Debat naar aanleiding van de verklaring van de minister-president over de uitkomst van het op 28 juni 2006 gehouden debat over de nationaliteit van mevrouw Hirsi Ali
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 6030-6042

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-07-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 97, pagina 6030-6042

29-06-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 29 juni 2006)Pagina 6029-6030
Behandeling van Verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften en de Burgerinitiatieven (30335, nrs. 48 t/m 65)Pagina 6028-6029
Debat naar aanleiding van de verklaring van de minister-president over de uitkomst van het op 28 juni 2006 gehouden debat over de nationaliteit van mevrouw Hirsi AliPagina 6030-6042
Stemmingen in verband met de behandeling van de Raming der voor de Tweede Kamer in 2007 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten (30549), en over: - de motie-Spies/Van Beek over het evalueren van het functioneren van het Presidium (30549, nr. 7); - de motie-Van Velzen over het opvullen van de Kamerzetel van de voorzitter (30549, nr. 8); - de motie-Van Velzen over een wekelijks vragenuur met de minister-president (30549, nr. 9) en 1 andere motie (nr. 10)Pagina 6028-6028
Presentie en opening (donderdag 29 juni 2006)Pagina 6027-6028
Stemmingen in verband met de behandeling van de Subsidiariteitstoets op richtlijnvoorstel betreffende strafrechtelijke maatregelen ter verzekering van de handhaving van intellectuele eigendomsrechten (COM (2006) 168 fin.) (30587)Pagina 6028-6028
Behandeling van de brief van het Presidium over beëindiging van de status van groot project voor het onderwerp eergerelateerd geweld (30388, nr. 8)Pagina 6029-6029
Behandeling van de brief van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over benoeming van substituut-ombudsman (30612, nr. 1)Pagina 6028-6028
Behandeling van Voorstellen tot technische wijziging van het Reglement van Orde (30619 t/m 30631)Pagina 6028-6028

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 262 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat naar aanleiding van de verklaring van de minister-president over de uitkomst van het op 28 juni
2006 gehouden debat over de nationaliteit van mevrouw Hirsi Ali.De voorzitter:De heer Van As heeft het woord gevraagd over een punt van orde.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Ik verzoek u voor de volledigheid van het debat, beide bewindslieden
van D66, de minister van Economische Zaken, in dit geval de vice-premier,
en de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties, in dit
geval de politiek leider van D66, naar de Kamer te laten komen.De voorzitter:Ik heb hierbij één kanttekening. Indien de Kamer hiertoe
zou besluiten, komt minister Pechtold hier niet als politiek leider van zijn
partij maar in zijn hoedanigheid als minister. Ik wil nu niet te lang stilstaan
bij procedures, want voor wij het weten, zijn wij weer een uur verder.De heer Nawijn (Groep Nawijn):Voorzitter. Ik steun het verzoek van de heer Van As.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Gisteren om 0.30 uur was er geen enkel bezwaar om minister
Zalm naar de Kamer te laten komen. Voor de zuiverheid van de discussie lijkt
het mij goed om beide ministers, die bij de kwestie nauw betrokken zijn, hier
nu uit te nodigen.De voorzitter:Uw verzoek is duidelijk. Ik wil graag weten wat andere leden hiervan vinden.
Dan is het aan het kabinet om te beslissen op welke wijze het vertegenwoordigd
wil worden. Misschien wil de heer Bos, die als eerste het debat
wilde aanvragen, zeggen wat hij hiervan vindt.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Het is goed gebruik dat het kabinet met één
mond spreekt. Ik zou in ieder geval de bijdrage van mevrouw Van der Laan aan
dit debat willen afwachten voordat wij eventueel overgaan tot het uitnodigen
van beide D66-bewindslieden.De heer Verhagen (CDA):De CDA-fractie heeft er geen bezwaar tegen als ook andere bewindslieden
op verzoek van een andere fractie hierbij uitgenodigd worden.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. De fractie van de SP heeft geen enkel bezwaar tegen het "geen
bezwaar" van de heer Verhagen. Misschien is het ook wel goed als beide
bewindslieden er van het begin af aan bij zijn.De voorzitter:Dat lijkt mij ook goed.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Voor de goede verhoudingen zou ik het verzoek van de heer
Bos willen ondersteunen, waarbij het mij juist lijkt dat eerst mevrouw Van
der Laan het woord voert, zodat wij meer duidelijkheid hebben.De voorzitter:Ik heb er bezwaar tegen om ministers middenin een debat te laten komen.
Je weet maar nooit na welke inbreng er weer eentje wegloopt. Nee, dan moeten
zij er van het begin af aan bij zijn. En nu maar hopen dat minister Pechtold
niet in Wageningen zit en minister Brinkhorst in Straatsburg of zo. Ik ga
ervan uit dat het mogelijk moet zijn dat zij hier om 16.45 uur zijn.De vergadering wordt van 16.40 uur tot 16.45 uur geschorst.De voorzitter:Wij gaan nu beginnen met het debat naar aanleiding van de zojuist afgelegde
verklaring van de minister-president. Ik heb geen spreektijden vastgesteld,
maar ik ga ervan uit dat iedere woordvoerder aanvoelt wat een redelijke spreektijd
is.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Van der Laan (D66):Voorzitter. Ik zeg de regering dank voor de zojuist ontvangen brief. Daardoor
is snel duidelijkheid verschaft over het standpunt van de regering naar aanleiding
van het debat van gisteravond en vannacht, vanmorgen, en wordt de Kamer in
staat gesteld eveneens haar positie snel te bepalen.De fractie van D66 heeft door het steunen van een daarop gerichte motie
kenbaar gemaakt niet langer het vertrouwen te hebben in het functioneren van
mevrouw Verdonk als minister van Vreemdelingenzaken en Integratie. Mijn fractie
was en is niet uit op een kabinetscrisis. Zij wenst zich echter na het debat
van gisteren niet te vereenzelvigen met de prestaties van deze minister. Vannacht
heb ik het kabinet gevraagd om diezelfde conclusie te trekken. Uit de verklaring
van de minister-president blijkt dat hij daartoe niet bereid is. Daarmee kiezen
hij en naar ik moet aannemen ook onze coalitiepartners voor minister Verdonk
in plaats van voor voortzetting van het werk van dit kabinet met D66. Met die keuze is een breuk gecreëerd tussen het kabinet en mijn fractie.
Ik voel mij dan ook genoodzaakt vandaag de politieke steun aan het kabinet
in te trekken.De heer Verhagen (CDA):Mevrouw Van der Laan stelt dat zij het niet eens is met de keuze die het
kabinet heeft gemaakt. Uit de verklaring van de minister-president is duidelijk
geworden dat alle ministers, inclusief de ministers van D66, van mening zijn
dat er geen consequenties verbonden hoeven te worden aan een verworpen motie
van wantrouwen. Hoe beoordeelt mevrouw Van der Laan de opstelling van de D66-bewindslieden
in het kabinet nu ook zij van mening zijn dat de door haar beoogde keuze niet
gevolgd hoort te worden?Mevrouw Van der Laan (D66):In de brief van de minister-president staat heel duidelijk dat de ministers
gezamenlijk tot het oordeel zijn gekomen dat de hedenochtend niet aanvaarde
motie geen gevolgen heeft voor het functioneren van het kabinet. Dat is natuurlijk
juist. Ik kan mij voorstellen dat zij het daar gezamenlijk over eens zijn.
Een niet aanvaarde motie heeft geen consequenties. Het gaat hier dan ook niet
om een conflict binnen het kabinet. Het gaat hier om een conflict tussen de
fractie van D66 en het kabinet als geheel.De heer Verhagen (CDA):Ook de D66-bewindslieden hebben ervoor gekozen geen consequenties te verbinden
aan het door u opgezegde vertrouwen in minister Verdonk. Dus ook de D66-bewindslieden
zijn van mening dat mevrouw Verdonk niet hoeft op te stappen naar aanleiding
van een verworpen motie van wantrouwen.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik heb daarover gezegd wat ik daarover heb gezegd.De heer Verhagen (CDA):Wat vindt u van de opstelling van de D66-ministers, die het dus niet eens
zijn met uw conclusie dat minister Verdonk moet opstappen?Mevrouw Van der Laan (D66):De D66-ministers, alle ministers in dit kabinet, hebben gezegd dat aan
een niet aanvaarde motie geen gevolgen verbonden hoeven te worden. Dat staat
in de brief. Niets meer, niets minder.De heer Verhagen (CDA):U heeft hier iets anders gezegd. U heeft net in uw bijdrage gezegd dat
u van mening bent dat wel het vertrouwen opgezegd had moeten worden in minister
Verdonk, met andere woorden, dat daar consequenties aan verbonden moesten
worden. De beide D66-bewindslieden delen die opvatting niet.Ik wil u daarom vragen, gelet op het feit dat u zegt de politieke steun
in te trekken, of u daarmee ook de politieke steun intrekt aan de D66-bewindslieden.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik trek de politieke steun in voor het gehele kabinet.De heer Verhagen (CDA):Wat zouden dan de consequenties moeten zijn voor de D66-bewindslieden,
gelet op uw opstelling?Mevrouw Van der Laan (D66):De consequentie zou moeten zijn dat ik ervan uitga dat
de premier nu naar de Koningin gaat.De heer Verhagen (CDA):Dan moet er om te beginnen een meerderheid in de Kamer zijn die uw opstelling
steunt. Als u als D66-fractie niet langer de steun geeft aan dit kabinet,
trekt u dus ook de steun in aan de aanwezigheid van D66-bewindslieden in dit
kabinet. Dat is de consequentie. Als u niet langer de steun geeft aan uw eigen
bewindslieden, is het logisch dat zij dan inderdaad opstappen.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik trek de consequentie dat de D66-fractie in de Tweede Kamer geen politieke
steun meer geeft aan dit gehele kabinet. Daarvan is maar één
gevolg mogelijk en dat is dat de premier de gang maakt naar de Koningin.De heer Verhagen (CDA):Nee, dan moet ik u toch een lesje staatsrecht geven. Dat is pas het geval,
indien een meerderheid van deze Kamer de steun opzegt aan het kabinet. U zegt
de steun op en dat heeft staatsrechtelijk als consequentie dat de D66-bewindslieden
hun ontslag aanbieden. Stel dat er geen meerderheid is die dit kabinet niet
langer steunt, met andere woorden dat de meerderheid van de Kamer dit kabinet
wel steunt, dient u dan een motie van wantrouwen in tegen uw eigen bewindslieden?Mevrouw Van der Laan (D66):Het gaat er niet om of de Kamer in meerderheid het kabinet steunt. Waar
het om gaat, is dat een van de coalitiefracties, namelijk de fractie van D66,
niet langer politieke steun geeft aan dit kabinet-Balkenende II. Dan is er
geen andere oplossing dan dat de premier de gang maakt naar de Koningin. Daarna
kunnen er nog allerlei andere ontwikkelingen zijn, maar daar ga ik niet op
vooruitlopen.De heer Verhagen (CDA):Ik zou dan toch willen afwachten of er in dit debat inderdaad sprake is
van een meerderheid in de Kamer die uw conclusie deelt.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb gisteren of vanmorgen vroeg, dat weet ik niet meer precies, het
signaal opgevangen dat de fractie van D66 zich zou hebben verstaan met de
aan die fractie verwante bewindslieden, te weten de ministers Brinkhorst en
Pechtold. Dat zou afgestemd zijn op elkaar. Is dat een betrouwbaar signaal
of niet?Mevrouw Van der Laan (D66):Ik kan u vertellen dat er inhoudelijk geen licht is tussen het standpunt
van de fractie en van onze ministers. Ik kan u ook vertellen dat zij dit vanmiddag
zelf uitgebreid zullen toelichten, maar niet hier in de Kamer.De voorzitter:Ik voorkom een discussie over dit punt. De Kamer heeft de ministers Brinkhorst
en Pechtold hier uitgenodigd. Als voorzitter van de Kamer accepteer ik niet
dat er wordt gezegd dat hier aanwezige ministers zaken die te maken hebben
met dit debat, wel buiten de Kamer en niet hier zullen toelichten. Dat is
niet acceptabel. Ik neem aan dat de Kamer mij daarin steunt.(Geroffel op de bankjes.)De heer Van der Vlies (SGP):De vraag aan mevrouw Van der Laan is of zij zich met de aan haar partij
verwante ministers heeft verstaan over de vraag of deze, de situatie in ogenschouw
genomen hebbend en lettend op de verklaring van de minister-president die
uitdrukkelijk refereert aan de gezamenlijkheid, voornemens zijn gewoon wel
door te gaan met dit kabinet.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik dreig in herhaling te vervallen, maar ik wil nog even benadrukken dat
het gaat om verschillende verantwoordelijkheden. Ik spreek als fractievoorzitter
van D66 in de Tweede Kamer. Ik heb net duidelijk gemaakt dat mijn fractie
geen steun meer geeft aan dit gehele kabinet. In de brief van de minister-president
staat heel duidelijk dat de ministers gezamenlijk tot het oordeel zijn gekomen
dat de hedenochtend niet aanvaarde motie geen gevolgen heeft voor het functioneren
van het kabinet. Dat is toch ook zo? Het lijkt mij logisch dat alle ministers
daarmee kunnen instemmen, want dat is een feit, maar dat moet apart geworden
gezien van het feit dat de fractie van D66 geen steun meer geeft aan dit kabinet.De heer Nawijn (Groep Nawijn):Mevrouw Van der Laan, uw partij heet Democraten66. Er is een meerderheid
in deze Kamer die de motie van wantrouwen tegen mevrouw Verdonk niet heeft
gesteund. Is het dan niet een heel vreemde positie om op grond daarvan de
minister-president te dwingen om naar de Koningin te gaan.Waar leidt dit toe? U heeft zelf voorgelezen dat het kabinet en de minister-president
gezamenlijk tot het standpunt zijn gekomen dat die motie geen consequenties
heeft voor het kabinet. Gaat u straks een motie van wantrouwen indienen tegen
het gehele kabinet, of niet?Mevrouw Van der Laan (D66):Dat is helemaal Van der Laanniet nodig. Ik heb een verzoek ingediend bij
de minister-president om op basis van het debat van gisteren een keuze te
maken tussen minister Verdonk in het kabinet dan wel D66 in het kabinet. Het
is nu duidelijk dat het kabinet ervoor kiest om zich volledig te vereenzelvigen
met de prestaties van minister Verdonk. Ik wil dat niet voor mijn rekening
nemen. Daarom heeft mijn fractie gezegd: dan geven wij geen
steun meer aan dit kabinet. Dat is het politieke feit.De heer Nawijn (Groep Nawijn):Maar dat moet toch een gevolg hebben. U hoort wat het kabinet heeft gezegd.
Dus u moet dan een motie van wantrouwen tegen het hele kabinet indienen. Er
is immers een nieuwe stap gezet door het kabinet.Mevrouw Van der Laan (D66):Op het moment dat één van de coalitiefracties haar steun
intrekt voor dit kabinet, dan betekent het dus dat de parlementaire basis
waarop het kabinet in het leven is geroepen, wegvalt en dat er niets anders
rest dan de gang naar de Koningin.De heer Rouvoet (ChristenUnie):U heeft gisteren in iets andere bewoordingen aan het eind van uw betoog
gezegd: het is mevrouw Verdonk eruit of wij eruit. Dat was de strekking van
uw slotzin. Oftewel, kabinet, minister-president, u moet kiezen tussen minister
Verdonk en D66. Het kabinet heeft gekozen. Dat staat in de brief. Het heeft
unaniem gekozen voor de conclusie dat de verworpen motie geen consequentie
hoeft te hebben voor het functioneren van het kabinet. En dus heeft het kabinet
unaniem gekozen voor minister Verdonk. Dat zult u met mij eens zijn. U zet
nu een vervolgstap. Dat begrijp ik politiek. U zegt: dan rest mij niets anders
om als D66-fractie de steun aan het kabinet in te trekken. Dan gaat u één
stap verder en zegt u: dan is automatisch de conclusie dat de minister-president
nu niets anders kan doen dan naar de Koningin gaan. Kunt u het met mij eens
zijn dat het staatsrechtelijk onjuist is wat u zegt en dat het afhangt van
de politieke inschatting door de minister-president van uw interventie van
zojuist? Dan zou mijn voorstel zijn om daar even op te wachten.Mevrouw Van der Laan (D66):Sorry, ik begrijp de vraag niet.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Even los van het feit dat u namens anderen mededelingen doet over de rest
van het programma van vandaag, trekt u al de staatsrechtelijk voorbarige conclusie
dat de minister-president na uw opmerking niet anders kan doen dan naar de
Koningin gaan. Mijn taxatie is dat de minister-president namens het voltallige
kabinet heeft aangegeven dat wordt gekozen voor minister Verdonk, en niet
voor de steun van de D66-fractie. Het wachten is nu op de taxatie door de
minister-president van het intrekken van uw steun aan het voltallige kabinet.
Maar ik vind het onjuist als u zegt: hij kan niet anders dan naar de Koningin
gaan. Dat hangt af van de politieke inschatting. Wij zullen afwachten of dat
ook namens het voltallige kabinet is. Bent u het met die redenering eens?Mevrouw Van der Laan (D66):Dat ben ik met u eens.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Fijn zo!De heer Van As (LPF):Voorzitter. Mijn vraag ligt eigenlijk in het verlengde van de vraag van
de heer Rouvoet. Mevrouw Van der Laan trok gisteravond een te grote broek
aan door het hoofd van minister Verdonk te eisen. Anders zouden beide D66-bewindslieden
uit het kabinet stappen. Wie schetst mijn verbazing dat zich nu een andere
soap heeft voltrokken. Beide ministers, van wie ik heb begrepen dat minstens
een of misschien wel twee betrokken zijn geweest bij het fractieberaad, blijven
toch zitten. Dat schijnt dan te zijn op persoonlijke titel. Deze coalitie
bestaat uit drie partijen. De partij van mevrouw Van der Laan maakt daar deel
van uit. Dan zou het haar sieren als zij een motie van wantrouwen tegen haar
eigen ministers indient. Waarom doet zij dat niet?Mevrouw Van der Laan (D66):Omdat dat niet nodig is.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Het is toch volstrekt belachelijk wat mevrouw Van der Laan
nu zegt! Dat zou dus betekenen dat beide bewindslieden op persoonlijke titel
deel uitmaken van het kabinet, dat zij dus niet gedragen worden door een meerderheid
van het parlement?Mevrouw Van der Laan (D66):Voorzitter. De precieze constructie en de staatsrechtelijke interpretatie
van de heer Van As ontgaan mij. Ik leg nog een keer uit hoe het precies zit.Gisteravond/vannacht is er een debat geweest naar aanleiding waarvan ik
heb gevraagd of de minister-president/het kabinet kiest voor minister Verdonk
dan wel voor voortzetting van het kabinet met D66. Uit de brief blijkt dat
is gekozen voor vereenzelviging met het beleid van minister Verdonk. Op basis
daarvan heeft de fractie van D66 besloten haar steun aan dit kabinet in te
trekken.De heer Van As (LPF):Dit kabinet was gestoeld op een parlementaire meerderheid, waarvan D66
deel uitmaakte. U trekt zich nu terug. U steunt het kabinet dus niet meer.
Dat heeft consequenties voor beide bewindslieden van D66, want dit kabinet
zit er niet meer op basis van een parlementaire meerderheid.Mevrouw Van der Laan (D66):Dat heeft consequenties voor het gehele kabinet.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Op de eerste plaats complimenteer ik mevrouw Van der Laan
voor haar moed en voor de rechte rug die zij tot nu toe heeft getoond. Dat
was een halfjaar geleden bij een nog veel belangrijker debat wel anders.Op de tweede plaats is er iets wat ik niet begrijp. Ik heb haar toch echt
vanmiddag op tv horen zeggen dat de D66-bewindslieden achter haar analyse
stonden. Wat is er sindsdien gebeurd?Mevrouw Van der Laan (D66):Er is een brief gekomen van de minister-president waarin staat dat alle
leden van het kabinet de mening hebben dat er geen gevolg behoeft te worden
gegeven aan een motie die gisteren niet is aangenomen. Het lijkt mij zonneklaar
dat zij daarin gelijk hebben.De heer Marijnissen (SP):Dat betekent dat de D66-bewindslieden uw bijdrage gisteren in de Kamer
volledig steunen, inclusief alle kwalificaties die u hebt gebruikt aan het
adres van mevrouw Verdonk, maar dat zij desalniettemin zeggen: wij steunen
dit kabinet nog steeds ondanks het feit dat onze gekozen vertegenwoordigers
in de Tweede Kamer het vertrouwen daarin hebben opgezegd. Zeg ik dat goed?Mevrouw Van der Laan (D66):Ik hecht eraan dit staatsrechtelijk zuiver te houden. Ik spreek hier namens
de fractie van D66. Ik ben fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer. Ik
kan dus ook alleen maar spreken namens die fractie. Deze fractie heeft daarnet
haar politieke steun aan dit kabinet ingetrokken.De heer Marijnissen (SP):Dat wist ik al. Daar hebt u al één keer een compliment voor
gehad. Dat is genoeg. Dat doe ik niet twee keer. Wij blijven niet aan de gang!
Mijn moeder placht te zeggen: wij praten maar één keer voor
een cent.Alle gekheid op een stokje, ik heb u op tv horen zeggen dat "uw ministers" –
zij zijn natuurlijk van de Koningin, maar goed – inhoudelijk achter
de kritiek stonden zoals u die gisteren hebt verwoord in de Kamer. Ik neem
aan dat dit is inclusief uw kwalificaties als "politieke spelletjes", "politieke
deals" enzovoorts. Ik heb ze niet bij de hand, maar u hebt heel wat kwalificaties
gebruikt. Kunt u zich voorstellen dat het bevreemding wekt dat wij hen nu
zij aan zij zien zitten met de minister-president als waren zij beiden vice-premier?Mevrouw Van der Laan (D66):Dat kan ik mij voorstellen. Ik heb geen enkele aanleiding om aan te nemen
dat er inhoudelijk iets is veranderd. Er is wel een nieuw feit, namelijk dat
er een brief is gekomen van de premier.De heer Marijnissen (SP):Dat weten wij. Wij hebben die brief ook gelezen.Mevrouw Van der Laan (D66):En een nieuw feit is dat de fractie van D66 geen politieke steun meer
geeft aan dit kabinet. Dat zijn de feiten.De heer Marijnissen (SP):Wanneer wist u dat deze bewindslieden zouden blijven?Mevrouw Van der Laan (D66):Nu er op dit moment geen politieke steun meer is voor dit kabinet, ga
ik ervan uit dat dit binnenkort officieel demissionair zal zijn, wat betekent
dat geen van de bewindslieden zal blijven.De heer Marijnissen (SP):U moet wel antwoord geven op de vraag, anders gaat dit spel niet goed.
De vraag was: wanneer wist u dat deze twee bewindslieden zouden besluiten
om toch in het kabinet te blijven, ondanks uw opstelling?Mevrouw Van der Laan (D66):De enige informatie die ik heb, is dat deze bewindslieden steun hebben
gegeven aan deze brief van de minister-president waarin iets wordt geconcludeerd
wat zonneklaar is.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De staatsrechtelijke discussie laat ik graag voor wat deze is. Ik probeer
het politieke doel van uw handelen te achterhalen. Begrijp ik goed dat het
uw ambitie is om het hele kabinet demissionair te maken waardoor D66 geen
rompkabinet achterlaat en uw partijleider een positie behoudt in het demissionaire
kabinet?Mevrouw Van der Laan (D66):De fractie van D66 heeft net haar politieke steun aan dit kabinet ingetrokken.
Ik ga ervan uit dat, met de tussenstap van de heer Rouvoet, daarna de minister-president
de gang naar de koningin zal maken en dat vervolgens het kabinet demissionair
zal zijn. Het is dan gebruikelijk dat de koningin vraagt of de demissionaire
bewindslieden nog alles willen doen wat in het landsbelang is. Ik ga ervan
uit dat zij daarmee zullen instemmen. Vervolgens is het normaal om dan te
kijken wat de volgende stappen zullen zijn. Ik kan helemaal niet speculeren
over hoe lang die demissionaire status zal duren. Ik heb geen idee of er verkiezingen
komen of dat er een andere oplossing is. Ik vind dat wij dan wel heel erg
ver vooruitgaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is dan dus helder dat mevrouw Van der Laan wenst dat haar ministers,
de D66-ministers, deel hebben aan het demissionaire kabinet, zitting hebben
tot aan het einde, waardoor – als een politiek neveneffect – de
politieke leider van D66 positie en functie behoudt in dat kabinet.Mevrouw Van der Laan (D66):Het zou natuurlijk zonde zijn als deze voortreffelijke ministers en onze
voortreffelijke staatssecretaris niet alles zouden kunnen doen wat in het
landsbelang is, namelijk zorgen dat wij ondanks de demissionaire status gewoon
door kunnen werken.De heer Verhagen (CDA):Los van het feit dat ook demissionaire ministers via een motie van wantrouwen
kunnen worden weggestuurd – ik hoef maar te verwijzen naar Van Thijn
en Hirsch Ballin – zou ik mevrouw Van der Laan nogmaals willen vragen
waarop zij baseert dat het opzeggen van de politieke steun door de D66-fractie
aan dit kabinet, zolang dit kabinet een meerderheid heeft, gevolgen zou hebben
voor het totale kabinet minus de D66-bewindslieden. Ik denk dat het voor de
voortgang van het debat goed is, gelet op de opmerkingen van mevrouw Van der
Laan, om voordat wij de sprekerslijst verder aflopen een reactie te krijgen
van de minister-president en de beide andere bewindslieden over de opstelling
van de D66-fractie. Er is nog steeds sprake van een niet aangenomen motie
van wantrouwen ten aanzien van dit kabinet. Met andere woorden: hoe veronderstelt
mevrouw Van der Laan dat er meer consequenties zouden zijn dan het vertrek
van de D66-bewindslieden als zij het hierbij laat?Mevrouw Van der Laan (D66):Dit kabinet is geboren uit een samenwerking tussen CDA, VVD en D66. Daaraan
ligt een prachtig regeerakkoord ten grondslag. Nu valt die grondslag weg,
omdat wij onze politieke steun hebben ingetrokken. Dat betekent dus dat de
parlementaire basis voor dit kabinet wegvalt omdat onze politieke steun er
niet meer is.De voorzitter:Wij zijn weer een beetje terug bij het begin.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. Ik zou u willen verzoeken om, voordat wij dit debat voortzetten,
eerst een reactie te kunnen krijgen van de minister-president en de beide
andere bewindslieden op de opstelling van de D66-fractie.De voorzitter:De heer Verhagen heeft een punt van orde naar voren gebracht. Zijn de
andere leden het met hem eens dat het dienstig zou zijn om eerst de minister-president
uit te nodigen om te reageren op het betoog van mevrouw Van der Laan?De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Het lijkt mij niet verstandig om het debat al in zo'n vroeg
stadium te laten vastlopen op misverstanden die de heer Verhagen als zekerheden
presenteert. Ik denk dus dat alle partijen gewoon in staat moeten worden gesteld
om hun bijdrage aan dit debat te leveren en dat het het beste is als de minister-president
daarna op al die bijdragen reageert.De voorzitter:Indien de minister-president nu zou antwoorden – ik treed daar niet
in, dat is aan de Kamer – betekent dat natuurlijk niet dat de andere
partijen daarna niet het woord voeren.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. U hebt mij gehoord. Ik denk dat het verstandig is dat elke
partij eerst de gelegenheid krijgt om een bijdrage te leveren, zoals ook voorafgaand
aan dit debat is geregeld, en dat de minister-president daarna reageert.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Mij lijkt het, om misverstanden te voorkomen en het hele plaatje
te beoordelen, juist dienstig dat wij wel eerst de reacties uit Vak K horen,
maar dan van alledrie de bewindslieden. Daarna kunnen alle fracties reageren
op beide verhalen in samenhang.De heer Van der Vlies (SGP):Na de verklaring van mevrouw Van der Laan heeft de coalitie geen meerderheid
meer. Dat is een doorslaggevend politiek feit, dat de positie van het kabinet
raakt. Het lijkt ook mij het beste dat wij de minister-president de gelegenheid
geven uiteen te zetten hoe hij de ontstane situatie beschouwt.De heer Rutte (VVD):Ook mijn fractie geeft daaraan de voorkeur, omdat wij dan met elkaar het
hele feitenmateriaal op tafel hebben, op grond waarvan de eerste termijn kan
worden vervolgd.De voorzitter:Ik vraag de minister-president of hij bereid is om op dit moment te reageren,
al dan niet na een onderbreking, op de eerste termijn van mevrouw Van der
Laan.Het woord is aan de minister-president.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik vind het in dit stadium tamelijk bezwaarlijk om alleen
in te gaan op de uitlatingen van mevrouw Van der Laan. Aan ons is gevraagd
wat de positie is van het kabinet naar aanleiding van een niet aanvaarde motie.
Dat heb ik neergelegd in een brief. Natuurlijk is het zo dat wij onze bedenkingen
hebben bij het intrekken van de steun aan het kabinet, maar ik hoor ook de
staatsrechtelijk relevante opmerking dat, als er één fractie
terugtreedt, automatisch de gang naar Hare Majesteit de Koningin aan de orde
is, evenals de demissionaire staat van het kabinet. Welnu, dat weet ik helemaal
nog niet. Ik heb meer gegevens nodig van de Kamer om daarop in te gaan. Ik
ben uiteraard niet gelukkig met de inbreng van mevrouw Van der Laan en zou
er graag meer over willen zeggen. Want het ging wel heel erg snel; in drie
zinnen wordt gezegd: wij trekken de steun aan het kabinet in. Ik wil hier
graag op ordentelijke wijze op ingaan. Ik betreur het dat het zo loopt, maar
ik wil liever op dit moment ook van andere fracties horen wat hun positie
is en hoe zij tegen de brief van het kabinet aankijken, zodat ik de zaken
in hun onderlinge samenhang kan bezien. Ik ben niet gelukkig met de opstelling
van de D66-fractie, dat spreekt vanzelf. Ik heb aangegeven hoe in het kabinet
is gesproken over de niet-aanvaarde motie, en het lijkt mij dat wij er beter
aan doen om eerst de andere fracties te horen. Als er sprake zou zijn van
een gang naar Hare Majesteit de Koningin, zou er over een dergelijke belangrijke
zaak eerst nader overleg moeten plaatsvinden in het kabinet. Ik vind het echter
nog te prematuur om daarover te spreken in dit stadium van het debat.De voorzitter:Ik denk dat het redelijk is om aan het verlangen van de minister-president
te voldoen en het debat voort te zetten.Het woord is aan de heer Bos.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. De heer Van der Vlies noemde het debat dat wij vanochtend
afsloten het debat van de unieke taferelen. Dit dreigt een debat van wel heel
unieke taferelen te worden, omdat er pogingen worden gedaan om staatsrechtelijke
constructies neer te zetten die echt op geen enkele wijze rechtvaardiging
vinden in de in Nederland gegroeide parlementaire praktijk. De positie die
mevrouw Van der Laan heeft ingenomen is wat ons betreft niet alleen politiek
moedig, maar ook staatsrechtelijk volstrekt correct. De grondslag van een
kabinet berust niet op de vraag of men een beetje gezellig samen in de Trêveszaal
zit te vergaderen en te besturen, maar op de aard van de samenwerking met
het parlement. Die grondslag is vastgelegd in de opdracht die het staatshoofd
aan de informateurs en de formateurs heeft gegeven, op grond waarvan uiteindelijk
een rapport wordt uitgebracht. Die grondslag, zoals verwoord in de opdracht
aan de informateurs en formateurs, laat geen enkele ruimte voor misverstand.
Die grondslag was namelijk dat er sprake moest zijn van een vruchtbare samenwerking
met de Staten-Generaal. Met het intrekken van de politieke steun door de fractie
van D66 is die grondslag aan het kabinet ontvallen. Aan de opdracht die van
het staatshoofd afkomstig was, kan niet langer worden voldaan. Daarom rest
er nu niets anders dan dat de minister-president teruggaat naar het staatshoofd.Ik kan mij voorstellen dat het op dit moment politiek volstrekt logisch
en zelfs waarschijnlijk is dat de D66-ministers als eersten hun consequentie
trekken voor wat betreft hun persoonlijk aanblijven in het kabinet, naar aanleiding
van het intrekken van de steun door hun fractie. Het zou volstrekt logisch
zijn – en het is misschien ook wel waarschijnlijk – dat vervolgens
alle andere ministers dat ook doen. Ik denk dat het punt gemaakt moet worden
dat, zelfs als dit niet gebeurt, dit niets afdoet aan de constatering dat
de grondslag voor het voortbestaan van dit kabinet thans aan het kabinet is
ontvallen, en dat dus een gang terug naar het staatshoofd door de minister-president,
waarbij hij het ontslag van het kabinet aan het staatshoofd aanbiedt, aan
de orde is. Vervolgens dient consultatie plaats te vinden. De inzet van de
PvdA bij die consultatie zal zijn, de Nederlandse bevolking op zo kort mogelijke
termijn in staat te stellen om door middel van nieuwe verkiezingen een nieuw
kabinet te kiezen.De voorzitter:De heer Bos bedoelt: "een nieuwe Kamer te kiezen".Het woord is aan de heer Van As.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Het debat dat wij nu met elkaar voeren, ligt in het verlengde
van het debat dat wij gisternacht en vanochtend hebben gevoerd. Dat was op
zichzelf al een heel schaamteloze vertoning, waarin de Kamer zich van haar
slechtste kant heeft laten zien. Minister Verdonk voert een motie uit en dan
mag zij vertrekken. Wat zich hier heeft voltrokken, is eigenlijk de wereld
op zijn kop.Wij zijn trots dat wij als LPF-fractie tegen de motie van wantrouwen hebben
gestemd. Als wij het kabinet hadden willen wegsturen, dan zouden wij de motie
van afkeuring hebben gesteund. Wij hebben wel vertrouwen in het CDA en de
VVD, maar niet in D66. D66 heeft voor grote politieke instabiliteit gezorgd.
De rotzooi waartoe dat dit jaar heeft geleid, is onbeschrijfelijk. Wij zijn
ook verbaasd dat minister Pechtold, die als politieke leider nota bene gisteravond
ook betrokken was bij het fractieberaad. Wellicht dat wij van hem nog horen
wat zijn rol is geweest bij het bepalen van het standpunt dat de D66-fractie
heeft ingenomen. Als hij mordicus tegen was, vernemen wij dat ook graag.Wij zeggen eigenlijk het vertrouwen op in de D66-bewindslieden. Er is
complete verwarring ontstaan. Met name bij D66 is men de weg helemaal kwijt.
Zo kan het niet doorgaan. Het kabinet voert een motie niet uit, unaniem nota
bene. Dan vragen wij ons af welke positie deze twee ministers nu nog innemen.
Zijn zij solidair met hun fractie? Dat blijkt niet zo te zijn. Of wil men
op persoonlijke titel verder? Dat is staatsrechtelijk de wereld op zijn kop.Dit kabinet kan op deze manier niet verder. Wij vinden dat op zichzelf
geen punt. Wij zitten er namelijk helemaal niet mee als de beide bewindslieden
gewoon vertrekken, dit kabinet verlaten. Dan ontstaat een andere situatie
en daar is staatsrechtelijk best een oplossing voor te vinden, mijnheer de
voorzitter. Dit land kan veel beter worden bestuurd zonder D66. De ellende
van een kabinet met D66 hebben wij nu gezien. Het is op zichzelf al een hele
soap. Wij willen gaarne van beide D66-bewindslieden en zeker van minister
Pechtold van Bestuurlijke Vernieling/Vernieuwing horen, hoe hij hier tegenaan
kijkt. Wij behouden ons het recht voor, zo nodig een motie van wantrouwen
in te dienen tegen de twee D66-bewindslieden.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. De verklaring van de minister-president spreekt van een unanieme
opvatting binnen het kabinet. Dat is niet anders te verstaan dan dat de ministers
die zich verwant weten aan D66 – te weten de heer Pechtold, die binnen
zijn partij is verkoren tot lijsttrekker, en de heer Brinkhorst, die binnen
zijn partij als man van het eerste uur geldt – afstand nemen van het
opzeggen van het vertrouwen in minister Verdonk door de D66-fractie in de
Tweede Kamer.De afweging van het kabinet, de conclusie in de brief dus, ligt voor de
hand. De motie was immers niet aangenomen. Daarmee is de bal – om het
zo maar even te zeggen – teruggelegd bij de fractie van D66 in dit huis.
Die fractie heeft zojuist gesproken. In politieke termen is er dus een nieuw
feit. De coalitie heeft geen meerderheid meer. Een coalitie die gebonden is
door een tot stand gekomen akkoord, met het plusje van het Paasakkoord, heeft
geen meerderheid meer.De vraag is nu of dit kabinet nog voldoende steun in de Kamer heeft. De
regel daarbij is dat zolang het tegendeel niet is gebleken wij daarvan moeten
blijven uitgaan. Het staat dus niet vast dat er een meerderheid zou zijn die
haar steun aan dit kabinet onthoudt. Dus is er in dit opzicht nog geen vuiltje
aan de lucht. Wie een beetje beter kijkt, ziet natuurlijk wel donkere wolken
komen.Zou de kernvraag dan toch niet zijn, wetend dat de Kamer het vertrouwen
nog niet heeft opgezegd, hoe het kabinet dit nu allemaal zelf ziet, dus of
men de paraplu opsteekt of niet?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik ben allesbehalve hoogleraar staatsrecht, maar met al mijn
lekenkennis lijkt mij de analyse van mevrouw Van der Laan juist. Dit kabinet
rust op de grondslag van drie partijen. Wanneer één van die
partijen haar steun aan dit kabinet intrekt, komt de steun aan het kabinet
te ontvallen. Het lijkt mij dat de overblijvende coalitiepartijen, CDA en
VVD, zich dit zouden moeten aantrekken. Ik verbaas mij erover met welke snelheid
er nu al wordt gespeculeerd over alternatieve meerderheden. Dat hoor ik namelijk
CDA en VVD doen. Ik dacht dat wij toch wel andere herinneringen bewaarden
aan het kabinet-Balkenende I. Dat is waarnaar wij dan zouden terugkeren. Dit
is blijkbaar de overblijvende ambitie van CDA en VVD. Als de route van D66
niet wordt gevolgd – het kabinet biedt in zijn geheel zijn ontslag aan
aan de Koningin en wordt demissionair – levert dit kabinet zich uit
aan de LPF, zoals het zich de afgelopen weken had uitgeleverd aan minister
Verdonk.Het lijkt mij ook dat de coalitiepartijen, als zij het politieke doel
van D66 zouden willen vermijden – het kabinet wordt demissionair en
de politiek leider van D66, de heer Pechtold, houdt zitting in dit kabinet
en behoudt daarmee politieke zichtbaarheid, functie en positie – een
motie van wantrouwen zullen moeten indienen tegen de twee D66-bewindslieden.
Ik kan mij niet voorstellen dat zij ook dat zouden overlaten aan de LPF.Laat ik duidelijk zijn. Ik heb de geloofwaardigheid van dit kabinet al
niet zo hoog meer zitten; die heb ik ook nooit zo hoog gehad. Ik kan mij niet
voorstellen dat dit kabinet als minderheidskabinet door zou willen, afhankelijk
van de steun van de LPF. Er kan in mijn ogen maar één ding gebeuren:
dit kabinet biedt in zijn geheel zijn ontslag aan aan de Koningin en wordt
demissionair, waarna er verkiezingen komen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Gisteravond is door een aantal fracties, waaronder de fractie
van de ChristenUnie, het vertrouwen opgezegd in één minister,
minister Verdonk. Ik zeg dat nog eens met nadruk, ook omdat uit de woorden
van mevrouw Van der Laan zou kunnen worden afgeleid dat steun aan de motie
voor meerdere fracties steun betekent aan het opzeggen van het
vertrouwen in het kabinet. Wij hebben gisteren uitgesproken dat mevrouw Verdonk
niet op onze steun en ons vertrouwen kan rekenen.Mevrouw Van der Laan heeft namens de D66-fractie gisteravond aan het slot
van haar betoog de zaak op scherp gezet, door te zeggen: mevrouw Verdonk eruit
of wij eruit. Dat is daarmee een probleem van D66.In dit debat lopen de staatsrechtelijke en de politieke werkelijkheid
naar mijn gevoel nogal door elkaar. Soms zijn het twee gescheiden werkelijkheden
die elkaar raken, De reactie van de minister-president die wij vanmiddag ontvingen
namens het unanieme kabinet is correct. Mevrouw Van der Laan merkte dat terecht
op. Maar hij roept wel vragen op over de overwegingen en de positie van de
D66-bewindslieden. Maar dat gaat de Kamer niet rechtstreeks aan. Eigenlijk
is ook dat een probleem van D66.Nu doet zich een nieuw politiek feit voor. De fractie van D66 heeft de
steun aan het kabinet ingetrokken. Daarmee is de feitelijke basis voor de
samenwerking in het kader van dit kabinet, namelijk het Paasakkoord, komen
te vervallen. Ik kan mij namelijk niet voorstellen dat dit kabinet vrolijk
verder zou gaan met het uitvoeren van hetgeen vooral aan D66 is beloofd om
hen erbij te houden. Dat zou niet logisch zijn.In reactie op het betoog van mevrouw Van der Laan heeft mevrouw Halsema
ons met een scherpe vraag een inkijkje geboden in de campagnestrategie van
D66. De minister-president heeft staatsrechtelijk gelijk wanneer hij zegt
het hele palet te willen zien alvorens hij reageert. Politiek heeft hij echter
ongelijk, omdat er een belangrijk politiek feit is neergelegd. Het zou merkwaardig
zijn om na de mededeling van mevrouw Van der Laan eerst maar eens om ons heen
te kijken of misschien ter plekke een nieuwe politieke meerderheid te construeren
is voor dit kabinet. Dat lijkt mij niet de gebruikelijke gang van zaken. Om
die reden was ik er voorstander van dat wij eerst een reactie zouden krijgen
van de minister-president. Ik ben reuze benieuwd naar zijn reactie op de mededeling
van mevrouw Van der Laan. Ik ben vooral benieuwd of hij deze reactie zal geven
namens het gehele kabinet.De heer Marijnissen (SP):Ik heb mevrouw Van der Laan al geprezen voor haar moed. Ik doe het nu
voor de tweede en laatste keer. Maar toch. Het begon als een debat over mevrouw
Verdonk en mevrouw Hirsi Ali. Vervolgens ging het debat gisteren over de VVD.
De voorzitter moest uit zijn stoel en de heer Zalm werd erbij geroepen. De
VVD werd onder de loep genomen. Vervolgens werd nieuws gemaakt doordat D66
het vertrouwen opzegde in minister Verdonk. Vanmorgen was het kabinet in het
nieuws. En nu weer D66 omdat de fractie het vertrouwen in het kabinet opzegt.
Waarschijnlijk kunnen wij dit debat nog eindeloos voortzetten zonder dat er
duidelijke consequenties worden getrokken.De tragiek van het verhaal is dat alle fracties reacties uit het volk
ontvangen. De heer Van der Vlies had het daar gisteren al over. Mensen vragen
zich echt af waar dit over gaat. Men verbaast zich er vooral over dat wij
in lange debatten twee dagen en nachten hebben gesproken over één
persoon. Velen in een gelijksoortige positie worden nooit genoemd. Dan zegt
de VVD, zoals gisteren de heer Van Beek tegen mijn collega De Wit, dat wij
hier toch zeker niet over persoonlijke gevallen spreken. Dat hebben wij wel
gedaan, uitvoerig zelfs. Dat heeft bevreemding gewekt. Dat is alvast een probleem.
Het lag op tafel en het moest besproken worden. Ik mag hopen dat het in het
parlement en daarbuiten als een katalysator heeft gefungeerd met betrekking
tot een reflectie op het asielbeleid in Nederland en de onmenselijke kanten
die dat heeft. Je bent er niet met een politiek van "regel is regel"
en "ik ben niet links, ik ben niet rechts, ik ben recht door zee".
Dat kan leiden tot levensgevaarlijke consequenties. Recht door zee is altijd
en alleen maar goed voor mensen met oogkleppen.Vandaag voltrekt zich een nieuwe episode in deze soap. Ik vind werkelijk
dat het nu grotesk wordt. Mevrouw Van der Laan heeft vandaag namens D66 gezegd
dat "haar" bewindslieden de opvattingen steunen die zij gisteren
in de Kamer heeft verwoord. Op basis van de brief van de minister-president
moeten wij concluderen dat dit onjuiste informatie was. Op mijn vraag aan
mevrouw Van der Laan wanneer zij op de hoogte was van het feit dat haar bewindslieden
haar niet zouden volgen, heb ik helaas geen antwoord gekregen.Er is een richtingenstrijd binnen D66. Zoals wij allen weten is die al
wat langer manifest. Er is immers een verkiezing geweest voor de lijsttrekker.
Deze heeft erin geresulteerd dat de politiek leider van D66 nu zitting heeft
in het kabinet en niet in de Kamer. Mevrouw Van der Laan heeft het vandaag
zelf ook zo omschreven. Wij hebben dus te maken met twee D66'en. Dat is erg
veel, als je in de peilingen op twee zetels staat. Over de kloof tussen burger
en politiek gesproken, ik geef het mevrouw Van der Laan of de politiek leider
van D66 te doen om dit allemaal uit te leggen. Dit kan echt niet, vind ik.
Maar goed, dit is een kwestie van D66.Dit geldt echter niet voor de toekomst van dit kabinet. Ik ben het hartgrondig
eens met degenen die zeggen: er zijn verkiezingen geweest, het kabinet-Balkenende
is geformeerd, er is een programma gekomen en er zijn bewindslieden gezocht,
die zijn aan de slag gegaan en die konden daarbij rekenen op een "vanzelfsprekende"
meerderheid in de volksvertegenwoordiging. Maar deze meerderheid is de coalitie
vandaag ontvallen, bij mededeling van mevrouw Van der Laan. De conclusie kan
dan alleen maar zijn dat er politieke consequenties zijn, anders moet niemand
in de Kamer meer spreken over de geloofwaardigheid van de politiek of over
de kloof tussen burger en politiek. De minister-president gaat het na het échec
met de LPF onder Balkenende I met D66 proberen, hoewel die partij voor de
verkiezingen had gezegd dat zij dit nooit zou doen – dit laten wij nu
even terzijde – hij formeert met CDA en VVD een rechts kabinet, er komt
een programma en men gaat aan de slag. En uiteindelijk zegt een van de fracties:
u zoekt het maar uit. Ik laat nu even onbesproken dat er nog twee bewindslieden
van D66 in het kabinet zitten. Dit is niet aan de bevolking uit te leggen,
dit moet consequenties hebben. Hoe de minister-president er verder staatsrechtelijk
over denkt, vernemen wij zo dadelijk, maar mijn fractie kan niet wachten op
de naderende verkiezingen.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. Het debat dat wij gisteren gevoerd hebben, kende inderdaad
een bizarre ontknoping. Ik vond het al onbegrijpelijk dat een minister, terwijl
zij zich schikt naar de wil van de Kamer door een motie uit
te voeren, geconfronteerd wordt met een motie van wantrouwen. Zo vond ik het
ook onbegrijpelijk dat de fractie van D66, ondanks dat de meerderheid van
de Tweede Kamer het vertrouwen in de minister behield, stelde dat de minister
vervangen moest worden, zoals ik vanmorgen op de televisie hoorde. Democraten
66 komt nu in een nieuwe versie naar voren als het gaat om meerderheid en
minderheid, maar er is nu inderdaad een nieuw politiek feit: het intrekken
van de steun aan het kabinet door de fractie van D66.Nu kennen wij in ons staatsrecht niet het beginsel van een uitgesproken
vertrouwen van een Kamermeerderheid in het kabinet, maar het systeem dat het
vertrouwen in het kabinet bestaat zolang een meerderheid van de Kamer zich
daarover niet heeft uitgesproken in een motie van wantrouwen jegens het kabinet.
Als zo'n motie door een meerderheid gesteund wordt, leidt het tot een demissionaire
status van het kabinet en – als er niet gelijmd wordt – tot verkiezingen.
Er is inderdaad wel gesuggereerd, ook door mevrouw Van der Laan, dat bijvoorbeeld
bij een breuk in de coalitie het gehele kabinet zou moeten aftreden, alsof
dit staatsrecht zou zijn. Dit wordt door staatsrechtsgeleerden betwist. Het
tegendeel is zelfs waar, zo zeggen Prakke en Kortman dat deze stelregel in
de constitutionele praktijk onvoldoende weerklank vindt om als ongeschreven
rechtsregel te worden aanvaard. Zolang er dus geen motie van wantrouwen tegen
dit kabinet is ingediend die kan rekenen op de steun van de meerderheid, is
er geen sprake van noodzaak tot aftreden.Wel is het relevant wat het kabinet zelf vindt van het intrekken van de
steun door één van de regeringsfracties. Zelf vind ik het op
dit moment veel relevanter welke consequenties minister Pechtold en minister
Brinkhorst verbinden aan het intrekken van de politieke steun door de D66-fractie.
Immers, daarmee is er sprake van een situatie die zich gisteren niet voordeed,
namelijk dat een fractie de politieke steun ten aanzien van eigen bewindslieden
intrekt. Dat richt zich rechtstreeks op de D66-bewindslieden in dit kabinet.
Ik zou dan ook van deze bewindslieden in ieder geval willen horen welke consequenties
zij daaraan verbinden.Ik ga ervan uit dat de minister-president ingaat op het intrekken van
de politieke steun door de D66-fractie, maar zolang geen meerderheid in deze
Kamer een motie van wantrouwen tegen dit kabinet heeft gesteund, is er formeel
sprake van steun ten aanzien van dit kabinet.Tegen mevrouw Halsema zeg ik in dit verband dat zij zich niet ongerust
hoeft te maken. De vraag betreffende de consequenties, richting de D66-ministers
in dit kabinet, heeft uiteraard een bedoeling. Als ik zelf op dat punt onvoldoende
vertrouwen heb in bepaalde ministers en als de CDA-fractie op dat punt onvoldoende
vertrouwen heeft in bepaalde ministers, dan dienen wij daar moties van wantrouwen
tegen in. Als wij dat echter niet doen, dan hebben wij vertrouwen in de bewindslieden.
Ik ben echter wel zeer benieuwd naar de consequenties die zij zelf verbinden
aan het intrekken van de politieke steun door de D66-fractie. Als ik dit antwoord
onvoldoende vind, zal ik daar in tweede termijn op ingaan.De heer Bos (PvdA):De heer Verhagen praat over steun, maar mijn vraag is welke grondslag
er nog voor dit kabinet is. Welke grondslag is er nog voor het functioneren
van dit kabinet ten opzichte van dit parlement?De heer Verhagen (CDA):Zoals u weet, heeft dit kabinet een regeerakkoord dat door een meerderheid
van de Kamer gesteund werd. Er was iets heel vreemds aan de hand met de inbreng
van de fractievoorzitter van D66, want enerzijds trok zij de politieke steun
aan het kabinet in, maar anderzijds bleef zij nog steeds het regeerakkoord
omarmen. De vraag die dan relevant is, is in hoeverre voorstellen van dit
kabinet kunnen rekenen op de steun van de meerderheid in deze Kamer. Dit,
tenzij de Kamer in meerderheid uitspreekt, door middel van een motie van wantrouwen,
dat zij geen vertrouwen heeft in het kabinet. Dat staat los van de consequenties
die een kabinet zelf kan verbinden aan het intrekken van de politieke steun
door één van de regeringsfracties.De heer Bos (PvdA):De consequentie van de redenering van de heer Verhagen is dat vanaf het
moment dat een kabinet is aangetreden en het eerste debat heeft overleefd,
het totaal niet meer uitmaakt wat er hier in het parlement gebeurt en wat
politieke partijen die zich in den beginne verbonden aan een kabinet, daar
op een gegeven moment van zeggen. Zolang elk debat of elke stemming maar overleefd
wordt met een willekeurige meerderheid – het maakt niet uit wie het
kabinet steunt – mag het kabinet door. Dat is een volstrekt unicum in
de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Ik zeg dit niet voor niets, want
het kán ook niet. Dat is een minachting van de verkiezingsuitslag en
ik vind het ook op zeer gespannen voet staan met de rol die het staatshoofd
speelt in het proces van de totstandkoming van een kabinet. Het staatshoofd
dringt immers aan op een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal en
dat wordt ingevuld met een concrete coalitie. Op het moment dat die coalitie
niet meer bestaat, moet u Verhagenterug naar het staatshoofd.De heer Verhagen (CDA):Nee, waar het hier om gaat, is de vertrouwensband tussen kabinet en parlement.
Dat is wat aan de orde is. Mij is tot op heden niet gebleken, ondanks het
wegvallen van de politieke steun van de D66-fractie, dat die vertrouwensband
tussen parlement en kabinet niet meer bestaat. Dat is iets wat kan ontstaan
gedurende dit debat, maar op dit moment is er geen sprake van
een breuk in de vertrouwensband tussen kabinet en parlement.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik doe mijn best om creatief met de heer Verhagen mee te denken.
Daar ben ik trouwens nooit te beroerd voor. Stel dat de Kamer een motie van
wantrouwen indient en het kabinet overleeft de stemming over die motie vanwege
de steun van de fractie van de LPF. Dat betekent dan dat dit kabinet zich
voor zijn verdere voortbestaan, voor het vinden van een draagvlak voor alle
beslissingen, voor alle beleidsinitiatieven en voor het inzetten van een bepaalde
beleidrichting, afhankelijk maakt van de steun van de LPF. Vindt u dat een
aanlokkelijk perspectief?De heer Verhagen (CDA):Ik ben het niet met u eens. Wat u zegt is formeel ook niet juist. Ik wijs
erop dat in de afgelopen jaren de meerderheden in dit parlement van samenstelling
wisselden. Nogmaals, formeel is wat u zegt niet juist.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Formeel kan dit niet juist zijn, maar in de praktijk zal blijken dat ik
gelijk heb. Dan is de vraag: is dat aanvaardbaar gelet op de ervaringen met
Balkenende I, met de LPF, het CDA en de VVD? Dat is namelijk uw toekomst.
U hebt maar twee opties: of het hele kabinet wordt demissionair – dat
is de variant-Van der Laan – of u verzekert zich van de gedoogsteun
van de LPF.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. Wat ik niet wens, is dat er zonder tussentijdse verkiezingen
sprake is van wisseling in de coalitie van de regering. Dat is de opvatting
van mijn fractie. Het kan niet dat er plotseling een andere coalitie ontstaat
zonder dat de kiezer is geraadpleegd. Dat is iets anders dan wat door mevrouw
Van der Laan is gesuggereerd, namelijk dat er geen vertrouwen meer in dit
kabinet zou zijn. Ik zie mevrouw Halsema met haar hoofd schudden, maar dit
is geen spelletje. Ik kies staatsrechtelijk voor de zuivere vorm. Sinds de
kabinetten-Cals en Marijnen – ik meen dat het destijds ook om een omroepkwestie
ging – hebben wij het ongeschreven recht dat er geen wisselingen in
de coalitie zijn zonder tussentijdse verkiezingen. Die regel is zeer terecht.
Zolang echter de meerderheid van het parlement – die meerderheid kan
wisselen van samenstelling – vertrouwen heeft in het kabinet en zijn
voorstellen steunt, is er niet de situatie die door mevrouw Van der Laan is
geschetst.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik hoop dat de heer Verhagen het mij niet euvel duidt als
ik zeg dat hij een vrij formele redenering volgt. Hij zegt dat de fractie
van D66 de steun voor het kabinet heeft ingetrokken, maar dat die fractie
volgens zijn waarneming nog steeds het Hoofdlijnenakkoord omarmt. Ik wijs
erop dat er in de tussentijd iets is gebeurd. Er is een Paasakkoord gesloten
en daarmee is de steun van D66 gekocht. Daarmee is de fractie van D66 gepaaid
om de samenwerking van drie fracties in coalitieverband te kunnen voortzetten.
Nu heb ik een vraagje dat voortkomt uit nieuwsgierigheid. Uit de redering
van de heer Verhagen begrijp ik dat de fractie van D66 geen verantwoordelijkheid
meer draagt voor het beleid van het kabinet, maar dat het Paasakkoord nog
wel wordt uitgevoerd. Met dat akkoord is D66 een cadeautje gegeven. Ik meen
dat de publieke omroepen graag willen weten of zij dit goed begrepen hebben.
Wordt het Paasakkoord dus gewoon uitgevoerd? D66 krijgt wat met het akkoord
is bepaald zonder dat het verder verantwoordelijkheid draagt voor het beleid
van dit kabinet. Meent u dat serieus?De heer Verhagen (CDA):Ik vind dat er eerst bij monde van de minister-president een reactie van
het kabinet op dit nieuwe politieke feit moet komen. Om die reactie heb ik
in eerste termijn gevraagd. De minister-president heeft aangegeven dat hij
eerst dit debat wil voortzetten. Hij wil namelijk horen wat de verhoudingen
in het parlement zijn. Dat heeft onder andere te maken met de vertrouwensband.
Dit is één element. Dan is er nog het andere.Ook wij willen de voorstellen van het kabinet op hun merites beoordelen.
Dat wij enthousiast of minder enthousiast zijn over bepaalde voorstellen,
moge tijdens het debat blijken.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik vroeg dit omdat u net een formele redenering volgde en zei: er is een
mogelijkheid van meerderheden die een kabinet kunnen steunen. De feitelijke
grondslag, te vinden in het Hoofdlijnenakkoord-plus, oftewel gewijzigd door
het Paasakkoord, is aan deze samenwerking komen te ontvallen. Dat is niet
irrelevant, omdat het iets zegt over de mogelijkheden van een vruchtbare samenwerking
van een kabinet met het parlement.De heer Verhagen (CDA):Ook dat heeft te maken met de vraag, welke consequenties de D66-ministers
verbinden aan de opstelling van hun fractie, en welke voorstellen er dan naar
het kabinet zullen komen.De heer Marijnissen (SP):Ik heb een vraag die daarbij aansluit. Wij kennen allemaal de goedgeefsheid
van de heer Verhagen en het CDA in het algemeen, en dat geldt ook voor het
sociale karakter en de bereidheid om te delen. Dat geldt programmapunten,
maar het geldt ook twee ministersposten en een staatssecretariaat. Kan het
zo zijn dat u zegt: blijft u gewoon zitten in de coalitie? Met andere woorden:
u vroeg aan de ministers van D66-huize die nu nog in het kabinet zitten wat
zijzelf van de ontstane situatie vinden, maar wat vindt u ervan?De heer Verhagen (CDA):Ik kan mij niet voorstellen dat deze beide bewindslieden in het kabinet
blijven zitten zonder het hebben van politieke steun van de D66-fractie.De heer Van der Vlies (SGP):Dan is de heel praktische vraag: wilt u dan zelf met de gereduceerde coalitie
verder?De heer Verhagen (CDA):Zullen wij eerst de reactie van het kabinet afwachten, voordat wij op
dit soort vragen verder ingaan? Ik doe dat niet in dit stadium.De heer Van der Vlies (SGP):Het is wel een relevante vraag.De heer Verhagen (CDA):Alle vragen zijn relevant! Wij moeten de zaken in de goede volgorde der
dingen afwikkelen. Voordat ik hierop een antwoord kan geven, wil ik eerst
een reactie van het kabinet daarop hebben.De heer Van der Vlies (SGP):Ik houd er ook van de dingen in de goede volgorde te zetten.De heer Bos (PvdA):Nog een feitelijke vraag, om zeker te zijn dat ik de heer Verhagen goed
heb begrepen. Hij zei net dat een coalitiewisseling niet tot stand dient te
komen zonder verkiezingen. Dat heb ik goed begrepen.De heer Verhagen (CDA):Ik sprak over een andere samenstelling van die coalitie, waarbij ik heb
verwezen naar Cals en Marijnen: in één parlementaire periode,
zonder dat er verkiezingen plaatsvonden, kwam een kabinet tot stand van KVP,
VVD en PvdA. Als er een coalitie komt die niet meer bestaat uit CDA en VVD,
maar CDA en PvdA, zou dat niet kunnen dan na verkiezingen.De heer Bos (PvdA):Ik ben blij dat u het hart op de tong draagt. Maar mijn vraag gaat natuurlijk
over een andere coalitie. Vindt u dat een coalitie van CDA en VVD een andere
is dan de huidige coalitie van CDA, VVD en D66?De heer Verhagen (CDA):CDA, VVD en LPF wel.De heer Bos (PvdA):U zegt hiermee dat een minderheidscoalitie van CDA en VVD wat u betreft
geen andere coalitie is dan een van CDA, VVD en D66.De heer Verhagen (CDA):Ja, binnen de staatsrechtelijke tradities zoals wij die kennen.De heer Bos (PvdA):Daarmee zegt u dat D66 in uw ogen helemaal niets voorstelt, dat het dumpen
van D66...De heer Verhagen (CDA):Dit is bijna uitlokking.De heer Bos (PvdA):Ik probeer voor iedereen die dit debat volgt inzichtelijk te maken wat
u zegt. U vindt het ook dat in het kader van hoe wij omgaan met democratie,
met verkiezingsuitslagen en opdrachten die het staatshoofd heeft verschaft
over kabinetten die moeten kunnen rekenen op samenwerking met een meerderheid
in de Staten-Generaal, volstrekt irrelevant of een coalitie die het kabinet
steunt op een minderheid kan steunen, of op een meerderheid.De heer Verhagen (CDA):Ik baseer mij in dezen op het staatsrecht zoals dat is geformuleerd, en
zoals dat door staatsrechtdeskundigen wordt uitgelegd. Maar ook hier geldt
dat het kabinet zelf allereerst een oordeel moet uitspreken over het ontvallen
van de politieke steun van één van de regeringsfracties.De heer Bos (PvdA):De heer Verhagen moet kraakhelder zijn. Als hij zegt dat een wisseling
van coalitie niet kan zonder tussentijdse verkiezingen, maar hij wel een uitzondering
wenst te maken voor die ene variant waarin hij met zijn partij op het pluche
kan blijven, verliest hij elke geloofwaardigheid.De heer Verhagen (CDA):Dat is een volstrekt foutieve weergave van de inbreng die ik hier heb
geleverd. Dat is absoluut niet het geval. Als de heer Bos lef heeft, dient
hij een motie van wantrouwen in. Dan kan hij dat meteen testen.De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer Rutte, die zijn maidenspeech houdt.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Ik zie af van het gebruik om niet te worden geïnterrumpeerd.Ik dank de regering voor het snel aanleveren van de gevraagde verklaring.
Voor mijn fractie heeft steeds voorop gestaan dat het ondenkbaar was dat de
minister van Vreemdelingenzaken en Integratie, Rita Verdonk, sneuvelde. Zij
heeft immers niets anders gedaan dan tegemoetkomen aan de wens van de Kamer.
In het verlengde daarvan merk ik op dat het ondenkbaar was dat haar takenpakket
veranderde. Wij hebben dat steeds duidelijk gemaakt en ik ben gelukkig met
de kabinetsverklaring. Daaruit blijkt namelijk dat het kabinet unaniem van
mening is dat het in deze samenstelling en dus ook met deze portefeuilleverdeling
moet doorgaan.Er zijn enkele relevante vragen om te stellen. In de eerste plaats ga
ik in op de staatsrechtelijke situatie. In mijn fractie geldt al enige tijd
de regel dat fractieleden zich bij twijfel over staatsrechtelijke aangelegenheden
richten tot de heer Van der Vlies van de SGP-fractie. Ik wijs erop dat die
regel uitsluitend geldt voor staatsrechtelijke aangelegenheden. Ook in dit
geval is de vraag van belang of dit kabinet kan rekenen op voldoende steun
van de Kamerfracties. Het moet overigens eerst voor zichzelf bepalen of het
wil doorgaan in de samenstelling die zich lijkt aan te dienen. Ik ben van
mening dat het merkwaardig zou zijn als de ministers van D66 deel bleven uitmaken
van de regering. De Kamerfractie van D66 heeft haar steun aan de regering
immers ingetrokken. Ik nodig de ministers van D66 dan ook uit om zelf hun
mening op dat punt kenbaar te maken.Mijn tweede en laatste vraag in dit debat is hoe wij verder moeten gaan
met een diep verscheurde D66-fractie. Wij constateren dat ministers afstand
nemen van de eigen fractie. Kan oud-collega Pechtold uitleggen wat er gisterenavond
is gebeurd? Hoe zat het met de regie achter de schermen van de fractie van
D66? De heer Pechtold is immers lijsttrekker van die partij en nu zit hij
in vak K met die unanieme verklaring van het kabinet, terwijl zijn Kamerfractie
inmiddels de steun aan het kabinet heeft ingetrokken. Het is allemaal tot
je dienst, maar de vraag is hoe een kabinet met een belangrijke hervormingsagenda
onder deze omstandigheden moet en zal doorfunctioneren. Er ligt belangrijke
wetgeving voor en er liggen belangrijke maatregelen te wachten om ingevoerd
te worden. Zaken met betrekking tot wet- en regelgeving moeten worden afgerond
en het nut in de samenleving bewijzen. Ik hoop van harte dat wij uit de beantwoording
kunnen opmaken dat er met deze belangrijke thema's geen politiek is bedreven.De voorzitter:Ik vermoed dat minister Pechtold in staat zal zijn om de vragen van de
heer Rutte in zijn hoedanigheid van minister te beantwoorden. Hij is nu immers
niet aanwezig als lijsttrekker.De heer Rutte (VVD):Ik reken op een zekere mate van flexibiliteit.De heer Wilders (Groep Wilders):Voorzitter. De fractie van D66 trekt de stekker uit het
kabinet. Zij doet dat na een debat dat van gisterenavond tot vanmorgen heeft
geduurd en dat inderdaad te triest voor woorden was. Geen burger zal daarvan
iets begrijpen. Veel mensen beschouwen dat debat als een grote poppenkast.Helder is dat er een einde is gekomen aan de driepartijencoalitie van
CDA, VVD en D66. Helder is ook dat er na het debat van gisteren en vandaag
grote schade is berokkend aan het beeld van de politiek in het algemeen bij
de burgers in dit land. Helder is dat de coalitie van de drie partijen die
ik net noemde niet meer op steun van diezelfde drie regeringspartijen kan
rekenen. Staatsrechtelijk mag het dan zo zijn dat er andere meerderheden kunnen
ontstaan, maar het zou toch volstrekt onwenselijk zijn als er even op een
namiddag van stuivertje wordt gewisseld als het gaat om de parlementaire steun
in de Kamer.Het kabinet en de coalitiepartijen moeten niet angstvallig vast willen
houden aan de macht. Zij moeten niet te formalistisch of te staatsrechtelijk
omgaan met wat er hier is gebeurd. De heer Verhagen heeft het over gedoogsteun
van een andere fractie en over een eis van een motie van wantrouwen. Daarmee
lijkt hij een beetje op de man wiens auto total loss is gereden maar die toch
nog enthousiast nieuwe banden gaat kopen.De heer Verhagen (CDA):Ik kan mij voorstellen dat u nieuwe banden onder uw auto wilt als u wegscheurt.
Los daarvan maak ik formeel bezwaar tegen het feit dat u suggereert dat ik
hier over gedoogsteun heb gesproken. Ik heb niet gesproken over gedoogsteun.
Ik heb gezegd dat er geen vertrouwensbreuk is tussen kabinet en parlement
indien er geen meerderheid is die een motie van wantrouwen steunt. Ik heb
het woord "gedoogsteun" niet in de mond genomen. Dat zijn uw woorden.
Die moet u mij niet in de mond leggen.De heer Wilders (Groep Wilders):Weer eenzelfde formalistische benadering van de heer Verhagen. Hij bedoelt
natuurlijk – en dat heeft hij net ook aangegeven – dat een coalitie
van CDA en VVD met steun hier in de Kamer van de LPF verder zou kunnen gaan.
Dat is een formalistische benadering na wat er is gebeurd. Het is een benadering
die niet klopt en die niet anders dan ingegeven kan zijn door angst voor de
kiezer. Dat is begrijpelijk. Wat er de afgelopen dagen is gebeurd, zal zeker
niet beloond worden door de kiezer, maar het is nu eenmaal zo dat de drie
coalitiepartijen als team in het kabinet hebben gefaald. Dat moet de heer
Verhagen dan ook aan de kiezer durven voorleggen. Dan moet hij niet schielijk
naar andere mogelijkheden zoeken om toch maar op dat pluche te blijven zitten.Voorzitter. Mijn conclusie is dat dit kabinet, als het lef heeft en als
het echt wil dat de geloofwaardigheid van de politiek wordt hersteld, de kiezer
moet laten oordelen. Hoe eerder die verkiezingen komen, hoe beter.De heer Nawijn (Groep Nawijn):Mijnheer de voorzitter. Ik denk dat de wereld na het debat van gisteravond
en vannacht een beetje op zijn kop staat. Wat is het geval? Een minister voert
een motie uit op basis van een verzoek van een grote meerderheid van deze
Kamer. Zij doet dat en krijgt daarna een motie van afkeuring. Die motie wordt
niet aangenomen. Dat betekent terecht dat die minister rustig kan blijven
zitten. Dat betekent ook voortgang van het kabinet. Zo ligt dat als je staatsrechtelijk
steun krijgt. Wat dat betreft ben ik het volstrekt eens met wat de heer Verhagen
vandaag gezegd heeft. Volgens het staatsrecht steunt het kabinet op een meerderheid
van de Kamer. Staatsrechtelijk is dat zo en dat moet ook altijd zo blijven.
Dat staat in de Grondwet. Dat de fractie van D66 haar steun aan de coalitie
onttrekt, is een politiek probleem, maar dat hoeft geen staatsrechtelijk probleem
te zijn, want een kabinet steunt volgens de Grondwet op een meerderheid van
het parlement.Hoe nu verder? Dat is een moeilijke zaak. Ik steun hetgeen de heren Verhagen
en Rutte hebben gezegd, namelijk dat de positie van de D66-ministers nu wel
erg ongeloofwaardig wordt. Zij hebben geen steun meer van de eigen fractie.
Ook het kabinet heeft geen steun meer van de D66-fractie. Dat is heel erg
vreemd. Ik verneem dan ook graag wat de bewindslieden van D66 zelf vinden
van hun positie in dit kabinet zonder de steun van de eigen fractie. Als een
motie van wantrouwen tegen beide bewindslieden wordt aangenomen, meen ik dat
zij daaruit beter de conclusie kunnen trekken dat zij uit het kabinet moeten
treden. Wordt echter een motie van wantrouwen tegen het kabinet ingediend
maar door een meerderheid in de Kamer niet gesteund, dan is het naar mijn
mening terecht als het kabinet gewoon blijft zitten.De voorzitter:De minister-president heeft aangegeven enige tijd nodig te hebben voor
de voorbereiding van het antwoord. Ik heb begrepen dat het kabinet niet kan
aangeven hoeveel tijd het nodig heeft, maar wel dat het een redelijke tijd
zal zijn.Ik stel daarom voor te schorsen tot 19.30 uur. Deze schorsing is dan tegelijkertijd
de dinerpauze. Mocht om 19.30 uur blijken dat het kabinet meer tijd nodig
heeft, dan zien wij dan verder.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 18.00 uur tot 20.35 uur geschorst.Minister Brinkhorst:Mijnheer de voorzitter. Ik wil graag de volgende verklaring afleggen,
mede namens collega Pechtold, rechts naast mij, en de afwezige staatssecretaris,
mevrouw Medy van der Laan, die vanwege een dienstreis in Jakarta is.Door de Kamer is ons gevraagd, de positie toe te lichten die wij vanmiddag
in de ministerraad hebben ingenomen en die is verwoord in de brief van de
minister-president van vandaag. Ons antwoord daarop is dat er in het debat
van afgelopen nacht een motie van afkeuring is verworpen die was gericht tegen
minister Verdonk. Dat feit was voor ons geen aanleiding, de samenwerking in
het kabinet te beëindigen. Dat was een afweging van onze appreciatie
van het gebeurde tijdens het nachtelijk debat met mevrouw Verdonk en het belang
van voortzetting van het kabinet.Vanmiddag is in deze Kamer een nieuw politiek feit gebleken, namelijk
het opzeggen van het vertrouwen in het kabinet als geheel door de fractie
van D66. Het is ons oordeel dat het staatsrechtelijk gebruik vereist dat wanneer
een fractie waarop het kabinet steunt, deze steun opzegt, de bewindslieden
van die kleur hun ontslag aanbieden. Dat is naar ons oordeel geboden, omdat
de politieke grondslag is ontvallen aan de coalitie. Dat is naar onze mening
de staatsrechtelijke norm die breed in Nederland wordt gedeeld. Deze positionering
is geheel in overeenstemming met datgene wat de fractievoorzitter van D66
hedenmiddag in de Kamer heeft verklaard.Het spijt ons bijzonder dat wij helaas de broodnodige hervormingsagenda
van Nederland niet kunnen afmaken, maar wat het zwaarst is, moet het zwaarst
wegen. D66 en de D66-bewindslieden konden niet langer verantwoordelijkheid
dragen voor het beleid van deze minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie.
Ik dank u voor uw aandacht.Minister Balkenende:Voorzitter. Over het debat van vannacht en vanmiddag is veel te zeggen.
Wij kunnen er lange beschouwingen aan wijden, maar ik geloof dat de conclusie
helder is. De samenwerking waarop een coalitie berust, is plotseling heel
anders komen te liggen. Dat heb ik vanmiddag moeten constateren. Dat betekent
dat ik mijn bijdrage aan deze termijn wil laten bestaan uit het afleggen van
de volgende verklaring, op basis van het overleg dat wij hebben gehad in de
ministerraad.In het debat in de Tweede Kamer op 28 en 29 juni over de nationaliteit
van mevrouw Hirsi Ali is een motie van afkeuring ten aanzien van de minister
voor Vreemdelingenzaken en Integratie ingediend, die mede werd gesteund door
de fractie van D66. De fractievoorzitter van D66 verklaarde hierbij niet uit
te zijn op een kabinetscrisis, maar af te wachten of gekozen zou worden voor
vertrek van deze minister of voor het voortbestaan van het kabinet als geheel.
Deze motie werd verworpen.Het kabinet heeft de Tweede Kamer in zijn brief van heden meegedeeld geen
gevolgen te verbinden aan de verworpen motie. Ik heb hierover namens het kabinet
een verklaring afgelegd in de Kamer. Vervolgens heeft de fractievoorzitter
van D66 namens haar fractie verklaard, de politieke steun voor het kabinet
op te zeggen. Andere fractievoorzitters hebben eveneens het woord gevoerd.Hierna is de ministerraad vandaag opnieuw bijeengekomen om zich te beraden
op de ontstane situatie. De ministers van D66-huize gaven aan dat zij zelf
in elk geval politiek gevolg moesten verbinden aan de opzegging van de steun
van de D66-fractie. De ministers van CDA- en VVD-huize kunnen volstaan met
de terbeschikkingstelling van hun portefeuilles en ambten, gelet op de standpunten
van respectievelijk de fractievoorzitters van de CDA-fractie en de VVD-fractie
in de Tweede Kamer.Dit heeft ertoe geleid dat beide ministers en de staatssecretaris van
D66-huize na rijp beraad aanleiding hebben gezien, Hare Majesteit de Koningin
hun ontslag aan te bieden. De overige ministers en staatssecretarissen hebben
in het voorgaande aanleiding gevonden, hun portefeuille of ambt respectievelijk
functie ter beschikking van Hare Majesteit de Koningin te stellen. Dit geldt
ook voor mij als minister-president. Dat zal zo mogelijk morgen gebeuren.
Zo spoedig mogelijk daarna zal Hare Majesteit de Koningin de gebruikelijke
consultaties met vaste adviseurs en fractievoorzitters aanvangen. Dan zal
ook het verdere proces kunnen worden bezien en kan ook de voorbereiding ter
hand worden genomen van vervroegde verkiezingen.Voorzitter. Ik wil het bij deze verklaring laten.De voorzitter:Ik dank de minister-president voor zijn verklaring. Omdat de verklaring
in het debat is afgelegd, vraag ik voor alle zekerheid nog even of er behoefte
bestaat aan een tweede termijn in dat debat. Dat is niet het geval.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:In het licht van de verklaring van de minister-president van zojuist stel
ik voor, de overige punten op onze agenda niet vanavond te behandelen en tot
nader order uit te stellen. Ik stel voorts voor, in de gebruikelijke procedures
die wij in de Kamer hebben, te bezien welke punten in deze situatie op welk
moment nog in de Kamer behandeld moeten worden. Dat zal uiteraard ook na het
reces kunnen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 20.44 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20052006-6030-6042.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl