Behandeling van het voorstel van wet van de leden Depla, Ravestein, Van Wijmen, Duivesteijn en Biesheuvel tot wijziging van onder andere de artikelen 10 en 26 van de Wet voorkeursrecht gemeenten in verband met het tegengaan van de ontwijking van het voorkeursrecht van gemeenten bij de verwerving van onroerende zaken (27750)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 3155-3168

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-02-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 43, pagina 3155-3168

29-01-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27750Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 29 januari 2002)Pagina 3176-3178
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de tekorten aan IC-bedden, te weten: - motie-Kant over de WBMV (28008, 19); - motie-Kant over toegang tot gezondheidszorg (28008, 20); - motie-Arib c.s. over een aantal verzoeken aan de regering (28008, 21); - motie-Arib c.s. over acute opnamemogelijkheden in de regio (28008, 22); - motie-Hermann c.s. over toegankelijkheid van de zorgPagina 3155-3155
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Depla, Ravestein, Van Wijmen, Duivesteijn en Biesheuvel tot wijziging van onder andere de artikelen 10 en 26 van de Wet voorkeursrecht gemeenten in verband met het tegengaan van de ontwijking van het voorkeursrecht van gemeenten bij de verwerving van onroerende zaken (27750)Pagina 3155-3168
Vragen van het lid Crone aan de minister van Financiën over de bekendmaking van de COnsumentenbond dat op meer plaatsen dan verwacht de euro-invoering is gebruikt voor prijsstijgingen (mondelinge vragenuur)Pagina 3141-3145
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over de oorlogsgetroffenen, te weten de motie-Middel c.s. over de voormalige gedwongen tewerkgestelden (20454, nr. 58)Pagina 3154-3154
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet subsidiëring politieke partijen (verhogen subsidiebedragen) (27894), en over: - de motie-Rehwinkel c.s. over giften aan stichtingen en andere aan politieke partijen verbonden organisaties (27894, nr. 11)Pagina 3154-3155
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over het drugsbeleid, te weten: - de motie-Apostolou c.s. over regels voor smartshops (24077, nr. 97); - de motie-Van de Camp c.s. over het testen van XTC-pillen op lokatie (24077, nr. 98); - de motie-Dittrich/Hermann over de gevaren van partydrugs (24077, nr. 99)Pagina 3153-3154
Presentie en opening (dinsdag 29 januari 2002)Pagina 3139-3141
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wet op het BTW-compensatiefonds (27293)Pagina 3154-3154
Vragen van het lid Wijn aan de staatssecretaris van Justitie over de berichtgeving over "Gevangenis leidt illegalen op voor thuis" (Volkskrant 25 januari 2002) (mondelinge vragenuur)Pagina 3148-3151
Vragen van het lid Van Bommel aan de staatssecretaris van Defensie over het uitstellen van de besluitvorming rond de deelname aan de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter (mondelinge vragenuur)Pagina 3145-3148
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 29 januari 2002)Pagina 3151-3153
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en de Wet studiefinanciering 2000 in verband met de invoering van de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijs (28024), en van: - de motie-Hamer c.s. over inhoudelijke en financiële garanties (28024, nr. 38); - de motie-Hamer c.s. over het instellen van een werkgroep (28024, nr. 39); en acht andere motiesPagina 3169-3176

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 106 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het voorstel van wet
van de leden Depla, Ravestein, Van Wijmen, Duivesteijn en Biesheuvel tot wijziging
van onder andere de artikelen 10 en 26 van de Wet voorkeursrecht gemeenten
in verband met het tegengaan van de ontwijking van het voorkeursrecht van
gemeenten bij de verwerving van onroerende zaken (27750).De voorzitter:Ik heet de initiatiefnemers van harte welkom in wat hier wel als vak K
wordt bestempeld. Ook de staatssecretaris heet ik van harte welkom. Verder
verwelkom ik de heer mr. J.B. Mus, advocaat in Breda. Hij zal de initiatiefnemers
bijstaan.De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Verbugt (VVD):Voorzitter. In feite staat het voorkeursrecht voor een inbreuk van overheidswege
op particulier eigendom. De VVD-fractie erkent dat er zwaarwegende maatschappelijke
belangen kunnen zijn die een dergelijke inbreuk rechtvaardigen. Dat betekent
voor ons echter wel dat de overheid een verantwoordelijkheid heeft om die
inbreuk niet groter te laten zijn dan strikt noodzakelijk. Dat vergt een gedegen
afweging. Die afweging is eerder gemaakt en is in de wet verankerd. Ondanks
dat de VVD-fractie die afweging toen iets anders heeft gemaakt dan de meerderheid
van de Kamer, is ook zij van mening dat wetten die langs democratische weg
tot stand zijn gekomen, solide moeten zijn. Zij mogen geen mazen en vaagheden
bevatten. De wetgever moet helder en duidelijk zijn. Het kan niet zo zijn
dat eerst door gerechtelijke procedures de wet duiding krijgt. Verder kan
het niet zo zijn dat er mazen in zitten, waardoor de een zich ten koste van
de ander verrijkt. Als er technische manco's bestaan, willen wij constructief
meedenken om tot verbetervoorstellen te komen.De afgelopen maanden hebben wij met veel belangstelling de gerechtelijke
uitspraken en beschikkingen gevolgd. Ook daarvan was de interpretatie niet
eenduidig. Omdat het voorkeursrecht raakvlakken heeft met andere instrumenten
van het grondbeleid, zouden wij die het liefst in samenhang behandelen. Het
is anders gelopen maar dat hoeft geen probleem te zijn. Het initiatiefrecht
van de Kamer staat ook bij ons hoog in het vaandel en ik wil dan ook mijn
waardering uitspreken voor het vele werk dat de collega's achter de tafel
hebben verricht.Wij vinden dat het voorkeursrecht een wettelijk voorrecht is van de overheid
waarmee die overheid zuinig en selectief moet omgaan. De vigerende wet voorziet
in onze ogen dan ook terecht in vrijstellingen van de aanbiedingsplicht in
geval van optie- en koopcontracten, als die zijn gesloten voorafgaand aan
de invoering van het voorkeursrecht. De VVD-fractie wil het principe van die
vrijstellingen niet aantasten omdat de markt zo weinig mogelijk moet worden
ingeperkt. Verder mogen transacties in de agrarische sector niet worden gefrustreerd.
Dat dient overeind te blijven staan.Wij delen echter ook de zorgen van de initiatiefnemers dat het op dit
moment wel heel makkelijk is om zonder enig risico een positie op de bouwmarkt
te verwerven waarmee concurrentie op die markt en op bouwlokaties in de kiem
wordt gesmoord. Tussenpersonen en stromannen worden in zo'n situatie slapend
rijk, waarvan woonconsumenten het lijdend voorwerp kunnen zijn. Zij kunnen
dan niet de vruchten plukken van marktwerking en keuzevrijheid. Daaraan willen
wij iets veranderen. Alleen is de vraag of dat voldoende bereikt wordt langs
de weg van het voorkeursrecht. Anders dan de initiatiefnemers
is de VVD-fractie nog niet overtuigd dat de burger die een huis wil kopen
of huren op een nieuwbouwlokatie, beter af is als de gemeente een sterkere
positie heeft op de grondmarkt. In de praktijk komt het veelvuldig voor dat
gemeenten de grond die zij via het voorkeursrecht verwerven, doorsluizen naar
een huisaannemer of een bevriende relatie. Concurrentie en marktwerking zijn
ook dan ver te zoeken. De burger schiet daar dus niets mee op. Hoe kijken
de initiatiefnemers daartegenaan? Waaraan ontlenen zij het optimisme dat met
een aangepunt voorkeursrecht de burgers een kwalitatief hoge leefomgeving
krijgen tegen de laagste kosten? Zal er dan ook niet bij gemeenten iets moeten
veranderen, zodat er in ieder geval meer aanbieders op de markt komen en er
meer consumentgericht wordt gebouwd? Bij veel gemeenten is het grondbeleid
weinig transparant. Grondbedrijven zijn net zwarte dozen. Ook daarin zal verandering
moeten komen. De burger zal helder moeten krijgen waarvoor hij of zij betaalt.
Of die burger nu door de hond of door de kat wordt gebeten, dat kan de discussie
niet zijn. Het gaat erom dat de burger kan profiteren van meer marktwerking,
dat de burger meer keuzevrijheid heeft en meer waar voor zijn geld krijgt.
Het gemeentelijk voorkeursrecht geeft ons die waarborg in ieder geval nog
niet.In het recente debat over het grondbeleid hebben wij van het kabinet gehoord
dat het kabinet speelt met de gedachte om via het voorkeursrecht verkregen
grond openbaar te laten aanbesteden. Dat vinden wij een interessante gedachte.
Graag horen wij van de regering wat de voornemens zijn op dit punt. Wij dringen
graag aan op een spoedige vormgeving van het instrumentarium. Aan de staatssecretaris
vraag ik of hij ons kan meedelen hoe het daar op dit moment mee staat.De VVD wil graag de stap zetten van concurrentie om de markt naar concurrentie
op de markt. Wij hebben er dus geen behoefte aan om via de achterdeur het
gemeentelijk voorkeursrecht te verzwaren of verder op te tuigen. Wij willen
constructief meedenken over een reparatie van de wet, maar die reparatie is
voor ons van technische aard. Zij mag dus geen politiek-ideologische lading
krijgen. Wij hechten er daarom aan dat die reparatie wordt ingekaderd. Dat
houdt voor ons in dat de doelstelling van de Wet voorkeursrecht gemeenten
niet wordt gewijzigd, dat in de oriëntatie van de wet niets wordt gewijzigd,
dat het recht op zelfrealisatie niet wordt ingeperkt, dat het niet als een
doel wordt gezien dat lokale overheden grond in eigendom krijgen en dat er
geen gevolgen zijn voor de agrarische sector.Op al deze punten zijn wij al tijdens de schriftelijke behandeling uitvoerig
ingegaan. Het antwoord van de initiatiefnemers, namelijk dat het wetsvoorstel
geen gevolgen zal hebben voor de agrarische sector, heeft de VVD-fractie nog
niet helemaal overtuigd. Vooral naar aanleiding van de nota van wijziging
komt die vraag weer op. Het gaat daarbij met name om de regeling in het vijfde
lid van artikel I, onderdeel C. Het gaat dan om de wijziging van artikel 10,
die is gericht op een beperking van het bij herhaling vestigen van koop- en
optieovereenkomsten. De initiatiefnemers stellen voor om het bedrijf in dezen
anders te behandelen dan een natuurlijk persoon. Dat ligt voor de VVD een
beetje moeilijk, want zij ziet geen reden om te veronderstellen dat een bedrijf
niet te goeder trouw kan zijn. In de agrarische sector zijn veel maatschappen.
Daarvoor willen wij geen nieuwe beperkingen invoeren. Omdat mijn fractie dit
laatste wil voorkomen en omdat zij geen reden ziet om het bedrijf ineens in
een verdachte hoek te zetten, heeft zij het amendement op stuk nr. 12 voorbereid
om dit onderscheid op te heffen. Wij horen graag het standpunt van de regering
daarover.De heer Dijsselbloem (PvdA):Is mevrouw Verbugt het met mij eens dat maatschappen in de meeste gevallen
in familieverband voorkomen en dat voor een overdracht in familieverband al
een uitzondering in de Wet voorkeursrecht is geregeld? Plaatst dit de opmerking
van mevrouw Verbugt dat zij maatschappen niets in de weg wil leggen, niet
in een relativerend daglicht?Mevrouw Verbugt (VVD):Ik stel vast dat daar onduidelijk over bestaat. Ik wil dit debat aangrijpen
om duidelijk te krijgen dat er voor de maatschappen geen beperkingen gelden.
Er is nog een ander amendement, namelijk het amendement van de heer Van Middelkoop,
dat de balans Verbugtnaar de andere kant doet doorslaan. Ook daarin komt de
positie van de natuurlijke persoon en de maatschappen terug. Ook in dat opzicht
vind ik het interessant om dit in de discussie helder te krijgen.De heer Dijsselbloem (PvdA):Hoe zwaar is dit punt nou? Wat is de omvang van de problematiek die wij
met dit amendement mogelijk te pakken hebben? Kan mevrouw Verbugt daar iets
over zeggen?Mevrouw Verbugt (VVD):De grondtransacties spelen zich voor een belangrijk deel af in de agrarische
sector. Het uitgangspunt is dat de agrarische sector geen nieuwe beperkingen
krijgt opgelegd. Dat wil ik in dit debat heel helder boven water krijgen.
Er zijn echter ook andere bedrijven die zich in een zone bevinden waarin mogelijk
sprake is van verandering van grondgebruik en bestemmingsplannen. Dat zijn
vaak processen van een lange termijn. Ook die bedrijven moeten verder. Ik
wil in debat over het onderscheid en de beperking die wordt aangebracht voor
een specifieke categorie in de samenleving, namelijk bedrijven, omdat wij
dat niet echt logisch vinden.Een ander belangrijk punt is het voorstel, de optie- en verkoopcontracten
nog maar zes maanden geldig te doen zijn om onder de aanbiedingsplicht van
de gemeente uit te komen. Die termijn van zes maanden is op zichzelf al niet
zo lang. Vooral in gevallen waarin nog herhuisvesting geregeld moet worden,
is die periode aan de krappe kant. In situaties waarin helemaal geen voorkeursrecht
gevestigd wordt, kan daardoor spanning ontstaan die marktpartijen op voorhand
terughoudend maakt. Vooral in binnenstedelijk gebied sluiten wij problemen
niet helemaal uit, omdat de processen daar een stuk ingewikkelder zijn. Dat
kan zich ook voordoen in situaties waarin dat uit een oogpunt van gemeentelijke
regie niet echt noodzakelijk is. De VVD-fractie verneemt dan ook graag het
standpunt van de initiatiefnemers op dit punt.Het voorstel dat er nu ligt, heeft ons nog niet overtuigd van een goede
doorwerking in de praktijk. Het is ons er niet om te doen, de marktsector
buiten te sluiten. Ik wil daar duidelijk over zijn. Ik verwijs naar de brieven
die wij daarover hebben gekregen. Zij waren voor ons reden, nog eens creatief
en kritisch na te denken over de vraag of wij niet met verbetervoorstellen
konden komen. Om die reden heeft de VVD-fractie een amendement voorbereid
op stuk nr. 11 dat ertoe strekt, de termijn van zes maanden waarbinnen een
overeenkomst moet worden geëffectueerd om vrijstelling te geven van een
eventueel voorkeursrecht te laten aanvangen op het moment waarop het voorkeursrecht
gevestigd wordt in plaats van het moment waarop de overeenkomst gesloten wordt,
zoals de initiatiefnemers voorstellen. Ik nodig de regering uit, haar zienswijze
op dit punt nader toe te lichten.De vele praktijkvoorbeelden die ons zijn aangereikt, hebben duidelijk
gemaakt dat dit wetsvoorstel niet zonder goede overgangsregeling kan. Wij
beoordelen het zeer positief dat de initiatiefnemers alsnog bereid zijn geweest
die aan hun voorstel toe te voegen.De heer Dijsselbloem (PvdA):De combinatie van de twee amendementen die mevrouw Verbugt voorstelt,
leidt ertoe dat overeenkomsten telkenmale ook door bedrijven kunnen worden
afgesloten en vernieuwd. Als het voorkeursrecht is gevestigd, heeft men vervolgens
ook nog eens zes maanden de tijd om de overeenkomst te materialiseren. Die
combinatie houdt de facto in dat zij 90% van het herstelwerk dat met dit initiatiefvoorstel
wordt bereikt weer uit de wet schrapt. Wat is dan nog de winst van dit initiatiefwetsvoorstel?Mevrouw Verbugt (VVD):Met dit amendement wordt een koppeling gelegd met de vestiging van een
voorkeursrecht. U anticipeert nu al op een situatie waarin geen voorkeursrecht
wordt gevestigd. Ook dan is de vraag of dat wel nodig is. Om die reden zijn
wij met ons voorstel gekomen. Als het voorkeursrecht gevestigd is en de optieovereenkomsten
zijn al wat ouder, hebben partijen maar heel weinig tijd om te komen tot een
koopoverdracht. Ik heb net gesignaleerd dat vooral in situaties waarbij herhuisvesting
aan de orde is, het ingewikkeld is naar oplossingen te zoeken.De heer Dijsselbloem (PvdA):U wijst steeds op herhuisvesting. Volgens mij heeft de feitelijke oplevering,
dus het moment waarop herhuisvesting is gerealiseerd, niets te maken met het
moment waarop de overeenkomst juridisch passeert. U koppelt beide sterk aan
elkaar en stelt dat als iemand moet worden geherhuisvest men meer tijd nodig
heeft. Het herhuisvesten, dat wil zeggen het feitelijk opleveren van de zaak
is iets anders dan het moment waarop de overeenkomst zijn beslag krijgt.Mevrouw Verbugt (VVD):Er is dan wel weer sprake van een opschortende werking voor de overdracht.
Wij willen een heldere koppeling aan de zaak waarom het gaat, namelijk de
vestiging van het voorkeursrecht.De heer Dijsselbloem (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Ik grijp in dit debat allereerst terug naar de
PvdA-nota Grondbeginselen, waarin knelpunten in het grondbeleid werden geanalyseerd
en een grondpolitieke agenda voor de komende jaren werd geformuleerd. Daarin
speelde natuurlijk ook de Wet voorkeursrecht gemeenten een belangrijke rol.
In die nota werd tevens gepleit voor de grondexploitatievergunning, de vereenvoudiging
en verbreding van de Onteigeningswet, modernisering van de Wet op de ruimtelijke
ordening en doorbreking van het bouwclaimmodel. De Wet voorkeursrecht gemeenten
zou in de in die nota neergeslagen visie van de PvdA niet alleen moeten worden
gerepareerd, waar het kabinet op dat moment nog geen bereidheid toe toonde,
maar ook verder moeten worden verbreed naar alle gemeenten en naar grondverwerving
voor groene functies. In de visie van de PvdA moet de overheid het ruimtelijke
programma kunnen bepalen. Dat vergt natuurlijk in de eerste plaats een ruimtelijke
planvorming die actueel is en sneller haar doorwerking vindt. Daarvoor is
de wijziging van de Wet op de ruimtelijke ordening urgent. Naast instrumenten
op het terrein van de ruimtelijke ordening zijn ook instrumenten van actief
en passief grondbeleid onmisbaar voor het effectueren van het ruimtelijke
programma van de overheden. Met "actief grondbeleid" wordt bedoeld het verwerven
van grondposities, met als oogmerk het veiligstellen van de planrealisatie;
een goed werkend voorkeursrecht hoort daarbij. Ook verbreding van de onteigeningsgrondslagen
in de Onteigeningswet is in dit verband van belang. In het passieve grondbeleid
wordt de grondexploitatievergunning, als wij daarover kunnen
beschikken, een heel belangrijk instrument, ook om kostenverevening af te
dwingen.In het licht van deze algemene visie op de grondpolitieke agenda voor
de komende jaren is de PvdA-fractie zeer verheugd over het voorliggende initiatief,
waarmee de regierol van gemeenten bij planontwikkeling wordt versterkt om
te komen tot een hoge kwaliteit tegen redelijke kosten; het gaat immers om
de woonconsument. Gelet op de grote bouwopgave voor de komende decennia is
deze reparatie urgent. Wij stemmen in met de keuze in het initiatief om terug
te keren naar de formele benadering van het belang van de gemeenten, namelijk
het behoud van het gevestigde voorkeursrecht. Hiermee wordt het mogelijk om
aan de hand van een eenvoudige toets onderscheid te maken tussen ontwijkingsconstructies
en daadwerkelijke realisatieovereenkomsten. Langdurige processen en procedures
kunnen worden voorkomen. Gemeenten kunnen beter sturen op de kwaliteit van
de bouwondernemingen en hun plannen, gerelateerd aan de prijs. De bouwclaim –
"ik heb de grond als eerste te pakken; ik mag er dus ook op bouwen" –
kan worden doorbroken. De gemeenten kunnen vervolgens ook afdwingen dat er
meer ruimte komt voor particulier opdrachtgeverschap, waartoe wij hen met
kracht oproepen. Kortom: een effectief voorkeursrecht kan een kwaliteitsverbetering
in de Nederlandse woningbouw ten dienste staan.Mevrouw Verbugt (VVD):Over het door u genoemde doel, een betere woonomgeving en een betere verhouding
tussen prijs en kwaliteit, zijn wij het eens. U roept de gemeenten nu echter
op om te komen tot meer concurrentie en meer aandacht voor de burger, maar
denkt u dat zij allemaal naar u zullen luisteren?De heer Dijsselbloem (PvdA):Nee, dat denk ik niet, maar ik nodig u uit om met een initiatief te komen
waarmee wij meteen een stap verder gaan door particulier opdrachtgeverschap
wettelijk af te dwingen; dat is misschien uw bedoeling. Ik sluit niet uit
dat wij ons daarbij aansluiten, maar in deze fase zijn wij nog niet aan afdwingen
toe. Ik neem aan dat ook de VVD-fractie in deze fase niet op die lijn zit.Mevrouw Verbugt (VVD):Mag ik daaruit afleiden dat de PvdA-fractie plotseling een beetje terugkrabbelt
op het punt van het instrumentarium ten aanzien van de gemeenten om het particulier
opdrachtgeverschap te bevorderen? De gemeenten zijn daar immers niet zo enthousiast
over.De heer Dijsselbloem (PvdA):Het is mogelijk dat wij dat uiteindelijk moeten afdwingen, maar op dit
moment zijn wij daar niet aan toe. Er ligt op dit moment ook geen wetsvoorstel
voor om particulier opdrachtgeverschap in nieuwbouwprojecten in die mate af
te dwingen. Als u daar wel voor bent, kunnen wij er zeker met elkaar over
spreken of wij daar nu al in afdwingende sfeer toe moeten komen.Mevrouw Verbugt (VVD):Ik ben erg verbaasd over deze opstelling van de PvdA-fractie na het niet
lang geleden met de regering gevoerde debat over het grondbeleid, waarin ook
de PvdA-fractie de regering ertoe opriep om met een instrumentarium te komen.
Ook wij roepen het kabinet daartoe op, maar als u nu plotseling begint terug
te krabbelen, is dat een grote draai die ik niet kan begrijpen.De heer Dijsselbloem (PvdA):U kunt het wel geweldig opblazen, maar ik krabbel helemaal niet terug.
Ik zeg alleen dat er op dit moment geen dwingende wetgeving voorligt om particulier
opdrachtgeverschap bij de gemeenten af te dwingen. Als de VVD-fractie op korte
termijn zo'n wet wil maken, denk ik dat wij daar best eens samen het initiatief
toe kunnen nemen. Mag ik uw uitnodiging zo begrijpen?Mevrouw Verbugt (VVD):Het is een uitnodiging. Wij hebben de regering echter al opgeroepen. Ik
wil dan ook de staatssecretaris de gelegenheid geven om te antwoorden. Vervolgens
wil ik bekijken of het nog nodig is om met de heer Dijsselbloem een initiatief
te nemen.De heer Dijsselbloem (PvdA):Als ik het goed begrijp, krabbelt nu mevrouw Verbugt terug!Mevrouw Verbugt (VVD):Dat is een verkeerde voorstelling van zaken.De heer Dijsselbloem (PvdA):De fractie van de Partij van de Arbeid is van mening dat de WVG zo spoedig
mogelijk van toepassing moet worden verklaard op alle gemeenten van Nederland.
Nu is dat afhankelijk van de situatie waarin het Rijk dan wel de provincie
een uitbreidingstaakstelling aan een gemeente heeft opgelegd. Dit kan zonder
bezwaren, gegeven het nieuwe ruimtelijk beleid zoals voorgestaan in de Vijfde
nota, waarbij alle gemeenten gaan werken met een contour. Voor een uitbreidingsgemeente
met een wat ruimere contour is de WVG strategisch van groot belang. Immers,
de gronden binnen de contour zullen snel in waarde stijgen en object van speculatie
kunnen worden. Ook voor een gemeente met geen of nagenoeg geen uitbreidingsmogelijkheden
is de WVG relevant, omdat hier de stedelijke en binnenstedelijke herstructurering
of inbreidingslokaties van strategisch belang zijn. Kortom, nut en noodzaak
van de WVG als instrument voor alle gemeenten was in onze visie niet langer
omstreden en zou dat ook in deze Kamer niet meer hoeven te zijn. Vervolgens
gelden voor alle gemeenten in die situatie de nadere zorgvuldigheidsvereisten
van de wet. Zo moet er sprake zijn van een voorgenomen bestemmingswijziging,
etc.Het kabinet bereidt op dit moment een dergelijke wetswijziging voor. Deze
behelst het schrappen van een enkel artikelonderdeel, artikel 2a. In het debat
over de nota Grondbeleid is dit alles aan de orde geweest. Ik vraag de initiatiefnemers
of zij hebben overwogen, ook deze beperkte wijziging van de wet bij hun initiatief
te betrekken en wat daarop tegen zou zijn. Ik vraag ook de regering, op deze
vraag in te gaan. Tevens vraag ik nadrukkelijk de collega's van de andere
fracties om op dit punt stelling te betrekken. Ik vraag de andere fracties
of zij een eventueel amendement van de fractie van de Partij van de Arbeid
van steun zouden kunnen voorzien. Wij hebben op dit moment een amendement
in voorbereiding.Ik vraag de initiatiefnemers naar een punt waaraan in de jurisprudentie
inmiddels een andere duiding wordt gegeven dan onze fractie zou willen. Het
betreft de vraag of een bestemmingswijziging van agrarisch grondgebruik na
de bestemming regionaal groen of stedelijk groen een bestemmingswijziging
is in de zin van de wet. Volgens ons is dat evident, maar niet alle rechters
lijken ons oordeel te delen. Wat is de visie van de indieners van de wet op
dit punt? Zijn zij het met ons eens dat ook hierover helderheid moet worden
verschaft door de wetgever? Gegeven het belang van gelijktijdige realisatie
van nieuwe woningbouwopgaven en natuurgroen, groene uitloopgebieden bij de
stad, is ook hier sprake van urgentie. Mijn fractie overweegt om op dit punt
een motie in te dienen.Er is gesuggereerd dat het onteigeningsinstrument vaker uit de kast moet
worden gehaald wanneer het initiatiefwetsvoorstel zou worden aangenomen. Het
blokkeren van verkoop aan derden is immers nog wat anders dan het verplicht
verkopen aan de gemeente. Verkoop blijft vrijwillig. Gesuggereerd wordt dat
de grondmobiliteit afneemt wanneer de grondeigenaar niet meer kan verkopen
aan wie hij wil. Om vervolgens de vaart in woningbouwplannen te houden, zou
een gedwongen verkoop middels onteigening vaker nodig zijn. Hoe kijken de
initiatiefnemers tegen dit mogelijke risico aan? Zijn zij met ons van oordeel
dat dit mogelijke risico in feite de noodzaak van een spoedige wijziging van
de Onteigeningswet bevestigd, teneinde de procedures van die wet, waar mogelijk,
te versnellen?In de nota van wijziging is het overgangsregime aangepast, waardoor bezwaren
die de afgelopen maanden zijn geuit, worden weggenomen. Mijn fractie vraagt
of de indieners op dat punt niet zijn doorgeschoten. Valt er nu niet toch
een gat tussen de datum van indiening van de wet, op 22 mei 2001, en de datum
waarop de wet in werking zal treden? Worden de nieuwe overeenkomsten niet
erg coulant behandeld? De Raad van State hanteert voor terugwerkende kracht
twee criteria. Het eerste is een inhoudelijk criterium: zijn er voldoende
zwaarwegende redenen voor terugwerkende kracht? Hoe groot zal het anticiperend
gedrag zijn in de tussenliggende periode? Hoe groot schatten zij het risico
in? Het tweede is het criterium van kenbaarheid. Kon de belanghebbende, en
op welk moment, weten van de voorgenomen wetswijziging en haar inhoud? Mijns
inziens konden alle partijen hiervan weten vanaf 22 mei 2001.Ik vraag de indieners waarom zij niet wat strenger zijn geweest ten aanzien
van de nieuwe overeenkomsten van na 22 mei. Zij stellen dat deze na inwerkingtreding
van de wet binnen zes maanden moeten worden gematerialiseerd, dus in koop
moeten uitmonden. Dat lijkt een betrekkelijk risicoloze bepaling voor speculerende
partijen, gegeven de Nederlandse grondmarkt en de bepalingen die vaak in de
overeenkomsten worden opgenomen ten aanzien van de nader overeen te komen
prijs. Wat gebeurt er met het optiecontract met het recht op verlenging dat
voor 22 mei is afgesloten en dat afloopt na inwerkingtreding van de wet? Valt
het verlengde contract wel of niet onder de wet?Daarnaast lijkt de mogelijkheid van een laatstedagovereenkomst weer open
te zijn, met een wijziging waarbij de inwerkingtreding van het voorkeursrecht
is bepaald op de dag na publicatie in de Staatscourant, in plaats van de dag
van publicatie. Ik vraag de initiatiefnemers deze wijziging nader te motiveren.Ik zeg kort iets over de amendementen die al zijn ingediend. Het amendement
op stuk nr. 10, dat is ingediend door de heer Van Middelkoop, is enerzijds
een evidente verbetering in de ogen van mijn fractie, en betreft anderzijds
het schrappen van de bepaling dat nieuwe verkoop aan natuurlijke personen
ongemoeid moet worden gelaten. Die bepaling zou de deur openzetten naar nieuwe
ontwijkingsconstructies. Dat deel van het amendement lijkt ons een heel goede
verbetering van het wetsvoorstel en mijn fractie steunt dat dan ook.Mijn fractie is ervan overtuigd dat de twee amendementen die zijn ingediend
door de VVD-fractie een groot deel van de reparatie die de initiatiefnemers
voorstellen, de facto weer ongedaan maken. Het gaat dan om stuk nr. 12, waarin
de mogelijkheid van het steeds weer verversen van de optieovereenkomst weer
wordt opengesteld, gecombineerd met stuk nr. 11, waarbij de overeenkomst zes
maanden na de vestiging van het voorkeursrecht moet zijn gematerialiseerd.
Ik heb vooralsnog dan ook weinig sympathie voor deze amendementen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Voorzitter. Ik begin mijn bijdrage zeer positief, want de fractie van
GroenLinks heeft grote waardering voor het initiatief van de indieners van
dit wetsvoorstel. Daar waar wij worden geconfronteerd met een aarzelende regering,
die een beetje heen en weer deint tussen verschillende rechterlijke uitspraken,
wordt nu duidelijkheid gecreëerd over de werkelijke bedoeling van de
Wet voorkeursrecht gemeenten (WVG) en dat valt te prijzen. Marktpartijen,
gemeenten en rechters zullen er voortaan niet meer omheen kunnen: de WVG geeft
gemeenten het recht om met een rode bestemming aangewezen gebied aan te kopen.
De regiefunctie van de gemeenten is volgens de wet en de indieners het centrale
doel van de WVG. Wat mijn fractie betreft, zou dat voor alle gemeenten moeten
gelden. De heer Dijsselbloem is hierop reeds ingegaan.De GroenLinks-fractie vindt het positief dat de wetgever duidelijkheid
biedt aan de verschillende partijen op de grondmarkt, maar beschouwt voorliggend
wetsvoorstel wel als een tijdelijke oplossing. De grondmarkt is in de ogen
van mijn fractie chronisch ziek en dit wetsvoorstel bestrijdt enkel de symptomen.
Met een aspirientje zijn de klachten niet te verhelpen; er moet worden gekeken
naar de oorzaken van hetgeen zich afspeelt op de grondmarkt. Ik maak hierover
een aantal opmerkingen, omdat ik benieuwd ben hoe de indieners daar tegenaan
kijken.Mijn fractie betreurt het dat de indieners, ondanks onze expliciete vragen
en voorstellen in het verslag, niet fundamenteler willen nadenken over de
werking van de grondmarkt in Nederland. Dat heeft ons toch wat teleurgesteld.
Het bestaansrecht van de WVG bestaat uit de gigantische winsten die grondbezitters
en projectontwikkelaars incasseren bij bestemmingswijziging van groen naar
rood. Je zou kunnen zeggen: van groen naar rood is big business. Zouden deze
winsten niet optreden, dan was de WVG overbodig en daarmee ook de ontduiking
ervan. Speculanten en ontwikkelaars anticiperen op bestemmingswijzigingen,
enkel en alleen omdat bij daadwerkelijke wijziging van het bestemmingsplan
de Zilvervloot binnenvaart. Grond met een agrarische gebruikswaarde
van enkele euro's per vierkante meter kan in dat geval met een factor 100
oplopen. De WVG verhindert dit principe niet, ook niet na aanname van deze
wetswijziging. Daarom is de GroenLinks-fractie van mening dat de discussie
moet gaan over het zelfrealisatiebeginsel. Democratisch gelegitimeerde besluiten
en bestemmingswijzigingen hoeven wat mijn fractie betreft niet te leiden tot
private verrijking van de toevallige grondeigenaar. Wat is de nadere visie
van de indieners hierop?De bouw van woningen, bedrijven en voorzieningen moet geschieden door
de ontwikkelaar die het beste product kan bieden tegen de laagst mogelijke
prijs. Wij hebben het al vaak gehad over de optimale prijs-kwaliteitverhouding.
In de Kamer is er brede instemming over dat die een stuk beter zou kunnen
zijn. In onze ogen moet niet het eigendom van de grond, maar de in het openbaar
aanbestede opdracht leiden tot de realisatie van de hoge eisen die wij stellen
aan de kwaliteit van nieuwbouw. Ik pleit liever voor de zogenaamde beauty-contest
van concurrerende ontwikkelaars dan voor een bouwclaim van een vermogende
marktpartij. Stel dat een grondbezitter niet de winnaar is van de beauty-contest,
dan is dat volgens ons een reden om tot onteigening over te gaan tegen de
oude gebruikswaarde.Het was bijna een genoegen om te lezen dat ook de VVD-fractie en de regering
in deze lijn kunnen meegaan. In de nota naar aanleiding van het verslag staat
op pagina 3: "De leden van de VVD-fractie waarderen de door initiatiefnemers
beoogde doelstelling van het voorstel, namelijk vergroten van marktwerking
en bevorderen dat de gemeente beter in staat zal zijn de private partner op
basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding te laten kiezen. De VVD-leden
willen graag in deze lijn meedenken." Dat is niet onaardig om te weten.Je zou kunnen zeggen dat ook de minister op de goede weg is. Hij schrijft
namelijk in zijn brief over dit wetsvoorstel van 21 december jongstleden –
zij het in een voorzichtige U-bochtconstructie – dat in de literatuur
is bepleit dat de gemeente mag vragen dat iedere zelfrealisator zich aan de
gemeentelijke regie onderwerpt, omdat anders onteigening volgt. Dat is een
interessante gedachte. Ik zou ook zeggen dat dit hoop geeft. De indieners
hechten blijkbaar veel belang aan de gemeentelijke regie en vinden bovendien
deze suggestie van de fractie van GroenLinks een interessante gedachte, zoals
blijkt uit de nota naar aanleiding van het verslag, pagina 10. Willen zij
reageren op de geciteerde uitspraken van de minister?Kan de staatssecretaris toelichten waarom de minister dit pleidooi uit
de literatuur heeft opgenomen in zijn brief aan de Kamer? Is de staatssecretaris
het eens met de fractie van GroenLinks dat het bouwplan dat als beste uit
de zogenaamde beauty-contest komt, in aanmerking moet komen voor een bouw-
en exploitatievergunning van de gemeente, ongeacht de vraag wie eigenaar van
de grond is?Staatssecretaris Remkes heeft onlangs een convenant met VNG en Nepron
gesloten over het grondprijsbeleid. Aangezien de indieners hun vertrouwen
uitspreken in dit convenant, zoals blijkt uit de nota naar aanleiding van
het verslag, pagina 4, kan ik het niet nalaten om daar toch nog iets over
te zeggen. Het convenant biedt in mijn ogen op geen enkele manier een oplossing
voor de problemen op de grondmarkt. Zolang het zelfrealisatiebeginsel overeind
blijft, is het convenant een dode letter. Het is leuk voor de bühne,
maar verder nutteloos. Zonder de snelle invoering van een stevige grondexploitatiewet
blijven projectontwikkelaars de overwinsten op de woningmarkt gewoon incasseren.
Immers, de residuen op de grondmarkt, te weten de scheve verhouding tussen
feitelijke kosten en de marktwaarde van de woning, leiden ertoe dat de oorspronkelijke
eigenaar, de ontwikkelaar en de eerste koper van een nieuwbouwwoning overwinsten
kunnen opstrijken. In het convenant, als dat al zou werken, worden deze overwinsten
enkel verschoven van de ontwikkelaar naar de eerste koper. De GroenLinks-fractie
geeft er de voorkeur aan, deze overwinsten in te zetten voor collectieve voorzieningen:
infrastructuur, sociale woningbouw, openbaar groen, maar ook bijvoorbeeld
kinderspeelvoorzieningen. Echter, zonder nieuwe wetgeving zal dit niet gebeuren
en zullen publieke besluiten blijven leiden tot private verrijking. Ik wil
graag nog eens de visie daarop horen van de staatssecretaris, maar met name
van de indieners.In onze ogen is er weinig aan te merken op de voorliggende wijziging van
de WVG. De GroenLinks-fractie is het eens met de keus om de formulering "het
belang van de gemeente" te laten vervallen en de wet toe te spitsen op het
daadwerkelijk door de gemeente in eigendom verkrijgen van de grond. Wij stemmen
zeker ook in met de termijn van zes maanden waarbinnen een duidelijk gedefinieerde
verkoper en koper tot daadwerkelijke overdracht kunnen overgaan. Bovendien
hebben wij vertrouwen in de eis dat een optieovereenkomst slechts één
keer in de drie jaar kan worden aangegaan. De wet verhindert niet dat de eigenaar
en potentiële koper iedere zes maanden een contract afsluiten voor een
iets afwijkend perceel. Ik wil de grondhandelaren niet op een idee brengen,
maar als wij iets gaan regelen dan moeten wij het goed doen. Hoe denken de
indieners te voorkomen dat handelaren binnen die periode van drie jaar voor
ongeveer hetzelfde stuk grond een optiecontract afsluiten? Dat scheelt dan
een paar meter. Het is wel een nieuwe optie. Materieel verschaft de potentiële
koper zich dan een machtspositie ten opzichte van de gemeente, ook indien
het om relatief kleine brokjes grond gaat. Wij stemmen van harte in met het
amendement van collega Van Middelkoop. Wij vinden dat een verbetering. Bovendien
is het verstandig om iedereen, dus ook natuurlijk personen uit te sluiten
van gerommel in de marge van de wet. De heer Dijsselbloem heeft goede opmerkingen
gemaakt over de amendementen van de VVD. Ik heb de indruk dat de VVD vriendelijke
woorden gebruikt maar met haar amendement het initiatiefvoorstel met de grond
gelijk maakt.Ik kom te spreken over de toekomst van de wet voorkeursrecht. De fractie
van GroenLinks hoopt dat de Wet voorkeursrecht gemeenten binnen afzienbare
tijd overbodig wordt gemaakt door de fundamentele herziening van de Onteigeningswet
en door een meer voortvarende introductie van de Grondexploitatiewet. Wij
pleiten voor een uitbreiding van de voorkeursrecht als instrument om de aankoop
van de ecologische hoofdstructuur te bevorderen. Dat loopt erg moeizaam. Daarom
stellen wij voor om analoog aan het voorkeursrecht van gemeenten
met bouwplannen voor provincies met een EHS-aankoopprogramma een voorkeursrecht
mogelijk te maken. Ik heb de stukken bekeken over de nota Natuur voor mensen
en mensen voor natuur, die verleden jaar is besproken met staatssecretaris
Faber. Op initiatief van de ChristenUnie en GroenLinks is dit punt naar voren
gebracht. De staatssecretaris verwees naar een coördinerend bewindspersoon,
de heer Pronk. Zij gaf aan dat deze kwestie nog breder in de boezem van het
kabinet besproken moest worden. De heer Dijsselbloem heeft toen een motie
ingediend over onteigening in plaats van voorkeursrecht. De motie is ingetrokken
of aangehouden. Wij kunnen wel concluderen dat het nog niet goed van de grond
komt. Heeft deze kwestie breder in de boezem van het kabinet postgevat? Is
dit debat geen goede aanleiding om een aantal dingen te regelen?De heer Dijsselbloem (PvdA):Het ging over twee aparte punten. Ik heb gepleit voor het activeren van
de Wet agrarisch grondverkeer, een soort voorkeursrecht voor het buitengebied.
De staatssecretaris heeft toen gezegd dat die zou worden geactiveerd. Hoe
staat het daarmee? Er moet een algemene maatregel van bestuur worden gemaakt,
waarin het kabinet zegt dat de Wet agrarisch grondverkeer wordt geactiveerd
voor de EHS.Een ander punt betrof de onteigening. De provincies zouden op basis van
hun begrenzingsplan van de EHS een onteigeningstitel moeten hebben. Wij zijn
het inhoudelijk eens. De motie over de onteigening heb ik ingetrokken. Het
andere punt is toegezegd.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik ben blij dat u net zo gepassioneerd bent over dit onderwerp als ik.
Er zijn geen tegenstellingen. Wij zijn het erover eens dat een aantal dingen
beter geregeld moeten worden. Ik vind het sympathiek als u het heeft over
stedelijk en regionaal groen. De EHS moet erbij worden betrokken. Als wij
nu een aantal zaken regelen, moeten wij inderdaad weten hoe het ervoor staat.
Eventueel weten wij elkaar wel weer te vinden om in de loop van de week na
te gaan of de zaak kan worden opgepept.Voorzitter. Mijn fractie hoopt dat de indieners deze wet zullen aangrijpen
om wat diepgaander in discussie te treden over de werking van de grondmarkt
en zich niet te bescheiden op te stellen, in de zin van: het is slechts een
reparatie.Wat de inwerkingtreding betreft geldt voor mijn fractie: hoe sneller hoe
beter. Wij zullen dit voorstel steunen en hopen dat de partijen die het hebben
ingediend, steun zullen geven aan initiatieven die erop zijn gericht, een
meer fundamentele discussie te voeren over de grondmarkt. Immers, wij zijn
van oordeel dat het onderhavige wetsvoorstel de daaraan verbonden problemen
niet structureel oplost. Daartoe zullen nadere stappen moeten worden gezet.De heer Ter Veer (D66):Mijnheer de voorzitter. Mijn fractie heeft indertijd ingestemd met de
Wet voorkeursrecht gemeenten omdat zij het een goede zaak vond dat de gemeenten
een sterkere positie op de grondmarkt zouden krijgen. Die wet kwam moeizaam
tot stand want ingrijpen met betrekking tot de grondmarkt gaat altijd van
au. In de politiek kennen wij onze klassiekers. Wij weten hoe lastig en beladen
dit onderwerp is. Het gaat om sturen op de grondmarkt waarbij men tegelijkertijd
een subtiel evenwicht tracht te handhaven tussen op de markt en "om de markt",
zoals mevrouw Verbugt het zo treffend stelde.Voorzitter. Met vele andere partijen was de fractie van D66 teleurgesteld
over het feit dat bij de rechtsgang die deze wet na inwerkingtreding doormaakte,
bleek dat de effectiviteit ervan onderuit werd gehaald. Zelfrealisatie werd
zodanig geïnterpreteerd, dat – als ik het in mijn eigen woorden
mag zeggen – met een soort boerenslimheid de eigenaar van grond zelf
tot ontwikkeling overging waarbij het in politiek opzicht evident was dat
iemand een geheel nieuwe stiel had aangenomen naast zijn oorspronkelijke vak
van agrariër. De rechters moesten in laatste instantie constateren dat
een en ander toch nog onder "zelfrealisatie" viel.Mijn fractie constateert met waardering dat de Kamer hierin niet wenst
te berusten. Een compliment komt de indieners van het onderhavige initiatiefwetsvoorstel
toe voor het feit dat zij hebben gemeend dat de politiek in dezen haar tanden
zou moeten laten zien in de vorm van dit reparatievoorstel waarbij en passant
ook de onvrede werd betrokken die intussen was gebleken over de opties en
het steeds verversen daarvan.Ter VeerIk ben het oneens met mevrouw Verbugt wanneer zij stelt dat het om technische
reparaties gaat. Neen, het zijn reparaties die uiteraard via
wetstechniek verlopen maar die wel degelijk voortkomen uit politieke onvrede
en de politieke wens om weer recht te maken wat in het kader van de Wet voorkeursrecht
gemeenten als recht was bedoeld. Vandaar de keuze om in artikel 26 de woorden"belang
van de gemeente" te schrappen opdat duidelijk wordt wat de bedoeling is. Wij
waarderen het dat daarbij evengoed overeind blijft dat zelfrealisatie tot
de mogelijkheden behoort. Het gaat erom dat oneigenlijk gebruik niet meer
aan de orde kan zijn. De vraag die wij in deze twee dagen met z'n allen te
beantwoorden hebben, is of een en ander op deze manier voldoende duidelijk
is gedefinieerd. Ik denk hierbij ook aan het ontwijken van de opties via de
verschillende optieclausules en -formules.De fractie van D66 neemt kennis van opmerkingen die zijn gemaakt over
de agrarische positie. Vooralsnog is zij geneigd het daarmee eens te zijn.
Niettemin lijkt het mij waardevol om dit nog nauwkeurig in de gedachtewisseling
uit de werken, mede gelet op opmerkingen die zijn gemaakt over de juridische
constructie van de maatschap.Mevrouw Verbugt (VVD):U wilt dat dit nader wordt uitgewerkt, maar wilt u dat nu horen in het
antwoord de initiatiefnemers, of vraagt u om dit op een ander moment eens
nader uit te zoeken?De heer Ter Veer (D66):Als het debat is beëindigd en over het wetsvoorstel is gestemd, moet
het duidelijk zijn. Met wat ik nu in de stukken aantref, kan ik op zich instemmen.
Dat lijkt mij voldoende duidelijk, maar het kan geen kwaad als in de Handelingen
nadere details van zaken als de maatschap worden opgenomen, zodat het op die
manier dubbel gezekerd is.Mevrouw Verbugt (VVD):Daar zijn wij het dan over eens.De heer Ter Veer (D66):Ik stel vast dat in het regeerakkoord een alinea is opgenomen over grondbeleid.
In deze kabinetsperiode was het de bedoeling om daadwerkelijke doorbraken
te maken, in het licht van de almaar stijgende grondprijzen en de almaar wijzigende
posities. Daarbij moet worden bedacht dat de overheid een zeer actieve partner
is op de grondmarkt. Zij verwerft vele hectares grond voor heel veel verschillende
doeleinden. De hand mede in eigen boezem stekend, moet ik constateren dat
er in de afgelopen vier jaar op dit punt maar heel weinig voortgang is geboekt.
Afgezien van een korte discussie over de Pachtwet en herziening daarvan, alsmede
van een aantal notities terzake, is er concreet nauwelijks iets te melden.
Zou het kabinet bij het scheiden van de markt nog nader willen ingaan op punten
als het grondbeleid, de grondexploitatiewet en de Onteigeningswet, al was
het maar om de volgende periode niet net als in deze periode helemaal bij
af te moeten beginnen.De heer Poppe (SP):Voorzitter. Mijn fractie had met respect willen spreken over het vele
werk dat de initiatiefnemers hebben verzet. Een deel van dit werk bestond
er echter uit dat zij met hun laatste nota van wijziging een deel van hun
eigen bouwsel weer onderuit haalden. Ons respect nam daarmee evenredig af.Ik had vandaag graag willen spreken over het verkrijgen van grond door
gemeenten tegen de functionele waarde. Na de val van het kabinet-Den Uyl is
dat hier het grootste taboe. Ik heb daarom nog eens nagelezen wat er in de
Handelingen staat over de vorige wijziging van deze wet. Op 1 februari 1996
stelde ik dat gemeenten voor publieke zaken als infrastructuur en woningbouw
grond tegen functionele waarde zouden moeten kunnen verkrijgen en niet tegen
de waarde die voortvloeit uit de nieuwe bestemming ervan. Het gaat daarbij
om situaties waarin óf speculanten, óf degene die op dat moment
de grondeigenaar is, op een vreselijke wijze de zakken kunnen vullen zonder
daarvoor enige tegenprestatie richting samenleving te hoeven verrichten. Een
van de gevolgen daarvan is dat allerlei maatschappelijke en publieke taken
van de overheid – woningbouw, infrastructuur – veel duurder worden.
Daar was felle oppositie tegen – dat is misschien wel begrijpelijk –
van het CDA en natuurlijk van de VVD. Minister De Boer zei toen: "Mijnheer
Poppe, de tijden van Den Uyl zijn voorbij." Dat is inderdaad nog steeds het
geval. Ik heb een klein beetje de indruk dat de laatste nota van wijziging
daar nog mee te maken heeft, maar daar kom ik dadelijk op terug.Het initiatiefvoorstel dat nu is overgebleven – het is een restje –
is bedoeld om mazen in de wet wat verder af te dichten. Te dien aanzien was
de minister van VROM van mening dat dit niet zo nodig hoefde. De SP-fractie
is het eens met de indieners van het wetsvoorstel, maar is toch benieuwd naar
een reactie van de minister – thans is de staatssecretaris aanwezig –
op dit punt. Wij zijn inmiddels weer een jaar en wat praktijkervaringen verder
en nu is de vraag of de minister, respectievelijk de staatssecretaris, nog
steeds vindt dat dit wetsvoorstel overbodig is dan wel of de bewindsman nu
wel overtuigd is van het nut.Het wetsvoorstel dicht drie mazen. In de eerste plaats wordt de vrijstelling
voor optiecontracten met een looptijd van meer dan zes maanden opgeheven.
Dat lijkt ons op zich zeer logisch, omdat de SP-fractie weinig reden ziet,
anders dan speculatie, om met langlopende opties op grond te werken. Dat moge
duidelijk zijn uit mijn inleiding. In de nota van wijziging gaat het daarbij
tevens om het dichten van een maasje in deze maas, namelijk waar het betreft
het herhaald vastleggen van een optieovereenkomst voor hetzelfde perceel.
Dat lijkt ons ook een goede zaak.Ik heb er wel een vraag bij, namelijk of deze regeling ook geldt daar
waar het betreft landbouwgrond die overgaat naar een andere boer, ofte wel
landbouwgrond die gevoegd wordt bij landbouwgrond. Het kan bijvoorbeeld voorkomen
dat het in een maatschap tussen vader en zoon of dochter niet altijd even
goed botert. Het kan dan zijn dat als de zoon of dochter het bedrijf wil overnemen,
deze voor de zekerheid alvast, vooruitlopend op wat later gaat gebeuren, een
regeling wil treffen met de vader, bijvoorbeeld omdat de zoon of dochter misschien
bepaalde dingen niet vertrouwt. Geldt in dat geval de regeling ook? Daarbij
is dan geen sprake van bestemmingswijziging van het gebruik van de grond.Een tweede lek dat gedicht wordt, betreft het schrappen van de vrijstellingen
in de Wet voorkeursrecht gemeenten voor optiecontracten waarbij als koper
wordt opgevoerd een nader te noemen meester. Wij kunnen ons
niet voorstellen dat er bonafide argumenten zijn om voor een dergelijke constructie
te kiezen, anders dan in het geval van speculatie, zodat het schrappen daarvan
onze warme steun heeft.Het derde lek dat wordt gedicht, betreft het aanscherpen van de zogenaamde
nietigheidsbepaling. De gemeente hoeft niet langer aan te tonen dat de handelingen
van verkoper en koper zijn verricht met de kennelijke strekking om afbreuk
te doen aan het belang van de gemeente bij haar in deze wet geregelde voorkeurspositie.
Dat is immers, als een gemeente dit moet aantonen, heel lastig te bewijzen.
Het lijkt ons dan ook een verbetering in het wetsvoorstel om dit er maar uit
te gooien, in het belang van de publieke zaak.Hiermee kom ik op het overgangsrecht. De PvdA-fractie heeft zojuist voorgesteld
om daarbij als datum te nemen 22 mei 2001, omdat men vanaf toen had kunnen
weten dat dit eraan zat te komen. Ik vind dat eigenlijk nog te kort teruggaand,
want ik heb al duidelijk gemaakt dat hier de mogelijkheid bestaat dat mensen,
grondeigenaren of speculanten, op een vreselijke wijze hun zakken kunnen vullen
zonder dat zij enige maatschappelijke tegenprestatie moeten leveren. Ik had
op dat punt in 1996 grote steun van de D66-fractie in de persoon van mevrouw
Versnel-Schmitz, die ook vond dat dit eigenlijk zo aangepakt moest worden.
Toen kwam er echter fel verzet, ook van het CDA en de VVD. Ik zei dit al,
maar vergat daarbij de steun in 1996 van D66 voor deze gedachte te noemen.Welnu, dan kan de samenleving het toch zeer onrechtvaardig vinden dat
mensen zich grote bedragen kunnen toe-eigenen zonder er ook maar iets voor
te doen? De overheid geeft een andere bestemming aan de grond en de meerwaarde
steken zij vlot in de zak. Zij moeten er weliswaar wat belasting over betalen,
maar die winst is veel te veel. En dan is het toch in het publieke belang
om de wet te wijzigen? Langlopende contracten zijn in dit verband alleen gesloten
om te kunnen speculeren en de zakken te vullen; dit gaan wij nu schrappen.In het oorspronkelijke wetsvoorstel wordt de vrijstelling voor alle optiecontracten
na de ingangsdatum van de wet tot zes maanden beperkt. Daarmee neem je ook
alle speculanten die nu al grondposities hebben ingenomen, de wind uit de
zeilen, want hun opties worden waardeloos als de grond niet binnen zes maanden
opgeleverd wordt of echt voor de nieuwe bestemming gebruikt wordt. Zij moeten
dan ook de volle mep betalen, zodat speculeren op toekomstige bouwlokaties
in ieder geval een stuk duurder wordt. Door de nota van wijziging is deze
aanpak echter beperkt tot optiecontracten die gesloten zijn na de datum van
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Ik vind dit een enorme aderlating ten
opzichte van het oorspronkelijke voorstel. Je mag er immers van uitgaan dat
vrijwel alle mogelijke bouwlokaties die in welke overheidsnota dan ook genoemd
zijn of die te voorzien waren, zoals de grond rondom steden en sommige kruispunten
van wegen, al met opties belegd zijn en in handen zijn van de nieuwe speculanten.
Daarbij is dan een economische constructie opgezet waarbij de boer zijn spruitjes
nog kan telen, maar waarbij de speculant de poen krijgt als de grond verkocht
wordt. De boer krijgt tussentijds wat geld van hem; zo wordt er ook nog misbruik
gemaakt van de armoede op het platteland, zou je haast zeggen.Bij de grond die nu al in handen is van die speculanten, gaat het om de
bouwproductie voor de komende tien tot vijftig jaar. Een voorbeeld. De polder
Rijnenburg bij Utrecht komt aan snee als Leidsche Rijn klaar is. Daarvan is
nu al 95% met optiecontracten belegd en dit zal voor veel meer gebieden gelden.
Onze fractie vindt het onbegrijpelijk om deze speculanten alle ruimte te laten
omdat zij hun zaken al geregeld hadden voordat de wet van kracht zou worden.
Ik vind het ook onbegrijpelijk dat de indieners van het wetsvoorstel hun rug
niet recht hebben gehouden. Waarom hebben zij dit sterke punt er nu toch uit
gehaald? Onder druk van de speculanten? De tijden van Den Uyl komen niet meer
terug. Nu is het een van de twee. Optiecontracten met een looptijd van meer
dan zes maanden zijn per definitief fout. Volgens mij vinden de indieners
dit ook, want voor nieuwe optiecontracten hanteren zij deze redenering wel.
Maar dan zouden zij ook door moeten bijten en de enorme "werkvoorraad" van
de huidige net zo foute optiecontracten ook moeten aanpakken. De andere mogelijkheid
is dat optiecontracten van meer dan zes maanden niet per definitie fout zijn,
maar dan rammelt het wetsvoorstel. Ik denk dat de indieners van het wetsvoorstel
wellicht wat problemen met de VVD hebben. Ik zie mevrouw Verbugt nu instemmend
knikken; ik vreesde het al.Voorzitter. Ik zou op dit belangrijke punt graag opheldering van de indieners
verkrijgen, want tenzij zij alsnog een afdoende verklaring geven, lijkt het
erop dat de bedoeling van het wetsvoorstel door de nota van wijziging in hoge
mate is ontkracht, dus dat zij hebben weggepoetst wat zij zelf wilden. In
dat licht is het nu overgebleven restantje van het voorstel te betitelen als
window dressing. Het is goedkoop scoren. Daar heeft de SP-fractie een broertje
dood aan.Wij waren tevreden met het wetsvoorstel en hadden daarover dan ook geen
moeilijke vragen. Als het oorspronkelijke wetsvoorstel was ingediend, hadden
wij daarvoor gestemd. Daarom schrokken wij ook zo van de laatste nota van
wijziging. Ik dacht toen gelijk: onder welke druk zou dit gebeurd zijn? Waarom
is dat gebeurd? Daar wil ik het naadje van de kous van weten.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Het initiatiefvoorstel dat vandaag op de agenda staat, wordt
breed gedragen. Vijf leden, afkomstig uit drie verschillende politieke partijen,
hebben hun schouders eronder gezet. Ik wil dan ook namens mijn fractie waardering
uitspreken voor het werk dat zij hebben verricht.Met het wetsvoorstel wordt een verbetering van de Wet voorkeursrecht gemeenten
beoogd. Ik vermijd nu maar even de afkorting WVG, omdat ik daaraan de achterliggende
tijd te zeer gewend ben als aanduiding van de Wet voorzieningen gehandicapten.
Deze wet is overigens ook wel aan wat reparatie toe, maar dat terzijde.Uit de Kamerstukken blijkt wel dat de diverse initiatiefnemers al eerder
van zich hebben laten horen op het terrein van de Wet voorkeursrecht gemeenten.
Als ik mij beperk tot degenen die nu in vak K zitten, denk ik allereerst aan
de vragen die al eerder door de leden Ravestein en Depla zijn
gesteld naar aanleiding van rechterlijke uitspraken in het kader van deze
wet. Ook collega Van Wijmen mag worden genoemd. Wij komen hem in de stukken
zelfs in drie verschillende hoedanigheden tegen. Hij is niet alleen mede-indiener
van dit wetsvoorstel maar ook annotator van de arresten, de zogenaamde novemberbeschikkingen,
van de Hoge Raad. Verder is hij de auteur van de publicatie "De WVG verklaard",
waaruit door de ChristenUnie interessante citaten naar voren zijn gebracht
in de stukken. Overigens is een kleine reparatienoot op zijn plaats om de
zoeker naar de annotaties van de heer Van Wijmen voor teleurstellingen te
behoeden. Deze annotaties staan niet zoals in de memorie van toelichting wordt
vermeld in het Nederlands Juristenblad maar in de Nederlandse Jurisprudentie.
Het gaat dan om de nummers 288 en 289 van het jaar 2001.Het onderwerp van dit wetsvoorstel is van grote actuele betekenis. Dat
komt helder naar voren in het licht van het volgende citaat: "Grond is een
schaars artikel waarmee veel geld te verdienen valt. In de gemeente was grondexploitatie
tot 1990 een tamelijk kalme tak van sport. Sindsdien is de wereld van de ambtelijke
grondexploitanten op zijn kop gezet. Eigendom, bestemming en opbrengst van
grond zijn nu inzet van een hard onderhandelingsspel tussen gemeenten, projectontwikkelaars,
bouwbedrijven en speculanten. Onder invloed van marktwerking veranderde de
gemeente van nette grondproducent in een onderhandelaar die soms met de vellen
aan zijn been van het speelveld komt."Met dit citaat uit Binnenlands Bestuur van maart 2000 wordt de situatie
op de grondmarkt aardig getekend. Uit het citaat komt bovendien naar voren
dat de positie van de publieke belangen op de grond- en bouwmarkt niet per
definitie een veiliggesteld goed is. De afgelopen jaren is de positie van
de gemeente op de grondmarkt onder druk komen te staan en loopt zij steeds
vaker op tegen de situatie dat private belangen gaan prevaleren boven de gemeentelijke
regie. Op deze wijze kan de vereiste kwaliteitsbepaling en een zorgvuldige
invulling van de stedenbouwkundige planvorming in de knel raken. Met het nu voorliggende wetsvoorstel wordt gepoogd door middel van een
reparatie van de Wet voorkeursrecht gemeenten het in sommige gevallen verstoorde
evenwicht tussen gemeentelijke regie en private belangen te herstellen. De
mogelijkheden via met name optiecontracten tot ontwijking van het voorkeursrecht
worden daartoe beperkt. Het gaat hier met name om het gebrekkig functioneren
van de Wet voorkeursrecht gemeenten doordat schijnsamenwerking tussen grondeigenaren
en ontwikkelaars de mogelijkheid biedt om het voorkeursrecht te omzeilen.
Uit het schriftelijk verslag blijkt reeds dat mijn fractie het waardeert dat
wordt gepoogd aan deze ontduikingconstructies een halt toe te roepen en bij
te dragen aan een meer heldere wettelijke normstelling. Ik geef toe dat je
het werk hier tekort zou doen door het alleen een reparatie van technische
aard te noemen. In de vaststelling van de gebreken van de huidige wet en de
wijze waarop een oplossing wordt gezocht, zit immers onmiskenbaar ook een
politiek inhoudelijke component.Positief acht ik de mogelijkheid dat in bepaalde gevallen de lokatieontwikkeling
als gevolg van deze wijziging sneller kan gaan. De regering wijst er in haar
schriftelijke reactie terecht op dat vertragingen door patstellingen in de
onderhandelingen tussen de gemeenten en marktpartijen, die mogelijk een versnipperde
grondpositie hebben verworven en op basis daarvan claimen zelf te kunnen ontwikkelen,
door het wetsvoorstel kunnen worden beperkt.Het zal overigens helder zijn dat met deze reparatie maar een beperkt
deel van de problematiek op de grondmarkt wordt ondervangen. Er resteren immers
nog andere problemen. Ik verwijs in dit verband naar een studie van Priemus
en Louw: "Gemeentelijk grondbeleid. Regiefunctie bij de realisatie van ruimtelijk
beleid". Daarin wordt onder andere genoemd dat de prijs van landbouwgrond
sterkt stijgt doordat steeds meer wordt geanticipeerd op een bestemmingswijziging
die een hoge grondprijs veroorzaakt, zelfs als de verwachte bestemmingswijziging
niet wordt geëffectueerd. Een ander punt is het gebrek aan marktwerking
op de bouwmarkt, het ontbreken van een bindende regeling van kostenverhaal
en ten slotte een onvoldoende scoopoptimalisatie: plannen worden vaak te zeer
versnipperd waardoor aan de logische samenhang afbreuk wordt gedaan.Er is dus wel wat meer aan de hand als het gaat om vragen over de regiefunctie
bij de realisatie van ruimtelijk beleid. Niettemin beschouwen wij dit wetsvoorstel
als een verdienstelijke poging om bepaalde problemen die zich in de praktijk
voordoen, op te lossen.Hoe kijken de indieners aan tegen de toenemende publiek-private samenwerking
op dit terrein? Zal deze ontwikkeling de gemeentelijke regierol hoe dan ook
niet steeds verder onder druk zetten? Blijft de gemeentelijke regie in deze
marktgeoriënteerde omgeving via wetgeving gewaarborgd?Het wetsvoorstel beoogt allereerst de vrijstellingen van de aanbiedingsplicht
van de onroerende zaak aan de gemeente te beperken in geval de beoogde vervreemding
van de zaak plaatsvindt ter uitvoering van optie- en koopovereenkomsten die
zijn gesloten voorafgaand aan de invoering van het voorkeursrecht. Daarnaast
wordt gemeenten de mogelijkheid geboden om de nietigheid in te roepen van
rechtshandelingen die als oogmerk hebben afbreuk te doen aan de voorkeurspositie
van de gemeente. Het viel mij op dat in de literatuur soms twijfels worden
geuit bij de noodzaak van aanvullende wetgeving op dit punt. Soms wordt gehoord
dat gemeenten ook zonder reparatie van de Wet voorkeursrecht gemeenten over
een uitgebreid juridisch instrumentarium op het terrein van het grondbeleid
beschikken, maar dat het instrumentarium door gemeenten onvoldoende wordt
benut omdat een en ander in de praktijk complex is en gemeenten over onvoldoende
specifieke kennis terzake beschikken. De indieners van het wetsvoorstel gaan
op die gedachte niet expliciet in. Daarom vraag ik hun alsnog om een mening
daarover. Dit roept overigens de vraag op of het risico niet reëel is
dat ook de nu voorgestelde aanscherping in veel gevallen onbenut zal blijven.Op welke gronden menen de indieners dat nu voldoende uitgekristalliseerd
is welke wijzigingen van de artikelen 10 en 26 van de wet nodig zijn? Wordt
er niet zoveel jurisprudentie gevormd dat het risico bestaat dat op afzienbare
termijn opnieuw wijzigingen wenselijk of nodig zijn? Bij het
indienen van het wetsvoorstel laten de indieners zich terecht leiden door
het belang van de rechtszekerheid. Diezelfde rechtszekerheid is echter niet
gediend met snel opeenvolgende wetswijzigingen.Het is goed om nog even stil te staan bij de effectiviteit van dit wetsvoorstel.
In hoeverre worden met deze wijziging de meeste ontduikingsmogelijkheden nu
werkelijk de pas afgesneden? In de praktijk wordt wel eens gezegd dat een
verdienstelijke poging kan worden ondernomen om allerlei ontduikingsconstructies
tegen te gaan, maar dat makkelijk kan worden gevlucht in constructies waarmee
hetzelfde wordt bereikt. Ik noem bijvoorbeeld een tijdige levering en een
uitgestelde betaling. In formele zin gaat het dan om een tijdige levering,
zodat de betrokkene dit wetsvoorstel niet tegen zich krijgt, maar in materieel
opzicht doet zich dezelfde ontduiking van de doelstelling van de wet voor.
Zien de indieners dit risico?Kan dit wetsvoorstel leiden tot een onbedoelde vertraging in de realisatie
van lokaties? De grondeigenaar wordt door dit wetsvoorstel beperkt in het
aanbieden van zijn grond aan verschillende gegadigden. Kan om die reden voor
de grondeigenaar drang ontstaan om het op een onteigening te laten aankomen
in de hoop dat daarmee financieel voordeel te behalen valt? De regering houdt
in haar reactie een dergelijke mogelijkheid open. Ik ben dan ook benieuwd
naar de reactie van de indieners daarop. Ik verzoek hen daarbij de kritiek
te betrekken van de Vereniging van Nederlandse projectontwikkelingsmaatschappijen
die vreest dat de voorgestelde wijziging van artikel 10 onbedoeld kan leiden
tot stagnatie van de binnenstedelijke vernieuwing. Volgens de Nepron zien
de indieners eraan voorbij dat een uitgestelde levering nu ten onrechte de
pas wordt afgesneden, ook als deze in verband met reële onzekerheden
gerechtvaardigd kan worden geacht. Hoe kijken de indieners daar tegenaan?De SGP-fractie staat dus positief tegenover dit wetsvoorstel, ondanks
enkele kritische vragen. Ik vraag tot slot de aandacht voor het overgangsrecht
dat bij nota van wijziging vrij ingrijpend is gewijzigd. Mij komt dit voorshands
als een verbetering voor. Een nadere toelichting van de indieners daarop lijkt
mij nuttig, omdat mij opviel dat de toelichting in de nota nogal technisch
van aard is. Wat zijn de achtergronden van deze wijziging en welke uitgangspunten
hebben de indieners gehanteerd bij de uitwerking van dat overgangsrecht?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. Ik sluit mij aan bij de opmerkingen van waardering
geuit door sprekers voor mij aan het adres van de indieners. Ook ik dank hen
voor hun wetgevende arbeid die zij tot op heden hebben verricht.Anders dan de VVD-fractie meen ik dat het weinig zin heeft om uitgerekend
bij de Wet voorkeursrecht gemeenten een onderscheid te maken tussen techniek
en politiek. Ik begrijp de bezwerende vraagstelling van mevrouw Verbugt wel,
maar als er een wet is waarbij techniek en poltiek samenvallen, is het dit
wetsvoorstel wel. Ik waarschuw haar slechts voorzover dat nodig is, want zij
kent de materie goed.Om onze aanvankelijke aarzeling, waarvan wij blijk gaven in het verslag
over deze wetsreparatie weg te nemen, zijn twee zaken voor mij bij de beoordeling
van belang. In de eerste plaats kunnen bestemmingen door dit wetsvoorstel
sneller en eenvoudiger worden gerealiseerd en in de tweede plaats bevordert
het wetsvoorstel de juridische eenduidigheid en voorkomt het slepende gerechtelijke
procedures. Over beide zaken heb ik nog wel wat kleinere vragen.Van de noodzaak tot versterking van de voorkeurspositie van gemeenten
als zodanig, een belangrijke derde overweging voor de indieners, ben ik wat
minder overtuigd, omdat het immers een tendens naar een meer actieve grondpolitiek
in gang zet. Staat dat niet haaks op de nota Grondbeleid?Ik beschouw deze reparatie dan ook als een tussenoplossing. Er zijn twee
redenen om toch enigszins te twijfelen aan nut en noodzaak van dit initiatiefwetsvoorstel.
Ik wil namelijk de initiatiefnemers recht doen en hen derhalve kritisch bejegenen.
Allereerst hebben wij er evenals enkele andere fracties op gewezen dat de
realisatie van publieke doeleinden door de gemeentelijke overheid op niet
al te lange termijn wordt vereenvoudigd met de komst van de grondexploitatievergunning.
Ook het kabinet wijst hierop in zijn schriftelijke reactie.Daarnaast heeft het kabinet het voornemen geuit, de eis van openbare aanbesteding
te verbinden aan via het voorkeursrecht verkregen grond. Hierdoor wordt de
beschikkingsmacht van gemeenten over de via het voorkeursrecht verkregen grond
weer beperkt. Waarom hebben de indieners daarop niet gewacht? Kunnen zij hun
haast nader toelichten? Willen zij ook reageren op het onderkoelde oordeel
van het kabinet, dat zegt het wetsvoorstel "niet onlogisch" te vinden. Zijn
zij van mening dat het kabinet wellicht te weinig oog heeft voor de vereiste
spoed?De vraag laat zich ook stellen of de ene stroom van gerechtelijke procedures
door dit wetsvoorstel niet zal worden vervangen door de andere. Ik doel daarmee
op de samenwerkingsovereenkomsten, waarvan moet worden aangetoond dat zij
niet een deel van de beschikkingsmacht of het economisch belang overdragen.
Volgens de indieners blijft het beginsel van zelfrealisatie onaangetast en
is een eenvoudige toets voldoende om onderscheid te maken tussen enerzijds
ontwijkingsconstructies en anderzijds de bij zelfrealisatie behorende overeenkomsten,
zoals opdrachten aan aannemers. Kunnen zij hun optimistische verwachting toelichten?
Verwachten zij echt niet dat over dit punt nieuwe gerechtelijke procedures
zullen komen?Ik zal mij in mijn bijdrage verder concentreren op enkele wetstechnische
geschilpunten, waarbij ik de relativering van het woord wetstechniek al heb
gememoreerd. Vooraf wens ik de indieners geluk met het herstel van een cruciale
omissie in hun aanvankelijke voorstel, te weten de bepaling van inschrijfbaarheid
in het vierde lid van artikel 10. Dat was een ernstige omissie, collega Depla!
Ik zie u wat schuldbewust kijken. Hadden zij dit niet gedaan, dan zouden koop-
en optieovereenkomsten niet meer in welk openbaar register dan ook kunnen
worden ingeschreven. De vrijstelling die in het derde lid wordt geregeld,
zou dan slechts theorie zijn gebleven! Eerlijk gezegd, heeft deze omissie
mijn vertrouwen in de techniek van dit voorstel niet vergroot.Ik kom nu op de termijn van zes maanden, allereerst op het tijdstip waarop
inschrijving van een overeenkomst nog vrijstelling van het voorkeursrecht
oplevert. Mede naar aanleiding van een kritische vraag in het verslag onzerzijds
hebben de initiatiefnemers het tijdstip waarvóór een overeenkomst
moet zijn ingeschreven, met één dag verplaatst, in lijn met
het bepaalde in artikel 4 van de wet. Wij hebben gewezen op de algemene noodzaak
van de kenbaarheid van rechtsfeiten. Het kabinet wijst erop dat hiermee de
aanpak van laatstedagovereenkomsten wordt teruggedraaid. Ik vraag de indieners
om dit argument zelfstandig te wegen, maar ik wijs erop dat de argumentatie
van het kabinet niet consistent is met het eigen voorstel in dezelfde brief
inzake het tijdstip waarop de vrijstellingstermijn van zes maanden ingaat,
namelijk na de vestiging van het voorkeursrecht. De inconsistentie betreft
dat het kabinet enerzijds geen laatstedagovereenkomsten wil – die leveren
vanzelfsprekend zes maanden vrijstelling op – maar anderzijds wel alle
andere overeenkomsten een vrijstelling van zes maanden gunt. Waarom zou je
de deur willen dichtdoen voor de ene categorie en tegelijk de deur wijder
openzetten voor alle andere categorieën? Als de staatssecretaris zich
geroepen voelt om deze vraag, die eigenlijk niet zozeer aan de initiatiefnemers
is geadresseerd, te beantwoorden, is hij natuurlijk welkom.De algemenere discussie die wij over de termijn van zes maanden moeten
voeren, is door mevrouw Verbugt in het amendement op stuk nr. 11 belegd. Een
kleine correctie op de toelichting van haar amendement moet zijn dat de indieners
de termijn van zes maanden laten ingaan op het tijdstip van inschrijving en
dus niet op het moment waarop de overeenkomst wordt gesloten. Die laatste
terminologie is gekozen in de toelichting bij het amendement, maar hierbij
geldt echt dat terminologie politiek is.Mevrouw Verbugt (VVD):Kunt u ermee instemmen als ik dit technisch wijzig?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ook als ik daar niet mee instem, hebt u de vrijheid om dat te doen, maar
het is duidelijk dat ik u adviseer om in elk geval op dit punt de toelichting
te wijzigen.Wat de zaak zelf betreft, wacht ik de reactie van de indieners graag af.
Ik denk dat wij moeten vaststellen dat de termijn van zes maanden een poging
is om te objectiveren of projectontwikkelaars "te goeder trouw" een overeenkomst
hebben afgesloten. Of dat een adequaat onderscheid is, waag ik te betwijfelen.
Er is bijvoorbeeld geen rekening gehouden met de binnenstedelijke problematiek.
Ik verwijs voor het gemak naar wat de heer Van der Staaij daarover heeft opgemerkt
en naar wat wij hebben ontleend aan brieven van de Nepron. Ik voeg daar meer
specifiek de vraag aan toe of de indieners willen reageren op het voorstel
van de Nepron om onherroepelijke obligatoire overeenkomsten het recht op vrijstelling
te verlenen.Dan het uitsluiten van de verlengingsmogelijkheid. De indieners hebben
in het vijfde lid expliciet uitgesloten dat optieovereenkomsten kunnen worden
verlengd door deze meermalen in te schrijven in de openbare registers. Waarom
brengen zij eigenlijk weer een beperking aan van drie jaar? Omdat wij hier
ook verantwoordelijk zijn voor goede wetgeving in technische zin, heb ik mij
in de indieners verplaatst en in mijn amendement op stuk nr. 10 een aangepaste
formulering voorgesteld. Ik heb overigens al gemerkt dat dat bij sommige collega's
goed is gevallen. Mijns inziens is de door de indieners voorgestelde tekst
moeilijk te begrijpen zonder toelichting: er staat nu immers dat "later ingeschreven
overeenkomsten" geen invloed hebben op een tijdstip. Het gaat erom dat het
tijdstip van de eerste inschrijving blijft gelden. Hoe dit ook zij, ik heb
een aangepaste formulering voorgesteld waarvan ik verwacht dat die tot minder
verwarring aanleiding geeft. Beschouw het als een meedenkende handreiking.Het amendement bevat een tweede, meer materiële wijziging ten opzichte
van het voorstel, die eveneens in de geest van de indieners is. Dat betreft
de door de indieners opgenomen bepaling om verkopen aan natuurlijke personen
ongemoeid te laten. Ik heb daar een tijd naar zitten turen, want waarom is
dat zo in de nota van wijziging opgenomen? Ik wijs de indieners allereerst
op het huidige tweede lid, onderdelen a t/m c van artikel 10. Daarin is overdracht
aan bloedverwanten, pleegkinderen, erfgenamen enz. vrijgesteld van de aanbiedingsplicht.
Daar kunnen de indieners dus niet op hebben gedoeld, want dat staat al in
de wet. Volgens de toelichting hebben zij beoogd aan te sluiten bij het normale
rechtsverkeer en bij wetsvoorstel 23095, waarin artikel 7:3 van het BW wordt
gewijzigd. Voor deze parallel is echter weinig grond; het gaat er in het voorgestelde
artikel 7:3 om dat, wanneer een consumentenkoper een koopovereenkomst is aangegaan,
hij gedurende zes maanden beschermd is tegen omstandigheden waardoor de verkopende
partij niet in staat zou zijn om aan haar verplichting te voldoen. Die beschermingstermijn
van zes maanden heeft naar mijn overtuiging echter niets te maken met de termijn
waarin vrijstelling van de aanbiedingsplicht in het kader van het voorkeursrecht
geldt. De twee gevallen hebben de termijn van zes maanden gemeen. Inhoudelijk
gaat het om andere zaken. Daarnaast gaat wetsvoorstel 23095 over de koop van
woningen door consumentenkopers, terwijl de overeenkomst zoals bedoeld in
het derde lid gewoonlijk gaat over grondaankoop door bedrijven.Overigens, had die parallel wel bestaan, dan was het logisch geweest de
bepaling te beperken tot de natuurlijke persoon die niet handelt in de uitoefening
van een beroep of bedrijf oftewel de consumentenkoper. De indieners kunnen
het later rustig nalezen. Het is een ingewikkelde tekst. Men zal echter merken
dat ik mijn best heb gedaan om hen ervan te overtuigen dat in de nota van
wijziging iets is opgenomen dat er beter niet in had kunnen staan.Mevrouw Verbugt (VVD):Ik heb behoefte aan een nadere uitleg van het door de heer Van Middelkoop
ingediende amendement. Ik stel vast dat wij het erover eens zijn dat de tekst
van het vijfde lid om een nadere verduidelijking vraagt. Die tekst is niet
erg helder geformuleerd. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen natuurlijke
personen en bedrijven. Het amendement dat de VVD heeft ingediend doet de balans
naar het ene doorslaan, door de beperkingen voor beiden op
te heffen. In het amendement van de heer Van Middelkoop worden de beperkingen
voor de bedrijven ook op natuurlijke personen toegepast.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Nee. De nota van wijziging spreekt van natuurlijke personen. Ik heb met
mijn vrij uitvoerige verhaal van zo-even aangegeven dat ik dat niet valide
vind. In het wetsvoorstel wordt dan immers toch de mogelijkheid opengehouden
van ontwijkingsconstructies en gechicaneer. De heer Dijsselbloem heeft daar
ook op gewezen. Dat is mijn materiële wijziging van wat de initiatiefnemers
hebben voorgesteld. Daarnaast is de redactie van de nota van wijziging vrij
beroerd. Om die reden zou het al aanbeveling verdienen om de boel te verbeteren.Mevrouw Verbugt (VVD):Mijn zorg is dat als wij het amendement-Van Middelkoop volgen, er sprake
is van een extra beperking voor met name de maatschappen in de agrarische
sector. Op dit essentiële punt wil ik helderheid hebben. Bedoelt de heer
Van Middelkoop dit ook?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw Verbugt heeft haar amendement in haar termijn voorgelegd aan de
initiatiefnemers. Ook het kabinet zal daar een oordeel over vellen. Ik vind
het te riskant om hierover met 100% zekerheid te durven spreken. Ik leg ook
mijn amendement voor en wacht af wat de reactie hierop is. De intentie van
mijn amendement zal duidelijk zijn.Het ongemoeid laten van verkopen aan natuurlijke personen kan bovendien
eenvoudige nieuwe openingen bieden voor ontwijking van het voorkeursrecht.
Ook wanneer het amendement zou worden aangenomen blijven er mogelijkheden
tot ontwijking van het voorkeursrecht. Stel dat een eigenaar na afloop van
de zesmaandstermijn, maar voor vestiging van het voorkeursrecht, de grond
aan zijn kind verkoopt. Het kind sluit vervolgens een optieovereenkomst met
dezelfde koper als in het eerste contract en de koper schrijft vlak voor vestiging
van het voorkeursrecht deze nieuwe overeenkomst in. Valt dit volgens de indieners
ook onder de nietigheidsbepaling van artikel 26? Ik hoor mijzelf bijna een
strikvraag stellen. Zo is het niet bedoeld. Wij hebben bedacht dat hier misschien
een ontwijkingsmogelijkheid zit die over het hoofd is gezien. Ik hoor hierover
graag een duidelijke uitspraak.Een problematisch gevolg van het vijfde lid van geheel andere orde betreft
de taakverzwaring van de notaris. Hij zal ten gevolge van het voorgestelde
vijfde lid van artikel 10 moeten nagaan of er sprake is geweest van eerdere
inschrijving in het kadaster. Dat stuit op het technische bezwaar dat dit
momenteel bij het kadaster nog niet wordt geregistreerd. Het is niet zeker
dat de vraag of een overeenkomst betreffende hetzelfde perceel en dezelfde
verkoper eerder is ingeschreven geweest, momenteel via gewone kadastrale recherche
kan worden beantwoord. Ik vraag niet alleen de indieners, maar ook de minister
om op dit niet onbelangrijke detail in te gaan. Er zal een uitweg moeten worden
gevonden, hetzij in een technische aanpassing binnen het kadaster, hetzij
via juridische weg, maar dat laatste zie ik nog niet voor mij.Ernstiger dan dit technische knelpunt is het punt van de juridische aansprakelijkheid
van de notaris wanneer hij ten onrechte een akte, dat wil zeggen de zogenaamde
voetverklaring van artikel 24 WVG, heeft gesteld. Wat gebeurt er met de notaris?
Ten slotte vraag ik zowel de indieners als de minister te reflecteren op de
rechtsgevolgen die het stellen van een onjuiste voetverklaring heeft. Moet
de eigendomsoverdracht dan als nietig worden beschouwd? Is dit wel juist met
het oog op de rechtszekerheid? Ik wijs de indieners op het verdienstelijke
commentaar in Juridische Berichten voor het Notariaat. De auteur wijst erop
dat de wetgever duidelijkheid moet verschaffen, bijvoorbeeld "op de wijze
waarop dit is gebeurd in de Wet agrarisch grondverkeer, waarin het binnenkort
te activeren voorkeursrecht van het Bureau beheer landbouwgronden is geregeld.
Artikel 5 van de WAG bepaalt dat na inschrijving van de akte de nietigheid
wegens het niet in acht nemen van het bepaalde in de WAG niet meer kan worden
ingeroepen."Wij moeten afwachten of het beoogde effect van deze reparatie van de WVG,
versnelling van de bestemmingsrealisatie, zich in de praktijk zal voordoen.
Er kunnen ook remmende effecten optreden, waarvoor onzerzijds al is gewaarschuwd
door te verwijzen naar de uitspraak van de heer Van Wijmen in de eerste druk
van zijn boek De WVG Van Middelkoopverklaard: "wie enige ervaring heeft met
overheidsaankopen, zal beamen, dat meer mensen dan men denken zou liever bij
de duivel te biecht gaan, dan hun onroerende zaak aan de overheid
te verkopen". Een typisch beneden-Moerdijkse wijze van formuleren, zeg ik
ongetwijfeld samen met de heer Van der Staaij, die geloof ik niet de vrijmoedigheid
had om dat citaat te releveren.Ook het kabinet waarschuwt in zijn brief voor dit effect: "door de aangescherpte
WVG heeft een grondeigenaar minder mogelijkheden zijn grond aan derden aan
te bieden of samen met een derde te ontwikkelen (iets wat de huidige WVG overigens
ook al tot op zekere hoogte met zich meebrengt). Dit zou tot gevolg kunnen
hebben dat de grondeigenaar besluit het op onteigening te laten aankomen,
hopend op een hogere vergoeding. Waar dit gedrag optreedt, zal het gepaard
kunnen gaan met vertraging in de realisatie." Laten wij hopen dat wij straks
niet hebben ingestemd – als wij dat al doen – met een spoedwetswijziging
die per saldo een vertraging oplevert.Mevrouw Visser-van Doorn (CDA):Voorzitter. Ik hecht eraan, op te merken dat ik dit debat op het laatste
moment overneem van collega Meijer, die elders druk bezig is. De CDA-fractie
staat in beginsel positief tegenover de door de initiatiefnemers geëntameerde
wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten (WVG). Met name de reparatie
van artikel 26 van deze wet is hierbij van belang. Deze bepaling maakt het
mogelijk dat de gemeente vernietiging vraagt van rechtshandelingen die de
kennelijke strekking hebben om afbreuk te doen aan de gemeentelijke voorkeurspositie.
In de oude versie van artikel 26 staat als criterium opgenomen: het belang
van de gemeente bij die voorkeurspositie. De aangehaalde woorden hebben tot
zodanige jurisprudentie van de Hoge Raad geleid, dat interpretatie van artikel
26 op zijn minst tot problemen en geschillen aanleiding begon te geven.De CDA-fractie heeft in dit verband vrees voor ongewenste vertragingsacties –
de betrokken procedures lopen gemakkelijk tot bij de Hoge Raad en duren dan
jarenlang – alsmede voor nodeloze juridisering. De initiatiefnemers
van het wetsvoorstel schrappen de woorden "het belang van de gemeente bij"
uit artikel 26. De CDA-fractie juicht deze verbetering toe. In dit verband
is het ook van betekenis dat het kabinet, zoals blijkt uit de brief van 21
december 2001, de noodzaak ziet van reparatie van de WVG. Er bestaan volgens
het kabinet "geen principiële redenen om het voorstel van de initiatiefnemers
af te wijzen", een citaat dat slaat op de boven aangeduide wijziging van artikel
26 van de wet. Het voorgestelde nieuwe tweede lid van artikel 26 stuit ook
niet op bezwaren.De veranderingen die de initiatiefnemers evenwel voorstellen in artikel
10 van de wet zijn iets problematischer. Deze bepaling regelt in het tweede
lid een aantal uitzonderingen op de basisregel in lid 1, dat een verkoper
eerst tot vervreemding kan overgaan nadat de gemeente in de gelegenheid is
gesteld om het desbetreffende goed te kopen. Eén van die uitzonderingen
betreft de zogenaamde optieovereenkomsten. Deze worden gesauveerd indien de
verplichting uit die overeenkomst is ontstaan vóór de nederlegging
ter inzage van het ontwerpstructuurplan of het ontwerpbestemmingsplan waarop
het besluit van de gemeente tot vestiging van het voorkeursrecht berust.Het nieuwe derde lid van artikel 10 strekt tot vervanging van het bestaande
derde lid, waarbij tevens uitzonderingen zoals bovengenoemd onder d, en trouwens
ook onder e, van lid 2 van artikel 10 verdwijnen, omdat zij worden bestreken
door de nieuwe regeling van lid 3. De kern van die regeling is dat overeenkomsten
aangegaan vóór de bekendmaking van de nederlegging ter inzage
van het structuur- of bestemmingsplan nog zes maanden lang kunnen worden geëffectueerd,
dat wil zeggen dat binnen die termijn moet zijn vervreemd.De vraag is nu wanneer die termijn van zes maanden moet gaan lopen. Vanaf
de dag van inschrijving van de bedoelde overeenkomst, zoals de initiatiefnemers
voorstellen, of vanaf de dag dat het voorkeursrecht wordt gevestigd? In het
laatste geval wordt naar de mening van de CDA-fractie de kern gehaald uit
het hele wijzigingsvoorstel. Het gaat er juist om, misbruik van opties in
het zicht van het besluit tot vestiging van een voorkeursrecht te voorkomen.
Als men de zesmaandentermijn koppelt aan de vestiging van het voorkeursrecht,
is dat misbruik weer mogelijk. De CDA-fractie is dus geneigd om op dit punt de initiatiefnemers te volgen,
hetgeen trouwens ook geldt voor de nadere invulling van artikel 10 in een
later bij nota van wijziging voorgesteld vijfde lid van dit artikel. Dat behelst
dat later ingeschreven overeenkomsten met betrekking tot dezelfde onroerende
zaak waarbij dezelfde persoon verkoper is, niet van invloed zijn op die termijn
van zes maanden. De CDA-fractie heeft er echter moeite mee dat in dit nieuwe
lid 5 nog de woorden voorkomen "waarbij de koper geen natuurlijk persoon is".
Hoewel dit op het eerste gezicht niet zo duidelijk blijkt, wordt hier namelijk
in wezen voorondersteld dat rechtspersonen – want daarover gaat het
dan – niet te goeder trouw zijn. Een dergelijk in de wet neergelegd
rechtsvermoeden is principieel onaanvaardbaar, al was het reeds op grond van
het aloude adagium dat goede trouw wordt verondersteld. Als men de mogelijkheid
van verlenging van opties en dergelijke wil afsnijden, dient de desbetreffende
regeling voor natuurlijke personen en rechtspersonen hetzelfde te zijn vormgegeven.
De CDA-fractie vertrouwt erop dat de indieners de nodige verbeteringen zullen
willen aanbrengen.Mevrouw Verbugt (VVD):Betekent dit dat de CDA-fractie het amendement dat wij hebben voorgesteld,
constructief wil bekijken? Het komt immers uit dezelfde onvrede voort als
u verwoordt.Mevrouw Visser-van Doorn (CDA):Het lijkt mij verstandig om dat in de tweede termijn te doen, wanneer
wij de mening van de initiatiefnemers en die van de regering in eerste instantie
hebben gehoord.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Hiermee komt een eind aan de eerste termijn van de Kamer. Het debat zal
morgen, waarschijnlijk in de middag, worden voortgezet.De vergadering wordt van 17.32 uur tot 19.30 uur geschorst.Voorzitter: Van der Hoeven 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-3155-3168.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl