Beleidsdebat 'Integratiebeleid' naar aanleiding van de begroting van het Ministerie van Justitie voor het jaar 2005 (29800 VI), waarbij tevens wordt betrokken het Groenboek over het beheer van economische migratie: een EU-aanpak (JBZ-dossier 2.2.26)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 1140-1180

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-06-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 26, pagina 1140-1180

24-05-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29800-VIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Beleidsdebat 'Integratiebeleid' naar aanleiding van de begroting van het Ministerie van Justitie voor het jaar 2005 (29800 VI), waarbij tevens wordt betrokken het Groenboek over het beheer van economische migratie: een EU-aanpak (JBZ-dossier 2.2.26)Pagina 1140-1180
Presentie en opening (dinsdag 24 mei 2005)Pagina 1139-1139
Lijst van besluiten (dinsdag 24 mei 2005)Pagina 1180-1180
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Reconstructiewet concentratiegebieden (opdragen van de rechtsbescherming bij de lijst der geldelijke regelingen aan de burgerlijke rechter) (28688); - het wetsvoorstel Wijziging van de Reconstructiewet concentratiegebieden (opdragen van de rechtsbescherming ter zake van het ruilplan aan de burgerlijke rechter) (30051)Pagina 1139-1140
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 24 mei 2005)Pagina 1180-1182
Behandeling van: - het wetsvoorstel Aanpassing van diverse wetten aan de Wet uniforme openbare voorbereidingsprocedure Awb (Aanpassingswet uniforme openbare voorbereidingsprocedure Awb) (29421); - het wetsvoorstel Wijziging van de Penitentiaire beginselenwet in verband met de tenuitvoerlegging van voorlopige hechtenis na veroordeling in eerste aanleg (29519); - het wetsvoorstel Wijziging van de Belastingregeling voor het Koninkrijk als gevolg van de spaarrenterichtlijn (29979) en 1 ander wetvoorstel (30028).Pagina 1139-1139

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 211 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het Beleidsdebat "Integratiebeleid" naar aanleiding
van de begroting van het Ministerie van Justitie voor het jaar 2005 (29800 VI), waarbij tevens wordt betrokken het Groenboek over het beheer
van economische migratie: een EU-aanpak (JBZ-dossier 2.2.26).De heer Middel (PvdA):Voorzitter. Ik begin met een huishoudelijke mededeling. Deze betreft het
intrekken van de in december vorig jaar aangehouden motie-Middel c.s. (29291,
A) inzake verblijfstitels voor slachtoffers van mensenhandel en mensensmokkel
bij aangifte en getuigenis in een eventueel strafproces. Minister Donner heeft
een aantal maanden geleden een brief gestuurd waardoor deze motie naar de
mening van de indieners niet meer aan de orde behoeft te zijn. Wij trekken
haar dus in.De voorzitter:Aangezien de motie-Middel c.s. (29291, A) is ingetrokken, maakt zij geen
onderwerp van beraadslaging meer uit.De heer Middel (PvdA):Voorzitter. Wat de PvdA-fractie betreft, gaat dit beleidsdebat over vreemdelingenzaken
en integratiebeleid nu eens niet over ons gelijk of dat van een ander. Het
gaat vandaag dus niet om een specifiek pardon voor de 26.000 of wie daar inmiddels
nog van over zijn. Het gaat evenmin over de overhaaste en waarschijnlijk onrechtmatige
naturalisatie van de levenspartner van onze kroonprins. Het gaat ook niet
over de vertraagde naturalisatie van een begenadigd voetballer uit Ivoorkust.
Het gaat zelfs niet over Antilliaanse jongeren voor wie wij onze grenzen zouden
moeten sluiten. Dus het gaat nu eens niet over de waan van de dag en evenmin
over partijpolitieke verschillen die in politieke debatten, zeker over dit
onderwerp, maar al te gauw uitvergroot worden. Er wordt dus niet gerefereerd
aan het Jaarverslag 2004 van de Nationale ombudsman, dat traditioneel weer
vol staat met klachten over de IND. Ik verwijs naar de pagina's 67-70. Ik
zie aan de minister dat zij die kent. Het gaat ook niet over al die deelonderzoeken,
landenreportages, ambtsberichten, petities, verzoekschriften, smeekbedes,
acties en noem maar op.Wat willen wij dan wel? Wij willen dit debat plaatsen in een reflexief
kader, dat geheel en al past in deze Kamer van reflectie. Vanuit de reflectie
kan misschien een nieuw perspectief geboden worden. Laat ons nu eens met z'n
allen bekijken waar wij nu al jaren mee bezig zijn, toegespitst op zowel het
integratie- als het asielbeleid. Het reguliere vreemdelingenbeleid laat ik
vanmiddag vanwege de tijd liggen. Het parlement, zowel de oppositie als de
coalitie, het kabinet, belangengroepen en beroepsbeoefenaren in de vreemdelingen-
en asielsector – je zou kunnen zeggen: een bedrijfstak met een miljardenomzet –
zien zich doorgaans gedwongen om van incident naar incident te hollen, in
de hoop dat daarmee zoiets als een consistent beleid wordt ontwikkeld dat
ook nog eens uitvoerbaar is. Zo was het vijftien jaar geleden in de tijden
van Lubbers, zo was het tien jaar en vijf jaar geleden onder Kok en zo is
het nu onder Balkenende ook. Als er niet iets wezenlijks verandert, is het
straks onder de volgende premier weer net zo. En toch maakt al sinds het einde
van de jaren tachtig in de politiek het optimistische geloof in multiculturaliteit
als een nieuwe vorm van verzuiling en pluriformiteit langzaam maar zeker plaats
voor een doelgericht streven naar integratie. De intellectuelen in dit gezelschap
verwijs ik graag naar het laatste boek van de sociaal psychologe Baukje Prins
uit Groningen "Voorbij de onschuld. Het debat over integratie in Nederland",
herziene druk 2004.Laten wij even een abstractieniveau hoger gaan zitten dan wij in asiel-
en integratiedebatten gewoontegetrouw doen. Ik spreek daarbij ook over mijn
eigen fractie, want zij heeft ook niet vaak de neiging om al te hoog te gaan
zitten qua abstractie als het om dit onderwerp gaat. Hoewel wij als oppositionele
sociaal-democratische fractie het in tal van opzichten niet met dit kabinetsbeleid
eens zijn en dus tal van wetsvoorstellen hebben afgewezen en andere ongetwijfeld
nog zullen afwijzen, willen wij het daar vandaag niet over hebben. Wij willen
hier ingaan op de vraag hoe wij samen verder kunnen in een samenleving die
niet meer alleen de onze is. Wij willen bezien of wij wel samen verder kunnen.
Wij willen bezien onder welke voorwaarden wij samen verder kunnen gaan en
samen kunnen leven. Wij nodigen de minister uit, aan dit debat deel te nemen,
uitgaande van eenzelfde vertrekpunt. Minister, probeer lijnen te schetsen,
denk niet meteen in procedures en regelgeving en – ik zeg het wat oneerbiedig,
maar bedoel het positief – leg die briefjes met spreekteksten van de
ambtenaren nu eens opzij. Schets een perspectief dat verder reikt dan het
eerste het beste beleidskader en verschuil u dus ook niet achter weer een
nieuwe beleidsnotitie die u uiteindelijk toch niet zelf schrijft. Benadruk
nu eens de kansen, zonder daarbij overigens de risico's uit het oog te verliezen.
Laten wij, met een parafrase op een uitspraak van de grote staatsman Churchill,
nu eens naar de volgende generatie kijken en niet naar de volgende verkiezingen.In het huidige weer opgelaaide debat over "integratie" worden standpunten
en overwegingen van nog niet zo lang geleden al snel als "politiek correct"
terzijde geschoven. Wij kunnen nauwelijks de neiging onderdrukken om naar
de andere kant door te schieten. Daarmee is het niet gemakkelijker geworden
om kritisch te kijken naar vraagstukken rond integratie. Hedendaagse problemen
worden te gemakkelijk toegeschreven aan het politiek correcte denken van weleer.
Het thema integratie wordt vooral vanuit het categoriale denken benaderd.
Prof. dr. Talja Blokland stelt in het RMO-werkprogramma 2005: "Mensen worden
geclassificeerd overeenkomstig hun etniciteit en daarmee menen we zonder meer
iets te kunnen zeggen over hun identiteit. Maar meestal is het niet zo simpel."
Wat dit betreft, is de volgende uitspraak van het VVD-Tweede-Kamerlid en toekomstig
wethouder van Amsterdam Laetitia Griffith in NRC Handelsblad van 17 mei
jl. een verademing: "Allereerst ben ik Laetitia Griffith, dan ben ik vrouw
en dan pas ben ik zwart." Laat haar geen uitzondering zijn
op de regel die maar al te vaak wordt bevestigd.Vorig jaar had iedereen binnen twee uur na het verschijnen van het rapport
van de parlementaire onderzoekscommissie naar de integratie van migranten
onder leiding van het VVD-Tweede-Kamerlid Stef Blok er al een mening over.
Gezien de omvang van het rapport (2300 pagina's) was dat een ongeëvenaarde
prestatie. Er deugde allemaal niks van en de integratie van niet-westerse
allochtonen was volledig mislukt. Ook in progressieve kringen werd verkondigd
dat men het al die tijd eigenlijk verkeerd had gedaan. De kritiek dat "weldenkend"
Nederland de culturele minderheden te soft heeft benaderd, was blijkbaar zo
hard aangekomen dat men de feiten uit het oog verloor. De commissie-Blok deed
dit gelukkig niet en toonde aan dat het allemaal niet zo erg was als bij voorbaat
al was aangenomen. Nadat de publicitaire stofwolken waren opgetrokken en de
media alweer op weg waren naar hun volgende hype, bleek het rapport van Blok
eigenlijk helemaal niet zo slecht te zijn. Sterker nog, toen de fractiewoordvoerders
eenmaal mochten oordelen in plaats van de politieke leiders, werden grote
delen van het rapport van Blok zelfs omarmd. Maar het was al te laat, want
een strenge tot zeer strenge aanpak van integratie was tot norm verklaard.
Men papegaait elkaar na over hoe erg het allemaal wel niet is. Bijna iedereen
loopt mee in de mode van de harde lijn. Wat die harde lijn overigens moet
inhouden, is nog niet geheel en al duidelijk. Zowel links als rechts worden
ondoordachte voorstellen gedaan, die variëren van gedwongen spreiding
van allochtonen tot een hek om de stad om – de meestal gekleurde –
armoedzaaiers tegen te houden. Vervolgens is men verbaasd dat dergelijke ideeën
in strijd blijken te zijn met onze Grondwet, onze beschaving en onze ethiek.Natuurlijk mag niet verhuld worden dat er iets mis is. Er is te veel overlast
van kansloze Antilliaanse jongeren, er zijn te veel Marokkaanse jeugdbendes,
er zijn te veel gekleurde gedetineerden, er leven te veel oudere Turken van
een uitkering en er komen te veel ongeletterde jonge huwelijkspartners naar
ons land om hier vervolgens onder het juk van de schoonfamilie en de partner
levenslang te lijden. Dit zijn stuk voor stuk zaken waarvoor de ogen niet
gesloten mogen worden en waaraan meer moet worden gedaan. Vooral in de oude
volkswijken en in de eerste naoorlogse nieuwbouw maken nogal wat allochtone
jongeren er een zootje van. Daar waar de spraakmakende elite van ons land
woont en werkt, is deze overlast niet zichtbaar, niet hoorbaar en niet voelbaar.
Daar zijn de migranten en hun kinderen aangepast, sociaal gezien interessant
en economisch zelfredzaam. Daar is sprake van culturele verrijking in plaats
van ergernis en frustratie. Gelukkig is er ook een andere kant dan de eerstgenoemde.
Honderdduizenden nieuwkomers zijn bijna geruisloos in onze samenleving opgenomen
en dragen hun steentje eraan bij. De schoolprestaties en arbeidsdeelname van
Molukkers, Surinamers en Antillianen zijn schommelend, dat wel, omhooggeschoten.
Men trouwt steeds minder in eigen kring. Langzaam wordt de achterstand van
Turkse en Marokkaanse schoolkinderen ingehaald. De meeste asielzoekers die
hier mogen blijven, gaan uiteindelijk aan het werk. De schoolmeesters, dokters,
loodgieters en ook de politici en waarschijnlijk ook ministers van morgen
zijn voor een groot deel van buitenlandse afkomst. Nog één generatie
en onze samenleving wordt mede gedragen door wat wij nu nog allochtonen noemen.
Wij kunnen met z'n allen blijkbaar meer dan wij wel eens denken. Juist omdat
wij nog altijd in een open samenleving leven, is het mogelijk open te blijven
staan voor nieuwkomers en hun cultuur. Natuurlijk mogen wij van hen verwachten
dat zij onze taal leren en dat zij onze waarden van vrijheid en tolerantie
onderschrijven. De meesten blijken dit ook volop te doen. Maar een deel van
hen blijft achterlopen en verdient daarom onze zorg en aandacht. Om ook hen
bij onze samenleving te betrekken ,is eerder begrip nodig dan vermaning. Een
uitgestoken hand werkt altijd veel beter dan een belerend vingertje. Blijkbaar
past het in de tijdgeest om bij integratie een harde lijn te volgen waarbij
het er minder toe doet of deze lijn metterdaad en op termijn ook effectief
is. Blijkbaar wordt niet langer het uitgangspunt beleden dat integratie en
inburgering van nieuwkomers van twee kanten moeten komen. Dit uitgangspunt
is immers te soft en zou door dé kiezers niet gewaardeerd worden. Toch
blijkt uit ervaringen elders dat niet alleen de migranten zich inspanningen
moeten getroosten om hun startpositie in de voor hen nieuwe samenleving optimaal
te laten zijn, ook wij, de ontvangende samenleving zal, daarin voorgegaan
door de regering, in woord en vooral in daad duidelijk moeten maken dat ook
zij er al het mogelijke aan zal doen om nieuwkomers in onze samenleving een
zo volwaardig mogelijke positie te verschaffen. Dat betekent kansen geven
in plaats van belemmeringen opwerpen. Volwaardigheid bereik je alleen als
je de migranten die je nog wel toelaat ook het idee geeft dat ze uiteindelijk
welkom zijn in onze samenleving. Het beleid moet gericht zijn op inburgering
en niet leiden tot uitsluiting.Voorzitter. Wij kloppen onszelf op de borst vanwege onze vermeende tolerantie,
die trouwens nogal eens niet meer dan onverschilligheid is. Migranten hebben
geen behoefte aan tolerantie, ze willen erkenning, niet alleen in woord, maar
ook in daad. Intussen worden in het nieuwe realisme de opvattingen en frustraties
van autochtone Nederlanders alom erkend en zelfs omarmd, terwijl die van migranten
vooral worden tegengesproken. De inmiddels baanbrekende filosofe Baukje Prins,
waar ik net al over sprak, stelt dat middels een retoriek van lef en helderheid
de nieuw-realisten de Nederlandse meerderheid in staat stellen stelling te
nemen, terwijl ze leden van etnische minderheidsgroeperingen begiftigen met
de status van "onbeslisbaren": het zijn vrienden noch vijanden, ze bevinden
zich binnen noch buiten, maar ze zijn vreemd, niet classificeerbaar, niet
te "be-vatten."Nu wil ik deze uitspraak namens mijn fractie niet meteen omarmen, maar
er even over nadenken kan geen kwaad. Wij kunnen nog zo hard roepen "Nederland
moet blijven" of dat wij geen multiculti-samenleving willen, feit is en blijft
dat Nederland inmiddels een multiculti-land is en ook zal blijven, of je dat
nu leuk vindt of niet. Over niet al te lange tijd zijn er meer gelovige moslims
in ons land dan gereformeerden. Dat is niet tegen te houden, zelfs niet door
degenen die dat zouden willen. Een land met een traditie van
godsdienstvrijheid en tolerantie moet hier toch mee weten om te gaan, in plaats
van het angstzweet op te wekken bij dat deel van de bevolking dat toch al
geneigd is om achter populistische praatjes aan te lopen? Natuurlijk –
daar heeft de minister gelijk in, al zegt zij het misschien niet zo hard als
ik nu doe – in de islamitische cultuur valt nog veel achterlijkheid
te ontwaren, maar de schellen vallen ook van de ogen van degenen die de moeite
nemen om in sommige Nederlandse subculturen door te dringen. Wat je daar soms
tegenkomt!Integreren betekent investeren in mensen, betekent kansen bieden, betekent
de weg wijzen en betekent ook de randvoorwaarden aangeven. Daarentegen werkt
stigmatiseren van hele bevolkingsgroepen contraproductief, is angst ook hier
een slechte raadgever en is elk superioriteitsgevoel misplaatst. Wij stralen
met z'n allen – en dat kunnen wij onszelf kwalijk nemen – niet
uit dat integratie veel meer is dan "aanpassen of oprotten" en de vraag is
hoe wij dat wel voor elkaar kunnen krijgen. Nieuwkomers moeten zich schikken
in onze rechtsorde, maar zij hoeven zich toch niet te vereenzelvigen met onze
cultuur? Assimilatie staat vrij, maar kan nooit via dwang bereikt worden.
Het recht op diversiteit is een grondrecht en daarmee onaantastbaar. Wij moeten
ook weten waarover wij praten. Er is net een jaarrapport verschenen van het
UNDP – de ontwikkelingsorganisatie van de Verenigde Naties – waarin
staat dat er over de hele wereld zo'n 5000 culturen zijn te onderscheiden
in zo'n 200 landen. Conclusie: multiculturaliteit is een onvermijdelijk feit,
wereldwijd!Voorzitter. Ik kom op het vreemdelingenbeleid, want het integratiebeleid
vloeit voort uit het vreemdelingenbeleid, waar de PvdA-fractie op eenzelfde
wijze bij wil stilstaan. Zo'n twintig jaar geleden kreeg het Nederlandse vluchtelingenbeleid
als onderdeel van het vreemdelingenbeleid – Nederland heeft immers nooit
een vluchtelingenwet gehad – met vallen en opstaan gestalte. Tot aan
die tijd kwamen politieke vluchtelingen mondjesmaat ons land binnen, al dan
niet op uitnodiging van de Nederlandse regering, zoals de Vietnamese bootvluchtelingen.
Zodra de situatie in het land van herkomst (zoals Portugal, Griekenland, Chili)
verbeterde, keerden vele niet-uitgenodigde vluchtelingen weer terug. Anderen,
met name afkomstig van achter het toenmalige IJzeren Gordijn, reisden door
naar elders om daar hun loopbaan als schrijver, kunstenaar, sporter of wetenschapper
voort te zetten. Economische vluchtelingen waren er nauwelijks, want Nederland
had al jaren eerder zelf zijn poorten voor buitenlandse werknemers en rijksgenoten
opengezet. Maar bij de plotse en onverwachte komst van betrekkelijk grote
aantallen Tamils in het midden van de jaren tachtig, bleek ons land geen adequaat
vluchtelingenbeleid voorhanden te hebben. Weliswaar was het Vluchtelingenverdrag
van Genève ondertekend en daarnaast ook nog enkele andere verdragen,
maar dit bleek in de praktijk geen soelaas te bieden. De Tamils, ze waren
ongenood, talrijk en ook nog met een ander kleurtje, kregen geen verblijfsvergunning,
maar wel een inderhaast in elkaar getimmerde bed-, bad- en broodregeling,
waarmee een eventueel beroep van hen op de veel duurdere Bijstandswet werd
voorkomen. De zeer karige BBB-regeling zou de opmaat vormen voor de ROA, de
Rijksopvangregeling Asielzoekers, die in aangepaste vorm nog steeds bestaat
en ook nog steeds schraal is.Vanaf het einde van de jaren tachtig kregen het vreemdelingen- en vluchtelingenbeleid
volop politieke en maatschappelijke aandacht. Het adagium van achtereenvolgende
regeringen was dat zij een terughoudend vreemdelingenbeleid en een ruimhartig
vluchtelingenbeleid voorstonden. In de praktijk werd dit door tal van betrokkenen
anders ervaren. Inmiddels hebben enkele honderdduizenden personen zich via
het asielloket met een vluchtelingen- of vooral humanitaire status in ons
land gevestigd. Als gevolg van gezinshereniging en -vorming is hun aantal
fors uitgebreid. Overigens is hun aantal kleiner dan de andere buitenlanders
die in dezelfde periode zich op reguliere wijze voorgoed in ons land vestigden,
met name via gezinsvorming en -hereniging. Een op de zes huwelijken in ons
land is met een buitenlander. Als persoonlijke noot kan ik daaraan toevoegen
dat ik één van die zes ben en dat het mij uitstekend bevalt.Enige tienduizenden asielzoekers zijn momenteel nog in procedure voor
een verblijfsvergunning. Daarnaast klampt een (te) groot aantal uitgeprocedeerde
en afgewezen asielzoekers, al dan niet in de illegaliteit, zich vast aan de
laatste strohalm die er soms wel maar vaak niet blijkt te zijn.De afgelopen twintig jaar konden bewindspersonen van vrijwel alle politieke
kleuren aangesproken worden op ons vreemdelingen- en vluchtelingenbeleid.
Nadat staatssecretaris Haars (CDA) tijdens het kabinet-Van Agt I de toon had
gezet, begon het pas echt met Korthals Altes (VVD) en Korte-van Hemel (CDA)
in de eerste twee kabinetten-Lubbers. Zij werden opgevolgd door Kosto en d'Ancona
(beiden PvdA). Daarna zwaaiden Sorgdrager (D66) en Schmitz (PvdA) de scepter
op Justitie en vervolgens Korthals (VVD), Cohen (PvdA) en Kalsbeek (PvdA).
Ook de oud-directeur van de Vreemdelingendienst, Nawijn (LPF), was korte tijd
als bewindspersoon verantwoordelijk voor het vreemdelingenbeleid. Thans is
minister Verdonk (zij is van de VVD, inmiddels) al weer bijna twee jaar de
aangewezen portefeuillehouder binnen het kabinet. Kortom, alle politieke richtingen
zijn medeverantwoordelijk geweest voor het asiel- en vluchtelingenbeleid en
dus ook voor wat er daarin misging. Ik wil dat benadrukken, voorzitter. Allen
hebben niet weten te voorkomen dat in het publieke debat asielzoekers, vreemdelingen,
vluchtelingen, illegalen en soms ook criminelen door elkaar worden gehaald.Onder al die verschillende spelers in de asielketen neemt de IND, onze
Immigratie en Naturalisatiedienst, een bijzondere plaats in. De macht van
de IND strekt veel verder dan die van alle andere ketenpartners, zeker nadat
ook nog taken van de Vreemdelingendienst naar de IND zijn overgeheveld. Sommige
wetenschappers zeggen dat het er zelfs op lijkt dat binnen het vreemdelingenbeleid
de kantoren van de IND de dienst uitmaken. De IND is bovenal mikpunt van kritiek,
hetgeen de dienst niet zelden aan zichzelf te danken heeft. Bibliotheken kunnen
worden gevuld met "zwartboeken" over de IND, met klachten van de advocatuur,
met rapporten van onderzoeksinstellingen en van de Nationale ombudsman, met
kritisch getoonzette Handelingen en verslagen van vergaderingen en hoorzittingen
in de Eerste en Tweede Kamer, met artikelen en boeken van specialisten
in het vreemdelingenrecht, met journalistieke reportages, met factfinding-rapporten
van organisaties als Amnesty International waarvan de inhoud haaks staat op
wat de IND doorgaans beweert, met brieven en niet te vergeten met hulpkreten
van talloze gedupeerden, ondersteund door vele tienduizenden handtekeningen
van verontruste burgers.Er loopt een Rekenkameronderzoek naar alleen de bedrijfsvoering bij de
IND, toegespitst op reguliere toelating en dus niet op asiel. Er is een plan
van aanpak van de minister. Er komt een evaluatie van de bestuurlijke processen
door oud-minister Scheltema van D66. Al met al is er een breed ongenoegen
over het functioneren van de IND. In een Kamerdebat aan de overkant twee maanden
geleden spraken onlangs op twee na alle fracties over "de chaos bij de IND".
De twee fracties die dit niet deden – de VVD en SGP – constateerden
wel een "ernstige situatie bij de IND". De minister is politiek verantwoordelijk
voor de IND, maar zij kan niet, en dat wil ik benadrukken, als enige worden
aangesproken op wat er zoal misgaat. Er ligt hier een geschiedenis van zeker
twintig jaar, waaraan nogmaals alle grote politieke partijen – ook D66 –
debet zijn.Nu de aantallen asielzoekers lager uitvallen, kan de daardoor ontstane
windstilte gebruikt worden om terug te kijken. Er kunnen lessen uit het verleden
getrokken worden. Het gaat niet zozeer om wat er allemaal wél goed
ging, maar vooral om de fouten die bij de uitvoering van het beleid zijn gemaakt.
Er blijft een hoop ellende in de wereld, dus blijven mensen bescherming zoeken
en dus blijven er asielzoekers. Zolang vluchtelingen niet uitsluitend in de
regio worden opgevangen – die discussie wordt nu gevoerd, zie het stuk
van professor Emmer in Trouw van 12 maart 2005 – kunnen we het
beter, doeltreffender en doelmatiger doen.Om hierover helderheid te krijgen is het misschien de moeite waard om
in dit huis eens met elkaar te bezien of een of andere vorm van nader parlementair
onderzoek wellicht gewenst is. Ik formuleer het bewust heel voorzichtig. Ik
richt mij hierbij natuurlijk met name tot de senaatsfracties. Laten we eens
in alle bescheidenheid en voorzichtigheid bezien of een gezamenlijke oriëntatie
daarop mogelijk is, bijvoorbeeld via het doorlopen van een verkennend voortraject.
Alles wat tot nu toe onderwerp van al dan niet parlementair onderzoek en studie
geweest is, raakt niet of nauwelijks de kern van de zaak, namelijk de uitvoering
van ons asielbeleid, de interpretatie daarvan door de verschillende ketenpartners
en vooral wat daarin is misgegaan. Ik geef een paar voorbeelden: structurele
verschijnselen als overschrijding van termijnen, mislukte terugkeer, onmogelijkheden
om een machtiging tot voorlopig verblijf te verkrijgen, zoekgeraakte dossiers,
beschikkingen die wel zijn verleend maar toch niet worden uitgereikt, tekortschietende
landeninformatie, problemen met tolken en helaas nog veel meer. Bij een eventuele
nadere parlementaire activiteit van deze Kamer, zoals een eventueel parlementair
onderzoek, moet bij voorbaat worden voorkomen dat de conclusies daarvan worden
ondergesneeuwd door partijpolitieke discussies of oprispingen over het al
dan niet moeten aanblijven van bewindspersonen. Immers, alle politieke hoofdstromen
waren en zijn medeverantwoordelijk. Allemaal, geen enkele uitgezonderd. Daarom
kan niemand zich aan een eventueel oordeel onttrekken. Alleen al daarom is
deze Kamer van reflectie het orgaan dat als eerste in aanmerking komt om zich
eventueel van een dergelijke taak te kwijten zonder gehijg, zonder politieke
spelletjes, zonder oppositionele bijbedoelingen en los van de waan van de
dag. Mijn fractie vraagt hier niet het oordeel van het kabinet over, maar
legt aan de Kamer de vraag, de gedachte, de suggestie voor of de wenselijkheid
van een dergelijke parlementaire activiteit in eigen kring kan worden bezien.De aanhoudende stroom van al dan niet terechte kritiek op de IND is zo
beeldbepalend en zet dusdanig de toon dat andere partners in de asielketen
al te gemakkelijk buiten schot blijven. Ook de politiek die het beleid heeft
vastgesteld en dus kan worden aangesproken op de uitvoering ervan, heeft de
afgelopen twintig jaar een weinig consistente lijn op dit beleidsterrein gevolgd.
Met de mond is strengheid beleden die vervolgens telkens met het hart werd
gerelativeerd. Zo ontstond een beeld van gezwabber. De recente discussie over "de 26.000" al dan niet uitgeprocedeerde asielzoekers
die minstens vijf jaar in Nederland verblijven, is daar een voorbeeld van.
De minister wordt links – dat gebeurt soms met weerzin – en rechts –
en dat gebeurt meestal met bewondering – als een keiharde tante neergezet,
terwijl zij in wezen gewoon het beleid van haar voorgangers voortzet. Al jarenlang
schommelt het percentage asielzoekers dat uiteindelijk een verblijfsvergunning
krijgt rond de 45. Zo is het nog steeds; het is nu 43% ook als je kijkt naar
de eerste 10.000 van "de 26.000" die al behandeld zijn. Zo'n 45% krijgt dus
een permanente verblijfstitel, met het hart of zonder het hart, want de minister
maakt ook nog gebruik van haar discretionaire bevoegdheid en dit is in enkele
honderden gevallen gebeurd. Dit is echter altijd al zo geweest en zo gaat
het dus ook onder deze minister.Tussen de 4000 en 5000 mensen in de groep van "de 26.000" zijn volledig
uitgeprocedeerd en heten daardoor in bureaucratische termen uitzetbaar. Ik
vind het een vreselijk woord, maar wij gebruiken het toch.Voor een specifiek pardon voor de oude uitgeprocedeerde gevallen is geen
parlementaire meerderheid. Ik kan daar wel van alles over zeggen, maar het
is niet anders, er is gewoon geen meerderheid. Als deze minister al van haar
voorgangers verschilt dan is dat hooguit in toonzetting, in uitstraling en
wat ik zou willen noemen: verbetenheid. De cijfers wijzen uit dat haar asielbeleid
nauwelijks afwijkt van wat al twintig jaar de gewoonte is. Dat kunnen wij
leuk vinden of niet, het is een feit. Die toonzetting waar ik over sprak,
heeft echter wel invloed op het maatschappelijk klimaat en zet ook de IND
verder onder druk.Ook het veel gehoorde verhaal dat het aantal asielzoekers vooral dankzij
onze nieuwe Vreemdelingenwet sterk is afgenomen, berust nergens op. Zo heeft
België in het geheel geen Vreemdelingenwet, maar ook daar is het aantal
asielzoekers drastisch gedaald. Er komen om allerlei redenen gewoonweg minder
asielzoekers naar West-Europa, misschien met uitzondering van Frankrijk. Ik
verwijs naar een recente lijst van de UNHCR van de asielaanvragen in de afgelopen
vier jaar. Daaruit blijkt dat het aantal asielaanvragen in Oostenrijk kort
geleden nog sterk steeg ondanks het rechtse beleid dat er wordt
gevoerd, maar het afgelopen jaar is er alleen in Frankrijk een stijging van
het aantal asielaanvragen waargenomen. Wetenschappers zijn wel van mening
dat de rigide wijze waarop de Raad van State met het hoge beroep om gaat mede
van invloed is op de sterke daling van het aantal aanvragen.Met de invoering van de Vreemdelingenwet in 2000 zijn lang niet alle problemen
opgelost. Het sluitstuk van het asielbeleid, terugkeer in geval van een negatieve
beslissing op het asielverzoek, blijkt nog steeds niet adequaat te regelen
te zijn. Terugkeer is ook alleen maar mogelijk als er voor betrokkenen iets
is om naar terug te keren.Al met al kan al twintig jaar lang worden gesproken van een deels inadequaat
asielbeleid en een deels disfunctionerende uitvoering daarvan. Wij zaten er
bij en wij probeerden er ook wel iets aan te doen, maar soms ook keken wij
er alleen maar naar. Zoekend naar de oorzaken van die houding, kom je vele
vragen tegen waarop het antwoord tot op de dag van vandaag niet duidelijk
en zeker niet eenduidig is. Ik ben hierin gesterkt door het proefschrift van
Karin Geuijen getiteld: De asielcontroverse: argumenteren over mensenrechten
en nationale belangen, dat eind vorig jaar is verschenen. Zij beschrijft en
analyseert hierin hoe gedurende de afgelopen twintig jaar ons asielbeleid
tot stand kwam in de begrijpelijke spanning tussen enerzijds het respecteren
van mensenrechten en anderzijds het behartigen van nationale belangen. In
die spanning – en niet in personen of partijen – ligt de kiem
voor veel van wat er bij de uitvoering van het beleid misging of op een andere
manier verliep dan oorspronkelijk was beoogd. Wij zouden graag willen dat
wij daarvan elkaar niet de schuld geven, maar dat wij samen proberen om er
lessen uit te trekken omdat uiteindelijk iedereen daar baat bij heeft.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. "Toute ma vie j'ai eu une certaine idée de la France."
Mijn hele leven heb ik een bepaalde voorstelling gehad van Frankrijk. Met
deze woorden begint Charles de Gaulle zijn memoires. Deze zin is intrigerend.
De Gaulle staat bekend als een fervent patriot. De grootsheid van Frankrijk
was maatgevend voor zijn politieke handelen. Toch noemt deze staatsman niet
Frankrijk – het land met zijn grenzen, inwoners en geschiedenis –
als leidraad voor zijn leven, maar een idee over Frankrijk. Van De Gaulle
is bekend dat hij het ware Frankrijk, la France profonde, niet in Parijs,
maar juist daarbuiten vond, terwijl juist veel niet-Fransen allereerst aan
de hoofdstad denken wanneer het om Frankrijk gaat.In 1990 bestond het Koninkrijk der Nederlanden 175 jaar. Dat was voor
het Sociaal en Cultureel Planbureau reden een boekje uit te geven over de
vorming van Nederland als eenheidsstaat. Wie dat leest, is verbaasd over de
grote mate van regionale verscheidenheid binnen de grenzen van ons land tot
zeker de Eerste Wereldoorlog. Mijn voorouders leefden al generaties in het
Nederlands-Duitse, eigenlijk het Nederlands-Pruisische, grensgebied. Tot ver
in de negentiende eeuw trokken bewoners van deze gebieden van de ene naar
de andere zijde van de grens om daar te werken, te wonen, te huwen en kinderen
te krijgen. Voor mij persoonlijk geldt dat het tamelijk toevallig is dat ik
Nederlander ben en geen Duitser. Mijn grootouders hadden zo weinig onderwijs
genoten dat zij met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid niet wisten
wat de Tachtigjarige Oorlog was en nooit gehoord hadden van het Rampjaar of
van bijvoorbeeld Hugo de Groot. Ik vermoed dat zij zich pas nadrukkelijk Nederlander
zijn gaan voelen door de Eerste Wereldoorlog. En ook toen zullen zij zich
eerder lid hebben gevoeld van een achtergestelde katholieke minderheid dan
burger van de eenheidsstaat Nederland.Nederland als nationale eenheidsstaat was een idee van de negentiende
eeuw en is pas gerealiseerd in de twintigste eeuw. Min of meer contemporaine
verschijnselen als de verzuiling, toegenomen onderwijs, de beide wereldoorlogen,
de sociale zekerheidspolitiek, deels ontworpen in de eerste helft en gerealiseerd
in de tweede helft van de vorige eeuw, waren even belangrijk als, zo niet
belangrijker dan referenties aan belangrijke momenten uit de vaderlandse geschiedenis.
Die referenties aan historische continuïteit hadden vanzelfsprekend een
belangrijke functie: zij vormden de legitimatie voor de nationale eenheidsstaat
en verhulden in zekere zin dat hier vooral een idee gerealiseerd werd.Tweemaal heeft De Gaulle de politieke arena betreden en tweemaal om een
diep verdeelde natie te verenigen. De eerste keer na de nederlaag in 1940
en de vestiging van het Vichy-regime. De tweede keer nadat het land tot op
het bot verdeeld was geraakt door Algerije. Voor De Gaulle had de verwijzing
naar het glorieuze verleden bij zijn poging tot herstel van eenheid niets
verhullends, want het was per definitie een referentie aan een idee. Daarmee
bediende hij zich van een in zichzelf consistent referentiekader, omdat voor
De Gaulle Frankrijk eenvoudigweg de bakermat was van het moderne denken, van
de idee tout court. Het is dan ook paradoxaal dat aan zijn presidentschap
een einde kwam door nieuwe nationale verdeeldheid naar aanleiding van protestacties
onder de leus: de verbeelding aan de macht!Nederland en andere landen staan aan het begin van de eenentwintigste
eeuw opnieuw voor verdeeldheid. Die verdeeldheid gaat diep. Het is een verdeeldheid
tussen grote groepen inwoners. Het is een verdeeldheid die deels langs religieuze
scheidslijnen loopt. Het is ook een verdeeldheid die oude, min of meer gepacificeerde
tegenstellingen opnieuw actueel maakt. Tegelijkertijd laat de oplossing ervan
zich niet beperken tot de nationale staat en ook niet legitimeren met de idee
van de nationale staat. Inmiddels maken Nederland, Frankrijk, België,
Groot-Brittannië en andere landen die met een vergelijkbaar vraagstuk
kampen, deel uit van een Europese Unie van 25 lidstaten. Enkele andere Europese
landen bevinden zich in de wachtkamer en een groot land met een vrijwel louter
islamitische bevolking, Turkije, zal vermoedelijk op termijn toetreden. Hoe
het ook afloopt met het grondwettelijk verdrag voor de Europese Unie: de nationale
staat was al geen vanzelfsprekend en herkenbaar fenomeen meer voor de politieke,
economische en culturele elites in Europa en dat is nu evenmin meer het geval
voor de grote meerderheid van de burgers. Daar komt nog het volgende bij.
Het zogenaamde integratievraagstuk kan niet los worden gezien van een ander
fenomeen in de westerse wereld, te weten het geleidelijk aan ontstaan
van een nieuwe onderklasse. In zijn boek "Life at the Bottom. The World view
that makes the Underclass" beschrijft Theodore Dalrymple, een Britse arts
en psychiater met jarenlange ervaring in achterstandswijken van Britse steden
en in Britse gevangenissen, hoe de westerse politieke, sociale en culturele
elite door verwijtbare onverschilligheid jegens mensen die zichzelf niet kunnen
helpen, en door een even verwijtbare ontkenning van het kwaad als realiteit
in menselijk gedrag heeft bijgedragen aan het ontstaan van een nieuwe onderklasse.
Rode draad in zijn analyse is dat de westerse elites, bevangen door goedbedoelde
opvattingen over de autonomie van de mens en diens zelfbeschikkingsrecht,
bevangen door afkeer van bemoeizorg en bestwil, hebben nagelaten om mensen
die aan de zelfkant waren geraakt, te helpen zich aan de spiraal van sociaal
en moreel verval te onttrekken. Het behoeft geen betoog dat in de analyse
van Dalrymple allochtone groepen een belangrijk deel uitmaken van die onderklasse
en allochtonen die nog niet aan een dergelijke spiraal van neergang zijn begonnen
wel een groot risico lopen daarin terecht te komen.Een voorbeeld uit ons eigen land vormt een treffende illustratie van Dalrymples
analyse. Drugsverslaafden kunnen ook onder het huidige wettelijke regime nauwelijks
worden gedwongen tot afkicken als een noodzakelijk begin om een nieuw bestaan
op te bouwen. Tot voor kort was het zelfs niet mogelijk om verslaafden met
psychiatrische stoornissen, een aanzienlijke groep, in enige kliniek geplaatst
te krijgen. Onze oplossing bestaat er op dit moment in dat wij deze verslaafden
wel min of meer gedwongen laten afkicken in een speciale gevangenis voor veelplegers,
maar niet dan nadat zij eerst een jarenlage sociale, lichamelijke en morele
aftakeling hebben ondergaan.Op de analyse van Dalrymple is nogal wat kritiek gekomen, onder andere
in een uitzending van Buitenhof naar aanleiding van de gebeurtenissen in de
Graafsewijk in Den Bosch. Zo werd opgemerkt dat het zowel daar als enige jaren
geleden in de Groningse Oosterparkbuurt om relatief bescheiden verschijnselen
ging. Wie echter niet alleen kijkt naar deze min of meer autochtone achterstandbuurten,
maar ook naar de sterk allochtone wijken in de vier grote steden, kan niet
ontkennen dat toestanden als in Britse en Franse steden in ons land niet langer
ondenkbaar zijn.Dit illustreert Margalith Kleiwegt met haar journalistieke verslag over
de buurt van Mohammed. B. Niet voor niets heet het boekje "Onzichtbare ouders".
Veel van de ouders van de schooljeugd in die Amsterdamse buurt hebben geen
idee hoe zij hun kinderen moeten begeleiden; op straat, in de buurt en op
school. Kinderen moeten ouders begeleiden. Moeders hebben hun eigen, sterk
beschutte en begrensde wereld, onkundig van wat zich bij de vaders en de kinderen
afspeelt. Bij jongeren liggen vroegtijdige schoolverlating, althans onderwijsachterstand,
en vervreemding van de Nederlandse samenleving op de loer.De aanpak die Dalrymple voorstaat, is bepaald niet zachtzinnig. Immoreel
gedrag moet ook als immoreel gedrag worden benoemd. De andere kant uitkijken
is uit den boze. Zwakkeren helpen door onderwijs, betere huisvesting en werk
is geen bemoeizorg als zij daardoor een kans krijgen aan de krachten die hen
naar de onderkant trekken, te ontsnappen. Tegelijkertijd ontkent Dalrymple
niet de eigen verantwoordelijkheid van mensen aan de onderkant. Zij zoeken
legitimatie voor hun eigen onverantwoordelijkheid door de oorzaken buiten
henzelf te leggen. Dat moet volgens Dalrymple evenzeer worden bestreden. Het
interessante van zijn beschouwing is dan ook, dat hij uitdrukkelijk een actieve,
emanciperende houding van de elite verbindt met de eigen verantwoordelijkheid
van mensen aan de onderkant. Aan de hand van beide elementen zou ik enkele
thema's van het Nederlandse integratiebeleid willen aansnijden, eerst in relatie
tot die eigen verantwoordelijkheid, en vervolgens in relatie tot de rol van
elites.In het kabinetsbeleid is terecht een sterk accent gelegd op de verantwoordelijkheid
van allochtonen in achterstandsituaties om zelf naar vermogen aan integratie
te werken. Deelname aan de samenleving, participatie, is in de christen-democratische
mens- en maatschappijvisie zowel ideologisch als praktisch van grote betekenis
voor de ontplooiing van mensen. Dat veronderstelt vaardigheden bij ouders,
kennis van de samenleving waarin het gezin moet functioneren, de vastberadenheid
om in het eigen inkomen te voorzien en zich daarvoor maximaal in te spannen.
Vrouwen, moeders, spelen daarin een belangrijke rol. Hoe kunnen zij uit hun
isolement komen? Formeel geldt ook voor hen bij ontvangst van bijstand de
eis zich beschikbaar te houden voor de arbeidsmarkt. Maar is dat in de praktijk
geen dode letter? Er zullen weinig sociale diensten zijn die allochtone moeders,
vrijwel altijd onvoldoende geschoold en veelal zonder voldoende beheersing
van het Nederlands, actief houden aan hun wettelijke plicht om te solliciteren
als hun werkende partner in de bijstand komt.Heeft de minister daar zicht op? Hoeveel allochtone vrouwen die geen betaald
werk verrichten, worden feitelijk als niet bemiddelbaar gezien? Worden zij
aangesproken op hun onderhoudsplicht, ook als de partner zich beschikbaar
houdt voor de arbeidsmarkt, maar nog geen baan heeft gevonden? Wijkt het gedrag
van sociale diensten hier af van hun benadering van autochtone vrouwen? Deze
vragen zijn niet onbelangrijk, want indien de gemeenten hier geen werk van
maken, zal de prikkel bij veel vrouwen om zich te gaan scholen, gering zijn.
De banen met een geringe opleiding liggen niet voor het oprapen. Een scholingstraject
starten, zal in de ogen van deze vrouwen weinig zinvol zijn als de kans groot
is dat de partner straks weer de kost verdient. Het loont dan niet de moeite.
De arbeidsmarktkansen van vrouwen blijven daardoor klein en zij worden er
met het verstrijken van de jaren vaak niet groter op.Kwantitatief zal actie van gemeenten op dit punt misschien niet op korte
termijn zoden aan de dijk zetten. Het sociaal-psychologische effect van een
actieve houding van gemeenten acht de CDA-fractie echter groot. Zij maakt
duidelijk, dat een uitkering verplichtingen met zich brengt, het demonstreert
het belang van scholing, het stimuleert vrouwen om uit hun isolement te komen
en hun echtgenoten om daaraan mee te werken.Voor de CDA-fractie is hierbij sprake van een wederzijdse verantwoordelijkheid.
Onze allochtone medeburgers hebben hun verantwoordelijkheid; dat geldt ook werkgevers. Van hen mag verwacht worden, dat zij een gelijkwaardige
kans bieden op een baan. Dat begint al bij stageplekken voor allochtone jongeren
en laat zich evengoed vertalen naar volwassenen die hun uiterste best doen
door zich eerst te scholen en daarna te solliciteren naar vacatures op de
arbeidsmarkt.De CDA-fractie heeft de indruk dat, zeker na de moord op Van Gogh, het
maatschappelijk klimaat verhard is en de kansen voor allochtonen afgenomen
zijn. Is de minister het met onze fractie eens, dat daarin niet berust mag
worden? Welke mogelijkheden ziet zij om deze tendens om te buigen?Los daarvan blijft het intussen van groot belang om het soort sociale
patronen dat achterstanden van allochtonen in stand houdt, te voorkomen. Het
begin ervan ligt bij een te laag initieel opleidingsniveau van ouders. De
vraag van de CDA-fractie is of de inburgeringscursussen nieuwe stijl in dat
opzicht voldoende soelaas bieden. Is het niveau toereikend en hoever staat
het eindniveau af van de lat die in ons onderwijs richtinggevend is: het behalen
van een startkwalificatie? Zou die startkwalificatie niet ook voor gezinsvormers
en gezinsherenigers en wellicht ook asielzoekers moeten gaan gelden?De doelstelling van de startkwalificatie, die voor ons inhoudt een toereikend
scholingsniveau, geldt niet voor niets wél voor mensen die hier geboren
en getogen zijn. Dat gebeurt om jongeren vaardigheden bij te brengen voor
de arbeidsmarkt. Het gebeurt ook – en dat is niet onbelangrijk –
om als staatsburger politieke en burgerlijke verantwoordelijkheden te kunnen
dragen, om als ouder een kind te kunnen opvoeden, om in de samenleving te
kunnen participeren. Zonder toereikende scholing is dit alles wel heel erg
moeilijk. Ondertussen is dat wel precies de situatie waarin mensen komen te
verkeren die op veel latere leeftijd naar Nederland komen. Belangrijke vraag
is daarom of de inburgeringscursussen hier voldoende houvast bieden. Naar
onze mening is het verschil met het beroepskwalificerende niveau, dat algemeen
als een minimale scholingseis wordt gezien, te groot.Deelt de minister deze analyse? Ziet zij mogelijkheden om hieraan een
mouw te passen? Hoe staat zij tegenover de idee, als variant op het voorstel
in het Forum-adres van februari 2004, om aan de komst van een huwelijkspartner
een borgstelling te verbinden die dient als bron van financiering voor scholing?
Natuurlijk moet men daarbij rekening houden met de vraag of personen een standaardniveau
wel kunnen halen. Maar dat is niets nieuws. Dat gebeurt ook in het reguliere
onderwijs voor autochtonen en de instrumenten om dat te beoordelen zijn ruimschoots
voorhanden. Ik vermeld deze gedachte, omdat de CDA-fractie de noodzaak wil
onderstrepen om hier initiatieven te nemen die de spiraal van volgmigratie,
achterstanden en sociale problemen doorbreken. Graag horen wij de opvatting
van de minister ter zake.De heer Pormes (GroenLinks):U hebt terecht gezegd dat iedereen in dit land zijn eigen verantwoordelijkheid
moet nemen om snel en optimaal in deze samenleving te participeren. Hebt u
enige aanleiding of gegevens waaruit blijkt dat bij allochtonen dit bewustzijn
minder is dan bij autochtonen?De heer Van de Beeten (CDA):Ik denk dat bepalend is wat de ambitie van de mensen is. Wat mij frappeerde
bij het lezen van het boekje van mevrouw Kleiwegt was het streven naar een
betere toekomst, zowel voor eigen kinderen als voor zichzelf. Dat gold voor
de moeders die door haar geïnterviewd waren. De ambitie was er dus zeker,
maar de beslotenheid van de samenleving waarin men zelf verkeerde, belette
hen om die ambitie daadwerkelijk waar te maken. Dus het gaat mij er niet zozeer
om dat het abstracte streven en de wil er niet zouden zijn, maar het doorbreken
van de beslotenheid is het moeilijke punt. Daarbij beroept men zich naar onze
taxatie te vaak op niet kunnen, terwijl het er ook om gaat daarbij de eigen
verantwoordelijkheid onder ogen te zien. Een vrouw kan natuurlijk wel zeggen
dat haar man ertegen is dat zij de deur uitgaat om een cursus Nederlands te
volgen, maar de vraag is of men het bij die mededeling moet laten, en of men
dan niet moet zeggen: ja, maar mevrouw, u hebt ook uw eigen verantwoordelijkheid.
In deze samenleving wordt u als een eigen persoon gezien, met uw eigen rechten
en dus ook met uw eigen verantwoordelijkheid voor uw eigen toekomst. Daar
zit voor een deel de kneep. Daarbij mag men zich niet door cultuurrelativisme
laten leiden om er dan maar in te berusten dat iets zo is.Mevrouw Meulenbelt (SP):Als het gaat om de emancipatie van vrouwen en het uit een isolement van
vrouwen halen – waar ik ook sterk voor ben – vraag ik mij af waarom
dan al die organisaties die dicht bij de vrouwen staan meer worden gesubsidieerd,
maar juist al die subsidies worden ingetrokken, ook met de steun van uw partij.De heer Van de Beeten (CDA):Daar denken wij ook kritisch over. Onze Eerste-Kamerfractie vindt dat
hiernaar veel zorgvuldiger moet worden gekeken. Aan de ene kant zien wij de
noodzaak om waar nodig sancties toe te passen. Aan de andere kant kan dat
niet het enige zijn. Waar er goede initiatieven zijn om vrouwen uit hun isolement
te halen, zul je ook bereid moeten zijn om daaraan subsidies te besteden.Mevrouw Meulenbelt (SP):Ik ben blij dat u het ermee eens bent dat de combinatie van sancties en
geen subsidiemogelijkheden voor vrouwen om te participeren niet geweldig is.
Heb ik u goed begrepen?De heer Van de Beeten (CDA):Dat hebt u goed begrepen.Een laatste thema waarvoor wij aandacht vragen, betreft de taalachterstand
van kinderen. Het CDA pleit al enige jaren voor het inrichten van schakelklassen.
In het regeerakkoord is daarvoor € 30 mln. uitgetrokken. In Breda
is inmiddels ervaring opgedaan met taalopvang. In uiterlijk een jaar tijd
worden kinderen voorbereid op de basisschool. De aanpak blijkt zeer effectief.
De vraag is dan ook hoe het staat met de bredere introductie van de schakelklas.
Het geld is er, maar de implementatie lijkt achterop te raken. Kunnen de middelen
voor schakelklassen ook ingezet worden voor het tot 32 uur verlengen van de
schoolweek voor kinderen met achterstand, zoals wethouder Geluk uit Rotterdam
onlangs voorstelde? Ook hierbij geldt voor ouders dat de overheid eisen mag
stellen in het belang van de integratie van hun kinderen. Hoe staat de minister
tegenover de gedachte, zoals voorgesteld door de grote steden, om
ouders te verplichten kinderen van twee tot drie jaar met achterstanden in
hun taalontwikkeling te verplichten sommige dagdelen naar school te gaan?Ik kom nu te spreken over de rol van elites. Een belangrijk probleem voor
onze actuele situatie is de vraag of de overwegend autochtone elite in staat
is deze rol te vervullen. Anders gezegd: is het niet noodzakelijk dat in en
door de allochtone gemeenschappen een eigen elite tot stand komt die een dergelijke
emanciperende rol kan vervullen? Die vraag zou de CDA-fractie met een volmondig
ja willen beantwoorden. Het is politiek van het grootste belang dat de voorwaarden
vervuld worden waardoor een dergelijke elite kan ontstaan en bereid is om
een dergelijke actieve, deels confronterende emancipatierol op zich te nemen.
Tot die voorwaarden behoren maatschappelijke verbanden, omdat de besturen
en actieve leden daarin als vanzelfsprekend tot de elite gaan behoren, zowel
de elite van de allochtone groep als de elite van de Nederlandse samenleving
als geheel. Tot die voorwaarden behoort ook dat in ons land een andere houding
ontstaat tegenover het verschijnsel elite als zodanig. De gedachte dat in
een samenleving een groep mensen met leidende functies het niet beter mag
weten dan "gewone" burgers leidt er juist toe dat juist niet-transparante
vormen van leidinggeven ontstaan en problemen verergerd worden. Opnieuw kan
de verslaafdenpolitiek als voorbeeld dienen: de politieke elite geeft meer
prioriteit aan heroïneverstrekking aan zogenaamd irreversibele verslaafden
en aan legalisering van softdrugproductie dan aan ingrijpen in een vroege
fase van verloedering van drugsgebruikers.Tegen deze achtergrond vindt de CDA-fractie vormen van zelforganisatie
van groot belang. Temeer, omdat het bestaan van overwegend allochtone wijken
en buurten, en scholen met overwegend allochtone populaties een feit is. Door
dit feit als uitgangspunt te nemen bij bevordering van zelforganisatie kiest
men niet voor verzuiling. Het gaat erom van de uitoefening van het grondrecht
van vereniging en vergadering gebruik te maken om integratie te bevorderen.
Dat geldt ook voor de vorming van islamitische scholen, waarbij bovendien
de grondwettelijke vrijheid van onderwijs in het geding is.De heer Middel (PvdA):Excuses dat ik het boeiende betoog van de heer Van de Beeten onderbreekt,
maar ik werd erg geïntrigeerd door zijn opmerking over de elite. Er kan
natuurlijk een hele discussie worden gevoerd of het van de elite moet komen
of via solidariteit van de middenklasse, maar daar gaat het nu niet om.De heer Van de Beeten (CDA):Volgens mij is de middenklasse overwegend de drager van de elite in de
Nederlandse samenleving.De heer Middel (PvdA):Ik begrijp het punt van de heer Van de Beeten wel, zeker als hij over
de organisaties van allochtonen spreekt. Een jaar of tien geleden zijn de
toen ruim gesubsidieerde landelijke organisaties van minderheden wegbezuinigd.
Zij zijn opgegaan in één grote organisatie voor minderheden.
Ik weet niet welk standpunt het CDA destijds innam, maar ik weet wel dat er
een heel brede Kamermeerderheid voor was. Ik vraag mij af of de heer Van de
Beeten op een of andere manier, natuurlijk met nieuwe inzichten, terug wil
naar wat er al was of dat hij iets anders voorstelt.Mijn tweede vraag kan in één keer worden meegenomen. Ik
heb geprobeerd aan te geven, misschien een beetje ongenuanceerd, dat aangepaste
allochtonen, economisch zelfredzame migranten enz. blijken te wonen in buurten
waarin ook de allochtone gegoede middenklasse of elite woont. Is het risico
niet groot dat de mensen zodra zij zich sociaal-economisch een beetje verheffen
zoals dat in alle samenlevingen gebeurt dreigen te vergeten waar zij vandaan
komen? Passen zij zich niet aan aan de in zo'n samenleving heersende cultuur,
zodat de groep waar de heer Van de Beeten terecht over spreekt er niet zo
vreselijk veel meer aan heeft?De heer Van de Beeten (CDA):In het vervolg van mijn betoog zal ik expliciet en impliciet antwoord
geven op de vragen van de heer Middel.De taak van de overheid is het scheppen van voorwaarden. Te denken valt
aan schoolbesturen. Schaalvergroting en professionalisering hebben in het
voortgezet onderwijs en tot op zekere hoogte ook al in het basisonderwijs
een grote afstand geschapen tussen ouders en bestuur. In de opvatting van
de fractie van het CDA verdient de toepassing van het zogenaamde raad-van-toezicht-model
in het maatschappelijk middenveld kritische heroverweging. Wij bepleiten een
bestuursvorm in het onderwijs waarin ouders ten minste de helft van de bestuursleden
uitmaken en de besturen een wettelijk verplicht minimum aan bevoegdheden uitoefenen.
Die bestuursvorm zou ook moeten gelden voor scholen met een overwegend allochtone
bevolking.Aan het adres van de heer Middel voeg ik hieraan toe dat ik niet vermag
in te zien waarom iemand die bijvoorbeeld in Amsterdam-Zuid is gaan wonen,
maar ooit uit de Staatsliedenbuurt kwam, niet ook bestuurslid zou kunnen zijn,
worden of blijven van een school in de Staatsliedenbuurt. Waarom zou je ook
niet op die manier je verantwoordelijkheid nemen voor de verdere ontwikkeling
van de stad en de buurt waaruit je voortkomt en van de bevolkingsgroep waaruit
je voortkomt? Het een hoeft het ander naar mijn opvatting niet uit te sluiten.De heer Middel (PvdA):Wij lopen nu allebei het gevaar dat wij gaan generaliseren. Dat willen
wij beiden niet. Nu begint de heer Van de Beeten over Amsterdam-Zuid. Dat
doet mij denken aan een geslaagde migrant die inmiddels in Amsterdam-Zuid
woont, in Nederland als schoonmaker is begonnen en nu niet verder komt dan
de opmerking dat de migranten worden doodgeknuffeld en dat het maar eens afgelopen
moet zijn. Daar hebben de achtergebleven migranten natuurlijk ook niets aan.
Ik heb geprobeerd aan te geven dat het ook naar de andere kant kan doorschieten.De heer Van de Beeten (CDA):Ik vermag niet in te zien dat het lid worden van het bestuur van een allochtone
school een kwestie van doodknuffelen is. Het is simpelweg een kwestie van
verantwoordelijkheid nemen. Naar mijn mening moeten mensen die enigermate
geslaagd zijn en tot de middenklasse van de Nederlandse samenleving zijn gaan
behoren daarop worden aangesproken. Eerlijk gezegd denk ik dat
wij langzamerhand in een situatie zijn gekomen dat wij ook autochtone mensen
uit de middenklasse meer moeten aanspreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid
voor onderwijs enz. Wij zouden een nieuwe beweging op gang moeten brengen,
waarin maatschappelijke verantwoordelijkheid wordt genomen voor grotere groepen
van de Nederlandse bevolking, waar ook de allochtonen van kunnen profiteren.
Ik kom daar straks nog op terug.Een ander voorbeeld betreft het openbaar bestuur. De fractie van het CDA
acht het van belang dat ook op wijkniveau in grote steden, zeker waar geen
deelgemeenteraden functioneren, de eigen verantwoordelijkheid wordt gestimuleerd.
Lokaal gebeurt er op dit terrein al heel veel. Zou het niet goed zijn als
de overheid de wettelijke mogelijkheid bood om in een wijk of buurt een platform
op te richten van gekozen vertegenwoordigers uit die wijk of buurt, dat bevoegd
is om gevraagd of ongevraagd advies te geven aan de gemeenteraad en burgemeester
en wethouders? Dat heeft het voordeel dat mensen die zich nu nog niet vertegenwoordigd
weten een spreekbuis krijgen. Het heeft ook het voordeel dat binnen wijken
of buurten over etnische grenzen heen samenwerking bevorderd wordt. Bovendien
krijgen potentiële lokale leiders een mogelijkheid om zich te ontplooien,
ervaring op te doen en netwerken op te bouwen in de Nederlandse samenleving,
te beginnen op lokaal niveau.Deze laatste gedachte zal onmiddellijk de vraag oproepen of het gelijkheidsbeginsel
niet met zich meebrengt dat zo'n instituut in alle steden en voor alle wijken,
allochtone én autochtone, zou moeten worden ingevoerd. Dit brengt mij
bij een aantal overwegingen over de toepassing van dit beginsel. Het uitgangspunt
dat de overheid niet mag discrimineren, is neergelegd in artikel 1 van de
Grondwet. Alhoewel aan deze bepaling uiteraard enige horizontale werking niet
kan worden ontzegd, gaat het historisch gezien vooral om een bepaling die
bescherming biedt aan de individuele burger tegenover de overheid. Het drukt
uit hoezeer de grondwetgever van destijds eraan hechtte dat de overheid in
haar beleid uiterste terughoudendheid zou betrachten bij het maken van onderscheid
tussen burgers vanwege hun godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid,
ras, geslacht of op welke grond dan ook.De vraag is echter of maatregelen in de sfeer van het integratiebeleid
zo gemakkelijk geplaatst kunnen worden in de sleutel van verboden discriminatie.
Is het, om bij de gedachte van wijkraden te blijven, noodzakelijk om in de
Graafsewijk in Den Bosch of in de Oosterparkbuurt in Groningen dergelijke
raden ook mogelijk te maken indien het belang van elitevorming zich daar niet,
maar in de Haagse Schilderswijk of in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt wel
doet gevoelen? Een ander voorbeeld: indien in het kader van de Wet inburgering
in het buitenland vreemdelingen uit de Verenigde Staten die naar Nederland
komen voor gezinsvorming of gezinshereniging, niet verplicht wordt om de inburgeringstoets
te halen alvorens zij worden toegelaten, is het dan in strijd met het discriminatieverbod
van artikel 1 van de Grondwet indien het wel geldt voor Turkse en Marokkaanse
applicanten?De CDA-fractie zal deze vragen niet zonder meer negatief beantwoorden –
wij zullen er bij de behandeling van het desbetreffende wetsvoorstel nog wel
op terugkomen – maar zij betwijfelt of de aard van de problematiek met
zich meebrengt dat er hierbij sprake is van verboden discriminatie. Ongelijke
gevallen moeten immers ook ongelijk behandeld kunnen worden. In de eerste
plaats gaat het bij de toelating tot gezinsvorming of gezinshereniging primair
om niet-Nederlanders; die kunnen niet zonder meer aanspraak maken op toepassing
van artikel 1 van de Grondwet. In de tweede plaats gaat het om personen die
niet in staat zullen zijn, hun rol in de Nederlandse samenleving naar behoren
te spelen zolang zij de inburgeringstoets niet met succes hebben afgelegd.
Hun startpositie is daartoe simpelweg te zwak. In de derde plaats gaat het
bij het belang van een succesvolle integratie om een zwaarwegend algemeen
belang. Dat belang is van een andere orde dan dat van gelijke beloning voor
mannen en vrouwen of van gelijke toegankelijkheid van openbare gebouwen voor
gehandicapten. In deze voorbeelden spelen individuele belangen in hun onderlinge
verhouding een allesoverheersende rol; voor een algemeen belang zoals behoorlijke
integratie van nieuwkomers geldt dit niet. Dit argument geldt ook voor selectieve
invoering van bijvoorbeeld wijk- en buurtraden.Deze kanttekeningen brengen mij bij een enkele opmerking over het concept-liberaal
manifest. Daarin wordt ervoor gepleit, het non-discriminatiebeginsel van artikel
1 van de Grondwet prioriteit te geven. Dit pleidooi is ingegeven door de stelling
dat godsdienstvrijheid in de praktijk prioriteit krijgt boven andere grondrechten.
Het beroep op godsdienstvrijheid zou moeten falen indien het een recht creëert
dat degene die zich er niet op beroept, ontbeert. Dit leidt tot een amendement
op de Grondwet door toevoeging van een nieuwe regel: "Bij conflicterende grondrechten
mogen burgers nooit in een nadeliger positie ten opzichte van andere burgers
geraken op grond van omstandigheden waarop zij geen invloed hebben. Dat betekent
dat van nature gegeven omstandigheden – het leven zelf, het geslacht,
de seksuele geaardheid of de etnische herkomst – bescherming verdienen
boven sociale of zelf gekozen omstandigheden, zoals het aanhangen van een
religie of de keuze voor een bepaald soort onderwijs. Artikel 1 van de Grondwet
is dus niet voor niets artikel 1!"Nu is het de vraag of godsdienst een kwestie van keuze is. Voor mij persoonlijk
was het dit niet, omdat het katholicisme niet alleen een onderdeel van mijn
opvoeding was, maar ook wezenlijk voor de identiteit van grootouders en ouders
in wier lijn ik sta. Ook bij de behandeling van de Algemene wet gelijke behandeling
was het begrip persoonskenmerken het uitgangspunt van de wetgever, waartoe
ook iemands godsdienst behoort. Maar afgezien daarvan schept het manifest
een interessant probleem voor het integratiebeleid. De bepleite dominantie
van het non-discriminatiebeginsel zal er onvermijdelijk toe leiden dat een
Amerikaanse straks ook een inburgeringstoets moet afleggen en dat aan Antillianen
geen inreisbeperkingen kunnen worden opgelegd zolang dat niet ook voor Friezen
geldt. Nu zou men vanuit liberale kring kunnen tegenwerpen dat de Amerikaanse
nationaliteit of de Friese identiteit niet iets is wat men kiest. Maar als
dat zo is, waarom geldt dit dan niet voor iemands godsdienst?
Het spreekt vanzelf, dat ik zeer benieuwd ben naar de opinie van deze minister
over de consequenties van het Liberaal Manifest voor het toelatings- en integratiebeleid
van het kabinet.Mevrouw de voorzitter. Bij integratiepolitiek gaat het er eerst en vooral
om, verdeeldheid te voorkomen en aanwezige verdeeldheid te helen. Ik formuleer
dat bewust zo. Integratie is de afgelopen jaren vooral gezien als een doel
dat tegengesteld was aan het ideaal van de multiculturele samenleving. Dat
ideaal had in mijn visie weinig realiteitsgehalte, omdat het in zekere zin
van de premisse uitging dat onderscheiden culturen een autarkische inhoud
hadden. Dat is al sinds de koloniale tijd niet meer het geval en in deze tijden
van grote mobiliteit van mensen, beelden en andere informatievormen nog minder.
Om diezelfde reden kan er geen sprake zijn van integratie als verschijnsel
dat een allochtone inwoner van dit land een deel van zijn of haar vroegere
identiteit inruilt voor een stukje door autochtonen aangereikte Nederlandse
identiteit.Tot een decennium geleden dachten zowel politici als burgers bij het begrip
"integratiepolitiek" maar aan een ding en wel aan de Europese eenwording.
De integratie van Europa is vandaag evenmin vanzelfsprekend als de integratie
van allochtonen in de Nederlandse samenleving. Dat kan bijna geen toeval zijn,
zoals het bijna geen toeval kan zijn dat de toch al latent aanwezige belangstelling
voor lokale en regionale geschiedenis, cultuur en identiteit zich sterker
manifesteert zodra de Europese eenwording een periode van versnelling of verbreding
meemaakt. Beide hebben zich recentelijk voorgedaan: de invoering van de euro
en de uitbreiding van de Unie met tien nieuwe lidstaten. Daarin ligt misschien
ook een gemeenschappelijk doel voor autochtonen en allochtonen: de herformulering
van wat Nederland in dat grote Europa is en straks wil zijn; een debat waartoe
ook de nieuwe allochtone elite moet worden uitgenodigd. Het gaat dus om de
gemeenschappelijke formulering van een idee. In deze benadering is de historische
continuïteit van ons land geen atavisme, maar onverminderd legitimatie
voor concreet politiek handelen, ook gericht op de integratie van allochtonen.
Dat handelen moet ertoe leiden dat ook zij zich op den duur als Nederlanders
gaan zien, juist omdat Nederland deel uitmaakt van de Europese Unie.Dat brengt mij tot slot, in aansluiting op een suggestie van mijn geestverwante
collega's in de Tweede Kamer, bij een voorstel om het Nederlanderschap, integratie
en de stap naar burgerschap te symboliseren. Zou het een zinvol ritueel zijn,
indien iedere Nederlander op zijn achttiende en iedere vreemdeling die Nederlander
wordt door de burgemeester van zijn woonplaats gratis – een beetje onnederlands –
het Nederlands paspoort van de Europese Unie krijgt uitgereikt?De heer Pormes (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Ongeveer een jaar geleden was het politieke debat
over het rapport van de parlementaire enquêtecommissie over integratie
afgerond en voor mijn fractie leek enig uitzicht te komen op een meer nuchter
en zakelijk debat over thema's zoals immigratie en integratie dan in de jaren
daarvoor het geval was. Niets is minder waar. Het politieke klimaat voor een
multiculturele samenleving heeft een nieuw dieptepunt bereikt en kenmerkt
zich door een hoog emotioneel gehalte. Dat gaat helaas ten koste van de analytische
kwaliteit van de discussie. Er is een voedingsbodem ontstaan waarin haat en
agressie gedijen. De terroristische aanslagen in de Verenigde Staten, Marokko,
Egypte, Saoedi-Arabië, Indonesië en Spanje, de moord op Theo van
Gogh en daarop de reacties van geweld zoals de brandbommen naar moskees en
islamitische scholen mogen niet onderschat worden.Totalitair islam dient met alle macht te worden bestreden; daar kan geen
misverstand over bestaan. Het is een anti-democratische en anti-islamitische
politieke beweging. Tegelijkertijd waarschuwen wij voor een ander gevaar dat
op de loer ligt. Totalitair islam zit niet in de genen van moslims, noch heeft
het maar iets te maken met de islam. Individuele moslims mogen wij niet verantwoordelijk
houden voor wat in naam van de islam elders gebeurt. De oorlog in Irak wordt
gevoerd in naam van de democratie, maar dat maakt een voorstander van de democratie
nog niet verantwoordelijk voor de bloedbaden. Daarom mag het niet leiden tot
een klimaat van xenofobie, islamofobie en regelrechte haat jegens moslims
en niet-westerse minderheden. Het moet niet leiden tot een machteloos geroep
van politici van allerlei pluimage om "keiharde maatregelen".Er lijkt een "totaliserend discours" onder leiding van Balkenende II te
zijn geschapen, waarin uitgegaan wordt van zeer simplistische tegenstellingen,
die met elkaar verbonden worden: "de" islam tegenover "het" Westen; "hoofddoekjes"
tegenover "emancipatie"; "importhuwelijken" tegenover "echte huwelijken";
"asielzoekers" tegenover "echte vluchtelingen"; "fundamentalisme" tegenover
"moderniteit"; "integreren" tegenover "afzonderen in de eigen groep"; "terrorisme"
tegenover "democratie", "allochtonen" tegenover "autochtonen", "moslims" tegenover
"Nederlanders", enzovoorts.Mijn fractie maakt zich ernstig zorgen over het omzetten van het onbehagen
in angst voor immigratie en migranten. Er is een neiging om alles erbij te
slepen. Immigratie wordt geassocieerd met een hele serie problemen: onveiligheid,
criminaliteit, verlies van "eigen" culturele nationale identiteit en onzekerheid
over de toekomst. Het betreft problemen die het gevolg zijn van een complex
aan maatschappelijke veranderingen, zoals individualisering, globalisering,
veranderingen in de economie, terugtredende overheid en ook multiculturalisering.
Van al deze factoren is multiculturalisering de meest aanwijsbare: de immigrant
is hiervan het gezicht. Daarom is het verleidelijk om van immigratie een Kop
van Jut te maken.Wanneer spreken wij over integratie? Integratie is geslaagd als de groepen
en individuen waarover wij spreken "een geaccepteerd onderdeel vormen van
de samenleving". Daarvoor is nodig dat immigranten op individueel niveau een
geaccepteerde plaats in de samenleving krijgen en aldus integreren, dat organisaties
en instituties een dergelijke positie verwerven en aldus geïntegreerd
zijn. Het is van belang en noodzakelijk dat immigranten voldoende toegerust
worden voor en aangepast zijn aan de nieuwe samenleving. Participeert
hij of zij in het publieke domein en houdt hij of zij zich aan de basisregels
van onze rechtsstaat?Deze basale invulling van integratie omvat elementen van toerusting, aanpassing
aan de basisregels van en participatie in het publieke domein. En dat geldt
uiteraard ook voor hun instituties. In de praktijk wordt er echter veel méér
onder dit begrip geschoven, zonder dat overigens expliciet te maken. De eisen
worden dan op een groot aantal punten sterk opgerekt. Het publieke domein
wordt sterk vergroot en de afbakening ten opzichte van het private domein
geproblematiseerd. Een van de meest pregnante voorbeelden hiervan was een
artikel in de Volkskrant van 11 mei 2000 naar aanleiding van een Utrechts
onderzoek naar houdingen van islamitische Nederlanders, onder de kop "Integratie
stopt bij de voordeur". De impliciete gedachte daarachter was dat wat binnenshuis
gebeurt, eigenlijk ook publiek is of zou moeten zijn. Hoe zou een samenleving
met al haar verschillen – los van verschillen die door recente immigrantengroepen
zijn toegevoegd – kunnen functioneren, als in die samenleving de lijn
tussen het publieke en private in principe níet bij de voordeur wordt
gelegd? Aan het publieke en private domein stellen wij een aantal basisregels
om het samenleven van uiteenlopende (sub)groepen mogelijk te maken en hun
kansen zo veel mogelijk gelijk te doen zijn, maar tegelijkertijd dienen levensbeschouwelijke
en culturele opvattingen te worden gerespecteerd.Alleen daar waar privaat gedrag de basisregels van de samenleving schendt,
waar gedrag voortvloeiend uit het private afbreuk doet aan rechten en mogelijkheden
van anderen, of waar individuele mensenrechten worden geschonden, is inmenging
in het private geboden, vooral om de (legitimiteit van) publieke basisregels
niet te ondermijnen. Daarom past het deze Kamer ook niet om een waardeoordeel
te vellen over het gebruik van de eigen taal in het private domein. Ik verwijs
naar een debat van een jaar geleden over de afschaffing van het OALT.Het kabinet heeft in de Contourennota Inburgering van april 2004 aangegeven
een nieuw, meer verplichtend inburgeringsstelsel te willen invoeren. Enkele
kernpunten uit dat stelsel zijn: reeds in Nederland aanwezige immigranten,
de oudkomers, moeten inburgeren. De inburgering wordt getoetst aan een examen,
op straffe van een boete. Vreemdelingen die niet slagen, ontvangen geen permanente
verblijfsvergunning. Het doel van de verplichte inburgering is volgens de
minister, om iedereen die duurzaam in Nederland verblijft te laten beschikken
over voldoende kennis van het Nederlands en de Nederlandse samenleving om
in die samenleving te kunnen participeren. Voorts wordt gewezen op mogelijke
ontwrichting van de samenleving bij een voortbestaan van de achterstandssituatie
van grote groepen mensen. Legitieme doelen maar met inefficiënte, ontoereikende
en weinig realistische uitgangspunten en instrumentaria. Een aantal opmerkingen
hierover.Allereerst is het niet duidelijk waaraan een immigrant zich dient te spiegelen
bij aanpassing aan en participatie in het publieke domein. Het lijkt wel of
een oudkomer of een nieuwkomer pas een volwaardige en geïntegreerde burger
is als hij of zij niet alleen in het sociaal-economische domein de eigen kwaliteiten
omzet in een maximale loopbaan, maar ook deelneemt aan het politieke systeem,
zich als buurtbewoner inzet voor de leefbaarheid, op school als ouder participeert,
vrijwilligerswerk verricht ten algemenen nutte, enzovoort. Kortom, eisen waaraan
geen burger tegelijkertijd kan voldoen. Daarbij wordt er ook van uitgegaan
dat de instituties en organisaties waarbinnen dat burgerschap zich moet ontplooien,
voor immigranten even toegankelijk zijn als voor autochtonen. De integratie
van immigranten wordt dan gemeten met maatstaven waaraan geen enkele burger
feitelijk voldoet. De neiging om de maatstaf van het "Nederlandse gemiddelde"
te nemen is niet alleen misleidend, maar volstrekt onmogelijk. Mag ik van
de minister vernemen hoe zij integratie en inburgering objectief gaat toetsen?
Daarbij is het eveneens wenselijk om die objectieve criteria te noemen.Mijn tweede opmerking is dat het beleid gebaseerd is op de foute aanname
dat het integratieproces van individuele immigranten zich in korte tijd kan
voltrekken en dat dit proces in belangrijke mate te sturen is. De omvangrijke
literatuur over dit onderwerp leert dat dit in het gunstigste geval één
generatie, dat wil zeggen dertig jaar, duurt. De factoren die de snelheid
van dat proces bepalen, liggen bij de samenleving zelf, bij kenmerken van
immigranten en hun voorgeschiedenis, en de wisselwerking daartussen. Ook onder
de meest gunstige omstandigheden moeten immigranten als nieuwkomers in de
samenleving gewoon achteraan in de rij aansluiten en is er tijd nodig om een
op individuele kwalificaties afgestemde plaats te verwerven. Er zijn weliswaar
mogelijkheden om dat proces te bevorderen, vooral door hindernissen weg te
nemen en faciliteiten te scheppen, maar dat doet het kabinet niet. Neem de
Molukkers, gekomen in 1951. Het integratieproces nam ten minste twee generaties
in beslag. Hoewel het integratieproces een halve eeuw later vooruitgang heeft
geboekt, halen zij het nog niet bij hun autochtone leeftijdsgenoten.Mijn derde opmerking betreft het gemak waarbij het maatschappelijk middenveld
op een zijspoor wordt gezet. Ik heb reeds gewezen op het belang van organisaties
en instituties van migranten bij integratie, participatie en emancipatie van
oud- en nieuwkomers. Ook de heer Van de Beeten heeft op het belang gewezen
van die organisaties. Ook zij dienen geïntegreerd te zijn, dat wil zeggen
een geaccepteerd onderdeel te zijn van het totale netwerk van organisaties
dat het maatschappelijk middenveld vormt. Het antwoord op deze vraag wordt
mede bepaald door de mogelijkheden die de samenleving hun biedt om deel te
nemen. Als ze die kans krijgen, kan in de eerste fase van het integratieproces
van een groep de situatie ontstaan waarin organisaties wél zijn geïntegreerd,
maar een deel van hun achterban op individueel niveau nog niet. Die organisaties
vormen dan een elementaire brug tussen individuen en samenleving.Wij menen ook dat we op basis van empirisch onderzoek mogen aannemen dat
organisaties kunnen bijdragen aan de integratie van migranten in de Nederlandse
samenleving en aan het functioneren van de democratie. Ik verwijs in dit verband
naar het onderzoek van Fennema & Tillie uit 2004. De gemeente Amsterdam
lijkt hieraan gedeeltelijk tegemoet te komen bij monde van
VVD-loco-burgemeester Van der Horst, door gematigde moslimorganisaties subsidie
te verlenen bij de uitgave van literatuur en lectuur. Mag ik de minister vragen
hoe zij de rol van de eigen instituties ziet en wat vindt zij van het idee
van haar politieke geestverwant in Amsterdam?De vierde opmerking betreft de meest belangrijke indicator voor de maatschappelijke
positie van een individu of groep in de samenleving: het inkomen. Dat inkomen,
en de mogelijkheid om het te verwerven, wordt voor de meeste mensen bepaald
door hun positie op de arbeidsmarkt. Het belang van inkomen en de positie
op de arbeidsmarkt is evident. De vraag of men werk heeft of niet, de aard
van het werk, de hoogte van het inkomen uit arbeid; al deze zaken bepalen
op directe wijze de status van een persoon in de samenleving en zijn plaats
in de sociale stratificatie. De inkomenspositie van mensen bepaalt ook voor
een belangrijk deel de toekomstige mogelijkheden en kansen voor de kinderen.
Dit geldt voor alle ingezetenen. Dan zou je haast denken dat daar actief beleid
op wordt gevoerd, dat er ruimte wordt gemaakt op de begroting. Maar niets
in deze richting. En dat terwijl arbeidsparticipatie een noodzakelijke voorwaarde
is voor een succesvolle integratie. Juist het ontbreken van concrete maatregelen
op dit terrein voedt bij ons de gedachte dat het beleid van het kabinet alleen
maar oog heeft voor uitsluiting. Collega Azough heeft het kabinet vele malen
aangespoord hier werk van te maken. Zij heeft daarbij verschillende voorstellen
gedaan. En het kabinet is eigenlijk bezig om alle goede dingen af te breken.
Ik noem de afschaffing van de wet SAMEN, de ID-banen en andere specifieke
maatregelen en het feit dat men ook nog een keer ontkent dat er specifieke
belemmeringen zijn op de arbeidsmarkt, zoals discriminatie.De fractie van GroenLinks is dan ook blij met het onderzoek van Sociale
Zaken naar belemmeringen voor etnische minderheden op de arbeidsmarkt. De
resultaten liegen er niet om. Het geeft een uitermate genuanceerd en divers
beeld van de arbeidsmarktsituatie van niet-westerse minderheden. Er is sprake
van een grote mate van diversiteit tussen allochtonen en autochtonen en onder
allochtone groepen. Dat sterkt ons in de gedachte dat er van een generiek
beleid geen sprake moet zijn. Wat zij delen, is dat zij moeilijk hun plek
op de arbeidsmarkt kunnen verwerven. Zij voelen zich meer achtergesteld en
er is zelfs sprake van openlijke discriminatie. Zij verlaten veel vaker dan
autochtone werknemers de arbeidsorganisatie voortijdig.Het percentage werkenden van de niet-westerse allochtone bevolking is
gedurende de afgelopen tien jaren sterk gegroeid, maar ligt nog ruim onder
dat van autochtonen: 49 tegen 67 in 2003. Vooruitgang maar blijvende achterstand
bepalen dus ook hier het beeld voor niet-westerse minderheden. De werkloosheid
onder niet-westerse minderheden stijgt gestaag, uitkomend op 16% in 2004.
Wel zwakt de groei van de werkloosheid onder deze groep enigszins af. Inmiddels
ligt de werkloosheid onder niet-westerse minderheden ruim driemaal zo hoog
als onder de autochtone beroepsbevolking.De jongeren in Nederland zijn beter opgeleid dan de oudere leeftijdscategorieën.
Toch is er ten opzichte van autochtone jongeren nog altijd sprake van een
aanzienlijke achterstand. Van de niet-westerse minderheden tussen de 25 en
34 jaar is ruim de helft lager opgeleid. Onder autochtonen in deze leeftijdscategorie
is dit ruim 20%. De werkloosheid onder niet-westerse allochtone vrouwen lag
in 2003 op bijna 14%, tegen 9% in 2001. De jeugdwerkloosheid lag in 2003 onder
niet-westerse minderheden ruim twee keer zo hoog als onder autochtonen: 21%
tegen 9%.Hoe wordt deze minderheidspositie verklaard? In het algemeen gaat het
om de werking van zowel in- en uitsluitingsmechanismen die instroom als een
succesvol verblijf op de arbeidsmarkt belemmeren. Negatieve beeldvorming en
discriminatie spelen hierin een belangrijke rol. Daarnaast zijn andere factoren
zoals een mismatch tussen de zoekkanalen en wervingstrategieën, een tekortschietende
toeleiding en bemiddeling van zowel publieke als private intermediairs en
verdringing door goedkope illegale arbeidskrachten in dit verband relevant.
Uit hetzelfde onderzoek blijkt verder dat etnische minderheden die goed gekwalificeerd
zijn, toch minder kans hebben om te worden aangenomen dan autochtonen met
een vergelijkbare opleiding en werkervaring. Werkgevers geven weliswaar aan
moeilijk hoger opgeleide allochtonen te kunnen vinden, maar tegelijkertijd
vindt ook selectie aan de poort plaats op basis van afkomst. Bij lager opgeleiden
is sprake van een cumulatie van problemen.Mijn fractie is blij, maar niet verrast, dat het eerste ontwerp tot inburgeringsplicht
gestuit is op juridische bezwaren. Onderscheid op grond van afkomst of geboorteplaats
is verboden. Dat moet de minister ongetwijfeld ook hebben geweten toen zij
advies vroeg aan de commissie. Er is maar een reden denkbaar dat de minister,
tegen beter weten in, dit voorstel in de Tweede Kamer heeft ingediend en dat
is om tegemoet te komen aan de sterke wens in de samenleving om harde maatregelen
te nemen. Ook al betekent dit schending van het Europees verdrag inzake nationaliteit,
van de Grondwet of van algemene beginselen van behoorlijk bestuur, met name
het gelijkheidsbeginsel en het rechtszekerheidsbeginsel.De minister heeft nu gekozen om het criterium geboorteplaats te vervangen
door een onderscheid tussen personen die wel en personen die niet gedurende
ten minste acht jaar van de leerplichtige leeftijd in Nederland hebben gewoond.
Maar of daarmee het stelsel juridisch houdbaar is betwijfel ik. Temeer daar
de Tweede Kamer bij motie de regering heeft verzocht autochtone Nederlanders
vrij te stellen van de inburgeringsplicht. Volgens de indieners zijn autochtone
Nederlanders, Nederlanders die bij geboorte Nederlander zijn. Dus wordt er
onderscheid gemaakt tussen zwarte en witte Nederlandse staatsburgers. Er bestaat
dus een verschil tussen mijzelf en mijn broer. Ik ben in Medemblik geboren.
Mijn broer is in Jakarta geboren. Die heeft niet dezelfde kwalificatie als
ik. Ik word beschouwd als autochtone Nederlander en mijn broer niet. Wij hebben
kennelijk verschillende rechten. Zo stelt ook professor Groenendijk in zijn
artikel over integratie en uitsluiting in het Nederlandse vreemdelingenrecht.
Wat is de rechtvaardiging voor de overheid om aan meerderjarige inwoners van
Nederland een leerplicht op te leggen, terwijl ze ook nog een aanmerkelijk
deel van de kosten moeten betalen? Bij uitzonderlijke vormen
van leerplicht voor volwassenen, zoals ter verbetering van kansen op de arbeidsmarkt,
draagt de overheid volledig bij in de kosten. In ieder geval staat de invoering
van de verplichting in die gevallen los van de etnische herkomst van de personen
aan wie de verplichting wordt opgelegd.GroenLinks erkent uiteraard het recht om onderscheid te maken tussen groepen
in de samenleving. Daarvoor moet wel worden voldaan aan een aantal voorwaarden,
zoals de commissie terecht stelt. Het moet een legitiem doel dienen, de maatregel
moet geschikt zijn voor het bereiken van het doel, de eis van subsidiariteit
geldt en hetzelfde doel mag niet kunnen worden bereikt met een andere maatregel
die niet discriminerend is of anderszins minder ingrijpend. Tot slot dient
de maatregel proportioneel zijn.Daarvoor is wel een zorgvuldige afweging nodig, met overtuigende argumenten
omkleed en voorzien van de noodzakelijke onderbouwing. Daar is het kabinet
niet in geslaagd. Beter is het om te voorkomen dat achteraf de maatregelen
als niet juridisch houdbaar worden gezien en dat bij toetsing zou blijken
dat nationaal- of internationaal-rechtelijke bepalingen een belemmering gaan
vormen van de inburgeringsplicht. Daarom wil ik het kabinet verzoeken het
stelsel inclusief de motie-Sterk c.s. voor te leggen voor advies aan de Hoge
Raad op basis van de Wet op de rechterlijke organisatie, artikel 74: De Hoge
Raad geeft advies of inlichtingen wanneer dat vanwege de regering wordt gevraagd.Mijn fractie maakt zich ernstig zorgen over de problematiek van met name
jongeren. Uit veel onderzoek blijkt dat met name moslimjongeren bij voortduring
worden uit- en buitengesloten. Ik weet uit eigen ervaring wat dat betekent:
niet worden toegelaten tot het uitgaansleven en te worden gediscrimineerd.
Niet het toelaten is het probleem, maar de vernedering waaraan je wordt blootgesteld.
Je kunt immers twintig meter verderop wel toegelaten worden. Daar gaat het
niet om. Wij ontvangen dit signaal dagelijks op straat. Ik hoor het ook van
mijn eigen kinderen. Het probleem is dat uitsluiting leidt tot terugtrekken
in isolement. Men wordt ontvankelijk voor irrationele ideologieën. Ik
weet dat de minister veel wordt verweten. Maar dat ontslaat mij niet van de
plicht om het kabinet te waarschuwen.Voortzetting van bestaand beleid zal de morele paniek over immigratie
en integratie aanmoedigen en versterken. Als wij er niet in slagen tijdig
een omslag te maken in ons denken over elkaar en ons te bezinnen op insluiting
in plaats van uitsluiting, vrees ik voor ondermijning van de sociale cohesie,
toename van spanningen tussen migrantengroepen en autochtone Nederlanders
en versterking van de gevoelens van angst en onzekerheid bij zowel autochtone
als migranten. Het grote risico is dat deze neveneffecten elkaar zullen versterken
waardoor er een nauwelijks te beheersen proces in gang wordt gezet.Ik onderschrijf het standpunt van de CDA-fractie om gemeentelijke platforms
in het leven te roepen.Verder steun ik de oproep van de heer Middel om een vorm van onderzoek
op te zetten.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Mevrouw de voorzitter. De speerpunten van het beleid van de minister voor
Vreemdelingenzaken en Integratie zijn: betere integratie en inburgering zowel
voor nieuwkomers als voor oudkomers. Wij spreken vandaag met de minister over
het integratiebeleid.Een niet onbelangrijk onderdeel van het integratiebeleid van de minister
vormt wetsvoorstel 29700, de Wet inburgering in het buitenland. Het leek de
VVD dan ook voor de hand liggen om het debat over het integratiebeleid en
de plenaire behandeling van het wetsvoorstel Inburgering in het buitenland
te laten samenvallen. Dat is niet alleen efficiënt, maar dat geeft vooral
inhoud aan het zo noodzakelijke volledige beeld van de zo noodzakelijke integrale
aanpak van het integratiebeleid. Het gaat niet zozeer om los staande maatregelen,
maar het gaat veeleer om de samenhang in het beleid, de samenhang van maatregelen.
Helaas werd daarover door sommigen zoals de woordvoerder van de PvdA-fractie,
anders gedacht: vandaag het integratiebeleid, over een aantal weken de Wet
Inburgering in het buitenland. Over een aantal weken staan we hier dus weer,
met de minister, voor – wellicht deels – een herhaling van zetten.De heer Middel (PvdA):Dit gaat mij te snel. Er moeten nog berichten binnenkomen, onder andere
van de Europese Unie. Verder moeten er nog vragen over het wetsvoorstel worden
beantwoord. Wij hebben toch afgesproken dat wij eerst over die antwoorden
moeten kunnen beschikken voordat wij daarover kunnen praten.Bovendien richt de wet zich op een specifiek aspect, namelijk inburgering
in het buitenland. De bijdragen aan het debat tot nu toe hebben vooral betrekking
op de inburgering in Nederland.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik heb gezegd dat er wellicht deels sprake zal zijn van een herhaling
van zetten. Ik denk dat dit past in de opmerking die de heer Middel nu maakt.
De woordvoerder van de CDA-fractie heeft even gesproken over de inburgering
in het buitenland. De heer Middel heeft het daar niet over gehad, maar ik
wil er wel iets over zeggen. Dus is het wellicht deels een herhaling van zetten.
De heer Middel weet ook wat ik hierover heb gezegd in de commissievergadering,
namelijk dat wij niet vandáág de Wet inburgering in het buitenland
gezamenlijk met het integratiebeleid zouden moeten behandelen. Pas wanneer
wij de antwoorden hebben ontvangen op de schriftelijke vragen over de Wet
inburgering in het buitenland, zouden wij de bespreking daarvan kunnen laten
samenvallen met het debat over het integratiebeleid.Integratie is een tweezijdig proces tussen nieuwkomer en ontvangende samenleving.
Dit valt te lezen in het rapport van de commissie-Blok, bijlage 3; in het
RMO advies nr. 35 op pagina 19; in het boek van Boeles en Lodder "Integratie
en uitsluiting" op pagina 1 en in het Haags Programma van 5 november
2004, hoofdstuk lIl, 1.5. Wat betekent dit? De Raad voor Maatschappelijke
Ontwikkeling stelt "Het begrip tweezijdig betekent niet dat beide partijen
dezelfde of precies even grote inspanningen leveren. Van minderheden mag worden
verwacht dat zij zich inzetten om hier te slagen en dat zij zich voegen naar
centrale (rechts)normen. Minderheden mogen verwachten dat de samenleving zich voor hen openstelt. De nieuwkomer en de ontvangende samenleving
hebben dus een andere verantwoordelijkheid in het integratieproces." Boeles
en Lodder stellen daarentegen: "Als één van die groepen leden
van andere groepen gaat uitsluiten, is er met dat wederzijdse proces op het
eerste gezicht iets mis, ook al gebeurt die uitsluiting in naam van de integratie.
Integratie laat zich immers moeilijk met uitsluiting verenigen." Bedoeld wordt
de verschillende groepen in de samenleving die in een wederzijds proces tot
elkaar proberen te komen.Het verschil in beide benaderingen is opvallend. Óf er is werkelijk
sprake van tweerichtingsverkeer, quid pro quo, "u doet uw best en dan mag
u daartegenover van ons, de Nederlandse samenleving, iets verwachten". Dat
is de benadering van de RMO en ook de benadering van de regering in het Hoofdlijnenakkoord
en van de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie in de Contourennota
Herziening van het Inburgeringsstelsel en in bijvoorbeeld het wetsvoorstel
Inburgering in het buitenland. Óf er is in feite sprake van éénrichtingsverkeer
"u vraagt, wij draaien, zonder voorbehoud, zonder voorwaarden". Dat is de
benadering van onder andere Boeles en Lodder.De VVD-fractie kiest voor de eerste benadering, omdat in die benadering
de nieuwkomer als een zelfstandig verantwoordelijk persoon wordt gezien die
zich, met steun, een plaats in de Nederlandse samenleving kan verwerven. De
VVD-fractie kiest niet voor de tweede benadering waarin de vreemdeling wordt
gezien als een persoon voor wie gedacht en voor wie gehandeld wordt, en aan
wie geen eisen worden gesteld noch mogen worden gesteld. Maar die daardoor
tegelijk in feite aan zijn lot wordt overgelaten in een voor hem of haar onbekende
samenleving, met als resultaat dat zijn of haar toekomstkansen en die van
eventuele kinderen ernstig belemmerd worden. Juist in de tweede benadering
is er sprake van uitsluiting, niet in de eerste!Ik citeer het concept van het nieuwe Liberaal Manifest op pagina 23: "Wij
kunnen en moeten van immigranten onvoorwaardelijke naleving van de kernnormen
en aanvaarding van de kernwaarden van onze moderne samenleving verlangen."
En wat zijn die kernnormen en kernwaarden? De Grondwet, de rechtsstaat, de
vrijheid van het individu, de gelijkwaardigheid tussen man en vrouw, het non-discriminatiebeginsel,
de vrijheid van meningsuiting, tolerantie en het geweldsmonopolie van de staat.
Dáárover gaat het als wij het over integratie hebben. Wij moeten
er met z'n allen – nieuwkomers, oudkomers en Nederlanders – voor
zorgen dat die integratie tot stand komt, want dat biedt alle partijen de
beste kansen. Dat lukt niet als wij geen eisen durven stellen, niet aan de
nieuwkomer, niet aan de oudkomer en niet aan onszelf. Dat lukt niet als wij
ons opstellen met het motto "wij zien wel waar het schip strandt", want dat
schip is inmiddels gestrand. De Contourennota Herziening van het Inburgeringsstelsel
stelt het in droge, ambtelijke taal als volgt: "De resultaten van dit inburgeringsbeleid
zijn helaas achtergebleven bij de gestelde doelstellingen." Bedoeld wordt
het inburgeringsbeleid dat Nederland sinds 1996 kent met, sinds 1998, de Wet
inburgering nieuwkomers en vanaf 1999 ook de inburgering van oudkomers. Het
stellen van duidelijke eisen aan nieuwkomers en oudkomers ten behoeve van
de integratie leidt niet tot uitsluiting, maar biedt integendeel een goede,
voor een ieder narekenbare houvast ter bevordering van de sociale cohesie.De integratie van veel immigranten verloopt veel moeizamer dan menigeen
enkele decennia geleden had gedacht. Dát die integratie van niet-westerse
migranten zo slecht verloopt, wordt onder meer veroorzaakt door het feit dat
de immigrant veelal de Nederlandse taal in het geheel niet of zeer slecht
beheerst, er grote cultuurverschillen zijn, onder andere met betrekking tot
de man-vrouwverhouding, de arbeidsparticipatie beduidend lager ligt dan gemiddeld,
de sociale contacten zich hoofdzakelijk beperken tot de eigen groep en de
immigrant overwegend in een concentratiewijk woont. Té lang heeft bij
politici en beleidsmakers, vooral van linkse signatuur, het ideaal van de
multiculturele samenleving hoog in het vaandel gestaan.De heer Pormes (GroenLinks):U zegt terecht dat wij alle oudkomers en nieuwkomers moeten houden aan
kernwaarden als de Grondwet. U spreekt over de Contourennota. Het eerste voorstel
dat is ingediend in de Tweede Kamer is volgens de commissie echter juist in
strijd met de kernwaarden. Wat voor signaal geven wij aan de oud- en nieuwkomers?
Enerzijds willen wij dat zij zich aan de kernwaarden houden, maar de overheid
begint zelf aan de kernwaarden te morrelen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Het is mij niet helemaal duidelijk wat u bedoelt. U zegt dat de overheid
morrelt aan de kernwaarden. Bedoelt u daarmee dat zij dit doet door eisen
te stellen aan de oudkomers?De heer Pormes (GroenLinks):Neen, maar u zegt zelf terecht dat de oud- en nieuwkomers zich aan de
kernwaarden moeten houden, punt, uit. Dat is duidelijk. In het advies Van
Contourennota naar Inburgeringswet komt de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken
tot de conclusie dat de overheid aan de kernwaarden morrelt. Dat lijkt mij
geen goed signaal.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Dat is een conclusie die de commissie trekt.De heer Pormes (GroenLinks):Ook het kabinet heeft inmiddels dit onderdeel gevolgd, evenals de Tweede
Kamer.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Uw vraag is mij nog steeds niet duidelijk.De heer Pormes (GroenLinks):Ik kan het wel wat explicieter maken. Het is toch raar dat wij de mensen
de kernwaarden voorhouden, terwijl wij zelf daaraan beginnen te morrelen.
Die spiegel houd ik u voor.Als een van de oorzaken noemt u dat de mensen alleen contacten hebben
binnen hun eigen kring. Wat bedoelt u daarmee? Wilt u daarmee zeggen dat wij
aan die mensen voorwaarden moeten stellen, in de zin dat zij maar een beperkt
contact mogen hebben binnen de eigen kring? Wat is de impact van uw opmerking?Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik heb het gevoel dat de heer Pormes enigszins in het ridicule trekt wat
ik probeer te zeggen. De opmerkingen die ik heb gemaakt over de sociale contacten
sluiten prachtig aan bij wat daarover is gezegd door de heer Van de Beeten
van de CDA-fractie. Wij moeten juist proberen om de integratie
in de kleinere groep te bevorderen, dat wil zeggen in de straat en in de buurt.
Voor de immigrant zelf geldt dat hij daaraan actief moet meewerken, want het
is tweerichtingsverkeer. Aan de ene kant zijn er de nieuwkomers en de oudkomers,
de immigranten of allochtonen, zo u wilt. Aan de andere kant moet de samenleving
ervoor zorgen dat de integratie tot stand komt, maar dat kan onder meer worden
bereikt door ervoor te zorgen dat mensen worden geholpen om ook buiten de
sociale contacten van de eigen groep te treden; niets meer en niets minder.De heer Pormes (GroenLinks):Het is dus vice versa.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Inderdaad, maar dat heb ik ook steeds gezegd; het gaat om tweerichtingsverkeer.Voorzitter, ik vervolg mijn betoog. De burger, niet in de laatste plaats
de burger in de achterstandswijken, kreeg de problemen voor zijn kiezen. Die
burger moest het maar zien te rooien, terwijl zijn buurt een invasie van immigranten
kreeg te verwerken, met alle problemen van dien. Voor die burger was de hele
economie van voorzieningen, ondersteuning en hulpverleners die ontstond rond
de vreemdelingenproblematiek, niet bestemd. Zo'n aanpak is funest voor de
sociale cohesie.Mevrouw Meulenbelt (SP):Bedoelt u met de bewoners autochtonen en met vreemdelingen niet-bewoners
van die wijken?Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Met de burgers over wie ik het heb, bedoel ik inderdaad de autochtonen
die vanouds in die buurten woonden. Degenen die daar zijn komen wonen, zijn
de vreemdelingen.Mevrouw Meulenbelt (SP):Die vreemdelingen krijgen nu te horen dat zij geen inwoners en geen bewoners
zijn. Kunt u zich voorstellen dat het voor die vreemdelingen niet echt bevorderlijk
is om te horen dat zij nog steeds als vreemdelingen worden gezien?Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Dat heb ik niet gezegd. U legt mij woorden in de mond die ik niet heb
uitgesproken. Het enige wat ik heb gezegd, is het volgende. In de afgelopen
decennia zijn er veel vreemdelingen naar Nederland gekomen. Daar zijn nu ook
veel Nederlanders bij, die inmiddels, omdat zij in Nederland zijn geboren,
tot de tweede generatie behoren. Gemakshalve heb ik het over vreemdelingen
die in de afgelopen decennia in ons land zijn gekomen. Die vreemdelingen zijn
voor een belangrijk deel in achterstandswijken komen wonen. De burger die
daar woonde, kreeg de problemen wel voor zijn kiezen, want die heeft het zonder
hulp moeten doen. Ook daarvoor is de samenleving verantwoordelijk.Mevrouw Meulenbelt (SP):Ik hoor heel goed wat u zegt. U beslist dat de mensen die daar wonen en
die autochtoon zijn, de echte bewoners zijn. Zij hebben volgens u dus last
van de mensen van de tweede generatie. Dat zijn de vreemdelingen. Ik wilde
even aangetekend hebben dat dit is wat u zegt.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik heb gezegd dat de autochtone burger het maar moest zien te rooien,
terwijl zijn buurt een invasie van immigranten, met alle problemen van dien,
te verwerken kreeg. Ik zeg niet dat die mensen daar niet mochten wonen. Ik
zeg alleen dat daardoor best wel veel problemen zijn gekomen. Die kreeg de
burger die daar al woonde op zijn bordje. Daar zijn wij als samenleving, dus
met ons allen, best wel verantwoordelijk voor.Mevrouw Meulenbelt (SP):U schetst een beeld van de binnenkring en degenen die daarbuiten staan.
Dat is wat mij betreft niet de oplossing, maar een deel van het probleemMevrouw Broekers-Knol (VVD):Dat laat ik voor uw rekening.Voorzitter. Door de VVD, bij monde van Frits Bolkestein, is al in een
vroeg stadium gewaarschuwd voor de gevaren van het toenmalige beleid voor
onze samenleving. Bekend is zijn liberale drieslag: beperk immigratie, bevorder
integratie, bestrijd discriminatie.Nederland heeft inmiddels, op een bevolking van ongeveer zestien miljoen
inwoners, bijna 1,7 miljoen inwoners van niet-westerse afkomst. Van die 1,7
miljoen zijn er ruim 350.000 Turken, ruim 300.000 Marokkanen, 325.000 Surinamers
en 130.000 Antillianen en Arubanen. De gegevens ontleen ik aan het CBS, het
betreft de stand per 1 januari 2004. In 2003 is de groei van het aantal
niet-westerse allochtonen sterk afgenomen. Dit is vooral veroorzaakt door
de afname van het aantal asielmigranten. In de jaren van 1999 tot en met 2001
waren er gemiddeld 24.000 asielmigranten per jaar, in 2003 waren dit er nog
maar 9000. In 2004 is dit aantal verder afgenomen. De terugloop van het aantal
asielmigranten valt te verklaren uit de strengere asielwetgeving, maar ook
de economische teruggang speelt bij deze terugloop ongetwijfeld een rol. Kan
de minister enige informatie verschaffen over de prognose voor 2005? En hoe
is de prognose in de EU als geheel? Is de veronderstelling juist dat de afname
van het aantal asielmigranten tevens verklaard kan worden uit de economische
teruggang?De heer Middel (PvdA):Komt de vermindering misschien ook door het afnemen van het aantal internationale
conflicten, waardoor er minder mensen deze kant op gaan? Aan de hand van de
cijfers van UNHCR, een tamelijk objectieve organisatie als het gaat om inventarisatie
van cijfers, heb ik in mijn betoog aangetoond dat het afnemen van het aantal
asielzoekers in West-Europa een algemeen verschijnsel is. Dat staat dus helemaal
los van wetgeving. Landen die op dit terrein geen wetgeving hebben, constateren
ook een daling. Alleen Frankrijk is een uitzondering. U koppelt het echter
direct aan onze wetgeving. Kunt u dit beargumenteren?Mevrouw Broekers-Knol (VVD):U meent dat het aantal conflicten in de wereld is afgenomen, maar ik vrees
dat dit niet zo het geval is. Eerlijk gezegd, zijn er nog heel veel zeer ingrijpende
conflicten in de wereld. Ik denk dus niet dat dit de reden is dat het aantal
asielmigranten opeens is afgenomen.De heer Middel (PvdA):Daarin hebt u overigens volkomen gelijk. Al jaren wordt 95% van het aantal
vluchtelingen in de wereld in de eigen regio opgevangen. Er gaat maar 5% in
de richting van West-Europa. Juist dat percentage komt uit brandhaarden. Ik
noem voormalig Joegoslavië. Gelukkig is de situatie daar een stuk beter geworden. Soortgelijke conflicten zijn in aantal afgenomen.
Natuurlijk is het nog een grote rotzooi in de wereld.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik denk dat het een combinatie van factoren is. Misschien is een van de
factoren de strengere asielwetgeving. Dit staat in alle rapporten die ik daarover
bestudeerd heb en ik heb er nogal wat bestudeerd. Ik wil graag weten of dit
ook misschien de oorzaak is in geheel Europa. Immers, daar is het aantal aanvragen
ook teruggelopen. De oorzaak is waarschijnlijk toch de economische teruggang.
Niet alleen Nederland heeft daaronder geleden, maar ook de hele westerse wereld.
Zelfs de hele wereld heeft geleden en lijdt nog onder de economische teruggang.
Dat is een vraag die ik graag stel aan de minister. Kan zij enige informatie
verschaffen over de prognose voor 2005 en over de prognose in de Europese
Unie als geheel? Is de veronderstelling juist dat de afname van het aantal
asielmigranten tevens kan worden verklaard uit de economische teruggang? Is
daarover informatie beschikbaar en valt te verwachten dat bij het aantrekken
van de economie het aantal asielmigranten weer toeneemt? De Europese Unie
streeft naar een gemeenschappelijk asielstelsel, zoals blijkt uit het Haagse
Programma. Hoe is de stand van zaken met betrekking tot een gemeenschappelijk
Europees asielstelsel en een gemeenschappelijke asielprocedure op dit moment?In de CBS-publicatie van november 2004 "Allochtonen in Nederland" valt
te lezen dat de gezinsvormers in 2003 de grootste groep immigranten vormden.
Gezinsvormers komen vooral uit Turkije en Marokko. Ook de Turken en Marokkanen
van de tweede generatie kiezen zeer dikwijls voor een partner uit het land
van herkomst. En die objectieve, statistische vaststelling brengt ons meteen
midden in de integratieproblematiek. Ik herhaal: de tweede generatie Turken
en Marokkanen kiest zeer dikwijls voor een partner uit het land van herkomt.
Zeer dikwijls betekent in 65% tot 70% van de huwelijken. Die partners hebben
meestal een laag tot zeer laag opleidingsniveau of zijn analfabeet. Zij spreken
de Nederlandse taal niet en hebben geen notie van het type samenleving waarin
zij terechtkomen. De keuze voor een vrouwelijke partner uit het land van herkomst
wordt, aldus het CBS, gemaakt vanuit de wens naar een traditionele echtgenote
met Turks/Marokkaanse traditionele normen en waarden. En dat is niets minder
dan desastreus voor de integratie. Overigens moet de keuze voor een partner
vanzelfsprekend vrij zijn, maar die partner moet dan wél integreren.Overigens kiezen ook de tweede generatie Turkse en Marokkaanse vrouwen
net zo vaak als de mannen voor een partner uit het land van herkomst, zo blijkt
uit de gegevens van het CBS. Neem het voorbeeld van de tweede generatie Turkse
of Marokkaanse man. Laten wij aannemen dat hij zich redelijk goed in de Nederlandse
samenleving, in de Nederlandse taal kan redden. Zijn bruid uit het land van
herkomst spreekt alleen de taal van het land van herkomst. Wanneer er kinderen
geboren worden, groeit het kind de eerste vier levensjaren op met de taal
van het land van herkomst van de moeder. Het is ook de taal van het oorspronkelijke
land van herkomst van de vader. Het kind groeit niet op het met Nederlands.
Als het kind naar school gaat, is er al een enorme taalachterstand die nauwelijks
zal kunnen worden ingehaald omdat thuis de voertaal nimmer het Nederlands
zal zijn. En dan heb ik het nog maar niet over de normen en waarden van de
Nederlandse samenleving. Daarvan zal het kind van huis uit zeker niets meekrijgen.De Turkse of Marokkaanse man van dit voorbeeld zal met zijn gezin, waarvan
de kinderen inmiddels tot de derde generatie behoren, in plaats van vooruitgang
met integratie, eerder achteruitgang boeken. Het doet denken aan de processie
in het Luxemburgse Echternach, maar dan omgekeerd: niet drie stappen vooruit
en twee achteruit – dan is er een kleine doch gestage vooruitgang –
maar twee vooruit en drie achteruit. Dan is er dus achteruitgang.En wat naar het oordeel van mijn fractie het allerergst is: het kind is
letterlijk het kind van de rekening. Het kind wordt door de ouders gedoemd
het bestaan van een vreemdeling te leiden in het land waarin het woont, waarin
het naar school gaat, waarin het later werk hoopt te vinden. Het kan toch
niet zo zijn dat wij willens en wetens kinderen met dergelijke handicaps opzadelen? Het wetsvoorstel Inburgering in het buitenland is dan ook, naar het oordeel
van mijn fractie, een goed voorbeeld van een maatregel om de integratie te
bevorderen. Het is bovendien een goed voorbeeld van het aan het begin van
mijn betoog genoemde tweezijdige proces. Door het afleggen van een toets Nederlands
en een toets over de Nederlandse samenleving toont de vreemdeling uit een
derde land dat hij of zij geïnteresseerd is in Nederland en er iets voor
over heeft om naar Nederland te kunnen komen. De integratie is daarmee niet
afgerond, maar zal ongetwijfeld gemakkelijker verlopen en ook meer vanzelfsprekend
zijn. Daar heeft de vreemdeling zelf profijt van, daar heeft de Nederlandse
samenleving profijt van, de partner van betrokkene en vooral – en dat
is voor mijn fractie heel belangrijk – eventuele kinderen. Ieder kind
is het waard om een zo goed mogelijke start in het leven te krijgen. Dat komt
met deze innovatieve integratiestap dichterbij.Inburgering is het begin van een integratieproces. De integratie gaat
verder op school, in de buurt, op straat, in de bedrijven. Zonder goede scholing
geen integratie. Goede scholing betekent eerst en vooral goede scholing in
de Nederlandse taal en de Nederlandse samenleving, de geschiedenis, de cultuur.
Dat geldt overigens voor alle kinderen, ook de autochtone Nederlandse kinderen.De cijfers van het CBS in het rapport "Allochtonen in Nederland" laten
een somber beeld zien over het onderwijsniveau van niet-westerse allochtone
kinderen. Al in het basisonderwijs lopen allochtone leerlingen met laag opgeleide
ouders achterstand op. In het voortgezet onderwijs volgen niet-westerse allochtone
kinderen vooral de lagere onderwijsniveaus zoals het vmbo. Worden er maatregelen
genomen om hierin verbetering te brengen, bijvoorbeeld in de vorm van verplichte
bijlessen? Ik heb de woordvoerder van het CDA iets horen zeggen dat enigszins
in die richting ging. Wordt er op de scholen nog onderwijs in de taal van
het land van herkomst gegeven of behoort dat nu definitief tot het verleden?Spreiding in het onderwijs wordt gezien als een instrument ter bevordering
van de integratie en ter bestrijding van de onderwijssegregatie. In het onlangs
verschenen rapport van de Onderwijsraad wordt opgemerkt dat
spreiding op grond van herkomst in strijd is met de Grondwet, maar dat spreiding
op grond van (taal)achterstand wél mogelijk is. Feitelijk schijnt dat
op hetzelfde neer te komen. Voorziet de minister negatieve effecten voor de
integratie en de bestrijding van de segregatie als gevolg van deze wijziging
van de spreidingsgrond?In de gemeente Lochem zal de segregatie in het onderwijs al op basis van
taalachterstand te lijf worden gegaan. Er is in die gemeente een zogenaamd
spreidingsconvenant opgesteld, dat op 2 juni aanstaande wordt ondertekend.
Het convenant gaat uit van het al of niet gebruiken van het Nederlands in
de gezinssituatie van de zogeheten doelgroepleerlingen. De directrice van
een basisschool noemt als voorbeeld dat er kleuters van vier jaar op school
komen die nog helemaal geen Nederlands spreken, terwijl nota bene beide ouders
ook op die school hebben gezeten. Beide ouders zouden dus voldoende geïntegreerd
moeten zijn, maar zijn dit kennelijk niet of hebben niet of onvoldoende begrepen
dat zij hun in Nederland schoolgaande kind voldoende bagage moeten meegeven.
Hoe is dit mogelijk? Hoe kan ooit zó integratie bereikt worden? Tegen
dergelijke onacceptabele situaties is geen inburgeringstoets opgewassen. Overweegt
de minister maatregelen om dit soort ongewenste toestanden te bestrijden,
ter bevordering van de integratie en ter bevordering van de toekomstkansen
van de kinderen? Zo ja, aan welke maatregelen denkt de minister?De heer Middel (PvdA):Ik vond wat mevrouw Broekers zei over kinderen van de rekening heel treffend.
Ik vraag mij echter af of de oplossing die zij aanreikt niet erger is dan
de kwaal. Stel je voor dat de moeder in het land van herkomst woont en daar
kinderen krijgt. Een biologisch gegeven is dat er in de meeste gevallen vrij
snel kinderen komen als men gehuwd is. Die moeder moet volgens de inburgeringswet
daar een taaltoets doen, maar die komt daar niet aan toe. Zij slaagt niet.
Het gevolg is dat de kinderen een aantal jaren in het buitenland blijven alvorens
zij naar Nederland gaan. De situatie is in de oplossing van mevrouw Broekers
nog erger dan in de situatie die zij terecht omschrijft met woorden als "kinderen
van de rekening". Ik ben bang dat de oplossing erger is dan de kwaal.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik ben meer uitgegaan van de bruid die na het huwelijk in het land van
herkomst direct naar Nederland komt. Over het probleem dat de heer Middel
aanvoert zou ik verder moeten nadenken. Bij mijn uitgangspunt doet de situatie
van kinderen die in het land van herkomst worden opgevoed en dus geen Nederlands
leren zich niet voor.De heer Middel (PvdA):Ik wil mevrouw Broekers niet onder druk zetten. Ik begrijp dat zij er
even over wil nadenken. Het punt is echter dat het niet meer kan als de wet
die zij nu al bejubelt wordt ingevoerd. Bij inburgering in het buitenland
moet men eerst aan een taaltoets voldoen voordat men zich überhaupt hier
mag vestigen en voordat men überhaupt mag samenwonen met degene met wie
men getrouwd is.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Op verzoek van de heer Middel zullen wij die discussie over een aantal
weken vervolgen, als wij het wetsvoorstel hier plenair behandelen. Het is
echter toch de verantwoordelijkheid van degene die in Nederland woont en iemand
uit het land van herkomst trouwt. Hij of zij moet goed nadenken over de consequenties,
alvorens stappen te nemen. Daar hebben wij het in het volgende debat wel verder
over.Ik heb mijn zorgen uitgesproken over het voorbeeld van de directrice van
de basisschool in Lochem. Er komen kinderen op school die geen Nederlands
spreken, terwijl beide ouders er ook al op school hebben gezeten. In dit verband
kan ik niet nalaten er mijn zorg over uit te spreken dat allochtonen nauwelijks
of niet kennisnemen van informatie over Nederland, c.q. de Nederlandse samenleving,
via de media, televisie, boeken, kranten en tijdschriften, omdat de gebrekkige
of zelfs niet aanwezige beheersing van de Nederlandse taal daarvoor een groot
struikelblok vormt. En omdat de Nederlandse taal een groot struikelblok vormt,
wordt teruggegrepen op de taal van het land van herkomst, en dan is de cirkel
weer rond: slechte integratie of geen integratie. Herkent de minister deze
constatering? Welke mogelijkheden ziet zij om maatregelen te nemen om in deze
problematiek verbetering te brengen?Zonder gedifferentieerd wonen geen integratie. Door de grote woonvoorraad
in de sociale huursector in de grote steden is er een grote concentratie van
niet-westerse allochtonen in de grote steden, met alle problemen van dien.
Tegelijkertijd blijkt uit het CBS-rapport "Allochtonen in Nederland" dat er
meer niet-westerse allochtonen dan autochtone Nederlanders ontevreden zijn
over hun woonsituatie. Meer eigenwoningbezit in de grote steden en minder
sociale huur zou een doorbraak kunnen betekenen voor gedifferentieerd wonen
voor niet-westerse allochtonen en dus voor een betere integratie. Is er een
beleid om door middel van meer (goedkope) koopwoningen in plaats van sociale
huurwoningen in de grote steden de integratie te bevorderen? Hoe zijn de ervaringen
op dit terrein in Rotterdam? Biedt het wetsvoorstel Bijzondere voorzieningen
voor grote steden in dit opzicht openingen?Werk draagt in belangrijke mate bij aan de integratie. Tegelijkertijd
moet worden vastgesteld dat het voor niet-westerse allochtonen niet altijd
makkelijk is om een baan te vinden. Het opleidingsniveau is van invloed op
de arbeidsmarktpositie. De werkloosheid onder laag opgeleiden is aanzienlijk
hoger dan onder hoog opgeleiden. Aandacht verdient vooral het gegeven dat
de arbeidsparticipatie van met name Turken en Marokkanen slecht is. Schooluitval
en taalbeheersing zullen daarbij ongetwijfeld een rol spelen. Uit een tweetal
studies in het Verenigd Koninkrijk uit 2003 en 2004 is naar voren gekomen
dat taalvaardigheid een significant positief effect heeft op de positie van
immigranten op de arbeidsmarkt. Wat dit betreft zal het inburgeringexamen
zowel voor nieuwkomers als voor oudkomers, dat de minister tot een speerpunt
van haar beleid heeft gemaakt, ongetwijfeld een positief effect hebben op
de arbeidsparticipatie, en het zou alleen al om die reden toegejuicht moeten
worden. Heeft de minister gegevens over het verband tussen arbeidsparticipatie
en taalvaardigheid in de Nederlandse situatie ter beschikking?Uit het rapport "Bestemming Europa, Immigratie en integratie in de Europese
Unie", bijlage bij de Staat van de Europese Unie 2005, komt
op pag. 69 naar voren dat de belangrijkste verklaring voor het contrast tussen
de Europese Unie en de Verenigde Staten wat betreft de werkloosheid onder
immigranten is gelegen in de geringe flexibiliteit van de arbeidsmarkt in
de EU-lidstaten.De heer Pormes (GroenLinks):U bent begonnen met een verwijzing naar de heer Bolkestein, een uitermate
beminnelijke persoonlijkheid, die discriminatie terecht heeft genoemd als
een van de belemmeringen bij toetreding tot de arbeidsmarkt. Ook is er onlangs
nog een rapport gepresenteerd, gemaakt in opdracht van het ministerie van
Sociale Zaken, waarin niet alleen het opleidingsniveau, maar vooral ook discriminatie
als belemmering wordt genoemd. Nu is het misschien heel moeilijk voor u om
hierover te spreken, maar kunt u, nu dit is vastgesteld, aangeven welke oplossingen
u ziet om dit obstakel bij arbeidsparticipatie weg te nemen?Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter, ik denk dat de heer Pormes toch niet helemaal goed naar mijn
betoog geluisterd heeft. Ik heb er een heilig geloof in dat het probleem van
discriminatie zal verminderen als de samenleving er samen met degenen die
in Nederland willen integreren, ervoor kan zorgen dat zij de taal beheersen,
weten hoe Nederland in elkaar zit en goede scholing krijgen. Wij kunnen niet
vandaag bepalen dat niemand meer zal discrimineren, maar hoe beter de samenleving
met opleidingsmogelijkheden voor goede kansen zorgt, des te beter het zal
gaan met het verminderen van discriminatie. Daar ben ik heilig van overtuigd.De heer Pormes (GroenLinks):Zelfkritiek is altijd een heel moeilijk punt in onze cultuur, maar het
gaat mij erom dat er belemmeringen zijn voor het toetreden tot de arbeidsmarkt,
namelijk opleidingsniveau en discriminatie. Dit zijn gelijkwaardige belemmeringen,
een oplossing van ene probleem lost nog niet automatisch het andere op. 90%
van allen die hier zijn gekomen, is met veel moeite en met veel gevoel van
eigen verantwoordelijkheid erin geslaagd om al die belemmeringen op te lossen,
behalve het punt van discriminatie. Dat blijven zij tegenkomen. Slechts een
klein deel van alle nieuwkomers en oudkomers slaagt er kennelijk niet in om
met eigen mogelijkheden hun weg in de samenleving te vinden. Als u daarvan
zou uitgaan, zou het aanmerkelijk beter worden.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik heb in mijn antwoord aangegeven waar ik een heilig geloof in heb. Daar
laat ik het bij.Ik heb zojuist gezegd dat het grote contrast tussen de Europese Unie en
de Verenigde Staten wat de werkloosheid onder immigranten betreft is gelegen
in de geringe flexibiliteit van de arbeidsmarkt in de EU-lidstaten. Dat is
gebleken uit het rapport Bestemming Europa. Werkgevers zijn gebonden aan CAO
of minimumloon. "Productiviteitsverschillen tussen werknemers zullen zich
daarom in de EU vooral uiten in hogere werkloosheid of lagere participatie,
terwijl deze in de VS worden vertaald in loonverschillen", aldus het rapport.
Geven de bevindingen in dit rapport de minister c.q. de regering aanleiding
om ook met de sociale partners in overleg te treden teneinde op creatieve
wijze mogelijkheden te onderzoeken om de flexibiliteit van de arbeidsmarkt
te bevorderen en daarmee de arbeidsparticipatie van immigranten te verbeteren?
Heeft de minister daarover wellicht al contacten? Zo ja, wat leveren deze
contacten op voor de bevordering van de arbeidsparticipatie en dus de integratie?Mevrouw de voorzitter. Het recent legaliseren van bijna 700.000 illegalen
in Spanje is aan niemands aandacht ontsnapt. Maar wat zijn de consequenties
van dit Spaanse beleid voor het beleid van de EU? Wat betekent dit voor de
EU-aanpak met betrekking tot het beheer van de economische migratie zoals
dit is neergelegd in het groenboek van de Europese Commissie van 11 januari
jongstleden? Wat is de toekomst van Europees beleid als individuele landen
op deze wijze opereren? In Nederland zijn tussen de 150.000 en 200.000 illegalen.
Over welke aantallen spreken wij in de andere landen van de EU? Bestaat het
voornemen om in alle landen de illegalen te legaliseren in navolging van Spanje?
Wat moeten wij ons nog voorstellen bij een gemeenschappelijk Europees migrantenbeleid?
Ik breng maar weer in herinnering: Poolse werknemers worden vooralsnog in
de "oude" vijftien EU landen geweerd. De Polen lijken dus op achterstand te
staan bij de gelegaliseerde Spaanse illegalen.Tot slot. De VVD-fractie steunt de regering, deze minister met overtuiging
in het gevoerde integratiebeleid. Uit dit integratiebeleid spreekt een volwassen
aanpak van een niet eenvoudige problematiek die té lang op zijn beloop
is gelaten. Het door de minister gevoerde inburgerings- en integratiebeleid
beschouwt nieuwkomers en oudkomers als volwassen burgers die vooral dankzij
hun eigen inzet deelgenoot worden aan onze samenleving. Het resultaat is werkelijke
integratie, ten gunste van de stabiliteit en de cohesie in de samenleving.Mevrouw Meulenbelt (SP):Mevrouw de voorzitter. Mevrouw Broekers-Knol doet het voor alsof er twee
modellen zijn voor integratie: eisen stellen en "wij zien wel waar het schip
strandt". Ik hoop aan te tonen dat behalve eisen stellen er nog andere mogelijkheden
zijn.Ik heb inmiddels de leeftijd dat ik al vele integratiegolfjes met bijbehorende
debatten en opinievorming heb meegemaakt. Dat relativeert nogal, want het
maakt duidelijk dat een aantal problemen met de tijd opgelost worden. Veel
van de nieuwkomers van toen zijn ingeburgerd en maken deel uit van het land
zonder dat iemand er nog vraagtekens bij plaatst. Emancipatie – daar
hebben wij het over – kost nu eenmaal tijd. Het is duidelijk dat wij
het nu hebben over een complexe situatie. Het gaat nu niet alleen om migranten
die hun plaats moeten vinden; wij hebben ook te maken met angst voor geweld.
Toch denken wij dat de overheid zich vooral zal moeten richten op het creëren
van de juiste omstandigheden voor het proces van inburgering en emancipatie
en zich meer zal moeten richten op de mogelijkheden dan op de moeilijkheden.
De regering spreekt mensen graag aan op hun eigen verantwoordelijkheid, maar
als het gaat om migranten worden die mogelijkheden maar al te vaak weer afgebroken.Ik wil ons eraan herinneren dat wij in Nederland al eerder een periode
meemaakten die een combinatie vormde van dreigend geweld en
de vraag naar inburgering. Dat was de Molukse crisis, die Nederland wakker
deed schrikken. Destijds zijn meer doden gevallen dan nu. Het was een ernstige
situatie. Toch zijn wij en is de regering toen erin geslaagd de crisis te
bezweren door de daders naar behoren te bestraffen en tegelijkertijd door
aandacht te vestigen op de situatie van de Molukse Nederlanders. Kennelijk
verkeerde een deel van hen zozeer in onvrede met deze samenleving dat dat
voor sommige jongeren om kon slaan in extremisme. Meteen is een plan gemaakt
om de werkloze Molukse jongeren aan een baan te helpen, het duizendbanenplan,
er is hard gewerkt om de Molukse Nederlanders aan betere huisvesting te helpen
en de gettovorming tegen te gaan, en dat heeft gewerkt. Er is geen sprake
meer van een Moluks probleem, de regering is niet in paniek geraakt, er werden
geen suggesties gedaan dat de rechtsstaat niet in staat zou zijn om de problemen
het hoofd te bieden, er werd niet gemorreld aan de Grondwet, er werd geen
massief wantrouwen gericht op elk Moluks initiatief, er werd samengewerkt
en dat deed het. Ik wens van harte dat we op dit moment zouden kunnen spreken
van eenzelfde nuchterheid en concreet aanpakken, zonder de al bestaande polarisatie
nog verder op te voeren en de angst van de bevolking te vergroten.Met de discussie over de in te voeren vignettenmethode – gelukkig
hebben we het daar niet meer over – is volgens mijn fractie de discussie
al uit de rails geschoven. De suggestie werd gewekt dat migranten meer geïntegreerd
zouden zijn naarmate ze meer op doorsnee autochtone Nederlanders zouden gaan
lijken. Daarmee werd bovendien de suggestie gewekt dat het niet wezenlijk
ging om integratie, maar om assimilatie. Die indruk is op verschillende momenten
nog eens bevestigd.Behalve dat je mensen niet kunt dwingen om dat wat ze als een essentieel
onderdeel ervaren van hun identiteit maar op te geven, blijkt het zo ook niet
te werken. We weten dat een etnische minderheid als de Chinese Nederlanders
zich nauwelijks assimileerde; de oudere generaties spraken zelden Nederlands.
Toch is er zelden sprake geweest van moeilijkheden met de Chinese bevolking.
Ook weten we dat de Turkse gemeenschappen meer hebben geïnvesteerd in
het scheppen van een eigen infrastructuur, een eigen zuil zo men wil, dan
de Marokkaanse Nederlanders. Volgens de theorie zouden de Marokkanen dus beter
geïntegreerd zijn. Toch kunnen we niet om de problemen heen waar we het
over hebben. De groepen jongeren die zich buitengesloten voelen – ik
spreek met nadruk over een klein deel van de Marokkaanse bevolking –
vormen de voedingsbodem voor radicalisering, die juist plaats vindt onder
de jongeren die naar vrijwel alle maatstaven behoorlijk geïntegreerd
zijn. Kennelijk gaat het om andere zaken dan alleen Nederlands leren en de
weg weten.Bij de regering bespeur ik koudwatervrees voor zuilvorming onder de migranten,
met name onder de moslimmigranten. De discussie over islamitisch onderwijs
is heropend, de moskeeën staan ongeveer onder curatele. De boodschap
lijkt te zijn dat elke vorm van zelforganisatie gevaarlijk is, omdat het de
segregatie zou vergroten of wijst op het afwijzen van de Nederlandse cultuur.
Ik denk dat we door de moslim Nederlanders voortdurend in het defensief te
schuiven, alsof alles wat ze doen bij voorbaat verdacht is tot het tegendeel
blijkt, nu juist exact de polarisatie verhevigen. Wat blijkt, onder andere
uit een onderzoek van Fennema en Tillie, welk onderzoek niet toevallig ook
door Sam Pormes is aangehaald, is dat een bepaalde mate van zelforganisatie
binnen een etnische gemeenschap een voorwaarde is voor zelfredzaamheid en
dus voor democratisch functioneren. De angst voor een te ver doorgevoerde
segregatie, of zelfs van een opsluiten in getto's is meer een spookbeeld dan
realiteit. Eigen organisaties bevorderen de integratie van de migrantenbevolking
eerder dan dat ze die belemmeren, hoogstens met uitzondering van extreem radicale
en geïsoleerde organisaties die wel degelijk in de gaten gehouden moeten
worden.Wat uiteraard beter kan wanneer ze niet ondergronds hoeven te opereren.
In plaats van alle moslimorganisaties of migrantenorganisaties met argusogen
te volgen, en steeds opnieuw boodschappen uit te zenden dat zelforganisatie
ongewenst, verdacht en in principe verkeerd is door weer nieuwe regels te
bedenken voor het stichten van islamitische scholen of moskeeën –
we hebben het zelfs over artikel 23 Grondwet – zouden vormen van zelforganisatie
genereus tegemoet getreden moeten worden. Leg de nadruk op samenwerkingsverbanden,
zoals enkele scholen al op eigen initiatieven hebben gedaan. Ik zou van de
minister graag willen horen of ze mijn visie deelt, en welke ondersteuning
voor zelforganisatie ze dan voor ogen heeft.Kortom: mijn fractie zou ervoor pleiten om elke schijn te vermijden dat
met integratie hetzelfde is bedoeld als assimilatie, met het opgeven van alles
wat eigen is. Integratie begint niet met het afleggen van de eigen cultuur.
Ik pleit voor een andere volgorde in de prioriteiten.In de eerste plaats behoren alle in Nederland wonende burgers zich te
houden aan de wet. Dat behoort zo vanzelfsprekend te zijn dat het uit den
boze is om bij voorbaat bepaalde bevolkingsgroepen er op aan te zien dat ze
inherent ondemocratisch zouden zijn. Wie het met die wetgeving niet eens is,
allochtoon of autochtoon, bewandelt daarvoor de geëigende wegen binnen
ons democratische systeem. Voor wie zich niet houdt aan de wet, hebben wij
de middelen.In de tweede plaats moeten wij onder ogen zien wat wij met het containerbegrip
integratie – ik kan langzamerhand heel weinig meer met dat woord beginnen –
eigenlijk bedoelen. Mijn partij geeft er de voorkeur aan dat uiteen te leggen
in een aantal begrippen: participatie, emancipatie, representatie en acceptatie.
Wanneer migranten voldoende kunnen participeren, wanneer er ruimte en stimulans
is voor emancipatie, wanneer er voldoende naar migranten wordt geluisterd
en ze vertegenwoordigd zijn op de plekken waar beleid wordt gemaakt, op alle
niveaus van deze samenleving, en wanneer ze tegemoet worden getreden met een
houding van acceptatie, dan is er nog heel veel ruimte over voor culturele
verschillen en diversiteit in identiteiten, zoals die overigens onder de autochtonen
ook gebruikelijk zijn. Ikzelf heb mij bijvoorbeeld op vele momenten in mijn
leven niet erg thuis gevoeld in wat hier de dominante cultuur is gaan heten.
Uit het feit dat ik hier sta, kan men opmaken dat het met mij
nog wel goed is gekomen.Participatie betekent dat wij alles op alles moeten zetten om elke burger
onafhankelijk van religie, etniciteit of afkomst, een kans te geven op onderwijs,
op de arbeidsmarkt en op een fatsoenlijke woning en woonomgeving. Uiteraard
mogen wij van migranten of migrantenkinderen verwachten dat zij die kans benutten.
Ook daarover zullen wij het uiteraard niet oneens zijn. Er moet dus Nederlands
geleerd worden, hoewel dat voor 90% van de tweede en de derde generatie al
helemaal geen probleem meer is. Ik ben het dan ook met de vorige spreekster
oneens om de problemen die er voor een groep van de migranten nog zijn, alleen
maar te schuiven op het feit dat ze geen Nederlands geleerd zouden hebben.Mijn vraag luidt dan ook hoe het kan dat zeer gemotiveerde migranten –
ik ken er persoonlijk een paar – jaren op de wachtlijst moeten staan
voor Nederlandse les. Terwijl er van alles wordt bedacht, het meeste ervan
tot nu toe onuitvoerbaar, om migranten al in het land van herkomst Nederlands
te laten leren, lijkt het nog steeds niet mogelijk om de mensen die al in
Nederland zijn, op tijd te bedienen; erger, er wordt bezuinigd op taallessen.Een ander punt bij de participatie is de discriminatie op de arbeidsmarkt
en bij het krijgen van stageplaatsen. De minister heeft tot op heden ontkend
dat er van discriminatie sprake is, met de mededeling: tonen jullie dat maar
aan. Nu is het inmiddels met mensen die met jongeren werken, en voor de jongeren
zelf, al zo klaar als een klontje omdat ze het zelf meemaken. Waarom zijn
de geluiden die jongeren laten horen geen reden tot zorg en tot onderzoek?
Het feit dat eenderde van de werknemers nog nooit een allochtoon in dienst
heeft gehad zou toch voldoende indicatie moeten zijn om over maatregelen na
te denken? En nog een suggestie, die ik overneem van de jongeren uit Hilversum,
van wie een aantal nu op de publieke tribune op ons neerkijkt. Anders is gelijk.
Waarom zouden scholen en opleidingsinstituten niet meer inspraak mogen hebben
in het plaatsen van stagiaires in plaats van dat geheel over te laten aan
de wensen en de eventuele vooroordelen van de werkgevers? Is een stage dan
geen onderdeel van een opleiding?De minister heeft bij gelegenheid gezegd een voorstander te zijn van de
emancipatie van met name van migrantenvrouwen. Zij heeft dat toen ik haar
een hand kwam geven, nog eens bevestigd. In dat geval: waarom dan juist de
afbouw van zoveel kleine organisaties dicht bij de vrouwen zelf en die juist
de volgende stap maken die nodig is voor vrouwen om uit hun isolement te komen,
opleidingen te gaan volgen, Nederlands te leren en onder de andere bevolking
te komen? Ik was dan ook heel erg tevreden met de instemming van de heer Van
de Beeten dat wij niet aan de ene kant eisen moeten stellen en aan de andere
kant er niet voor zorgen dat die mogelijkheden er dan ook zijn. Waar blijft
de al jaren en jaren gevraagde hulp bij het verkrijgen van zelfstandigheid
voor vrouwen die mishandeld worden? Kan de minister nog eens uitleggen hoe
de voorgestelde maatregel om de tijd die een vrouw in Nederland moet wonen
voordat zij een zelfstandige verblijfsvergunning kan krijgen, van 3 naar 5
jaar wordt verhoogd, in plaats van die te verlagen? Kan de minister toezeggen
dat deze regeling niet gaat gelden voor vrouwen van wie is aangetoond dat
ze mishandeld worden?Dan de zorg voor ouderen. Destijds heeft Nederland mannen uit onder andere
Turkije naar Nederland gehaald voor het zware werk. Dat waren in verhouding
meestal mannen met een lage of geen opleiding. Er is niets aan gedaan om die
mensen alsnog een opleiding te geven of de taal te laten leren in werktijd,
zoals dat in Zweden wel is gedaan. Veel van de mannen hebben zich letterlijk
kapot gewerkt terwijl zij voor Nederland nooit een probleem hebben gevormd.
Zij hebben hun aandeel aan de Nederlandse economie geleverd, zij hebben hun
belasting betaald, maar zij hebben nooit kunnen profiteren van het Nederlandse
onderwijsstelsel waar zij wel aan hebben meebetaald door belasting te betalen.
Waarom zou je mensen die vrijwel geen kans meer maken op passend werk, nu
nog bestraffen met verplicht en zelf te betalen cursussen Nederlands? Wat
is de zin daarvan voor mensen die te oud of te kapot zijn om nog te werken? Mijn fractiegenoot en ik hebben in Weert een groep oudere Marokkaanse
en Turkse arbeiders bezocht. Zij hebben ons ook een tegenbezoek gebracht.
Misschien hebt u ze hier ook door het gebouw zien wandelen. Dat zijn mensen
die best beter Nederlands willen leren, ook al is dat voor hen niet meer zo
simpel. Zij zijn blij met de cursussen die zij nu gekregen hebben. Die cursussen
worden overigens weer stopgezet omdat de subsidie afloopt. Waarom zouden wij
deze mensen niet wat vriendelijker behandelen? Waarom bieden wij hun de mogelijkheid
om Nederlands te leren niet aan als een cadeautje, met een feestje als zij
slagen? Waarom moeten de kinderen van deze mensen, die vaak heel succesvolle
tweede generatie, toezien hoe hun ouders die zo lang geploeterd hebben, zo
worden behandeld? Zou dat echt hun loyaliteit tegenover de Staat der Nederlanden
vergroten?En dan kom ik op de importbruiden. Inderdaad, die gastarbeiders van toen
zijn mannen, die net als andere mannen de onhebbelijke gewoonte hebben om
een vrouw te willen en daar dan ook nog kinderen mee te krijgen. Met het overgrote
deel van die kinderen gaat het uitstekend. Dat zullen wij steeds weer opnieuw
moeten zeggen, want kennelijk wil dat maar niet doordringen. De tweede en
derde generatie hebben een gigantische inhaalslag gemaakt, zeker gemeten naar
de positie van hun ouders. Dat zou wat vaker gezegd mogen worden. Nu lijkt
het enige nieuws over migranten vooral dat zij problemen hebben dan wel problemen
zijn. Ook die tweede en derde generatie blijken partners te kiezen. Het is
de regering een doom in het oog dat die partners vaak uit de landen van de
ouders gehaald worden. Algemeen wordt dat gezien als een gebrek aan integratie.Ik denk dat er wat anders speelt. Overal waar de emancipatie toeslaat,
volgt een tijdelijke scheefgroei op de partnermarkt. Dat hebben wij hier zelf
ook meegemaakt. Aan de bovenkant van de markt bevonden zich de hoogopgeleide
en geëmancipeerde vrouwen die geen partner konden vinden, althans niet
onder de mannen, omdat die mannen liever een partner hadden op wie zij teder
neer konden kijken. Aan de onderkant bevonden zich de laag opgeleide en traditioneel
denkende mannen die onder al die moderne kapsoneswijven geen
partner konden vinden. Weet u nog wat er toen gebeurde? Er was een hausse
aan huwelijksbureautjes die vrouwen haalden uit de Filippijnen en uit Polen.
Importbruiden zijn dus geen nieuw verschijnsel. Wij gaan toch niet suggereren
dat die oer-Hollandse mannen van toen niet geïntegreerd waren of niet
loyaal genoeg waren aan hun land! Met andere woorden: emancipatie moet z'n
tijd hebben. Jongens zijn ook aan een inhaalslag bezig. En wij weten het:
mannenemancipatie verloopt nu eenmaal een beetje trager dan vrouwenemancipatie.
Dat is niet Marokkaans, dat heeft niet met moslims te maken, dat is gewoon
universeel mannelijk. Gezinsvorming is een recht. Geen enkel Europees land
is op dit moment zo streng als Nederland als het gaat om het mogen binnen
halen van een partner. Nederland is daar ook nog trots op. Mijn fractie deelt
die trots niet.Veel migrantenkinderen maken een dubbel proces van emancipatie door, niet
alleen als vrouwen of als mannen, maar ook doordat zij veranderen van sociaal
milieu. We hebben in Nederland weinig aandacht voor wat ik klassemigratie
noem. Het is dus niet altijd alleen een kwestie van een rechtlijnige aanpassing,
komend uit de ene cultuur naar een nieuwe cultuur – zoals wij weten,
doet het overgrote deel van de tweede generatie het prima – maar met
een deel van de jongeren dreigt het mis te gaan. Dat is ook de groep jongeren
die het meest gevoelig kunnen zijn voor rekrutering voor radicalisme. Daar
raakt het debat over de integratie het debat over de bestrijding van extremisme.
Weet u hoeveel meisjes uit allochtone kringen een poging doen tot zelfdoding?
Dat is bijna 10%. Dat is vier keer zo hoog als bij autochtone meisjes. In
een stad als Rotterdam komt dat op 4000 pogingen tot zelfdoding per jaar.
En nu weten wij – het is mijn oude vak – dat meisjes vaker internaliseren,
de agressie tegen zichzelf richten, terwijl jongens vaker externaliseren,
de agressie richten tegen de buitenwereld. Willen wij daar wat aan doen, dan
moeten wij meer zicht krijgen op het niemandsland waarin de jongeren zich
vaak bevinden die afkomstig zijn uit wankele gezinnen met meervoudige problemen
en die niet kunnen voldoen aan de tegenstrijdige eisen van samenleving en
familie. Dat betekent: meer vertrouwenspersonen op school, meer opvoedingsondersteuning,
meer hulpverlening verbonden aan de scholen, veel nadruk op de kleine, wijkgerichte,
huiskamervormige opvang door buurthuizen, moskeeën, zelfhulporganisaties
en vrouwengroepen. Precies daarop wordt bezuinigd. De zelforganisatie of hulp
die door islamitische groeperingen wordt geboden, wordt met wantrouwen bekeken.Om op dit punt een uitstap te maken naar de nota Weerbaarheid tegen radicalisering
van moslimjongeren, het lijkt ons absoluut onvoldoende om van de jongeren
te verwachten dat zij "leren om hun geloof te combineren met het leven hier".
Het geloof is namelijk het probleem niet. In sommige gevallen is het eerder
een gebrek aan geloof, een gebrek aan binding en een gebrek aan vertrouwen.
Daarnaast is er het gegeven dat veel jongeren de samenleving waaraan zij geacht
worden zich aan te passen als toenemend vijandig ervaren. Dat verzin ik niet.
In het afgelopen jaar heb ik dit in contacten met moslimorganisaties en migrantengroepen
keer op keer gehoord, ook van volstrekt geïntegreerde, succesvolle en
in het geheel niet op extremisme gerichte mensen met, mag ik wel zeggen, een
bewonderenswaardig incasseringsvermogen.Onze zorg moet veel meer gericht zijn op opvang in het onderwijs. Kweek
meer leerkrachten uit de allochtone groepen. Versterk de kleinschalige initiatieven
van onderaf. Laten wij de jeugdwerkers, de buurtwerkers, de leraren meer zien
als experts die wij kunnen inzetten. Zorg dat die de middelen hebben. Zorg
voor zelforganisatie van vrouwen, waarmee wij die vrouwen bereiken die anders
geïsoleerd blijven. Ik noem de dochters die hun moeders meenemen naar
een cursus. Ik heb dat veel gezien. De emancipatie van oudere vrouwen in Nederland
is het meest geholpen door hun dochters, die inmiddels veel beter de weg weten
in Nederland. Dan moet er echter wel een cursus zijn. Isoleer de jongeren
die hun draai niet kunnen vinden niet nog verder. Ik hoorde een sociaal werker
van een moslimorganisatie uit Rotterdam zeggen dat als één van
de jongeren hem genoeg vertrouwt om iets los te laten over zijn extremistische
denkbeelden dit al een succes is. Dan kan er met hem gepraat worden. Die heeft
dan de eerste stap gezet om eruit te komen. Die zet je niet de deur uit.Laten wij allochtonen meer betrekken in de beleidsvorming. Laat oudere
migranten meepraten over de vorm van de ouderenwoningen die zij nodig hebben.
Laat de jongeren van de tweede en de derde generatie meedenken over de oplossing
van hun problemen. Ik heb het afgelopen jaar veel samengewerkt met en contact
gehad met migranten. Ik ben ervan overtuigd dat de wil en het vermogen er
is bij het overgrote deel van de mensen. Er is gebrek aan genoeg getraind
kader. Juist daar kunnen wij wat aan doen.Ik zou graag meer willen zeggen over asielzoekers. Bert Middel heeft echter
al gesproken over de kinderen die hier geboren zijn en die nu uitgezet dreigen
te worden. Ook het tonen van een meer menselijk gezicht zou de migranten helpen
om dit land opnieuw als hun land te kunnen zien.Ik zou ook graag spreken over de bestrijding van rechtsextremisme. Het
lijkt in de verhalen soms dat het alleen gaat om de angst van autochtonen
voor moslimterrorisme. Wij maken ons weinig ongerust over de minstens evenzeer
gerechtvaardigde angst van de allochtone en moslimbevolking voor het nog steeds
groeiende rechtsextremisme. Een uurtje zeilen over het internet zal de minister
zich lens doen schrikken.Mijn grote wens is dat de minister meer laat zien dat zij bruggenbouwster
is, dat zij er is voor zowel migranten als de inheemse bevolking. Op dit moment
heeft een groot deel van de migrantenbevolking het gevoel dat zij permanent
in het beklaagdenbankje zit. Zodra zij hun mond open doen, worden zij beschuldigd
van slachtoffergedrag en een laag incasseringsvermogen. Als zij hun mond niet
open doen, wordt hun verweten niet voor zichzelf op te komen. De taak van
de Eerste Kamer is om wetten en beleid te toetsen op uitvoerbaarheid en rechtvaardigheid.
Bij het integratiebeleid is het niet voldoende om de rapporten te lezen. De
heer Middel doet een voorstel om met de Eerste Kamer een andere vorm van onderzoek
te vinden naar de werking van het asielbeleid. Ik heb een voorstel voor de
Kamer om de gevolgen van het integratiebeleid van deze regering
meer te volgen. Zo zien wij waar het goed gaat, waar het werkelijk goed gaat
en waar het niet goed gaat. Wij hebben een kans om de werkelijke experts,
de mensen in het veld, de mensen die er dagelijks voor staan, in te schakelen.
Ik heb dan ook een voorstel niet zozeer aan de minister, maar aan ons in de
Eerste Kamer. Zouden wij niet eens per jaar een hoorzitting kunnen organiseren
waarin mensen met bewezen kennis en kunde ons voorlichten over de mate waarin
het integratiebeleid slaagt of aan verbetering toe is? Ik heb zo ontzettend
veel praktische voorstellen gehoord van de mensen die het dagelijks mee maken,
dat het mij verbaast dat wij daar niet veel meer gebruik van maken. Behalve
dat wij daar zelf wijzer van kunnen worden, zou dit een goede stap zijn in
de richting van meer vertrouwen tonen in het oplossingsvermogen van de Nederlandse
burgers met een migrantenachtergrond.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Holdijk (SGP):Mevrouw de voorzitter. Als hekkensluiter van de eerste termijn van de
Kamer mag ik namens de SGP en de ChristenUnie het woord voeren.Deze minister oogt naar mijn waarneming opgewekt, maar is vanwege haar
portefeuille niet te benijden. Die portefeuille wordt niet zonder reden ook
wel aangeduid als een hoofdpijnportefeuille. De minister voor Vreemdelingenzaken
en Integratie is verantwoordelijk voor de toelating van reguliere vreemdelingen
en asielzoekers, de naturalisatie, de opvang van asielzoekers gedurende de
aanvraagprocedure, het tegengaan en bestrijden van illegaal verblijf en het
bevorderen van terugkeer. De minister heeft een eerste verantwoordelijkheid
voor het inburgeringsbeleid. Bovendien heeft de minister een coördinerende
verantwoordelijkheid voor de integratiecomponent in het beleid ten aanzien
van onderwijs, arbeid, wonen, emancipatie, gezondheid, welzijn, criminaliteit,
radicalisering en religie. Ga er maar aan staan! In haar coördinerende
rol draagt de minister er zorg voor dat de prioriteiten van het integratiebeleid
vorm krijgen via de beleidsmaatregelen van de betrokken vakministers. Al met
al een niet geringe verantwoordelijkheid.Bij de uitvoering van haar taak mag zij zich echter gesteund weten door
het feit dat integratie van minderheden tot topprioriteit van het kabinet
is aangewezen. En het was juist de minister-president die in zijn aanloop
naar dat ambt de multiculturele samenleving als een niet nastrevenswaardig
doel bestempelde. Ik verwacht dat de minister tevens kan profiteren van de
omslag die heeft plaatsgevonden in het denken over het integratievraagstuk.
Daarmee bedoel ik de omslag van politiek correct zwijgen, taboes, ontwijkings-
en ontkenningsgedrag naar het onderkennen, benoemen en het aanpakken van de
problemen anders dan met pappen en nathouden. In die omslag kan echter ook
een risico liggen. Al te vaak ziet men gebeuren dat overheden eerst dingen
veel te lang op hun beloop laten en als ze eenmaal uit de hand zijn gelopen,
extreem hard optreden.Intensieve en consequente aanpak van de integratieproblematiek is hoogst
urgent. Sinds het begin van de jaren zestig hebben grote groepen immigranten
uit niet-westerse landen zich in ons land gevestigd. Ze komen uit landen die
sociaal-economisch en cultureel ver afstaan van de westerse wereld. Mede hierdoor
is de afstand tussen autochtonen en etnische minderheden groot, te groot.
Er dreigt een sociale en culturele kloof te ontstaan, zo deze er al niet is.
Voor het behoud van de samenhang van de Nederlandse samenleving is het nodig
dat de immigranten en hun kinderen in Nederland integreren. Dat blijkt niet
vanzelf te gaan. Het integratieproces vergt primair eigen inspanningen en
verantwoordelijkheid van de allochtonen. Het is funest als zij zich bij voorbaat
als slachtoffer zouden gedragen. Van bovenaf door de overheid opgelegde verplichtingen,
voorzien van sancties, zijn essentieel op een aantal punten, bijvoorbeeld
inzake consequente rechtshandhaving ten aanzien van allochtone jeugd. Zelfs
zulke verplichtingen kunnen echter maar een bescheiden rol spelen, als men
tenminste bepaalde fundamentele rechten van de burger onaangetast wil laten.De aanpak van het integratiebeleid via twee sporen, waarbij het eerste
spoor gericht is op de minderheden zelf en het tweede op de omgeving waarin
zij moeten integreren, mag ten principale op onze steun rekenen. Wat het eerste
spoor betreft geldt dat ook voor het nieuwe, verplichtende inburgeringsbeleid,
waarbij de nadruk valt op het uitgangspunt van de eigen verantwoordelijkheid
van de inburgeringsplichtige. Immers, de vraag wie Nederland toelaat, welke
capaciteiten nieuwkomers meebrengen en wat het belang van hun komst voor de
samenleving is, mag toch op een positieve reactie rekenen. Integratie rechtvaardigt
zich door een zichtbare bijdrage van immigranten aan de maatschappij.Dat in ieder geval nieuwkomers, maar voorzover mogelijk ook oudkomers,
zich op basis van vastgestelde eindtermen voldoende kennis van de Nederlandse
taal en de Nederlandse samenleving dienen te verwerven, zou in feite een overbodige
eis moeten zijn. Onze steunverklaring in generieke zin voor het inburgeringsbeleid
op dit punt neemt niet weg dat wij de minister tot voorzichtigheid manen waar
het gaat om het realiseren van marktwerking in het nieuwe inburgeringstelsel.
De effecten moeten aanvaardbare proporties niet te buiten gaan.Binnen het eerste spoor past ook het voornemen om nadere eisen te stellen
aan de huwelijksmigratie, eerder deze middag ook wel aangeduid met de term
importbruiden. Huwelijksmigratie staat momenteel voor ongeveer een derde van
de totale immigratie. Onze vraag is hoe het thans staat met de implementatie
van de voorwaarden van een minimumleeftijdsgrens van 21 jaar en een verhoogde
inkomensgrens. Bestaat er nog steeds vertrouwen dat deze maatregelen het beoogde
effect zullen hebben? Volgens een onderzoeker van de Universiteit van Amsterdam,
die zich baseerde op cijfers van 2001, zou de nieuwe leeftijdsgrens niet meer
dan één op de tien importbruiden tegenhouden. Is dat een reële
inschatting? Het gaat natuurlijk niet om de remmende werking als zodanig,
maar om de effectiviteit van de voorwaarden.Deze specifieke vragen komen voort uit de ervaring dat het beleid van
ambitieuze en goede bedoelingen in het verleden weinig tastbaars heeft opgeleverd.
Dat viel immers te concluderen uit het eerste deelonderzoek bij het rapport
van het Verwey-Jonker Instituut van september 2003, dat handelt
over de ontwikkelingen in het integratiebeleid van de afgelopen dertig jaar.
De ontwikkeling die daarin wordt getekend loopt van categoriaal ad-hocbeleid
en versnipperd beleid in de jaren zeventig, via het bestrijden van achterstanden
en het bieden van ruimte voor de eigen cultuur in het kader van algemeen minderhedenbeleid
in de jaren tachtig, naar het verhogen van de participatie in het onderwijs
en op de arbeidsmarkt in het kader van het integratiebeleid, alsmede een problematisering
van culturele verschillen in de jaren negentig. In alle deelonderzoeken bij
het genoemde rapport valt ook te lezen dat het bijzonder moeilijk, zo niet
onmogelijk, is om veranderingen in de positie van allochtonen toe te schrijven
aan beleid. Ik noem een tweetal citaten: "overeind blijft dat de effectiviteit
van het beleid niet is vast te stellen" en: "uitspraken over de effectiviteit
van het beleid zijn zo goed als onmogelijk". Gezien deze ervaring ligt de
vraag aan de minister voor de hand hoe zij denkt te kunnen voorkomen dat over
haar beleid ooit hetzelfde zou moeten worden gezegd.Deze vraag houdt mij ook vooral bezig als ik overstap naar enkele gevoelige
aspecten van het beleid dat tot het tweede spoor wordt gerekend. Als eerste
noem ik dan het voornemen om te grote concentraties van allochtonen in bepaalde
wijken en steden tegen te gaan, het zogenaamde spreidingsbeleid. Het was in
december 2003 dat de gemeente Rotterdam het actieprogramma "Rotterdam zet
door; op weg naar een stad in balans" presenteerde, met bijna vijftig onorthodoxe
maatregelen om de verarming van de stad tegen te gaan. Op veel onderdelen
had men de hulp van het rijk nodig. Het kabinet reageerde middels een brief
van het ministerie van BZK aan B en W van Rotterdam, waarin sympathie voor
de Rotterdamse inzet werd betuigd en enkele toezeggingen werden gedaan. In
de kabinetsreactie van 19 mei 2004 op het rapport "Bruggen bouwen" van
de Tijdelijke Commissie Onderzoek Integratiebeleid stond dat het verminderen
van de geografische concentratie van huishoudens met lage inkomens en het
vergroten van de leefbaarheid en de sociale cohesie twee belangrijke invalshoeken
van het kabinet waren bij het concentratievraagstuk in buurten en wijken.
Vergroting van de diversiteit van de woningvoorraad in de grote steden zou
onder andere mogelijk worden door gemeenten de komende jaren middelen te verstrekken
uit het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing, het ISV. Het kabinet wilde
ook meer huisvestingsmogelijkheden voor lage inkomens in de randgemeenten.
Tevens wilde men voor de verbetering van de leefbaarheid en de vergroting
van de sociale samenhang een grotere betrokkenheid van woningcorporaties,
zonodig door bestuurlijke drang af te dwingen. Dat klonk allemaal redelijk
ambitieus.Intussen is in maart jongstleden het advies van de Raad voor Maatschappelijke
Ontwikkeling, RMO, verschenen, getiteld "Eenheid, verscheidenheid en binding;
over concentratie en integratie van minderheden in Nederland." Daarin klinkt
onder andere de waarschuwing door dat gebleken is dat specifiek spreidingsbeleid
minder effectief is dan algemeen integratiebeleid. Direct spreidingsbeleid
stuit al snel op de grenzen die wet- en regelgeving stellen. Als gevolg van
deze juridische belemmeringen wordt men de weg van de indirecte maatregelen
opgedrongen. De vraag is of wij niet tot de conclusie gedwongen worden dat
formeel spreidingsbeleid niet mogelijk is, maar dat het alleen feitelijk plaatsvindt,
bijvoorbeeld via differentiatie in het toewijzingsbeleid voor woningen buiten
de particuliere sector. De randgemeenten waarvan sprake was, lijken sowieso
al helemaal buiten beschouwing te moeten worden gelaten.Dan blijft de reservering van ongeveer € 1,4 mld. in het ISV
voor de periode 2005 tot en met 2009 ten behoeve van de herstructurering van
achterstandswijken, die is voorzien in de kabinetsreactie die ik zo-even noemde.
In dit verband heb ik nog een vraag. Er is ook een zogenaamde Verzamel- en
uitzonderingswet aangekondigd. De Tweede Kamer zou het voorstel daarvoor nog
in 2004 toegezonden krijgen. Dat is niet haalbaar gebleken. Vanzelf doemt
dan de vraag op of er in deze kabinetsperiode nog iets van terecht komt of
moeten wij hier misschien denken aan het door mevrouw Broekers genoemde wetsvoorstel
Bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek.Een tweede en laatste punt betreffende het tweede spoor waar ik nog bij
stil zou willen staan, is de criminaliteit. Dit is ook een gevoelig punt.
Eind april jongstleden verscheen het onderzoeksrapport Verdacht van criminaliteit
van het WODC van het ministerie van Justitie en het CBS. In dit rapport is
beschreven wat het aandeel van autochtone en allochtone bevolkingsgroepen
is in de bij de politie – na afhandeling van het opsporingsonderzoek –
geregistreerde criminaliteit van verdachte personen. Ook het verschijnen van
dit rapport betekent in zekere zin een omslag. Immers: lange tijd was het
taboe om een relatie te leggen tussen criminaliteit en herkomst. Hoewel: al
in 1997 werd in de nota Criminaliteit in relatie tot de integratie van etnische
minderheden, ook wel CRIEM-nota genoemd, gewezen op de bovenproportionele
betrokkenheid van allochtonen bij criminaliteit. Diverse onderzoeken wijzen
sindsdien op een oververtegenwoordiging van allochtonen bij criminaliteit
en in de strafrechtelijke sfeer. Acht jaar na die CRIEM-nota is de situatie
niet veranderd en dus ook niet verbeterd.Het genoemde nieuwste onderzoek verschaft echter veel meer informatie
dan eerdere onderzoeken. Zo is nagegaan in hoeverre iemands herkomstland er,
in vergelijking met andere achtergrondomstandigheden, toe doet als voorspelbare
risicofactor van criminaliteit. Schooluitval, werkloosheid en afkomstig zijn
uit een gebroken gezin blijken ook bij allochtonen risicofactoren. Niettemin,
allochtone jongeren blijken 1,5 tot 6 keer vaker in de criminaliteitscijfers
vertegenwoordigd dan autochtone jongeren. Tegelijkertijd bewijst dat onderzoek
ook dat er reden is om genuanceerd en niet generaliserend te spreken over
criminaliteit en herkomst. Een paar cijfers ter illustratie. Van de autochtonen –
en dan bedoel ik jongeren en volwassenen – wordt jaarlijks 0,9% bij
de politie geregistreerd als verdachte. Voor allochtone groepen tezamen is
dat 2,2%. Allochtonen zijn dus ruim twee keer oververtegenwoordigd. Maar er
blijkt dus ook uit dat 98% van de allochtonen niet voor een misdrijf is geregistreerd.Dat er met name wat betreft de allochtone jongeren sprake is van een hardnekkig
maatschappelijk probleem behoeft geen verder betoog. De vraag
in dit verband die goed past in het beleid binnen het tweede spoor, is welke
middelen aangewend worden of kunnen worden om allochtone ouders ervan te doordringen
dat de verantwoordelijkheid voor hun kinderen niet ophoudt bij de voordeur.
Met deze vraag sluit ik mijn bijdrage in eerste termijn af. Onze fracties
zullen met belangstelling kennis nemen van de reactie van de minister.De vergadering wordt van 16.17 uur tot 16.50 uur geschorst.Minister Verdonk:Voorzitter. Wij hebben hier een beleidsdebat over integratie. Ik waardeer
het bijzonder dat de leden van deze Kamer daarvoor tijd hebben willen vrij
maken. Het is maatschappelijk namelijk een heel relevant onderwerp. Wij hebben
problemen in de samenleving.Twee jaar geleden, toen ik aantrad, was mij, het kabinet, één
ding al snel heel duidelijk: een ander beleid was absoluut nodig. Wij hadden
behoefte aan een doelgerichte integratie. De heer Middel heeft het ook zo
benoemd.Waar staan wij en waar stonden wij? Te veel personen van de minderheden
spreken geen Nederlands, hebben geen werk en doen niet mee aan de samenleving.
Autochtonen en allochtonen leven langs elkaar heen en vermijden elkaar. Dat
komt niet door het kabinetsbeleid. Dat komt, omdat er in het verleden te lang
is gedacht dat integratie vanzelf gaat, dat het gewoon een kwestie van tijd
is. Dit kabinet heeft daar een punt achter gezet. Het is van start gegaan
met de overtuiging dat er voor daadwerkelijke integratie een ander integratiebeleid
nodig is. Wij stellen het gemeenschappelijke centraal: datgene wat wij allemaal,
autochtone en allochtone Nederlanders, delen. Ik kan het niet vaak genoeg
zeggen. Dat is in de eerste plaats dat wij burgers zullen zijn van één
gedeelde Nederlandse samenleving. Nee, dat is geen gedwongen aanpassing van
allochtonen, dat is geen gedwongen assimilatie. Dat is de erkenning dat wij
er niet komen, als wij iedereen zijn gang laten gaan.De speciale vertegenwoordiger van de OVSE was hier verleden week. Hij
sloeg de spijker op zijn kop toen hij zei dat wij een middenweg moeten zien
te vinden tussen multiculturalisme, dat bevolkingsgroepen isoleert, en een
assimilatiebeleid dat mensen dwingt om hun eigenheid op te geven. Die gulden
middenweg moeten wij zien te vinden. Precies voor die middenweg kiest het
kabinet bij het integratiebeleid. Ons beleid is erop gericht om de eenheid
van de samenleving te versterken, eenheid als voorwaarde voor verscheidenheid;
gedeeld burgerschap voor alle rechtmatig ingezetenen. De RMO heeft het in
zijn laatste advies mooi onder woorden gebracht: eenheid, verscheidenheid
en binding.Een aantal woordvoerders sprak over de toonzetting van het huidige maatschappelijke
debat over integratie. Ik vraag mij ook wel eens af of mijn beleid te hard
is of te streng, zoals de heer Middel zei. Het is een hard verwijt.De heer Middel (PvdA):Dat heb ik niet gezegd. Ik heb over de toonzetting gesproken in het kader
van het asielbeleid. Ik heb ook duidelijk onderscheid gemaakt tussen het integratie-
en het asielbeleid. Ik heb een beschouwing gehouden over het integratiebeleid
in de hoop dat u er ook op zou reageren met een beschouwing. Ik heb geen kritiek
geuit op de integratie. Dat heb ik wel redelijk bescheiden gedaan met betrekking
tot het asielbeleid.Minister Verdonk:Ik dank de heer Middel voor deze interventie. Laat het duidelijk zijn
dat ik mijzelf wel eens afvraag, als men daarover een opmerking tegen mij
maakt. Is het beleid echt te hard? Nogmaals, dat is een heel hard verwijt.
Ik neem dat ook heel serieus. Ik kom echter steeds weer tot de conclusie dat
dit verwijt onterecht is. Volgens mij kunnen wij bij het integratiebeleid
namelijk alleen dan duurzame resultaten bereiken, als wij integratie-eisen
aan mensen stellen. Wij moeten die ook duidelijk maken aan mensen die zich
blijvend willen vestigen in Nederland. Dat is wat mij betreft gewoon een kwestie
van gezond verstand. Daarom stellen wij ook inburgeringseisen. Daarom zet
ik alles op alles om in deze kabinetsperiode het inburgeringsstelsel van de
grond te krijgen.Wat de hardheid van het vreemdelingenbeleid betreft, wijs ik erop dat
ik alleen maar de Vreemdelingenwet uitvoer. Dat doen wij consequent, niet
om hard te zijn maar omdat dat de enige manier is om eerlijk en rechtvaardig
te kunnen blijven en iedereen ook de gelijke behandeling te geven waarop hij
of zij recht heeft. Maar ook omdat dit de enige manier is om blijvend een
toevluchtshaven te kunnen bieden aan die vluchtelingen die dat ook echt nodig
hebben. Ik herinner in dit verband ook aan het positieve oordeel van de rapporteur
van de Raad van Europa over dit gedeelte van mijn beleid.De heer Van Thijn (PvdA):Er is helemaal geen oordeel van de rapporteur van de Raad van Europa.
Dat is nu al een hardnekkig misverstand.Minister Verdonk:Ik neem aan dat de heer Van Thijn bedoelt dat de Raad van Europa nog over
deze mening van de individuele rapporteur moet spreken, laat ik het wat nuanceren.De heer Van Thijn (PvdA):Die is al teruggefloten door de commissie Migratie.Minister Verdonk:Dan heeft de heer Van Thijn toch andere informatie dan ik. Ik houd het
erbij dat ik blij ben met dit positieve oordeel.Als je in de integratie resultaten wilt boeken, moet je in de eerste plaats
heel duidelijk zijn over wat je wilt. Daarnaast moet je heel veel praten,
de dialoog aangaan, het gesprek opzoeken, maar niet op een manier waarbij
je elkaar glimlachend aankijkt en samen een kopje thee drinkt. Je moet ook
met elkaar het gesprek durven aangaan. Dat getuigt ook van respect.Er gaat geen week voorbij zonder een werkbezoek aan een gemeente of deelname
aan een of meer debatten. De afgelopen vijf dagen heb op het gebied van integratie
het volgende gedaan. Gisteren heb ik gesproken met Alevieten in Rotterdam
en daarbij open discussies gevoerd over allerlei onderwerpen. Vanmiddag heb
ik diversiteitsambassadeurs geïnstalleerd. Vanochtend heb ik met politiemensen
rond de tafel gezeten over eerwraak. Gisteravond ben ik op bezoek geweest
bij de Marokkaanse ambassadeur om te praten over de voorbereiding van het
werkbezoek over twee weken, waarbij wij onder andere zullen
spreken over het nieuwe familierecht in Marokko en de betekenis daarvan voor
de positie van de vrouw. Enkele dagen geleden zat ik met horecaondernemers
te praten over discriminatie in de horeca en het uitgaansleven. Afgelopen
zaterdagmiddag was ik op een culturele manifestatie van Bosnische Nederlanders.
Tussen de middag heb ik een interview gegeven aan een vertegenwoordiger van
een blad voor de Molukse gemeenschap.Integratie is een terrein in beweging en steeds, waar ik ook ben, zal
ik bezig blijven om – dat is vaak helemaal niet de gemakkelijkste manier –
met mensen te praten en duidelijkheid te krijgen op een aantal vragen. Hoe
willen wij in Nederland leven? Wat gaat er nu mis met de integratie? Waarom
moet het anders? Wie is waarvoor verantwoordelijk? Waarom gaan wij, autochtone
en allochtone mensen, zo weinig met elkaar om? Wie discrimineert nu eigenlijk
wie? Wat verwacht je van de overheid? Wat mag je verwachten van de overheid?
En wat moet je vooral ook zelf doen?Structureel ga ik maandelijks op bezoek bij een moskee. Ik heb ook intensieve
contacten opgebouwd met moskee- en moslimorganisaties. In deze contacten valt
het mij op dat veel allochtonen zich aangesproken voelen door de oproep van
het kabinet om zelf ook de verantwoordelijkheid te nemen voor de integratie.
Een aantal van uw Kamerleden refereerde daar ook al aan. Ik merk dat ook.Het valt mij ook op dat de duidelijkheid die ik voorsta in gesprekken
op prijs wordt gesteld. Het is af en toe even slikken, maar het is ook een
manier om de discussie open te breken. Dat wordt op prijs gesteld. Ik merk
ook dat allochtone mensen elkaar onderling gaan aanspreken.Natuurlijk word ik ook geregeld geconfronteerd met weerstand en wantrouwen,
maar ik merk dat het helpt als je daar serieus op ingaat. Als je uitlegt waar
je mee bezig bent en waarom je dat doet. Dat hoeft helemaal niet te betekenen
dat je het altijd met elkaar eens wordt. Maar dialoog moet wederzijds zijn.
Daarom praat ik niet alleen met allochtonen over integratie, maar ook met
autochtone burgers en organisaties. Zo heb ik in Venray met allochtone en
autochtone jongeren gesproken die elkaar in de haren waren gevlogen. Bij werkbezoeken
is nu ook de vraag of ik daarbij niet alleen met allochtone mensen kan spreken,
maar ook met autochtonen, en of zij vooral samen rond de tafel kunnen zitten,
want dat wekt begrip in de hand. Het begint ermee dat de mensen elkaar leren
kennen.Een verwijt dat ik regelmatig te horen krijg is: de minister vergroot
de tegenstellingen in de samenleving. Het klinkt ook door in sommige betogen
die ik vanmiddag heb gehoord. Ook bij dit verwijt vraag ik mij serieus af
of het grond heeft. Zit er iets van waarheid in? Nee, het is gewoon niet waar.
Na de gebeurtenissen van november vorig jaar heeft het kabinet het initiatief
genomen om samen met een breed scala van maatschappelijke organisaties en
samen met individuele burgers de binding en de betrokkenheid in de samenleving
te versterken. Het is mijn overtuiging dat je die binding niet versterkt door
iedereen zijn gang te laten gaan. Voor binding is nodig dat je laat weten
wat je van elkaar verwacht.Ik ga nu graag in op een aantal vragen van leden van de Kamer. De heer
Van de Beeten stelde een vraag over de vorming van een allochtone elite. Ik
ben het er helemaal mee eens dat wij burgers moeten ondersteunen die bereid
en in staat zijn om de zo belangrijke voortrekkersrol die een elite juist
kan hebben te bewerkstelligen. Ik doel natuurlijk op een voortrekkersrol bij
de succesvolle integratie van minderheden. Ik denk dat vooral ook jongeren
en vrouwen hierin een belangrijke rol kunnen spelen. Daarom ondersteun ik
bijvoorbeeld activiteiten onder jonge vrouwen om zich te ontwikkelen tot rolmodellen
voor vrouwen en meisjes in hun omgeving.Daarnaast kijk ik ook naar mannen. Waar is bijvoorbeeld de Nederlandse
autochtone elite lid van? Van de Rotary. Ik heb bijvoorbeeld op de bijeenkomst
maatschappelijke binding de Rotary uitgenodigd. In dat soort organisaties
begint het netwerken. Ik spreek met het LOM, het Landelijk Overleg Minderheden.
Wij zijn bezig het LOM om te vormen in een soort integratieraad. Wij stellen
daar thema's aan de orde waarvoor wij autochtone organisaties uitnodigen.
Een van de organisaties die daar binnenkort wordt uitgenodigd is de Rotary.
Ook VNO-NCW wordt uitgenodigd. Door de deelnemers aan het LOM worden allerlei
organisaties voorgesteld, om maar te zorgen dat de binding tot stand komt.De heer Pormes vroeg of het kabinet-Balkenende een totaliserende discours
voert. Hij heeft heel veel voorbeelden gegeven waarin bijvoorbeeld de islam
tegenover het Westen wordt gezet en hoofddoekjes tegenover emancipatie worden
gezet. Ik daag hem graag uit om één tekst van het kabinet te
overleggen waarin in dergelijke simplistische tegenstellingen wordt gesproken.
Juist de uitspraken van de heer Pormes horen tot de stemmingmakende typeringen
die bijdragen aan de polarisatie die het kabinet met alle mogelijke middelen
wil tegengaan. Zo komen wij er niet.Ik zeg telkens, ook nu, weer dat de islam een gewone godsdienst is, die
net als alle religies een plek heeft in Nederland. Radicalisering is niet
eigen aan de islam. Radicale moslims lijken meer op radicale christenen en
dierenactivisten dan op het overgrote deel van de moslims, die gewoon hun
leven willen leiden in Nederland. Laten wij ophouden met dit soort zinloze
verwijten. Laten wij met elkaar de grote uitdaging waar wij voor staan aangaan,
namelijk het versterken van de maatschappelijke binding in Nederland en het
oplossen van de problemen.Mevrouw Meulenbelt sprak over de radicalisering van jongeren. Volgens
haar gaat het niet alleen om het geloof, maar om een beter opvang, in het
onderwijs, bij ondersteunende initiatieven, door de inzet van experts en het
betrekken van allochtonen bij het beleid. Het lijkt alsof mevrouw Meulenbelt
voorleest uit mijn eigen nota Weerbaarheid tegen radicaliseringsinvloeden.
Daarin staat nadrukkelijk dat niet de islam het probleem is, maar het misbruik
dat radicalen maken van het geloof, voor hun eigen democratisch programma.
Van de week heb ik daarover met de heer Orhun gediscussieerd. Wij waren het
samen eens over deze conclusie. Het probleem wordt door de moslimorganisaties
in Nederland onderkend. Ik werk dan ook heel nauw met hen samen om de radicalisering
tegen te gaan. Mijn actieprogramma heeft verder betrekking op het ondersteunen
van lokale initiatieven en op het versterken van competenties
van jongeren, ouders en ook professionals.Daarnaast ontwikkelt een aantal andere bewindslieden, bijvoorbeeld die
op het terrein van Onderwijs, van VWS, van Justitie en van Binnenlandse Zaken,
maatregelen om radicalisering te voorkomen en effectief aan te pakken. En
het gaat overigens – laat dit duidelijk zijn – niet alleen om
het tegengaan van moslim-radicalisme, maar bijvoorbeeld ook van rechts radicalisme.
Radicalisme keuren wij af. Eind juni zal ik de Tweede Kamer informeren over
mijn concrete activiteiten om radicalisering te bestrijden.Mevrouw Meulenbelt heeft ook de vignetten nog even genoemd. Daarover is
al veel gezegd en er bestaan veel misverstanden over. Het is een methode die
in Nederland in heel veel bedrijfstakken en in heel veel sectoren wordt gebruikt.
Er is helemaal niets mis mee en deze methode heeft niets met assimilatie te
maken. Ik heb al gezegd dat wij een middenweg zoeken tussen multiculturalisme
en assimilatie. Vrijwillige assimilatie kan, gedwongen assimilatie niet. Bij
het integratiebeleid-nieuwe stijl gaan wij uit van een gemeenschappelijke
basis: de Nederlandse taal en het onderschrijven van de Nederlandse waarden
en normen. De methode om die basis te bewerkstelligen is gedeeld burgerschap.De heer Middel (PvdA):Voorzitter, ik probeer te begrijpen wat de minister bedoelt met een middenweg
tussen multiculturalisme en assimilatie. Ik heb geprobeerd om aan te geven
dat de multiculturele samenleving gewoon een feit is, hoe je er verder ook
over denkt. Assimilatie is een proces dat je niet kunt afdwingen; het gaat
erom dat men zich aan de Nederlandse rechtsorde houdt. Maar hoe kun je nu
een middenweg zoeken tussen iets wat al bestaat, of je het nu leuk vindt of
niet, en een proces? Is het niet oneigenlijk om een middenweg te zoeken tussen
een feit en een proces? Zou je geen middenweg moeten zoeken tussen het proces
van assimilatie en het proces van emancipatie, in het begin van de jaren tachtig
vooral nagestreefd door CDA en de partijen die nu GroenLinks vormen, het vormen
van een zuil voor minderheden waarmee zij zichzelf zouden kunnen ontwikkelen?Minister Verdonk:Voorzitter, ik ben het met de heer Middel eens dat de multiculturele samenleving
een feit is, maar ik sprak over twee processen: multiculturalisme en assimilatie.
Met multiculturalisme bedoel ik de doorgeschoten tolerantie: laat mensen maar
naast elkaar en langs elkaar heen leven, dan gaat het vanzelf goed. Dat staat
tegenover gedwongen assimilatie. Het kabinet probeert de gulden middenweg
te vinden, bijvoorbeeld gedeeld burgerschap. Dat betekent in de eerste plaats
volledig deel hebben aan alle facetten van de samenleving, dus economisch,
sociaal, cultureel en politiek. Hiervoor zijn basiscompetenties nodig en om
die te kunnen garanderen stellen wij eisen.Vooruitlopend op het nieuwe inburgeringsstelsel is het wetsvoorstel inburgering
in het buitenland aan de Tweede Kamer voorgelegd. Ik zou hier eigenlijk niet
verder op willen ingaan, omdat wij dit eind juni met elkaar zullen bespreken.
Ik zou het althans bijzonder op prijs stellen, dit wetsvoorstel nog voor het
zomerreces met deze Kamer te kunnen behandelen. Verder zullen zowel nieuwkomers
als oudkomers in het nieuwe stelsel bij wet verplicht worden, in te burgeren
in de Nederlandse samenleving. Hierbij staat de eigen verantwoordelijkheid
van de inburgeringsplichtige centraal en gemeenten hebben een spilfunctie,
met name voor enkele bijzondere groepen. Er is aan de plicht voldaan als het
inburgerings-examen is gehaald. Inburgeringsplichtigen en gemeenten hebben
keuzevrijheid bij het inkopen van cursussen; ik kom zo dadelijk nog even terug
op de marktwerking. In mijn brief van 7 december aan de Tweede Kamer
heb ik een nadere uitwerking aan het nieuwe stelsel gegeven. Er wordt hiervoor
een wetsvoorstel voorbereid dat wij in het voorjaar van 2006 aan de Tweede
Kamer zullen aanbieden.Mevrouw Meulenbelt vraagt naar de oorzaken van de wachtlijsten bij de
inburgering. Op dit moment zijn er inderdaad wachtlijsten, wat ook mij een
doorn in het oog is. Daarom willen wij in het nieuwe inburgeringsstelsel de
marktwerking invoeren. Ik heb nu al een aantal sessies meegemaakt van allerlei
bedrijven die hun nieuwe producten presenteren en ik ben onder de indruk.
Volgens mij kan met de vrije marktwerking veel meer maatwerk in het cursusaanbod
worden gegarandeerd.De heer Holdijk vraagt of de invoering van marktwerking tot ongewenste
effecten leidt. Zo'n stelselwijziging met een heel nieuwe marktwerking moet
natuurlijk worden ingebed in een zorgvuldig transitietraject. Samen met de
staatssecretaris van OCW spreek ik al enige tijd met de sector en met de VNG
over de vraag hoe wij de overgang naar het nieuwe stelsel zo zorgvuldig mogelijk
kunnen laten plaatsvinden.De heer Van de Beeten vraagt of de startkwalificatie als eindniveau voor
de inburgering moet gelden. Ik deel zijn opvatting dat inburgering ook moet
leiden tot een betere participatie op de arbeidsmarkt. Integratie is tenslotte
meedoen in allerlei facetten van de samenleving. Daarom heb ik in de contouren
voor het nieuwe inburgeringsstelsel een lans gebroken voor de combinatie van
inburgeringstrajecten en reïntegratietrajecten. Ook in de examens voor
inburgering in Nederland zal aandacht zijn voor toepassingsgerichte taalvaardigheid
op de arbeidsmarkt. In het examen kennis van de Nederlandse samenleving is
aandacht voor onze staatsinrichting, voor de opvoeding van kinderen en bijvoorbeeld
voor geschiedenis. Over het niveau daarvan heeft de commissie-Franssen advies
uitgebracht. Even voor de duidelijkheid: bij inburgering in het buitenland
gaat het om het niveau A1-min, bij het inburgerings-examen om het niveau A2.
Degenen die dat niveau hebben gehaald, kunnen een doorstart maken met de verdere
integratie. Overigens is de startkwalificatie ook voor de autochtone bevolking
een streefniveau. Een behoorlijk deel van die groep haalt de startkwalificatie
niet.De heer Pormes vraagt naar de uitvoering van de motie-Sterk waarin wordt
verzocht autochtone Nederlanders vrij te stellen van de inburgeringsplicht.
Ik heb in de richting van de Tweede Kamer gereageerd op deze motie. Ik heb
geantwoord dat ik in het nieuwe inburgeringsstelsel zeer grote waarde hecht
aan het onderscheidend criterium en de daarbij behorende uitzonderingen. Die moeten namelijk juridisch toelaatbaar zijn. Ik ben er heel lang
mee bezig geweest, zoals de heer Pormes terecht heeft gememoreerd. Onderscheid
en uitzonderingen mogen worden gemaakt, indien zij aansluiten bij het doel
van het nieuwe inburgeringsstelsel: voldoende kennis verkrijgen van de Nederlandse
taal en van de Nederlandse samenleving. Ik heb tevens aangegeven dat ik dit
jaar tot de invoering van het wetsvoorstel op allerlei praktische manieren
bezig zal zijn om ervoor te zorgen dat mensen die niet hoeven in te burgeren
omdat zij aan de eisen voldoen op grond van bijvoorbeeld diploma's worden
uitgesloten van de inburgeringsplicht. Het criterium "etnische herkomst" zal
uiteraard niet worden toegepast. Momenteel ligt het wetsvoorstel voor advies
bij de Raad van State. Ik heb mij ook gewend tot de Europese Commissie voor
een aantal aspecten. Op dit moment wacht ik deze adviezen af. Daarna zal de
behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer en ook in uw Kamer plaatsvinden.De heer Pormes (GroenLinks):Wordt de motie-Sterk ook voorgelegd aan de Raad van State?Minister Verdonk:Ja, de Raad van State kijkt ook naar de motie-Sterk.De heer Pormes verzocht het kabinet, het wetsvoorstel Inburgering en de
motie-Sterk voor te leggen aan de Hoge Raad. Maar sinds 1 januari 2002
is de Raad voor de Rechtspraak ingesteld. Daaraan wordt advies gevraagd als
het wetsvoorstel gevolgen heeft voor de rechtspleging. Het wetsvoorstel Inburgering
is voor advies voorgelegd aan de Raad voor de Rechtspraak. Sinds 1 januari
2002 wordt de Hoge Raad alleen nog om advies gevraagd als het een wetsvoorstel
betreft waarbij de Hoge Raad ook zelf is betrokken.De heer Middel (PvdA):Ik ben bang dat hier sprake is van een staatsrechtelijk novum. Een motie
kan toch niet worden voorgelegd aan de Raad van State? Als dat wel zo is,
hoor ik graag hoe dat kan. De heer Pormes was hier heel blij mee, maar ik
denk dat hij blij is met een dooie mus.Minister Verdonk:Wij hebben het wetsvoorstel naar de Raad van State gestuurd, en ik heb
van de Raad begrepen dat deze informatie heeft ingewonnen. De brief aan de
Kamer over de motie-Sterk ligt op tafel bij de Raad van State.Waarom moeten Afrikanen inburgeren en Amerikanen niet, vroeg de heer Van
de Beeten. We hebben de Wet inburgering buitenland (WIB), en de Wet inburgering
Nederland. Zowel in het huidige, als in het nieuwe inburgeringsstelsel zijn
Afrikanen en Amerikanen in Nederland inburgeringsplichtig indien zij voor
gezinsvorming naar Nederland komen. Afrikanen en Amerikanen zijn niet inburgeringsplichtig
als zij naar Nederland komen voor arbeid. Pas als zij de keuze maken zich
definitief in Nederland te vestigen, zullen ook zij moeten inburgeren. Voor
onderdanen van een aantal landen zal geen basisexamen in het buitenland gelden,
omdat daarvoor geen mvv-plicht geldt. Daaraan is de WIB gekoppeld.De heer Pormes heeft gevraagd of het kabinet een oordeel mag hebben over
het gebruik van de eigen taal in het private domein. Mensen moeten de Nederlandse
taal in het publieke domein spreken. Belangrijke voorwaarde voor het werkelijk
gedeeld burgerschap, het met elkaar kunnen communiceren, is natuurlijk de
Nederlandse taal. Natuurlijk staat het mensen vrij om thuis de taal te spreken
die zij willen, maar we weten wel dat leerlingen beter Nederlands leren op
school als er thuis Nederlands wordt gesproken. Ik refereer aan het voorbeeld
dat kinderen van allochtone herkomst in Lochum naar school komen en daar nog
geen woord Nederlands spreken. Waar moet dat heen? Ik zie graag dat anderstalige
ouders thuis Nederlands spreken met hun kinderen.De heer Pormes (GroenLinks):U heeft absoluut gelijk: Nederlands is een belangrijke taal, maar dat
verdient wel enige nuancering. Er wordt gezegd dat het beter zou zijn om in
de thuissituatie Nederlands te spreken, maar dat is ten dele waar. Het is
funest voor de taalontwikkeling en -verwerving van kinderen als hun ouders
en opvoeders in beperkte mate de Nederlandse taal beheersen. Hierdoor worden
kinderen bevestigd in het uitspreken van foute zaken. Daarom was het geen
slecht idee dat men een aantal jaren geleden heeft vastgesteld dat het voor
de verwerving van de tweede taal goed is dat men de eerste taal beheerst.
Mijn ouders beheersten het Nederlands niet, en daarom werd hen op het hart
gedrukt om geen Nederlands te spreken. Immers, als ik als zoon dan "de huis"
zeg, kunnen mijn ouders mij niet corrigeren. Het aanbod aan taalcursussen
is vaak ontoereikend om het gestelde doel te bereiken door de ouders thuis
"verplicht" Nederlands te laten spreken.Minister Verdonk:Op dat punt verschil ik toch echt van mening met de heer Pormes. Wij leggen
het niet op dat ouders thuis Nederlands spreken, maar wij raden het de mensen
wel aan. Dan komen wij bij een ander onderdeel van het inburgeringsbeleid,
te weten de eigen verantwoordelijkheid van mensen. Wij proberen allerlei oplossingen
te verzinnen om kinderen Nederlands te laten leren, maar de eerste verantwoordelijkheid
voor de opvoeding van de kinderen ligt bij de ouders. Mijn advies aan de ouders
is dan ook: leer Nederlands en zorg ook dat u het thuis op een goede manier
met uw kinderen spreekt.De heer Van de Beeten heeft gevraagd of er niet meer ingezet moet worden
op schakelklassen in relatie tot het wegnemen van taalachterstand. In ditzelfde
verband vroeg hij of ouders niet verplicht zouden moeten worden tot deelname
aan voorschoolse educatie. Dit raakt volledig het beleidsterrein van collega
Van der Hoeven. Het kabinet heeft het idee van schakelklassen dat door het
CDA naar voren is gebracht, omgezet in beleid. En dat moet vorm krijgen in
concrete initiatieven en die komen nu van de grond. Dat is een kwestie van
maatwerk. De gemeenten kunnen dat natuurlijk het beste beoordelen. De rijksoverheid
moet daarbij niet op de stoel van de gemeenten gaan zitten. Het kabinet hanteert
een ruim begrip van schakelklassen. Het gaat om al die onderwijskundige interventies
die buiten het reguliere programma om tot doel hebben om taalachterstand weg
te werken. De middelen voor de voorschoolse educatie zijn door het kabinet
aanzienlijk verruimd. De minister van OCW wil hierbij komen tot een sluitend
traject van consultatiebureau tot basisonderwijs. Dat is naar het oordeel
van het kabinet effectiever en beter stuurbaar dan een algemene verplichting.
Ook hierbij zijn de gemeenten overigens aan zet.Verder heeft de heer Van de Beeten gevraagd hoeveel allochtone vrouwen
niet bemiddelbaar zijn. Het SCP heeft daarover net een rapport uitgebracht
onder de titel "Emancipatie in estafette". Dat rapport onderscheidt drie categorieën
vrouwen, namelijk vrouwen in een kansarme positie, vrouwen in een kwetsbare
positie en vrouwen in een relatief succesvolle positie. Ten aanzien van de
vrouwen in kansarme posities, dus zonder werk, met een laag opleidingsniveau,
niet economisch zelfstandig en vaak geen eigen inkomen, hebben wij het dan
over ongeveer 35% van de vrouwen uit etnische minderheden, ongeveer 200.000.
Van deze vrouwen is overigens slechts een klein deel niet bemiddelbaar. Dat
zijn er ongeveer 13.000. Bij vrouwen in een kwetsbare positie gaat het om
ongeveer 26% ofwel 100.000 tot 150.000 vrouwen.De heer Van de Beeten heeft vervolgens vragen gesteld over de verharding
van het maatschappelijk klimaat en als gevolg daarvan de afnemende kansen
voor participatie van allochtonen op de arbeidsmarkt. Concreet heeft hij gevraagd
welke mogelijkheden er zijn om die tendens om te buigen. Ik zie ook die verharding
van het maatschappelijk klimaat. En daar mogen wij niet in berusten, zeker
niet als dit leidt tot minder kansen voor allochtone jongeren op een stageplaats
of op een werkplek. Mijn collega Van Hoof en ik doen er alles aan om het tij
te keren. Allereerst via het breed initiatief Maatschappelijke binding. In
de Ridderzaal is recentelijk een bijeenkomst gehouden waarbij talloze afspraken
zijn gemaakt tussen betrokken organisaties in het veld, die juist zijn gericht
op het vergroten van kansen voor allochtonen in de samenleving, zoals heel
concrete afspraken over stageplaatsen, koppeling van netwerken tussen werkgevers
en minderhedenorganisaties, banenbeurzen en bemiddeling van cv's door de task
force Jeugdwerkloosheid. Daarnaast is deze Kamer onlangs bij brief door staatssecretaris
Van Hoof geïnformeerd over maatregelen gericht op het bestrijden van
belemmeringen op de arbeidsmarkt. Dit naar aanleiding van het onderzoek hiernaar.
Vandaag heb ik een aantal diversiteitsambassadeurs geïnstalleerd. Zij
gaan praten met werkgevers – we weten dat er heel veel bij het MKB zitten –
die nog drempelvrees hebben om allochtone medewerkers aan te trekken, teneinde
ze ervan te overtuigen dat diversiteitsbeleid ontzettend belangrijk is voor
een organisatie. Die ambassadeurs hebben geen vrijblijvende klus. Wij hebben
met hen afspraken gemaakt voor twee jaar, waarbij het de bedoeling is dat
ze steeds rapporteren over hun resultaten.De heer Van de Beeten heeft verder gevraagd hoe moeders uit hun isolement
kunnen worden gehaald. Allochtone moeders van wie de partners in de bijstand
terecht zijn gekomen, worden in de praktijk niet aan hun sollicitatieplicht
gehouden. Daar zit natuurlijk een heel belangrijk maatschappelijk probleem.
Hoe krijgen wij die vrouwen uit hun isolement die vaak moeders zijn of worden
van kinderen? Collega De Geus en ik hebben een fors plan van aanpak emancipatie
en integratie in uitvoering. Daarbij ligt het accent juist op die vrouwen
die de heer Van de Beeten noemt. Zij worden langs diverse wegen gestimuleerd
tot participatie. Dat gaat om te beginnen via de inburgering. Parallel hieraan
zal met de gemeenten door de commissie PaVEM participatieagenda's worden afgesloten,
waarbij de gemeenten boven de wettelijke plicht om ook vrouwen zonder uitkering
aan het werk te helpen, ook andere middelen kunnen inzetten om ervoor te zorgen
dat die vrouwen participeren, zoals taal- en werktrajecten. Ik noem thuislessen,
lokale campagnes op wijk- en buurtniveau, gericht op deelname aan activiteiten.
Gemeenten gaan hierbij heel verschillend te werk. Het is heel leuk om dat
te zien. De ene stad werft vacatures en stageplekken die ter vervulling bij
het CWI worden aangeboden en de andere stad reserveert vacatures rechtstreeks
voor allochtone vrouwen. In Amsterdam heeft dit bijvoorbeeld geleid tot het
aanbieden van 500 banen aan deze groep vrouwen en in Den Haag heeft dit geleid
tot het aanbieden van 250 banen aan deze groep vrouwen.Wanneer de partner van de allochtone moeder een bijstandsuitkering ontvangt,
betreft het dus gezinsbijstand. Dat betekent dat alle rechten en plichten
in het kader van de bijstandsuitkering, voor beide partners gelden, dus ook
voor de vrouw. De WWB bepaalt dat indien bijstand wordt verleend aan gehuwden,
de verplichtingen ook voor beiden gelden. De allochtone moeders met kinderen
ouder dan vijf jaar, hebben dan dus ook een plicht tot arbeidsinschakeling.
Ik kan niet overzien in hoeverre de sociale diensten de allochtone moeders
op dit moment daadwerkelijk benaderen. Dat is het terrein van SZW. Ik kan
de Kamer wel verzekeren dat door de focus die nu ligt op de participatiebevordering
en werk voor allochtone vrouwen, dit aan de sociale diensten niet voorbijgaat.
Ook met VNG is hierover gesproken door mijn collega Van Hoof.Mevrouw Meulenbelt heeft een vraag gesteld over stageplaatsen. Stageplaatsen,
daar begint het natuurlijk mee. Als je al geen stageplaats kunt krijgen, wordt
het daarna wel heel moeilijk om aan het werk te komen. Er is een onderzoek
geweest naar etnische minderheden op de arbeidsmarkt. Op 12 mei is daarover
een kabinetsreactie gezonden naar de Kamer. Daarop is beleid ingezet, onder
andere duale trajecten, leer-werktrajecten. Dat is gebeurd door de onlangs
in het leven geroepen projectdirectie Leren en Werken. Ik denk dat dit een
heel goede manier is om de professionaliteit van twee departementen te koppelen.
Aan deze directie wordt inhoud gegeven door SWZ en OCW. VNO/NCW heeft zogenaamde
JOP-stages geïnitieerd. JOP staat hierbij voor jongeren ontwikkelings-
en ervaringsplaatsen. UWV heeft met SZW een experiment met proefplaatsen ingezet
dat door middel van een publiciteitscampagne breed bekend wordt gemaakt. Daarnaast
zijn er ook nog verschillende coachingtrajecten.Voorzitter. Een aantal Kamerleden heeft gevraagd wat wij doen aan antiracisme
en antidiscriminatie. Sinds ik ben aangetreden als minister heb ik, ook op
dit terrein, heel veel bezoeken afgelegd. Zo ben ik op bezoek geweest bij
antidiscriminatiebureaus, scholen, het OM, het Meldpunt Discriminatie Internet,
het Landelijk Bureau ter bestrijding van Rassendiscriminatie en de Anne Frank
Stichting. Ook in Europees verband hebben wij aan dit onderwerp heel veel
aandacht besteed. In september 2004 heb ik gesproken over racisme en intolerantie
tijdens een conferentie van de OVSE. Tijdens het EU-voorzitterschap heb
ik het Rotterdams Panel Deurbeleid onder de aandacht van de Europese collega's
gebracht. Dat is een groep die kijkt wat er nu echt gebeurt aan de deuren
van de horecaondernemers in Nederland. Dat is een heel interessant experiment.
Dit heeft ertoe geleid dat Berlijn en Wenen reeds interesse hebben getoond
in dit initiatief. Verder heb ik al gesproken over het bezoek van de heer
Orhun.Mijn werkbezoeken geven mij eigenlijk ook de indruk dat er heel veel lokale
initiatieven zijn met als inzet het tegengaan van discriminatie en racisme
tegen te gaan. Mijn collega-bewindslieden en ik stimuleren en financieren
dan ook talloze van die initiatieven. Ik denk bijvoorbeeld aan de bewustzijnscampagne
Discriminatie? Bel gelijk! en het daarbij behorende telefonische meldpunt.
Deze campagne is in het jaar 2004 uitgevoerd door het Antidiscriminatiebureau
RADAR te Rotterdam.Mijn gevoel na al die bezoeken is dat het in Nederland wel losloopt. Dat
heb ik ook in Venray gezien. Wij mogen echter niet inslapen. Wij moeten ervoor
zorgen dat racisme, antiracisme en antidiscriminatie voortdurend onze aandacht
nodig hebben.Ik heb als coördinerend bewindspersoon met collega-bewindspersonen
een Nationaal actieplan tegen racisme opgesteld. Op korte termijn zal ik een
voortgangsrapportage over de periode december 2003 tot maart 2005 naar de
Tweede Kamer sturen. Het actieplan is gericht op drie inhoudelijke thema's:
leefomgeving, bewustwording en gelijke behandeling op de arbeidsmarkt.Mijn bezoek aan Venray heeft veel indruk op mij gemaakt. Wij werden immers
wekenlang overspoeld met programma's op de televisie over de situatie in Venray:
vechtpartijen, brandstichting, intolerante opstelling van autochtone en allochtone
jongeren tegenover elkaar en interetnisch geweld. Een soort geweldspiraal
van actie en reactie leek te ontstaan. Ik kan de Kamer echter melden dat de
problemen in Venray en in een aantal andere, kleinere gemeenschappen meer
complex zijn dan de media, de buurman of wie dan ook ons wil doen geloven.
De beeldvorming na dit soort gebeurtenissen is meestel eenzijdig negatief.
Snelle koppen sieren dagenlang de kranten, totdat de aandacht overgaat naar
een ander onderwerp. Voor wat er echt aan de hand is, bestaat maar weinig
interesse.De onderliggende problemen hebben vaak helemaal niets te maken met de
spanning die uiteindelijk tussen verschillende groepen in de samenleving ontstaat
en dus met vormen van bewust racisme. De spanning uit zich vaak in interetnische
spanningen en interetnische conflicten. De kern van het probleem zit veel
dieper. Wij voeren daarom gesprekken met andere ministeries over wat de rijksoverheid
met dit soort signalen kan doen. Het gesprek aangaan in Venray is daarvan
een onderdeel. Binnenkort ga ik terug naar Venray. Daarnaast organiseren wij
met allerlei organisaties en gemeenten een rondetafelgesprek om te bekijken
hoe signalen sneller opgepakt kunnen worden. Welke instrumenten kan de rijksoverheid
aan de gemeenten geven om die signalen sneller op te pakken?Ik vind het belangrijk om de dialoog gaande te houden. Dat heb ik in Venray
ook gedaan. Wij moeten proberen om de jongeren om tafel te krijgen. Daar begint
het allemaal mee.Over discriminatie op de arbeidsmarkt hebben de staatssecretaris Van Hoof
en ikzelf onlangs een brief naar de Kamer gezonden. Het is een kabinetsreactie
op het rapport van Regioplan Beleidsonderzoek, Etnische minderheden op de
arbeidsmarkt.Ik ken de signalen van jongeren over het uitgaansleven. Zij zeggen stelselmatig
gediscrimineerd te worden. Ik ken ook de signalen van horeca-uitbaters die
problemen hebben met grote groepen jongeren. Het maakt dan niet zoveel uit
of die autochtoon of allochtoon zijn. Zij zeggen meer moeite te hebben met
grote groepen mannen dan met grote groepen vrouwen. Ik wilde van beide kanten,
jongeren en horecaondernemers, horen wat zij ervan vonden. Ik heb daartoe
gesprekken gevoerd. Bij de horeca in Nederland zie ik dat er heel veel goede
dingen gebeuren. Er wordt heel veel gedaan aan beveiliging. Die beveiliging
is nodig opdat onze jongeren, waar die oorspronkelijk ook vandaan komen, veilig
een avondje met elkaar kunnen stappen. Dit is ook wat het grootste deel van
de jongeren wil. Ik ga binnenkort met een aantal horecaondernemers op pad
om te zien wat zij nu werkelijk tegenkomen.Ik vind het ook goed dat de branche zelf projecten ontwikkelt. Zo gaan
horeca-uitbaters als de eigenaar van een discotheek naar scholen. In drie
lessen wordt dan aandacht besteed aan uitgaan. In die lessen wordt ook duidelijk
gemaakt wat er van je wordt verwacht, namelijk dat je je gedraagt en ook dat
je weerstand biedt aan de verlokkingen die het uitgaansleven kan bieden. Verder
worden in Utrecht jongeren die aan de deur van een discotheek worden geweigerd,
onmiddellijk uitgenodigd om een paar dagen later terug te komen om te praten
over de reden waarom hem of haar op dat moment de toegang is geweigerd. Ook
dit draagt ertoe bij dat de jongeren inzien dat bijvoorbeeld die portier daar
staat om ook hun eigen veiligheid te waarborgen.De heer Middel (PvdA):Ik vind het heel interessant wat de minister zegt, maar ik vraag mij af
of wij niet veel meer voor een praktische aanpak moeten kiezen. Het is mooi
dat aspecten als veiligheid en gedrag centraal worden gesteld, maar het is
nu eenmaal een feit dat grote groepen jongeren, individueel of in groepsverband,
niet worden toegelaten tot een horecagelegenheid, omdat zij er anders uitzien
dan de doorsnee Nederlander. Het is ook een feit dat werkgevers bij voorbaat
mensen met een niet-Nederlandse achternaam of een kleurtje weigeren voor een
sollicitatiegesprek. Dan kan de minister wel zeggen dat zij een brief aan
de Kamer heeft gestuurd waaruit blijkt dat er heel interessante dingen gebeuren,
maar in de dagelijkse praktijk wordt er op grote schaal gediscrimineerd. Er
is een bredere totaalaanpak nodig om dat uit te roeien. Je kunt het als beschaafd
land toch niet accepteren dat dit nog steeds gebeurt. Ik vind de voornemens
van de minister prachtig en zij moet daar vooral mee doorgaan, maar het is
niet genoeg.Minister Verdonk:Ik probeer duidelijk te maken wat ik concreet doe en nu denkt de heer
Middel dat ik alleen maar voornemens heb. Ik heb al heel veel zaken genoemd
die wij op dit moment uitvoeren. Bovendien kan mij niet worden ontzegd dat
ik behoorlijk praktisch ben. Het weigeren van grote groepen
die er anders uitzien, zoals de heer Middel dit formuleert, geldt voor heel
veel grote groepen. Horecaondernemers hebben mij daar talloze voorbeelden
van gegeven en dat zijn lang niet altijd grote groepen allochtone jongeren,
integendeel zelfs. Ik vind dat Horeca Nederland hierin een goede rol vervult.
Overigens werd aan dit rondetafelgesprek ook deelgenomen door RADAR. RADAR
is een organisatie uit Rotterdam gericht tegen discriminatie en racisme die
heel kritisch meekijkt en kritische vragen stelt in het gesprek. RADAR geeft
echter ook toe dat zij er vertrouwen in hebben dat jongeren in horecabedrijven
die zijn aangesloten bij Horeca Nederland fatsoenlijk worden behandeld en
dat hun veiligheid is gegarandeerd.De heer Middel (PvdA):Ik wil de intenties van de minister zeker niet bestrijden, maar ik denk
dat wij langs elkaar heen praten. Ik leid uit haar betoog af dat zij allerlei
dingen in gang heeft gezet en aanpakt, maar die blijven in mijn beleving voor
een groot deel hangen op het niveau van het beleid. Er worden afspraken gemaakt
over procedures en gesprekken. Dit is heel nuttig, maar tegelijkertijd zie
je dat er nog steeds op grote schaal wordt gediscrimineerd in dit land. Dit
is niet de schuld van de minister, want het is al jaren zo. Velen van ons
kennen de voorbeelden uit hun eigen omgeving en de media, maar ook op scholen
hoor je voortdurend dat heel veel jongeren ieder weekend worden geconfronteerd
met het feit dat zij er anders uitzien. Als zij een baan zoeken, merken zij
hetzelfde.De intenties van de minister zijn prima, maar toch lijkt er meer nodig.
Ik wil niet dramatisch doen, maar zou er zo langzamerhand niet een soort deltaplan
nodig zijn om een einde te maken aan de praktische discriminatie waarmee zo
velen in onze samenleving worden geconfronteerd en waarvoor wij ons zouden
moeten schamen.De heer Van de Beeten (CDA):De minister heeft in het verleden wel gevraagd om eens met praktische
voorbeelden van discriminatie te komen; dan zou zij er wat aan doen. Zij vertelt
hier en nu uitgebreid over de voorbeelden die haar zijn gegeven en wat zij
ermee heel concreet en praktisch aan het doen is. Zij is met de betrokkenen
rond de tafel gaan zitten om er afspraken over te maken. Maar dat is ook niet
goed. De heer Middel verwijt de minister dat zij te veel op beleidsniveau
bezig is en vraagt om een deltaplan. Zij is echter heel concreet bezig. Ik
moet de minister toch echt bijvallen en zeggen dat de heer Middel nu de verkeerde
kant opgaat.De heer Middel (PvdA):De heer Van de Beeten mag vinden dat ik de verkeerde kant opga. Ik vind
het prachtig dat hij het voor de minister opneemt, maar wij hebben in dit
land een landelijk bureau voor racismebestrijding. Elk jaar wordt via een
lijst gemonitord waar incidenten inzake discriminatie zich voordoen. Het ziet
er zodanig uit dat je niet meer kunt spreken van incidenten, maar van een
structureel verschijnsel. Andere organisaties noteren discriminatie op andere
gronden, zoals antisemitisme. Laten wij nu in zijn geheel kijken naar het
aspect discriminatie zoals dat zich in de praktijk voordoet. Nogmaals, ik
vind het prachtig dat de minister dat serieus neemt en dat zij zich de benen
uit het lijf loopt om overal naartoe te gaan en te laten zien dat het haar
ernst is. Ik zie het verschijnsel echter op zichzelf niet minder worden. Ik
zie de verharding en de discriminatie alleen maar toenemen. Dat is niet de
schuld van de minister, maar het leidt tot de vraag of toch niet meer nodig
is dan alle inspanningen die de minister op een ad-hocmatige manier doet.
Ik hoop dat de heer Van de Beeten het hierdoor toch wat anders kan zien.Minister Verdonk:In het gesprek bleek RADAR te signaleren dat wij de grootste problemen
wat betreft discriminatie in het uitgaansleven achter ons hebben. Bijvoorbeeld
de diverse brancheverenigingen hebben zoveel maatregelen genomen, dat het
grootste deel van de problemen achter de rug is. De cijfers dalen nu. Ik vind
het fantastisch, een branchevereniging die zijn eigen verantwoordelijkheid
neemt. Horeca Nederland heeft dat gedaan. Er zijn heel veel maatregelen genomen.
Ik zeg niet dat er nooit meer wat zal gebeuren. Als de heer Pormes zegt dat
zijn kinderen gediscrimineerd worden of in ieder geval niet naar binnen mogen
in een discotheek, dan zeg ik hem dat mijn kinderen ook niet naar binnen mogen.
Als er met zijn kinderen iets gebeurt, dan wordt meteen gedacht dat het wel
discriminatie zal zijn. Als mijn kinderen daarentegen worden geweigerd, dan
wordt gezegd dat ze wel lastig geweest zullen zijn. Tja.Ik hoor iemand hier zeggen dat ik het probleem bagatelliseer. Ik bagatelliseer
echter helemaal niets. Van mensen die ik aan tafel heb, zoals RADAR, de meest
kritische organisatie die ik mij kan bedenken op het gebied van discriminatie,
hoor ik dat de grootste ellende achter de rug is. Ik probeer nog steeds heel
alert te zijn op allerlei verschijnselen. Maar ik vind ook dat wij met elkaar
moeten durven zeggen wat er gebeurt in het uitgaansleven in Nederland. De
branchevereniging Horeca neemt op dit moment goede maatregelen. Zij investeert
er gigantisch in. Horeca-uitbaters gaan langs scholen. Mensen die geweigerd
zijn aan de deur van een discotheek worden uitgenodigd. Ik vind het prachtige
initiatieven die ik van harte toejuich.De heer Middel gaf een voorbeeld van discriminatie op de arbeidsmarkt.
Mensen met de ene achternaam komen eerder in aanmerking voor een baan dan
mensen met de andere achternaam. Ook dit probleem neem ik heel serieus. Het
voorbeeld is echter al van Frank Bovenkerk. Hij heeft dat voor het eerst gebruikt
in 1985. Ik heb daarover laatst een gesprek gehad met hem. Wij hebben over
al zijn onderzoeken in die periode gesproken. Wij weten dat het voorkomt.
Wij constateren ook dat het heel moeilijk "te pakken is". Als iemand zegt
dat hij gediscrimineerd is, dat de werkgever hem niet wilde en daarom een
ander heeft aangenomen, dan zal ik eerste selectie-eisen moeten kennen die
de werkgever aan de functie heeft gesteld. Pas dan kan ik concluderen of er
wel of geen sprake is van discriminatie.De diversiteitsambassadeurs vind ik zo belangrijk omdat zij nu gaan proberen
organisaties en bedrijven ertoe aan te zetten om meer allochtone mensen in
dienst te nemen. Er zijn namelijk heel veel allochtone mensen die gewoon een
plekje op de arbeidsmarkt of een stageplek verdienen. Ik maak een korte opmerking
in antwoord op de vraag van mevrouw Meulenbelt over subsidieverlening aan
zelforganisaties. Ik kan haar misschien geruststellen, want
subsidieverlening is wel degelijk mogelijk aan zelforganisaties op basis van
concrete projecten die de integratie bevorderen.Voorts kom ik op de vragen die zijn gesteld over het onderwerp "segregatie".
Wij weten allemaal dat concentratie van allochtonen gepaard gaat met problemen
in wijken en met problemen op school. Het kabinet heeft hiervoor ook een meersporenbeleid
ingezet, namelijk aan de ene kant de spreiding bevorderen en aan de andere
kant de integratie versterken. Dat is dus geen gedwongen spreiding, maar spreiding
op basis van vrijwilligheid. Er is terecht op de RMO gewezen. Zoals de heer
Holdijk zei, meent de RMO dat spreiding niet werkt. Ook mevrouw Broekers sprak
hierover. Het kabinet is daar niet op voorhand van overtuigd. Wat je aan spreiding
kunt doen, moet je ook doen. Althans, als er geen ongewenste neveneffecten
zijn. De Rotterdamse aanpak is hiervan natuurlijk een mooi voorbeeld. De wettelijke
ondersteuning daarvan ligt bij de Kamer, want ik heb het voorstel eind april
bij de Kamer ingediend.Er is gezegd dat er meer nodig is in het onderwijs. Dat gebeurt ook, want
ik heb net gezegd dat er aan de VVE wordt gewerkt. Er wordt bovendien hard
gewerkt aan schakelklassen om taalachterstand tegen te gaan. Wat betreft het
advies van de RMO zeg ik: spreiding zover het kan en als het vrijwillig kan.
Natuurlijk moeten wij daarnaast allerlei maatregelen initiëren om ervoor
te zorgen dat mensen die niet bij elkaar in de buurt wonen of kinderen die
niet bij elkaar op school zitten, elkaar ontmoeten, want daar begint integratie.
Het zijn vooral gemeenten die dit moeten doen.De heer Holdijk heeft gevraagd welke middelen kunnen worden aangewend
om allochtone ouders ervan te doordringen dat de verantwoordelijkheid voor
hun kinderen niet ophoudt bij de voordeur. Er is een verschil tussen een gebrek
aan verantwoordelijkheid en de situatie dat het gewoon niet lukt om kinderen
onder de duim te houden en voldoende fatsoen bij te brengen. Wij hebben daarvoor
het programma Jeugd terecht ontwikkeld. Dit is een programma van de minister
van Justitie. Binnen Jeugd terecht worden extra middelen uitgetrokken voor
opvoedingsondersteuning. Deze opvoedingsondersteuning is voor iedereen, autochtoon
of allochtoon. Opvoedingsondersteuning is namelijk cruciaal. Vanaf 2007 is
hiervoor € 15 mln. per jaar beschikbaar. Natuurlijk gebeurt dit
in een samenwerkingsverband tussen Justitie en VWS. Wij zullen daarover dit
jaar met 51 gemeenten afspraken maken. Er is een module gemaakt voor ouders
met criminele kinderen, ook weer voor alle Nederlandse ouders. Het maakt niet
uit van welke herkomst de kinderen zijn. Dit moet de recidive verminderen.
Er worden ook thuisbezoeken afgelegd bij families met criminele kinderen of
kinderen die veel overlast geven. Alle drie de onderdelen zijn geen plannen
die op lange termijn gerealiseerd gaan worden, maar het zijn concrete plannen
die voor eind 2005 in werking zullen treden.Er zijn vragen gesteld over het vreemdelingenbeleid. De heer Middel heeft
een uitvoerig overzicht gegeven van het Nederlandse asielbeleid in de afgelopen
jaren. In mijn reactie wil ik mij graag beperken tot zijn opmerkingen over
de IND. Er is vaker kritiek op het functioneren van de IND. Ook de kritiek
van de heer Middel is mij bekend. Het is niet de eerste keer dat hij die kritiek
in deze Kamer uit. Ook anderen hebben kritiek. Ik vraag de leden om zich even
te verplaatsen in de positie van medewerkers van de IND, die voortdurend worden
blootgesteld aan felle kritiek. Wat doen zij nu eigenlijk? De instroom van
asielzoekers is aan sterke wisselingen onderhevig geweest. De IND moest groeien
en krimpen met het aanbod of capaciteit op andere plaatsen inzetten. Er zijn
allerlei bewegingen geweest bij de IND. In dat licht speelt de IND het in
veruit de meeste gevallen klaar om goed te beslissen op aanvragen, tot de
hoogste rechter aan toe. Zeer veel beslissingen houden ook stand. De medewerkers
van de IND leggen een grote inzet aan de dag en beschikken over een grote
mate van deskundigheid.Wat is er in 2004 gebeurd? De toelatingstaken van de vreemdelingendiensten
zijn overgegaan naar de IND. Dat is een enorme overdracht geweest en daarbij
hebben zich problemen voorgedaan, vooral in de ICT-sfeer. In sommige steden
bleken enorme werkvoorraden te liggen die de IND moest overnemen; meters archieven.
De IND-medewerkers hebben daarbij grote inzet getoond. Laat ik het hier nog
eens zeggen: ik ben trots op de IND-medewerkers. Maar dat betekent niet dat
alles goed gaat. Het betekent ook niet dat ik niet kritisch naar de IND durf
te kijken. Daarom ook zie ik met belangstelling uit naar de resultaten van
het onderzoek van de Algemene Rekenkamer. Dat onderzoek gaat handvatten bieden
voor de IND van de toekomst. Het gaat om de vraag hoe de IND er de komende
jaren moet uitzien om zijn taken goed te vervullen.De heer Middel heeft het terugkeerbeleid ter sprake gebracht, in het kader
van de 26.000.De heer Middel (PvdA):Het onderzoek van de Algemene Rekenkamer gaat over de administratieve
processen bij de IND, en niet over de punten van kritiek op het functioneren
van de IND, die u zelf aanstipt. Ik heb het niet over de gang van zaken rond
de reguliere procedures, maar over asielprocedures. Er blijft dan toch een
gedeelte liggen, dat niet wordt onderzocht door de Algemene Rekenkamer?Minister Verdonk:De Algemene Rekenkamer richt zich in eerste instantie op de reguliere
werkprocessen, maar als zij daartoe aanleiding ziet, kan zij haar aandacht
ook richten op de werkprocessen asiel.Er zijn 26.000 mensen binnengekomen onder de oude Vreemdelingenwet, waarvan
er nog veel in de procedure zaten. Ik had de indruk dat de heer Middel denkt
dat het terugkeerbeleid niet goed is. Ik ben daarin een stuk optimistischer.
Bij de groep asielzoekers die zijn uitgeprocedeerd bestaat steeds meer de
bereidheid om terug te keren. Ik denk dat de boodschap van dit kabinet heel
helder is. Daarin verschilt de handelwijze van dit kabinet wel degelijk met
die van vorige kabinetten. Dit kabinet rekent namelijk ook de laatste fase
van de asielprocedure, namelijk de terugkeer, tot zijn taak. Er zijn al duizenden
mensen uit deze groep daadwerkelijk teruggekeerd. Op dit moment hebben wij
ongeveer 12.000 dossiers behandeld. Wat mij betreft kunnen de 26.000, die
een eigen leven zijn gaan leiden, nu worden omgevormd tot de
14.000. Dat is het aantal dossiers dat wij nog moeten bekijken.Ik deel de bezorgdheid van mevrouw Broekers inzake Spanje, waar 700.000
illegalen zijn gelegaliseerd. In de JBZ-Raad heb ik daarover heel duidelijk
mijn ongerustheid uitgesproken. Het Luxemburgse voorzitterschap heeft nu het
initiatief genomen om een soort "early warning system" in het leven te roepen.
Als een land een dergelijke beslissing wil nemen, is het fatsoenlijk om daarover
eerst te praten met degenen met wie men samenwerkt. Laat dit echter duidelijk
zijn: legale migratie blijft behoren tot de bevoegdheid van iedere nationale
lidstaat. Het is natuurlijk niet zo dat de mensen die nu zijn gelegaliseerd,
zomaar mogen doorreizen naar Nederland. Zij moeten eerst vijf jaar legaal
in Spanje hebben gewoond. Als zij dan naar Nederland willen komen, kan Nederland
voorwaarden stellen. Dat doen wij ook; zo moet men voldoende eigen inkomsten
hebben, evenals werk en een woning.Mevrouw Meulenbelt heeft gevraagd of ik het afhankelijke verblijfsrecht
van vrouwen van drie naar vijf jaar zou willen verschuiven. Ik heb daartoe
nog geen voorstel gereed. Ik spreek met voor- en tegenstanders van de termijn
van drie jaar en met voor- en tegenstanders van de termijn van vijf jaar.
Ik vorm nu mijn mening. Ik ben dus bezig met een onderzoekje naar alle meningen
hieromtrent. Binnenkort zal ik hierop terugkomen bij de Kamer. Natuurlijk
betrek ik er de emancipatoire effecten bij.De heer Holdijk heeft geïnformeerd naar de regeling voor gezinshereniging.
Op 1 november 2004 is de richtlijn gezinshereniging geïmplementeerd.
Daarbij gaat het om de eis voor degene die in Nederland woont dat men 120%
van het minimumloon verdient. Tevens geldt de leeftijdseis: degene die hier
woont moet 21 jaar zijn, evenals degene die hier naartoe wil komen. Deze twee
eisen vloeien ook voort uit het hoofdlijnenakkoord. De eerste resultaten laten
zien dat het aantal mensen die hier naartoe willen komen in het kader van
gezinsvorming of gezinshereniging, is afgenomen.Mevrouw Meulenbelt stelt dat de omvangrijke huwelijksmigratie onder allochtonen
van de eerste generatie wordt gezien als een uiting van gebrekkige integratie.
Het motief is vaak dat de partners uit de eigen herkomstgroep in Nederland
te zeer verwesterd zijn en zich niet houden aan de traditionele normen en
waarden. Als wij dit toelaten, zorgen wij er echter wel voor dat er steeds
een nieuwe eerste generatie komt en dat er ook de problemen ontstaan van een
nieuwe tweede generatie. Dat wil dit kabinet niet. Daarom stellen wij extra
integratie-eisen aan gezinsvormers.Mevrouw Meulenbelt (SP):Ik begrijp niet dat u denkt dat ik gezegd zou hebben dat het iets te maken
zou hebben met verwesterd-zijn. Ik heb het over emancipatie gehad en de betekenis
daarvan. Als overal in de wereld vrouwen aan het emanciperen slaan, heeft
dat een scheefgroei tussen mannen en vrouwen tot gevolg. Dat heeft niets met
westers, oosters of wat dan ook te maken.Minister Verdonk:Ik heb dat vertaald in "verwesterd".Mevrouw Meulenbelt (SP):Ik zou het prettig vinden als u dat niet deed. Het woord "verwesterd"
is in mijn woordenboek niet voorgekomen.Minister Verdonk:Ik zal zeggen dat de vrouwen meer geëmancipeerd zijn dan de mannen
en dat daarom de mannen de keus maken om alsnog een vrouw uit het land van
herkomst te laten komen, met alle gevolgen van dien.De vergadering wordt van 18.00 uur tot 18.05 uur geschorst.De heer Middel (PvdA):Voorzitter. Ik heb met genoegen geluisterd naar de bijdragen van de collega-woordvoerders.
Ik heb ook met heel veel belangstelling naar de minister geluisterd. Ik ben
vooral blij met het verhaal van het CDA. Het CDA wist het niet van tevoren,
maar ik heb eigenlijk uitgenodigd om een beetje reflexief het onderwerp te
benaderen. Wij hoeven wat aan de overkant gebeurt hier niet nog eens over
te doen. Ik vond de bijdrage van de heer Van de Beeten verfrissend, en niet
alleen omdat hij twee keer het Oosterpark in Groningen noemde. In die achterstandsbuurt
ben ik geboren en getogen. Dat was toen gewoon een volksbuurt. Hij heeft een
interessante beschouwing gehouden, die staatkundig begon, sociologisch verder
ging en vervolgens bestuurskundig werd. Hij raakte twee thema's: de eigen
verantwoordelijkheid en de rol van de elites. Hij gaf een aantal handvatten.
Op zo'n moment is het eigenlijk jammer dat de Eerste Kamer geen initiatiefrecht
heeft. Die handvatten, met name de positie van het maatschappelijk middenveld
en de bevolkingsparticipatie in de wijken, als ik even ongenuanceerd mag samenvatten,
sluiten helemaal aan bij onze manier van denken, al gebruiken wij heel andere
woorden. Ik vond ook heel interessant wat hij toespitste op het onderwijs,
maar natuurlijk ook kan worden verbreed. De participatie in het onderwijs
kan natuurlijk ook worden verbreed naar de bestuurlijke sector.Ik heb twee kanttekeningen. De heer Van de Beeten is niet ingegaan op
een interruptie van mij, al zei hij dat hij dat wel zou doen. Wij hebben tien
jaar geleden de organisaties van en voor culturele minderheden samengevoegd
in Forum, omdat die organisaties niet goed functioneerden. Het is zonde van
de tijd om op de redenen in te gaan, maar het liep gewoon niet. Aboutaleb
is de exponent van de ene organisatie die het is geworden. Die organisatie
functioneerde beter dan alle andere bij elkaar. Er was dus duidelijk sprake
van een meerwaarde. Wordt er nu gesproken over ondersteuning van organisaties,
dan denk ik aan zelforganisaties. Het begrip empowerment wordt te pas en te
onpas gebruikt. Wij moeten niet in de institutionele brei terechtkomen die
er vroeger ook al was. Het moet echt toegespitst zijn op zelforganisatie en
niet op een gesubsidieerd bolwerk, zoals het was. De heer Van de Beeten zal
dat ook niet bedoelen, maar ik wil even wijzen op die fout, die wij in het
verleden met zijn allen hebben gemaakt.Wat de heer Van de Beeten zegt over rolmodellen is ook heel interessant.
Ik ben benauwd voor het verschijnsel van migranten die slagen, naar Amsterdam-Zuid
verhuizen en ook vaak van partij veranderen. De heer Pinto is een bekend voorbeeld.
Hij is vijf keer van partij veranderd. Hij heeft nu zijn eigen partij opgericht,
zo blijkt uit zijn website. Men gaat zich zo identificeren
met een andere groep dan de groep waaruit men voortkomt, dat ik mij afvraag
of de mensen waar de heer Van de Beeten en ik ons terecht zorgen over maken,
daar baat bij hebben. Zulke mensen distantiëren zich vaak van de groep
waar zij uit komen. Daar zit ik een beetje mee als er over rolmodellen wordt
gesproken. Laat ik niet verder in de casuïstiek gaan. Het idee van het
paspoort is prachtig, maar weet wel dat heel veel jongeren al een paspoort
hebben voordat zij achttien zijn; althans mijn kinderen wel, want die willen
op stap.De minister is niet ingegaan op mijn uitnodiging om de materie wat reflexief
te benaderen. Ik heb geen vragen gesteld over het integratiebeleid, dus ik
hoef ook geen antwoorden daarover. De minister heeft andere vragen wel beantwoord.
Helaas is het niet mogelijk gebleken – dit is geen waardeoordeel –
om als het ware met de benen op tafel even de vergezichten van het migratiebeleid
te schetsen, toegespitst op integratie en vreemdelingenbeleid. Dat is jammer.
De minister heeft gereageerd op een aantal dingen dat in eerste instantie
niet is gezegd. Ik hoorde haar bijvoorbeeld zeggen dat haar wordt verweten
dat zij de tegenstellingen vergroot. Voor alle duidelijkheid: wij hebben dat
verwijt nooit gemaakt. Ik heb het vanmiddag ook niet gehoord van anderen.De minister zegt dat het kabinet de middenweg kiest tussen multiculturalisme
en assimilatie. Zij heeft dat uitgelegd. Die discussie is niet nieuw. Al aan
het eind van de jaren zeventig verschenen de eerste rapporten van de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid over het probleem waarover wij ook vandaag praten.
Vanwege de tijd moet ik het nu even heel ongenuanceerd neerzetten, maar er
was al in het begin van de jaren tachtig een tegenstelling in het denken.
Het ging om het emancipatiemodel, met name aangehangen in kringen van het
CDA en van de partijen die later GroenLinks zouden vormen, waarmee beoogd
werd dat culturele minderheden zich binnen een soort zuil zouden emanciperen,
tegenover het integratiemodel, dat vooral door de VVD werd aangehangen, maar
ook door de PvdA. Je zou kunnen zeggen dat multiculturalisme een stap verder
gaat dan het emancipatiemodel en dat assimilatie een stap verder gaat dan
integratie. Wij willen overigens niet over assimilatie praten, maar over integratie.
De minister heeft er wel gelijk in dat het kabinet in haar beleving een nieuwe
aanpak heeft gekozen, maar in wezen gaat het om een voortzetting van een lijn
die al in 1979 is ingezet. Je kunt zeggen dat daar bij vorige kabinetten weinig
van te merken was, maar dit beleid is dus niet zo maar uit de lucht komen
vallen.Er kan van deze minister veel gezegd worden, maar niet dat zij lui is.
Zij werkt hard, zij gaat overal naar toe, zij schrijft brieven en zij overlegt
met haar collega's, maar het komt bij mij toch wat ad-hocachtig over. Ik zou
zo graag hebben gehoord welke visie er aan het beleid ten grondslag ligt.
Natuurlijk, integratie en middenweg, maar zit er in het beleid meer dan instrumentele
maatregelen, meer dan wat ambtenaren aanreiken, een politiek verhaal? Dat
heb ik niet kunnen constateren, en dat vind ik jammer.Ik heb de stelling geponeerd dat vreemdelingen die een permanente verblijfsvergunning
krijgen, het idee moeten hebben dat zij welkom zijn. Als je je welkom voelt,
is het gemakkelijker om te integreren. Mijn stelling was dat de regering hierbij
voorop moet lopen. Misschien kan de minister er nog een beschouwing over geven
of zij zelf vindt dat de regering hierbij voorop loopt.De minister heeft ook nog een opmerking gemaakt over het wetsvoorstel
dat wij binnenkort zullen behandelen. Ik zal er verder niet op ingaan, maar
er blijft voor mij toch nog één vraag over. Is de minister er
niet heel erg benieuwd naar hoe de rechter erop zal reageren dat straks, als
zij haar zin krijgt, een Japanner gewoon naar Nederland mag komen, maar een
Chinees niet? Dit is discriminatie, maar op grond waarvan? Ja, in het ene
geval geldt het mvv-vereiste, in het andere niet. Maar is dat voor de rechter
een juridische basis?Geen kwaad woord over de medewerkers van de IND; ik ben er geregeld op
bezoek geweest en ik heb met veel medewerkers van deze dienst gesproken. Zij
hebben vaak de indruk: wat wij ook doen, het is nooit goed of het deugt niet.
Zij knappen een verschrikkelijk moeilijke klus op, zij werken met in veel
gevallen wanhopige mensen, mensen die er alles aan doen om een verblijfstitel
te krijgen. Het is heel moeilijk om daarmee om te gaan, maar desalniettemin
zijn er bij het functioneren van de IND al jarenlang dingen zichtbaar die
naar de mening van mijn fractie geen incidenten zijn, maar een bepaald patroon
vormen; ik heb er in eerste termijn ook voorbeelden van gegeven. Het is misschien
toch zinvol om je hier wat in te verdiepen. De minister zegt dat de Rekenkamer
de IND onderzoekt, maar nogmaals, dat onderzoek is gericht op de bedrijfsmatige,
administratieve processen en dus niet op de punten die ik aanduidde. Het is
de moeite waard om deze toch eens wat beter te bekijken, niet om de IND op
een schopstoel te zetten, maar juist om ervoor te zorgen dat fouten uit het
verleden niet opnieuw worden gemaakt. Er worden geen partijpolitieke connotaties
bij bedacht. Alle grote politieke partijen hebben er de afgelopen 20 jaar
verantwoordelijkheid voor gedragen. Als er iets mis is gegaan, zijn zij allemaal
verantwoordelijk. Ik wil het absoluut niet op het bordje van deze minister
schuiven. Als er iets wordt onderzocht, moeten wij absoluut niet in de situatie
terechtkomen dat er meteen hijgerig wordt gezegd: wat doen wij met deze minister?
Dan kun je ook vragen wat wij met al die anderen doen die zijn geweest of
die nog komen. Ik had gehoopt dat het mogelijk was om in deze Kamer een start
van het denken daarover te laten plaatsvinden. Ik hoop dat ook andere fracties
daarin mee willen denken. In commissieverband zal ik er zeker op terugkomen.Een laatste punt heeft te maken met de 26.000. De minister zegt dat zij
de wet uitvoert. Natuurlijk voert zij de wet uit; daar is zij minister voor.
Het zou niet best zijn als het niet zo was. De Vreemdelingenwet 2000 is een
andere wet dan daarvoor, want het is veel moeilijker om lang in procedure
te blijven. Voor 1 april 2001 zaten nog 26.000 mensen in procedure en
dat zijn er nu 14.000 geworden. Van de 10.000 die er zijn behandeld, heeft
43% een vergunning gekregen. Ik moet wel een nuance aanbrengen, namelijk dat
die 43% niet direct te danken is aan de IND. De minister zegt dat de meeste
dossiers wel worden goedgekeurd, maar de rechter heeft hierop grote invloed
gehad. De IND is in zeer veel gevallen gecorrigeerd. Dit onderstreept mijn
betoog om nader te kijken naar het functioneren van de IND. 43% krijgt uiteindelijk
een verblijfsvergunning tegen 45% voordat de minister er was.
Gezien de cijfers zijn de resultaten van het beleid niet zo vreselijk veranderd
als wel eens wordt gedacht.Ten slotte kom ik bij het terugkeerbeleid. Alle voorgangers van de minister
worstelden daarmee. Allemaal zeiden zij: het terugkeerbeleid is het sluitstuk
van het asielbeleid; dat moet gewoon gebeuren, want als je hier komt kun je
ook weer weg. Cohen heeft het vaak letterlijk zo gezegd: als je hier kunt
komen, kun je ook weer weg. In de praktijk bleek echter regelmatig dat er
niets was om naar terug te keren. Dat ging verder dan alleen Palestina. Je
kunt een terugkeerbeleid alleen uitvoeren als er voor de betrokkenen iets
is om naar terug te keren. De minister kan wel zeggen dat een groot aantal
is teruggekeerd, maar zij vergeet te zeggen dat zij daarbij ook degenen rekent
die met onbekende bestemming zijn vertrokken en van wie wij niet weten waar
zij terecht zijn gekomen. Het terugkeerbeleid blijft het moeilijkste punt
in het asielbeleid. Wij moeten er dan ook goed naar blijven kijken, niet in
veroordelende zin, maar in analyserende zin.De heer Van de Beeten (CDA):Mevrouw de voorzitter. Ik heb ook met genoegen geluisterd, vooral naar
de reactie van de minister. De wijze waarop zij de Kamer vandaag heeft geïnformeerd
over haar beleid, getuigt van enthousiasme en van bereidheid tot voortvarendheid.
Ik vind het ook vertrouwenwekkend. Dat betekent niet dat er geen punten meer
zijn waarop ik de minister wil doorvragen in deze termijn, maar ik wil hier
toch mee beginnen. Uiteraard dank ik de heer Middel voor zijn complimenten
aan mijn adres. Ik begrijp dat hij van de minister een betoog had verwacht
zoals hij van mij heeft gehoord. Maar ik ben ervan overtuigd dat hij, als
hij dat had gekregen, ook zou zeggen: waar blijft de concrete aanpak? Dan
had hij weer gevraagd naar datgene wat de minister vandaag te berde heeft
gebracht. Niettemin dank ik hem voor die opmerkingen.De heer Middel (PvdA):Het verschil zou zijn geweest dat die aanpak gebaseerd was op een visie.
Die visie heb ik niet gehoord, maar u geeft wel een visie. Dat is het verschil.De heer Van de Beeten (CDA):Nogmaals dank voor dat compliment, maar ik heb zeker in het eerste deel
van het betoog van de minister een aantal opmerkingen en ook accenten gehoord
over varen tussen de klippen van assimilatie en multiculturalisme. Dat vond
ik een heel helder betoog. Zij heeft heel helder uiteengezet wat het kabinet
wel wil en wat het per se niet wil. Zij heeft ook afstand genomen van een
aantal extremen in het publieke debat. Ook datgene wat zij heeft gezegd over
de aanpak van discriminatie vond ik uitstekend passen bij het betoog dat ik
zelf heb gehouden. Ik ben het dan ook niet helemaal met de heer Middel eens.De minister heeft over de positie van vrouwen enige cijfers genoemd uit
een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Zij noemde 13.000
kansarme vrouwen die niet bemiddelbaar zijn, van een groep van toch 200.000
vrouwen. De minister meldde dat staatssecretaris Van Hoof binnenkort met de
VNG rond de tafel zit om te zien, welke rol sociale diensten kunnen spelen
bij de pogingen deze vrouwen uit hun isolement te halen en kansen op de arbeidsmarkt
te geven. Mijn fractie vindt dit een belangrijk punt, zodat ik de minister
vraag of zij deze Kamer wil informeren over het resultaat daarvan, of de gemeenten
het SCP-onderzoek onderschrijven en welke maatregelen beide partijen denken
te nemen.In het kader van de inburgering op lange termijn gaat het hier om een
erg belangrijke groep. De minister heeft het niveau A1-min genoemd, terwijl
voor de inburgering op grond van de Wet inburgering in Nederland het niveau
NT2 geldt. Dit niveau kent drie subniveaus, en ik heb begrepen dat het de
bedoeling is om in de wet het tweede subniveau van NT2 verplicht te stellen.
Dat wordt als volgt omschreven: de taalgebruiker kan op dit niveau met redelijk
gemak korte gesprekken voeren in standaardsituaties, mits de gesprekspartners
hulp bieden. Men kan vragen stellen en beantwoorden, en ideeën en informatie
uitwisselen over vertrouwde onderwerpen in voorspelbare alledaagse situaties,
van radio- en tv-berichten begrijpt men de essentie, mits het spreektempo
laag is en onderwerp en context vertrouwd zijn. Men kan eenvoudige en duidelijk
gestructureerde teksten lezen voor informatie en instructie, men kan korte
informele briefjes schrijven en boodschappen noteren in telegramstijl.Het mag duidelijk zijn dat dit op zich nog lang niet het niveau van startkwalificaties
haalt dat wij voor onze eigen allochtone bevolking nastreven. De minister
zegt dat ook onze allochtone bevolking niet voor 100% de startkwalificaties
haalt. Op zich is dat wel juist, maar het gaat natuurlijk om de ambitie, waarbij
een rol speelt dat wij hier te maken hebben met nieuwkomers die in veel gevallen
niet de tien jaar leerplicht achter de rug hebben of achter de rug kunnen
krijgen zoals de gemiddelde Nederlander dat heeft. Er ligt hier naar ons idee
een belangrijk probleem als het gaat om de vraag of het ambitieniveau voldoende
hoog is. Tegelijkertijd zie ik ook dat, als het ambitieniveau te hoog wordt
gesteld, de realisatie ervan wordt bemoeilijkt. Dit is een punt waarover we
op termijn moeten doorpraten. Ik wil de minister deze opmerking als schot
voor de boeg meegeven.De heer Middel is als het gaat om zelforganisaties bang dat er een soort
institutionele brij ontstaat, zoals in het pre-Forum-tijdperk. Ik heb niet
gepleit voor nieuwe belangenorganisaties of nieuwe platforms, maar voor een
koppeling aan concrete situaties. Je hebt een school, zorg dan voor een schoolbestuur,
waarin ook allochtonen op een behoorlijke manier zijn vertegenwoordigd. Er
is een buurt of een wijk, kijk dan of je niet in de wet de mogelijkheid van
verkiezingen voor een wijkraad moet opnemen, waardoor je autochtonen prikkelt
om deel te nemen aan het publieke debat en aan de verantwoording voor het
openbaar bestuur. Er zijn woningbouwcorporaties, moet je dan niet af van het
besturen op afstand, respectievelijk het model van de raad van commissarissen,
om zo meer besturen te krijgen waarin allochtonen zitting nemen. Het gaat
mij om het zoeken van aansluiting bij vormen van maatschappelijk middenveld
die er nu al zijn, maar die deels ontoegankelijk zijn geworden voor de gebruikers,
de klanten, de huurders enzovoorts.Vervolgens wil ik nog ingaan op het punt van de subsidiëring. Naar
aanleiding van de interventie van mevrouw Meulenbelt over dit onderwerp, heeft
de minister geantwoord al heel veel te doen aan subsidiëring
van kleinschalige initiatieven om bijvoorbeeld vrouwen uit hun isolement te
halen, vrouwen naar vrouwen toe te laten gaan, huisbezoeken af te leggen etc.
Niettemin horen wij uit de praktijk dat er weinig mogelijkheden voor zijn.
De bezuinigingsoperatie van twee jaar geleden heeft ertoe geleid dat er aanzienlijke
hoeveelheden subsidies zijn geschrapt. Wij hebben begrepen dat dit ook voor
dit type activiteiten gold. Ik verzoek de minister nader toe te lichten hoeveel
geld er nog beschikbaar is voor dergelijke activiteiten en hoe de regeling
in elkaar zit op grond waarvan dergelijke subsidiering kan plaatsvinden en
welke criteria daarbij gehanteerd worden. Ik zou mij kunnen voorstellen dat
de minister het wat lastig vindt om dat in tweede termijn op te lepelen. Als
dat zo is, vraag ik haar om binnen relatief korte termijn een en ander in
een brief aan de Kamer uiteen te zetten, zodat ik er bij de behandeling van
de Wet inburgering in het buitenland op terug kan komen. De minister heeft
zelf aangegeven dergelijke activiteiten heel belangrijk te vinden. Dat zo
zijnde, is het van belang dat het handen en voeten krijgt in de praktijk.Mevrouw Meulenbelt heeft het idee geopperd van een jaarlijkse hoorzitting.
Naar ik vermoed, zal ik mijn fractie niet meekrijgen voor dat idee. Het ligt
namelijk niet zozeer op de weg van deze Kamer om zo'n hoorzitting te houden.
Als Kamerleden worden wij geacht zodanig met onze voeten in de samenleving
te staan dat wij al die informatie die mevrouw Meulenbelt in de hoorzitting
hoopt te krijgen, uit eigen ervaring meenemen naar deze Kamer.De heer Middel heeft voorgesteld om een onderzoek te doen naar de praktijk
van het asielbeleid van de afgelopen jaren. Ook daarvan zou ik willen zeggen
dat dit wat minder op de weg ligt van deze Kamer. In het verleden is hier
gesproken over de mogelijkheid om een enquête te houden over de volksgezondheid,
maar dat werd ingegeven vanuit de bedoeling om met de resultaten daarvan iets
te doen met betrekking tot de wetgeving in de toekomst. In dit geval gaat
het echter om een onderzoek dat te maken heeft met de uitvoeringspraktijk,
die evenwel de primaire verantwoordelijkheid van de bewindspersoon is die
daarover primair verantwoording aflegt aan de Tweede Kamer. Dan ligt het minder
voor de hand dat de Eerste Kamer zich daarmee bezighoudt.De heer Middel (PvdA):Vindt u in zijn algemeenheid niet dat deze Kamer nadere parlementaire
activiteiten zou kunnen plegen? Daarnaast leidt de uitvoering van beleid tot
inzichten die bepalend zijn voor het vervolgbeleid. De uitvoering van het
beleid staat niet op zichzelf. Je kunt er je voordeel mee doen om het beleid
te verbeteren. Is dat niet een zaak die u ook intrigeert of in ieder geval
interesseert?De heer Van de Beeten (CDA):In de vorige periode hebben wij een debat gehad over een onderzoek naar
het in de praktijk functioneren van wetgeving, in welk kader ook afspraken
zijn gemaakt. Collega Jurgens heeft daartoe destijds het initiatief genomen.
Er is toen een werkgroepje ingesteld dat vervolgens gekeken heeft naar mogelijke
onderwerpen. Er is toen ook één onderwerp geïdentificeerd,
waarvan mij nu helaas ontschoten is wat dat precies was. Daarvan hebben wij
toen als Eerste Kamer gezegd: dat is een goede zaak, wij zijn hier verantwoordelijk
voor de kwaliteit van wetgeving en laten wij vervolgens nagaan of de wetgeving
in de praktijk functioneert volgens de bedoeling. Waar de heer Middel spreekt
over een onderzoek naar het functioneren van de IND en de uitvoering van de
asielwetgeving, vind ik dat evenwel een stap te ver.De heer Middel (PvdA):Als ik het misverstand in de wereld heb gebracht dat ik het uitsluitend
over de IND zou willen hebben, wil ik dat nu graag wegnemen. Ik heb wel geconstateerd
dat de IND de belangrijkste ketenpartner is in het asielbeleid. Dat geeft
de minister zelf ook aan. Als je kijkt naar de wijze waarop het asielbeleid
in de praktijk wordt gebracht, kom je natuurlijk ook bij de IND terecht. Ik
heb er ook een paar voorbeelden bij genoemd. Het gaat mij er dus niet om om
even een organisatie bij de kop te pakken. Wel is het zo dat wij inmiddels
20 jaar met dit beleid hebben gewerkt en geworsteld. Er is nu sprake van enige
windstilte gezien het aantal aanvragen dat veel lager is dan de afgelopen
jaren. Laten wij die tijd nu gebruiken om ons voordeel te doen met een nadere
analyse van de werking van het beleid in de praktijk. Dat is het enige wat
ik vraag. Ik gebruik geen grote woorden zoals parlementaire enquête.
Ik wil gewoon een start maken met de discussie. Als na enige tijd blijkt dat
het nergens toe leidt, dan kunnen wij er altijd nog nee tegen zeggen. Maar
laten wij nu de kans grijpen om het voortraject te gaan bewandelen.De heer Van de Beeten (CDA):Mevrouw de voorzitter. Het staat de heer Middel uiteraard vrij om daarvoor
een voorstel te doen in de vaste commissie voor Justitie. Als dat er ligt,
zullen wij dat uiteraard serieus bekijken. Maar ik heb mijn scepsis wel op
voorhand al geëtaleerd.De heer Pormes (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de minister voor haar uitgebreide beantwoording
van de vragen en opmerkingen. Er is sprake van een verschil in visie op de
wijze waarop integratie zich zou moeten voltrekken. Wij hebben enerzijds te
maken met het verwerven van een positie. Wij vinden allemaal dat oud- en nieuwkomers
een eigen verantwoordelijkheid hebben om de positie te verwerven die nodig
is om te integreren. Soms is dat niet voldoende. Dan is er een aantal plichten.
De minister vindt het namelijk zo belangrijk, dat zij ook een aantal plichten
invoert waardoor mensen die positie kunnen verwerven. Anderzijds is het ook
nodig dat de samenleving hun een bepaalde positie, een volwaardige plaats
in de samenleving, toekent. Bij die toekenning gaat het niet alleen om een
maatschappelijke maar ook om een culturele positie. Die verwerven zij uiteraard
binnen hun eigen instituties en buiten, in de samenleving zelf. Die wordt
hun niet alleen maar toegekend, maar die verwerven zij ook.Het probleem van mijn fractie is dat zij de balans tussen het een en het
ander mist. Wij leggen enerzijds wel erg veel plichten op aan mensen die al
hun best doen om een positie te verwerven, terwijl wij anderzijds heel vrijblijvend
zijn als het gaat om de samenleving met haar instituties, die de positie moet
toekennen aan al die nieuw- en oudkomers. Ik waardeer het absoluut
dat de minister uitgebreid is ingegaan op de materie. Zij heeft melding gemaakt
van vele werkbezoeken. Zij zoekt de dialoog op. Dat valt te bewonderen. Zij
zoekt soms ook bewust de confrontatie op, om de discussie met hen aan te gaan.
Dat is goed. Maar wij vinden dat er ook andersoortige instrumenten zouden
moeten worden ingezet om de balans enigszins te herstellen. Ik ben ook blij
met het voorstel van de minister om de inburgeringsplicht nog een keer bij
de Raad van State neer te leggen. Dat is inmiddels gebeurd. Wij zijn ook erg
benieuwd naar het resultaat daarvan.Voorzitter. Ik wil nog een aantal losse opmerkingen maken. Deelname aan
de arbeidsmarkt is eigenlijk de Koninklijke weg naar integratie. De minister
doet erg veel. Zij maakt afspraken en zij lobbiet veel, ook samen met haar
collega-bewindslieden, bij allerlei organisaties. Maar wat wij missen, is
een concreet banenplan. Dat bedoelde ik eigenlijk toen ik over het zoeken
van een balans sprak. Ik wijs op het plan dat het MKB in het verleden heeft
uitgevoerd. Dat waren 60.000 arbeidsplaatsen, dat was een geweldig resultaat.
Waarom kan dat niet nog een keer, ook in die orde van grootte? Ook het Duizend-banenplan
Molukkers is gememoreerd. Dat waren banengarantieplannen. Die werden dus gegarandeerd.
Ik zou dit ook heel graag willen koppelen aan het einde van een inburgeringstraject
voor jongeren. Dat zou geweldig zijn. Dan is er niet alleen maar een symbolisch
Europees paspoort of het zingen van het Wilhelmus, maar dan is er bijvoorbeeld
ook een banengarantie voor een bepaalde tijd, omdat het deel uitmaakt van
het hele integratietraject.Wij delen uiteraard dezelfde waarden als het gaat om emancipatie. Mensen
doen dat niet alleen. Ik sluit mij aan bij de mening van de voorgaande spreker
op dit punt. Het moet niet alleen gelden voor schoolbesturen, maar het moet
ook gelden voor het bestuur van een zorgverzekeraar of het bestuur van een
woningbouwcorporatie. Eigenlijk gaat het om het volgende. De overheid subsidieert
heleboel instellingen en stelt de voorwaarde aan adviesorganen voor minderheden
dat hun bestuur voor een deel moet bestaan uit vrouwen en jongeren. Dat is
terecht. Ik ondersteun dat van ganser harte. Dat zou de minister in het algemeen
moeten voorstellen voor alle maatschappelijke instituties. In het bestuur
moet voortaan een x-aantal leden van etnische minderheden opgenomen worden,
zowel mannen als vrouwen. Dat is een manier om mensen in te sluiten.Discriminatie is van alle tijden. Wij moeten niet denken dat wij het uit
de wereld kunnen bannen. Het maakt deel uit van de mensheid. Mij baart niet
alleen de discriminatie op grond van ras en etniciteit, maar ook die op grond
van sekse zorgen. Bij discriminatie gaat het altijd om de handhaving. Discriminatie
is volgens de wet verboden. Wij moeten bezien in hoeverre de handhaving beter
kan. Misschien is het nodig, de wetgeving hier en daar aan te passen om de
handhaving te verbeteren. In het programma Nova is onlangs gebleken dat discriminatie
ook aanwezig is binnen de penitentiaire inrichtingen. De minister kent die
wereld echter beter dan wij.De importbruiden blijven voor mij een punt. Ik wil namelijk graag helderheid
over de cijfers. Ik beschik over de cijfers van het jaar 2002. Het gaat dan
om 21.000 gezinsvormingen. Het grootste deel daarvan komt op rekening van
de Amerikanen en dus niet van de Marokkanen of de Turken. De Amerikanen zijn
goed voor een getal van 4000. De Turken staan voor een getal van 3500, de
Marokkanen voor 3000, de Afrikanen voor 5000, de Europeanen voor 7000 en de
Aziaten voor 4000. Bij de presentatie van de cijfers kreeg ik echter de indruk
alsof het grootste probleem bij de Turken en Marokkanen ligt. Het grootste
probleem ligt echter bij de Amerikanen en hun importbruiden en importbruidegommen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. De minister heeft helder en duidelijk aangegeven wat de aanpak
is van de portefeuille die zij beheert. Het is indrukwekkend wat er gebeurt
op de verschillende fronten. Zo is het althans op mijn fractie overgekomen,
nadat de minister uitgebreid heeft verteld welke initiatieven er ontplooid
worden, waar zij heengaat en wat er allemaal gebeurt. De heer Middel zegt
dat de minister geen visie heeft. Ik ben het daarmee niet eens. De minister
heeft namelijk wel een visie. Dat is de middenweg tussen assimilatie en multiculturele
samenleving. De aanpak van de minister is praktisch en "hands on". Dat spreekt
ons zeer aan. Wij denken ook dat het aanspreekt bij degenen waarmee de minister
om tafel zit. Het is niet wollig. Er worden duidelijke afspraken gemaakt.
Ons is gebleken dat uit de aanpak een grote betrokkenheid van de minister
blijkt. Wij hebben daarvoor waardering.De heer Middel (PvdA):Ik wil graag dat wij het eens zijn waarover wij spreken. Dat lijkt mij
namelijk op het moment niet het geval. Zo heb ik niet beweerd dat er bij de
minister van alles niet deugt. Zij doet ontzettend haar best. Zij werkt hard.
Op onderdelen van het beleid is ook duidelijk dat er sprake is van een achterliggende
gedachte. Ik mis echter een totaalvisie op integratie vanuit het idee dat
deze mensen zich welkom moeten voelen in ons land. De overheid moet daarbij
vooroplopen. Mevrouw Broekers-Knol ziet een visie, namelijk een middenweg
tussen de multiculturele samenleving en assimilatie. Dat kan men ook een strategie
noemen. Dat is een woordenspel. Ik heb de wens gemist om eens op metaniveau
met elkaar van gedachten te wisselen over een achterliggende visie zonder
dit meteen in concrete beleidsmaatregelen en procedures wordt vertaald. Dit
is geen beschuldiging in de richting van de minister, maar een constatering.
Mevrouw Broekers hoeft het daar niet mee eens te zijn, maar ik wil niet de
rest van mijn leven in de Handelingen te boek staan als degene die zegt dat
de minister totaal geen visie heeft. Dan praten wij over verschillende dingen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik ben blij dat de heer Middel in ieder geval zegt dat hij niet van mening
is dat de minister geen visie heeft. Wij verschillen van mening. De VVD-fractie
onderkent duidelijk een visie in het beleid van de minister en in de aanpak
van de portefeuille die zij beheert. Hij ziet dit niet zo en daarover verschillen
wij dus van mening. Hij heeft zich echter duidelijk uitgesproken.Wij vinden het heel goed en effectief dat er veel maatwerk wordt geleverd.
Dit is erg belangrijk. Bovendien is het goed dat dit op gemeentelijk
niveau ter hand wordt genomen. De minister heeft meermalen gezegd dat het
daar moet gebeuren.Verder is het belangrijk dat het MKB wordt gemobiliseerd en gemotiveerd
omdat daardoor de arbeidsparticipatie van allochtonen kan worden bevorderd.Wij wensen de minister dan ook heel veel succes met de complexe dossiers
van haar portefeuille.Mevrouw Meulenbelt (SP):Voorzitter. Als ik naar het betoog van de minister luister, kom ik tot
de conclusie dat wij bijna door alle problemen heen zijn of dat in ieder geval
binnenkort zullen zijn.Zij heeft toegezegd dat wij nog uitsluitsel krijgen over de verblijfsvergunning
voor mishandelde vrouwen. Wij wachten dit af.Op de vraag of het echt nodig is dat oudere allochtonen, de eerste generatie
arbeiders, worden gedwongen om Nederlands te leren, heb ik geen antwoord gekregen.Ik heb ook geen antwoord gekregen op de vraag of het echt nodig is dat
Nederland in Europa het strengste beleid voert op het terrein van de gezinsvorming.Verder heb ik geen reactie gekregen op mijn wens dat wij inzien dat zelforganisatie,
ook van moslimorganisaties, belangrijk is juist als tussenstap om politiek
te kunnen participeren. Ik weet daardoor niet wat er nu werkelijk aan representatie
wordt gedaan om allochtonen op plaatsen te zetten waar zij kunnen meedenken
over en meedoen aan het beleid.Ik heb ook geen antwoord gekregen op mijn dringende vraag over het aantal
jongeren dat een poging tot zelfdoding doet en op mijn pleidooi voor meer
vertrouwenspersonen en meer hulpverlening op scholen. Ik kan zo voorbeelden
noemen van goed aangeschreven scholengemeenschappen die één
vertrouwenspersoon hebben op honderden leerlingen en wat dit in de praktijk
betekent. Ik heb niet gehoord dat er ook werkelijk iets zal worden gedaan
om die groepen jongeren beter van zorg te voorzien. Dit is natuurlijk des
te prangender omdat dit de groep is waar wij ons zorgen over moeten maken
en over de vraag wat er maatschappelijk van terecht komt. Als zij maatschappelijk
niet goed terecht komen, is dit precies de groep die ons grote kosten zal
brengen en voor grote problemen zal stellen.Ik begrijp dat er nu diversiteitambassadeurs het land in gaan om ervoor
te zorgen dat er meer banen komen. Ik ben heel benieuwd naar het resultaat,
want ik weet niet hoe een werkgever zal reageren als iemand binnenkomt en
zich meldt als diversiteitambassadeur. Het zou mooi zijn als dit ook echt
resultaten oplevert.Ik heb gehoord dat het aantal meldingen van racisme afneemt. Dit zou eventueel
het gevolg kunnen zijn van het feit dat er even een grote golf is geweest
na de moord op Theo van Gogh, maar het zou mooi zijn als dit doorzet.Ik begrijp dat de wachtlijsten voor taallessen weggewerkt zullen worden
door de marktwerking. Ik ben niet zo geweldig optimistisch over marktwerking,
omdat die op andere terreinen ook niet altijd even goed werkt. Ik ben reuze
benieuwd of dit echt werkt. Ik begrijp dat er binnenkort ook niet meer wordt
gediscrimineerd in het uitgaansleven. Dat zou ik heel graag kunnen constateren.
Ik zou de minister willen vragen om zelf eens op het internet te kijken wat
er allemaal rondwaart aan rechts-extremisme, of haar ambtenaren dat te laten
doen. Haar optimisme dat het met dat onderwerp ook wel goed gaat, neemt dan
misschien wat af.Ik ben heel tevreden met de opmerkingen van de heer Van de Beeten over
de projecten voor vrouwen. Ik sluit mij daarbij graag aan. Het zou kunnen
zijn dat ik even niet heb opgelet, maar mijn laatste informatie was dat juist
de projecten geen subsidie meer hebben gekregen waarvan ik denk dat ze vrouwen
bereiken die nu moeilijk te bereiken zijn. Het kan ook zijn dat er toch een
verschil van mening is over de vraag wat betekent "wat de integratie bevordert".
Ik sluit mij daarom heel graag aan bij het verzoek van de heer Van de Beeten
om een overzicht te krijgen van wat er de laatste tijd wel en niet is gesubsidieerd.
Het zou niet gek zijn om andere manieren te vinden teneinde bij een aantal
zaken te bekijken wat er nu werkelijk van het beleid terechtkomt. Die gedachte
is niet zozeer voor de minister als wel voor de Kamer. Door deze zitting wordt
een en ander alleen maar groter.Ik wil heel graag weten of de dingen die volgens de toezeggingen binnenkort
beter worden, ook daadwerkelijk beter worden. Ik ervaar een grote kloof tussen
enerzijds het optimisme van de minister in haar contacten met moslim- en migrantenorganisaties
en anderzijds mijn contacten met moslim- en migrantenorganisaties. Ik hoor
daarover niet zo verschrikkelijk veel goede berichten. Wil de minister een
en ander niet op een of andere manier delen met Eerste-Kamerleden? Het is
namelijk interessant als de een zegt dat het fantastisch gaat en de ander
zegt dat dit erg tegenvalt. Wij moeten er iets meer zicht op krijgen, niet
alleen door cijfers – die zijn natuurlijk niet mis – maar ook
door meer contacten met mensen in het veld die zelf precies weten waarover
wij het hebben. Het is niet alleen een kwestie van mij individueel. Ik red
het namelijk wel, omdat ik de contacten heb. Ik laat de gedachte niet zomaar
schieten.De heer Holdijk (SGP):Mevrouw de voorzitter. Dank uiteraard aan de minister voor de welbespraakte
wijze waarop zij op de inbreng van de Kamer heeft gereageerd. Enerzijds deed
zij dat door beknopt een visie te geven, anderzijds betrok zij er praktische
aspecten van de uitvoering bij. Overigens maakte zij in haar beantwoording
niet de indruk gebukt te gaan onder het gewicht van haar portefeuille; ik
verwijs even naar het begin van mijn inbreng in eerste termijn. In de tweede
termijn maak ik twee algemene opmerkingen. Ik heb nauwelijks nieuwe vragen.De eerste opmerking van algemene aard is de volgende. Wat betreft de immigratie-
en integratieproblematiek ben ik persoonlijk altijd geneigd op hoofdlijnen
een vergelijking te trekken met de wijze waarop landen als Canada, de Verenigde
Staten en Australië omgingen en soms nog omgaan met bijvoorbeeld Nederlandse
immigranten. Die landen bezien, voordat zij iemand toelaten, welke bijdrage
de immigrant aan het algemeen belang kan leveren. Vervolgens wordt geselecteerd
naar behoefte en kwalificaties van de potentiële of aspirant-immigranten.
Dat zij, eenmaal op eigen initiatief toegelaten, als vanzelfsprekend
voor hun eigen integratie moeten zorgen, komt mij in principe als normaal
over. Mijn vermoeden is dat tegen de integratie in deze landen geen overmacht
aan beleid en geld wordt gezet. Ik kan het mis hebben. Wie wilde en mocht
komen, moest op eigen kracht vertrouwen. Het is mij altijd nog enigszins raadselachtig
waarom wij dat voorbeeld niet ten principale zouden wensen te volgen.De heer Middel (PvdA):Uw interessante betoog leidt tot twee korte vragen. Uw fractie en die
van de ChristenUnie, die u ook vertegenwoordigt, stemmen ermee in dat wij
het vluchtelingenverdrag hebben ondertekend. Dat betekent dus dat u ook vindt
dat ons land zich moet openstellen voor mensen die bescherming nodig hebben.
Dat is een andere categorie dan u net noemde. Ik neem aan dat u die groep
van vluchtelingen niet meeneemt in de categorie die u net duidde. Mijn tweede
punt is het volgende. U vraagt zich af waarom Nederland niet doet zoals Amerika
en andere landen, waarvan je misschien veel kunt leren. Maar Amerika en andere
landen hebben ook een systeem dat wordt gekenmerkt door een tweedeling met
bittere armoede voor een grote groep mensen. Dat zijn niet in de laatste plaats
mensen uit andere landen. Ik kan mij niet voorstellen dat uw fractie die weg
op zou willen gaan.De heer Holdijk (SGP):In de eerste plaats constateert de heer Middel terecht dat ik niet over
vluchtelingen heb gesproken. Ik heb over diegenen gesproken die op eigen initiatief
toelating hebben gevraagd tot een immigratieland. Daaronder vallen naar mijn
begrip vluchtelingen niet, want zij worden gedwongen om elders onderdak of
bescherming te vinden. Ik ben het voorts met u eens dat het beleid van landen
als Canada, de Verenigde Staten en Australië niet zachtzinnig is, althans
wat ik ervan weet. Daar wil ik mee volstaan. Te stellen dat het onredelijk
of oneerlijk is, gaat natuurlijk weer een stap verder.Mijn tweede opmerking van meer specifieke aard gaat over het spreidingsbeleid
waarover ik in eerste instantie sprak. Uit het RMO-advies dat de minister
ook heeft aangehaald, blijkt een vrij brede politieke afwijzing – onder
politieke partijen bedoel ik – van het concentratieverschijnsel. Men
is duidelijk overtuigd van de onwenselijkheid van die grote concentraties,
zowel met het oog op de autochtone als met het oog op de allochtone bewoners.
Het is ook duidelijk dat die concentratietendens voortdurend toeneemt. In
hetzelfde RMO-advies kwam ik tegen dat Rotterdam in 1972 nog een streefnorm
hanteerde van 5% allochtonen per wijk of per postcodegebied. In 1976 had Rotterdam
deze streefnorm opgehoogd tot 16%. Voor de drie grote steden varieert het
percentage momenteel tussen de 30 en 34. In de vier grote steden zijn inmiddels
32 wijken of postcodegebieden met meer dan 50% niet-westerse minderheden.De onwenselijkheid daarvan wordt naar ik meen vrij breed onderschreven,
maar wij weten ook dat er allerlei factoren zijn die het spreidingsbeleid
weer ineffectief kunnen maken. Dat is uiteraard de keuzevrijheid van burgers,
de sociaal-psychologische behoefte aan groepsvorming en geborgenheid en sowieso
de aantrekkingskracht van grote steden. Als reactie treedt vaak het verschijnsel
van de witte vlucht naar de randgemeenten op. Dit zijn factoren die het beleid
ineffectief kunnen maken. Er zijn ook allerlei juridische belemmeringen, zoals
artikel 1 van de Grondwet, het internationaal verdrag tot uitbanning van alle
vormen van rassendiscriminatie, de Europese richtlijn 2000/43 en de algemene
Wet gelijke behandeling. Dat betekent dat er voor een directe aanpak via het
spreidingsbeleid eigenlijk hoegenaamd geen ruimte is. Als er al indirecte
maatregelen mogelijk zijn, moet het onderscheid objectief te rechtvaardigen
zijn. Wij weten aan welke eisen dat weer moet voldoen. Kortom: langs de directe
weg zijn er weinig mogelijkheden. De minister heeft gezegd dat het kabinet
uitsluitend spreiding wil op basis van vrijwilligheid, en niet gedwongen.
Het woord gedwongen spreekt mij zelf ook helemaal niet aan, omdat dit mij
aan vormen van deportatie doet denken. Daarom is het begrijpelijk dat het
kabinet kiest voor spreiding op basis van vrijwilligheid. Het is goed en eigenlijk
vanzelfsprekend dat de rechter en hogere wetgevers dan de Nederlandse ons
aan de bestaande regelgeving herinneren. In het kader van het integratiebeleid
moet uiteraard rekening worden gehouden met rechten en met vrijheden, maar
ook met plichten van burgers. Alleen door daarmee rekening te houden, is er
enige ruimte voor een indirect spreidingsbeleid. Gegeven de consensus over
de onwenselijkheid van de concentratie en de beperkte juridische middelen
die er zijn voor een direct beleid, doet zich de vraag voor of wij ons niet
te veel tot gevangenen van ons eigen systeem hebben gemaakt, waardoor wij
ons een aantal middelen uit handen hebben laten nemen.Minister Verdonk:Voorzitter. Ik ga eerst in op de opmerking van de heer Middel –
die hier zo graag een reflexief debat had gehad – dat het niet gelukt
is om een dergelijk debat te voeren. Ik was zeer verrast door de inbreng van
de heer Van de Beeten, die uit twee boeken citeerde, te weten uit een boek
van Dalrymple en uit het boek van Margalith Kleiwegt, "Onzichtbare ouders".
Ik heb net wat vakantie gehad en ik heb beide boeken gelezen. De analyse van
de heer Van de Beeten sprak mij bijzonder aan, evenals de manier waarop hij
beide boeken met elkaar in verband bracht. Dat is reflectie. Ik had dat ook
heel graag gedaan, maar ja, de heer Middel begon wel met reflectie, maar vroeg
daarna meteen om allerlei concrete voorbeelden. Ik ben Kamerleden altijd graag
ter wille, dus ook de heer Middel. Dat is ook de reden waarom ik mijn niveau
van abstractie heb verlaagd.De heer Middel maakte ook een opmerking in de trant van: ach, eigenlijk
is dit kabinetsbeleid de voortzetting van de lijn die sinds de jaren zeventig
is ingezet. Ik zou dat toch willen tegenspreken, en dat geldt zowel voor het
vreemdelingenbeleid als voor het integratiebeleid.De heer Middel (PvdA):Voorzitter, dit dreigt verkeerd te gaan. De minister haalt mijn woorden
als volgt aan: ach, eigenlijk is dit de voortzetting van... Welnu dat is een
toonzetting die ik absoluut niet heb gebruikt. Ik wil er namelijk helemaal
niet denigrerend over zijn. Ik heb alleen een constatering gedaan op grond
van de cijfers. De afgelopen twintig jaar hebben ongeveer 600.000
mensen een asielverzoek ingediend. Door de jaren heen heeft tussen de 45%
en de 48% van hen een verblijfstitel gekregen, hetzij een vluchtelingenstatus,
hetzij een verblijfstitel op basis van humanitaire gronden of het landenbeleid.
De minister zit met de 12.000 die zij van de 26.000 heeft behandeld op 43%.
Wetenschappelijk gezien gaat die conclusie misschien iets te ver, maar op
grond van de cijfers vind ik dat je kunt zeggen dat er sprake is van een voortzetting
van hetzelfde beleid, met een andere toonzetting. Het woord "eigenlijk" heb
ik niet gebruik. Ik wil de indruk wegnemen dat ik vind dat er niet zo veel
aan de hand is. De minister hoeft het niet met mij eens te zijn, maar dit
aspect moet niet tussen ons in staan.Minister Verdonk:Ik was nog bezig met het onderwerp integratie, en ik heb de woorden van
de heer Middel geciteerd, namelijk dat dit beleid een voortzetting is van
de lijn die sinds de jaren zeventig is ingezet. Ik kom zo meteen nog terug
op de twintig jaar vreemdelingenbeleid. Ik ben het daar dus niet mee eens,
ook niet als het om integratie gaat. Dit is namelijk geen voortzetting van
het integratiebeleid van vorige kabinetten. Integendeel, er worden nu eindelijk
eisen gesteld. Voordien was er nog sprake van de inspanningsverplichting:
gaat u vooral iedere week twee uur naar het ROC en dan komt het allemaal goed.
Dat is niet gebeurd. Daar was de samenleving ook niet tevreden mee. Er zijn
nu namelijk grote achterstanden: ongeveer 700.000 mensen spreken nog steeds
niet voldoende Nederlands. De betrokkenen zelf waren ook niet tevreden. Hoe
vaak kom ik niet op ROC's en hoor daar: kunt u er niet voor zorgen dat ik
meer uren les mag hebben, want ik zit hier maar twee uur in de week, zodat
het helemaal niet opschiet?De heer Middel (PvdA):Daar hebt u een punt. Inderdaad is uw beleid wat dat betreft anders dan
van voorgaande ministers. Mijn opmerking over het integratiebeleid was om
aan te geven dat uw middenweg tussen multiculturalisme en assimilatie niet
uit de lucht is komen vallen. Die weg vloeit voort uit een rapport van de
WRR uit 1979. Daarin waren deze twee elementen al met andere woorden tegenover
elkaar gezet. Ik heb daar in alle onbescheidenheid aan toegevoegd dat indertijd
in het politieke debat CDA en GroenLinks de ene oriëntatie kozen en de
VVD en de PvdA de andere. Dat het beleid concreet anders is, is echter helder.Minister Verdonk:Dan zijn de heer Middel en ik het toch eens met elkaar.Voorzitter. De heer Middel heeft opgemerkt dat vreemdelingen het idee
moeten hebben dat zij welkom zijn. Dat ben ik helemaal met hem eens. Hoe laat
je mensen merken dat zij welkom zijn? Dat doe je bijvoorbeeld door op het
moment dat zij een verblijfsvergunning krijgen en zij nog bij het COA zitten,
zij al kunnen gaan inburgeren. Op dat moment kunnen zij al Nederlands gaan
leren. Jarenlang was het beleid dat die mensen bij het COA zaten en niet mochten
inburgeren, omdat het budget bij de gemeente was. Daar moest men naartoe.
Er waren op een bepaald moment gemeenten met grote achterstanden in de taakstellingen
voor de huisvesting. Mensen konden dus rustig drie, vier jaar met status bij
het COA zitten in een kamertje van twee bij twee meter. Dat was zeer slecht.
Ook in dat opzicht hebben wij maatregelen genomen. Als je in Nederland een
status krijgt, maken wij duidelijk dat je welkom bent. Wij proberen zo snel
mogelijk een huis voor je te regelen bij de gemeente. De achterstanden in
die taakstellingen zijn nu bijna weg. In ieder geval zijn die aan het eind
van het jaar weggewerkt. Voorts kan je, zoals gezegd, direct Nederlands gaan
leren. Zelfs kan je direct je portfolio gaan opbouwen om zo snel mogelijk
aan werk te komen. Daarmee laat je dus zien dat de mensen welkom zijn.De heer Middel heeft gevraagd wat de juridische basis van de WIB is. Wij
hebben dit gekoppeld aan de mvv-plicht. Die geldt wel en niet voor een aantal
landen. Die juridische basis is duidelijk: wij sluiten daar alleen maar bij
aan.Wat de vragen over de Algemene Rekenkamer betreft, kan ik zeggen dat de
Algemene Rekenkamer onderzoek doet naar de doelmatigheid. Die onderzoekt inderdaad
de administratieve processen. Ik weet dat de Algemene Rekenkamer zich zoals
altijd zeer serieus kwijt van die taak. Ik wacht het rapport af. Als er maatregelen
nodig zijn, zal ik de eerste zijn om die te nemen. Voorts heeft de heer Middel opmerkingen gemaakt over twintig jaar vreemdelingenbeleid.
Ik leg geen bepaalde toon in mijn stem, als ik de volgende opmerkingen maak.
Volgens mij is het niet zoals de heer Middel het verwoordt. Volgens mij moeten
wij kunnen zeggen dat wij veel te lang toch wel naïef zijn geweest. Wij
hebben ongecontroleerd mensen toegelaten. Ik verwijs naar de voorbeelden die
ik al heb genoemd van Canada en de VS. Je kunt in ieder geval zeggen dat die
landen zich veel meer bewust zijn geweest van de consequenties van immigratie
voor de samenleving dan wij in vorige kabinetsperiodes zijn geweest.De heer Middel (PvdA):Mijn opmerking over de 43% en 45% sloeg alleen op het asielbeleid en niet
op het vreemdelingenbeleid. Het is moeilijk om dat van elkaar te onderscheiden.
Toch is er een heel groot verschil tussen het vreemdelingenbeleid, waarover
de heer Holdijk met name sprak, en het asielbeleid. Ik heb gezegd dat, gezien
de resultaten, er niet zo veel is veranderd in het asielbeleid.Minister Verdonk:Ook dat ben ik niet met de heer Middel eens. Als je kijkt naar het aantal
mensen dat nu een vergunning krijgt onder de 26.000, is dat hoger dan wij
normaal aan vergunningen verlenen. Dat ligt tussen de 20% en maximaal 25%.
Nu komen wij op 42%, omdat er bijvoorbeeld intussen nieuw beleid is gemaakt.
Voor meisjes voor wie een besnijdenis dreigt in het land van herkomst heb
ik nieuw beleid ontwikkeld. Daar vallen nu meer mensen onder. Onder deze 42%
vallen de gevallen die ik op hun schrijnendheid heb beoordeeld. Dat zijn er
nu ongeveer 400. Daar zijn ook de gevallen bij die onder het buitenschuldcriterium
vallen. Dat is verbreed. Als de mensen echt niet terug kunnen en de IND dat
objectief kan vaststellen, hoeven zij niet terug.De heer Middel (PvdA):Ik begrijp niet zo goed hoe de minister aan 20% komt. Het gaat er niet
om over cijfers te vechten. Zij heeft een aantal honderden mensen een vergunning
gegeven op grond van haar discretionaire bevoegdheid. Haar voorgangers hebben
dat ook gedaan. Zij geeft via de IND pakweg 20% een vergunning. De rest wordt
via de rechter gegeven. Als je door alle jaren heen de percentages
ziet, zijn ze ongeveer gelijk. Daarover is onlangs een proefschrift verschenen,
een ander proefschrift dan ik in mijn eerste termijn heb genoemd. Het wil
niet zeggen dat het beleid van de minister in alle opzichten precies gelijk
is aan dat van haar voorgangers, maar het resultaat is gelijk. Het gaat mij
om het percentage. Daarom zeg ik dat wij wel een beetje moeten blijven relativeren.Minister Verdonk:Ik werk een achterstand weg bij de 26.000 mensen die zijn binnengekomen
onder de oude Vreemdelingenwet. Mijn voorgangers hebben die achterstand laten
ontstaan. Het is nogal logisch dat er nu meer verblijfsvergunningen worden
gegeven, want die zijn onder de vorige bewindspersonen niet gegeven. Hetzelfde
geldt voor de schrijnendheid. Mijn voorgangers hebben slechts enkele gevallen
per jaar als schrijnend beoordeeld. Ik ben daar al lang overheen.De heer Van de Beeten vroeg mij de Kamer te informeren over de maatregelen
die de VNG en SZW willen nemen inzake de arbeidsplicht voor allochtone vrouwen.
Ik zal dat schriftelijk doen.Ligt het ambitieniveau niet laag? Moeten wij niet zorgen dat iedere nieuwkomer
een startkwalificatie krijgt? Ik ben het ermee eens dat de ambitie hoger moet.
Integratie is meedoen. De mensen moeten dan ook de startkwalificatie halen.
Een van de pijlers van het inburgeringsbeleid is echter ook de eigen verantwoordelijkheid.
Het kabinet faciliteert dat mensen de inburgeringscursus kunnen volgen en
het inburgeringsexamen kunnen halen. Daarmee kunnen zij op A2 komen. Daarna
moeten zij hun eigen verantwoordelijkheid nemen. Dat is één
ding. Wij zijn met de werkgevers bezig om de duale trajecten van de grond
te krijgen: werken en meteen Nederlands leren op het niveau dat nodig is om
dat werk goed te doen.De heer Van de Beeten vroeg mij, aansluiting te zoeken bij initiatieven
die er al zijn op het gebied van wijkraden, besturen, woningbouwcorporaties
enz. Ik zal kijken wat er al is. Ik spreek erover met het Landelijk Overleg
Minderheden. Ik zal de Kamer schriftelijk informeren.Dat geldt ook voor de laatste vraag van de heer Van de Beeten, die ook
werd gesteld door mevrouw Meulenbelt. Ik zal de Kamer gedifferentieerd op
schrift doen toekomen hoeveel geld er beschikbaar is.De heer Pormes sprak over de balans tussen aan de ene kant de plichten
voor mensen die hier een positie willen verwerven en de toegankelijkheid van
de samenleving aan de andere kant. Wij mogen van de mensen die in Nederland
willen komen wonen, verwachten dat zij willen investeren, in het leren van
de Nederlandse taal en in de wetenschap hoe met elkaar om te gaan. Ik vind
dat de samenleving voldoende toegankelijk moet zijn. Ik meen vanmiddag voldoende
initiatieven genoemd te hebben om duidelijk te maken dat daar keihard aan
wordt gewerkt. Voor de discussies met allochtonen en autochtonen geldt dat
wij het samen moeten doen.Is het niet zinnig om een concreet banenplan op te zetten? De heer Pormes
noemde een aantal banenplannen. Die kunnen worden gekoppeld aan inburgeringstrajecten.
Ik vind het nadeel van banenplannen dat zij incidentele oplossingen zijn voor
problemen. Ik streef veeleer naar structurele oplossingen. Hoe krijgen wij
de werkgevers zover dat zij gewoon een personeelsbeleid voeren op grond van
de diversiteit die op dit moment in de samenleving bestaat?Ik spreek met besturen om hen te stimuleren om meer allochtone bestuurders,
meer jongeren en meer vrouwen toe te laten. Het gaat mij wat te ver om daar
regelgeving voor te maken. Besturen en maatschappelijke organisaties moeten
zelf hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen.De heer Pormes (GroenLinks):Misschien ben ik niet correct geïnformeerd. De minister stelt wel
voorwaarden aan de samenstelling van de adviesorganen voor minderheden. Aan
de samenstelling van de besturen worden hoge eisen gesteld. Volgens mij moet
een derde vrouw zijn en een derde jongere. Dat is goed, dat zou ik willen
stimuleren, maar dat zou in het algemeen moeten gelden, dus ook voor woningcorporaties,
instellingen voor maatschappelijk werk, instellingen voor sociaal-cultureel
werk, onderwijsraden etc. etc. Wij zouden veel nadrukkelijker op de samenstelling
van de besturen daarvan moeten letten en wat mij betreft zou het meer dan
een inspanningsverplichting moeten zijn.Minister Verdonk:Ik begrijp het punt en ik deel uw zorg, maar ik vind het toch ook heel
belangrijk dat deze organisaties hun verantwoordelijkheid nemen. Ik zal de
organisaties – dat neem ik graag van u over – nog meer stimuleren
om ervoor te zorgen dat ook hun bestuur een afspiegeling van de samenleving
vormt.Ik denk dat er geen aanpassing van de wet nodig is om discriminatie tegen
te gaan, maar wel dat de wet beter gehandhaafd zou kunnen worden. Ik zal dit
ook zeker met mijn collega Donner bespreken.Ik dank mevrouw Broekers graag voor haar steun.Een aantal vragen van mevrouw Meulenbelt heb ik inderdaad in eerste termijn
nog niet beantwoord. Zij vroeg zich af of de oudere generatie allochtonen
nog Nederlands zou moeten leren. In het nieuwe inburgeringsstelsel moet je
tot de 65-jarige leeftijd inburgeren, want zo lang ben je inburgeringsplichtig.
Bovendien wordt die oudere generatie gevormd door de opa's en de oma's van
kinderen die wél Nederlands spreken en die wél meedoen in de
Nederlandse samenleving. Ik hoor ook van velen van de generatie daartussen
dat zij het erg belangrijk vinden dat hun ouders inburgeren om met hun kleinkinderen
te kunnen praten. Ik zeg er wel bij dat gemeenten in individuele gevallen
natuurlijk altijd uitzonderingen kunnen maken op grond van iemands lichamelijke
of psychische gesteldheid.Mevrouw Meulenbelt (PvdA):Ik had het niet over de wenselijkheid om ouderen, die in veel gevallen
al uitgeschakeld zijn voor het arbeidsproces, Nederlands te laten leren; ik
doelde op de verplichting daartoe. Het valt mij op dat dit wel als een plicht
wordt beschouwd, terwijl er bij heel veel andere maatregelen die toch ook
zeer goed zouden zijn voor integratie, vooral als het om de oudere generatie
gaat, niet van sancties wordt gesproken. In contacten met oudere Turken en
Marokkanen is mij gebleken dat zij nog best willen, maar dat zij het als een
straf ervaren dat zij er nu opeens toe verplicht zouden worden, na alle jaren
waarin niemand zich daar iets aan gelegen heeft laten liggen. Er wordt
ook geen rekening mee gehouden of zij überhaupt nog een kans op de arbeidsmarkt
maken. Ik ben het volledig met hen eens, ik vind het echt vernederend.Minister Verdonk:Wij hebben daarstraks gesproken over de startkwalificatie; daarbij gaat
het echt om het toegerust zijn voor de arbeidsmarkt. Hierbij gaat het echter
om het goed kunnen functioneren in de samenleving, wat ook voor deze generatie
heel wenselijk en noodzakelijk is. Ik hoor ook van voldoende mensen dat zij
het ermee eens zijn om tot de overtuiging te kunnen komen dat dit juist is.In een aantal opzichten heeft Nederland inderdaad het strengste beleid
inzake gezinsvorming en gezinshereniging, in andere opzichten niet. Wij praten
over een leeftijdsgrens van 21 jaar voor beide partners, in Denemarken praat
men over 25 jaar. Maar Nederland is bijvoorbeeld niet het strengst als het
gaat om de partners die toegelaten worden. Je komt niet alleen in aanmerking
voor gezinshereniging als je al getrouwd bent, partners zijn eveneens welkom,
ook als zij homoseksueel zijn.Allochtonen kunnen al meepraten over het beleid in het Landelijk Overleg
Minderheden, een koepel van alle grotere organisaties voor allochtonen in
Nederland. Verder spreek ik in het CMO en de CGI met alle moslimorganisaties;
die kunnen dus meespreken over het beleid.Ik weet dat er onder Hindoestaanse meisjes vaak zelfdoding voortkomt;
ook ik ben daar ongerust over, want 10% is heel veel. Ik laat dit op het ogenblik
onderzoeken en ik verwacht binnenkort een rapport.Ik denk inderdaad dat de vertrouwenspersoon heel goede effecten kan sorteren.
Ik stel mij voor dat ik uw suggestie meeneem naar de minister van Onderwijs,
want het gaat om vertrouwenspersonen binnen het onderwijs.Er komt een diversiteitambassadeur, maar wat is dan het effect? Die ambassadeurs
zijn vaak werkgevers. Zij gaan in eerste instantie met hun eigen organisatie
aan de gang, maar zij hebben ook een ingang bij andere organisaties. De overheid
moet ook de hand in eigen boezem steken. Er zijn twee plaatsvervangend SG's
bij van grote departementen. Ook de allochtone vrouw van vorig jaar is erbij.
Er is een heel grote diversiteit van personen.Er is gezegd: surft u eens op het internet, dan zult u schrikken. Dat
doe ik inderdaad. Ik schrik van alle vormen van extremisme op internet. Ik
herken dat gevoel; het is heel akelig. Ik ben nog niet zo lang geleden bij
het Meldpunt Discriminatie in Amsterdam geweest. Zij kijken daar op sites.
Vinden zij dat het alle perken te buiten gaat en grenzen overschrijdt, omdat
het echt discriminatie of racisme is, dan dienen zij een klacht in bij de
politie. Dan worden deze sites, ook buitenlandse sites, aangeschreven. Je
ziet dat het effect heeft en dat die berichten eraf worden gehaald, maar het
probleem is niet morgen opgelost.De voorzitter:Ik dank de minister voor haar reactie in tweede termijn en sluit deze
boeiende beraadslaging.De beraadslaging wordt gesloten.Sluiting 19.19 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-1140-1180.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl