Beleidsdebat over het onderdeel Cultuur in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2006 (30300 VIII)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 879-908

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-02-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 18, pagina 879-908

14-02-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30300-VIIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: - het wetsvoorstel Goedkeuring en uitvoering van het op 22 juni 2001 te Boedapest tot stand gekomen Verdrag van Boedapest inzake de overeenkomst voor het vervoer van goederen over de binnenwateren (CMNI) (Trb. 2001, 124) (Wet internationaal goederenvervoer over de binnenwateren) (29943); - het wetsvoorstel Uitvoering van het op 19 oktober 1996 te 's-Gravenhage tot stand gekomen verdrag inzake de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning, de tenuitvoerlegging en de samenwerking op het gebied van ouderlijke verantwoordelijkheid en maatregelen ter bescherming van kinderen (Uitvoeringswet internationale kinderbescherming) (29980) en drie andere wetten (de nrs. 29981, R1782, 30170 en 30222, R1797)Pagina 850-850
Beleidsdebat over het onderdeel Cultuur in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2006 (30300 VIII)Pagina 879-908
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2006 (30300 IV)Pagina 850-878
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 14 februari 2006)Pagina 923-923
Lijst van besluiten (dinsdag 14 februari 2006)Pagina 922-923
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2006 (30300 IV)Pagina 908-922
Noot 1: JBZ-instemmingsbesluitPagina 924-924
Presentie en opening (dinsdag 14 februari 2006)Pagina 849-849
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over arbeidsmarkt en onderwijs, te weten: - de motie-Van Driel c.s. inzake een prikkel voor jongeren zonder werk en zonder startkwalificatie door verlenging van een leer-werkplicht (30300 XV, C); - de motie-Klink c.s. inzake het inkomensafhankelijk maken van de arbeidskorting als instrument om arbeidsparticipatie te bevorderen (30300 XV, D)Pagina 849-850
Stemmingen in verband met de planologische kernbeslissing Nota Mobiliteit (29644)Pagina 850-850

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 158 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het beleidsdebat over het onderdeel Cultuur
in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar
2006 (30300 VIII).De voorzitter:Ik heet staatssecretaris Van der Laan van harte welkom in de Eerste Kamer.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Tan (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Na alle ophef over de publieke omroep vond de fractie
van de Partij van de Arbeid het een goed idee dat de commissie voor Cultuur
en Media een werkbezoek bracht aan Hilversum, om te spreken met de raad van
bestuur, VARA, VPRO, KRO, NCRV, EO en het Commissariaat voor de Media. Het
was daags voor het uitbrengen van de omroepplannen van de raad van bestuur,
en dat was goed merkbaar in de gesprekken.Het hoogtepunt van het bezoek was voor ons de presentatie over de effecten
van nieuwe media op de toekomst van de publieke omroep. Afgezet tegen de gesprekken
leidde deze tot het verontrustende vermoeden dat het zwaartepunt van de discussie
te veel ligt bij de oudere generatie, de dinosaurussen, waardoor deze over
de verkeerde dingen gaat en de werkelijk relevante kwesties buiten beeld blijven.Omdat digibetisme ook ondergetekende verre van vreemd is, was het de hoogste
tijd om contact te leggen met deskundigen van de publieke omroep en met de
Jonge Socialisten. Zij organiseerden met enthousiasme een miniworkshop over
de toekomst van het medialandschap, met het huidige gebruik van jongeren als
vertrekpunt. Daarvan is in deze speech dankbaar gebruikgemaakt, net als van
allerlei relevante rapporten, zoals van de Deen Christian Nissen voor de Raad
van Europa en Wegwijzer door jongerenland van NOS Headlines.De kern van het verschil in mediagebruik van jongeren in vergelijking
tot ouderen kan worden samengevat in drie aspecten: 1. voor en
door oftewel interactief; als jongeren niet zelf ook een inbreng kunnen leveren
aan het product, lusten ze het niet;2. multimediaal gebruik van verschillende
media tegelijkertijd;3. vormgeving die aansluit op de eigen leefwereld.De klacht dat jongeren minder kranten en boeken lezen en minder tv kijken,
lijkt ruimschoots te worden gecompenseerd door het intensieve gebruik van
nieuwe media zoals internet, gsm, games et cetera.Hoe ziet het medialandschap van de toekomst eruit? Binnen afzienbare tijd
hangen in kamers van woningen grote schermen, waarmee programma's van tv en
van internet kunnen worden bekeken en bewerkt. Er wordt getelefoneerd of er
worden berichten verzonden. Alle verschillende diensten zijn via het scherm
te betreden op alle platforms; van het grote scherm naar de pc op de tienerkamer
en van het mobieltje naar iPod of Playstation. Wij krijgen dan allemaal onze
eigen voorkeur aan programma's voorgeschoteld op het platform dat bij ons
past, gebaseerd op ons eigen profiel. Dat profiel wordt opgesteld aan de hand
van eigen voorkeuren voor programma's, zoals Albert Heijn met de bonuskaart
doet. Alleen moet je voor de boodschappen nu nog naar de winkel, maar komen
de programma's er straks thuis op de buis uitgerold.De impact van de gevolgen van de vervanging van analoge door digitale
productie voor media en communicatie is moeilijk te bevatten, omdat er zulke
fundamentele en ingrijpende wijzigingen van programmaproducties zullen plaatsvinden.
Er zal een explosieve uitbreiding van het aanbod zijn in combinatie met interactiviteit,
die de gebruiker uit de rol van massaconsument naar die van individuele consument
brengt. Het aanbod zal veranderen van een collectief aanbod op een paar zenders
in een scala van op maat toegesneden diensten voor individuen of groepen individuen.
Door de overweldigende omvang van het aanbod zal de identiteit van de afzender
cruciaal worden, want voor het binden van publiek moet een mediaconcern maximaal
herkenbaar worden.Er ontstaat een spanningsveld tussen aanbod met een groot bereik en toegankelijkheid
versus gedifferentieerd aanbod, ook van commerciële aanbieders. Dat is
te ondervangen door traditionele massamedia zoals radio en tv te combineren
met een meer persoonlijk dienstenaanbod op aanvraag (on demand) via internet,
mobieltjes, games et cetera. Maar dat staat haaks op de visie, die mede is
ingegeven door protesten van commerciële media, dat er sprake is van
concurrentievervalsing, als publiek gefinancierde instellingen zoals de publieke
omroep zich begeven op nieuwe platforms zoals internet, zonder een helder
afgebakende opdracht van de nationale overheid. In het huidige bestel zijn
de budgetten voor nieuwe media geoormerkt zonder dat de overheid expliciteert
dat de missie van de publieke omroep onverkort ook voor de nieuwe platforms
geldt.Onze eerste kernvraag is dan ook naar de visie van de regering op de opdracht,
taken en functie van de publieke omroep. Hoe kan de publieke omroep het dilemma
oplossen tussen enerzijds een zo breed mogelijk bereik en zo groot mogelijke
toegankelijkheid, en anderzijds een grote diversiteit wat betreft content?
Hierbij gaat het zowel om het culturele erfgoed als om de belangen van minderheden,
die etnisch of anderszins zijn bepaald. Te denken valt aan ouderen, jongeren,
gehandicapten, vrouwen, beroepsgroepen, et cetera.Gelet op de spanningen rond de Deense cartoons zullen wij alle kansen
moeten oppakken om cultuurverschillen te overbruggen. Onze geïndividualiseerde
samenleving lijkt dringend behoefte te hebben aan versterking van sociale,
politieke en culturele cohesie. In de opvatting van de PvdA-fractie moet de
publieke omroep de ruimte zijn waar alle Nederlanders elkaar kunnen ontmoeten,
over elkaar kunnen leren en met elkaar kunnen discussiëren.Toegang tot de nieuwe markten biedt de sleutel tot het overbruggen van
bereik en toegankelijkheid versus onderscheidendheid en differentiatie. Mogelijke
concurrentievervalsing tegenover commerciële aanbieders of oneigenlijke
staatssteun zoals EU-commissaris mevrouw Kroes signaleert, moet toch te ondervangen
zijn door het transparant maken van publieke en individuele diensten, met
navenante financiering? Als Brussel oneigenlijke barrières opwerpt,
dreigt de publieke omroep de boot te missen, gelet op het mediagebruik van
jongeren. De fragmentatie van media en het door elkaar lopen
van feiten en fictie nemen bij de nieuwe markten dusdanige vormen aan dat
juist een expliciete opdracht aan de publieke omroep kan zorgen voor evenwicht
tussen burgerschap en consumentisme. Graag horen wij een uitspraak hierover
van de staatssecretaris.De Deense cartoons hebben ook tot gevolg dat de rol van de overheid bij
de vrijheid van meningsuiting meer in de aandacht staat. Hoeveel is bekend
over het kijkgedrag van specifieke groepen naar buitenlandse zenders? De PvdA-fractie
onderschrijft het ingrijpen van minister Donner bij twee Hofstadzenders, Al
Kalem en Al Iqraa, vanwege haatzaaien en oproep tot terrorisme.Spiegelbeeldig daaraan is de samenwerking van multinationals zoals Google,
Microsoft en Yahoo met de Chinese overheid, resulterend in beperking van de
vrijheid van meningsuiting en van de vrije toegang tot informatie voor burgers.
Google bekent openlijk te handelen in strijd met de eigen principes met het
oog op de handelsbelangen. Wat is hierover het standpunt van de regering?
Is dit in EU-verband aan te kaarten? Is een status van non preferred supplier
denkbaar? Dit is toch een duidelijk bewijs dat nieuwe media een publieke zaak
zijn en niet alleen aan de commercie zijn over te laten?Mijn collega Agaath Witteman zal het hebben over de functie van kunst
en cultuur voor sociale cohesie, culturele diversiteit en cultureel erfgoed,
maar ook amusement is van belang. Wat wij ons voorstellen, zijn eigentijdse
versies van een mix van Zeg 'ns AAA en de Bill Cosby-show, met Jörgen
Raymann en Ali B, in het format van een glossy clip van MTV of TMF. Met thema's
zoals drugsgebruik, koopgedrag hier en elders, carrières van zwarte
vrouwen versus zwarte mannen, bedelbrieven van familie uit het thuisland et
cetera, met bijhorende chatplatforms op digitale tv, games op internet, korte
afleveringen op mobieltjes, de zogenaamde mobisodes, en mogelijkheden om eigen
inhoud toe te voegen. Dat is wat inspeelt op de behoeften van jongeren.Gesprekken over radio en tv gaan tussen ouderen vaak over de kwaliteit
van Buitenhof, Nova, amusement en cultuurprogramma's. De jongeren hebben het
over de grote behoefte aan interactiviteit zoals bij Wikipedia of het BBC-project
Annotable Audio. Zij zijn benieuwd naar de voortgang van de motie-Vendrik
van 20 november 2002, waarin de Tweede Kamer heeft gevraagd om ervoor
te zorgen dat in 2006 alle door de publieke omroep gebruikte software aan
open standaarden voldoet en dat de ontwikkeling van software met een open
broncode wordt gestimuleerd. Hoe staat het met de uitvoering van de motie-Vendrik?Dan de vraag hoe het verder moet met de programmaproductie nu de monopolieposities
van de omroepverenigingen verdampen. De WRR bepleit een functionele opdracht
aan de publieke omroep, met als kern de door een onafhankelijke organisatie
verzorgde nieuwsgaring. Opinievorming wordt toegewezen aan omroepverenigingen
en voor de overige functies zou een tendersysteem kunnen worden opgezet. Wat
betekent dat voor de rol en taakverdeling? Worden omroepverenigingen productiehuizen,
terwijl het aan de raad van bestuur is om een keuze te maken uit een keur
van aanbieders van uiteenlopende programma's?De publieke omroep zal bovendien een belangrijke gidsfunctie moeten vervullen.
Er is immers overzicht en inzicht in het aanbod nodig, waarbij de publieke
omroep programma's in opdracht laat produceren en deze selecteert aan de hand
van een waardenset. Daarmee verschaft hij de context en een keurmerk voor
de eigen content en die van derden bij het duiden van de wereld als zoekmachine.
Wordt dat ook een expliciete opdracht aan de publieke omroep, zo vragen wij
de staatssecretaris?De PvdA-fractie bepleit het wettelijk vastleggen van de opdracht aan de
publieke omroep, dat zij ook moet bijdragen aan sociale cohesie, culturele
diversiteit en cultureel erfgoed. Maar de toekomstvisie van de staatssecretaris
van 6 oktober 2005 heeft budgettaire gevolgen voor de "overige functies",
met name kunst en cultuur, die een dergelijke opdracht onder druk kan zetten.
Dat zou enorme risico's van gemiste kansen en doelgroepen kunnen betekenen,
tenzij – ja, daar is die weer – dat te ondervangen is door nieuwe
werkwijzen en diensten, als themakanalen en internet. Zie ook het succes van
NOS Headlines, een samenwerking tussen NOS en FUNX op internet. Ook hiervoor
moet de publieke omroep de ruimte krijgen door zo'n helder afgebakende opdracht
onverkort op alle platforms wettelijk vast te leggen. Graag een reactie van
de regering.Hoe wordt de kwaliteit van de content bewaakt en op basis waarvan? Wat
is het toetsingskader en welke rol speelt de mening van doelgroepen daarbij?
Jongeren vragen hoe de kwaliteit van het NOS-nieuws wordt gemonitord, ook
ten opzichte van concurrenten als BBC, Al Jaazira, CNN en dergelijke. Krachtens
het concessiedeel van de Mediawet is de Raad voor Cultuur de beoordelende
instantie over de kwaliteit van het publieke-omroepproduct, maar heel prominent
is de profilering hierop niet. In de eerder genoemde brief van 6 oktober
aan de Tweede Kamer kondigt de staatssecretaris gelukkig haar voornemen aan
tot een wettelijke regeling voor zelfregulering. Zij wil verdergaan dan het
rapport van de Raad voor Cultuur door aanscherping van de opdracht tot pluriformiteit
van het nieuws, tot een journalistieke gedragscode, zoals de BBC code of ethics,
jaarlijks onderzoek naar inhoud en perceptie van het nieuws en publieke verantwoording.
De publieke omroep zelf zou naar de mening van de PvdA veel actiever terzake
moeten zijn. De discussie die is losgebarsten na het NOS Journaaljubileum
vinden wij niet meer dan een aanzet. Wat gaat de regering op dit punt ondernemen,
wat denkt de regering nu, na de Deense cartoonkwestie, van de journalistieke
gedragscode?Het succes van de on demand videodienst uitzendinggemist.nl en podcastsite
radiocast.nl zijn mooie voorbeelden van cross media en cross-platformontwikkelingen,
waarbij met publiek geld gefinancierde inhoud door hernieuwd gebruik nieuw
publiek wordt bediend. Tot voor kort werden programma's aangekocht voor een
uitzending in prime time en twee herhalingen, waarna de rechten terugvielen
naar de makers. De ophanden zijnde verschuiving naar op afroep-mediagebruik
moet leiden tot een heroverweging op de rechten ten aanzien van de content
ten behoeve van hergebruik. Het niet opnieuw kunnen presenteren van bestaand
materiaal door ontraceerbare of oncoöperatieve rechthebbenden is daar
op dit ogenblik een te grote belemmering voor. Het COPE-paradigma (Create
Once - Publish Everywhere) moet de sleutel worden tot zowel creativiteit als
kosteneffectieve productie. Er zal een nieuwe regeling moeten komen voor het
waarborgen van maximaal rendement voor hergebruik van met publieke
middelen geproduceerd materiaal. Misschien is te denken aan een soort verzekeringsfonds,
of aan een incassoregeling zoals destijds Buma/Stemra. Het vastleggen van
producten in direct en makkelijk voor publiek toegankelijke archieven om on
demand publieke media op alle platforms te gebruiken, zal de komende tijd
immers van toenemend belang worden. Wat gaat de regering op dit punt ondernemen?Mevrouw de voorzitter. Ter afsluiting nog een citaat uit de krant van
5 januari jongstleden. "Omroepbaas" – bedoeld wordt hier
de voorzitter van de raad van bestuur van de NOS, de heer Bruins Slot – "noemt
netdiscussie achterhoedegevecht". "De komende jaren moet iedereen
in Hilversum zich afvragen wat het volstrekt andere publieksgedrag betekent
... Wie dat nalaat valt af, is af." De ontwikkeling naar "on demand"
kijken lijkt inderdaad onstuitbaar het einde in te luiden van de thuisnetten
voor de omroepverenigingen. Maar niet alleen Hilversum zal zich op de fundamentele
veranderingen en de stuwende krachten van technologie, restauratie en consumentisme
moeten beraden. Graag vernemen wij daarom toch ook nog van de staatssecretaris
wat zij van plan is met het rapport Mediawijsheid van de Raad voor Cultuur.
Daarin wordt de maatschappelijke tweedeling gesignaleerd door informatieachterstanden
vanwege onwennigheid met nieuwe media. Ook hierin zou de publieke omroep volgens
de PvdA-fractie een wettelijke taak moeten krijgen, zoals moge blijken uit
onze eigen ervaringen met dit debat. Wij zien de reactie van de staatssecretaris
met extra belangstelling tegemoet.De heer Van der Lans (GroenLinks):Voorzitter. Dit is een zeer toekomstgericht betoog dat ik in grote lijnen
kan ondersteunen, maar ik zou graag iets meer willen horen over de politieke
consequenties gelet op het bijna voorliggende voorstel over de toekomst van
de publieke omroep van deze staatssecretaris. Als ik mevrouw Tan hoor, kan
ik eigenlijk geen andere conclusie trekken dan dat zij daar eigenlijk helemaal
geen brood in ziet!Mevrouw Tan (PvdA):Dat is een erg gemakkelijke en ook veel te snelle conclusie. In het begin
wees ik er al op dat de discussie op dit ogenblik nogal wordt overheerst door
de kwestie van de thuisnetten en daarnaast door de geldkwestie. Als Eerste-Kamerfractie
proberen wij wat weg te blijven van de hitte van de actualiteit, daar is de
Tweede Kamer voor. Wij proberen op de wat langere termijn te kijken. Na het
werkbezoek was onze conclusie dat op dit moment te weinig wordt gedacht aan
de mogelijkheden van de nieuwe media. Daarom heeft GroenLinks ons ook niet
horen klagen over de budgettaire gevolgen van de brief van de minister voor
bijvoorbeeld de cultuurfunctie van de omroep. Deze discussie woedt op dit
moment ook volop. Wij wijzen erop dat met die nieuwe media allerlei nieuwe
kansen kunnen worden gecreëerd waarmee de omroep zich kan profileren
en haar publieke functie kan verbreden en waarmaken. Maar – dat is ook
wel een van de kernvragen aan de staatssecretaris – dan moet de regering
daar wel een duidelijk beleid in uitstippelen en helder maken en ook wettelijk
vastleggen dat de publieke omroep daar de ruimte voor krijgt in combinatie
met het helder verantwoorden van de diensten en de financiering daarvan om
oneerlijke concurrentie te voorkomen.Mevrouw Witteman (PvdA): "Der giet in rop oer alle lannen,In rop om frijdom,
witnis, ljocht;Der rûst in wurd lâns alle strannen,Das seit, wat mannich herte tocht."("Een roep gaat
over alle landen,Een roep om vrijheid, kennis, licht;Er
ruist een woord langs alle stranden,Dat zegt wat vaak verzwegen ligt.")Mevrouw de voorzitter. Met deze woorden van Piter Jelles Troelstra wil
ik graag mijn bijdrage beginnen.Cultuur is overal, dringt in alle ministeries binnen. In dit debat zal
de fractie van de PvdA de staatssecretaris vooral aanspreken op haar rol van
coördinerend bewindspersoon. Wij gaan reizen, van Friesland, naar de
schoolbanken, door naar Parijs en weer terug, met in onze koffers cultuureducatie
en culturele diversiteit, op zoek naar erkenning."Een samenleving vol gepantserden drijft in argwaan uiteen; een maatschappij
met mensen met cultuur als ruggengraat kan groeien naar eenheid in verscheidenheid",
aldus Aad Nuis, staatssecretaris van Cultuur van 1994-1998, in zijn cultuurnota
Pantser of Ruggengraat. Wil je houvast hebben in een multiculturele samenleving
dan moet je de wortels en tradities van je land kennen, vond hij. Samen met
de staatssecretaris van Onderwijs, Tineke Netelenbos, ging hij broeien op
een nieuw vak: cultuureducatie. De Cultuurnota van Nuis en de notitie "Cultuur
en School" van Netelenbos werden op dezelfde dag gepresenteerd. De boodschap
was duidelijk: wil je dat cultuur je ruggengraat wordt, dan moet het onderwijs
al vroeg bijdragen aan het besef van nationale identiteit. Dit inzicht kwam
zeker niet te vroeg. Enige jaren daarvoor, in 1992, was Nederland een deel
van de Europese Unie geworden. De angst om cultureel opgeslokt te worden door
het grote Europa deed ons naarstig op zoek gaan naar de eigen identiteit en
de eigen taal. Zelfs inheemse dialecten en de streekmusea werden opgewaardeerd,
bezorgd als wij waren om straks alleen nog maar Europeaan te zijn.Het vak cultuureducatie kwam in de plaats van het vak kunstzinnige vorming.
De naam zegt het al, er vond een paradigmawisseling plaats. Niet de kunsten,
de verworvenheden van cultuur, maar de cultuur zelf werd onderwerp van bestudering.
Zo werd de maatschappij de scholen binnengeloodst en zo werden de scholieren,
kunst en cultuur in het pakket, voorbereid op de maatschappij. Opvolger Van
der Ploeg trok de lijn door, maar veranderde de koers in de richting van de
nieuwe Nederlanders. Voor hem was cultuureducatie een middel om culturele
uitsluiting tegen te gaan. Onze staatssecretaris, gevraagd naar wat voor haar
de functie van cultuureducatie is, antwoordt onder andere dat zij het heel
belangrijk vindt dat kinderen in hun jeugd in aanraking komen met cultuur,
zodat zij later actieve cultuurgenieters of cultuurproducenten zullen worden.
In de rijksbegroting 2006 voert zij cultuur zelfs op als motor van de onderwijsvernieuwing.Dat is prachtig en het zijn mooie uitspraken, maar het valt mijn fractie
op dat de staatssecretaris vooral de artistieke functie van cultuureducatie
benadrukt. Dat is een goede zaak. Mijn fractie acht die functie zeer hoog.
Cultuureducatie heeft echter ook een maatschappelijke functie. Ons land heeft
immers steeds meer culturen en steeds meer cultuurtegenstellingen
die regelmatig tot botsingen leiden. Die botsingen worden vaak veroorzaakt
door onbegrip voor de cultuur van de ander. Cultuureducatie nu plaatst kunst
in een maatschappelijke context. Zo snijdt het mes aan twee kanten. De autochtone
leerling leert over zijn eigen cultuur, maar ook over die van de ander, de
nieuw-Nederlandse leerling leert over de Nederlandse cultuur, maar ook zijn
cultuur wordt centraal gesteld. Waar ontmoeten zij elkaar? Dat is elke dag
weer de vraag waarop wij een antwoord zoeken.Goed onderwijs begint en eindigt nog steeds, ondanks de nieuwe media waarin
mijn collega Ing Yoe Tan u zojuist voortvarend heeft ingewijd, bij degene
die voor de klas staat, de onderwijzer, de docent. Is hij in staat de rol
van cultuurdrager op zich te nemen? Krijgen aankomende onderwijzers op de
pabo daartoe een adequate opleiding? In 2003 lanceerde de staatssecretaris
een impulsprogramma om de culturele vorming van aanstaande docenten te verbreden
en te verdiepen. Loopt dat programma nog en hoe zijn de resultaten?Deze vragen zijn makkelijk en snel gesteld, maar de betrokkenheid van
mijn fractie bij de werkers in het onderwijs is groot. Onze snel veranderende
samenleving stelt steeds nieuwe eisen, dus nieuwe eindtermen en een leerkracht
kan een nieuwe eindterm niet overnacht internaliseren. Is er voldoende aandacht
voor die leerkracht, wordt er voldoende in geïnvesteerd? Hoe denkt de
staatssecretaris over het aanstellen van een kunstcoördinator, die in
staat is het lesprogramma te vertalen in een vraag aan culturele instellingen
zoals theaters en musea? Krijgt elke school, of groep scholen, een eigen kunstcoördinator?Dan past het nu de staatssecretaris ook te complimenteren met de grote
voortvarendheid waarmee zij te werk is gegaan bij het verder ontwikkelen van
cultuureducatie. Het beleid is de laatste jaren, ook in financieel opzicht,
belangrijk geïntensiveerd en zelfs uitgebreid tot het primair onderwijs.
Buiten school: vouchers, bezoeken aan musea, theaters, muziekscholen, niets
wordt onze kinderen en kleinkinderen onthouden. Mijn fractie is daar zeer
verheugd over. In de klas: soms kunstenaars of afgevaardigden van toneelgezelschappen
die inleidingen geven. Ik heb zelf vaak het genoegen mogen smaken om op deze
manier voor de klas te staan. In de klas ook het vak culturele en kunstzinnige
vorming, kortweg ckv genoemd. Vanaf de tijd van staatssecretaris Nuis is een
stuurgroep in overleg met het ministerie van OCW bezig geweest dit vak te
ontwikkelen. Het is een zeer gelaagd vak, niet alleen omdat de betekenisgeving
van kunst op meerdere intelligenties een beroep doet, maar ook omdat de zintuigen
en het inlevingsvermogen tegelijkertijd ingeschakeld moeten worden. Ook zijn
er leermiddelen ontwikkeld van verschillende snit en overdrachtsvormen, in
teksten en beelden, in boekvorm of op internet, materieel of immaterieel,
leermiddelen waar de creativiteit van afspat. Innovatie is er aan de orde
van de dag, zo zeer zelfs dat de eindexamenopgaven van het Cito in het buitenland
aandacht trekken vanwege hun kwaliteit en innovatieve karakter.Helaas is over dit mooie beeld een schaduw gevallen, toen onlangs de minister
van Onderwijs besloot om twee derde van het vak ckv niet te handhaven als
verplicht leervak in het profiel Cultuur en Maatschappij, zoals bij aanvang
van de tweede fase bedoeld was en zelfs wettelijk is vastgelegd. Als argument
is aangevoerd dat de kunstvakken een beperking kunnen vormen voor leerlingen
die er geen talent voor hebben. De Tweede Kamer ging akkoord. Daar is mijn
fractie niet blij mee. Er moet hier sprake zijn geweest van een misverstand.
De vakken hebben niet de pretentie om leerlingen op te leiden tot kunstenaars,
maar tot creatieve mensen die verder en misschien anders hebben leren kijken
dan hun neus lang is. Daar hoeft niemand een speciaal talent voor te hebben,
dat kan in principe iedereen leren. Staat de staatssecretaris achter deze
beslissing? Hoe rijmt zij deze beslissing met de veelvuldig door haar uitgesproken
wens, cultuureducatie te verankeren in het onderwijs, in een doorlopende leerlijn
vanaf de basisschool tot en met het voortgezet en het voortgezet wetenschappelijk
onderwijs? Mijn fractie dringt er dan ook bij de staatssecretaris op aan,
als coördinerend bewindspersoon te bewerkstelligen dat scholen in de
tweede fase van het voortgezet onderwijs verplicht worden in ieder geval één
kunstvak als keuzevak aan te bieden in het profiel Cultuur en Maatschappij.Mijn fractie maakt zich zorgen. Door deze ingreep van de minister van
Onderwijs wordt de leerlingen een vak ontnomen, waarin zij op een heel bijzondere
wijze verschillende tekentalen leren die de eigen creativiteit uitdagen. Er
wordt de leerlingen een vak ontnomen, waarin zij op een heel bijzondere wijze
inzicht krijgen in hun eigen identiteit. Cultuureducatie is in principe grenzeloos
in tijd en ruimte. Nederland komt aan de orde, maar ook Europa en daarbuiten.
Cultuureducatie relativeert daardoor het eigen gelijk en nodigt uit tot het
zoeken naar gemeenschappelijke waarden. Daar zullen wij toch naar op zoek
moeten gaan, vindt mijn fractie. Dat is onze toekomst. Geen monoculturele
samenleving, maar een samenleving die gebouwd is op de gemeenschappelijke
waarden van de verschillende culturen binnen onze landsgrenzen. Die discussie
kan natuurlijk ook gevoerd worden tijdens maatschappijleer of in de filosofieles,
alleen mis je dan wel veel. Met kunst en cultuur bouw je gezamenlijk een huis
waarin je elkaar kunt verwelkomen. Geen uitsluiting meer, iedereen doet mee.
Komt dat niet dicht bij de centrale doelstelling uit het hoofdlijnenakkoord:
meer mensen die meedoen?Mijn fractie hoopt dat de staatssecretaris geïnspireerd wordt om
nog eens goed naar de kunstvakken te kijken. Over één ding zijn
we het in ieder geval zeker eens: de creatieve mens is hard nodig, en niet
alleen om de economie draaiende te houden.Voorzitter. Dan neem ik u nu mee naar Parijs.De voorzitter:Voor die reis hebt u nog drie minuten.Mevrouw Witteman (PvdA):Het is oktober 2005, op de 33ste Algemene Conferentie van de Unesco in
Parijs. Het beeld dat werd opgeroepen door de aanwezigen in de conferentiezaal
in combinatie met de te behandelen conventie vertelde het verhaal van een
deel van de mensheid. Aan de orde was de conventie betreffende de bescherming
en de bevordering van de diversiteit van culturele uitingen. Het was alsof
drievierde van de aanwezigen, allen zwart, uit alle landen van de wereld hier
naartoe waren gekomen om op dit toneel van de wereld de eigen identiteit op
te eisen. Ontroerend was de euforie toen een zeer grote meerderheid van de
191 landen de conventie aanvaardde, ook Nederland omdat het samen met de EU
stemde. Twee jaar geleden had Nederland nog tegengestemd. Terstond na de stemming
deed het gerucht de ronde dat OCW niet van plan was om deze
conventie te ratificeren, laat staan te implementeren. Kan de staatssecretaris
er als coördinerend bewindspersoon bij de minister van OCW op aandringen
deze conventie zo spoedig mogelijk te ratificeren?Het sluitstuk van mijn reis voert naar de Friezen. Zij voelen zich van
tijd tot tijd behandeld als een nationale minderheid die niet in aanmerking
komt voor steun van het ministerie van OCW. In 2001 hebben het Rijk en de
provincie Fryslân de zogeheten Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur
2001-2010 ondertekend. In deze bestuursafspraak staat in paragraaf 5.1 de
volgende passage: "Het Rijk bevordert dat Omrop Fryslân op basis
van het Fries als tweede rijkstaal voldoende middelen heeft om een volledige
en veelzijdige programmering te realiseren." Sinds 2001 heeft de provincie
Fryslân echter tevergeefs bij het kabinet aangeklopt voor het inhoud
geven aan deze afspraak. Gelukkig heeft deze staatssecretaris twee keer incidentele
middelen ingebracht zodat oorspronkelijke, Friestalige programma's gefinancierd
konden worden. Dat is door de provincie zeer op prijs gesteld.Omrop Fryslân heeft op het gebied van de Friese taal en cultuur
een podiumfunctie en nu de taal enigszins onder druk staat, is zo'n drukbezocht
podium van grote waarde. Daarom wil de omroep nu eens werk gaan maken van
de bestuursafspraak uit 2001. Zij vindt zich in haar streven gesteund door
de Raad van Europa die bij meerdere gelegenheden de Nederlandse overheid erop
heeft gewezen dat meer aandacht voor het Fries noodzakelijk is. Mijn fractie
wil dit streven naar bevordering van het behoud van de Friese taal en cultuur
graag ondersteunen. Ik noem hier drie redenen voor, namelijk dat er in 2001
een bestuursafspraak is gemaakt, dat uitzendingen van Omrop Fryslân
volgens het Commissariaat voor de Media al jaren in hoge mate aan de ICE-norm
voldoen en dat jongeren via televisie en internet beter bereikt kunnen worden.
De mediaontwikkelingen die mevrouw Tan net aan de orde heeft gesteld, moeten
uiteraard in acht worden genomen.Omrop Fryslân is geen omroep als andere regionale omroepen, die
een aanvulling vormen op het landelijke aanbod. Met paragraaf 5.1 van de bestuursafspraak
is de context van het reguliere omroepbestel doorbroken. Ligt het daarom niet
voor de hand om de financiële middelen hiervoor niet meer te onttrekken
aan de mediabegroting van OCW, maar aan andere rijksmiddelen? Is de staatssecretaris
bereid om een commissie in te stellen van vertegenwoordigers van OCW en de
provincie Fryslân om te onderzoeken of er voorstellen kunnen worden
gedaan die bijdragen aan een volledige en veelzijdige programmering van Omrop
Fryslân? Namens de Friezen, tige dank voor uw aandacht.De fractie van de PvdA ziet met vreugde de antwoorden van de staatssecretaris
tegemoet.De heer Doek (CDA):Voorzitter. Het is verheugend wij binnen twee maanden in deze Kamer alweer
een debat voeren met de staatssecretaris voor Cultuur. Dat gebeurt hier niet
al te vaak. Als ik de zaal rondkijk, constateer ik dat hier vooral de cultuurminnaars
onder ons zitten en dat de cultuurmijders aan het eten zijn. Eind december
spraken wij met de staatssecretaris over een wijziging van de Monumentenwet.
Vandaag gaat het over een aantal onderwerpen in het kader van de behandeling
van de begroting 2006. De keuze van de onderwerpen door de verschillende fracties
geeft aan dat het brede terrein van de cultuur de interesse heeft van deze
Kamer. In mijn bijdrage zal ik allereerst ingaan op de visie van de CDA-fractie
op kunst en cultuur en het belang dat zij daaraan hecht. Vervolgens zal ik
nader ingaan op de recente voorstellen van de staatssecretaris met betrekking
tot de systematiek van de Cultuurnota.Vanuit de christen-democratische waarden en idealen hecht de CDA-fractie
aan begrippen als gespreide verantwoordelijkheid, publieke gerechtigheid,
solidariteit en rentmeesterschap. Deze leiden in onze visie samen tot een
betrokken samenleving. Kunst en cultuur zijn daarbij van groot belang. Zij
leggen het verleden vast in monumenten en archieven, vertalen in emoties in
uitingen als dans, toneel, muziek, literatuur, beeldende kunst en film en
bepalen de leefomgeving middels design en architectuur. Kunst en cultuur vormen
de spiegel van de culturele diversiteit van mensen. Religies hebben geleid
tot creatie van de mooiste kunstwerken.Kunstenaars en uitvoerenden hebben vaak een antenne voor maatschappelijke
ontwikkelingen die anders is gericht dan die van beleidsmakers en bestuurders.
Dat kan tot nieuwe inzichten leiden. Aandacht voor kunst en cultuur behoort
volgens de CDA-fractie tot een van de taken van de overheid. Kunst en cultuur
bevorderen immers het welzijn van burgers, onder andere door het actief meedoen
van vele amateur-beoefenaren. Ik wil in dit verband ook wijzen op een prachtig
concept in Gelderland, namelijk dat van de Kulturhusen. Hierdoor wordt in
plaatsen op het platteland daadwerkelijk iets gedaan aan het verdwijnen van
allerlei voorzieningen. Dat gebeurt door het samenbrengen van culturele voorzieningen
als een muziekschool, oefenruimtes en een openbare bibliotheek met voorzieningen
als een dokterspost en een postkantoor in één gebouw. Hierdoor
worden vele verbindingen gelegd en worden plaatselijke culturele en andere
voorzieningen in stand gehouden.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oije (VVD):Ik wil u erop wijzen dat de eerste Kulturhusen in Overijssel zijn ontstaan.De heer Doek (CDA):Dat is een zeer waardevolle aanvulling, dank u wel. Zoals u weet, kom
ik de laatste tijd regelmatig op bezoek bij de culturele sector in Overijssel.
Ik zal daar dus vast snel alles over leren.Tegen de achtergrond van de gespreide verantwoordelijkheid streeft de
CDA-fractie ernaar dat instrumenten worden ontwikkeld die daar recht aan doen.
Beleidsvoornemens worden daar door ons mede op getoetst. Het rentmeesterschap
leidt ertoe dat de CDA-fractie hecht aan de instandhouding van monumenten.
Wij doelen daarmee niet alleen op kastelen, woonhuizen en overheidsgebouwen,
maar ook op gebouwen die dienstbaar zijn of waren aan religies, zoals kerken
en synagogen. De extra inzet van 100 mln. vanuit de FES-gelden heeft dan ook
de volledige instemming van mijn fractie.Het onderwijs heeft een belangrijke taak in de culturele vorming van jonge
mensen. Het project Cultuur en School stimuleert eigen verantwoordelijkheid
van scholen en de met hen samenwerkende culturele instellingen. De inzet door
dit kabinet van middelen uit de zogenaamde enveloppengelden, oplopend tot
50 mln. voor 2007 en 2008, die mede hieraan worden besteed,
juichen wij van harte toe. Het Actieplan Cultuurbereik waarbij rijksmiddelen
worden gematcht met geld van provincies om te trachten om nieuwe publieksgroepen
bij kunst en cultuur te betrekken, spreekt mijn fractie aan omdat andere overheden
er ook verantwoordelijkheid voor dragen en erbij zijn betrokken. De CDA-fractie
wil ook nog eens wijzen op het grote belang van kunst en cultuur voor de economie,
niet alleen voor de stadseconomie maar in breder verband voor de huidige en
toekomstige economische ontwikkeling van ons land.In dat verband is het zeer verheugend dat het Innovatieplatform in het
rapport over de creatieve industrie "Creativiteit, de gewichtloze brandstof
van de economie" – hoe kun je zoiets verzinnen? – nog eens
dat belang heeft aangegeven door middel van aansprekende cijfers (ca. 240.000
banen, met een toegevoegde waarde van 8,4 mld.).Naast yuppen spreekt men nu al van yuces, young urban creative executives.
Mijn zoon wordt dan gelukkig. Hij wist dat niet, maar ik heb deze term ergens
gevonden. De brief van de minister en de staatssecretaris van Economische
Zaken en de staatssecretaris van Cultuur van 14 oktober 2005 "Ons
Creatieve Vermogen, brief cultuur en economie" schetst een plan van aanpak
om de randvoorwaarden voor het ondernemen in de creatieve industrie te verbeteren
en een betere verbinding tussen de culturele sector en de industrie te bevorderen.
De plannen ogen goed maar de vraag is of de ingezette middelen van 15 mln.
niet te bescheiden zijn om ook effectief te kunnen zijn, gezien de grote winst
die te behalen is met goede verbindingen tussen de wereld van kunst en cultuur
en die van de industrie. De wijze van aanpak door uit te gaan van initiatieven
uit het veld, die ook een wezenlijke bijdrage moeten leveren, spoort uitstekend
met ons uitgangspunt van medeverantwoordelijkheid.De bewindslieden kondigen aan dat zij de effecten van het programma voor
de creatieve industrie goed zullen volgen, verder onderzoek doen en dan bezien
of aanvullende voorzieningen nodig zijn. De CDA-fractie vindt vooral het programma
Creative Challenge Call, waarin projecten uit de sectoren om tot verbindingen
te komen zijn opgenomen, een prima programma, maar denkt dat de in te zetten
8 mln. wat krap zal blijken te zijn. Zij vraagt de staatssecretaris om in
overleg met de bewindslieden van EZ te bezien of hiervoor een hoger bedrag
kan worden uitgetrokken, zodat "sluiting van het loket" kan worden
voorkomen. Gaarne een reactie van de staatssecretaris.De CDA-fractie onderschrijft het voornemen om het cultuurmecenaat te bevorderen,
maar vraagt zich echt af of daarvoor weer een nieuw bureau moet worden opgericht,
dat jaarlijks € 600.000 uit de rijksbegroting moet gaan kosten.
Graag een reactie van de staatssecretaris. Ik meen trouwens te weten dat zij
heeft gezegd dat het geen apart bureau was, maar dat las ik pas gister­avond.
Ik hoor het dadelijk nog wel. Kan de staatssecretaris nog eens aangeven hoeveel
andere belanghebbende partijen (stakeholders) gaan bijdragen?De CDA-fractie is bepaald niet pessimistisch over hetgeen Nederland te
bieden heeft op het gebied van kunst en cultuur. De uitingen van kunst en
cultuur zijn te veel om op te noemen, vele jonge mensen volgen een beroepsopleiding
op dit terrein, de journalistiek besteedt er veel aandacht aan, er worden
vele poptempels gebouwd met lokaal overheidsgeld, misschien zelfs wel te veel,
het hele jaar door zijn er interessante festivals, de musea programmeren fantastische
tentoonstellingen, de opkomst van nieuwe media biedt jonge mensen nieuwe kansen
voor expressie en zo kan ik nog wel even doorgaan. Natuurlijk blijven er altijd
wensen richting de rijksoverheid, maar laten we niet vergeten dat de kunsten
in Nederland ook op een voortreffelijke wijze worden gesteund door de goededoelenloterijen,
zoals de BankGiroLoterij, door particuliere fondsen als het VSB-fonds en de
VandenEnde foundation en vele andere fondsen, en door het bedrijfsleven in
de vorm van sponsoring. De CDA-fractie wil hier nog eens haar dankbaarheid
en respect uitspreken jegens deze organisaties van particulier initiatief.
Daarnaast zijn er de vele vrijwilligers in de culturele sector, die een belangrijke
maatschappelijke rol vervullen.Nog een enkel woord over het rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau,
onder de naam Cultuurminnaars en cultuurmijders, van mei 2005. Uit het cijfermateriaal
blijkt dat jongeren tussen de 19 en 35 jaar cultuurmijders zijn, maar ziedaar,
zij komen later terug. Ook wordt duidelijk dat het opleidingsniveau een bepalende
rol speelt, zowel onder autochtonen als allochtonen. Het is bepaald niet alleen
een probleem van allochtonen of niet-Nederlanders.Van veel belang is de vaststelling van het SCP dat haar gevolgtrekkingen
in rapporten van 1998 en 2000 een zeker pessimisme over de wervingskracht
gemeen hadden. In die visie was er weinig ruimte voor een hernieuwde zichtbaarheid
en aantrekkingskracht van cultureel erfgoed en kunsten, vooral onder de jongere
generaties. Het SCP concludeert nu: "Op grond van de laatste ontwikkelingen
lijkt de toekomst van de culturele belangstelling wat minder somber."
Daar zijn wij natuurlijk blij mee.In de laatste cultuurnota, Meer dan de Som, kondigde de staatssecretaris
reeds een herijking van de cultuurnotasystematiek aan. In september 2005 heeft
de staatssecretaris haar analyse en haar plannen neergelegd in een contourennota
Verschil Maken. Het debat over deze nota met de Tweede Kamer is nog niet afgerond.
Om die reden zal ik ook slechts een aantal observaties van algemene aard maken.Mijn fractie acht de nieuwe samenstelling van de Raad van Cultuur, kleiner
van omvang en bestaande uit generalisten, een verstandige keuze. Vooral de
splitsing tussen het voorzitterschap van de diverse sectorcommissies en het
lidmaatschap van de raad zal de onafhankelijkheid van de raad ten goede komen.
Onze fractie wenst de nieuwe raad veel wijsheid bij de hem opgedragen taken.De CDA-fractie onderschrijft de analyse van de staatssecretaris dat de
huidige systematiek "als beheersinstrument ruimschoots voldoet, maar
als beleidsinstrument is verschrompeld tot een verbureaucratiseerde en ontzielde
procedure". Je kunt ook zeggen: veel gedoe om niks. Immers, na een twee
jaar durende procedure volgt een resultaat, waarna circa 2,5% van het
budget van ongeveer 400 mln., dus een miljoen of tien, een andere bestemming
krijgt. 77 instellingen gaan eruit en 67 andere komen erin. Als men dat voegt
bij de enorme inspanningen die de aanvragende instellingen zich moeten getroosten,
kan men terecht zeggen dat sprake is van een weinig zinvolle exercitie. Zelf mocht ik als actief bestuurder van kunstinstellingen en als statenlid
het proces al vier of vijf keer meemaken en van nabij heb ik kunnen ervaren
dat het proces veel tijd kost en vaak tot frustraties aanleiding geeft. Het
enige echte voordeel van de procedure heb ik altijd gevonden dat eens per
vier jaar er een prachtig overzicht wordt geproduceerd van de culturele staalkaart
van ons land, waar generaties kunst- en cultuurhistorici veel profijt van
kunnen hebben. In zoverre hoop ik dat al die mooie overzichten gemaakt blijven
worden. Op hoofdlijnen onderschrijft onze fractie de nieuwe aanpak van de
staatssecretaris.Vooral het loskoppelen van de cultuurnota als beleidsdocument van het
subsidieplan brengt hopelijk de discussie terug tot een debat over cultuur
en de rol van de overheid. Ook het uit de systematiek halen van de instellingen
die een zodanige positie in het culturele bestel vervullen dat zij alleen
te beoordelen zijn in samenhang met instellingen die eenzelfde positie innemen,
achten wij een goed voorstel. Het voor deze instellingen, te weten, de sectorinstituten,
de symfonieorkesten, de twee landelijke operavoorzieningen en de beheerfunctie
van musea die een rijkscollectie beheren, introduceren van een stelsel van
visitatie, heeft onze instemming.Mevrouw Witteman (PvdA):Ik val de heer Doek niet aan, maar hij zei dat al die mensen in al die
commissies van de Cultuurraad zoveel moeten zien en dat dit "gedoe"
uiteindelijk resulteert in slechts een kleine verschuiving. Dat gedoe moet
toch plaatsvinden. Wat de heer Doek aanduidt als "gedoe" wordt nu
verschoven naar de fondsen. Als 70 mensen een project indienen, voor een theatergroep
of voor een afzonderlijk stuk, is bij de fondsen een stevig aantal mensen
nodig om de stukken die de indieners hebben ingestuurd te lezen en om de voorstellingen
te zien. In die zin wordt het gedoe alleen maar verplaatst.De heer Doek houdt zijn mooie lijstjes wel, want die worden gepubliceerd,
zij het dan niet in een uitgave van het Rijk, maar vermoedelijk in een gemeentelijk
en of provinciale uitgave. Ziet hij daar dan nog licht?De heer Doek (CDA):Ja zeker! Het is helder dat er procedures moeten zijn als de overheid
geld beschikbaar stelt. Nu moet alles echter via één kanaal.
Of nu de Gelderse Muziekzomer een subsidie krijgt van € 30.000 of
het Rijksmuseum of een ander museum een paar miljoen, de procedure is precies
hetzelfde. Die is erg omslachtig. Het voordeel van werken met fondsen is naar
mijn oordeel zeker dat er ook tussentijdse instroom mogelijk is, terwijl het
nu maar één keer in de vier jaar kan. Ik vind dit dan ook een
zeer intelligente aanpak, wij moeten dit zeker een kans geven. Overigens gaat
er met het gewijzigde systeem nog maar 10% via de fondsen en ik vind
het heel goed om het voor een aantal grote instellingen, zoals de opera's
en de kennisinstituten, op een andere manier te regelen. Daarmee komt er wat
lucht in de dichtgemetselde systematiek. Ook de scheiding van Cultuurnota
en subsidieplan vind ik zeer fraai, want het is toch een beetje beschamend
dat het enigszins afhankelijk is van de contacten met Kamerleden en met de
staatssecretaris die op een bepaald moment in functie is, of een instelling
een beetje vooraan in de rij staat. Wij zouden toch moeten proberen om hierin
verandering te brengen en de voorgestelde systematiek biedt hiertoe volgens
ons een mogelijkheid.Onze fractie heeft kennisgenomen van het resultaat van het overleg met
IPO en VNG en van het voornemen om deze koepels bij het opstellen van de Cultuurnota
te betrekken door middel van analyses op sectorniveau en op voorzieningenniveau.
Wij hebben hierover nog wel een vraag. Wij onderschrijven wat de staatssecretaris
hierover schrijft, namelijk dat dit overleg met deze overheden ertoe bijdraagt
dat de landelijke infrastructuur mede wordt bezien vanuit een regionaal perspectief.
Maar zou zij nog nader kunnen aangeven hoe dit basisidee concreet kan worden
gemaakt, hoe dit idee zal worden uitgewerkt? Het klinkt namelijk allemaal
mooi, maar zou een en ander er niet toe moeten leiden dat wanneer het Rijk
en bijvoorbeeld de regio's het er in het kader van de spreiding van voorzieningen
over het land over eens zijn geworden, welke instellingen voor vier jaar subsidie
van het Rijk zullen ontvangen, het geld rechtstreeks naar de regio of de gemeente
gaat en niet langs een omweg, dus via de fondsen? De rol van de fondsen zou
dan volgens ons beperkt kunnen blijven tot het geven van een artistiek oordeel
over de inhoud en de prestaties, om de subsidie te beargumenteren. Wij zouden
dit een goede vertaling van gespreide verantwoordelijkheid vinden. Dit zou
ook recht doen aan de grote inzet van provincies, regio's en gemeenten op
het gebied van cultuur; zij leggen voor cultuur een veelvoud op tafel van
de bijdrage van de rijksoverheid. Wij vragen de staatssecretaris dan ook,
toe te zeggen dat zij bij de nadere uitwerking van de plannen de aanpak die
mijn fractie voorstelt, serieus zal bekijken en dat zij er overleg over zal
voeren met IPO en VNG.Onze fractie is het van harte eens met het voorstel om specifieke beleidsdoeleinden
zoals educatie, culturele diversiteit, cultuur en economie niet meer na te
streven door het ongedifferentieerd stellen van allerlei politieke eisen aan
alle instellingen, maar het meer te zoeken in speciale programma's waarop
instellingen kunnen intekenen en waaraan zij eventueel samen met andere partijen
ook zelf financieel moeten bijdragen. Dan zijn wij gelukkig af van de dwingelandij
van de Van der Ploegen van deze wereld; de oud-staatssecretaris met deze naam
verplichtte een paar jaar geleden alle instellingen, een bestuurslid uit niet-Nederlandse
kring aan te trekken. Het deed er niet toe of er wel zo iemand beschikbaar
was, het was gewoon een subsidievoorwaarde. Hierop is indertijd in de sector
met grote bevreemding gereageerd.Onze fractie heeft nog wel enige zorg over de uitwerking: hoe gaat de
staatssecretaris deze speciale programma's financieren? Er kan toch niet eerst
een algemene korting worden opgelegd om de instellingen vervolgens met minder
eigen middelen een beroep op de programma's te laten doen? Aan welke orde
van grootte denkt zij bij zulke programma's? Wij wachten met belangstelling
de reactie van de staatssecretaris af.De heer Van der Lans (GroenLinks):Voorzitter. Ik begin met het hoog houden van een traditie die enkele woordvoerders
op het terrein van cultuur hebben gevestigd, en wel door een fragment van
een gedicht van de Vlaamse dichter Leonard Nolens voor te lezen. Het is afkomstig
uit de bundel Bres IV, verschenen bij Querido in 2003: "Wij
waren arm en speculeerden op de beursVan het gedachtegoed.Wij handelden met voorkennis van zakenUit vergeten tijden.Wij werden helden in ons voorgeslacht.Wij werden uitgelachen door
ons nageslacht.Wij werden bloedserieus de risee van onszelf.Wij waren de open wondVan een gesloten boek.Wij waren
de dichte mondVan een open vraag."Ik zou vandaag graag verder gaan op het punt waar wij in deze Kamer bij
een vorig debat zijn geëindigd, het debat over de wijziging van de Mediawet.
Ik wist de staatssecretaris toen aan het slot van de tweede termijn te verleiden
tot enige bespiegelingen over gemeenschapsvorming, jeugd, internet en ontzuiling.
Toen werd het eigenlijk pas interessant, maar zoals het zo vaak gaat, was
er op dat moment geen tijd om daar verder op in te gaan. Daarom wil ik vandaag
daarop voortborduren. Wij moeten de onderwerpen van het cultuurdebat niet
te snel beperken tot geld, bestuurlijke instrumenten en subsidiesystematieken,
want dat is eigenlijk het minst interessante deel. Er dient een discussie
aan vooraf te gaan over de vraag wat er zich op het brede terrein van cultuurproductie
aan het voltrekken is en wat in die nieuwe omstandigheden het beleid van de
overheid moet zijn. Welke verantwoordelijkheden draagt de overheid, als behartiger
van het publieke belang, op het buitengewoon dynamische terrein van de cultuur?
Mijn stelling is dat in de afgelopen decennia de productieomstandigheden van
cultuur – en ik gebruik dit woord in de brede zin, dus van hoog tot
laag, om het nog maar eens in die ouderwetse termen aan te duiden –
zo ingrijpend zijn gewijzigd dat oude instrumenten waarmee de overheid tot
nu toe cultuurpolitiek bedreef, ernstig aan herijking toe zijn.In de nota Proef op de Som en ook in de Cultuurnota 2005-2008 wordt regelmatig
gewezen op het belang van de sector cultuur voor de economie, waarbij als
voorbeeld altijd het vestigingsklimaat wordt genoemd: hoe dynamischer de cultuur,
des te sneller de creatieve en ondernemende elites zich ergens vestigen. Dit
zal zeker waar zijn. Maar het merkwaardige is dat in die redenering cultuur
nog altijd tegenover economie wordt geplaatst, alsof het twee te onderscheiden
werelden zouden zijn. Maar het punt is nu juist dat dit steeds minder het
geval is. Kon je vroeger, in de tijden waarin het onderscheid tussen hogere
en lagere cultuur nog springlevend was, zeggen dat cultuur een niet economisch,
zeg maar voornamelijk artistiek domein was waarin de overheid, de culturele
elite en een paar puissant rijke mensen de dienst uitmaakten, in de laatste
25 jaar is die wereld verdwenen. Het culturele terrein is steeds verder overwoekerd
door de economie, door de commercie, door de wetten van het kapitaal, om het
maar eens ouderwets uit te drukken. Dit is met voorsprong de belangrijkste
ontwikkeling in de afgelopen 25 jaar: de economie is begonnen om het terrein
van de cultuur in exploitatie te nemen. Eerst een beetje, maar sinds een jaar
of tien gaat het enorm hard en zijn de investeringen astronomisch. Er valt
in de cultuurindustrie steeds meer geld te maken.De lotgevallen van de publieke omroep spreken in dit opzicht boekdelen.
Het is bijna een ideaaltypisch voorbeeld van hoezeer een niet economisch domein,
gereguleerd door overheidssubsidies en levensbeschouwelijke verengingen, is
omgeploegd. Eerst was het nog onschuldig, de omroep werd blootgesteld aan
de verlokkingen van de STER-inkomsten, maar vervolgens bleek het hele stelsel
zich langzaam maar zeker te richten op kijkcijfers en marktaandelen. Het omroepmonopolie
is verdampt en wanhopig wordt nu gezocht naar een overlevingsstrategie die
de publieke omroepen in het concurrentiegeweld met commerciële zenders
in de markt moet houden. Wat daar nu nog precies het publieke van is, behalve
het instandhouden van een erfenis van het verleden, is steeds minder duidelijk.
De nieuwe omroepplannen van deze regering omzeilen deze vraag in een poging
het oude en het nieuwe te omarmen, wat wel eens tot een totale collaps van
het bestel zou kunnen leiden.Maar de economisering van de cultuur is niet alleen zichtbaar op het terrein
van de omroepen, je ziet het op nagenoeg alle culturele velden. Kijk naar
de wereld van de uitgevers of naar de gedrukte nieuwsmedia. Zelfs de wereld
van de literatuur en non-fictie komt er steeds meer van in de ban. Denk aan
mijn goede vriend Geert Mak, die nog steeds tot zijn eigen verbazing is opgetild
door de wereld van de oneindige uitbating van roem. Hij is er rijk van geworden
maar zijn uitgever, zo kan ik u verklappen, nog vele malen rijker. De tijd
van de kleine uitgeverijen die konden overleven met een paar auteurs met middelgrote
oplagen, is voorbij. Ze worden uit de markt gedrukt door de grote jongens,
die zo dominant zijn dat zij steeds meer zeggenschap krijgen over de schappen
van de boekwinkels. Je ziet het bij de krantenconcerns, die investeringsobjecten
zijn geworden voor financieringskapitaal. Je ziet het bij bepaalde tentoonstellingen
die mega-evenementen zijn geworden.Cultuur is niet alleen economie geworden, onze economie is in hoge mate
aan het culturaliseren. De vrijetijdsindustrie, waar de cultuurindustrie deel
van uitmaakt, is de laatste decennia de snelst groeiende tak van economische
bedrijvigheid.Dat is de allesoverheersende trend: het terrein van de cultuur wordt meer
en meer bezet door de macht van het geld, van het Grote Geld. 25 jaar geleden
was dat in de kringen waarin ik toen verkeerde – in die kringen vertoef
ik overigens nog steeds – een schrikbeeld. Commercie en kunst gingen
niet samen, artistieke kwaliteiten drukten zich niet in geld uit en cultuur
vertegenwoordigde een werkelijkheid op zich.Dat is als zuivere redenering niet meer vol te houden. De bezetting van
het terrein van de cultuur door economische rationaliteiten heeft immers bepaald
niet tot louter een verarming en verschraling geleid. De commercie blijkt
heel wel in staat te zijn tot culturele kwaliteit. Niemand durft vol te houden
dat alles wat commerciële zenders uitzenden, puur rotzooi is. Veel overigens
wel, maar dat terzijde. Zoals de publieke omroep absoluut geen monopolie heeft
op kwaliteit. Niemand durft nog te beweren dat wat in de theaters van Van
den Ende gebeurt, louter plat amusement is. Profijt en kwaliteit gaan in tal
van opzichten samen.Je kunt zeggen dat het opheffen van de scheidslijnen tussen hogere en
lagere cultuur, ook al iets wat hoog op het verlanglijstje van de culturele
revolutie van dertig, veertig jaar geleden stond, door de economisering van
de cultuur daadwerkelijk in de praktijk is gebracht. Daarmee is het hele veld
anders gestructureerd. De ijkpunten, de maatstaven zijn vervaagd. De culturele elites zijn in verwarring geraakt en zijn van lieverlee cultuuromnivoren
geworden: ze vinden alles interessant. Niemand heeft het monopolie op het
goede of het schone en inventieve culturele ondernemers zijn bovendien steeds
beter in staat om nagenoeg alles aan de man te brengen.Als je met deze ongekende en ingrijpende transformatie van het culturele
veld in je achterhoofd kijkt naar de beleidswereld van cultuur, bekruipt je –
in elk geval in mijn geval – een vreemd gevoel. Dan heb je het idee
dat je terechtkomt in een wereld waarin vastgehouden wordt aan de gedachte
dat de overheid op het terrein van de cultuur zo ongeveer de dienst uitmaakt.
Of laat ik het nauwkeuriger zeggen: dat cultuurpolitiek in Nederland nog in
hoge mate geënt is op de vooronderstelling dat de voorwaarden voor cultuurproductie
in hoge mate bepaald worden door de overheid.Sterker, het wemelt nog van de oude reflexen waarvan wij ons langzamerhand
moeten afvragen of zij nog wel zo redelijk zijn. Het is bijvoorbeeld in Nederland
mogelijk om voor een relatief lage prijs een moderne dansvoorstelling te bezoeken,
bijvoorbeeld van Introdans, dat voor een relatief klein publiek prachtige
voorstellingen maakt. Maar waarom is het eigenlijk vanzelfsprekend om € 25
te betalen voor zo'n voorstelling en voor een kaartje van een popconcert € 50?
De prijs van de dansvoorstelling is relatief laag, omdat wij met het idee
leven dat de overheid ervoor moet zorgen dat de toegankelijkheid van deze
vormen van cultuuruitingen niet belemmerd mag worden door te hoge financiële
drempels. Dat is sinds de jaren zeventig gemeengoed geworden: kunst en cultuur
moet voor iedereen toegankelijk zijn. Maar na 25 jaar mogen wij vaststellen
dat het de mensen met hogere inkomens zijn die van deze praktijk het meest
profijt hebben. Welgestelde mensen consumeren cultuur voor een prikkie, terwijl
zij makkelijk het dubbele kunnen en, denk ik, ook willen betalen.De heer Doek (CDA):Bij dansvoorstellingen, bij ballet, zit u er toch wel naast. Uit allerlei
publieksonderzoeken blijkt dat vooral bij dansvoorstellingen veel mensen uit
niet de rijkste groepen in de zaal zitten. Het zijn veel jonge mensen, ook
veel mensen van niet-Nederlandse afkomst, die vaak nog helemaal niet in de
hogere inkomenskwartielen zitten waar u op doelt.De heer Van der Lans (GroenLinks):Daar kunnen wij over twisten. Ik ben een regelmatige bezoeker van dansvoorstellingen.
Wij zullen de cijfers ernaast moeten leggen, maar ik denk dat het niet vol
te houden is. Misschien kunnen wij het voorbeeld vervangen door theatervoorstellingen.
Het maakt mij niet uit. Het gaat om het idee dat wij misschien die discussie
moeten voeren.Mag ik u nog een andere krampachtigheid, een oude reflex, voorhouden?
Die gaat over jongeren. Je ziet alle klassieke cultuurinstituties, van krant
tot weekblad en van omroepverenging tot de vereniging vrienden van de schouwburg,
worstelen met het probleem dat jongeren zich niet aan hen willen binden. Dat
geldt met name voor de groep tot 35 jaar. Dat zijn dus de kinderen van een
geëconomiseerde cultuur. Zij shoppen, consumeren soms en zoeken trends
op, maar zij binden zich steeds minder in langlopende lidmaatschappen. Mevrouw
Tan wees er al op. Zij hebben de Rubicon overgestoken en zoeken hun weg in
de nieuwe wereld van cultuur en vermaak. En wat is de reactie? Wij maken van Nederland 3 een jongerenzender. Wat
dat zou moeten zijn, is volkomen onduidelijk. Wat zo'n zender toevoegt aan
wat er al is evenmin. En wanneer zouden wij dan tevreden moeten zijn? Als
jongeren de hele avond naar Nederland 3 kijken in plaats van razendsnel over
de zenders te zappen? Dat gelooft toch niemand? Je ziet op alle fronten dat
de traditionele culturele instituties een soort infantilisering op gang brengen
om de jonge generatie aan zich te binden. Je ziet het aan de kranten en aan
de televisie: het moet vooral leuker, hipper, korter en amusanter.Deze wanhoopsverjonging is een voorbeeld van een manier van denken waarin
de overheid of de oude instituties denken de cultuurproductie te kunnen regisseren.
Met een beetje slimmere aanpak smeren wij de jeugd wel weer een ouderwetse
cultuurinteresse of NCRV-lidmaatschap of Vrij Nederland-abonnement voor het
leven aan. Mooi niet dus.Mevrouw Tan (PvdA):Al eerder in zijn betoog maakte de heer Van der Lans wat kritische opmerkingen
hoe het in de publieke omroep eraan toeging. Ook nu detailleert hij het. Ik
ben benieuwd wat de heer Van der Lans wel goede initiatieven vindt of hoe
het volgens hem wel zou moeten.De heer Van der Lans (GroenLinks):Eerst de analyse, dan de richting. Dat is een heel ouderwets principe.
Ik zal uw vraag straks beantwoorden. Ik ben er bijna aan toe, maar ik wil
eerst mijn analyse afmaken.Wij hebben te maken met een generatie die zich niet laat vangen door oude
verbanden, die in grote mate consumeert en in toenemende mate met behulp van
nieuwe technologieën zelf cultuuruitingen produceert of erin participeert.
Wij hebben te maken met een generatie die geen boodschap heeft aan de oude
ordeningen van de cultuurwereld en die haar eigen pakketten samenstelt. Soms
is het commercieel, dan is het amateuristisch en dan is het professioneel.
Zij gaat in elk geval haar eigen gang. Ik geloof dus ook niets van de zich
verspreidende gedachtegang dat de nieuwe generaties eigenlijk niets met de
cultuur te maken willen hebben.De essentie van een moderne cultuurpolitiek is nu om die nieuwe productieomstandigheden
als uitgangspunt te nemen. Je kunt die productieomstandigheden niet meer naar
je hand zetten vanuit de Raad voor Cultuur, simpelweg omdat je in feite niet
meer de baas bent over het terrein. Ik denk dat een moderne cultuurpolitiek
met die constatering moet beginnen. Alleen als je je daarbij neerlegt, kun
je pas grondig nadenken over wat je als overheid wel te doen staat en daar
vervolgens je cultuurpolitieke instrumenten op ijken.Laat ik een paar uitgangspunten noemen, mevrouw Tan, die vanuit zo'n vertrekpunt
relevant zijn.1. De overheid moet naar mijn mening de allerhoogste prioriteit geven
aan cultuureducatie. Als de wereld van cultuur in toenemende mate gedifferentieerd
wordt en chaotischer en veelvuldig wordt, is het een taak van de overheid
om mensen van adequate culturele kennisbagage te voorzien. Dat kan en moet
veel beter en veel systematischer. Er gebeurt wel wat in het onderwijs, maar
het is allemaal in de sfeer van leuke uitjes. Mevrouw Witteman wees er ook
al op. Wij moeten een notie en een daarbij horend curriculum ontwikkelen van
cultureel burgerschap. Dus niet het bevorderen van cultureel ondernemerschap,
hoe relevant op zichzelf ook. Cultureel burgerschap zou de kern
moeten zijn van de cultuurpolitiek.2. In de nieuwe omstandigheden zou de overheid cultuurparticipatie zo
veel mogelijk moeten faciliteren, op dezelfde waarop zij zichzelf een rol
toedicht bij het stimuleren van breedtesport. Zij zou dat ook met dezelfde
gedachte moeten doen. Het mogelijk maken van podia, platformen en beeldschermen
in het publieke domein waar mensen hun verbeelding kunnen botvieren is bij
uitstek een overheidstaak. Er bestaan in dit land normen die aangeven hoever
mensen vanaf een bushalte mogen wonen en dat vinden wij heel normaal, maar
dat er op iedere tienduizend Nederlanders een toegankelijk podium zou moeten
zijn, een cultuuretalage of desnoods een digitaal platform, is bepaald nog
niet vanzelfsprekend. Club- en buurthuizen zijn nu nog een soort ontmoetingscentra
of hangplekken voor jongeren. Laten wij daarvan cultuurpodia maken. Ik haal
een oud stokpaardje uit de kast als ik zeg dat het aanbieden van hangplekken
en honken sowieso duidt op het toppunt van ledigheid is. Laat mensen rappen,
hiphoppen of breakdancen. Kortom: wij moeten toe naar een breedtecultuurpolitiek
en dat betekent bijvoorbeeld dat veel meer belang moet worden gehecht aan
instellingen die deze culturele participatie stimuleren. Vergeleken met andere
sectoren geeft de cultuursector maar een paar stuivers uit aan ondersteuningsstructuur
voor zaken als dans, theater, muziek en popmuziek in de brede zin van het
woord. Denk bijvoorbeeld aan amateurdans.3. Laat de burgers meer kiezen. Op terreinen als onderwijs en zorg werken
wij inmiddels met persoonlijke budgetten, met PGB's en met rugzakjes. Ik ben
daarvoor op die terreinen altijd huiverig geweest, omdat ik denk dat een vrije
keuze in afhankelijkheidssituatie niet altijd werkt. Maar op het terrein van
de cultuur zijn die afhankelijkheidsrelaties afwezig. Als er een terrein is
waar met dergelijke vraagsturingsinstrumenten geëxperimenteerd zou kunnen
worden, is het wel dit. Het is toch te gek voor woorden dat wij tegen hulpbehoevende
ouderen zeggen dat zij een PGB mogen hebben en tegen een volwassen burger
niet zeggen dat hij op het terrein van de cultuur zelfsturend mag zijn en
mag zeggen waar het geld naar toe gaat. Ik meen dat wij op dit punt met intelligente
systemen moeten gaan experimenteren. Ik denk aan voorzieningen die sturingsvermogen
naar burgers brengen: vouchers, cultuurpaspoorten en kortingskaarten. De mogelijkheden
zijn enorm en wat mij betreft kunnen die groter worden.4. Met cultuurpolitiek dienen wij ons te ontfermen over kwetsbare kunst
en cultuur. Juist door het geweld van het geld op dit terrein neemt de kwetsbaarheid
van bepaalde kunst- en cultuuruitingen toe. Daar voert de overheid beleid
op, dat gebeurt nu al en dat moet zo blijven. Op die terreinen waarop de verdrukking
groter wordt, zal de ontferming intensiever moeten zijn. Aan de andere kant
van het spectrum dient nationale cultuurpolitiek ook verantwoordelijkheid
te nemen voor het in stand houden van topcultuur, voor de boegbeelden en de
cultuurvoorzieningen die excelleren. Dat is een modern land aan zichzelf verplicht.
Maar tussen kwetsbaarheid en excellentie zit een groeiend cultureel middenveld
en je kunt je afvragen in welke mate de overheid daarvoor blijvend verantwoordelijk
moet zijn. De bemoeienis daarmee is vooral tijdelijk, stimulerend en projectmatig.
Ik proef iets van zo'n filosofie in de discussie over de herijking van de
cultuurnotasystematiek, maar ik hoor graag van de staatssecretaris of dit
ook zo is.5. Vernieuwing en innovatie zijn cruciale onderdelen van cultuurpolitiek
in de nieuwe omstandigheden. Ik denk dat je juist op dit punt ook iets kunt
betekenen voor nieuwe generaties die met nieuwe cultuurvormen en uitingen
komen. Daarvoor moet je ruimte bieden. Zorg voor ateliers, voor eigen centra,
zoals het HipHopHuis in Rotterdam. Dat is tot stand gekomen in een innovatieve
symbiose tussen oude instituties en nieuwe initiatieven. Zorgen voor vernieuwing
is een mooie taak voor de overheid. De nieuwe culturele geldmachines hebben
nu eenmaal de neiging om de krenten uit de pap te halen, maar zij willen niet
of maar beperkt voor de pap zorgen. Daar zou op zichzelf wat aan te doen zijn:
een innovatieheffing op cultuurconsumptie, van elke bestede cultuureuro gaat
1% naar bijvoorbeeld stimuleringsfondsen. Los daarvan kan je het in
stand houden van lanceerbasissen die het cultuurveld blijvend bestoken met
nieuw talent, nieuwe ideeën en nieuwe uitingen als een publiek belang
zien. Moderne cultuurpolitiek zou zich daarop moeten blijven richten.Voorzitter. Ik zeg dit als een uit de hand gelopen interruptie. Die wilde
ik maken tijdens het vorige mediadebat, toen de staatssecretaris een wat meer
reflexieve bespiegeling op touw zette. Toen ontbrak mij de tijd om te reageren.
Daarom heb ik nu daartoe de gelegenheid gegrepen. Ik begrijp ook wel dat de
staatssecretaris niet zomaar met repliek komt. Dat komt dan later wel. Vandaag
heb ik geprobeerd het fundament te schetsen van een referentiekader waarmee
wij bijvoorbeeld ook haar plannen voor de hervorming van de publieke omroep
zullen gaan beoordelen. Want daar speelt dezelfde problematiek in hevige mate
en daarbij moeten wij de vraag beantwoorden wat in het razendsnel economiserende
veld van de nieuwe media de publieke ruimte is en waarmee deze gevuld moet
worden. Wat is kwetsbaar en het beschermen waard? Wat willen wij niet afhankelijk
maken van puur commerciële krachten? Moeten wij onze plannen niet veel
meer afstemmen op de nieuwe, digitale revolutie die ons nog te wachten staat
en waarvan mevrouw Tan zoveel prachtige voorbeelden heeft gegeven? Dat zijn
vragen waar wij nog uitvoerig over te spreken komen, maar die alleen beantwoord
kunnen worden als wij helder zicht hebben op wat er in wereld van de cultuur
aan het veranderen is. Ik heb voor die analyse een paar bouwstenen aangedragen
en ik zou het op prijs stellen als de staatssecretaris daar wat reflectie
op pleegt, want daar is deze Kamer de aangewezen plek voor.Voorzitter. Ik maak nog één korte opmerking en stel nog
een concrete vraag. Die vraag heb ik in 2003 ook al gesteld. Ik herinnerde
mij die vraag toen ik hoorde hoe de Goudstikkeraffaire was afgelopen. De vraag
betreft de ratificering van het UNIDROIT-verdrag uit 1986.Mevrouw Tan (PvdA):Voorzitter. De heer Van der Lans zegt dat hij een laatste opmerking gaat
maken en dat die over de Goudstikkeraffaire gaat. Daarom neem ik aan dat hij
aan het eind is van zijn opmerkingen over de publieke omroep. In die opmerkingen
heb ik geen antwoord op mijn vraag kunnen ontdekken.De heer Van der Lans (GroenLinks):Ik heb vijf punten genoemd. Moet ik die herhalen?Mevrouw Tan (PvdA):Toen u die vijf punten noemde, heb ik aantekeningen gemaakt. U hoeft ze
dus niet te herhalen. Die vijf punten hadden echter niet zo vreselijk veel
te maken met uw mening over de toekomst van de publieke omroep. Aan het begin
van uw betoog zei u dat er veel fout ging en dat er veel werd verkwanseld
enzovoorts. U schetste allerlei spookbeelden. Daarom vroeg ik hoe het dan
wel moet.De heer Van der Lans (GroenLinks):Ik heb geprobeerd een analyse te maken van de cultuur. De publieke omroep
is daar maar een onderdeel van. Ik heb verder gezegd dat wij op dat onderdeel
uitvoerig terugkomen, maar nu u mij deze vraag stelt, wil ik er wel iets over
zeggen.Een cruciaal element is dat wij een politiek voor de nieuwe media moeten
voeren. Dit idee past bij uw betoog. De publieke omroep is niet meer los te
denken van de nieuwe media. De basisstelling zal moeten zijn dat de waarde
van de huidige etalage waar alle aandacht naar toe gaat – ik denk aan
Nederland 1, 2 en 3 en aan het geschuif van omroepverenigingen – steeds
minder wordt. Wat is nou waardevoller, een uitzending die op één
avond één miljoen kijkers trekt of een uitzending die straks
op de digitale plank komt te liggen en die tien jaar lang elke avond honderd,
tweehonderd, driehonderdduizend bezoekers telt, omdat mensen nog een keer
naar de uitzending willen kijken? Dat zijn de vragen waarop wij antwoord moeten
geven. Misschien zal de staatssecretaris straks meteen het antwoord geven.
Dus mijn stelling is: wij moeten veel meer waarde hechten aan de achterkant
van de etalage. Nu vraagt mevrouw Tan wat ik vind van omroepverenigingen.
Ik vind dat zij hieraan hun betekenis moeten ontlenen, want er is geen mooier
instrument dan internet. Daarmee kun je precies je eigen doelgroep en je eigen
achterban bedienen. Grote levensbeschouwelijke gemeenschappen hebben daartoe
een geweldig middel ter beschikking. Dat zal evenwel betekenen dat zij in
de etalage niet meer helemaal de dienst kunnen uitmaken. Die keus zullen wij
moeten maken. Als wij die niet maken en als wij kiezen voor een etalagepolitiek
die gevuld wordt met de sentimenten van de oude instituties, werken wij hard
mee aan het einde van het publieke omroepbestel dat wij nu kennen. Het zal
dan vanzelf instorten. Ik hoop dat ik mevrouw Tan hiermee tevreden heb gesteld
en misschien heb overtuigd. Misschien zal zij hetzelfde vinden als ik.Voorzitter. Dan mijn laatste punt. Dat betreft het UNIDROIT-verdrag dat
is gesloten om de illegale kunsthandel tegen te gaan. In 1996 hebben wij het
belang van het verdrag erkend, maar wij moeten het nog ratificeren. In 2003
heb ik hierover vragen gesteld. De staatssecretaris was het toen met mij eens
en zei dat het verdrag geratificeerd zou worden, omdat het belangrijk was.
Volgens mij is dat nog steeds niet gebeurd. Omdat het om een tamelijk cruciaal
verdrag gaat, wil ik weten waarom het verdrag niet is geratificeerd. Wanneer
zal dat wel gebeuren?Ik wacht de antwoorden van de staatssecretaris met belangstelling af.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oije (VVD):Voorzitter. De VVD-fractie wil haar waardering uitspreken voor het cultuurbeleid
dat de afgelopen jaren door de staatssecretaris is vormgegeven en dat zijn
neerslag heeft gekregen in de rijksbegroting. De VVD-fractie ziet met belangstelling
het debat met de staatssecretaris van Cultuur over het cultuurbeleid tegemoet.
De staatssecretaris heeft in de Tweede Kamer uitgebreid van gedachten gewisseld
met de desbetreffende commissie en hieruit zijn een aantal moties en amendementen
voortgekomen die deels door de staatssecretaris zijn overgenomen en deels
door de Tweede Kamer zijn aangenomen. De VVD-fractie wil zich daarom in dit
debat beperken tot een aantal onderwerpen waarover de fractie haar zorgen
zal uiten en waarover zij de staatssecretaris zal bevragen.Er zijn in deze Kamer fraaie, diepzinnige verhandelingen gehouden over
het fenomeen cultuur. De VVD-fractie wil zich beperken tot een citaat uit
cULTUUR, het nieuwe tijdschrift voor etnologie, dat als logo heeft de "kleine
c". De redacteurs legitimeren hun keuze voor de naam en het logo met
de uitspraak: "cultuur is immers communicatie". Vanuit het idee "cultuur
als communicatie" zal de VVD-fractie zich uit pragmatische overwegingen
beperken tot de onderwerpen musea en archieven.Communicatie in de wereld van de musea vindt op verschillende niveaus
plaats. Er is de overdracht van informatie aan de bezoekers over wat het museum
te bieden heeft, welke plek het inneemt en welk doel het nastreeft. Daarnaast
is er de communicatie van de bezoekers met de objecten, de confrontatie met
het tentoongestelde. Zoals de staatssecretaris aangeeft in haar nota "Bewaren
om teweeg te brengen" dient er met deze communicatie iets teweeggebracht
te worden bij de individuele bezoeker. Als rode draad door zowel de nota als
het advies van de Raad voor Cultuur "Een vitaal museumbestel" loopt
de bekommernis over het aantrekken van numeriek meer en van meer divers museumbezoek;
een zorg die al ongeveer tien jaar speelt. Overigens bleek in 2005 het museumbezoek
over het algemeen gestegen te zijn, maar over de diversiteit van de bezoekers
in 2005 is nog niets bekend.De staatssecretaris geeft aan dat zij van mening is dat het bestaan van
de musea wortelt in het verwerven en beheren van collecties, maar hun bestaansrecht
baseert zich op de manier waarop zij hun collectie inzetten voor de samenleving.
De staatssecretaris sluit de nota af met een aantal instrumenten die zij voor
dit doel in wil zetten. Weliswaar komt er een langlopend subsidieperspectief
voor musea met een beheersovereenkomst voor het beheren van rijkscollecties,
maar ook een herijking van de rijkscollectie. Dit baart de VVD-fractie zorgen.
Het behoud en beheer van de rijkscollecties is altijd de eerste taak geweest
van de musea, niet gericht op zoveel mogelijk materiaal hamsteren om als instelling
gelegitimeerd te zijn, maar als behoeders van de dragers van de materiële
cultuur. Dit is een heel essentieel onderdeel van de taak van een museum voor
de maatschappij: als het materiaal niet bewaard blijft, wordt er aan de wortels
van de overdracht van de cultuur geknaagd. Er is geen continuïteit van
overdracht mogelijk zonder materiële opslag. Dat op dit moment van een
aantal recente uitingen de context en het "bewaarnut" niet duidelijk
is, is geen reden om deze te elimineren. De maatschappij verandert zo snel
dat het bewaarnut ook op de korte termijn wel duidelijk kan worden. Als de
musea minder geld voor het bewaren ontvangen omdat zij meer moeten teweegbrengen,
bestaat het risico dat er materiële dragers van onze culturele
wortels verloren gaan.Natuurlijk kan worden gediscussieerd over de keuze aangaande de plek van
het bewaren, die bijvoorbeeld tot uitruil kan leiden. In het verleden zijn
sommige musea niet erg kritisch geweest op het accepteren van schenkingen.
Vaak werd om enkele objecten te kunnen verkrijgen genoegen genomen met een
bulk van min of meer onbruikbare objecten, maar een dergelijke houding is
te begrijpen omdat zij meestal voortkwam uit geldgebrek. Musea realiseren
zich dit ook. De actie die het Centraal Museum in Utrecht nu uitvoert, waarbij
breeduit wordt getoond wat uit het depot eigenlijk niet in het museum past
en waaruit collega-musea een keus mogen doen, is een goed voorbeeld van het
op gang brengen van collectiemobiliteit.De VVD-fractie wil haar waardering uitspreken voor de beslissing van de
staatssecretaris om 202 kunstwerken die het Rijk in zijn bezit heeft en die
deel uitmaakten van de handelsvoorraad van kunsthandel J. Goudstikker NV,
zoals die bestond op 10 mei 1940, aan de erven Goudstikker terug te geven.
De beslissing over deze teruggave heeft naast de discussie over de moreel-ethische
gronden ook discussie teweeggebracht over de omgang met bruiklenen en de collectiemobiliteit.
Het is goed dat musea zich blijvend kritisch opstellen ten opzichte van de
acceptatie van en de zorg voor bruiklenen. Ook de uitruil van depotobjecten
en de collectiemobiliteit krijgt meer aandacht.Een probleem dat bij de mobiliteit van museumobjecten verder nog speelt
is de verzekerbaarheid van de objecten. De kosten van bruiklenen voor tentoonstellingen
zijn vaak zo hoog dat ernstig overwogen wordt om van een bepaalde tentoonstelling
af te zien. Slechts met een beperkt aantal musea is afgesproken dat de verzekeringskosten
achterwege kunnen blijven in het onderlinge verkeer, dus op basis van wederkerigheid.
Maar voor het overgrote deel van de musea leidt het onderling lenen uit de
Collectie Nederland tot onaanvaardbare kosten. Ziet de staatssecretaris andere
mogelijkheden zoals garantstelling of risicodempende maatregelen? Moeten kwetsbare
en onvervangbare objecten ook aan de mobiliteit deelnemen, evenals objecten
die een grote financiële waarde vertegenwoordigen of die praktisch onverzekerbaar
zijn, omdat verzekeringsmaatschappijen het risico tegen een normale premie
niet willen dragen?Bij de toegankelijkheid van de musea is niet alleen sprake van een fysieke
toegankelijkheid, maar in toenemende mate ook van een virtuele toegankelijkheid
en communicatie. Dit biedt veel meer mogelijkheden om een breder publiek aan
te trekken. Aangezien bijna alle musea een website hebben, zou het nuttig
zijn om na te gaan wat het aantal en de leeftijd- c.q. groepssamenstelling
is van de bezoekers van de website. Zo had IGEM, Internet Gelderse Musea,
een website waarbij vijftien musea in Gelderland zijn aangesloten en waarop
17.853 voorwerpen te zien en 30 verhalen te lezen zijn, 20.000 bezoekers in
2005. Hier zijn veel jonge bezoekers bij, die op zoek zijn naar gegevens voor
hun werkstuk of naar informatie voor het vak CKV. Een groot museum in Rotterdam
had naast 125.000 museumbezoekers 100.000 bezoekers op zijn website. Ook het
Museum Inventarisatie Project, MuslP, waarbij de musea op deelcollectieniveau
objecten hebben gedigitaliseerd, biedt toegang voor virtuele bezoekers. De
VVD-fractie is van mening dat de virtuele bezoekers ook meegeteld kunnen worden
bij het bezoekersaantal van het museum. Bovendien zijn virtuele bezoekers
potentiële fysieke bezoekers. Het is aan het museum om de uitdaging aan
te gaan om er ook fysieke bezoekers van te maken. Heeft de staatssecretaris
inzicht in de bezoekersaantallen van de websites van de musea en erfgoedinstellingen?De VVD-fractie is bezorgd over de uitvoering van taken op het gebied van
digitalisering, die juist het bezoekersaantal en de beweging van de musea
verhogen, zoals hiervoor is aangegeven. Een aantal goede programma's zijn
in de laatste jaren onder andere met rijkssubsidie opgezet, maar als de programma's
eenmaal lopen is bijhouden en onderhouden cruciaal. Als dit niet gebeurt,
vindt er kapitaalvernietiging plaats die onacceptabel is. Het gaat hierbij
om een aantal taken. In de eerste plaats gaat het om de Art and Architecture
Thesaurus, een programma dat ontwikkeld is door het Rijksinstituut voor Kunsthistorische
Documentatie en dat inmiddels in gebruik is bij de musea in het totale Nederlandse
taalgebied, dus inclusief Vlaanderen en bij de monumenten. De subsidie hiervoor
is beëindigd, maar het programma dient wel onderhouden te worden. De
afzonderlijke organisaties kunnen dit niet uit hun reguliere budget bekostigen.Vervolgens loopt er nog het traject van de Nederlandse Museum Registratie,
een zelfstandige stichting die bestaat uit een samenwerkingsverband van de
Nederlandse Museum Vereniging en het Landelijk Contact van Museumconsulenten.
Hierbij krijgen musea, als zij aan een aantal criteria voldoen, een kwaliteitskeurmerk
en zij worden opgenomen in het museumregister. Ook dit voor museumbezoek waardevolle
traject kan de NMV in de nieuwe constellatie niet meer bekostigen. Ook hiervoor
geldt dat, als het register niet onderhouden en bijgehouden kan worden, er
sprake is van kapitaalvernietiging.Ten slotte is er nog het eerdergenoemde MusIP, waarbij musea op deelcollecties
worden gedigitaliseerd. Ook MusIP is gefinancierd uit een matching van subsidies
van Rijk en provincies, maar het project nadert haar afsluitende fase. Indertijd
is afgesproken dat het eindresultaat ter beschikking zou worden gesteld aan
het Instituut Collectie Nederland (ICN) als integraal onderdeel van de Cultuurwijzer,
maar ook hier is het niet duidelijk wie de kosten van het onderhoud op zich
neemt. Kan de staatssecretaris aangeven wat haar beleid is ten aanzien van
het bijhouden en onderhouden van deze nuttige instrumenten?Overigens bestaat er een goed Overleg Provinciale Erfgoedinstellingen
Nederland (Open), het platform van provinciale erfgoedhuizen, museum-, monumenten-
en andere steunpunten die meerdere disciplines van erfgoed ondersteunen. Open
wil bij het overleg ook de basisbibliotheken betrekken bij zijn activiteiten
voor cultuureducatie. In dit overleg zit veel expertise, ook over het hiervoor
genoemde vraagstuk. De vragen van de VVD-fractie mogen gedetailleerd lijken,
maar de fractie is oprecht bezorgd over eventuele kapitaalvernietiging van
rijksbeleid dat nu juist tot doel heeft de toegang tot de musea en de erfgoedinstellingen
te vergroten.Ik kom op het onderwerp archieven, een gebied waar toegankelijkheid voor
het totstandkomen van communicatie een grote rol speelt. De Archiefwet van
1995 is weliswaar voor een wet over een dergelijk onderwerp nog niet zo oud,
maar anno 2006 bestaat er een grote kloof tussen de werkelijkheid en de letter
van de wet, niet alleen door de voortschrijdende techniek van
digitale opslag, maar ook door het veranderend inzicht hoe met archieven in
de maatschappij om te gaan. In de periode van staatssecretaris Van der Ploeg
is de publieksfunctie voor de archieven een belangrijke taak geworden. Evenals
voor de musea dient, als een reeds bestaande taak wordt uitgebreid, de initiële
taak, namelijk die van het behoud, hier niet onder te lijden. Archieven zijn
bedoeld als juridisch instrument voor het openbaar bestuur. Uiteindelijk wordt
maar 3% van hetgeen ooit door archieven is gevormd door archiefinstellingen
bewaard. Ook al zijn grote delen neerslag van administratieve handelingen,
het is alles cultureel erfgoed. Het is goed dat de staatssecretaris middelen
ter beschikking heeft gesteld en zal stellen voor de conservering en ontsluiting
van dit erfgoed zoals het Metamorfoze-programma.Het beleid met betrekking tot de publieksfunctie en de verdeling van de
verantwoordelijkheden van de archieven heeft ertoe geleid dat inmiddels op één
na alle provinciale rijksarchieven opgegaan zijn in regionale historische
centra, meestal samen met het gemeentearchief van de provinciehoofdstad. De
uitzondering vormt de provincie Zuid-Holland. In de brief van de staatssecretaris
over de Cultuurnota 2004-2007 werd aangegeven dat in Zuid-Holland het Kenniscentrum
Nationaal Archief gevormd zou worden. Er is echter tot nu toe geen regionaal
historisch centrum ontstaan als combinatie van het Rijksarchief in Zuid-Holland
en bijvoorbeeld het Gemeentearchief van Den Haag. Kan de staatssecretaris
aangeven of dit nog in de bedoeling ligt en, zo nee, hoe zij dan de positie
van het Rijksarchief in Zuid-Holland ziet ten opzichte van de overige regionale
historische centra?Men hoeft niet alleen aan een fusie met een gemeentearchief te denken.
In Friesland, Flevoland en elders doen ook bibliotheken en andere erfgoedinstellingen
mee in een regionaal historisch centrum. De staatssecretaris kent uit eigen
ervaring de combinatie van museum, bibliotheek en archief in Apeldoorn.De regionale historische centra functioneren op grond van een gemeenschappelijke
regeling tussen Rijk en gemeente als openbaar lichaam. De centra ontvangen
geld van het Rijk om de rijkscollecties te behouden en te bewaren, het Nationaal
Archief in Den Haag valt rechtstreeks onder de staatssecretaris. In tegenstelling
tot de geprivatiseerde rijksmusea heeft de staatssecretaris een rechtstreekse
verantwoordelijkheid voor het rijksdeel van de publieke regionaal historische
centra. Door de herschikking van de archieven leeft er bij onderzoekers en
archivarissen het gevoel dat de samenhang in het archiefwezen dreigt te verwateren.
Kan de staatssecretaris aangeven wat haar beleid is om de samenhang in het
archiefwezen in Nederland te behouden en meer in het bijzonder hoe zij haar
rol ten opzichte van de regionaal historische centra ziet?Dit gebrek aan samenhang klemt des te meer, aangezien zowel op nationaal
als op provinciaal en lokaal niveau men bezig is met digitaliseringsprojecten,
die uiteraard op elkaar afgestemd dienen te zijn. Er zijn wel subsidies voor
de digitalisering, maar deze zijn vooral bedoeld voor landelijke projecten.
Er ontstaat de indruk dat de aandacht en de zorg vooral uitgaan naar het Nationaal
Archief. Kan de staatssecretaris aangeven of zij het beleid op het punt van
het "Interactief Archief" heeft overgenomen? Als er één zaak is die het uitoefenen van de publieksfunctie
en de toegankelijkheid van archieven vergroot, dan is dat wel de digitalisering.
De toegankelijkheid van het gebruikte systeem is erbij gebaat als deze systemen
in ieder geval op elkaar aansluiten en onderhouden worden. Heeft de staatssecretaris
inzicht in hoe de digitalisering en vooral hoe deze aansluiting verloopt?
Is er aandacht en capaciteit voor onderhoud/uitbouw/selectie van de systemen,
bijvoorbeeld voor aansluiting op de elektronische archieven in de zorg en
de digitale identificatie (DigiD)?Een ander punt met betrekking tot de archieven waar de VVD-fractie zich
zorgen over maakt, is de opleiding tot archivaris. In de brief van 13 mei
2005 geeft de staatssecretaris aan dat het Nationaal Archief in samenspraak
met het veld een projectplan zal opstellen voor de opleiding tot archivaris.
Het archiefbestel is een kwetsbaar onderdeel van het erfgoedbestel. Voor een
kwalitatief goed archiefbeheer, bestaande uit behoud, beheer en het uitvoeren
van publiekstaken bij overheidsinstellingen is een specifieke opleiding tot
archivaris van groot belang. De staatssecretaris is verantwoordelijk voor
het stellen van regels voor het opleiden tot en het verkrijgen van diploma's
in de archivistiek. Die bevoegdheid is uitgewerkt in het tijdelijk besluit
Opleiding en Examens Archivistiek, dat van kracht is tot 1 augustus 2006.
De staatssecretaris heeft het voornemen om de huidige opzet van het archiefonderwijs
ingrijpend te wijzigen. Op dit moment zijn de Universiteit van Amsterdam en
de Hogeschool van Amsterdam, in een samenwerkingsverband met de Stichting
Archiefschool, aangewezen als opleidingsinstituten. Door de verplichtingen
aan de studenten zal nog tot 2010 gelegenheid geboden moeten worden de huidige
opleiding te voltooien. De Koninklijke Vereniging van Archivarissen in Nederland
(KVAN) en de vereniging van archiefinstellingen (DIVA) zijn in staat en bereid
om de verantwoordelijkheid voor de nieuwe opzet van de opleiding op zich te
nemen. De Raad voor Cultuur heeft de staatssecretaris bij brief van 15 december
2005 hierover geadviseerd. Is de Staatssecretaris in staat en bereid om zoals
ook thans nog het geval is de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de
opleiding tot archivaris ook na 1 augustus 2006 op zich te nemen? Dit
klemt te meer daar binnen het ministerie aan de bewaking van de deskundigheid
van vergelijkbare gespecialiseerde beroepsopleidingen veel belang wordt gehecht,
zoals recentelijk bij de instelling van de opleiding tot restaurator schilderijen
en andere erfgoedobjecten. Dit is nu een masteropleiding aan de Universiteit
van Amsterdam met anderhalf jaar een beroepsopleiding en vier jaar de masteropleiding,
waarin het ministerie van OCW ook financieel participeert.De VVD-fractie heeft ook zorgen over de toegankelijkheid van de particuliere
archieven. In de loop der jaren zijn, daartoe door het ministerie en de archiefdiensten
ondersteund, veel belangrijke particuliere archieven van families, bedrijven
en instellingen overgebracht naar de rijksarchieven en de gemeentearchieven.
Het is begrijpelijk dat de staatssecretaris vooral aandacht heeft voor de
particuliere archieven van nationale betekenis in het Nationaal Archief, maar
de realiteit is dat de meeste particuliere archieven zich op veel verschillende
plekken in Nederland bevinden. Het Centraal Register van Particuliere Archieven
(CRPA), dat zich in het Nationaal Archief als kenniscentrum bevindt, is al
vele jaren niet meer bijgehouden. Voor de onderzoeker en voor
het geïnteresseerde publiek is het van groot belang om te weten waar
deze particuliere archieven zich bevinden. Voor de aanbieders van particuliere
archieven is advisering eveneens van belang. Is de staatssecretaris in staat
en bereid om door middel van het bevorderen van inventarisatie, doorverwijzing
en samenwerking de toegankelijkheid van de particuliere archieven te waarborgen?Ik kom op de Archiefwet van 1995. Het is opmerkelijk dat de Surinaamse
Nationale Assemblee in januari een nieuwe archiefwet heeft aangenomen, weliswaar
gebaseerd op de Nederlandse Archiefwet, maar geheel toegesneden op de eisen
die het huidige archiefbeheer stelt. Is het juist dat de staatssecretaris
en de minister van Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties overwegen
voor Nederland een wetswijziging of een nieuwe wet te ontwikkelen?Parallel met het VVD-standpunt dat het eerlijk verdelen van geld alleen
kan plaatsvinden als er geld verdiend is, wil cultuur als communicatie zowel
binnen de nu levende generatie als tussen opeenvolgende generaties blijven
bestaan, is bewaren en behouden van materiële c.q. virtuele dragers en
hun toegankelijkheid een noodzakelijke voorwaarde. Met belangstelling wachten
wij het antwoord van de staatssecretaris af.De heer Van Raak (SP): "Laten wij nog eenmaal de kamer wit makennog
eenmaal de totaal witte kamer, jij, ikdit zal geen tijd sparen, maar
nog eenmaalde kamer wit maken, nu, nooit meer lateren dat
wij dan bijna het volmaakte napratenalsof het gedrukt staat, witter
dan leesbaardus nog eenmaal die kamer, de voor altijd totalezoals wij er lagen, liggen, liggen blijvenwitter dan, samen -"Dit gedicht, Totaal witte kamer, is van Gerrit Kouwe­naar, uit de
gelijknamige bundel uit 2002. Het is een mooi gedicht waarin de dichter terugdenkt
aan zijn huisje in Zuid-Frankrijk, waar hij vroeger maandenlang verbleef met
zijn recent overleden vrouw Paula. Totaal witte kamer verwijst naar de zolderkamer
van dat huisje. Tijdens een verblijf krijgt deze witte kamer een nieuw dak
en vult de ruimte zich voor Kouwenaar met een nieuwe realiteit: een leven
zonder Paula. Het is niet alleen een mooi, maar ook een veelgelezen gedicht.
Van de bundel Totaal witte kamer zijn tot op heden meer dan 7000 exemplaren
verkocht en dat is heel erg veel voor een dichtbundel.Behalve met de kwaliteit van de bundel heeft dit succes ongetwijfeld ook
te maken met de film Totaal witte kamer van Frodo Terpstra, een aangrijpende
documentaire over het soms moeizame ontstaansproces van deze bundel. Deze
documentaire werd in maart 2003 uitgezonden door de NPS en herhaald in januari
2005. Het aantal kijkers was relatief laag, in ieder geval voor tv. Maar het
publiek dat via dit massamedium werd bereikt is voor een dichtbundel ongehoord
groot. Ook ik behoorde tot die kijkers en ook ik heb vervolgens de bundel
aangeschaft. Dat is iets wat ik anders nooit gedaan zou hebben, zo zeg ik
in alle eerlijkheid."Laten wij nog eenmaal de kamer wit maken/ nog eenmaal de totaal
witte kamer, jij, ik", zo vroeg Gerrit Kouwenaar, tegen beter weten in.
Dat zou de staatssecretaris ook wel gewild hebben, een totaal witte kamer,
toen zij haar mediabeleid wilde opstellen. Haar kamer was echter niet wit.
De muren waren al voorbedrukt, met dikke lagen behangpapier: onderzoeken,
beleidsnota's en wetsvoorstellen. Woorden te over, van kakelende mediadeskundigen,
kibbelende omroepdirecteuren en ijskoude fractievoorzitters, die haar muren
hebben voorbeplakt. Is de staatssecretaris trots op de nieuwe plannen voor
de publieke omroep? Worden in die plannen ook haar idealen verwoord of zijn
het toch vooral de woorden van Verhagen, Van Aartsen en Dittrich?De dichter Ilja Pfeijffer vertrouwde mij laatst toe dat Nederland meer
dan een miljoen dichters heeft, maar nog geen duizend poëzielezers. Net
als ik hebben veel mensen een duwtje nodig, bijvoorbeeld een mooie documentaire.
Bij buitenlandse publieke omroepen kom ik nog wel eens inspirerende cultuurprogramma's
tegen. Nu lijkt de NPS als enige in Nederland bereid om bijvoorbeeld documentaires
over dichters te ondersteunen en uit te zenden. Welke omroep gaat straks zulke
programma's mogelijk maken?Terug naar Kouwenaar en zijn verlangen naar de totaal witte kamer: "Dit
zal geen tijd sparen, maar nog eenmaal/ de kamer wit maken, nu, nooit meer
later." Kunnen wij de publieke omroep nog eenmaal wit maken en onbelemmerd
discussiëren over de toekomst? Het zal geen tijd sparen, dat niet. Uit
de huidige plannen van de coalitiepartijen spreekt weinig liefde voor de publieke
omroep. Discussies over kijkcijfers en reclame-inkomsten werpen hun schaduw
over de publieke omroep. Weinig aandacht is er voor de culturele waarde van
de publieke omroep. De omroepverenigingen worden afgerekend op hun ledenaantallen,
maar mogen deze leden alleen nog werven met informatieve en opiniërende
programma's. De te verwachten terugloop aan reclame-inkomsten wordt niet gecompenseerd.
De publieke omroepen hebben naar onze opvatting een brugfunctie om bijvoorbeeld
beeldende kunst, dans of opera, maar ook gedichten onder de aandacht te brengen
van een breder publiek.De publieke omroep kan ook aandacht vestigen op specifiek Nederlandse
uitingen van kunst en cultuur en daarmee een motor zijn voor het cultuurbeleid.
De omroepen zijn bovendien belangrijk als opdrachtgevers voor kunstfilms en
documentaires, waarmee zij ook de filmindustrie ondersteunen. Ook populaire
cultuur wordt steeds meer afhankelijk van de publieke omroep, zoals de alternatieve
Nederlandse popmuziek die verlegen zit om zendtijd. Mijn complimenten overigens
voor de steun die de staatssecretaris heeft gegeven aan het popplan van de
SP. De toezegging dat popmuzikanten ondersteuning kunnen krijgen bij het maken
van clips is natuurlijk nog wat mager, maar het begin is gemaakt. Ook haar
collega Brinkhorst heeft een kleine bijdrage geleverd. Hoe klein die ook is,
wij hebben in ieder geval bereikt dat popmuziek weer op de politieke cultuuragenda
staat. Graag willen wij van de staatssecretaris weten welke rol zij ziet voor
de massamedia van de publieke omroepen in het ondersteunen van cultuuruitingen
die niet als vanzelf populair zijn bij een groot publiek.Misschien kent de staatssecretaris onze plannen. Wij willen drie soorten
omroepen. De commerciële blijven uitzenden, mits zij zich houden aan
regels voor reclame en sponsoring. Op twee netten mogen de omroepen met elkaar wedijveren om de gunst van de leden, waarbij het niet zo moet
zijn dat de politiek allerlei beperkingen gaat opleggen, zoals in de voorstellen
van de staatssecretaris nu wel gebeurt. Wij stellen daar tegenover een promotie-
en degradatiesysteem voor waarbij omroepen niet alleen worden afgerekend op
kijk- en luistercijfers, maar vooral op waardering en doelgroepenbereik.Naast deze democratisering van de publieke omroep behoudt de politiek
wel een eigen verantwoordelijkheid voor het stimuleren van kunst en cultuur.
Daarom zou, naast twee netten voor de gezamenlijke omroepverenigingen, het
derde net een echte publieke functie moeten krijgen. De NPS moet niet worden
afgeschaft, maar op dit cultuurnet omroepoverstijgende kunst- en cultuurprogramma's
maken, met voldoende budget en zendtijd, ook op primetime. Is de staatssecretaris
het met ons eens dat de kijkdichtheid op zo'n echt publiek net niet hoog zal
zijn, maar dat dit net voor denkers, dansers en dichters een nog altijd ongehoord
groot publiek zal bereiken?De afgelopen weken heb ik geprobeerd om met enige distantie het programma-aanbod
op de Nederlandse tv te volgen en daarbij bekroop me toch een raar gevoel.
Het aanbod Amerikaanse films, series en talkshows is overweldigend. Zij staan
in geen verhouding tot Nederlandse producties of Europese of Indische. Populaire
tv-programma's spelen een belangrijke rol in ons collectieve bewustzijn. Zij
bepalen mede de onderwerpen waar wij het met elkaar over hebben, en vooral
de woorden die wij daarbij gebruiken. Ziet de staatssecretaris hier een gevaar
van eenzijdigheid of zelfs van cultuurimperialisme? Is dit een onderwerp dat
haar aandacht heeft?Kouwenaar: "En dat wij dan bijna het volmaakte napraten/ alsof het
gedrukt staat, witter dan leesbaar." De politieke ruimte die de staatssecretaris
bij haar mediaplannen niet werd gegund, heeft zij wel genomen in haar museumbeleid.
Een uitgangspunt daarin is dat de reguliere subsidie wordt ingekrompen en
meer gelden flexibel worden ingezet. In een interview met NRC Handelsblad
liet de staatssecretaris zich over de rijksmusea ontvallen: "Ze zijn
te voorspelbaar. De bezoeker krijgt te vaak wat hij verwacht: schilderijen
aan de muur, spullen in de vitrine, bordje erbij. Ze verrassen niet."
Meer competitie tussen musea moet de vitaliteit – zo noemen ze dat op
het ministerie – vergroten. Musea moeten meer hun best doen om jongeren
en allochtonen te bereiken en om exposities te maken die interessant zijn
voor een breed publiek. Een veelgeroemd voorbeeld is het spoorwegmuseum in
Utrecht, dat niet alleen een conservatie- en museale taak heeft, maar de bezoekers
ook trakteert op een spoorbeleving en kinderen op veel speel- en doegelegenheden.
Wat is het museumideaal van deze staatssecretaris? Staat haar een soort museummarkt
voor ogen?Als musea meer met elkaar moeten concurreren, moeten wij ook bekijken
of hier wel sprake kan zijn van een eerlijke markt en hoe wij die markt zo
kunnen inrichten dat museale waarden worden geborgd. Zijn musea wel vergelijkbaar?
Mogen wij het spoorwegmuseum in Utrecht bijvoorbeeld vergelijken met het pianolamuseum
in Amsterdam? Geldt voor sommige musea niet veel meer dat zij naast een publieke
vooral een conserverende functie hebben?In museumland lijkt een afkeer te ontstaan van spullen, een houding de
versterkt wordt door de opmerkingen van de staatssecretaris. Exposities moeten
volgens een toenemend aantal museumdirecteuren multimediale belevenissen zijn,
met bewegende beelden, geluid, geuren en smaken. Dat kunnen mooie aanvullingen
zijn op het tentoongestelde. Maar wat onderscheidt musea van andere culturele
instellingen? Dat is het tentoonstellen van spullen: de schrijftafel in het
Multatuli Museum, het VOC-schip in het Scheepvaartmuseum en de Kalashnikovs
in het Legermuseum. Het zijn spullen met een verhaal, soms zelfs een moeilijk
en controversieel verhaal, zoals de schilderijen van de Marokkaanse kunstenaar
Rachid Ben Ali in het Cobra Museum, die veel jongeren en allochtonen trokken,
mede door de aandacht in het tv-programma PREMtime. Ik juich het toe dat de
staatssecretaris de instellingen achter de broek zit om de mensen naar de
musea te krijgen. Sommige musea lenen zich goed voor experimenten, andere
echter niet. Kan de staatssecretaris mij beloven dat het voor andere musea
mogelijk blijft om heel saaie spullen in een vitrine te zetten met een bordje
erbij?Dan heb ik nog een vraag over die andere cultuurmarkt, de archeologiemarkt.
Tijdens een eerdere begrotingsbehandeling heb ik de staatssecretaris hierover
vragen gesteld. Zij heeft op mijn verzoek de Rijksdienst voor het Oudheidkundig
Bodemonderzoek een onderzoek laten doen naar deze kennismarkt. Daaruit bleek
dat nog veel moet worden verbeterd. Binnenkort behandelt de Tweede Kamer de
nieuwe Monumentenwet en daarbij zullen wij dit onderwerp nog uitgebreid met
de staatssecretaris bespreken. Vandaag heb ik echter een vraag die niet zo
lang kan wachten en die tevens een gat blootlegt in de nieuwe wetgeving.De staatssecretaris kent misschien de opgraving Dorestad, een internationaal
vermaarde site in Wijk bij Duurstede. Verstoorders zijn hier de gemeente en
het Bouwfonds. Deze heeft een archeologisch bedrijf in de arm genomen dat
ook het programma van eisen heeft geschreven. De verstoorder, die financieel
en in tijdsduur gedupeerd raakt van de opgraving, heeft een beslissende hand
in de opgraving. Dat kon natuurlijk niet goed gaan. Archeologen van de Universiteit
van Amsterdam hebben aan de bel getrokken en gebruikgemaakt van de mogelijkheid
om een preferente positie op te eisen zoals hun die in artikel 49 van de nieuwe
Monumentenwet wordt geboden. Kan de staatssecretaris aangeven of deze claim
is goedgekeurd? Zo nee, wat zijn dan de voorwaarden waaronder universiteiten
een opgraving zoals deze kunnen claimen? Zo ja, hoe moeten universiteiten
deze excellente opgravingen dan financieren? Uit de pot excessieve kosten
of uit een eigen opgravingsbudget? Is de minister bereid om de universiteiten
hiervoor een eigen budget te geven?In Onze Taal van december 2004 verklapte de staatssecretaris dat zij het
woord "novelle", zoals wij dat in deze Kamer gebruiken, het mooiste
woord vond van 2004. Die keuze zal geïnspireerd zijn op het debat over
de BNN-wet. Heel benieuwd ben ik naar het mooiste woord van de staatssecretaris
van 2005. "dus nog eenmaal die kamer, de voor altijd totalezoals wij er lagen, liggen, liggen blijvenwitter dan, samen
-"De heer Schouw (D66):Mevrouw de voorzitter. Namens de fracties van D66 en de OSF wil ik het
vandaag hebben over de relatie tussen cultuur en economie. Ik
werd geïnspireerd door dit thema vanwege het bruisende beeld dat is geschetst
in de brief van het kabinet: cultuur en economie, "ons creatieve vermogen".
In die brief wordt nader ingegaan op de verbinding tussen twee werelden. Die
van cultuur en van economie. De vraag staat dan ook centraal hoe met meer
cultuur gevoede creativiteit de economische prestaties van ons land kunnen
worden verbeterd.Naar de opvatting van de fracties van D66 en de OSF moet de potentiële
kracht van de met cultuur gevoede economie beter worden benut. Wij zijn nog
te veel nationaal gericht en leggen te weinig slimme internationale verbindingen.
Er is een aantal redenen om meer aan de weg te timmeren. De voornaamste reden
is dat er simpelweg veel cultuur en veel culturele creativiteit is in ons
land. Het staat hier bol van de galerieën, musea, archieven en monumenten.
Onze kunstacademies behoren tot de betere in Europa.De groei in ons land zit vooral in de toeristische sector en daarbinnen
weer in de cultuurtoeristische sfeer. Het aantal toeristen uit bijvoorbeeld
China stijgt de komende jaren spectaculair. Van ongeveer 60.000 in 2004 naar
340.000 in 2006, tot naar schatting een half miljoen in 2009. Wij moeten ervoor
zorgen dat die Chinezen niet alleen komen voor de tulpen en de klompen, maar
ook voor alle andere culturele waarden die ons land vertegenwoordigt. Om een
deel van deze koek te krijgen moeten wij in Nederland een paar dingen doen.
Het eerste wat wij moeten doen is het historische erfgoed goed conserveren
en internationaal in de etalage zetten. Het tweede wat wij kunnen doen is
de nieuwe Nederlandse cultuur, met als aansprekend voorbeeld Dutch Design,
in de etalage zetten en beter zien te verkopen. Ik zal wat dieper op deze
twee onderwerpen ingaan.Het historisch erfgoed. In Europa is Nederland een van de landen waar
de geschiedenis het meest zichtbaar is. Zie onze historische steden, de musea
en tal van anderen instellingen. Gelet op de toekomstige economische kansen
voor Europa is het raadzaam om dit historisch erfgoed zorgvuldig te conserveren
en beter te exploiteren. Nu investeren in een voor Nederlanders en voor toeristen
aantrekkelijk cultureel landschap zal in de toekomst veel opleveren. Daarbij
is wel een van de vragen hoe je de toeristen naar Nederland blijft lokken.
Welke infrastructuur hoort daarbij en hoe hou je de internationale toerist
langer dan één of twee dagen vast? Voortdurend aandacht hebben
voor het behoud van ons culturele erfgoed, en dan vooral voor de monumenten,
is cruciaal. We hebben nogal wat om trots op te zijn: tientallen historische
steden en buitens zoals kastelen, om maar iets te noemen.Speciale aandacht verdienen de zogenaamde "opengestelde monumenten",
een categorie die het midden houdt tussen museum en monument, zoals het Muiderslot,
Huis Doorn en Slot Loevestein. Deze groep monumenten dreigt een beetje tussen
wal en schip te vallen. De meeste ervan voldoen niet aan de huidige criteria
voor rijkssubsidiering. Daarom moet er volgens de Raad voor Cultuur een apart
beleid voor worden gemaakt. Wij zijn het in beginsel met die stelling eens.
Deze huizen en kastelen kunnen ook voor de economische kracht van ons land
veel betekenen. Hoe denkt de staatssecretaris hierover?Dutch Design. Niet alleen Victor en Rolf, maar veel meer Nederlandse ontwerpers
maken buiten Nederland een uitstekende indruk. Bruggenbouwer Ben van Berkel
bijvoorbeeld of Dick Bruna en zijn postzegel voor de Japanse PTT. Dit succes
werd tot voor kort weinig getoond. Daar is wat aan gedaan. Een goed voorbeeld
van promotie van Dutch Design is de promotie door de Premsela Stichting. Deze
stichting gaat met "The foreign affairs of Dutch Design"-tentoonstelling
de boer op om het succes van Nederlandse ontwerpen te presenteren in binnen-
en buitenland. De voorbeelden van Dutch Design laat zien dat Nederlandse kunst
zelfbewust en heel zichtbaar kan zijn. Kortom: concrete vormen van het stimuleren
van de culturele economie. Uit dit voorbeeld is af te leiden dat de culturele
sector in een samenwerking met de overheid partijen bij elkaar kan brengen
waardoor succes ontstaat. Cultuur en economie beter bij elkaar brengen en
faciliteren is een belangrijk doel van het beleid.Het kabinet wil het samenspel tussen cultuur en economie actief bevorderen
door een speciaal programma, de Creative Challenge Call, in te stellen voor
de creatieve industrie. Ik heb begrepen dat binnenkort een haalbaarheidsstudie
wordt verricht naar dit plan. Dat klinkt allemaal fantastisch, maar mijn vraag
is toch wat dit plan nu concreet gaat inhouden. Wat zijn de doelstellingen
precies en wanneer acht de staatssecretaris dit plan een succes?Ik heb ook een vraag over de rol van de Economische Voorlichtingsdienst
in dit beleid. Deze dienst trekt de hele wereld over, maar welke rol heeft
hij in het promoten van de culturele identiteit van ons land? Ik denk hierbij
vooral aan het punt dat wij stevig op de kaart willen zetten: het Dutch Design.
Om de verbintenis tussen cultuur en economie wat meer stevigheid te geven,
is het naar de mening van onze fracties goed denkbaar dat een projectdirectie
wordt ingericht die de werelden van EZ en van OCW tijdelijk verbindt. Hoe
kijkt de staatssecretaris daartegen aan?Creatieve economie is iets wat niet alleen door de overheid gedragen kan
worden. Daarom wil de regering het mecenaat aanmoedigen om zo een "geefcultuur"
te bevorderen, zoals die al in de VS en het Verenigd Koninkrijk bestaat. In
ons land is dat een nogal onderontwikkeld kindje. Wij vinden het dan ook goed
dat dit heel sterk wordt aangemoedigd en gestimuleerd door de staatssecretaris.
Bij de fracties van D66 en OSF is echter de vraag ontstaan hoe de burgers
worden geïnformeerd over de voordelen van het geven aan cultuur. Kunnen
wij niet, net als in de Verenigde Staten en in het Verenigd Koninkrijk, matching
grants inzetten om giften aan cultuur te stimuleren? Dat is daar heel erg
gebruikelijk, maar ik zie hier nog weinig initiatieven op dat gebied. De overheid
geeft dan extra geld, onder de voorwaarde dat er ook een bepaald bedrag van
particulieren wordt gegenereerd. Dat zou de cultuursector meer vrijheid en
een nieuw elan kunnen geven.De heer Doek (CDA):Hoe definieert de heer Schouw het belastingvoordeel dat de overheid geeft
ingeval van schenkingen? Als een matching grant?De heer Schouw (D66):Je zou dat als een variant daarop kunnen beschouwen, maar er zijn ook
andere mogelijkheden denkbaar. Mijn belangrijkste vraag is om die mogelijkheden
te verkennen en in de etalage te zetten, want heel veel mensen weten het niet.
Het gebeurt dus ook onvoldoende in vergelijking met een aantal
andere landen. Ik denk dat de CDA-fractie ook vindt dat dit onvoldoende gebeurt,
als je het vergelijkt met de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk.De heer Van Raak (SP):De heer Schouw wil particulieren aanmoedigen om geld te geven aan kunst
en cultuur. Hij wil hen lokken met belastingverlagingen. Kunnen wij dan niet
net zo goed dat belastinggeld innen en door de overheid laten besteden aan
kunst en cultuur? Wat is het voordeel dat een particulier beslist waar dat
geld heen gaat, boven dat wij als Nederland beslissen waar dat geld heen gaat?De heer Schouw (D66):Dat ik u dat nu moet uitleggen. Als je het via belastingheffing doet,
gaat het via collectieve systemen. Als je dat fijn als particulier kunt doen,
bepaal je zelf voor een belangrijk deel waar het naartoe gaat. Dat lijkt mij
veel directer en veel aantrekkelijker. Het vergroot het commitment en is een
groot succes in een aantal van de ons omringende landen.De heer Van Raak (SP):Waarom is het zo fijn dat een particulier bepaalt hoeveel wij investeren
in welke van onze collectieve kunst- en cultuurgoederen? Wat is ertegen om
als collectiviteit te beslissen over onze collectieve kunst en cultuur?De heer Schouw (D66):Laat ik eens praten vanuit mijn ervaring als wethouder van cultuur in
Dordrecht. Als je geld inzamelt voor een heel specifiek schilderij, dat je
graag wilt hebben in een museum, heb ik gemerkt dat mensen heel erg bereid
zijn om voor dat specifieke schilderij iets te doen. Als je de inwoners van
Dordrecht zou vragen of zij wat geld willen stoppen in de grote pot van het
museum en dan gaat de museumdirecteur wel bepalen welk schilderij er komt,
is dat weinig aantrekkelijk voor de mensen. Zo moet je er toch een beetje
naar kijken. Mensen willen graag wat geven, maar zij willen wel weten waaraan
het wordt besteed. Vaak krijgen zij dan ook een commitment met zo'n werk.De fracties van D66 en de OSF vinden de plannen interessant, maar zijn
wel bezorgd over het resultaat. Eerder genomen maatregelen op dit gebied hebben
namelijk niet het beoogde resultaat gehad. Een voorbeeld hiervan is de Regeling
cultuurprojecten 2004. Door deze regeling kunnen culturele beleggingsfondsen
tegen een lager tarief kapitaal aantrekken. Deze regeling is nu anderhalf
jaar in werking, maar met weinig succes. Er wordt amper gebruik van gemaakt.
In de tussentijd is er slechts één cultureel beleggingsfonds
opgericht. De staatssecretaris heeft wel geprobeerd om hier wat aan te doen
door bijeenkomsten te organiseren met vertegenwoordigers van culturele en
financiële instellingen, met als doel nog een cultureel beleggingsfonds
in het leven te roepen. Hoe staat het met deze culturele beleggingsfondsen?
Hoe kan deze regeling meer bekendheid krijgen, zodat zij meer succes heeft?De brief over het verbinden van de twee werelden, cultuur en economie,
is natuurlijk geen eindstation. Zij geeft een aantal zetjes in de goede richting,
maar daarmee zijn wij er nog lang niet. Hierover heb ik een simpele vraag
aan de staatssecretaris. Wat moet er wanneer precies gebeuren, voordat er
een volgende stap in dat beleid wordt gezet? Wat is de ambitie van het kabinet?
Gaan wij van een beleidsbrief naar een beleidsnota, met een bredere verankering,
bij meerdere departementen in Den Haag?Dan wil ik nog op twee punten mijn waardering uitspreken voor de staatssecretaris.
Namens onze fracties wil ik haar complimenteren met de aanpak en de afloop
van het dossier-Goudstikker. Dit buitengewoon complexe, lang slepende dossier
is heel goed afgerond.Twee jaar geleden heb ik gezegd dat ik het dringend noodzakelijk vond
dat er een nieuwe systematiek kwam bij de Cultuurnota. Ik dank de staatssecretaris
dat zij na zestien jaar de krakende systematiek van de Cultuurnota goed en
rigoureus heeft doorbroken. Verder wacht ik de antwoorden van de staatssecretaris
met belangstelling af.De vergadering wordt van 20.08 uur tot 20.45 uur geschorst.Staatssecretaris Van der Laan:Voorzitter. Ik ben blij om met uw Kamer te kunnen spreken over de volle
breedte van mijn portefeuille. Gelet op de beschikbare tijd en die volle breedte
zal ik waarschijnlijk niet op alle vragen uitvoerig kunnen ingaan.In dit debat zijn enkele zorgen geuit en is gevraagd of het kabinet en
ikzelf wel voldoende hebben nagedacht over de nieuwe media en of wij daar
wel voldoende rekening mee houden. In mijn ogen, maar misschien zie ik dat
verkeerd, gaat het kabinetsplan voor na de periode 2008 alleen maar over het
inrichten van de publieke omroep voor die nieuwe mediaontwikkelingen. Immers,
wij schaffen het fenomeen van tv- en radiozendtijd af, wij gaan sturen op
budget en wij gaan de hele publieke omroep wetgevingstechnisch gezien platform-
en technologieonafhankelijk inrichten. Hoe de publieke omroep het vervolgens
zelf organiseert, is haar probleem. Maar qua wetgeving is er, stel dat uw
Kamer ook akkoord gaat met dit wetsvoorstel, straks geen enkele belemmering
meer voor welke technologische, ICT- en mediabrede ontwikkeling dan ook. Dat
nu is juist ook de kracht van het wetsvoorstel. Dit is inderdaad niet het
element dat volop in de pers is geweest, ik geef dat onmiddellijk toe en ik
vind dat ook oprecht jammer, maar het is wel de basis van het wetsvoorstel.Als anekdote misschien, het volgende. Men heeft mij wel eens gezegd dat
het helemaal niet over radio en over internet gaat, maar alleen maar over
tv. Helemaal niet. Ik heb zitten tellen en 72 keer het woord tv gevonden,
68 keer het woord radio en 130 keer de woorden internet en nieuwe media. Dit
lijkt mij een heel pragmatische manier om aan te geven dat het er echt over
gaat! Het staat bol van de nieuwe technologie, het reageert ook op de goede
analyse van de WRR, waarop wij ook positief hebben gereageerd. De WRR heeft
een schets gegeven van de nieuwe mediaontwikkelingen en het verwachte mediagebruik.
Wat de publieke omroep betreft is daar dus al volop op gereageerd. In de loop
van het voorjaar zullen wij het kabinetsstandpunt naar buiten brengen over
het overige deel van het WRR-rapport, over de rest van de mediaontwikkelingen
die daarin worden geschetst.De heer Van der Lans (GroenLinks):Maar hoe verklaart u deze totaal verkeerde beeldvorming dan, niet in de
laatste plaats bij de dragers van de publieke omroep zelf? Je
zou dan kunnen vrezen dat zo'n 130 keer het woord internet daar niet goed
is doorgedrongen. Het probleem zou dan nog veel ernstiger zijn dan wij hier
naar voren hebben gebracht. De dragers van de publieke omroep beseffen zelf
blijkbaar nog niet de reikwijdte van de mogelijkheden die hen worden aangereikt.Staatssecretaris Van der Laan:Dat vind ik een iets te snelle conclusie. Ik wil nu echt even de publieke
omroep in Hilversum verdedigen. Deze plannen hebben enorme consequenties voor
de dagelijkse werkzaamheden en met name voor de huidige zekerheden die men
in de toekomst niet meer heeft. Vanuit die onzekerheid reageert men op de
verschillende plannen en kiest men voor die thema's die in die onzekerheid
relevant zijn. Uit mijn contacten in Hilversum, of het nu omroepverenigingen
zijn of de raad van bestuur, blijkt dat men juist enorm bezig is met die nieuwe
mediaontwikkelingen, al verschilt dat natuurlijk per omroepvereniging. Maar
neem nu bijvoorbeeld 3 voor 12 van de VPRO, een zeer progressief ontwerp en
ook door de VPRO zelf bedacht, en neem Uitzendinggemist. Dat draait al jaren
en daarmee kan men heel gemakkelijk alle programma's terugzien. Dat is de
voorloper van het totale medialandschap. Ik weet dat de KRO volop bezig is,
ook in de interne organisatie, om cross media als één organisatie
in te richten. Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Mijn beeld is dus niet
dat zij het niet doen, het punt is dat in de loop van decennia enkele ritmes
zijn ontstaan, bepaalde patronen zijn ontstaan waarvan men met moeite afscheid
kan nemen. Ik verbind daar zeker niet de conclusie aan dat men niet met nieuwe
media bezig is.Mevrouw Tan (PvdA):Wij zijn ons er natuurlijk van bewust dat de publieke omroep als zodanig
een vrij omvangrijke club is met verschillende segmenten. In ons betoog hebben
wij het mogelijke gevaar geduid van een zekere tweedeling, die ook maatschappelijk
zichtbaar is. Kijk maar naar het zeer grote verschil in gebruik van nieuwe
media door jongeren en door ouderen. Dat zal niet alleen in de maatschappij
zo zijn, maar waarschijnlijk ook in de publieke omroep, de verschillende organisaties,
de professionals en het management. Wij hebben gesproken met mensen die in
die publieke omroep heel specifiek met dit terrein bezig zijn, de specialisten,
de experts. In het verlengde van wat de heer Van der Lans naar voren bracht,
valt het mij ook op in de woorden van de staatssecretaris dat zelfs bij mensen
die heel gericht met die nieuwe media bezig zijn die onzekerheid over het
beleid van de regering en over de ruimte de publieke omroep krijgt voor het
mogen toepassen van die nieuwe media zo groot is. Dat is dan toch wel een
merkwaardige discrepantie.Staatssecretaris Van der Laan:In de kabinetsplannen wordt juist aangegeven dat daar volop ruimte voor
is, vele malen meer dan de huidige wetgeving mogelijk maakt. Die kent alleen
tv, radio en internet. De nieuwe wetgeving maakt geen enkel onderscheid meer
tussen welk mediaplatform dan ook. Ik heb er geen oordeel over hoe men dat
percipieert en ook intern aanvaardt en hoe ook intern op die verschillende
ontwikkelingen wordt gereageerd. Als de indruk bestaat dat de regering, met
name ik die op dit punt de regering vertegenwoordig, daar geen beeld van heeft,
dan herhaal ik dat wij dat wel degelijk hebben, namelijk het ruimte bieden
aan die verschillende ontwikkelingen. Dat is de kern van de positie van de
regering. Wij hebben sowieso al ruim twee jaar nodig om welke wetgeving dan
ook te wijzigen en om ruimte te geven om daar adequaat op te kunnen inspelen.
Men zal intern goed met elkaar moeten bespreken hoe men op die nieuwe benaderingswijze
van de nieuwe media kan inspelen. Dat is geen taak van de regering. Haar taak
is om dat te faciliteren en het mogelijk te maken.Mevrouw Tan (PvdA):Inderdaad gaat het uiteindelijk om de facilitering en het bieden van mogelijkheden.
Mogen wij dan uit uw woorden afleiden dat de publieke omroep zich niet ongerust
hoeft te maken over signalen vanuit Brussel als zou er sprake zijn van oneigenlijke
concurrentie en als zou het oneigenlijk zijn als de publieke omroep zich op
die nieuwe markten zou begeven?Staatssecretaris Van der Laan:Het wetsvoorstel dat nu bij de Raad van State voorligt gaat uit van de
volle breedte van het nieuwe medialandschap dat zich ontwikkelt en ontrolt.
Bij de voorbereiding van de nieuwe Televisierichtlijn Zonder Grenzen brengen
wij dat ook in Brussel naar voren. Daar zijn pittige gesprekken over gaande.
Met verschillende lidstaten wordt er volop over gesproken dat het juist zo
belangrijk is dat in Brusselse regelgeving voldoende ruimte wordt geboden
voor nieuwe technologische ontwikkelingen. Dat is ook onze inzet in Brussel
en het gesprek daarover is nog niet afgerond. Wij zetten ons daar in ieder
geval zeer sterk voor in en zijn daarover ook met verschillende andere lidstaten
in overleg die daar ook voor vechten en willen dat die nieuwe technologie
alle ruimte krijgt. Tegelijkertijd is het voor Brussel van belang –
dat respecteren wij ook en ondersteunen dat zelfs – dat er voor de burger
die permanent wordt geconfronteerd met al dat media-aanbod wel een waarborg
blijft. Daarin moet een balans worden gezocht, ook in Brussels verband en
dat gesprek is op dit moment gaande. Wij vechten er in ieder geval in Brussel
voor dat die televisierichtlijn zoveel mogelijk techniekonafhankelijk gaat
uitwerken.Mevrouw Tan vroeg ook naar de commerciële taak en omvang. Brussel
heeft in zijn kaders en ook in de televisierichtlijn aangegeven dat nationaal
de taken en de omvang van een publieke omroep worden bepaald. Zo lang wij
dat maar specifiek en duidelijk genoeg hebben geformuleerd, laten Europese
regels ons daarin ook volledig vrij. Dat geldt idem voor zaken als reclame.
Kortom, ons wetsvoorstel voor 2008 is volledig Europa-proof. Dat is althans
ons uitgangspunt. De formele proof moet natuurlijk nog blijken, maar uitgangspunt
is in ieder geval dat wij het wetsvoorstel echt conform de Europese regels
hebben ingericht. De taak en omvang bepalen wij dus en ook de mate waarin
en op welke mediaplatforms dat allemaal kan plaatsvinden.Mevrouw Tan heeft een vraag gesteld over de gidsfunctie van de publieke
omroep. Die gidsfunctie is geen expliciete opdracht aan de publieke omroep.
Er is een aantal vragen gesteld over wat nu precies de opdracht is van de
publieke omroep. Eigenlijk verandert de overgang van het huidige naar het
nieuwe model niet zo heel veel aan de opdracht, behalve dat het pretentieloze
amusement, als ik het zo mag zeggen, niet meer een functie is. Dat kan wel
een genre zijn, even voor alle duidelijkheid, waarin een aantal functies worden
bepaald, maar pretentieloos amusement is geen functie meer. Dat is
eigenlijk het enige wat er verandert. De totale taakopdracht van de publieke
omroep blijft gewoon hetzelfde, inclusief cultuur en inclusief educatie. Daar
verandert niet wezenlijk iets aan. Dat is volgens mij prima geregeld nu en
dat blijft prima geregeld straks, alleen is het straks onder de leiding van
de raad van bestuur, terwijl het nu bij de omroepen gezamenlijk ligt. Ook
voor de vragen met betrekking tot sociale cohesie geldt dat er niets aan verandert.
Dat willen wij continueren. Het bestaat nu al en wij willen het straks bewaren.Mevrouw Tan heeft voorts een vraag gesteld over de motie-Vendrik over
open source and open standaarden. Sinds 2002 is daar een aantal keren in de
Tweede Kamer met de heer Vendrik over gesproken. Deze motie had betrekking
op de publieke sector en niet specifiek op de publieke omroep. Dat is ook
echt een ander tak van sport. Media en de technieken die daaraan ten grondslag
liggen, zijn iets anders dan de ICT-benadering die de heer Vendrik hiervoor
als uitgangspunt had genomen. Het gebruik van open standaarden en open source
wordt onder aanvoering van mijn collega van Binnenlandse Zaken gestimuleerd
in het programma OSSOS. Natuurlijk is het wel de taak van de publieke omroep
om zijn contents zo breed mogelijk beschikbaar te maken. Dat hoeft overigens
niet altijd kosteloos te gebeuren. Die inhoud heeft immers waarde. Dat is
een debat dat ik heftig voer aan de overzijde en hier zijn daar ook wat opmerkingen
over gemaakt. De rechtenproblematiek is een heel ingewikkeld dossier, maar
het moge duidelijk zijn dat de publieke omroep de beschikking heeft over een
aantal rechten en dat hij die ook mag exploiteren. Dat is de publieke omroep
trouwens verplicht te doen volgens het Europese recht. Er mag immers geen
valse concurrentie ontstaan met de commerciële bedrijven. Dus waar de
Tweede Kamer mij vraagt om de rechten niet te gebruiken, vraagt Europa mij
om die rechten juist wel te exploiteren, omdat er anders valse concurrentie
ontstaat. Als je dan kijkt naar de open source en open standaarden, geldt
ook dat totale denkkader voor de redenering van de heer Vendrik. Zo heeft
bijvoorbeeld de VPRO een open-source content management systeem ontwikkeld,
dat bij veel organisaties ook buiten de publieke omroep in gebruik is. Daar
waar het aansluit op dat denken, wordt dat zoveel mogelijk gedaan, vanuit
die verantwoordelijkheid en vanuit de publieke taak geredeneerd.Daarnaast heeft mevrouw Tan gevraagd wat er bekend is over het kijkgedrag
van specifieke groepen naar buitenlandse zenders. Bekend is dat zenders vanuit
de herkomstlanden met name worden bekeken door de oudere generatie allochtone
Nederlanders. Bij de jongere generatie zijn de getallen duidelijk lager. Dat
heeft waarschijnlijk, zo wil het onderzoek zeggen, met taalbeheersing te maken.
Een aantal programma's in buitenlandse talen is overigens nog steeds een taak
van de publieke omroep, die ook nog steeds op die manier wordt uitgevoerd,
zij het minder.Er is een vraag gesteld over zelfregulering, pluriformiteit en de journalistieke
gedragscode. Ook in het kabinetsplan is daarop ingegaan, mede naar aanleiding
van die expliciete taakverdeling binnen de nieuwe kabinetsplannen tussen de
verantwoordelijkheid van de NOS om vooral intern pluriform nieuws te verzorgen
in zijn verschillende genres – ook daar geldt weer geen genrebeperking –
en daarover ook verantwoording af te leggen. In het wetsvoorstel zijn daar
keuzes in gemaakt. Als het in de Tweede Kamer goed gaat, zullen die keuzes
ook uw Kamer bereiken. Uitgangspunt is dat zelfregulering dé waarborg
is om overheidscensuur op welke wijze dan ook te voorkomen. Dat is het uitgangspunt.
Wel zijn wij mede op verzoek van de Tweede Kamer gaan zoeken naar mogelijkheden
om de interne pluriformiteit ook naar het publiek toe een zo goed mogelijke
verantwoordingssetting te geven, zodat in ieder geval voor het publiek wel
transparant wordt wat die interne pluriformiteit nu precies is. Ook in het
kabinetsstandpunt medialogica gaan wij daarop in. Een andere taak waarvoor
interne pluriformiteit juist niet geldt, is de taak van de omroepverenigingen.
De enige verantwoordelijkheid die daarover wordt afgelegd, is aan de eigen
leden, aan de achterban van de omroepvereniging.Voorts de vraag over "Mediawijsheid" van de Raad voor Cultuur.
Daar kan ik kort op reageren. Wij zullen daarover voor de zomer een officieel
standpunt innemen. Ik denk dat het niet nodig is om daar nu uitgebreid op
in te gaan. "Mediawijsheid" is in ieder geval positief ontvangen
van onze zijde.De heer Van Raak heeft een aantal vragen gesteld over het mediabeleid.
De eerste vraag was of ik wel trots ben op de nieuwe plannen. Ja, dat ben
ik zeer. Ik sta er ook nog steeds vol achter. Ik heb het wetsvoorstel met
trots doorgezonden naar de Raad van State. Ik denk dat het een prachtig wetsvoorstel
is geworden. Het is natuurlijk aan u om dat definitief te beoordelen, maar
ik ben er wel trots op. Er zijn nogal wat ingewikkelde problemen naar voren
gekomen rondom dat wetsvoorstel en die hebben wij, naar onze mening, allemaal
opgelost. Hier staat een tevreden mens in het stadium waar ik nu sta. Dat
kabinetsplan mag zeker in juridische en Europeesrechtelijke context vernieuwend
genoemd worden. Het is gelukt om in al die complexiteit een goede balans te
vinden.De heer Van Raak (SP):Ik stelde die vraag, omdat her en der de suggestie werd gewekt dat de
staatssecretaris de regie een beetje verloren had over die plannen. Vandaar
mijn vraag. Ik wilde zeker weten dat zij trots is op het plan en dat zij daarin
haar ei kwijt kon, zodat zij straks niet hoeft te zeggen: ja, maar mijnheer
Van Raak, het was ook eigenlijk mijn plan niet.Staatssecretaris Van der Laan:Het punt is dat u niet altijd de media moet geloven. Het is goed dat u
hier die vraag stelt, want dan hoort u het uit mijn mond. Ik kan u verklaren
dat ik hoog opgeef over de drie fractievoorzitters, maar zij zijn niet in
staat om in twee dagen tijd een 40 pagina's tellend kabinetsplan te schrijven.
Dat is toch echt een ander vak, zal ik maar zeggen. Dat er overleg wordt gepleegd
met die fractievoorzitters over een aantal punten waarover het bereiken van
overeenstemming met drie coalitiegenoten wellicht moeilijker is, spreekt vanzelf.
Maar laten wij niet net doen of het hele kabinetsplan door hen na twee dagen
onderhandelen is geschreven. Dat zou erg knap zijn, maar die eer geef ik ze
toch niet.De heer Van der Lans (GroenLinks):Moet ik daaruit begrijpen dat mevrouw Van der Laan wel aanwezig was bij
de onderhandelingen over het paasakkoord?Staatssecretaris Van der Laan:Ja. Ik was bij de onderhandelingen over het paasakkoord aanwezig. Het betreft twee momenten. Het paasakkoord van april en het kabinetsplan
in juni.De heer Van der Lans (GroenLinks):Dus alle berichten in de pers dat u daarbij niet aanwezig was, berusten
op onwaarheid?Staatssecretaris Van der Laan:Ik heb ook in de Tweede Kamer aangegeven dat ik bij het afrondende gesprek
aanwezig was. Als fractievoorzitters met elkaar willen overleggen, terwijl
zij in de Tweede Kamer zitten en daar elkaar tegenkomen, dan staat hen dat
geheel vrij. Het staat hen ook vrij, bij die gelegenheid alvast te bespreken
hoe zij tegen een aantal punten aankijken. Het is echter volstrekt duidelijk
dat alles wat daar besproken is, uiteindelijk ook met mij besproken is.De heer Van Raak heeft gevraagd welke omroep straks culturele programma's
gaat maken. Het gaat niet om de vraag welke omroep dat zal zijn. Er is straks
nog maar één omroep. Misschien is het belangrijk dat hier even
te zeggen. Er is straks nog maar één omroep, namelijk de publieke
omroep. Dan hebben wij een taak uitbesteed aan de omroepverenigingen, namelijk
die van opinie en maatschappelijk debat. De drie coalitiegenoten zijn het
namelijk over nog een punt eens, en ook daar sta ik volledig achter. Waar
andere landen ongelofelijk ingewikkelde draaiboeken en dagboeken en wat niet
al hebben om vast te houden hoe zaken politiek correct in het nieuws moeten
worden gebracht, vinden wij dat het een belangrijke meerwaarde heeft dat er
binnen het stelsel van de publieke omroep partijen zijn die in hun programma's
volledig onafhankelijk en autonoom de gedachten kunnen inbrengen die in de
samenleving leven. Dat is de kern van dit voorstel. Dat betekent dus ook dat
culturele programma's een verantwoordelijkheid worden van de publieke omroep.
In het debat in de Tweede Kamer heb ik nog vier andere punten aangedragen.
Er worden waarborgen gegeven voor de kwetsbare culturele programma's. Wij
praten hier over 25 tot 40 mln. Dat heeft u misschien allemaal kunnen nalezen
in de stukken, maar ik kan het hier nog een keer bevestigen. Dat zal ook het
uitgangspunt zijn in het wetsvoorstel. De publieke omroep moet natuurlijk
ook programma's maken voor grote en kleinere doelgroepen en mocht u begrepen
hebben dat het mij alleen om de kijkdichtheid gaat: nee. Zoals ik in de Tweede
Kamer ook al heel vaak heb gezegd, gaat het mij om de relatieve kijkdichtheid.
De publieke omroep krijgt geld om een publieke taak te vervullen. Dan is het
naar mijn mening de taak van die omroep, om als een programma in potentie
een miljoen kijkers trekt, te proberen daar 800.000 van te halen. Als de publieke
omroep een programma heeft waarmee hij in potentie maar 100.000 kan halen –
een operaregistratie, ik noem maar wat – dan vind ik het de taak van
de publieke omroep om te proberen daar 80.000 van te halen. Wat niet kan,
is achterover gaan liggen met de woorden: het interesseert mij niet hoeveel
mensen er kijken. Dát kan niet. Je hebt geld gekregen om zoveel mogelijk
kijkers aan je te binden, binnen reële grenzen natuurlijk. Voor een operaregistratie
vraag je niet een miljoen kijkers. Dat is logisch. Het is heel simpel. Ik
heb dat ook in de Tweede Kamer al eindeloos proberen duidelijk te maken, maar
het beeld blijft zeer hardnekkig dat ik alleen maar een miljoen kijkers wil
per programma. Dat is volstrekte onzin. Maar ik vind wel: je moet ervoor gaan.De heer Van Raak (SP):U wilt graag dat de omroepen opiniërende en informatieve programma's
maken. Dat is de beperking die zij krijgen. Dat is wat anders dan de cultuurprogramma's
die ik bedoel. Zij zullen daar in het systeem dat u hebt bedacht niet toe
worden uitgenodigd omdat het hen weinig zal opleveren. De SP heeft voorgesteld
om juist voor dat soort programma's een echte publieke zender te maken. Is
dat geen goed idee?Staatssecretaris Van der Laan:Het is toch gewoon de wettelijke taak van de publieke omroep om die culturele
programma's te maken? Daar is geld voor beschikbaar, dat heb ik geregeld.
Het maakt dan niet uit wie deze programma's gaat maken. Het maken van culturele
programma's is een taak van de organisatie van de publieke omroep. Dat de
omroepverenigingen wordt gevraagd om één taak uit te voeren,
betekent niet dat anderen dit niet gaan doen. Er is maar één
verantwoordelijke, namelijk de raad van bestuur publieke omroep waar allerlei
mensen onder vallen en bijzitten. Deze mensen moeten alles doen wat er nu
ook moet gebeuren.Voor een specifiek onderdeel is bepaald dat de onafhankelijke omroepverenigingen
die moeten uitvoeren. Het is waardevol dat deze omroepverenigingen er zijn
en dat zij volledig onafhankelijk en autonoom dat soort programma's kunnen
maken. Als zij denken dat hun opinie of maatschappelijk debat het best tot
uitdrukking komt in het genre cultuurprogramma, zijn zij van harte uitgenodigd.
Dat mag allemaal. Wij beschrijven namelijk functies. Genres variëren
per jaar. Het genre docusoap bestond tien jaar geleden bijvoorbeeld nog niet.
Wij moeten niet meer denken in genres, want die ontwikkelen zich in het medialandschap.
Wij moeten niet denken vanuit het verleden. Er moet worden geprobeerd om ruimte
te creëren voor ontwikkelingen in de toekomst. Dat is de kern. Organisaties
krijgen een taak en die moeten zij uitvoeren.De heer Van Raak vroeg hoe ik aankijk tegen de dominante positie van de
VS op de markt. Het Amerikaanse aanbod is groot. Het is een land met veel
inwoners en een grote impact op de wereld. De VS zijn dus op mediagebied zeer
aanwezig, ook omdat zij sterk zijn op de mediamarkt. Daarom is in de Europese
televisierichtlijn aangegeven dat bij de publieke én de commerciële
omroepen 50% van het programma-aanbod van Europese origine moet zijn.
Dat is een waarborg om deze mogelijke overkill tegen te gaan.Ik wil nu overgaan naar de onderwerpen die betrekking hebben op cultuur.
Mevrouw Witteman heeft zich gefocust op cultuur en educatie. Dat is een belangrijk
thema dat de volle aandacht heeft van minister Van der Hoeven en mij. Ik ben
het met haar eens dat de aankomende en huidige leerkrachten hierbij van groot
belang zijn. Daarom zijn de extra gelden die in 2003 beschikbaar zijn gekomen,
ingezet op samenwerkingsverbanden tussen pabo's en culturele instellingen.
Bij de professionalisering en begeleiding van leraren wordt ook aandacht besteed
aan dit onderwerp, onder andere via het Cultuurnetwerk Nederland.Mevrouw Witteman sprak over kunstcoördinatoren. Wij noemen dat cultuurcoördinatoren
omdat wij breed kijken naar het fenomeen cultuur. Erfgoed en architectuur
zijn daar ook onderdeel van. Ik wil niet uitspreken dat dit aparte personen
moeten zijn. Dat moeten wij ook niet willen. Het gaat erom dat de professionaliteit
in scholen wordt verhoogd. Daarvoor zijn wij de cursussen voor
interne coördinatoren cultuureducatie gaan financieren die overal in
het land worden gegeven. Er zijn nu al 210 mensen opgeleid.Er zijn ook zorgen geuit over bezuinigingen door gemeenten. Wij hebben
nog geen signalen ontvangen dat scholen de dupe worden van gemeentelijke bezuinigingen
op cultuureducatie. Er bereiken ons wel signalen dat buitenschoolse cultuureducatie,
in het bijzonder muziekscholen en cultuurcentra voor jeugd, wat kwetsbaar
worden als gevolg van bezuinigingen die bij een aantal gemeenten moeten plaatsvinden.
Ik ben hierover in gesprek met het IPO en de VNG. Dit baart mij natuurlijk
ook zorgen. Later dit jaar zal ik hier samen met minister Van der Hoeven op
ingaan in een brief aan de Tweede Kamer.Er zijn ook vragen gesteld over CKV 2 en 3 en het niet verplicht stellen
van het kunstvak. Er is een grens aan wat verplicht kan worden gesteld in
het onderwijs. Iedereen vecht voor zijn eigen vak. Alle vakken zijn even belangrijk.
Er kan niet worden gezegd dat het kunstvak belangrijker is dan een ander vak.
Elk vak is belangrijk voor de waarde en ontwikkeling van een kind. Er is een
debat geweest in de Tweede Kamer over het kunstvak. De uitkomst daarvan was
dat er steun was voor de opvatting van de minister dat het kunstvak in het
profiel Cultuur en Maatschappij niet verplicht moet worden gesteld, maar dat
het een keuzevak moet worden. De belangrijkste motivatie daarvoor was dat
mensen niet moeten worden gedwongen om iets te doen waarvoor zij geen talent
hebben. Welk cijfer moet iemand halen als hij echt niet kan tekenen? Als iemand
dat echt niet kan, wil dat nog niet zeggen dat hij gaat mislukken in de maatschappij.
Als hij niet kan rekenen, wordt het al moeilijker.Mevrouw Witteman (PvdA):U herhaalt nu het argument over het niet kunnen tekenen. Dat wordt echter
op zich niet gevraagd. Ik heb net in het debat mijn bijdrage wat verkort omdat
ik anders alles moest uitleggen over CKV 1, 2 en 3. U hebt mijn originele
tekst gekregen waarin ik daar wat preciezer op inga. CKV 2 en 3 is een vak
dat wel wat met de praktijk te maken heeft, maar voornamelijk gaat over de
algemene kunstgeschiedenis geplaatst in de maatschappij. Daarnaast zit er
praktijk en vaktheorie in. Die drie onderdelen vormen één cijfer.
Mensen die niet zo goed kunnen tekenen, kunnen wellicht andere dingen. Misschien
kunnen zij een leuke collage maken in de praktijkles. Dat is maar een heel
klein onderdeel van dat hele grote vak. Nu wordt dat hele grote belangrijke
kunstvak teruggebracht tot alleen maar CKV 1 en dat is niets anders dan een
beetje proeven van de kunst. Dat doen wij allemaal wel.Ik vind dat ik vanuit mijn passie moet strijden voor aandacht voor cultuur.
Mensen kunnen anders afstuderen in Cultuur en Maatschappij zonder dat zij
iets van kunst hebben meegekregen. Hoe gaat het dan verder in de vervolgopleidingen?
Men snijdt zichzelf ook af. Er kan worden gesteld dat filosofie ook belangrijk
is, maar dat is een heel ander soort vak. Ik zeg niet dat niet belangrijk
is. Ik vind beide vakken belangrijk. Zij kunnen niet worden vergeleken. Ik
kom in opstand tegen het argument dat sommige mensen geen talent hebben voor
tekenen. Dat is namelijk niet van belang in dit geval. Zij kunnen vast iets
anders. Ik heb ook geen talent voor tekenen, maar ik maak heel mooie voorstellingen,
om maar iets te noemen. Het doet er niet toe. Iemand kan misschien zingen
of collages maken.Staatssecretaris Van der Laan:Het is een keuze in het onderwijs om een selectie te maken van verplichte
vakken voor een bepaalde richting. Daarnaast is er een vrije ruimte om een
aantal vakken toe te voegen aan het profiel. Niet alles kan verplicht worden
gesteld, want dan hebben leerlingen niet meer de vrijheid om accenten te leggen.
Ik begrijp uw zorgen hierover wel, maar de Tweede Kamer heeft deze afweging
gemaakt en heeft dus het voorstel van minister Van der Hoeven gevolgd.Hoe staat het met de Conventie betreffende de bescherming en bevordering
van de diversiteit van culturele uitingen? Op dit moment bespreek ik met mijn
collega's in de Europese Raad van ministers de vraag of de Europese Commissie
de Europese Unie kan vertegenwoordigen bij Unesco. Als deze vraag positief
wordt beantwoord, zal Nederland het verdrag ratificeren. De kern is dat het
in behandeling is bij de Europese Commissie en daar de volle aandacht heeft.Dan is een vraag gesteld over de Omrop Fryslân. Ook in deze Kamer
is de financiering van de regionale omroep behandeld. Die is per 1 januari
2006 volledig overgeheveld naar de provincies. Daarmee is het aan de provincie
om prioriteiten te stellen voor de eigen Friese taal en cultuur. Dat is een
volle verantwoordelijkheid van de staten aldaar. Voorheen ging er standaard € 440.000
van het Rijk naar de provincie voor de Friese taal en cultuur. Dat bedrag
wordt nu rechtstreeks overgeheveld. De specifieke uitkering daarvoor is afgeschaft.
Wij hebben in 2004 en 2005 incidenteel middelen vrijgemaakt. Dat continueren
wij in 2006.Er zijn op dit moment ook financiële beperkingen. De bomen groeien
niet tot in de hemel. Als de provincie Friesland zelf vindt dat het bewaren
van de eigen taal en cultuur prioriteit heeft, dragen wij ons steentje bij.
Wij hevelen geld over naar de provincie. Uiteindelijk is het aan de provincie
om accenten te leggen, maar voor ons zijn de financiële grenzen nu wel
bereikt.Mevrouw Witteman (PvdA):Dat begrijp ik. Ik wilde ook niet om geld vragen. Ik bedoelde te vragen
of het mogelijk is Omrop Fryslân niet te beschouwen als een van de regionale
omroepen, maar als een omroep die voor onze tweede rijkstaal staat. Op zichzelf
is de functie van Omrop Fryslân heel anders.Voorts verwijs ik naar punt 5.1 van de bestuursafspraak. De overheid heeft
toegezegd dat zij een volledige programmering mogelijk maakt. De provincie
geeft al een miljoen per jaar, maar dat is niet genoeg. Ik begrijp heel goed
dat zij meer nodig heeft om de brede functie, de instandhouding van taal en
cultuur, uit te oefenen. Ik kom in opstand omdat de staatssecretaris Omrop
Fryslân gelijkschakelt met de andere regionale omroepen.Staatssecretaris Van der Laan:Nee, ik schakel ze gelijk met de provinciale verantwoordelijkheid. Dat
neemt niet weg dat ik met mevrouw Witteman erken, dat het belang van de regionale
omroep in de provincie Friesland in het bijzonder het onderhouden en het bevorderen
van het voortbestaan van de Friese taal en cultuur is. Het principiële
punt is dat de provincie daarin haar prioriteiten kan stellen. Zij moet de
overgehevelde gelden op een bepaalde manier aanwenden. Zij moet al haar prioriteiten afwegen. Zij moet vaststellen hoe belangrijk zij die omroep vindt
en of die omroep meer geld krijgt. Wij dragen ons steentje bij. Wij vinden
dat dit op een verantwoorde manier gebeurt. Wij vinden de Friese taal en cultuur
belangrijk. Daarom krijgt Friesland al extra geld, vergeleken met al die andere
provincies met regionale omroepen. Het is uiteindelijk aan de provincie. De
verantwoordelijkheid van het Rijk is eindig.De heer Doek is ingegaan op de cultuurnotasystema­tiek. Ik dank hem
voor zijn steun en voor zijn waarderende woorden. De uitwerking vindt plaats
in een brief die in juni 2006 komt, over de positie van de fondsen en hoe
die gaan opereren. Wij schatten dat zij rond de 10% – het kan
misschien ook 12% zijn – van het geld toewij­zen. Wij komen
dan naar schatting op 100 à 150 instellingen van de 400. De heer Doek
heeft goed aangegeven dat om relatief weinig geld heel veel te doen is. Dat
was ook een argument om het systeem te veranderen.De heer Doek vraagt in het bijzonder aandacht voor het regionale perspectief.
Het Actieplan Cultuurbereik is ongelofelijk belangrijk voor de regionale indeling
van de cultuur. Er is maar één relatie in het convenant, namelijk
de relatie tussen het Rijk en de gemeentes en provincies die participeren.
Wij geven nooit geld aan landsdelen. Wij spreken met het landsdeel af aan
welke gemeenten en provincies geld wordt gegeven. Dat gebeurt niet via de
fondsen. Wij spreken met elkaar af wat wij op rijksniveau met elkaar financieren.De regio's maken zich zorgen of zij voldoende grip hebben op de keuzes
die door de fondsen worden gemaakt, vooral voor de kleinere instellingen.
Daarover zijn wij op dit moment in gesprek met VNG en IPO. Vooral de besluitvorming
bij FPPM en voor een stukje het FAPK zijn belangrijk voor de infrastructuur
van de regio's. Wij bekijken hoe wij de betrokkenheid van de regio daarin
een plek kunnen geven. De gesprekken zijn nog in een oriënterende fase.
Er is nog wel tijd. Wij willen de gesprekken na de gemeenteraadsverkiezingen
met de nieuwe vertegenwoordigers voortzetten.Er zijn nog andere belangrijke verbeteringen voor de regio, namelijk dat
er geïnvesteerd wordt in de productiehuizen. Daarmee wordt een stukje
weggetrokken uit de fondsen. Kleine, korte projecten van vooral jong talent
worden uit het fondsencircus gehaald. Het is voor die mensen toch een soort
circus: heel weinig geld en heel veel gedoe. Wij hevelen het geld over naar
de productiehuizen. Dat is een impuls voor de regio, die invloed kan uitoefenen
op de productiehuizen.De heer Doek (CDA):Dit klinkt prachtig. Ik begrijp uit de woorden van de staatssecretaris
dat de spreiding van de diverse productiehuizen een prioriteit in haar beleid
is en blijft. Er is angst dat een aantal productiehuizen de neiging zal hebben
naar de Randstad te trekken en niet naar de regio of daar zelfs weggaat.Staatssecretaris Van der Laan:Het palet van productiehuizen is uitdrukkelijk een rijksverantwoordelijkheid.
Dat gaat niet naar de fondsen. Het is een rijksverantwoorde­lijkheid dat
de productiehuizen voldoende over het land worden verdeeld. Dat is een regionaal
beleid. Ik ga nu niet garanderen dat alle productiehuizen in een soort basisvoorziening
zitten. Wel wordt in de gesprekken met VNG, IPO en landsdelen gekeken hoe
een effectieve, scherpe en kwaliteitsvolle positionering van de productiehuizen
tot stand kan komen. Als een instelling zich productiehuis noemt, gaat zij
nog niet per definitie bij het Rijk horen. Wij gaan wel kwaliteitsselecties
maken.Er worden nu al programma's buiten de Cultuurnota om gefinancierd, zoals
het Actieplan Cultuurbereik, het Actieprogramma Ruimte en Cultuur, Cultuur
en School en Cultuur en Economie. De som van wat nu in de contourennota Verschil
Maken staat is al min of meer gemaakt in 2003. De lijnen zijn toen bijna intuïtief
uitgezet en bevestigd in Verschil Maken. Het opsplitsen van de beleidsnota
was Meer dan de Som. Het subsidieplan was uiteindelijk wat nog de Cultuurnota
heette. Dat is nu verankerd in Verschil Maken.Of onder het volgende kabinet, bij de volgende ronde, nog een herschikking
plaatsvindt van de huidige cultuurnotagelden, straks subsidieplangelden, is
echt aan de beleidsmakers in die periode. Het politieke debat zal dan gaan
over de grove sneden in het totale budget.De heer Van der Lans hield een uitstekend betoog over wat naar zijn inzicht
de vijf uitgangspunten van de cultuurpolitiek moeten zijn. De cultuureducatie
kan en moet beter. Het moeten niet alleen uitjes zijn. Daarmee zijn wij het
natuurlijk volledig eens. Er heeft al een enorme professionalisering plaatsgevonden.
Ik bestrijd overigens dat het alleen om uitjes gaat. Het varieert wel per
school. De ene school organiseert meer evenementen in de trant van uitjes,
die incidenteel zijn en niet ingebed in een totaal palet van cultuureducatie.
De basisscholen zijn op dat punt een aandachtspunt, maar heel veel scholen
hebben juist een duidelijk cultuureducatief beleid ontwikkeld. Van daar uit
zetten zij een aantal programma's op. Laten wij ook niet het beeld hebben
dat er alleen museumbezoekjes worden georganiseerd. Er zijn scholen met een
zeer actieve toneelvereniging, met jaarlijks drie voorstellingen. Dat zijn
heel belangrijke initiatieven. Daar gaat het zeker niet om uitjes.Verder denk ik dat er met het Actieplan Cultuurbereik in hoge mate tegemoet
wordt gekomen aan wat de heer Van der Lans bedoelt met breedtecultuurpolitiek.
Wij hebben dit bij de bezuinigingen ook volledig onaangetast gelaten.Een persoonsgebonden budget voor cultuur is een heel interessante gedachte.
Dat bestaat voor een deel natuurlijk al in de vorm van vouchers, alleen gaat
het nu via scholen. En wij hebben verder al heel veel op dit vlak: het CJP,
kortingskaarten en de museumjaarkaart. Voor heel weinig geld kun je een museumjaarkaart
kopen en daarmee heel goedkoop naar musea gaan. Ik vind het hierbij heel belangrijk
dat er een zekere samenhang bestaat bij het begeleiden van kinderen in het
ervaren van het cultuuraanbod; ik zou het jammer vinden als met een persoonsgebonden
budget de onderwijskant verloren ging. Ik weet niet of ik het goed begrepen
heb, maar deze overweging wilde ik de heer Van der Lans in ieder geval meegeven.De overheid zou volgens hem moeten zorgen voor kwetsbare kunst en haar
bemoeienis met de tussenlaag tussen deze kunst en de toplaag zou tijdelijk
en projectmatig moeten zijn. Ik ben het eens met de analyse dat de betrokkenheid
van het Rijk het uitgangspunt voor het handelen van het Rijk is. Zodra betrokkenheid
van het Rijk niet strikt nodig is, kan de zorg op dit vlak worden overgelaten
aan fondsen en kan het wellicht ook meer projectmatig, maar straks zullen
ook fondsen kunnen besluiten tot subsidies voor vier jaar. Het gaat er met name om dat elke typische vorm van cultuur, van zeer professionele,
excellentie vormen tot kwetsbare en experimentele vormen van kunst, de juiste
faciliteiten van de overheid krijgt. De nieuwe plannen laten hier ruimte voor.En natuurlijk, cultuurpolitiek moet gericht zijn op innovatie. Dit blijkt
ook uit de nota Verschil Maken, daarin wordt eigenlijk ook in termen van innovatie
gedacht. Op dit vlak kun je inderdaad niet werken met een 2%-regeling
waarmee alle instellingen over één kam geschoren worden, je
moet gerichte programma's formuleren om er een impuls aan te geven. Ik denk
in ieder geval dat er met het totale palet toch vrij ver tegemoet wordt gekomen
aan de overwegingen van de heer Van der Lans.Hij heeft ook nog een vraag gesteld over het Unidroit-verdrag. Daarover
is indertijd gesproken en uiteindelijk hebben minister Donner en ik een brief
aan de Kamer geschreven over met name de relatie tussen dit verdrag en het
Unesco-verdrag en over de vraag, welk verdrag Nederland het best zou kunnen
ratificeren. De uitkomst van het debat hierover kan het best worden aangeduid
met Unesco-plus: de nadelen van het Unidroit-verdrag, de delen die strijdig
zijn met het Burgerlijk Wetboek niet overnemen, maar al het overige wat wel
goed in Nederland toe te passen is, voegen bij de minder zware eisen van het
Unesco-verdrag. Dit hebben wij toen in de wandelgangen Unesco-plus-ratificatie
genoemd.Mevrouw Kalsbeek heeft vragen gesteld over de mobiliteit van collecties,
en met name over het verzekeren daarvan. Mobiliteit van collecties heeft bij
ons een hoge prioriteit, wij hebben dit tijdens het voorzitterschap van Nederland
eind 2004 hoog op de agenda gezet voor het werkprogramma voor 2005 en 2006.
Maar de financiële kant hiervan is natuurlijk best ingewikkeld. In het
begin van 2005 hebben wij al een verbrede indemniteitsregeling laten ingaan;
die is zeer succesvol, want het aantal aanvragen is gestegen. Het bleek dat
hierdoor voor tentoonstellingen ook minder geld nodig was. Voor het Rembrandtjaar
hebben wij de maximale indemniteit van 230 mln. tijdelijk verhoogd tot 500
mln., om volop de ruimte te geven om er een groots en indrukwekkend evenement
van te maken. Ons uitgangspunt is dat wij stimuleren dat musea in Nederland
afspreken dat zij collecties niet verzekeren, maar elkaars risico's dragen.
Het zou natuurlijk het mooiste zijn om hierover ook binnen Europa afspraken
te maken, maar dan hebben wij nog een lange weg te gaan. Wij hebben wel de
intentie uitgesproken om niet naar communautaire wetgeving te streven, maar
de indemniteit zo veel mogelijk bilateraal te stimuleren. Daartoe zijn met
verschillende landen al gesprekken gestart.Mevrouw Kalsbeek wekt de indruk dat zij het rijksbeleid voor de museale
strategie zo interpreteert dat het zou gaan om een overheveling van bewaren
naar teweegbrengen. Maar in de notitie Verschil Maken hebben wij nu juist
aangegeven dat het bewaren een vaste waarde is en dat er voor de duur van
de beheersovereenkomst ook een vast budget voor is. Wij gaan dan ook niet
eens in de vier jaar net doen alsof wij ooit zullen overwegen om dat budget
niet meer te verstrekken. Wij hebben wel gesteld dat de musea met het bewaren
meer teweeg kunnen brengen. Daarop verwachten wij een visie van de musea,
maar wij gaan niet financieel sleutelen aan het onderhoud. Wij hebben geen gedetailleerde informatie over de virtuele bezoekers van
de musea, hun aantal speelt ook geen rol in de subsidierelatie met de musea.
In het kader van de ontbureaucratisering en verlichting van de administratievelastendruk
proberen wij die relatie zo simpel mogelijk in te richten. Het zou natuurlijk
voor de Vereniging van Rijksgesubsidieerde Musea absoluut interessant zijn
om de virtuele bezoekers van de musea in kaart te brengen, dus ik zal zeker
overbrengen dat deze gedachte is gerezen, maar zelf neem ik hierin geen verantwoordelijkheid.
De vereniging Digitaal Erfgoed Nederland is wel bezig om na te gaan hoe een
en ander zo goed mogelijk in kaart gebracht en gebruikt zou kunnen worden.
Het moge volstrekt duidelijk zijn dat wij digitalisering essentieel vinden;
wij hebben er ook extra geld in geïnvesteerd: 2 mln., oplopend naar 9
mln. Met de door mevrouw Kalsbeek genoemde projecten zijn wij volop bezig.
Er is natuurlijk altijd meer geld nodig dan wat er beschikbaar is, maar het
krijgt veel aandacht. De Art and Architecture Thesaurus heb ik al gesteund
en ik ben in overleg om na te gaan hoe een goede verdeling van branche- en
besteltaken kan worden bewerkstelligd. En de provinciale museumconsulent coördineert
vooralsnog het onderhoud van MusIP. Kortom, digitalisering is volop in ontwikkeling
en de projecten worden steeds professioneler.Mevrouw Kalsbeek heeft vele en tamelijk gedetailleerde vragen gesteld
over de archieven. Als ik die echt uitputtend beantwoord, zal dat vrij lang
duren. Ik zou mij kunnen voorstellen dat ik er schriftelijk op antwoord, daarmee
zou ik haar zo goed mogelijk kunnen informeren.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oije (VVD):Ik kan me voorstellen dat u graag schriftelijk zou ingaan op de details,
maar ik heb toch ook naar een aantal hoofdlijnen gevraagd. Misschien kunt
u daar nu wel iets over zeggen.Staatssecretaris Van der Laan:Daarin schuilt natuurlijk het gevaar dat ik een verkeerde keuze maak,
maar ik zal mijn best doen.Het lijkt mij goed om de zeer specifieke vraag over het RHC Zuid-Holland
schriftelijk te beantwoorden.Wat de verhouding regionaal/nationaal archief betreft, alle fusies zijn
inmiddels afgerond en het Nationaal Archief krijgt inderdaad een steeds grotere
rol als het gaat om het bewaren van de samenhang, de coördinatie en de
professionaliteit. Het heeft ook afspraken over de vierjaarlijkse resultaten
met RHC's. Die hebben dus een eigen verantwoordelijkheid, maar wel in een
kader dat door het Nationaal Archief wordt bewaakt. In het convenant met VNG
en IPO en de UVW zijn een aantal pilots opgenomen. De Taskforce Archieven
is opgericht voor de periode 2004-2008 met het doel een ICT-visie voor de
langere termijn te ontwikkelen. Die is nog niet klaar, maar men is er volop
mee bezig.Vervolgens is gevraagd hoe de digitalisering en de aansluiting verloopt.
Bij de rijkscollectie heb ik zelf het inzicht. Het verloopt naar een bepaalde
mate van tevredenheid. Het kan altijd sneller, beter en meer maar wij zijn
relatief tevreden over het verloop van de digitalisering. Voor de landelijke
digitale systemen, ABS, Archeion, GenLias, de Woonomgeving van het kadaster,
bekijken wij op dit moment hoe wij de beheersorganisatie van de landelijke
systemen zo goed mogelijk kunnen vervullen. Over de lokale en
regionale RHC's kan ik op dit moment geen antwoord geven, want dat is een
lokale en regionale verantwoordelijkheid.Zoals men weet, ben ik volop in overleg met de universiteiten om aan de
kwaliteit van de opleiding tot archivaris zo goed mogelijk vorm te geven en
het in te bedden in het reguliere onderwijs. De verantwoordelijkheid voor
de initiële opleiding ligt bij het onderwijs. De komende periode zal
nog nader moeten worden verkend hoe het reguliere onderwijs invulling kan
geven aan de rol van de Stichting Archiefschool in die opzet. Wij zijn nog
in gesprek daarover. De basis is dat het zoveel mogelijk in het reguliere
onderwijs gebeurt. Waar wij vinden dat het onvoldoende kan, gaan wij voorzieningen
treffen. Dat is de kern. Wij hebben overigens een garantie tot subsidie voor
de archiefschool tot 2009.De Raad voor Cultuur heeft ook aandacht gevraagd voor de particuliere
archieven. Ik heb het Nationaal Archief gevraagd te bekijken of het mogelijk
is om het register, waarover mevrouw Kalsbeek sprak, nieuw leven in te blazen
en wat de financiële consequenties daarvan zijn. Dat maakt namelijk nogal
uit. Er is natuurlijk regelmatig aanbod vanuit particuliere archieven naar
het Nationaal Archief, maar daar zitten dan prijskaartjes aan. Je kunt er
dus wel blij om zijn dat je iets krijgt, maar je bent dan iets minder blij
over het onderhoud ervan en het selecteren binnen de dozen die worden binnengebracht.
In de loop van het jaar zal ik in de beleidsbrief over erfgoedselectie daarop
terugkomen.Wat de Surinaamse Nationale Assemblee betreft werk ik op dit moment met
de minister van Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties aan een visienota
over archiefbeheer, selectie en digitalisering bij de rijksoverheid. Het gaat
om de totale keten van het maken van een document tot uiteindelijk het selecteren
en archiveren. In de loop van het jaar komt die nota uit. Het doel is niet
primair om de Archiefwet te wijzigen. Ik sluit het echter niet uit. Als de
wijziging van de Archiefwet nodig is naar aanleiding van dit punt zullen wij
het in dat verband moeten bezien.De heer Van Raak vroeg hoe ik het precies zie met die schilderijen. Hij
citeerde uit een interview dat musea voorspelbaar zijn. Laat ik heel duidelijk
zijn over het punt "saai en stoffig". Ik heb gesproken over het
imago van saai en stoffig. Daar schijnen heel veel mensen overheen te hebben
gelezen, met dank aan de koppen. Ik heb in het artikel heel duidelijk gezegd
dat ik mij zorgen maak over het imago. Ik maak mij zorgen – en ik voel
het ook als mijn verantwoordelijkheid – over het feit dat mensen het
voorspelbaar vinden. Het gaat er niet om dat ik het vind, het gaat erom dat
mensen dat beeld hebben. Vanwege dat beeld gaan zij niet naar musea. Dat vind
ik doodzonde en daarvoor heb ik aandacht gevraagd. Er zijn misverstanden ontstaan
over het interview. Ik begrijp ook dat die zijn ontstaan; ik ben er niet helemaal
verbaasd over. Het is echter wel de essentie van wat ik heb willen overbrengen.
Er is een probleem in deze samenleving, namelijk dat musea niet worden gezien.
Drie van de vijf mensen komen nooit in musea. Dat komt omdat zij vinden dat
het voorspelbaar is en omdat zij vinden dat zij daarvoor onvoldoende worden
uitgedaagd. En dan praten wij echt ook over een generatiekloof. Als dan wordt
gedaan alsof ik het zie met bewegende beelden, geluiden, geur en smaak, dan
is dat niet zo. Er is ook nog een karikatuur ontstaan dat ik de Nachtwacht
wil vervangen door een prachtig beeldscherm. Dat is natuurlijk volstrekte
onzin!Het gaat mij om het volgende. Wij leven nu in 2006. Als wij straks in
2026 leven, moeten de musea niet leeg zijn omdat wij niet tijdig hebben ingespeeld
op de heel andere eisen die de jongere generatie stelt aan het beleven van
cultureel erfgoed. En ik heb het niet over funshopping of pretparken, maar
over het beleven van cultureel erfgoed in 2020 of 2030. Dat is niet het beleven
van cultureel erfgoed zoals wij in de jaren zestig en zeventig vonden dat
het moest gebeuren. Daarvoor heb ik aandacht willen vragen. Ik heb de musea
niet gevraagd om een plannetje te maken waarin zij aan mijn ideeën voldoen,
waarna zij dan geld krijgen. Ik heb de musea gevraagd om een visie te hebben
op de toekomst. Er gebeurt nu al heel veel op heel veel plekken. Ik heb dat
ook niet ontkend. De musea moeten echter wel gaan nadenken hoe de wereld in
2026 er uit ziet, als er mensen zijn die tot hun vijftigste nog nooit in een
museum zijn geweest. Misschien zijn zij er ooit geweest in groep 8. Ik weet
mij mijn museumbezoek met de school nog te herinneren. Ik ben op de lagere
school één of twee keer naar het museum geweest, naast de keren
dat ik met mijn ouders meeging. Ik vond het een geweldige ervaring. Daarover
moeten musea nadenken en dat vraag ik aan de musea. Ik vind ook dat ik dat
mag vragen aan de musea. Natuurlijk kan ik beloven dat er ooit wel ergens
een museum in Nederland te vinden is waar een prachtig schilderij hangt, met
een prachtig bordje ernaast met heel veel informatie. Het is allemaal heel
mooi.Mevrouw Witteman (PvdA):U pleit ervoor dat de jeugd ook nog komt in 2026, maar het zou wel helpen
als zij op school nog gewoon kunstvakken krijgen aangeboden waarin zij kunst
te zien krijgen. Desnoods in de geschiedenisles. Maar dat heeft alles te maken
met de houding van de geschiedenisleraar en meer in het algemeen van het onderwijs
tegenover cultuur.Staatssecretaris Van der Laan:Ja, maar dat is ook precies waarvoor wij 20 mln. voor de scholen hebben
vrijgemaakt. Wij schrijven het alleen niet voor. Het is aan de scholen om
op hun eigen wijze het cultuureducatiepalet in te vullen. Die vrijheid en
autonomie, waarvan wij in Nederland ook hebben afgesproken dat de scholen
die moeten hebben, geven wij.Mevrouw Witteman (PvdA):Ik val u niet aan, maar u snijdt een beetje in uw eigen vlees. De scholen
hebben de vrijheid, maar intussen wilt u wel dat ze in 2026 nog naar het museum
gaan. U moet dan wel terugredeneren hoe je de kinderen zo kunt opvoeden dat
zij uiteindelijk gevoelig worden voor het ontvangen van cultuur.Staatssecretaris Van der Laan:Nee, dat is een fundamenteel verschil van benadering tussen ons. Met alle
respect overigens. Ik vraag de samenleving niet om volgens de normen van het
fenomeen museum, zoals het is ontwikkeld in de jaren zestig en zeventig, de
kinderen te dwingen om dat mooi te vinden. U zegt dat wij de kinderen op school
moeten leren om mooi te vinden wat er in de musea is.Mevrouw Witteman (PvdA):Dat zeg ik echt niet.Staatssecretaris Van der Laan:De indruk is dat wij kinderen zo moeten opvoeden dat zij mooi gaan vinden
wat wij denken dat ze mooi moeten vinden. Ik ben het volledig met u eens dat
je kinderen gevoelig moet maken voor cultuur en de kans moet geven zich open
te stellen voor cultuur. Ik mag echter vanuit mijn verantwoordelijkheid de
musea wel vragen om een aanbod te doen aan dezelfde kinderen waartoe ze zich
eerder verleid voelen, om inderdaad die ervaring met de kunst en met de musea
aan te gaan. Dat is het principiële punt dat ik maakte in Bewaren om
teweeg te brengen en wat ik ook in het interview prikkelend heb willen aangeven.Mevrouw Witteman (PvdA):Ik denk dat wij het eens zijn. Het laten zien van schilderijen vind ik
dan een middel. Zij moeten gevoelig worden voor die cultuur en dat vereist
wel een visie op cultuur. Dat is dan een opdracht die u kunt uitstralen naar
de scholen.Staatssecretaris Van der Laan:Die opdracht ligt bij de scholen. Wij hebben daarvoor ook geld ter beschikking
gesteld. Wij zeggen alleen niet dat alle 8000 basisscholen het moeten. Ze
hebben 20 mln. ter beschikking. De scholen mogen het aan sport uitgeven en
zij mogen het aan cultuur uitgeven. Sport is overigens ook belangrijk; dat
kost ook geld en kost ook tijd. Naast de 30 mln. die wij al eerder in vouchers
en dergelijke ter beschikking hebben gesteld, hebben wij 20 mln. extra ter
beschikking gesteld om juist de basisscholen een verdere impuls te geven naar
geïntegreerde cultuureducatie. Het is ook niet bedoeld voor een vakje
apart, een uurtje tekenen. Dat is niet zinvol. Het is bedoeld om juist in
de geschiedenisles naar buiten te gaan, naar die ene kerk uit de zeventiende
eeuw en om daarover te praten en na te denken. Dat beeld hebben wij en dat
beeld delen wij ook. Alleen, met het onderwijs kies ik voor een iets vrijere
benadering. Ik meen hiermee ook voldoende gereageerd te hebben op de vraag
van de heer Van Raak. Ik heb geprobeerd duidelijk te maken wat de moraal van
het verhaal in de NRC was.De heer Van Raak heeft ook vragen gesteld over de werking van de markt
en de mogelijkheid van concurreren. Met het gebruik van het woord "concurreren"
geeft de geachte afgevaardigde een interpretatie van het interview. Ik heb
zelf dat woord niet gebruikt. Ik heb wel gezegd dat er benchmarking zou kunnen
zijn. Je zou dus vergelijkingen kunnen maken, musea als het ware kunnen uitnodigen
of uitdagen om de grenzen van vernieuwing en van hun kunnen op te zoeken.
Ik heb het echter niet over economische concurrentie gehad.De geachte afgevaardigde vroeg ook waarom de verschillende instellingen
naast hun publieke taak niet de functie hebben om te zorgen voor conservering.
Ik meen dat ik daarover al opmerkingen heb gemaakt in antwoord op de vragen
van mevrouw Kalsbeek. Het gaat er uiteindelijk om dat men ook met dat bewaren
tot vernieuwing komt.De heer Van Raak heeft vragen gesteld over de opgravingen van Dorestad.
Er zou een claim voor die opgravingen zijn. Met het interim-beleid is geanticipeerd
op de ontwikkelingen. In deze Kamer hebben wij heel vaak uitgebreid over het
archeologiebeleid gesproken. Op grond van de Monumentenwet van 1988 hebben
alleen vergunninghouders toestemming voor het doen van opgravingen. Om de
ruimte voor de markt verder te ontwikkelen is er de mogelijkheid dat commerciële
bedrijven onder verantwoordelijkheid van de vergunninghouders de uitvoering
doen. De geachte afgevaardigde is bang dat de opgravingen op deze manier niet
goed zullen verlopen. Hierover hebben wij heel vaak gesproken en op dit punt
verschillen wij van mening. In ieder geval moet ik ervoor zorgen dat de vergunninghouders
in staat worden gesteld om voldoende zicht te houden op de uitvoering door
bedrijven.De heer Van Raak (SP):Ik ken het interim-beleid. Ik weet hoe de nieuwe Monumentenwet er wellicht
gaat uitzien. Daarover komen wij nog te spreken, maar wij hebben nu te maken
met de site Dorestad. Ik weet zeker dat het de belangrijkste site in Nederland
is. De Universiteit van Amsterdam eist een preferente positie. Het probleem
is nu dat nog niet duidelijk is of de Universiteit van Amsterdam inderdaad
een preferente positie krijgt. Met het nieuwe monumentenbeleid zou die universiteit
die moeten kunnen krijgen, maar met het interim-beleid is op dit punt niets
geregeld. Daarom is mijn vraag: krijgt de Universiteit van Amsterdam deze
positie? Als zij die krijgt, hoe moet zij dan opgraven? Zij heeft namelijk
geen opgravingsbudget. Vooruitlopend op de nieuwe wet zijn er dus twee problemen
gerezen, terwijl over de belangrijkste site van Nederland, een wereldvermaarde
site, een universiteit zegt: wij willen daar de opgravingen doen, omdat die
via de markt niet goed worden verricht. Wij hebben afgesproken dat zoiets
met de nieuwe Monumentenwet mogelijk wordt, maar kan dit ook met het huidige
beleid? Er kan maar één keer slecht opgegraven worden. Dan is
er nog de vraag: als de minister, de ROB of wie dan ook de Universiteit van
Amsterdam toestemming geeft, hoe moet zij dan de opgraving doen? Die kwestie
is nu aan de orde en eigenlijk moeten wij nu op deze vragen een antwoord krijgen.
Over de wet gaan wij het maanden later hebben.Staatssecretaris Van der Laan:Ik ken deze casus niet zo goed dat ik diepgaand zou kunnen antwoorden.
In het algemeen kan ik melden dat zolang het wetsvoorstel niet van kracht
is, ook van het artikel over de preferente positie geen gebruik kan worden
gemaakt. In dat licht kan ik het verzoek van de Universiteit van Amsterdam
niet honoreren. Het wetsvoorstel is namelijk nog niet aangenomen. De UvA kan
wel net als andere vergunninghouders en als andere archeologische bedrijven
meedingen naar een opdracht voor een archeologische opgraving. Die mogelijkheid
blijft bestaan. Helaas kan ik thans niet meer over deze casus zeggen. Ik weet
er namelijk niet voldoende van. Mijn ambtenaren en de heer Van Raak weten
er waarschijnlijk alles van, maar ik ga niet doen alsof dit ook voor mij geldt.
Ik wil de geachte afgevaardigde echter graag schriftelijke informeren.De heer Van Raak (SP):Als u mij spoedig een brief stuurt kan die op tijd komen. Ik vraag wel
om enige haast te maken. Het gevaar bestaat namelijk dat de opgraving op een
verkeerde manier wordt gedaan. De Universiteit van Amsterdam zegt althans
dat dat gevaar groot is. Dan zouden wij het probleem hebben dat wij de belangrijkste
site al kwijt zijn voordat de nieuwe wet er is. Ik ben blij met de toezegging
dat er een brief komt, maar graag enige spoed.Staatssecretaris Van der Laan:Ik zal ervoor zorgen dat deze casus met spoed wordt bestudeerd.
Misschien is dat de eerste geruststelling. De tweede is dat wij deze Kamer
zo snel mogelijk zullen informeren. Ik kijk even naar mijn ambtenaar en zie
aan het knikken dat dit kan.Voorzitter. De heer Schouw heeft zich met zijn betoog gefocust op cultuur
en economie. Ik dank hem voor de gegeven complimenten. Hij heeft veel aandacht
gevraagd voor de opengestelde monumenten. In de afgelopen cultuurnotaperiode
van vier jaar vormden die een kwetsbaar onderdeel. Ik heb besloten deze categorie
een aparte status te geven en dat zal met de nieuwe cultuurnotasystematiek
en met het subsidieplan zo blijven. Wij zijn dus van plan om deze aparte categorie
te handhaven en apart aandacht te geven. Eigenlijk is dit vanzelfsprekend.De heer Schouw heeft vragen gesteld over de Creative Challenge Call. Wij
zijn bezig die verder uit te werken en hopen op 1 april met de actie
de lucht in te gaan. Wij krijgen heel veel telefoontjes, vragen en brieven.
De mensen reageren enthousiast. Het gaat om de samenwerking tussen verschillende
partijen, tussen een gewoon bedrijf en een creatief bedrijf en verder kan
een gesubsidieerde instelling respectievelijk een overheid participeren. Een
overheid kan nooit de aanvrager zijn. Een gesubsidieerde instelling kan ook
niet de primaire aanvrager zijn. Dat kan alleen een creatief bedrijf of een
gewoon bedrijf zijn. De andere twee soorten instellingen kunnen wel participeren,
graag zelfs. Dat is ook de bedoeling van de Creative Challenge Call.De geachte afgevaardigde vroeg verder hoe het begin gezien moest worden
en wat het langjarig perspectief was. Vooral de heer Doek vroeg of het kabinet
niet zuinig was. Creatieve industrie is van alle tijden, maar het overheidsbeleid
ten aanzien van creatieve industrie en met name de alliantie tussen de cultuurbenadering
en de economische benadering zijn niet van alle tijden. Dat is iets wat recent
is ontstaan. Dit is geen excuus voor onze opstelling, maar waarschijnlijk
wel een verklaring voor onze meer voorzichtige aanpak. Ik zal niet beweren
dat wij een grootscheepse investering doen en dat die majeure gevolgen zal
hebben. Dat hoort u mij dus niet zeggen. Wij willen wel een eerste stap zetten
en ervaring opdoen met deze rol van de overheid, waarmee zij bedrijven en
culturele instellingen bij elkaar brengt. Wij hebben ook aangegeven dat de
nota een basisnota is en dat er een aantal vervolgstappen komt. Over het mecenaat
kom ik straks nog te spreken. Wij hebben gekozen voor een tijdelijk impuls
van drie jaar. Mocht op basis van onderzoek blijken dat continuïteit
gewenst is of dat verdergaande investeringen gewenst zijn, dan zijn wij bereid
die mogelijkheid in aanmerking te nemen. Dat staat ook in de nota. Dat betekent
dat er voor diezelfde overheid een startmoment is aangebroken. Wij zullen
nagaan welke instrumenten het meest effectief zijn. Op grond van de ervaringen
zouden wij dan heel gericht eventueel nieuwe investeringen kunnen doen. Wij
gaan dus geen blokkades opwerpen, maar willen wel eerst ervaring opdoen om
zo zinvol mogelijk met de schaarse middelen te kunnen omgaan.De heer Doek (CDA):Vraagt u aan de andere stakeholders ook 8 mln.? Zou daarmee de totale
investering 16 mln. in drie jaar bedragen?Staatssecretaris Van der Laan:Die 8 mln. is niet alles. Ook de partijen die aanvragen indienen moeten
investeren. Of de verdeling fifty fifty is hangt mede af van het aantal partijen
dat deelneemt, maar het is zeker niet de bedoeling dat alleen de overheid
investeert. Er wordt nadrukkelijk ook verwacht dat de aanvragende partijen
investeringen doen. Wij gaan dus op grond van onze ervaringen met deze eerste
actie eventueel het beleid verder ontwikkelen.De heer Schouw heeft een vraag gesteld over de rol van de EVD. Die dienst
is al volop bezig op het terrein van de creatieve industrie: dans, muziek
enzovoorts. Waar de dienst een rol kan vervullen, doe hij dat.De heer Schouw heeft ook aandacht gevraagd voor de uitvoering van bijvoorbeeld
de regeling Cultuurprojecten 2004, met name de beleggingskant ervan. De beleggingsmogelijkheid
bestaat al vanaf januari 2005. Er is aarzelend op gereageerd. Het is eigenlijk
voor een heel specifieke doelgroep bedoeld. Een bank moet er echt in investeren
om een bepaald rendement te halen. Er is nu door een bank serieus geïnvesteerd.
In de procedure is sprake van een cultuurverklaring. Er is in de uitvoering
veel aandacht voor om dat soepel te laten verlopen. Iedereen moet wennen aan
de procedure. Het klinkt heel praktisch, maar zo is het in het leven. Op dit
moment zijn wij bezig om ervoor te zorgen dat het wordt versneld, ook door
de moeilijkere ervaringen te verwerken. Er zit wel potentie in die belegging.
Ook wij vinden dat het niet het volle enthousiasme heeft gekregen, maar wij
hebben er nog steeds vertrouwen in dat het komt als de eerste aarzelingen
zijn overwonnen.De heer Schouw heeft gevraagd wat ik doe om de geefcultuur te bevorderen.
De heer Doek heeft gezegd dat er wat hem betreft geen extra bureau wordt ingeschakeld.
Ik heb in de Tweede Kamer reeds aangegeven dat wij zoveel mogelijk proberen
aan te sluiten bij een bestaand bureau. Kunst & Zaken is een van de bureaus
waarmee wij serieus in gesprek zijn. Wij willen een kanteling teweegbrengen
en daarin willen wij ook investeren: hoe kun je bedrijven en particulieren
een andere geefcultuur bijbrengen, waarin het normaal is dat je in de maatschappij
ook financieel participeert in het culturele leven? Dan heb ik het niet alleen
over de particuliere partijen, zoals de Stichting Doen, de Postcodeloterij
en het Prins Bernhardfonds. Op de VandenEnde Foundation na is het allemaal
handelen met andermans geld. Het is geld dat ergens vandaan komt en dat die
personen niet zelf ooit hebben verdiend en weer weggeven. Het gaat mij om
geld dat particulieren zelf geven. Dat vind ik belangrijk. Bij bedrijven gaat
het om belangeloos geven, dus giften en om sponsoring. In die cultuur willen
wij een slag maken. Daar moet je power op zetten; daar moet je mensen op zetten
die gaan duwen, trekken en sleuren. Dat gesprek voeren wij nu met Kunst &
Zaken. Dat is het mecenaat dat ons voor ogen staat. Bij de culturele instellingen
willen wij de mecenaatattitude en de mecenaatoriëntatie verder professionaliseren.
Fondswerving doe je er niet meer bij, maar het is in ieder geval voor een
gerenommeerde instelling een kerntaak. Ik begrijp wel dat een kleine beginnende
instelling wat meer naar de overheid kijkt, maar voor een gesettelde instelling
is fondsenwerving een reguliere taak; het hoort gewoon bij je bedrijfsvoering.
Die attitude willen wij verder ondersteunen. Het gaat om een cultuur bij de
cultuurinstellingen, om een cultuur bij de particulieren en om een cultuur
bij de bedrijven. Dat heeft tijd nodig, maar als wij niet beginnen, dan komt
het er nooit. Wij zetten er nu op in. De heer Schouw heeft gevraagd naar het aantrekkelijk maken van Nederland
als land van cultuur en toerisme. Het thema toerisme is nadrukkelijk aan bod
geweest in het kader van Cultuur en economie. Een van de benaderingswijzen
van Cultuur en economie is de erkenning dat het culturele aanbod in Nederland,
van het Van Goghmuseum tot aan onze prachtige stads- en dorpsgezichten, een
enorme toeristische waarde en daarmee een economische waarde heeft. Wij erkennen
dat. Behalve onze authentieke zorg voor onze kunst als erfgoed, waarvoor de
overheid natuurlijk wil zorgen of er nu een toerist komt of niet, hebben wij
een extra argument om er veel zorg in te investeren en om gemeenten op hun
verantwoordelijkheid te wijzen om in het gemeentelijke ruimtelijk beleid of
museale beleid dat aspect zichzelf te laten terugverdienen. Dat kan besturen
die ingewikkelde keuzes en afwegingen moeten maken, verleiden om toch te investeren
in de lokale of regionale culturele sector.Voorzitter. Ik ben hiermee door de vragen heen. Dank u wel voor de tijd
om dit toe te lichten en dank voor de steun die ik op bepaalde plekken heb
gekregen.Mevrouw Tan (PvdA):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris zeer voor haar uitvoerige en rappe
beantwoording. Ik wil de tweede termijn beginnen met een citaat: "Juist
daarom dienen wij als Europese burgers voor de persvrijheid te staan. Niet
zozeer voor die paar domme spotprenten, maar voor het principe voor hen die
de vrijheid niet hebben zich in woord te weren. Maar daarbij kunnen wij niet
hypocriet zijn. Niet enerzijds verkiezingen in Palestina willen en dan het
democratisch resultaat volledig verwerpen. Niet enerzijds de vrijheid van
meningsuiting bejubelen, maar Yahoo en Microsoft ongemoeid laten als zij een
gecensureerde Googlemachine aan China verkopen."Dit citaat komt uit een stuk dat GroenLinks-parlementariër Naïma
Azough schreef in de Volkskrant. Ik citeer dat hier, omdat ik de staatssecretaris
geen reactie heb horen geven op de vraag van mijn fractie wat de regering
vindt van de activiteiten van de genoemde bedrijven in China en of de regering
voornemens is er iets aan te doen. Is zij voornemens om het bijvoorbeeld aan
te kaarten in EU-verband en te kijken of die bedrijven aan het verstand kan
worden gebracht dat niet alleen China een goede klant is, maar dat zij ook
goede klanten hebben in het Westen?In het verlengde daarvan kom ik bij de vraag over de vrijheid van meningsuiting,
die door de Deense cartoons in een ander daglicht is gekomen en in de slipstream
daarvan de discussie in Nederland over de journalistieke code. De staatssecretaris
heeft aangegeven dat zij doorgaat met de wettelijke regeling van de kwaliteitsbewaking.
De fractie van de PvdA juicht dat uiteraard toe. In de brief van oktober jongstleden
werd de BBC code of ethics genoemd als voorbeeld voor een journalistieke gedragscode.
Die codes komen nu enigszins ten onrechte in een ander daglicht te staan.
Mijn fractie hoort graag wat de staatssecretaris van plan is met de wetgeving
over de kwaliteitsbewaking, met name wat de journalistieke gedragscode betreft.In de kwaliteitsregeling zal ook de mening van de doelgroepen een plek
krijgen, zo begrijpen wij uit de brief. Ik neem aan dat het niet zozeer gaat
om kijkcijfers, dus niet om kwantiteiten, waarnaar al sinds jaar en dag op
onderdelen zelfs te veel wordt gekeken. Mag ik aannemen dat het dan gaat om
inhoudelijk-kwalitatieve opvattingen van doelgroepen? Ook de mening van experts
zal daarin een rol moeten krijgen. Blijft dat de Raad voor Cultuur?Wij hebben opmerkingen gemaakt over de rol van de publieke omroep zelf.
De publieke omroep zou de publieke discussie over de kwaliteit van de content
actiever kunnen aanjagen. Dat was toegespitst op de interne pluriformiteit
van het nieuws, maar het geldt natuurlijk over de hele breedte. De staatssecretaris
antwoordt op onze vragen over de taakopdracht en de publieke omroep in verband
met sociale cohesie, diversiteit en erfgoed dat dit hetzelfde blijft, dat
de functies gehandhaafd blijven op het gebied van cultuur en educatie en dat
daarbij inbegrepen is de opdracht ten aanzien van sociale cohesie, culturele
diversiteit en cultureel erfgoed. Betekent dit ook dat dergelijke onderdelen
expliciet aan de orde zullen komen in de kwaliteitsbewaking? De staatssecretaris
gaf aan dat met het enorme aanbod de gidsfunctie een steeds zwaarder accent
krijgt. Dat blijft de taak van de publieke omroep, aldus de staatssecretaris.
Krijgt deze taak niet juist meer accent door de ontwikkelingen en, zo ja,
hoort dat niet doorvertaald te worden in de kwaliteitstoetsing?Van de rechtenkwestie heeft de staatssecretaris aangegeven dat deze verder
ontwikkeld zal worden. Uit de bijdrage van onze fractie mag blijken dat wij
niet pretenderen de wijsheid in pacht te hebben. Het is een zeer ingewikkelde
zaak. Wij hebben wel wat suggesties gedaan. Wij zouden graag concreter vernemen
wanneer wij wat mogen verwachten. Wanneer verwacht de staatssecretaris dat
er nadere mededelingen komen over dergelijke regelingen?Ik dank de staatssecretaris voor haar reactie inzake de Brusselse strategie.
Maar de communicatie terzake is een aandachtspunt. Door de vrijheid van meningsuiting
en de manier waarop onze media nu eenmaal functioneren, is het mogelijk dat
bepaalde zaken meer of minder accent krijgen dan ze verdienen. Het is opvallend
dat die onzekerheid nog zo groot is over de Brusselse strategie van de regering
inzake de mogelijkheden van de publieke omroep op het punt van nieuwe media.
Die onzekerheid is er ook bij specialisten van de publieke omroep.De staatssecretaris heeft aangegeven dat de verschillende omroepen verschillende
activiteiten op het gebied van nieuwe media verrichten. Ze zitten niet stil.
Aan de ene kant is het devies: laat duizend bloemen bloeien. Het is goed dat
iedereen aan het experimenteren is. Aan de andere kant is het de vraag of
de publieke omroep hier geen afstemmende rol bij kan vervullen. Wij willen
geen bureaucratisering of overregulering, maar het is jammer als je iedereen
het wiel laat uitvinden.De staatssecretaris heeft aangegeven dat zij voor de zomer met een reactie
zal komen op Mediawijsheid. Ik heb nog wel een vraag over de rol van de publieke
omroep hierin. Op de radio hoor ik wel eens programma's die de luisteraar
willen stimuleren of wegwijs willen maken richting nieuwe media. Het is spaarzaam,
maar het komt voor. Op de televisie zien wij dat minder. Is het niet nuttig
om de publieke omroep vanuit de bestaande media een stimulerende functie te
geven richting het gebruik van nieuwe media?Mevrouw Witteman (PvdA):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de antwoorden. Wij hadden
het al over cultuurintegratie. Uiteindelijk hebben wij dezelfde mening, maar
ik ben iets sceptischer over de inbreng van het docentencorps. Een echt goede
geschiedenisleraar kan zaken verbinden, maar hoe zijn de opleidingen? Ik kan
niet vaak genoeg benadrukken dat goed onderwijs behoefte heeft aan heel goede
docenten. Ik weet dat iedereen zijn best doet, maar het is op de scholen vaak
conservatief.De staatssecretaris sprak over CKV-2 en -3. Kan zij bewerkstelligen dat
scholen in de tweede fase van het voortgezet onderwijs verplicht worden om
in ieder geval een kunstvak als keuzevak aan te bieden? Het is een bescheiden
iets: aanbieden en niet opleggen. Het kunstvak blijft zo in de roulatie.De staatssecretaris heeft de scholen veel geld gegeven. Dat geld is nu
nog geoormerkt, maar na 2007 is dat niet langer het geval. Van scholen horen
wij dat veel geld gaat zitten in de veiligheidspoortjes. Na 2007 zal het verdwijnen
in de lumpsum. Ik geef door wat het werkveld mij heeft meegedeeld en wat ik
uit eigen ervaring ken.Ik heb geen antwoord gekregen op mijn vraag naar de mening van de staatssecretaris
over de maatschappelijke functie van cultuureducatie.Mijn laatste onderwerp betreft Omrop Fryslân. De staatssecretaris
wil doorgaan met het geven van incidentele middelen. Is zij bereid om eens
met een kleine afvaardiging te gaan praten? Het gaat niet alleen om het geven
van geld, maar om de situatie hier en daar duidelijk te krijgen.De heer Doek (CDA):Voorzitter. Het feit dat ik als vertegenwoordiger van de CDA-fractie niet
gesproken heb over de publieke omroepen betekent niet dat wij daarover geen
mening hebben. Met genoegen hebben wij gehoord dat het wetsvoorstel bij de
Raad van State ligt. Wij wachten dat rustig af.Ik dank deze betrokken en enthousiaste staatssecretaris voor haar reactie
op onze inbreng.De heer Van der Lans (GroenLinks):Voorzitter. Ook ik dank de staatssecretaris voor haar uitgebreide antwoord.
Het is altijd een genoegen om met haar te mogen discussiëren. Ik zie
al uit naar de volgende gelegenheid; dergelijke gelegenheden komen er nog
genoeg.Mijn kinderen van twaalf en veertien vinden musea eigenlijk enorm saai.
Je kunt je afvragen of dat aan de musea of aan mijn opvoeding ligt. Ik denk
dat het aan onze cultuur ligt, die in toenemende mate georganiseerd is rondom "fun".
De kinderen zijn daar helemaal van in de ban geraakt. Zij gaan met andere
maatstaven naar oude culturele instituties kijken. Om die reden heb ik in
mijn inbreng het begrip "cultureel burgerschap" centraal gesteld.
Het is meer dan alleen onderwijscurricula, het moet een antwoord vinden op
de vraag wat wij van burgers in de moderne omstandigheden verwachten. Welke
gereedschappen en welke bagage moeten zij meekrijgen? Dat is veel breder dan
alleen educatie. Ik zou niet weten hoe zo'n pakket zou moeten worden ingevuld.
Misschien is het een goede suggestie om de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling
te vragen of hij daar een nadere invulling aan kan geven tegen het decor van
alle veranderingen. Op het terrein van meer sociale kwesties heeft deze raad
al heel interessante rapporten gepubliceerd. Het nadenken over de culturele
dimensie van burgerschap moet worden gestimuleerd.Wij komen nog te spreken over de publieke omroep. Dat wordt een zeer interessant
debat. De staatssecretaris zegt dat zo'n beetje iedereen haar verkeerd begrepen
heeft. Alles wat wij zeggen dat zou moeten, zou al kunnen. Het is dan treurig
dat het personeel van de publieke omroep deze overtuiging niet deelt. Gegeven
de inertie van het personeel, kan het noodzakelijk zijn om iets meer politiek
leiderschap in dit dossier te tonen dan alleen te zeggen: technisch heb ik
alles geregeld, de heren en dames in Hilversum en elders kunnen het invullen.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oije (VVD):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoorden. Het lijkt
ons goed om op het punt van de verzekeringen een bilaterale regeling te treffen.
Twee jaar geleden heeft mijn fractie dit onderwerp echter ook al aangekaart
in het cultuurdebat en in de tussentijd zijn er nog niet zo veel bilaterale
afspraken gemaakt. Is er zicht op voortgang?Het stelt ons gerust dat de staatssecretaris de kerntaken van de musea,
het behoud en het beheer, niet wil laten lijden onder de activiteiten die
een en ander teweegbrengt. Wij zullen dit zeker in het veld volgen.Wij begrijpen dat de staatssecretaris niet zelf de beschikking heeft over
de aantallen virtuele bezoekers van musea en erfgoedinstellingen, maar wij
willen graag dat deze getallen betrokken worden bij de fysieke bezoekersaantallen.
Deze overzichten kunnen dan weer in het beleid gebruikt worden om te bekijken
wat de virtuele beschikbaarheid teweegbrengt.Het verheugt ons dat de pilots op het gebied van digitalisering goed lopen.
Wij zijn er echter bezorgd over dat projecten die zijn afgerond, niet meer
worden onderhouden.Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoorden op de vragen over de
archieven. Wij zien met belangstelling uit naar het visiedocument over de
toekomst van de archieven en een mogelijke wijziging van de Archiefwet.Tot slot wijs ik de heer Schouw erop dat de VVD-fractie twee jaar geleden
in het cultuurdebat al een inhoudelijke bijdrage heeft geleverd over cultuur
en economie. Het doet ons genoegen dat hij hier kennelijk door geïnspireerd
is.De heer Schouw (D66):Voorzitter. Ik ben erg blij met mijn achterbuurvrouw, mevrouw Kalsbeek.
Niet alleen haar wekelijkse pepermuntjes inspireren mij, maar ook die inhoudelijke
bijdrage.Mijn inbreng nu is voor mij heel erg bijzonder, omdat ik ook namens de
SP-fractie mag spreken. Met de fracties van de SP, de OSF en D66 hebben wij
nog even gecheckt of al onze vragen beantwoord zijn. Tot ons grote genoegen
zijn al die vragen beantwoord. Aangezien dat niet vaak voorkomt, zijn wij
daar zeer dankbaar voor.Staatssecretaris Van der Laan:Voorzitter. Het is altijd moeilijk om kort en volledig te antwoorden.
Ik begrijp dat ik deels volledig ben geweest en deels niet.Mevrouw Tan heeft een vraag gesteld over Google en in verband daarmee
over de vrijheid van meningsuiting en het debat dat thans plaatsvindt over
de cartoons. Google maakt op dit moment een eigen afweging bij het exploreren
van zijn commerciële activiteiten in China. Het spreekt vanzelf dat in
Europa de vrijheid van meningsuiting en het ontbreken van censuur een evident
uitgangspunt zijn. Ik weet niet of de Nederlandse regering of de EU zich een
oordeel moet vormen over de manier waarop private bedrijven daar uiteindelijk
concreet mee omgaan in een land als China. Als een overheidsorganisatie of
een culturele instelling die subsidie krijgt van mijn departement om in China
te gaan optreden, te maken krijgt met informele of formele beperkingen van
de artistieke vrijheid, dan kan de Kamer mij daarop aanspreken. Ik onthoud
mij echter van een oordeel over de activiteiten van Google. Google is een
bedrijf dat mondiaal werkt en dat daar zelf een balans in probeert te vinden.
Ik vind het ook lastig om hierover te oordelen omdat ik niet alle afwegingen
ken. Mocht ik hierover moeten oordelen, dan hoor ik graag eerst van mijn collega
van EZ hoe hij hiertegen aankijkt.In het debat over de manier waarop wij in Nederland willen omgaan met
de pluriformiteit, is de BBC Code of ethics zeker relevant. Ik zou mij echter
zorgen gaan maken als ik zou merken dat journalisten zich geremd voelen in
hun journalistieke vrijheid. Dat mag noch in Nederland noch in de rest van
de wereld het geval zijn. De minister-president heeft hier al duidelijke uitspraken
over gegaan. Ik deel de lijn die hij heeft uitgezet. Het is onze zorg dat
journalisten niet onbedoeld tot beperking van zichzelf komen. Of de BBC Code
of ethics daar een voldoende antwoord op is, kan ik op dit moment niet beoordelen.
Ons gaat het vooral om de interne pluriformiteit en de weergave van de verschillende
opvattingen in de samenleving. Dat is een ander thema dan de vrijheid van
meningsuiting en de vraag hoe ver je kunt gaan. In hoeverre is iets kwetsend
en moet je daarop anticiperen? Ik denk dat het voor de journalisten in Nederland
heel belangrijk is om daarover te spreken met elkaar, los van het fenomeen
interne pluriformiteit.De vrijheid van meningsuiting is een heel actueel en gevoelig thema vanwege
de vormen waarin die vrijheid tot uitdrukking wordt gebracht, zoals cartoons.
De regering focust zich in haar wetsvoorstel op de interne pluriformiteit.
Meningen in de samenleving moeten weergegeven worden en daar moet ook voldoende
ruimte aan geboden worden in de nieuwsvoorzieningen. Dat is een verantwoordelijkheid
van de overheid. De vrijheid van meningsuiting is een verantwoordelijkheid
van de journalistiek, dus ook van de journalisten bij de publieke omroep.
Dat is niet iets waar de overheid een sturende rol bij speelt. Dat is echt
iets wat aan de beroepsgroep moet worden overgelaten, ook al hebben wij daar
soms zorgen over.Mevrouw Tan heeft een iets te snelle conclusie getrokken uit mijn woorden
over de kwaliteitstoets. In het kader van pluriformiteit heb ik het gehad
over publieke verantwoording. Die woorden heb ik in ieder geval willen gebruiken
en volgens mij heb ik die ook gebruikt. Een en ander staat trouwens los van
culturele diversiteit, sociale cohesie en dergelijke. Wij hebben terzake een
wettelijke bepaling opgenomen die met name wordt toebedacht aan de NPS. De
NPS heeft de taak om bij de publieke omroep in programmatische zin vorm te
geven aan de culturele diversiteit. Die taak blijft volop bestaan en die wordt
geïncorporeerd in de taak van de publieke omroep. Ik wil die zaken dus
graag spreiden. In het wetsvoorstel wordt geen publieke verantwoordingsplicht
opgenomen voor de totale prestatie van de publieke omroep. Daar hebben wij
het Commissariaat voor de Media voor. Het Commissariaat voor de Media toetst
of de publieke omroep zijn wettelijke taak voldoende uitoefent. Daar voegen
wij in het wetsvoorstel niets aan toe.Wij zijn eigenlijk permanent bezig met de auteursrechten, mede vanwege
de technologische ontwikkelingen. Dit is een uiterst ingewikkelde materie,
want je kunt niet één punt bepalen en dan zeggen dat het de
komende twintig jaar zo zal werken. Wij zijn zelfs bang dat wat wij ook vastleggen,
een dag later alweer achterhaald is. Dat maakt de rechtenkwestie zo moeilijk.
Wij proberen de verschillende situaties die zich bij de publieke omroep kunnen
voordoen, zo goed mogelijk een plek te geven in het bestaande auteursrechtelijke
kader.In de tweede termijn maakte mevrouw Tan zich nog steeds erg veel zorgen
over de nieuwe media. Ik doe dat minder. Ik kan herhalen wat ik heb gezegd
over onze inzet in Brussel, maar ik denk dat dit niet verstandig is. Zij heeft
aangegeven dat de publieke omroep een rol kan vervullen in het kader van mediawijsheid.
In het advies is ook verwezen naar de rol van de publieke omroep. Ook daar
zullen wij nog officieel op reageren.Mevrouw Witteman heeft gevraagd of kunst als keuzevak beschikbaar is op
scholen. Naar onze informatie bieden bijna alle scholen voor vwo en havo één
of meer variaties in kunstvakken aan. Ik sluit niet uit dat er hier of daar
een school is die dat niet doet, maar ons beeld is dat bijna alle scholen
dat wel doen. Naar ik hoop, kan ik mevrouw Witteman daarin geruststellen.
Ik heb inderdaad gesproken over incidentele middelen voor 2006 voor Friesland.
Over de maatschappelijke functie van cultuureducatie hoeven wij volgens mij
niet eens te praten omdat wij daarover hetzelfde beeld hebben.Ik dank de heer Doek voor de positieve tweede termijn.Mijnheer Van der Lans, ik weet niet wat u vond van musea toen u tussen
de 12 en 14 jaar oud was, maar volgens mij is het van bijna alle tijden dat
musea niet in de top staan van favoriete tijdsbestedingen van kinderen tussen
de 12 en 14 jaar. Of dat te maken heeft met de nieuwe ontwikkelingen, met
de opvoeding of met het fenomeen kind tussen 12 en 14 jaar vind ik moeilijk
te beoordelen. Zij hebben zich enorm ontwikkeld, dat heb ik nooit ontkend,
maar zij moeten zich blijven ontwikkelen. Dat is de kern van mijn verhaal.
Je moet steeds bedenken wat er over twintig jaar gebeurt en je dan afvragen
wat je daarvoor moet doen. Daarbij moeten immers steeds grote financiële
slagen gemaakt worden. Het idee over de RMO en de Raad voor Cultuur zal ik
bij mijn overwegingen betrekken en bespreken met mijn collega's in het kabinet
die burgerschap ook tot hun gebied rekenen. Ik vind het interessant dat de
heer Van der Lans aangeeft dat cultureel ondernemerschap ook gaat
om gereedschappen en instrumenten en dat wij dus verder moeten denken dan
alleen aan het geld en de economische kant ervan. De culturele dimensie van
burgerschap zal ik ook bij mijn overwegingen betrekken.Dan het leiderschap van de publieke omroep. Volgens mij vindt de gemiddelde
persoon in Hilversum dat er op dit moment wel erg veel leiderschap is, in
ieder geval vanuit Den Haag.Mevrouw Kalsbeek sprak over de verzekering. Het is inderdaad een weerbarstige
materie. Wij zetten er wel op in, want communautair is het nog weerbarstiger.
Ik geef echter onmiddellijk toe dat het op dit moment geen groot voortvarend
gehalte heeft. Ook aan de andere kant moet er energie in gestoken worden.
Wij kunnen wel duwen en trekken, maar er moet ook een reactie komen. Ik geef
onmiddellijk toe dat het niet heel snel gaat, maar het is wel onze inzet.De fysieke bezoekersaantallen, waarover mevrouw Kalsbeek een vraag heeft
gesteld, zijn in de jaarverslagen van alle verschillende musea te vinden.
Dat is een permanente informatievoorziening. Als mevrouw Kalsbeek die informatie
echt verzameld wil zien, kan zij daarvoor terecht bij de Museumvereniging,
die daar meen ik alles over kan vertellen. Ik wil die informatie best een
keer geven, maar misschien heb ik haar op dit punt niet helemaal goed begrepen.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oije (VVD):Ik vroeg of u de aantallen virtuele bezoekers erbij kunt optellen en kunt
laten zien in de lijsten die over de fysieke bezoekersaantallen gaan.Staatssecretaris Van der Laan:Ik kan vragen aan de museumvereniging of deze vrij eenvoudig beschikbaar
zijn, maar ik wil geen extra administratievelastendruk op die musea. Als het
gaat om de rijksmusea, is het nog goed te overzien, want dat zijn er twintig.
Ik wil dat graag in kaart brengen. Ik denk overigens dat het bijna dagkoersen
zijn die bij wijze van spreken per maand oplopen, omdat het steeds professioneler
wordt. Ik ben bereid om daarvan een indicatie te geven, als deze vrij eenvoudig
ter beschikking kan worden gesteld.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oije (VVD):Bij de fysieke bezoekers gaat het ook over jaarcijfers. Dat zou toch over
de virtuele bezoekers ook moeten kunnen.Staatssecretaris Van der Laan:Ik zal kijken of ik daar op eenvoudige wijze antwoord op kan geven.De voorzitter:Ik dank de staatssecretaris voor haar reactie in tweede termijn en voor
het feit dat zij exact om 22.30 uur en dus stipt op tijd aan het einde daarvan
is gekomen. Dat ligt overigens ook aan de Kamerleden en al helemaal aan de
voorzitter...De beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-879-908.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl