van mijn
betoog heb ik gesteld dat er sprake is van veranderende omstandigheden. Dat
wil zeggen dat ook het debat in het CDA doorgaat, bijvoorbeeld als de operatie-Elzinga
en de dualisering uiteindelijk mislukken. De kaarten moeten dus open liggen.
Ook die kwestie komt dan weer aan de orde. Daar is niets vreemds aan. De geluiden
van de bestuurdersvereniging gaan eenduidig in de richting van de benoemde
burgemeester.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Waarvan acte. Blijkbaar zit er wel beweging in het standpunt
van het CDA.Ik kom op het antwoord van de minister met betrekking tot de enkelvoudige
aanbeveling. De minister heeft een paar keer gezegd – dat geldt ook
voor anderen – dat je dit moet zien als een tussenstation. GroenLinks
ziet twee positieve elementen in het wetsvoorstel. In de eerste plaats wijs
ik op de mogelijkheid van de enkelvoudige aanbeveling. Wij vinden dat de beste
manier. Daarnaast wijs ik op de mogelijkheid van het uit het aanbevelingstraject
liften van de commissaris van de Koningin. Ik begrijp de politieke logica
er wel van, maar de minister heeft deze twee punten – wij ervaren die
als heel positief – toch weer wat genuanceerd. Wat betreft de enkelvoudige
aanbeveling heeft de minister heel duidelijke inperkingen aangebracht, om
de VVD binnenboord te houden. De minister deed het voorts voorkomen alsof
de commissaris van de Koningin toch weer een prominentere rol gaat spelen,
ook in het aanbevelingstraject, dan ik vermoedde, gelet op het feit dat deze
persoon net uit de wet was verdwenen. Door de ene partij binnenboord te houden,
dreigt de minister de andere weer te verliezen, zou ik bijna zeggen.Ik heb nog een vraag over de commissaris van de Koningin. De minister
zei dat het mogelijk is dat er tussen hem en de commissaris contact ontstaat
over de aanbeveling van de raad en de opvatting van de commissaris op dat
punt. Stel dat de commissaris aan de minister laat weten dat
hij of zij moeite heeft met de aanbeveling van de gemeenteraad. Neemt de minister
dan nog een keer contact op met de vertrouwenscommissie van de gemeenteraad,
alvorens hij tot een beslissing komt? Gaat de minister ook een gesprek aan
met de vertrouwenscommissie als zij een aanbeveling heeft gedaan?Dan nog even iets over de partijpolitieke benoemingen. De minister stelde
in de richting van de heer Van Thijn heel duidelijk dat de tijd dat er in
achterkamertjes werd gepoogd het partijpolitieke puzzeltje zo neer te leggen
dat elke partij aan zijn trekken kwam, achter ons ligt. Ik vind dat heel goed.
Ik bevind mij echter in het goede gezelschap van D66 als ik stel dat dit voor
ons betekent dat wij daar dan nog minder voor in aanmerking komen, gelet op
de kwestie van de partijpolitieke strijd. Ik heb het niet over de kwaliteit,
want de kandidaat van GroenLinks zou natuurlijk een uitstekende kandidaat
zijn als hij of zij solliciteert. Ik zeg dat dus niet in mijn eigen belang.
In de memorie van antwoord schrijft de minister echter op pagina 8 dat hij
de politieke spreiding een argument vindt om toe te passen als het gaat om
een advies waar hij niet mee uit de voeten kan. Ik proef wat dat betreft enige
strijdigheid met de vrij resolute verwerping van de minister van de suggestie
van de heer Van Thijn en wat ik in de memorie van antwoord op dat punt lees.De minister zei nog iets anders over partijpolitieke manoeuvres. In Amsterdam
zou het voorgoed voorbij zijn dat daar in de hoogste regionen van de PvdA
een geschikte kandidaat wordt gevonden die vervolgens wordt geparachuteerd
in de vertrouwenscommissie. Het is daar altijd op die manier gegaan. Dat zou
voorgoed voltooid verleden tijd zijn.Dan nog iets over de vertrouwelijkheid van de vertrouwenscommissie. De
minister zei dat dit niet helemaal goed gaat, maar hij legt het accent anders
dan ik. Dat klopt. De minister houdt een pleidooi voor steeds meer mondige
burgers in een goed geïnformeerde maatschappij. Dat roept echter in toenemende
mate spanning op met de vertrouwelijkheid waarin de vertrouwenscommissie moet
functioneren. Ik zie niet in wat erop tegen is de stukken die ten grondslag
liggen aan de vertrouwenscommissie meer in de openbaarheid te halen. Op die
manier kan er een betere discussie in deelraad en gemeenteraad plaatsvinden.
Ook in dit opzicht is geheimhouding duisternis en openbaarheid licht.Onze conclusie is dat dit inderdaad een tussenstation is. Met name gelet
op de wijziging van het grondwetsartikel kan de gewone wetgever in de toekomst
op een eenduidiger wijze de benoemingsprocedure van de burgemeester bepalen.
Wij hopen dat dit uiteindelijk terechtkomt bij de door de raad te kiezen burgemeester.
Wij vinden dit in ieder geval een stap op de goede weg. Dat is voor ons de
reden dit wetsvoorstel te steunen. Deze discussie wordt, naar ik aanneem,
vervolgd bij de deconstitutionalisering van het ambt van de burgemeester.De heer Van Thijn (PvdA):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn excellente antwoord, in elk
opzicht. Mede door dit antwoord en door het debat ben ik mij steeds meer aan
dit wetsvoorstel gaan hechten. Aanvankelijk kon ik niet ontkennen dat het
niet moeders mooiste is, maar als je doordenkt over alle aspecten en als je
de drie zielen van de heer Dölle op je laat inwerken, dan geeft dat de
situatie waarin elke moderne burgemeester zich vandaag de dag en morgen in
toenemende mate bevindt, prachtig weer. Die burgemeester schaakt namelijk
onvermijdelijk op drie borden. In de eerste plaats blijft de moderne burgemeester
de vakman die hij altijd is geweest. Dat wordt door de commissie-Elzinga eigenstandig
genoemd. Hij is nu eenmaal de publieke gezagsdrager, een zelfstandig gemeentelijk
orgaan, het boegbeeld van de gemeente, zij het zonder veel bevoegdheden. Daar
willen wij graag een eind aan maken. Het aspect van de professionele burgemeester
blijft bestaan, de klassieke burgemeester dus, zoals de heer Dölle dat
noemde. Mijn fractie is dan ook geen voorstander van een burgemeester als
eerste wethouder.In de tweede plaats is de burgemeester de vertrouwensman van de gemeenteraad.
Hij is de teamleider en de coördinator van het college van burgemeester
en wethouders dat steeds gefragmenteerder zal worden samengesteld. Enerzijds
is er een zekere mate van instabilisatie in met name grotere gemeenten in
dit land, ook passend blijkbaar bij dit tijdsgewricht. Anderzijds is er blijkbaar
de behoefte vanuit de gemeenteraad richting de burgemeester om aan dat team
meer leiding te geven, waar men vroeger liever had dat hij zich overal buiten
hield. Een burgemeester kan dat alleen maar doen als hij beschikt over een
vertrouwenspositie in de raad. Daarom is het goed dat in dit wetsvoorstel
wordt bevorderd dat de invloed van de raad op zijn of haar benoeming wordt
versterkt. Trouwens, de gemeenteraad en Provinciale Staten kunnen de burgemeester
respectievelijk de commissaris van de Koningin elk moment dat zij dat willen,
naar huis sturen. Wij hebben daar een paar dramatische voorbeelden van gezien
in de afgelopen jaren.In de derde plaats is het van groot belang dat die burgemeester zich niet
laat opsluiten in de plaatselijke partijpolitiek, dat hij er tussen staat,
dat hij een verbindingsrol vervult, dat hij niet partijdig is en dat hij een
brug slaat tussen de politiek en de burgers, tussen de overheid en de bevolking
en tussen het bestuur en de civil society. Het moet iemand zijn van alle inwoners.
Tegen die achtergrond is het echt niet zo raar dat er een mogelijkheid wordt
geopend in de constructie die is gekozen, dat de burgers over die aanstelling
kunnen meepraten, overigens nog niet meebeslissen. Ik maak mij dan ook niet
zoveel zorgen over de campagne die zou kunnen ontstaan. Ik denk dat iedere
burgemeesterskandidaat die zich niet zou houden aan het te verwachten profiel
door een politiek straatgevecht te beginnen, geen enkele kans maakt om voor
dit ambt te worden gekozen. Hij zal juist worden afgerekend op de mate waarin
hij zich boven de partijpolitiek kan verheffen. Wij hebben er trouwens ook
in de landspolitiek frappante voorbeelden van meegemaakt.Het debat van de afgelopen dagen spitst zich toe op de discretionaire
ruimte van de minister in relatie tot de versterkte positie van de raad. Over
grondwettigheid of ongrondwettigheid wordt terecht niet meer gesproken. Daarbij
gaat het erom of de meervoudige aanbeveling zoals die in dit wetsvoorstel
is opgenomen, daadwerkelijk meervoudig zal zijn. Laat ik vooropstellen dat
ik het betreur, dat het een meervoudige aanbeveling is. Mijn
fractie was en is voorstander van een enkelvoudige aanbeveling. Maar dat zat
er niet in; wat er wel in zat, is er in dit wetsvoorstel uitgekomen. Dan moet
je ook niet proberen om met allerlei tussenwegen of via achterdeuren toch
datgene binnen te halen wat er niet in heeft gezeten. Er staat in wat er staat.
Er staat dat het gaat om de aanbeveling van twee kandidaten. Nu is de vraag
of de zin die daaraan bij amendement is toegevoegd, daar nu echt afbreuk aan
doet en zo ja, of dat te repareren zou zijn. Met de beste wil van de wereld
en vanuit de volledige bereidheid om een loyale interpretatie te geven aan
wat het resultaat is van het gemeen overleg aan de overzijde, kan ik niet
inzien dat de uitzonderingsbepaling die nu in het wetsvoorstel is opgenomen,
afbreuk doet aan het meervoudig karakter. Als deze zin niet was toegevoegd,
dan zou de praktijk uitzonderingen noodzakelijk hebben gemaakt. De uitzonderingen
die namelijk zijn genoemd, ontstaan in feite uit overmacht. In feite spreken
wij over een hardheidsclausule. Het staat aldus in het wetsvoorstel: in bijzondere
door de gemeenteraad te motiveren gevallen kan worden volstaan met een enkelvoudige
aanbeveling. Dan wordt als enige voorbeeld genoemd de situatie bij gemeentelijke
herindelingen. Dat is natuurlijk een ijzersterk voorbeeld. Met heel veel moeite
heeft de minister nog een ander dramatisch voorbeeld kunnen noemen. Genoemde
hardheidsclausule moet er wel in staan. Ik vraag mij dan ook af wat er eigenlijk
tegen het amendement-De Cloe/Te Veldhuis/Scheltema-de Nie is. Hoe zouden wij
een amendement van de Tweede Kamer op grondwettige wijze als Eerste Kamer
zonder het recht van amendement kunnen terugdraaien? Dan is het toch veel
beter dat wij kijken naar de strikte bedoeling en die is een hoge uitzonderingssituatie.
De minister heeft gezegd een en ander wel te willen vastleggen in een ambtsinstructie
aan de commissaris van de Koningin en in een circulaire aan de gemeente. Dat
gaat mijns inziens wel heel ver. Dat lijkt bijna op een soort betutteling.
Gemeenteraden zijn ook niet op hun achterhoofd gevallen. Als wij dat hier
afspreken, is dat algemeen bekend. Het feit evenwel dat de minister daartoe
bereid is – ik ben namens mijn fractie gaarne bereid om hem daarin te
steunen – maakt toch eigenlijk dat het probleem dat door de VVD-fractie
is gesignaleerd, naar mijn gevoel op de best mogelijke manier uit de wereld
is geholpen en dat de minister dus geen stempelmachine is. Ik heb overigens
nog nooit een minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ontmoet
die dat laatste zou willen zijn.Ten slotte nog het volgende. Wat ons hier verbindt, is dat wij dwars door
alle partijen heen hechten aan het behoud en de versterking van het vak van
burgemeester. Er zijn allerlei ontwikkelingen denkbaar die de professie zouden
kunnen uithollen in de democratiseringsgolf waar dit wetsvoorstel een antwoord
op wil zijn. Dat is echter niet nodig, dat hoeft ook niet. Ik meen dat alle
fracties die zich over dit wetsvoorstel hebben gebogen, hebben uitgesproken
de intentie te delen dat die uitholling niet moet plaatsvinden. Dat is toch
wel de grootste winst van dit debat.De heer Terlouw (D66):Mijnheer de voorzitter. Wij zijn de minister zeer erkentelijk voor de
manier waarop hij vanmorgen geantwoord heeft op de eerste termijn van de zijde
van de Kamer. Hij heeft namelijk de moeite genomen om zorgvuldig uiteen te
zetten wat de inhoud is van het wetsontwerp en hoe het moet worden geïnterpreteerd,
artikel voor artikel. Wat de minister daarover heeft gezegd, maakt deel uit
van de wet. Als er straks moet worden geoordeeld over iemand die op grond
van deze wet iets doet of laat, speelt een rol wat de minister daar aan interpretatie
aan heeft toegevoegd bij deze behandeling.Terwijl hij dat aan het doen was, dacht ik aan de laatdunkende opmerkingen
die de laatste tijd zijn gemaakt over het functioneren van de Eerste Kamer.
Als je de behandeling volgt in de Tweede Kamer van zo'n complex wetsontwerp –
vol amendementen, wijzigingen van amendementen, nota's van wijzigingen, schorsingen
en ten slotte een ingewikkeld stelsel van stemmingen – dan vraag je
je af, als de kruitdamp is opgetrokken, of iedereen precies weet wat de bedoeling
was van alles wat er is gebeurd. Zo'n complexe behandeling leidt immers gemakkelijk
tot verwarring. Als je daarna een behandeling kunt hebben in dit huis, waarbij
geen amendementen meer mogen worden ingediend en waar de minister de gelegenheid
krijgt in alle rust in een discussie met andere volksvertegenwoordigers uit
te leggen hoe de wet werkt, dan is dat op zichzelf – afgezien van wat
er verder over de functie van de Eerste Kamer kan worden gezegd – een
zeer waardevolle functie waar niet te min over gedacht moet worden. Het werkt
bij mij altijd contrair als mensen laatdunkende opmerkingen maken over iets
waar ik deel van uitmaak en dan begin ik juist de waarde van het instituut
in te zien. Daarom kon ik het niet laten om dit nu op te merken.Mijnheer de voorzitter. Kernpunt van het debat is de vraag hoe het zit
met de ongrondwettelijkheid en met de eenvoudige of meervoudige aanbeveling.
Met de heer Van Thijn vindt mijn fractie dat er geen bezwaar is tegen een
enkelvoudige aanbeveling. Sterker zelfs, wij zouden dat in veel gevallen best
toejuichen. Maar ik spreek hier uit dat mijn fractie de interpretatie van
de minister aanvaardt als deel van de wet en als hij die interpretatie laat
weten in een missive aan de commissarissen in de vorm van een ambtsinstructie
en aan de gemeentes in de vorm van een circulaire, dan accepteren wij dat,
al zou het niet onze eerste interpretatie zijn.Bij het interruptiedebat tussen de heer Luijten en de minister bleef één
ding voor mij onduidelijk en ik vraag de heer Luijten om dat te verduidelijken.
Wat moet er in de ogen van de heer Luijten gebeuren als er een complexe situatie
ontstaat, bijvoorbeeld omdat iemand zich terug moet trekken wegens ernstige
ziekte of omdat iemand overlijdt? De minister heeft met nadruk gesteld dat
dit uitzonderingsgevallen zijn. Moet een kandidaat er dan met de haren bijgesleept
worden om toch tot een tweevoudige aanbeveling te komen? Is het dan niet zuiverder
een enkelvoudige aanbeveling te doen in het besef dat de minister altijd de
verantwoordelijkheid heeft om daarvan af te wijken als hij het niet voor zijn
geweten kan verantwoorden om een dergelijke kandidaat voor te dragen?De heer Luijten (VVD):Wij vinden dat een typische vorm van overmacht, zoals ook door de minister
omschreven is. Het ging ons erom dat deze clausule nooit als
"escape" mag en kan worden gebruikt voor andere bedoelingen.De heer Terlouw (D66):Ik ben de heer Luijten dankbaar voor dit antwoord, want het betekent dat
hij op één lijn zit met de interpretatie van de minister: in
noodgevallen kan het en als er geen noodgeval is, is het ronde dossier van
de minister, dat hij daarvoor zal aanschaffen, geldig.Mijnheer de voorzitter. Ik heb in mijn eerste termijn enkele punten genoemd
die niet typisch zijn voor de veranderingen in de wet, maar die feitelijk
ook al gelden voor de huidige wetgeving als het gaat om benoeming en herbenoeming
van burgemeesters. Daar is de minister niet op ingegaan en ik kan mij dat
voorstellen, want het gaat er natuurlijk vooral om hoe deze wet eruit moet
zien. Ik noem de punten toch nog in de hoop de minister enkele uitspraken
daarover te ontlokken.De eerste betreft de herbenoeming. Dat wordt in dit wetsontwerp weer geregeld,
maar feitelijk niet anders dan de huidige praktijk. Ik vind het onbevredigend
en ik heb gisteren toegelicht waarom ik dat vind. Ik geloof namelijk dat in
de gewoontes zoals die nu bestaan, een slecht functionerende of inadequaat
functionerende burgemeester, waarvan er heel weinig zijn in Nederland, toch
automatisch wordt herbenoemd. Dat blijf ik onbevredigend vinden en daar is
niets aan gedaan in dit wetsontwerp.Mijn tweede punt betreft een standpunt dat ik allang heb en dat ik af
en toe uitdraag, namelijk dat de gemeenteraden bij de huidige wetgeving en
bij de toekomstige, als het voorstel dat voorligt wordt aangenomen, alle gelegenheid
hebben om zelf kandidaten te zoeken. Ik heb de vergelijking getrokken met
het beroepen van dominees in protestantse kerken. Niets verhindert een gemeenteraad
om zelf te speuren naar de persoon die de raad het liefst als burgemeester
zou willen en om die persoon op te roepen om te solliciteren en de procedure
te volgen zoals bij wet is geregeld. Dat vind ik belangrijk, omdat nu nog
steeds de sollicitanten via de commissaris van de Koningin worden doorgeleid.
Nu alle sollicitanten, wat niet het geval was bij vorige wetgeving. De heer
Van Thijn heeft er vanmorgen op gewezen dat er "package deals" werden gesloten.
Dat weet iedereen. Toen de heer Van Thijn dat bij interruptie zei, antwoordde
de minister: nee, al jaren gaat het uitsluitend om de kwaliteit van de kandidaat.
Toen volgde er een gelach dat het midden hield tussen homerisch en vrolijk,
maar dat staat niet in de Handelingen. Daarom vind ik het nodig om er iets
over te zeggen. Wij weten dat het zo is. Wij hebben verschillende keren meegemaakt
dat er op topniveau wordt afgesproken uit welke partij een kandidaat moet
komen voor een bepaalde stad en dat de commissaris van de Koningin een hele
serie van kandidaten uit één partij voorgelegd krijgt, waaruit
de vertrouwenscommissie kan kiezen. Niemand waardeert het misschien dat ik
dit in het openbaar zeg, maar iedereen weet dat het al jaren zo gegaan is
en dat het soms nog zo gaat.Minister De Vries:Ik bestrijd dat.De heer Terlouw (D66):Ik hoor dat de minister dat bestrijdt.De heer Ruers (SP):U zegt het en mijn ervaring is het ook. Ik hoor dat de minister het ontkent,
toch zou ik het leuk vinden als de minister dat wil toegeven. Wanneer is dat
dan veranderd? Daar ben ik heel benieuwd naar.De heer Terlouw (D66):De heer Ruers vraagt de minister hierop te antwoorden en hij kan daar
misschien in zijn eigen termijn op terugkomen. Ik zou dat ook graag horen.
Nu is het moeilijk om voorbeelden te noemen, ofschoon ik dat best zou kunnen
doen. Ik zeg niet dat het regel is, maar ik raad de minister aan om maar eens
aan een stuk of wat gemeenteraden te vragen hoe dat soms is gegaan. Misschien
moet ik toch één voorbeeld noemen dat iedereen kent. In 1996
moesten er vier nieuwe commissarissen van de Koningin worden benoemd en iedereen
wist welke politieke kleur in welke provincie terecht zou komen. Dat is ook
precies zo gelopen. Ik weet dat vertrouwenscommissies kandidaten kregen, waardoor
zij feitelijk niet anders konden dan een aanbeveling doen van de kleur die
in Den Haag was bekokstoofd.Ik hecht eraan om dit te zeggen, want het is niet goed om dit onder de
roos te houden en het is wel goed als het verandert. Dat was de intentie van
de interruptie van de heer Van Thijn en ik onderschrijf dat. Als het huidige
wetsontwerp kracht van wet krijgt, kan dit nog steeds. Het is nog steeds mogelijk
dat de hoge politiek in Den Haag beslist over de politieke kleur van een stad
en dat andere partijen, daarmee instemmend, hun topkandidaten aanraden om
daar maar niet te solliciteren. Dat kan en dat zal de minister niet kunnen
ontkennen. Dan zullen er heus nog wel wat mensen van een andere kleur solliciteren,
maar niet de topmensen. Dan heeft zo'n vertrouwenscommissie toch weer een
beperkte keus. Daarom raad ik de gemeenten die vacant zijn aan, zelf te kijken.
Met de huidige wet en met de wet die er naar ik hoop aankomt, is het mogelijk
om zelf te bekijken wie men wil hebben. Dan kan men zonder in strijd te komen
met de wet zodanig handelen dat zo'n persoon solliciteert en eventueel wordt
aanbevolen, bijvoorbeeld als eerste van een tweetal. Hierop hoor ik graag
een reactie van de minister. Hij heeft al schriftelijk opgemerkt dat hij dat
onjuist vindt, omdat een vertrouwenscommissie dan belooft om zo iemand als
eerste op de aanbeveling te zetten. Dat moet zij dan misschien niet doen,
maar zij kan wel laten weten dat iemand van haar keus zeer serieus bekeken
zal worden. Zo krijgt een gemeente de keuze uit alle volwassen Nederlanders
en dat lijkt mij alleen maar goed.De heer Luijten heeft volkomen terecht gezegd dat je een burgemeester
niet naar een andere biotoop kunt overplaatsen. "Biotoop" is een beetje een
vreemde uitdrukking. Het gaat niet zozeer om de biologie van de burgemeester,
als wel om zijn bestuurlijke of culturele inbedding. Als je dat op dezelfde
manier afkort, kom je op "cultoop". Ik weet niet of dat woord de heer Luijten
kan helpen, maar hoe dan ook: hij heeft gelijk. Het kan niet. Daarom is deconstitutionalisering
van de benoeming van burgemeesters en commissarissen van de Koningin urgent
en belangrijk. Als dat is gebeurd, kunnen wij bij normale wetgeving bepalen
hoe wij dat geregeld willen hebben. Over de vraag hoe die burgemeester er
dan uit moet zien, kunnen wij dan pittig met elkaar discussiëren. Daar
kan best een kroonbenoeming uit komen, maar het is ook mogelijk
dat wij overgaan tot de gekozen burgemeester. Dan krijgt hij een totaal andere
functie. Dat kan. Daar kunnen wij dan tenminste in vrijheid over discussiëren
zonder dat de Grondwet ons te knellende banden oplegt. Ik hoop dan ook zeer
dat hetgeen nu in gang is gezet, spoedig zal leiden tot het uit de Grondwet
halen van de benoeming van de burgemeester.Ik moet even de heer Elzinga in bescherming nemen. De minister heeft waarderende
woorden over hem gesproken, maar hij heeft hem ook ernstig berispt over de
scharrelruimte die hij de minister toedichtte. Ik weet niet waar de heer Elzinga
is opgegroeid of met welke streektaal, maar ik kan de minister wel zeggen
dat in de streektalen temidden waarvan ik ben opgegroeid, het woord "scharrelen"
twee betekenissen heeft, die in feite een zijn. In de eerste plaats spreken
wij over "scharrelkippen". Die kippen hebben een zekere bewegingsruimte en
zitten dus niet in een klein hokje. In de tweede plaats "scharrelt" een jongen
met een meisje. Dat houdt in dat er nog geen vaste band is, dat er nog geen
vaste verloving is, maar dat het misschien tot iets komt. Dat is dus het gebruikmaken
van een zekere vrijheid van de jeugd. Naar mijn mening heeft de heer Elzinga
dat soort vrijheid de minister willen toedichten. Ik neem aan dat hij daar
blij mee is.Minister De Vries:Wil de heer Terlouw eens voor een minister uitwerken wat die scharrelruimte
voor hem betekent?De heer Terlouw (D66):Dat is denkbaar, maar laten wij het de heer Elzinga vragen, want hij is
daar heel bekwaam in. Misschien kan hij het doen.Voorzitter. Ik heb deze discussie buitengewoon op prijs gesteld. Ik hoop
dat het wetsontwerp het hier met een royale meerderheid haalt en het Staatsblad
bereikt.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Onze fracties hebben evenals andere met belangstelling geluisterd
naar de bijdrage van de minister in eerste termijn. Wel maak ik een opmerking
die de heer Terlouw gisteren bij het begin van de tweede termijn terzake van
de twee referendumwetten maakte, tot de mijne, namelijk dat ik geen expliciete
reactie op onze bijdrage heb bespeurd. Dat is misschien best verklaarbaar
omdat wij niet zozeer kritische vragen hebben gesteld.Het ambtelijk karakter van een openbare functie heb ik wel nadrukkelijk
aan de orde gesteld. Ik hoop dat de minister zich dat herinnert. Dat heb ik
gedaan omdat ik heb willen benadrukken dat een ambt in onze ogen toch iets
anders is dan een baantje. Dat zeg ik met name in een klimaat waarin steeds
meer parallellen getrokken worden tussen de markt en de overheid en tussen
de overheid en het bedrijfsleven. Ik meen dat het de moeite waard, zo niet
noodzakelijk is om helder te houden wat het ambtelijk karakter van een openbare
functie inhoudt en ervoor te waken dat zij niet wordt beschouwd als een willekeurig
baantje in het particuliere leven.De heer Jurgens merkte gisteren in dat verband nog op dat ik, toen ik
de grondelementen van het ambt noemde, het element van de selectio was vergeten.
Bij nader inzien denk ik toch dat dit verwijt geen doel treft omdat ik wel
nadrukkelijk het element van de electio, dat de selectio omvat, heb genoemd.
De heer Jurgens is er niet, maar ik zal hem dat nog rechtstreeks meedelen.Ik was het grondig met de minister eens dat benoemingen goed gemotiveerd
en verantwoord moeten kunnen worden. Dat lijkt mij een essentiële eis
in een democratisch bestel. Daar wil ik een dikke streep onder zetten. Dat
is dus het tegendeel van willekeur in benoemingenbeleid. Daar moet altijd
verantwoording over afgelegd kunnen worden.De minister zegt tevens dat de burgers meer invloed moeten krijgen op
de benoeming. Mijn in feite retorische vraag is dan: hoe verantwoorden die
burgers zich? Of valt dat helemaal buiten het bestel zoals wij dat nu bij
dit voorstel voor de geest hebben?Volgens mij is het nog steeds de vraag wiens invloed nu wordt vergroot.
Wordt nou de invloed van de burger vergroot of wordt de invloed van de gemeenteraad
vergroot? Dat is voor mij voorshands nog niet volkomen helder. Het is voor
mij de vraag of de ambtsdrager die wordt benoemd, aan die grotere inspraak
van de burger, aan het feit dat de burger zich een keer heeft kunnen uitspreken
over twee kandidaten, het vertrouwen kan ontlenen dat hij meer vertrouwen
geniet in de gemeenschap waarin hij moet functioneren.In dezelfde lijn van de grotere inspraak van burgers volgt de vraag of
dit zal leiden tot een verdere politisering van het ambt. Dat wil de minister
blijkbaar niet, want hij vindt het uitstekend als veel meer naar outsiders
wordt gezocht, wellicht ook naar partijpolitiek niet gebonden personen. Dat
zou op het tegendeel van politisering wijzen. Misschien heeft de minister
er behoefte aan, dat te verduidelijken.Door de minister en al degenen die het voorstel steunen, wordt het raadplegend
referendum getypeerd als een kleine, maar fundamentele stap. Ik moet zeggen
dat mij, net als onder andere de heer Dölle, nog altijd niet duidelijk
is waartoe deze eerste kleine stap, deze tussenstap, moet leiden. Gisteren
stelde ik bij de referendumwetten al de vraag waar men wenst uit te komen.
Bij dit wetsvoorstel is het dan de vraag bij welk type burgemeestersbenoeming,
ja misschien zelfs bij welk type burgemeester men wenst uit te komen.Met betrekking tot het referendum vraag ik mij nog steeds af of de belangstelling
voor politiek en bestuur daar nu werkelijk beduidend door zal toenemen. Ook
die vraag strekt zich verder uit dan alleen tot dit raadplegend referendum.
De opkomst bij de algemene verkiezingen bekijkend, weet ik niet waaraan ik
de grond zou moeten ontlenen dat mensen nu ineens bereid zouden zijn om vele
malen vaker naar de stembus te komen dan tot nu toe het geval was. Ik neem
waar dat er een zekere afkeer optreedt van integraal functionerende politieke
partijen, maar misschien is een uitzondering mogelijk en kan een bepaald item
juist wel de belangstelling trekken.Het blijft de vraag of het nieuwe benoemingsstelsel in kwalitatieve zin
de beste, de betere of even goede burgemeesters gaat opleveren. De minister
zal daar moeilijk op kunnen antwoorden en ik kan dat evenmin.Stel dat de uitslag van een referendum over twee kandidaten is: 80% voor
de ene kandidaat en 20% voor de andere. Stel dat de kandidaat die 20% steun
vanuit de burgerij weet te verwerven, wordt benoemd. Hoe moet men zich dan de positie van zo'n ambtsdrager voorstellen? Hij heeft het moeten
doen met zulk een geringe steun vanuit de burgerij.Ten slotte sluit ik mij aan bij de opmerking van de heer Terlouw over
de scharrelruimte van de heer Elzinga en zijn commissie. Ik beperk mij tot
de opmerking dat gekooide kippen nooit meer ruimte hebben dan om zich hooguit
om hun as te keren. Dat wensen wij niet. Meer op ecologische basis gehouden
kippen hebben verreweg de meeste ruimte, alleen al omdat zij ook voor hun
voedselvoorziening op die ruimte zijn aangewezen. Die enkel- of tweevoudige
aanbeveling is alleen maar een onderstreping van het feit dat men hier en
daar enige scharrelruimte wenst.De heer Luijten (VVD):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn uitgebreide antwoord. Ik ga
niet scharrelen, ik zal mij beperken tot de hoofdpunten.Wat in het antwoord van de minister opviel, is dat hij een grote mate
van eensgezindheid veronderstelt over de noodzaak van de versterking van de
gemeenteraad. Bij interruptie heb ik het er al over gehad. Wij moeten ons
realiseren dat wij aan de vooravond staan van een wetgevingstraject om op
gemeentelijk niveau dualisering in te voeren. Daarbij is voor ons essentieel
de onafhankelijke positie van de burgemeester. Dat roept de nodige vragen
op over een al te sterke afhankelijkheidsrelatie tussen de raad en de burgemeester.
De Kroon dient niet een vale kroon op een feitelijke verkiezing door de gemeenteraad
te zijn. Een kroonbenoeming moet materiële betekenis hebben. De benoeming,
zo zeggen wij het minderheidsadvies van Elzinga na, kan haar beslag krijgen
op basis van een meervoudige aanbeveling van de gemeenteraad. Een enkelvoudige
aanbeveling van de raad kan onzes inziens de burgemeester te zeer van de raad
afhankelijk maken. Dat zou een monistisch sluitstuk zijn op een door ons gewenste
dualistische richting.Wij begroeten het CDA weer in de gelederen van voorstanders van de meervoudige
aanbeveling, maar laat het dan ook een ondubbelzinnige meervoudige aanbeveling
aan de Kroon zijn. De minister zet in op zijn volle verantwoordelijkheid in
dezen. Dat prijzen wij. Het is volledig in overeenstemming met de discretionaire
bevoegdheid van de raad. Ook die is beperkt. Zij mag wat ons betreft niet
verder gaan dan het doen van een meervoudige aanbeveling. Wij onderschrijven
hetgeen de minister hierover in eerste termijn heeft gezegd, met inbegrip
van de explicitering van "bijzondere gevallen" bij artikel 61, lid 5. Het
bepaalde mag niet als escape worden gezien.Wij zijn de minister ervoor erkentelijk dat hij per circulaire aan de
gemeente en via een ambtsinstructie aan de commissaris van de Koningin in
alle helderheid wil vastleggen wat hier bedoeld wordt. Zegt de minister ook
toe dat wij kennis kunnen nemen van de circulaire alvorens hij de wet in werking
laat treden?Wij constateren een zekere discrepantie tussen de voorliggende wetstekst
en de uitleg die wij met de minister delen. Ik heb het dan over een gedeelte
van de tekst van artikel 61, lid 5: "In bijzondere, door de raad te motiveren
gevallen, kan worden volstaan met een aanbeveling waarop één
persoon vermeld staat." Zoals het er nu staat, kan het zo worden uitgelegd
dat het ook aan de raad kan zijn om de kwalificatie "bijzonder geval" te hanteren.
Motiveren kan zowel slaan op "de uitleg" als op "het beperken". Wij hebben
goed gehoord dat de minister geen zin heeft in een inhoudelijke wetsaanpassing.
Dat is ook niet nodig, omdat wij het inhoudelijk eens zijn. De VVD-fractie
vindt een technische aanpassing, waardoor de wetstekst en de breed gedragen
uitleg met elkaar in overeenstemming worden gebracht, vereist. Er moet sprake
zijn van een ondubbelzinnige tekst, zodat niemand meer kan zeggen dat behoudens
overmacht een enkelvoudige aanbeveling mogelijk is. Want dan komt voor ons
die spanning met de Grondwet toch weer om de hoek kijken.De heer Van Thijn (PvdA):De heer Luijten stelt een technische aanpassing voor. Wat zou deze moeten
inhouden?De heer Luijten (VVD):Wij kunnen geen amendement indienen. Ik laat het graag aan de minister
over om de letterlijke tekst in overeenstemming te brengen met wat wij hier
allemaal bedoelen. De raad moet kunnen motiveren wanneer er een afwijking
is.De heer Van Thijn (PvdA):U wilt die volzin die het gevolg is van een amendement van de Tweede Kamer
er dus uit hebben.De heer Luijten (VVD):Die zin moet zo geformuleerd worden, dat er geen dubbele uitleg meer aan
gegeven kan worden. Het is aan de minister om te zeggen wanneer er sprake
is van een bijzonder geval en niet aan de gemeenteraad.De heer Van Thijn (PvdA):Wat is het verschil tussen een technische en een inhoudelijke novelle
in dit verband?De heer Luijten (VVD):Een inhoudelijke novelle is het als de bedoeling van de tekst anders wordt
dan wij hier met zijn allen willen. Uit de Handelingen van de Tweede Kamer
heb ik begrepen dat men daar bedoeld heeft wat hier herhaald is. De tekst
wordt echter nog steeds op meerdere manieren uitgelegd; de heer Platvoet deed
het zojuist nog.De heer Van Thijn (PvdA):U bent het met mij eens dat een inhoudelijke novelle niet in overeenstemming
is met de Grondwet.De heer Luijten (VVD):Ik vraag ook niet om een inhoudelijke novelle. Ik zou het niet durven.De heer Dölle (CDA):Ik wijs aan het adres van de heer Van Thijn op recente proefschriften
waarin een aantal inhoudelijke novelles is vastgesteld waarvan men niet kan
zeggen dat zij in strijd met de Grondwet zijn.De heer Ruers (SP):Voorzitter. Ik dank de minister voor diens uitgebreide en boeiende betoog,
waarnaar ik met aandacht en plezier heb geluisterd. Hij heeft mij op een aantal
nieuwe gedachten gebracht, die ik hem wil voorleggen.Ik word steeds nieuwsgieriger naar de inhoud van de circulaire. Ik begrijp
dat een aantal punten die hier tot verschillende uitleg leiden, in die circulaire
moeten worden beantwoord. Ik hoor graag of de minister de circulaire
vooraf aan de Kamer kenbaar maakt.Een punt dat hierbij aansluit, is dat we hier niet zoals bij het andere
wetsvoorstel dat wij vandaag bespraken te maken hebben met een ruime bevoegdheid
van de raad. We hebben het hier immers over een raadplegend referendum, wat
een zeer ruime bevoegdheid van de raad inhoudt om het referendum zelf in te
vullen. Dat kan betekenen dat de gemeenteraad in zijn mogelijkheden ten aanzien
van het raadplegend referendum allerlei bepalingen opneemt die misschien niet
zijn voorzien in de wet, waar de circulaire nog een antwoord op moet geven
of die misschien in strijd zijn met de circulaire. Daar kunnen zich, kortom,
enorm veel wrijfpunten voordoen. Ik hoor graag van de minister hoe het spanningsveld
tussen de ruimte voor de raad als het gaat om het raadplegend referendum en
de circulaire, die kennelijk allerlei uitwassen moet voorkomen, wordt benaderd.Ik zeg dit ook in verband met de terechte opmerking van de minister dat
de afgelopen jaren is gebleken dat bij de gemeenteraden een grote aandrang
bestaat om invloed te kunnen uitoefenen op de burgemeestersbenoeming. Volgens
de minister is er zeer veel beweging op lokaal niveau. Ik ben dat helemaal
met hem eens. Onmiskenbaar is er op lokaal niveau erg veel politieke creativiteit,
maar er is ook veel behoefte aan meer invloed. Op die ontwikkeling, die niet
te stoppen is, speelt dit wetsvoorstel in. Juist de creativiteit en de behoefte
op lokaal niveau om die invloed te hebben, zullen meebrengen dat men dat raadplegend
referendum invult in die richting. Erg belangrijk is, hoe de minister de circulaire
zal uitleggen. Als de ruimte voor de lokale politiek er is – die is
er naar mijn mening – zal men die ook zelf gaan invullen. Als centrale
overheid kunnen we daar, gezien de bevoegdheid van de raad met een raadplegend
referendum, weinig aan veranderen.Ik geef in dit verband een praktisch voorbeeld. De minister zei dat de
openbaarheid niet hoeft mee te brengen dat de namen van de kandidaten naar
buiten komen. Hij vindt dat niet nodig. Maar stel dat een gemeenteraad in
zijn oneindige wijsheid bepaalt dat wél te zullen doen. Ik denk dat
die kans helemaal niet zo klein is. De raad maakt dan zijn eigen verordening
en zijn eigen raadplegend referendum, waarin wordt bepaald dat de naam van
iedere kandidaat die zich meldt bekend wordt gemaakt. De twee laatsten komen
in het gevecht naar buiten, want daarover zal in het raadplegend referendum
de beslissing vallen in de vorm van een aanbeveling. De minister kan wel zeggen
niet te willen dat de namen openbaar worden gemaakt, maar ik kan mij heel
goed voorstellen dat de raad in zijn autonome bevoegdheid besluit dat wél
te doen. Wat denkt de minister daarvan? Hoe denkt hij dat te kunnen beïnvloeden,
te kunnen afremmen of te kunnen bijsturen? Daar ligt een groot probleem. De
betrokkenheid van de lokale politiek bij deze gebeurtenis, die er zeker zal
zijn, mag niet worden afgeremd. Er is veel beweging op lokaal terrein, wat
een groot goed is.Een wat onderbelicht punt is dat van de verkiezingscampagnes van de uiteindelijk
aan te bevelen kandidaten. Het kan daarbij wel eens gaan om dure campagnes.
Je krijgt dan onevenwichtigheid tussen draagkrachtige en minder draagkrachtige
kandidaten. Kan de minister iets zeggen over de financiering van dat soort
zaken? Of moet je gewoon erkennen dat de ene kandidaat meer geld heeft dan
de andere kandidaat? Ik kan mij voorstellen dat de overheid daarin enige lijn
brengt of daaraan enige sturing geeft om ervoor te zorgen dat er een eerlijke
campagne komt, met gelijke kansen. Het beginsel van "one man, one vote" gaat
dan betekenis krijgen.De heer Platvoet vroeg de minister, wat er gebeurt als de vertrouwenscommissie
gaat onderhandelen met de minister. Ik denk dat dat niet het geval is. Als
ik de wetstekst goed lees, is het de vertrouwenscommissie die haar bevindingen
kenbaar maakt aan de raad, die een aanbeveling doet aan de minister. Het lijkt
mij dan niet terecht dat de minister onderhandelt met de vertrouwenscommissie.
Dat zal dan moeten gebeuren met de raad, die krachtens artikel 61 een aanbeveling
doet. Volgens lid 4 van dat artikel verschaft de vertrouwenscommissie zich
door tussenkomst van de commissaris de informatie. De raad zendt de aanbeveling.
Ik denk dat de raad, als de minister gaat onderhandelen, degene is waarmee
wordt onderhandeld.Minister De Vries:Om misverstanden te voorkomen: ik ga met niemand onderhandelen.De heer Ruers (SP):Dan is dat probleem opgelost!Deze constellatie verdient niet onze voorkeur. Naar onze mening zal de
lokale democratie het beste zijn gediend met de verkiezing van een burgemeester
door en uit de raad. Dat is niet om de positie af te tuigen, maar om die positie
op te tuigen. Uit democratisch oogpunt is het het beste om die teamleider
uit de raad te laten kiezen. Dan hoeven we geen angst te hebben voor de wettelijke
taken die de burgemeester heeft. Laten we niet vergeten dat de burgemeester
deel uitmaakt van het college van burgemeesters en wethouders. Die wethouders
moeten zich aan de wet houden, en volgens mij doet de burgemeester dat ook.De vergadering wordt van 16.18 uur tot 16.40 uur geschorst.Minister De Vries:Voorzitter. Ik dank de sprekers voor hun inbreng in tweede termijn. Ik
heb de indruk dat wij de gedachtewisseling hebben gevoerd, zoals wij dat bedoelden
te doen. Wij hebben geprobeerd elkaar te overtuigen, daarbij goed naar elkaar
luisterend.Ik begin met een erfenis uit de eerste termijn. De heer Terlouw wees erop
dat in artikel 61, lid 2, wordt bepaald dat de raad aangeeft of een raadplegend
referendum deel van de procedure zal uitmaken. Dat is een serieuze mogelijkheid.
De heer Terlouw vroeg of men tijdens de rit kan ophouden met het referendum.
Het is juridisch mogelijk om daarvan af te zien, maar dat is buitengewoon
onwenselijk en zeer onheus in de richting van sollicitanten. Er zullen sollicitanten
zijn die, als er een referendum wordt gehouden, niet zeker weten of zij zullen
meedoen. Als de raad vervolgens besluit een referendum te houden, als die
vervolgens ontaardt in een soort moedigheidstest, zonder dat het referendum
erop volgt, dan is dat een oneigenlijk gebruik van het besluit. Gemeenteraden
zullen hier zorgvuldig mee moeten omgaan. Als zich geen nieuwe feiten voordoen,
dan moet een referendum doorgaan. Mocht men niet voldoende kandidaten hebben
voor een referendum, dan zal men zich moeten bezinnen op een
nieuwe procedure. Een redelijk denkende gemeenteraad zal dat ook doen. Het
kan een goed idee zijn om de bevolking te raadplegen, maar als de raad uit
diverse kandidaten met geen mogelijkheid een tweetal kan kiezen dat ook benoembaar
is – dat is theoretisch denkbaar – dan moet er worden gestopt
met de procedure. Dan moet men opnieuw beginnen. Ik geef niet in overweging
dat men dan opnieuw begint met een referendumprocedure, want die kans heeft
men gehad. Als men twee kandidaten heeft die op zichzelf benoembaar zijn,
als die vervolgens zijn gepresenteerd, dan is het onjuist om, als het referendum
al loopt, daarmee te stoppen. Dat zou ongehoord zijn. De commissaris van de
Koningin moet toezicht houden op de procedure. Het lijkt mij dat deze ook
toeziet op de ordelijkheid van een en ander. Als het niet goed gaat, dan zal
ik dat zeker vernemen. Vervolgens moet ik daar bij mijn eigen besluitvorming
rekening mee houden.De heer Dölle gaf aan dat wat betreft dit wetsvoorstel het referendum
zijn hoofdbezwaar is. Ik geloof niet dat hij erg onder de indruk was van argumentaties,
betrekking hebbend op mondige burgers. Hij zei daarover: wie zou dat weerspreken?
Hij wist echter niet of dit wel zoveel zou uitmaken. Daar kun je inderdaad
verschillende verwachtingen van hebben. Mij dunkt dat het heel goed denkbaar
is om op een zinnige manier aan de burgers raad te vragen in zo'n benoemingsprocedure.
Die afweging is aan de raad.Ik heb al per interruptie aangegeven, omdat ik er niet van houd dat lang
te laten doorklinken, dat ik helemaal niets tegen het CDA heb. Hoe zou dat
kunnen? Wie zou daar iets tegen kunnen hebben? Het gaat mij altijd om standpunten.
Ik had het over een standpunt dat het CDA inneemt met betrekking tot de deconstitutionalisering.
Daar voelde de heer Dölle zich door aangesproken, zij het niet zodanig
dat hij vond dat hij het anders moest gaan doen dan hij van plan was. Ik heb
aangegeven dat ik dat een zeker immobilisme vind. Ook na de interventie van
de heer Dölle neem ik dat niet terug, want hij wil op dit punt niet mobiel
zijn. Dat is zijn goed recht, maar ik vind immobilisme daar een goed woord
voor. Ik heb tot mijn genoegen geconstateerd, al hecht ook de VVD aan een kroonbenoeming,
dat men zich daar sterk genoeg waant om die kwestie in een discussie met de
gewone wetgever in te brengen. De VVD is eigenlijk niet tegen deconstitutionalisering,
althans dat is het resultaat van de gedachtewisseling in de Tweede Kamer.
Ik vind het belangrijk ruimte te laten voor discussie, voor de mogelijkheid
andere politieke wensen naar voren te brengen. Daarna kan er in gezamenlijkheid
en in wijsheid tot besluitvorming worden gekomen. Dat kan als twee druppels
water op het huidige systeem lijken. Ik sluit dat niet uit, maar het zou ook
anders kunnen gaan. Wij moeten wat dat betreft vertrouwen op de kracht van
onze democratie en de kracht van onze partijen, in de hoop dat wij met elkaar
een weg vinden die veranderingen in de samenleving op een verantwoorde wijze
mogelijk maakt.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Immobilisme kan soms ook goed zijn. Ik sprak over een opvatting
over de Grondwet. Onze fractie in de Tweede Kamer heeft daarover gestemd.
De minister zegt dat, als zaken omstreden zijn, die uit de Grondwet moeten
worden gehaald, zodat er vervolgens beter over kan worden gesproken. Je kunt
ook zeggen dat het goed is, omdat zaken omstreden zijn, dat ze een bovenwettelijke
borging hebben. De heer Van Thijn noemde de grondrechten, maar ik kan er nog
meer noemen. Ik doelde met name op dat standpunt. Dat mag de minister immobilisme
noemen.Minister De Vries:Voorzitter. Goed, maar wij komen daar nog wel op terug in deze Kamer.
De heer Dölle heeft vanochtend al gezegd dat de CDA-fractie in de Eerste
Kamer geen kopie is van de fractie in de Tweede Kamer.De heer Dölle heeft ook nog een opmerking gemaakt over de vraag waarom
er voor de commissaris van de Koningin geen referendum kan worden gehouden.
Hij zegt dat de positie van de commissaris minder is geworden. Mijn stelling
is dat die positie een andere is geworden. Ik ben absoluut niet genegen om
dit in termen van meer of minder te definiëren. De rol van de commissaris
in het voortraject neemt aanzienlijk toe. Zijn rol als degene die moet zorgen
dat procedures goed worden bewaakt, is van grote betekenis. De volgorde is
wel anders. De gemeenteraad zal uiteindelijk een aanbeveling in de richting
van de minister geleiden, zodat hij tot een voordracht aan de Kroon kan komen,
maar de rol van de commissaris blijft belangrijk. De reden waarom wij geen
referendum voor de commissaris wilden houden, zoals is uiteengezet in de stukken,
is gelegen in het feit dat wij vinden dat hij wel, anders dan de burgemeester,
een taak heeft die door het Rijk wordt ingevuld.De heer Dölle heeft ook nog gevraagd of de behandeling in de ministerraad
anders is geworden. In lid 6 van artikel 61 wordt gesproken van een voordracht
van de minister, terwijl het woord "voordracht" thans niet in de Gemeentewet
staat. Materieel verandert er niets. Het lijkt mij goed de procedure nog even
uiteen te zetten, zodat wij daar geen misverstand over krijgen. Ingevolge
het Reglement van Orde van de ministerraad moet de minister zijn voornemen
met betrekking tot een benoeming in een plaats met meer dan 50.000 inwoners
aan de ministerraad voorleggen. Vervolgens wordt dat al of niet besproken,
maar die kwestie komt aan de orde. Bij andere gemeenten hoeft de minister
dat niet te doen. Hij komt dan zelf tot een oordeel. Hij bevordert vervolgens
dat er een KB wordt geslagen. Ik heb daarover tegen de heer Dölle gezegd
dat hij nooit zal weten wat de Kroon daarvan heeft gedacht, behalve datgene
wat er in het KB staat. Daar is de minister het mee eens, want anders was
het KB er niet gekomen, althans niet met dezelfde minister. Dit is eigenlijk
vrij overzichtelijk.De heer Dölle heeft nog gevraagd of er politicologisch of ander onderzoek
is gedaan naar de aanstelling van de burgemeester. Ik heb altijd de hoop dat
in deze Kamer die vol zit met geleerdheid, dit soort vragen niet op een eenvoudige
minister wordt afgevuurd, maar dat er wel iemand opspringt om minstens zeven
dissertaties te noemen. Dat laatste is tot nu toe niet gebeurd, moet ik enigszins
teleurgesteld constateren. Ik heb het in de korte tijd tussen de tweede termijn
van de Kamer en die van mij in ieder geval niet kunnen nagaan. Ik neem aan
dat er onderzoek is gedaan. Als ik dat nog tegenkom, dan zal ik dat graag
aan de heer Dölle meedelen. Het zou mij niet verbazen
dat wel eens aan de bevolking is gevraagd op welke wijze de burgemeester moet
worden aangesteld in een gemeente.De heer Dölle (CDA):Waar er steeds een veranderende houding bij de Nederlandse bevolking wordt
verondersteld op dit punt, zou het mooi zijn om te weten dat er onderzoek
is dat aantoont dat de huidige Nederlandse bevolking ontevreden of minder
tevreden is dan vroeger over de burgemeestersbenoeming.De heer Van Thijn (PvdA):Vanaf de jaren zestig hebben er talloze onderzoeken plaatsgevonden, het
een wat diepgaander dan het ander, waaruit altijd bleek dat de bevolking voorstander
is van een gekozen burgemeester.De heer Dölle (CDA):Een burgemeester die niet gepolitiseerd is en min of meer boven de partijen
staat.Minister De Vries:Prof. Van Thijn komt mij te hulp. Wij zullen er wellicht te zijner tijd
wat voetnoten bij plaatsen, inclusief vindplaats etc., zodat wij precies weten
over welke onderzoeken wij het hebben.De heer Platvoet heeft vragen gesteld over de positie van de burgemeester.
Hij sprak zelfs over een presidentiële burgemeester. Ik vind presidentieel
in dit verband wel een heel rare term. Wat hier aan de orde is, brengt niet
zozeer een verandering met zich van de positie van de burgemeester als wel
van die van de gemeenteraad, die een andere betrokkenheid krijgt bij het benoemingsproces.
De eigenschappen die de heer Van Thijn essentieel vindt voor het burgemeesterschap
blijven in essentie dezelfde. De heer Holdijk heeft op dat punt gisteren een
uitstekende uiteenzetting gegeven met een aantal Latijnse woorden die wel
horen bij het ambt van burgemeester. Ik heb niet de neiging om dat tegen te
spreken. Het is een bijzonder ambt. De commissie-Elzinga heeft dat nog eens
ruim onderstreept. Er is sprake van een eigenstandigheid van de burgemeester.
Ik meen niet dat dit voorstel aan de positie van de burgemeester als zodanig
zeer veel wijzigt. Het kan wel zo zijn dat er in de verre toekomst een ontwikkeling
plaatsvindt in het lokaal bestuur die tot meer dualisme en een iets andere
invulling van de functie leidt. Het is in ieder geval van belang te constateren
dat op dit ogenblik de gemeenteraden als vertegenwoordigers van de bevolking
nog een betrekkelijk bescheiden rol hebben bij de burgemeestersbenoeming,
in de zin dat de vertrouwenscommissie met een advies komt, de commissaris
met een aanbeveling komt en ten slotte de minister in beginsel in alle vrijheid
zijn besluit neemt, zij het dat hij zich daarvoor moet verantwoorden. Conform
het voorliggende wetsvoorstel zal de gemeenteraad de minister evenwel voortaan
van advies gaan dienen.De heer Platvoet heeft erop gewezen dat in deelgemeenten in Rotterdam
en Amsterdam uit de raad of via directe verkiezingen voorzitters worden aangesteld.
Ik wijs hem er op dat een echte burgemeester natuurlijk wel iets anders is
dan een voorzitter van een deelraad. Het is ook wel iets anders of je een
voorzitter kiest of dat je een burgemeester kiest die toch meer elementen
in zijn functie vertegenwoordigt. De bevolking ziet de burgemeester zeker
als een boegbeeld van de gemeente. Het is vaak de meest bekende functionaris
in een gemeente. Dat is heel onbillijk voor de wethouders die ook voortreffelijke
diensten aan de gemeenschap leveren, maar de burgemeester wordt toch vaak
gezien als de belichaming van de gemeenten. Ik weet niet of dat op deelraadniveau
dezelfde intensiteit heeft.Ik meen dat de discussie over strijdigheid met de Grondwet eigenlijk geen
rol meer speelt. Dat is ook goed. De commissie-Elzinga was op dat punt unaniem.
Een meervoudige aanbeveling is niet vereist. Dat zou alleen zo zijn, als er
voorafgaand aan zo'n aanbeveling bindende adviezen zouden kunnen worden gegeven.
Dat is dus niet het geval en dat willen wij dus ook niet invoeren.De heer Platvoet heeft gevraagd of ik contact met de CdK op zal nemen
als deze laat weten moeite met een en ander te hebben. Het is meestal zo dat
CdK's mij spontaan bellen als ze denken dat iets mijn aandacht behoeft. Dat
gebeurt met grote regelmaat. Verder heeft de heer Platvoet gevraagd of ik
ook contact kan hebben met de gemeenteraad of de vertrouwenscommissie. In
beginsel is er nergens een verbod op contact van de minister met wie dan ook
in Nederland.De heer Platvoet (GroenLinks):Mijn vraag was of, in het geval een commissaris van de Koningin tot een
andere opvatting komt ten opzichte van de aanbeveling van de gemeente aan
u, u voordat u een besluit neemt nog contact opneemt met de gemeenteraad of
de vertrouwenscommissie om dat te bespreken. Daaraan had ik gekoppeld de vraag
of u überhaupt nog een gesprek heeft met de gemeenteraad c.q. de vertrouwenscommissie
als het advies aan u is uitgebracht, hetgeen wel gebruikelijk is in de huidige
procedure waarbij de vertrouwenscommissie afreist naar het provinciehuis om
haar aanbeveling aan de commissaris van de Koningin toe te lichten.Minister De Vries:Dat komt natuurlijk omdat de vertrouwenscommissie in de huidige omstandigheid
er behoefte aan heeft om bij de commissaris zeer indringend duidelijk te maken
wat er met haar aanbeveling moet gebeuren. Die aanbeveling maakt de gemeenteraad
binnen de constructie van het wetsvoorstel straks zelf. Of er aanleiding voor
contact is, zal aan de hand van de dossiers die mij dan geworden, alsdan kunnen
worden vastgesteld. Als het er allemaal prima uitziet en de mensen hun werk
naar behoren hebben gedaan, hetgeen in het merendeel van de gevallen die ik
thans tot mij krijg aan de orde is, dan behoef ik natuurlijk niet met iedereen
te gaan praten.Op het punt van de vertrouwelijkheid van de vertrouwenscommissie hebben
de heer Platvoet en ik een verschil van mening. Hij zegt: geheimhouding is
duisternis en openbaarheid is licht. Ik vind dat toch wat te eenvoudig verwoord.
Het is toch niet zo dat iedereen allerlei persoonlijke gegevens op straat
wil hebben, zeker niet als de betrokkenheid bij een sollicitatieprocedure
tot niets geleid heeft. Verder zitten er in de dossiers ook gegevens die in
ons land beschermd zijn, zoals justitiële antecedenten.De heer Van Thijn heeft nog eens uitvoerig aangegeven hoe hij het ambt
van burgemeester ziet. Hij heeft gezegd dat de burgemeester eigenlijk schaakt
op drie borden. Ik heb aan zijn uiteenzetting weinig toe te voegen. Ik ben
het met hem eens dat het goed is dat in dit wetsvoorstel ten
aanzien van een functionaris die een zo belangrijke en omvangrijke taak heeft,
de mogelijkheid wordt geopend dat burgers meepraten. Om verder misverstanden
te voorkomen: dat wordt niet meebeslissen, dat wordt meepraten, adviezen uitbrengen
aan de raad ten behoeve van een aanbeveling. Voorzover niet iedereen dat weet
in dit land zal ook in de circulaire aan de gemeenten, die de procedure zal
beschrijven, aan dit soort zaken aandacht worden besteed. Communicatie hierover
is wel belangrijk. De heer Van Thijn noemde het betuttelend om dat allemaal
in circulaires op te nemen. Dat ben ik niet met hem eens. Er zijn meer dan
500 gemeenten in ons land en die zijn niet elke dag in de gelegenheid om alles
te lezen wat over een bepaald onderwerp in de Kamer besproken wordt. Verder
zijn benoemingen van burgemeesters niet voortdurend aan de orde. Dus ik kan
kiezen: of ik stuur de gemeenten de gehele wetsgeschiedenis en zeg "u zoekt
het maar uit" of ik maak een circulaire waarin ik duidelijk maak wat zij met
betrekking tot de uitvoering van de wet moeten weten. Daarin wordt uitvoerig
uiteengezet hoe dat volgens de regering zal moeten gaan. Die circulaires zijn
over het algemeen nuttig voor gemeenten bij het doen van hun werkzaamheden.De heer Van Thijn merkte op dat het vak van burgemeester niet mag worden
uitgehold. Dat ben ik van harte met hem eens. Ik heb tijdens het VNG-congres
gezegd dat ik met de VNG in gesprek wil om in bredere zin te onderzoeken of
er meer kan worden gedaan om de burgemeester en wethouders te equiperen voor
hun rol en daarbij te helpen en ondersteuning te bieden. Dat is niet iets
nieuws. Ik memoreerde vanmorgen een brief van voormalig minister Van Thijn
aan de Kamer, waarin staat dat er meer moet worden gedaan aan de professionalisering.
Ik ben er niet helemaal zeker van of daaraan in de afgelopen jaren voldoende
invulling is gegeven. Op dat punt zijn zeker noodzakelijke voorzieningen te
treffen. Ik denk ook aan het gegeven dat wij steeds vaker te maken krijgen
met mensen die niet de traditionele politieke opvoeding hebben gehad die in
de traditionele partijen geboden wordt, waar men training, begeleiding, opvang
en coaching biedt en waar men altijd een adviseur kan vinden als er een probleem
is. Er zijn nieuwe partijen die aan het politieke proces meedoen. Ik denk
aan de opmars van lokale partijen. Ook in die kring blijkt de behoefte te
bestaan aan ondersteuning bij de voorbereiding op elementen van het vak. Dat
vind ik van grote betekenis. Ik heb de VNG gevraagd haar opvattingen daarover
kenbaar te maken. Die informatie heb ik nog niet gekregen, maar ik ben vast
van plan om in de komende maanden te onderzoeken of wij spijkers met koppen
kunnen slaan wat dat betreft. Het is namelijk niet goed als in de politiek
veel partijen opereren zonder basis om op terug te vallen, terwijl men weet
dat die deskundigheid nodig is voor het uitoefenen van het vak. Dat geldt
ook voor de burgemeester. Wij zullen elke dag meer doordrongen worden van
de noodzaak daartoe, omdat wij constateren dat bijvoorbeeld in het geval van
rampen aan burgemeesters buitengewoon zware eisen gesteld worden. Ik heb in
overleg met de burgemeesters van de vier grote steden vastgesteld dat onderzocht
moet worden of wij voldoende handreikingen bieden als het erom gaat rampen
te voorkomen, maar ook als het erom gaat hoe moet worden gehandeld wanneer
zich een ramp voordoet. Het gaat er dan niet alleen om de bal bij de burgemeester
te leggen, maar die speelt daarin wel een prominente rol. De rapporten die
wij de afgelopen tijd over Enschede en Volendam hebben ontvangen, maken wel
duidelijk dat het niet genoeg is om mooie folders te schrijven. Wij moeten
proberen elkaar onder dat soort omstandigheden, die het uiterste van bestuurders
vragen, vast te houden en om elkaar op die omstandigheden, waar mogelijk,
adequaat voor te bereiden.De heer Terlouw heeft gevraagd of een gemeente kandidaten mag uitnodigen
om te solliciteren. Ik zou niet weten waarom dat niet zou mogen. Wel zou ik
het vreemd vinden als een gemeente dat deed, maar ik kan mij heel goed voorstellen
dat er in de gemeenteraad fracties zijn die een bepaalde voorkeur uitspreken
voor een persoon. Overigens gebeurt dat al op grote schaal, maar dan vooral
op landelijk niveau, door contactpersonen die alle grote fracties in de Tweede
Kamer hebben aangewezen en die proberen mensen te begeleiden op weg naar een
sollicitatie. Die personen kunnen mensen duidelijk maken dat zij geschikt
zijn voor een functie, maar dat moet dan later natuurlijk wel in de procedures
blijken.Vervolgens vroeg de heer Terlouw in dit verband of er nog steeds pakketten
worden samengesteld waarbij de potentiële buit wordt verdeeld. Dat is
niet gebeurd tijdens mijn ambtsperiode, zoals ik al bij interruptie aangaf.
Ik vind het ook niet juist. Het is uitstekend als er spreiding is, maar die
komt automatisch al tot stand. Het vervelende van het stellen van politieke
preferenties is, dat er rekeningen komen die lang open blijven staan en waarmee
de betrokkene ongelooflijk veel onrecht wordt gedaan. Ik ken uit het verleden
gevallen van mensen die op de eerste plaats van een lijst stonden en moesten
zien dat mensen die veel lager op de lijst stonden hun passeerden. Dat vind
ik bijna beledigend te noemen en daarmee wordt geen recht gedaan aan de procedures.
Als je dat al zou willen doen, moet je van tevoren zeggen: u hoeft niet te
solliciteren, want wij weten al wie daar komt. Maar ik vind dat je het niet
kunt maken om een procedure te starten, mensen brieven te laten schrijven
en te laten opdraven voor een gesprek, verwachtingen te wekken, omdat men
op lokaal niveau een voorkeur uitspreekt, om dan vervolgens een brief uit
Den Haag te sturen waarin staat dat een andere kandidaat het wordt. Ik houd
daar niet van. Ik kan mij overigens best voorstellen dat politieke partijen
bij sommige benoemingen dolgraag willen dat hun kandidaten het worden, maar
dat kan natuurlijk niet de uitsluitende redengeving zijn voor een benoemingssysteem.
Bij een benoemingssysteem gaat het erom wie de beste man of vrouw is voor
een gemeente of voor een provincie en wat men daar zelf over vindt. Ik heb
groot vertrouwen in het feit dat men oog heeft voor het feit dat een aantal
grote partijen met elkaar alle banen verdelen. Dat blijkt ook in de praktijk
niet het geval te zijn. Ik verwijs naar de recente benoeming van een "GroenLinks-burgemeester"
in een gemeente waar de fractie van GroenLinks heel klein is, maar men hem toch de beste kandidaat vond. Dat komt regelmatig voor.De heer Terlouw (D66):Ik ben blij met de verklaring die de minister hierover aflegt. Als hij
zegt dat een dergelijke voorbereiding op benoemingen gedurende zijn ambtsperiode
niet is voorgekomen, geloof ik hem en constateer ik dat met tevredenheid.
Reden voor mijn interruptie is wat de minister eerder zei over mijn idee dat
gemeenteraden mensen uitnodigen om te solliciteren of mensen aanraden om bewegingen
te maken, zodat zij misschien hun burgemeester worden. Essentieel bij mijn
voorstel is openbaarheid. Ik heb er bezwaar tegen dat die benoemingen zich
nog steeds in een sfeer van mystiek en duisternis afspelen – overigens
wil ik hiermee niets negatiefs over duisternis zeggen – en in ieder
geval niet in het licht van de openbaarheid, terwijl het een openbaar ambt
betreft. Als een gemeenteraad er in het openbaar over discussieert welke kandidaat
de voorkeur heeft, dan doe je de persoon absoluut geen schade en dan kan iedereen
zien wat er gebeurt en dan kan een krant erover schrijven. Daar is niets op
tegen en om die reden heb ik het voorgesteld.Minister De Vries:Is het niet wonderlijk als een raad in de officiële samenstelling
aangeeft dat hij al weet dat het mevrouw X of mijnheer Y moet worden, zonder
dat een vacature is opengesteld, zonder dat sollicitanten een kans hebben
gekregen of zonder dat de raad anderen heeft gesproken?De heer Terlouw (D66):Ik vind dat helemaal niet eigenaardig. Wij zijn het alleen niet gewend.
Ik kan mij heel goed voorstellen dat een gemeente die een burgemeester nodig
heeft, eens wil bekijken wie geschikt zou zijn of wie daar een goed idee over
heeft en daarover wil discussiëren. Je doet namelijk mensen geen schade
als het vanuit de gemeenteraad komt. Je doet ze wel schade als zij zelf solliciteren
en het wordt dan openbaar. Omdat ik het zo graag openbaar wil hebben, wil
ik het omkeren.Minister De Vries:Daar moet ik nog eens even over nadenken. Ik heb het vermoeden dat aan
die werkwijze grote bezwaren kleven. Een gemeenteraad prejudiceert op die
manier zonder enige twijfel de procedure. Hij wekt ook verwachtingen bij degenen
die hij in het openbaar uitnodigt om te solliciteren. Tegelijkertijd zijn
er wellicht andere kandidaten waar die gemeenteraad niet op is gekomen, of
waar hij op dat moment geen kennis van draagt, maar die wel een grote ambitie
en wellicht ook grote kwaliteiten hebben om in zo'n gemeente burgemeester
te worden. Als de raad zich dan al publiekelijk heeft uitgesproken voor een
kandidaat en hem heeft gevraagd te solliciteren, is het mogelijk dat men zegt
dat het geen eerlijke procedure wordt omdat de teerling al geworpen is. Of
zie ik dat verkeerd?De heer Terlouw (D66):Natuurlijk zijn er best wat haken en ogen aan zo'n systeem. Ik probeer
alleen te zeggen dat een raad die een burgemeester nodig heeft, in het huidige
systeem en in het systeem van de nieuwe wetgeving talloze mogelijkheden heeft
om dingen te doen. Hij kan politieke partijen vragen om een handvol kandidaten
aan te reiken. Dat mag allemaal openbaar, want dat is niet schadelijk voor
die kandidaten. De krant kan ook suggesties doen, in alle openbaarheid. Je
wekt misschien verwachtingen, maar zo is het leven. Het is een openbaar ambt
en daar moet je dan mee leven. Ik zou de gemeenteraden aanbevelen dat eens
te proberen. Dat hoeft de minister niet uit te spreken, maar ik zou het wel
leuk vinden als hij zei dat daar wel wat in zit. De wet verbiedt het niet.Minister De Vries:Ik geloof dat de gemeenteraden het voorlopig even met uw oproep moeten
doen, totdat ik tot een beter inzicht ben gekomen.Voorzitter. De heer Terlouw heeft ook gesproken over de herbenoeming.
Hij meent dat dit geen automatisme moet zijn. Ik vind een benoeming van een
iets andere orde dan een herbenoeming. Bij herbenoemingen toetst de raad meestal
of hetgeen men van de burgemeester of van de commissaris verwachtte, ook is
gerealiseerd en of de afspraken die tussentijds zijn gemaakt, worden nagekomen.
Dan volgt een procedure waarbij overleg plaatsvindt tussen de raad en de CdK
over het functioneren van de burgemeester en een aanbeveling van de raad aan
de minister. Daarbij zit ook een advies van de CdK. Moet dat anders? Ik meen
dat het zoals het nu in het wetsontwerp is geregeld, nog zo slecht niet is.
Ik vind een herbenoeming echt iets anders dan een eerste benoeming. Als men
allemaal heel tevreden is over de burgemeester en het een zege voor de gemeente
vindt als de man verder kan, moet je niet alles overhoop halen om dat anders
te doen zijn.In hetgeen de heer Terlouw zegt, herken ik wel dat het wellicht hier en
daar kan leiden tot een automatisme in de zin van een sleur: wij hebben een
burgemeester, maar het is niet de dynamische dame of heer die wij graag hadden
willen hebben en na verloop van tijd zou het wel goed zijn als er een frisse
wind zou waaien. Dat kan natuurlijk voorkomen. Mijn ervaring, die niet zo
vreselijk groot is, is dat gemeenteraden steeds "normaler" omgaan met de burgemeester.
Zij communiceren veel opener met de commissaris over de vraag of het nu wel
of niet goed gaat. Dat doen ze ook met de burgemeester zelf. In een toenemend
aantal gevallen wachten raden zelfs niet meer op een herbenoeming, maar nemen
zij het lot zelf in handen en zeggen het vertrouwen op. Dat komt tegenwoordig
regelmatig voor. Ik betreur dat wel. Het conflictoplossend vermogen neemt
kennelijk iets af. Dat kan losstaan van de vraag of men zelf een kandidaat
enthousiast heeft binnengehaald of niet.De commissaris van de Koningin en ik proberen te bevorderen dat er aandacht
is voor mobiliteit. De heer Terlouw zal het herkennen, maar de tijden gaan
verder. Ik zou het een heel goede gedachte vinden als wij in de toekomst,
bijvoorbeeld via een ABD of een andere constructie, de burgemeesters de mogelijkheid
bieden om ook andere functies in het openbaar bestuur te bekleden. Dan zit
men niet helemaal vast op de stoel van het burgemeesterschap zodat men daar
niet meer van afkomt. Dat vereist toch ook wel een mentaliteitsverandering.
Er zijn veel burgemeesters die het burgemeesterschap hét ambt vinden
en zeggen dat zij iets anders niet kunnen, maar ik zie ook burgemeesters die
wel eens wat anders hebben gedaan en dat heel goed konden en ook na hun burgemeesterschap
dingen doen die zij heel goed kunnen. De dynamiek die wij nu bij de rijksdienst
in grote mate proberen te bevorderen, tref je zeker ook in
andere beroepen aan.In het kader van Elzinga komen wij nog te spreken over de mogelijkheid
om wethouders van buiten de raad aan te trekken. Niet in het begin, maar wel
op termijn biedt dit heel interessante kansen voor mobiliteit, voor een verdere
ontplooiing van talenten. Als men op een kleine plaats groot is geworden,
kan men op een grote plaats met ambitie iets anders gaan doen. Mobiliteit
is een goede gedachte, maar ik kan op het ogenblik niet veel meer doen dan
zeggen dat ik de regeling die thans in de wet is opgenomen, voor het moment
bevredigend vind. Ik wil graag eerst ervaring opdoen.De heer Terlouw heeft met een glimlach het begrip "scharrelruimte" van
een plezierige inkleuring voorzien. Ik kom weliswaar uit een landelijke gemeente,
maar met kippen en bewegingsruimte heb ik zelf niet zoveel ervaring. Jongens
met meisjes: het lijkt mij in mijn beroep wat gevaarlijk om daar verder op
in te gaan. Ik begrijp echter dat de heer Terlouw dit alles positief duidt.
Met scharrelen kun je ook graantjes meepikken. Nogmaals, ik heb daar enige
huiver bij, maar dat komt waarschijnlijk omdat ik wat verder van de natuur
af sta.De heer Holdijk vraagt of de ambtsdrager vertrouwen kan ontlenen aan het
feit dat burgers zich hebben kunnen uitspreken. Als degene in een referendum
wordt voorzien van een advies van de burgerij in de zin van "dit zou een voortreffelijke
kandidaat-burgemeester zijn" en de gemeenteraad zou tot hetzelfde oordeel
komen en daar een aanbeveling van maken en de minister zou vervolgens ook
zeggen dat het niet mooier kan, is dat voor de betrokkene een plezierig gevoel
in de rug. Wij moeten ons daar in de mensenwereld ook weer niet te veel van
voorstellen. Er zijn ook mensen die met veel vreugde zijn binnengehaald en
waarbij geen harmonie ontbrak, maar die na verloop van tijd toch merken dat
het niet helemaal zo ging als iedereen had verwacht. Er kunnen altijd teleurstellingen
zijn, maar het zou goed kunnen zijn als je in het begin die steun in de rug
hebt. Omdat het hier om een ambt gaat, wil ik nog een woord toevoegen aan
de woorden die de heer Holdijk hieraan wijdde, namelijk bescheidenheid. Het
woord "humilitas" heb ik niet in zijn opsomming gehoord. Het ambt dient met
bescheidenheid te worden uitgeoefend, omdat het ambt nooit van jou is, maar
omdat je het bekleedt. Een ambtsdrager die zegt: "iedereen staat achter mij,
het gaat goed", moet voorzichtig zijn, want het ambt moet worden waargemaakt.
Het gaat niet om de populariteit van de persoon zelf.Kan hier een politisering van het ambt uit voortvloeien? Ik weet niet
zo goed wat dat betekent. Het is mijn ervaring dat uit de meeste aanbevelingen
die ik van commissarissen krijg, heel duidelijk blijkt dat men niet allereerst
kijkt naar partijpolitieke gegevens. Men zoomt echt in op de kwaliteit van
personen. Dat leidt soms tot verrassende uitkomsten, maar daar is natuurlijk
geen enkel bezwaar tegen. Het kan voor een gemeente heel verfrissend zijn
om van kleur te verschieten, om eens een nieuwe persoon binnen te krijgen
met een andere invalshoek en andere ervaringen. Daar zoekt men naar. Is dat
een politisering van het ambt? Nee, omdat je daar in eerste instantie onder
moet verstaan het allereerst uitkiezen van een kandidaat van een bepaalde
partij.Outsiders zijn natuurlijk welkom in sollicitatieprocedures. Iedere Nederlander
is benoembaar. Het openbaar bestuur blijkt in de praktijk wel een vak te zijn.
Daarom is de drempel voor outsiders misschien vaak wat te hoog. Misschien
kunnen wij de drempel verlagen door mensen kansen te bieden die op latere
leeftijd geïnteresseerd raken in het openbaar bestuur of daar hun carrière
willen voortzetten. Dergelijke mensen moet de kans worden geboden om zich
in korte tijd beter op zo'n functie voor te bereiden. Ik zou het verfrissend
vinden als personen die niet tot de traditionele groepen behoren, ook kansen
krijgen. Ik heb laatst het genoegen gehad om ergens een burgemeester te benoemen
die afkomstig was van een partij Gemeentebelangen en die geen lid van een
nationale partij was. Aangezien de partij Gemeentebelangen in die gemeente
geen natuurlijke relaties had met dat soort partijen elders, was het een bijzondere
gebeurtenis. Er was sprake van een enorme motivatie van betrokkene, die mij
vervolgens meedeelde dat hij meteen lid van een landelijke partij ging worden. De
wereld is soms raadselachtig. Het raadplegend referendum is een kleine, maar fundamentele stap, aldus
de heer Holdijk. Wij kenden de stap nog niet, dus het is zeker van betekenis.
Ik ben zeer benieuwd naar de ervaringen ermee. De heer Holdijk stelde de retorische
vraag of er nu goede burgemeesters komen. Ik mag hopen van wel. In ieder geval
is het mijn taak om ervoor te zorgen dat er goede burgemeesters benoemd worden
en dat dat zo blijft. Ik zal daar al het nodige aan doen.Stel dat bij een referendum de een 80% van de stemmen krijgt en de ander
20% en dat de laatste wordt benoemd. Hoe moeten wij ons dan diens positie
voorstellen? Als een gemeenteraad na ampele overwegingen niet de figuur wil
kiezen die zo hoog scoorde in het referendum, heeft hij allereerst de verplichting
om daar goed en zorgvuldig over te communiceren. Je kunt niet na het referendum
zeggen: het was heel interessant, maar zonder verdere mededeling kiezen wij
de ander. Dat zou ik een beetje slordig vinden. Zo'n keuze hoort men uit te
leggen. Anders laat je de kiezers in de kou staan.De gedachtewisseling tussen de heer Luijten en mij heeft uit ons beiden
het beste gehaald. Op een aantal punten zijn wij echt veel dichter bij elkaar
gekomen. Wij zijn het erover eens dat er een volledige verantwoordelijkheid
van de minister is. Wij zijn het er ook over eens dat er een discretionaire
bevoegdheid van de gemeenteraad is. De gemeenteraad loopt niet aan de leiband
van de uitslag van het referendum. Het verheugde mij verder dat de heer Luijten
de woorden over de bijzondere gevallen onderschreef. Ik acht dit van grote
betekenis, omdat het erop leek dat daarover verschil van mening zou kunnen
bestaan.De resterende vraag is hoe wij ervoor kunnen zorgen dat datgene waarover
wij het eens zijn, niet misverstaan wordt. Ik heb daar in mijn eerste termijn
van gezegd dat het naar mijn smaak zo moet zijn, dat wij in onze communicatie
met de commissaris van de Koningin, bestaande uit een ambtsinstructie, en
in onze communicatie met de gemeenteraden klip en klaar verwoorden wat hier
en in de Tweede Kamer is besproken. Met instemming van de regering heeft de
heer Te Veldhuis behartigenswaardige woorden over die bijzondere gevallen
gesproken. Ik zal die circulaire en die ambtsinstructie opstellen. De heer
Luijten wilde er kennis van nemen. Ik weet niet of het verstandig is om hier
met voorhangprocedures te werken. Wij hebben hier met elkaar geen enkel misverstand.
Als daarvan ooit zou blijken, dan moet de Kamer mij hierheen roepen, interpelleren
en afstraffen.In het vijfde lid van artikel 61 staat de volgende passage: "In bijzondere,
door de raad te motiveren gevallen, kan worden volstaan met een aanbeveling
waarop één persoon vermeld staat." Over de aanbeveling van twee
personen kan geen twijfel bestaan. Over de bijzondere redenen die aan de orde
kunnen zijn, eigenlijk ook niet. Menselijkerwijs is daar namelijk weinig aan
te doen. De heer Luijten wijst erop dat de raad moet motiveren waarom hij
met één aanbeveling komt. Wat er niet staat, is ook duidelijk.
Er staat niet: in door de raad te verzinnen gevallen. In de Tweede Kamer is
helder gesproken over de gevallen waarom het kan gaan. Het vermelden van één
kandidaat op de aanbeveling kan niet gemotiveerd worden door beleidsmatige
of politieke overwegingen. Ik heb al gezegd dat, als het zo zou zijn dat er
ook maar een begin van verdenking is dat men probeert de minister te manipuleren,
daarvoor een aparte prullenmand in het leven wordt geroepen. Het moet dus
volstrekt duidelijk zijn waar het over gaat. Gelukkig zijn we het daarover
eens. Ik had eigenlijk ook gedacht dat we elkaar daar zouden ontmoeten, omdat
dit punt in de discussies in de Tweede Kamer en bij de voorbereiding van de
amendementen aldaar, die mede ambtelijk zijn voorbereid, een belangrijke rol
heeft gespeeld. We hebben een heldere typologie gegeven van de gevallen die
als bijzondere gevallen kunnen worden aangemerkt. Het gaat daarbij vooral
om herindelingen, maar het kan natuurlijk ook gaan om de zaken die de heer
Te Veldhuis heeft genoemd, met een wat droeviger achtergrond. Ik doel op de
situatie waarin er iets vreselijks is gebeurd de kandidaat zelf betreffend
en deze zich om die reden niet meer beschikbaar kan houden. Er zijn nog meer
zaken te verzinnen die in de casuïstiek niet helemaal zijn te benoemen,
maar die allemaal met elkaar gemeen moeten hebben dat het niet de raad is
die ervoor gezorgd heeft dat er maar één persoon op de aanbeveling
stond, maar dat het echt iets is wat met een objectieve omstandigheid, hetzij
een herindeling, hetzij de persoon zelf betreffend, te maken heeft.In dit artikel staat dat de raad, als hij met een enkelvoudige aanbeveling
komt – ik doel op de uitzonderingsgevallen – dit moet motiveren.
In de ambtsinstructie voor de commissaris der Koningin heb ik dat nog eens
nagekeken, omdat de formuleringen in het wetsvoorstel daaraan sterk ontleend
zijn. Ik doel op de huidige ambtsinstructie van 10 juni 1994. In artikel 6
staat daar: "Wanneer het ambt van burgemeester van een gemeente openvalt,
zendt de commissaris binnen vier maanden nadat de gelegenheid tot sollicitatie
voor deze functie is opengesteld een met redenen omklede aanbeveling van ten
minste twee personen aan onze minister van Binnenlandse Zaken." In de ambtsinstructie
staat dus dat het om twee personen moet gaat; dat staat nu niet in de wet.
Dan vervolgt het artikel: "In bijzondere, te motiveren gevallen kan worden
volstaan met een aanbeveling waarop één persoon vermeld staat."
In de toelichting op dat besluit staat dat hierbij kan worden gedacht aan
een herindeling. De schrijver van de toelichting vond het vanzelfsprekend
dat, als een kandidaat in het ongerede is geraakt, deze niet meer op de aanbeveling
voorkomt. Dat zijn de gevallen waarover wij het eens zijn. Degene die in bijzondere
gevallen met een enkelvoudige aanbeveling komt, moet dat dus wel motiveren.
Laten we een geval nemen dat niet al te veel menselijk leed met zich brengt,
namelijk een herindeling – alhoewel je daarin voorzichtig moet zijn –
waarbij moet worden aangegeven om welke redenen het wenselijk is om door te
gaan met een bepaalde burgemeester. Er kan worden meegedeeld dat de kandidaat
iets is overkomen, zodat deze niet meer op de aanbevelingslijst kan figureren.
Dat moet dus gemotiveerd worden. Degene die de motivering beoordeelt in het
licht van wat de wet beoogt vast te leggen, is natuurlijk de minister. Die
moet zeggen of wat aan beide Kamers is meegedeeld voldoende is gemotiveerd
om van een bijzonder geval te mogen spreken. Als de minister tot de conclusie
komt dat dat niet het geval is – hij zal zich daarvan zorgvuldig moeten
vergewissen – moet hij zeggen: u hebt het niet goed gedaan, zodat ik
uw aanbeveling terzijde leg.De heer Luijten (VVD):Als we kijken naar de voorliggende tekst kan "motiveren" slaan op de uitleg –
waarom is er een enkelvoudige aanbeveling – maar ook op het bepalen
van de uitzondering. Daar zit het misverstand. GroenLinks heeft vanmiddag
nog duidelijk gezegd, blij te zijn dat die enkelvoudige aanbeveling nog mogelijk
is. Dat wordt door leden van deze Kamer zo gelezen. Wij willen gewoon een
eenduidige tekst.Minister De Vries:Zullen wij dan de interpretatie niet overlaten aan GroenLinks? Zullen
wij vaststellen dat, als een gemeente denkt dat zich een bijzonder geval voordoet,
zoals beschreven zal zijn in de circulaire en de ambtsinstructie, en zoals
dat in Tweede en Eerste Kamer is vastgesteld, die gemeente desondanks nog
steeds zal moeten motiveren, waarom zij denkt dat ook in die gemeente een
bijzonder geval aan de orde is? Als dat bij de minister komt, moet deze in
het licht van zijn discretionaire bevoegdheid kijken of dat inderdaad een
geval is zoals de wetgever dat blijkens de wetsgeschiedenis, waarvoor hij
nu ampele teksten ter beschikking heeft, bedoeld heeft. Als de minister tot
de conclusie komt dat op de één of andere manier is geprobeerd,
andere kandidaten uit beeld te houden en één met meer nadruk
te pushen, moet hij zeggen dat dat buitengewoon slecht is gedaan, zodat hij
daarmee geen rekening houdt. Dat verdwijnt in zijn grote prullenmand. Maar
als uit de motivatie blijkt dat er een geval aan de orde is, waarvan niemand
vindt dat je in dat geval redelijkerwijs gehouden kunt zijn om een dubbele
aanbeveling te doen, zal de minister waarschijnlijk, ervan uitgaande dat het
een redelijk denkend persoon is, tot die conclusie komen en zeggen: die motivatie
van die gemeente acht ik acceptabel. Mocht hij twijfelen, dan moet hij dat
uitzoeken. Maar het kan natuurlijk niet zo zijn dat motiveren, dat wil zeggen
uiteenzetten waarom men denkt dat hier een bijzonder geval aan de orde is,
kan gaan betekenen dat men uitmaakt wat het bijzondere geval is. Dat wordt
namelijk aangeduid met wat wij hier hebben besproken: dat moet iets zijn wat buiten de beleidsvrijheid en de politieke vrijheid van de gemeenteraad
ligt. Het voorschrift van de wet is duidelijk: er moeten twee mensen op de
aanbeveling staan.De heer Luijten (VVD):Daarom vindt de VVD-fractie ook: als we het dan inhoudelijk eens zijn,
waarom schrijven we het dan technisch niet zo op?Minister De Vries:Ik vind dat dit, ook in het licht van de wetsgeschiedenis, een verzoek
is dat onrecht doet aan de gedachtewisseling die wij hier hebben gehad. Als
wij hier met elkaar vaststellen dat motiveren betekent dat degene die zegt:
wij komen met een enkelvoudige aanbeveling en wij brengen door onze motivatie
onder uw aandacht waarom wij denken dat dat het geval is, en degene om wie
het gaat weet hoe dat zal worden getoetst door de regering – dat ligt
vast in de wet – moeten we bijna de toonhoogte waarop we de woorden
gaan beschrijven gaan benoemen. Ook in de ambtsinstructie is natuurlijk volstrekt
duidelijk dat de commissaris door een motivatie aan de minister duidelijk
moet maken, waarom hij maar met één persoon komt. Dat is dezelfde
verplichting die we aan een gemeenteraad die denkt dat dat aan de orde is,
opleggen. Het toetsingskader is duidelijk. Daarover hebben wij hier uitvoerig
gesproken, dus ik denk dat het misschien goed is, de komende dagen na te denken
over de vraag of dit allemaal nodig is. Naar mijn mening is de zaak zo helder
als glas.De heer Platvoet (GroenLinks):Het is juist dat wij de rek die wij constateerden in het amendement goed
vonden. Wij vinden het namelijk heel redelijk dat, als een gemeenteraad bij
zijn volle verstand vindt dat, gezien de profielschets, slechts één
kandidaat daarvoor in aanmerking komt, het zo moet kunnen zijn dat er één
aanbeveling komt. Maar goed, het is natuurlijk een discussie van niets, want
niets staat de gemeenten in de weg om een kandidaat die totaal niet aan het
profiel voldoet, pro forma op twee te zetten. Het is dan toch een soort toneelstukje,
waarbij de aanbeveling van de nummer één zal worden overgenomen.
Staat in dat mooie blauwe boek overigens nog dat de raad de uitzondering motiveert?Minister De Vries:Het is volstrekt duidelijk dat de commissaris die motivering moet leveren.
Die wijkt af van het voorschrift, waarin staat dat hij twee mensen moet aanbevelen.
Als hij dat niet doet, moet hij dat motiveren.De heer Platvoet (GroenLinks):Nu heeft de raad die adviesfunctie. Daarom staat in dit artikel dat de
raad adviseert.Minister De Vries:Niet de adviesfunctie, maar de aanbevelingsfunctie.De heer Platvoet (GroenLinks):Sorry, de aanbevelingsfunctie. Daarom is het in dit artikel de raad geworden,
en niet de commissaris. Dat is de logica. Lijkt mij heel helder!Minister De Vries:Daar ben ik u erkentelijk voor!Voorzitter. Ik meen dat ik hiermee de vragen, in tweede termijn gesteld,
heb beantwoord.De voorzitter:Ik begreep uit de laatste woorden van de minister dat hij het goed vindt
als wij daar de komende dagen nog even over nadenken. Aangezien er volgende
week toch om stemming wordt gevraagd, zullen wij dan besluiten of de beraadslaging
wordt gesloten. Wij zijn nu wel gekomen aan het eind van de tweede termijn.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik heb nog de volgende mededeling.Bij brief van 29 juni jongstleden (5106056/01/BIZ) heeft de minister van
Justitie, mede namens zijn ambtgenoot van Binnenlandse Zaken, een tweetal
het Koninkrijk bindende ontwerpbesluiten (met annotatie) ter goedkeuring voorgelegd,
respectievelijk met betrekking tot de begroting 2002 voor het Schengen Informatie
Systeem (SIS) en met betrekking tot de begroting voor het jaar 2001 voor SIRENE
Fase II en de Helpdesk.De commissie voor de JBZ-raad adviseert met deze ontwerpbesluiten in te
stemmen. Ik stel voor, dit advies te volgen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 17.39 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20002001-1612-1628.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl