Behandeling van de brieven over de Nederlandse deelneming aan KFOR (22181, nrs. 283 en 284).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 5069-5092

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

17-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 87, pagina 5069-5092

11-06-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 22181Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de brieven over de Nederlandse deelneming aan KFOR (22181, nrs. 283 en 284).Pagina 5069-5092
Presentie en opening (vrijdag 11 juni 1999)Pagina 5069-5069
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (vrijdag 11 juni 1999)Pagina 5092-5093
Regeling van werkzaamheden (vrijdag 11 juni 1999)Pagina 5069-5069

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 116 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:de brieven over de
Nederlandse deelneming aan KFOR (22181, nrs. 283 en 284).De beraadslaging wordt geopend.De heer Hoekema (D66):Mevrouw de voorzitter! Toen ik namens mijn fractie op 24 maart jl. sprak
bij het begin van de militaire actie van de NAVO, heb ik dat ogenblik vergeleken
met het binnentreden van een donkere kamer. Die vergelijking is – meen
ik – na ruim 70 dagen strijd juist gebleken. Wij hebben niet kunnen
voorzien hoe lang de geweldsfase zou duren en hoe hoog de prijs zou zijn in
termen van menselijk leed. Toch kwam het einde van de "oorlog" nog onverwacht
op een moment dat menigeen al gedachten ontwikkelde over de herfst en de winter
in en rond Kosovo met alle gevolgen van dien voor de vluchtelingen. Gedachten
ook over de mogelijke inzet van grondtroepen om Kosovo toch nog eventueel
met geweld te ontzetten. Het zal niet nodig zijn. Het luchtwapen heeft kennelijk
toch zijn werk gedaan. Grondtroepen zullen Kosovo nu binnengaan om vluchtelingen
te helpen terugkeren en dat is reden voor opluchting. Dat is naar mijn mening
de emotie die ons vandaag het meest past.De donkere kamer zal zich morgen openen waardoor wij letterlijk zicht
krijgen op de verschrikkingen die in Kosovo zijn aangericht. De schaarse informatie tot nu toe over wat er precies in Kosovo is gebeurd,
geeft alle reden om die confrontatie met de werkelijkheid met huiver tegemoet
te treden. Voor de militairen van KFOR geeft dat nog een extra dimensie aan
de door het kabinet voorgestelde uitzending waaraan wij nu en later aandacht
moeten besteden. Dan denk ik ook aan de begeleiding en de nazorg.Mevrouw de voorzitter! Mijn fractie heeft het kabinet tijdens de weken
van de militaire actie steeds gesteund. Soms met kritiek, maar altijd met
zorg of wij op de goede weg waren. Soms met twijfel of de gekozen aanpak wel
de juiste was. Elke dag voelden wij als fractie de noodzaak om verantwoording
af te leggen. Het kabinet heeft dat ook steeds willen doen, waardoor de parlementaire
controle in deze bijzondere periode volledig in stand is gebleven. Dat is
van grote waarde en misschien was die parlementaire controle in Nederland
ook wat intensiteit betreft in de alliantie bijzonder te noemen. Onze steun
aan het kabinet was constructief, maar met kritiek. Kritiek op de benadering
van het vraagstuk van de grondtroepen, op de in het begin erg aarzelende aanpak
van de vluchtelingenproblematiek, op de wenselijkheid dat het kabinet ook
op het hoogste niveau publiek verantwoording zou afleggen en op de doelkeuze
van de NAVO. Wellicht is er te zijner tijd gelegenheid om over de "lessons
learned" uitvoeriger van gedachten te wisselen.De bijdrage die Nederland deze maanden al met de F-16's vanuit Italië
heeft geleverd voor Macedonië en voor Albanië heeft nog steeds de
instemming van mijn fractie. De voorgestelde militaire bijdrage voor KFOR
verwerft die instemming in beginsel vanmiddag. Die bijdrage is niet zonder
risico's, zij kan de grootst mogelijke veiligheidsrisico's behelzen: mijnen,
guerrilla-activiteiten, etc. Toch kan men die bijdrage, alles afwegend, verantwoord
noemen. Zij voldoet aan de criteria van het toetsingskader en is van groot
politiek belang. Dit debat, op een bijzonder moment, drukt uit dat kabinet
en Kamer zich van hun verantwoordelijkheden bewust zijn. De Nederlandse deelname
aan KFOR is met 5% van de troepen goed aan de maat; geluiden dat dit meer
had kunnen en moeten zijn, lijken mij nu eerder academisch dan politiek relevant,
tenzij door de NAVO om meer is gevraagd. Ik vraag het kabinet: is dat het
geval geweest?Ook vraag ik het kabinet hoe lang de Nederlandse deelname kan worden gegarandeerd.
Het antwoord op die vraag hangt natuurlijk ook af van de duur van deze operatie
en van ideeën over een eventuele reductie in de omvang van KFOR, bijvoorbeeld
conform het precedent van SFOR, na een jaar. Daarachter ligt de vraag, hoe
lang de periode van interim-bestuur in Kosovo zal duren. De stukken geven
hierover geen uitsluitsel. Is de in Rambouillet genoemde periode van drie
jaar nog relevant? En de in Rambouillet genoemde "will of the people" voor
Kosovo, het verkapte referendum?Ik besef dat de toekomst van Kosovo, evenals die van Joegoslavië,
hoogst onzeker is, maar voorlopig zullen wij het terecht moeten doen met een
substantiële autonomie voor Kosovo. Om dat te bewerkstelligen moet met
het Joegoslavië van Milosevic, of misschien – hopelijk –
met zijn opvolger, worden samengewerkt. In het licht van de uitspraak van
het tribunaal van twee weken geleden is dat een lastige opgave. Misschien
kan de minister van Buitenlandse Zaken ingaan op de spanning tussen de uitspraak
van het tribunaal en die taak. Voor de internationale gemeenschap is dit een
herculestaak. Dat Nederland daaraan meedoet, stemt mijn fractie tot vreugde.Voorzitter! Nog twee opmerkingen. Over KFOR zijn veel vragen te stellen.
Vandaag wil ik mij omwille van de tijd tot één vraag beperken:
is het juist dat Rusland vanochtend een zone heeft geclaimd? Moeten wij niet
erg oppassen met zones die zouden kunnen verworden tot politieke vrijplaatsen
voor deze of gene partij? Ten slotte wil mijn fractie blijk geven van de grootst
mogelijke waardering voor de inzet en het moreel van de Nederlandse militairen,
niet in de laatste plaats van hen die waren belast met de operatie van de
F-16's vanaf Amendola, maar onze waardering geldt niet voor hen alleen. Ik
vraag de minister van Defensie om die waardering uitdrukkelijk over te brengen.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Ik spreek vandaag ook namens de fractie van de RPF.Een militaire actie is tot een succesvol einde gebracht, maar tegen een
zeer hoge prijs. Er is geen oorlog gewonnen, er is een oorlog beëindigd.
Politieke en diplomatieke inspanningen zijn beloond, niet in het minst door
de bijdragen van de Finse president Ahtisaari en de Russische onderhandelaar
Tsjernomyrdin. En gebeden zijn verhoord. Nu past een woord van waardering
voor al de Nederlandse militairen die in de afgelopen maanden onder vaak zeer
moeilijke omstandigheden hun bijdrage hebben geleverd.Kosovo is geen historisch hoofdstuk geworden dat kan worden afgesloten,
zeker niet voor de Kosovaren, maar ook niet voor de internationale gemeenschap.
De regering zal zich verplicht weten ons later met een uitvoerige evaluatie
te dienen. Thans ligt de beslissing voor om toestemming te geven aan een nieuw
gemandateerde Nederlandse militaire uitzending, nu in het kader van KFOR.
Dat is nooit een parlementaire routinehandeling en zeker nu niet. Er zijn
in de oorlog geen Nederlandse militairen gesneuveld. Of dat van de deelneming
aan KFOR ook verwacht mag worden, is thans een zorgelijke vraag.De Kamer heeft, mede dankzij de voortreffelijke informatievoorziening
van de regering, de oorlogsontwikkelingen nauwgezet kunnen volgen en beoordelen.
Alleen al deze week is Kosovo tweemaal eerder ter sprake geweest. In het vooruitzicht
van KFOR was en is de centrale vraag die naar de commandovoering, de operationele
aansturing van de te ontplooien militaire eenheden. Voor onze fracties was
en is een aansturing via de NAVO-commandostructuur een zeer belangrijke voorwaarde
voor het geven van instemming aan een Nederlandse militaire participatie.
Het gaat hier immers om een militaire operatie onder hoofdstuk 7 van het VN-handvest,
waarbij derhalve het gebruik van geweldsmiddelen niet kan worden uitgesloten.In dit debat vraag ik derhalve aan de regering hierover, voorzover nog
nodig, volstrekt helder uitsluitsel te geven. In de resolutie wordt gesproken
van het ontplooien van eenheden onder auspiciën van de Verenigde Naties.
Wat betekent dit concreet? Ik stel die vraag, omdat blijkens punt 5 van de
resolutie onder "auspiciën" niet alleen de "civil presences"
maar ook de "security presences" worden verstaan. Wat zullen de rol en bevoegdheid
zijn van de secretaris-generaal van de VN? En natuurlijk is er de vraag naar
de vorm van de Russische deelneming aan KFOR. Zullen de onder Duits commando
opererende Nederlandse militairen rechtstreeks moeten samenwerken met Russische
militairen?Voor een beoordeling van deze uitzending is het zogenaamde toetsingskader
van toepassing. Daaraan ontleen ik enkele vragen. Kan worden herbevestigd
dat het zogenaamde "full command", dat is het recht eenheden aan een operatie
terug te trekken, volledig bij de regering blijft berusten? Voor welke duur
wordt instemming gevraagd? Ligt het nu niet voor de hand te veronderstellen
dat Nederland zich voor vele jaren bindt aan deze operatie, zowel militair
als civiel? Als dat zo is, kan het beter worden uitgesproken.Voor het militaire personeel is natuurlijk cruciaal de taxatie van de
te lopen risico's. Hoe beoordeelt de minister van Defensie die? Wil en kan
hij de garantie geven dat de persoonlijke uitrusting en de bewapening en de
voertuigen van de uit te zenden eenheden afgestemd zijn op de verwachte omstandigheden?
Dat zal geen geringe opgave zijn.Snelheid van handelen is nu geboden. Zo mag er geen vacuüm ontstaan
tussen het moment van vertrek van de Joegoslavische troepen en de ontplooiing
ter plaatse van de eenheden van KFOR. Mag ik hierover de minister van Defensie
horen?Van groot belang is ook de opstelling van het UCK. Is er sprake van een
daadwerkelijke bereidheid tot demilitarisering? Is er een kans, en bestaat
daarvoor dan ook de bevoegdheid, dat KFOR-militairen met geweld het UCK moeten
pacificeren?Naast de vele vragen voor de langere termijn, die later aan de orde zullen
komen, mag nu wel gevraagd worden naar de eerste hulp aan de vluchtelingen.
Zullen de voedseldroppings kunnen worden uitgebreid? Honderdduizenden in Kosovo
zijn immers de hongerdood nabij. Zijn er voldoende transportmiddelen beschikbaar
om vluchtelingen die naar hun dorpen terug willen daarbij te helpen? Het lijkt
me ook in het belang van de stabiliteit van Albanië en Macedonië
dat het aantal vluchtelingen dat in die landen moet overwinteren zoveel mogelijk
wordt beperkt. Zijn er plannen voor eventuele noodhuisvesting? Ik herinner
mij dat destijds de Duitse regering iets dergelijks heeft gedaan voor Russische
militaire die in korte tijd de toenmalige DDR moesten verlaten. Nederland
stuurde wooncontainers naar St. Maarten na de orkaan Luis.De minister van Buitenlandse Zaken zal zich herinneren dat ik al in een
vroeg stadium van de oorlog de stelling betrok het onverteerbaar te vinden
zaken te moeten doen met Milosevic. Deze week begreep ik dat met Milosevic
niet is onderhandeld, maar slechts overleg is gepleegd. Ik neem aan dat dit
geen woordenspel was. Hoe taxeert de regering thans de positie van Milosevic,
die immers gedagvaard is voor het Joegoslaviëtribunaal? Aangezien Rusland
tot medewerking aan het tribunaal is verplicht, zal zelfs een ballingschap
in Rusland niet kunnen. Maar misschien kan hij naar Noord-Korea. Ik ben in
elk geval blij dat in de resolutie expliciet op de jurisdictie in het mandaat
van dit tribunaal wordt gewezen. Wat zullen overigens de bevoegdheid en taak
zijn van de KFOR-militairen ten aanzien van het oppakken van van oorlogsmisdaden
verdachte personen? Ik neem aan dat de meesten van hen 'm tijdig zullen hebben
gesmeerd naar Servië.Over de militair-technische overeenkomst heb ik één niet
onbelangrijke vraag. KFOR wordt verantwoordelijk voor de grenscontroles met
Albanië en Macedonië. Wat echter ontbreekt is een uitspraak over
de controle aan de interne grens tussen Servië en Kosovo. Dat verbaast
me zeer, want juist daar is de meeste narigheid te verwachten. Kan dat worden
uitgelegd? Staat vast dat er geen Servische troepen zullen worden "teruggetrokken"
naar Montenegro?Afrondend wil ik vragen hoe het regime van de VR-resolutie zich verhoudt
tot de interim-overeenkomst van Rambouillet. Is die door de feiten achterhaald
of komt er een Rambouillet lI? Ik lees er niets meer over. Als ook nu de Rambouilletovereenkomst
nog geen kracht van wet heeft of krijgt, wie beslist dan wanneer en hoe er
bijvoorbeeld verkiezingen zullen worden gehouden? Rambouillet bevat terzake
een keurige regeling.Ten slotte wil ik opmerken dat onze gedachten en gebeden de militairen
die eerdaags het grondgebied van Kosovo moeten betreden, met alle gevaren
van dien, zullen vergezellen.De heer Verhagen (CDA):Mevrouw de voorzitter! Wij staan aan de vooravond van een buitengewoon
belangrijk moment, namelijk het beëindigen van de oorlog in Kosovo en
het vaststellen van een vredesregeling waarbij een einde kan komen aan de
etnische zuiveringen en het onmenselijk leed dat heeft plaatsgevonden in Kosovo.
Bij het leed dat heeft plaatsgevonden past onzes inziens niet het claimen
van overwinningen, maar wel het besef dat de combinatie van luchtaanvallen
en het diplomatieke overleg waarbij Rusland, de EU en de VS een belangrijke
rol hebben gespeeld, hebben geleid tot een resolutie van de Veiligheidsraad,
tot afspraken over terugtrekking van de Servische troepen, de terugkeer van
vluchtelingen en de acceptatie van een vredesmacht. Bij dit alles moeten wij
ook in de gaten houden en blijven beseffen dat standvastigheid, het permanent
onder druk houden van Milosevic en de eensgezindheid binnen het bondgenootschap
hebben bijgedragen aan de gemaakte afspraken. Hier past ook een woord van
oprechte dank en respect aan al die Nederlandse militairen die zich namens
ons land al die weken lang onder buitengewoon moeilijke en gevaarlijke omstandigheden
hebben ingezet. Deze waardering van de CDA-fractie geldt ook hun familieleden.Wij voeren vandaag een plenair debat, omdat wij moeten besluiten over
het uitzenden van Nederlandse militairen die op korte termijn Kosovo zullen
binnentreden. Dat is een belangrijke beslissing waarvoor wij nu en in de toekomst
verantwoording dragen. Opnieuw staan wij voor het besluit om Nederlandse troepen
naar de Balkan uit te zenden, met alle risico's die daaraan zijn verbonden.De CDA-fractie heeft destijds ingestemd met Nederlandse deelname aan Allied
Force om een einde te kunnen maken aan het moorden, de brandstichtingen, de
 etnische zuiveringen en de plunderingen. Het is evident dat
wij nu pas aan het begin staan van een proces dat een duurzame oplossing voor
Kosovo moet realiseren. Er is nog een lange weg te gaan. Als wij echter stellen
dat het handhaven en het herstel van de internationale rechtsorde de hoeksteen
is van ons buitenlands beleid, is het naar de mening van de CDA-fractie evenzeer
noodzakelijk dat Nederland deelneemt aan de vredesmacht die een veilige terugkeer
van de vluchtelingen naar Kosovo moet garanderen. De Kosovaren behoren in
een veilige omgeving een menswaardig bestaan te kunnen opbouwen en dat kan
niet zonder militaire begeleiding en bescherming. Dat is de reden dat de CDA-fractie
van mening is dat wij ook hier een verantwoordelijkheid hebben en dat wij
moeten deelnemen aan KFOR.Onze morele plicht leidt ertoe dat wij instemmen met deze uitzending.
Wij doen dat in het besef dat aan dit "ja" risico's zijn verbonden voor de
betrokken Nederlandse militairen. Wij moeten niet alleen de verantwoordelijkheid
voor de deelname op ons willen nemen, maar ook beseffen dat wij verantwoordelijk
zijn voor de Nederlandse militairen en hun familieleden. Wat dat betreft is
het zaak lering te trekken uit de ervaringen uit het verleden. Het is noodzakelijk
dat de Nederlandse militairen de beschikking hebben over de middelen die nodig
zijn om hun taak te kunnen vervullen en die ervoor zorgen dat zij niet aan
onnodige risico's worden blootgesteld. Er moet een heldere commandostructuur
zijn en Nederland moet medezeggenschap hebben over de verdere gang van zaken.
De afgelopen jaren hebben laten zien dat Milosevic een zeer onbetrouwbare
onderhandelingspartner is die afspraken stelselmatig schendt. Het is daarom
van belang om in dit Kamerdebat stil te staan bij de consequenties. De NAVO
staat immers aan de vooravond van een van de zwaarste vredesoperaties uit
haar bestaan.De informatie die wij gisteravond laat en ook vandaag hebben gekregen –
waarvoor dank – geven ons een overzicht van de gemaakte afspraken. Desalniettemin
leeft er toch een aantal vragen bij de CDA-fractie. De CDA-fractie is allereerst
van mening dat Nederland niet in de situatie mag terechtkomen dat wij een
grote personele bijdrage leveren zonder te worden betrokken bij de verdere
besluitvorming. Het is daarom zaak dat de besluitvorming niet uitsluitend
berust bij de G8. Welke voorzieningen heeft de Nederlandse regering daartoe
getroffen?Kosovo is vergeven van de mijnen en de boobytraps. Het zal verder evenmin
gemakkelijk zijn om de UCK-eenheden te ontwapenen. Dit vraagt om een geweldsinstructie
en om een veiligheidsinstructie die toegesneden zijn op een vijandige omgeving.
Uit de brieven blijkt dat de rules of engagement lijken op die van SFOR. Maar
wat is de precieze inhoud? Het operatieplan en de bijbehorende geweldsinstructie
spreken over een robuust optreden en over voldoende escalatiedominantie. Waaruit
bestaan die echter precies? Welke terugvalpositie is er, indien wij in een
onvoorziene situatie terechtkomen?De FRJ wordt verplicht om alle mijnenvelden, boobytraps en dergelijke
aan te geven dan wel te verwijderen. Maar wat gebeurt er als zij dat niet
doet? Beschikken de eenheden in alle zones over voldoende ontmijningsspecialisten?
Juist vanwege de zonering en de opdeling van de diverse eenheden is het zaak
om daarop adequaat toegerust te zijn.De luchtacties van de NAVO zullen definitief worden beëindigd nadat
de Servische eenheden zich volledig hebben teruggetrokken. Onder welke omstandigheden
en binnen welke termijn is het denkbaar dat de huidige opschorting van de
NAVO-luchtacties ongedaan wordt gemaakt? Is het denkbaar dat luchtacties,
indien de FRJ zich niet houdt aan de afspraken en de troepen niet terugtrekt,
weer geactiveerd worden? Hoe is de demilitarisatie van het UCK geregeld? Binnen
welke termijnen vindt die plaats? De resolutie is op dat punt onduidelijk.
Er is ook reden om te twijfelen aan de bereidwilligheid van ieder UCK-lid
of sympathisant. Er zal voor de Nederlandse soldaten, gelet op de plaats waar
ze moeten optreden, een belangrijke taak bestaan. Kan de regering hierop nader
ingaan? Kunnen de bewindslieden, gegeven de negatieve ervaringen uit het verleden,
ingaan op de bevelsstructuur? In de brief staat duidelijk dat de KFOR-commandant
bevelhebber is. Zijn besluiten zijn bindend voor alle partijen en personen.
Tegelijkertijd is het gesprek tussen Talbott en Ivanov afgebroken en blijft
onduidelijkheid bestaan over de positie van de Russen. De CDA-fractie heeft
meerdere malen duidelijk gemaakt dat wij een heldere bevelsstructuur van fundamenteel
belang achten. Ook de bewindslieden hebben dit in het verleden geschreven.
Het feit dat de Russen volgens de laatste berichten Kosovo reeds zouden binnentrekken,
geeft daarnaast aan dat een aparte Russische zone kan ontstaan. In hoeverre
bestaat daarmee het risico van een verdeling van Kosovo in een Servisch en
niet-Servisch deel? Met name voor de mogelijkheden en de garanties voor vluchtelingen
is dit van essentieel belang.Een ander element betreft het gegeven dat een groot deel van de KFOR-troepen
die als eerste Kosovo zullen binnentrekken op dit moment in Macedonië
zijn gelegerd. Tegelijkertijd weten wij allemaal dat juist in Macedonië
spanningen bestaan. In hoeverre wordt de veiligheid van vluchtelingen die
in Macedonië achterblijven gegarandeerd als de KFOR-troepen wegtrekken?
Welke voorzieningen zijn daarvoor getroffen?Ik stond al in een eerder debat stil bij mogelijke potentiële conflicten.
Andere sprekers duidden al op de explosieve situatie in Montenegro en de kans
dat de terugtrekkende Servische troepen voor een destabilisatie in Montenegro
kunnen zorgen. Wat wordt door de NAVO achter de hand gehouden om daar te kunnen
optreden?Uit de brieven blijkt dat de strategische reserve voor SFOR en KFOR dezelfde
is. Wat gebeurt er indien de strategische reserve voor Bosnië én
Kosovo noodzakelijk is? In hoeverre wordt daarmee binnen de NAVO-planning
rekening gehouden?Minister De Grave heeft tijdens het vorige overleg duidelijk gemaakt dat
Nederland aan zijn taks zit met deze bijdrage aan KFOR en dat dit een jaar
kan worden volgehouden. Collega Hoekema sprak reeds over het besef dat wij
allen delen dat dit een langdurige operatie kan worden. Dit betekent dat wij
ook als politiek verantwoordelijken moeten stilstaan bij de consequenties
voor onze defensie. Het is duidelijk dat, als Nederland relatief een groot
aandeel levert aan de operaties in de Balkan, dit ook consequenties
moet hebben voor de discussie over de toekomstige defensie. Wij komen hierop
terug bij de discussie over de hoofdlijnennotitie.Tot slot kom ik bij de positie van de vluchtelingen en de noodzakelijke
wederopbouw. Wij zullen, ook aan de hand van een nieuwe brief, nog over de
civiele implementatie, het interim-bestuur en de wederopbouw in een nader
debat spreken. Gisteren zei een vluchteling: onze levens zijn verwoest en
wij hebben geen idee wat wij thuis zullen aantreffen. Het is derhalve zaak
dat op het punt van de wederopbouw en het stabiliteitspact voor de hele regio
snel afspraken worden gemaakt met de andere Europese landen over de terugkeer
van de vluchtelingen.Ik wil nu al duidelijkheid krijgen over het optreden van humanitaire organisaties.
Het is duidelijk dat tegelijkertijd met KFOR tal van humanitaire organisaties
Kosovo zullen binnengaan. Ik wil op dit punt van de bewindslieden vernemen
hoe met name bescherming en veiligheid van de humanitaire organisaties die
in Kosovo zullen gaan functioneren gegarandeerd worden.Voorzitter! Tot slot spreek ik uiteraard en wellicht ten overvloede namens
de CDA-fractie uit dat voor een opbouw van de democratische rechtsstaat in
Servië ook alle medewerking zal moeten worden gegeven aan het Joegoslaviëtribunaal.
Het is derhalve noodzakelijk dat die stappen worden gezet die zekerstellen
dat Milosevic en de zijnen ook daadwerkelijk voor het tribunaal verschijnen.
Ook dat is een taak waarvoor onze waardering en respect uit moeten gaan naar
de militairen die deze taak mede tot hun pakket van maatregelen zullen moeten
rekenen.De heer Valk (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Het moment waarnaar wij allemaal lang hebben gesnakt,
is aangebroken. De strijd wordt beëindigd en het begin van een oplossing
voor het Kosovoconflict ligt onder handbereik. Geconstateerd mag worden dat
dit zonder het westerse ingrijpen nooit zou zijn bereikt. Zonder de NAVO-acties
zou de Servische agressie ruim baan hebben gekregen en zou terugkeer van Albanese
Kosovaren nooit meer hebben kunnen plaatsvinden, met alle verwoestende gevolgen
van dien.Vluchtelingen kunnen straks terugkeren en mogen zich beschermd weten,
nu en in de toekomst. En dat is een groot goed. Zonder een internationale
vredesmacht zou alles voor niets zijn geweest. Dat is de harde realiteit.
Mijn fractie heeft dan ook altijd aangedrongen op een snelle ontplooiing van
die troepenmacht. Dat gaat nu ook gebeuren. Juist omdat wij waarde hechten
aan een snelle inzet van KFOR, schept dat ook verplichtingen aan Nederland,
verplichtingen waaraan wij ons niet willen en mogen onttrekken. Al eerder
heeft mijn fractie aangegeven in principe in te kunnen stemmen met de voorgestelde
Nederlandse deelname.Als wij de criteria van het toetsingskader naast het kabinetsvoorstel
leggen, komen wij tot de volgende conclusies. In de eerste plaats is het van
belang dat de Nederlandse deelname is ingebed in een krijgsmacht waaraan niet
alleen de andere NAVO-landen deelnemen, maar die ook onder NAVO-opperbevel
staat. Geen dubbele sleutels, dus. In de tweede plaats heeft KFOR een ruim
mandaat en kan zij optreden als de situatie dat vereist. In de derde plaats
is KFOR zwaar bewapend. En ook dat zal voorkomen dat zij speelbal wordt van
ontwrichtende krachten. Kortom, de troepenmacht, zoals die nu heeft vorm gekregen,
moet geschikt geacht worden voor de taak die haar is opgedragen.Dat neemt niet weg dat er risico's aan verbonden zijn voor de betrokken
militairen, gevaren die wij ons hier helder moeten realiseren. Er bestaat
een kans op ongelukken, zoals verkeersongelukken ten gevolge van de gebrekkige
infrastructuur. Maar ook over Kosovo is een ongekend mijnentapijt gelegd waarvan
militairen het slachtoffer kunnen worden. Bovendien zijn aanslagen door criminele
benden niet uit te sluiten. Dat kan betekenen dat ook Nederlandse militairen
slachtoffer kunnen worden. Dat is een risico. En wij moeten bereid zijn dat
risico te nemen. Ook de grote inzet van Nederlandse vliegers en ander militair
personeel bracht de afgelopen maanden gevaren met zich. Als het om Kosovo
gaat, weten wij allemaal dat een vrede zonder risico's onhaalbaar is. Toch
is het van belang om van het kabinet te vernemen welke risicoanalyse het maakt.
Daarbij wil ik van de minister van Defensie vernemen in hoeverre de uit te
zenden troepen in afdoende mate zijn geoefend en getraind voor de taak die
hen te wachten staat. Met name wat de situatie inzake de mijnen betreft vraag
ik de bewindspersonen welke maatregelen zijn en worden getroffen om zoveel
mogelijk mijnen onschadelijk te maken. Dat klemt des te meer omdat deze mijnen
ook een obstakel kunnen zijn voor Kosovaren om terug te keren.Van belang is de afgelopen maanden geweest dat Rusland binnenboord is
gebleven. Voor de toekomst is dat ook een belangrijk gegeven. Daarom is het
goed dat ook Rusland deelneemt aan KFOR. Mijn vraag is wel welke bevoegdheden
Russische troepen hebben in het gebied waarin zij zullen opereren. Hoe het
ook zij, dit mag niet leiden tot een, zeg maar, zachte vorm van opdeling van
Kosovo. Daarom maak ik mij toch zorgen over recente berichten over het afbreken
van de onderhandelingen tussen Talbott en Ivanov over de Russische militaire
deelname. Volgens recente berichten zouden Russische militairen al in het
land zijn gearriveerd.Voorzitter! Ook andere sprekers hebben het al gezegd: het mandaat strekt
zich uit tot een periode van één jaar. De realiteit gebiedt
ons echter om er rekening mee te houden dat verlenging waarschijnlijk noodzakelijk
is. De ervaringen in Bosnië noodzaken daartoe. Er kan nog veel misgaan
alvorens KFOR volledig is ontplooid. Terugtrekkende troepen kunnen zich te
buiten gaan aan misdragingen. Ook zou het UCK van de gelegenheid gebruik kunnen
maken om zich te wreken op Servische troepen en burgers. Onderkent de NAVO
dit gevaar en op welke wijze kan zij hieraan het hoofd bieden? Welke instructies
heeft KFOR voor het geval mocht blijken dat het UCK niet vrijwillig de wapens
inlevert? De NAVO moet kenbaar maken dat zij ook instaat voor de bescherming
van Servische burgers.Wij behoeven ons weinig illusies te maken over de situatie die straks
wordt aangetroffen in Kosovo. Voorzover zij het heeft overleefd, zal er sprake
zijn van een getraumatiseerde bevolking. Huizen liggen in puin en de huisraad
is vernietigd. In deze situatie lijkt het mij van het allergrootste belang
dat KFOR onder meer met genie-eenheden actief meehelpt bij
het lenigen van de eerste nood. Bij de opbouw en inrichting van vluchtelingenopvang
in Macedonië en Albanië is al bewezen dat militairen daar zeer goed
toe in staat zijn. Mijn vraag is dan ook in hoeverre daarvan ook nu sprake
zal zijn.Voorzitter! Nauwe samenwerking met het Joegoslaviëtribunaal is vereist.
Het zou goed zijn als het belang dat wij daaraan hechten nog eens onderstreept
wordt, ook door de inrekening door SFOR in Bosnië van figuren als Mladic
en Karadzic die moordenaars in Kosovo tot voorbeeld hebben gestrekt. Hoewel
de kans gering is dat oorlogsmisdadigers in Kosovo zijn achtergebleven, neem
ik aan dat KFOR in die gevallen actief deze figuren zal opsporen en inrekenen.Wie denkt dat het werk nu geklaard is, komt bedrogen uit. Met het akkoord,
zoals het er nu ligt, zijn wij pas aan het begin van een lange en moeizame
weg die moet leiden tot vrede, stabiliteit en democratie op de Balkan. Zolang
Milosevic en zijn handlangers het nog voor het zeggen hebben in hun land,
blijven de gevaren loeren. Juist het roeren in onfrisse putten en het oppoken
van conflicten geeft Milosevic de wapens om aan de macht te blijven. En dat
belooft weinig goeds voor met name Montenegro, maar ook voor gebieden als
Vojvodina en Sandjak. Het patroon dat werd toegepast in Kosovo, is al eerder
uitgevoerd in Bosnië en kan in de nabije toekomst ook worden voortgezet
in Montenegro of elders. De NAVO moet ondubbelzinnig aan Belgrado kenbaar
maken dat een tweede Kosovo, waar dan ook en wanneer dan ook, door haar niet
getolereerd zal worden en op eenzelfde wijze beantwoord kan worden als tussen
24 maart en 10 juni. Die boodschap moet nu al worden overgebracht.Voorzitter! Alles overwegende en ervan uitgaande dat de vragen adequaat
worden beantwoord, steunt mijn fractie het voorstel van de Nederlandse regering
voor deelname aan KFOR. De Nederlandse mannen en vrouwen die deze moeilijke
taak tot een goede uitvoering moeten brengen, wensen wij veel succes en sterkte
toe. Aan hun inzet en professionaliteit behoeft evenwel niet te worden getwijfeld.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw de voorzitter! Na een lange periode van escalatie van geweld is
er nu eindelijk sprake van deëscalatie in de regio. Er ligt een akkoord.
De bombardementen zijn gestopt. Er is sprake van een Veiligheidsraadsresolutie.
Dat is een goede zaak. Zoals bekend, is de SP van het begin af aan tegen de
bombardementen geweest. Wij hebben steeds geoordeeld dat het middel erger
was dan de kwaal. Wij vonden het erg onverstandig om op deze manier in te
grijpen in een regio die wordt gekenmerkt door nationale en etnische tegenstellingen.
Wij zijn die mening onveranderd toegedaan. Een en ander blijkt ook uit de
balans. De voorlopige balans is namelijk een trieste. Er is sprake van bijna
een miljoen vluchtelingen buiten Kosovo en honderdduizenden binnen Kosovo.
Er is sprake van grootschalige vernietiging in Kosovo en in andere delen van
Joegoslavië. Er is een onbekend aantal doden en gewonden in Kosovo en
in andere delen van Joegoslavië. Ten slotte is er sprake van instabiliteit
in de hele regio. In die situatie is geen sprake van winnaars.Er is nu sprake van een politiek en militair akkoord, wat een nieuwe situatie
is, ook voor de SP. Alle fracties wordt gevraagd nu te kijken naar vervolgstappen.
De regering stelt dan ook voor, te komen tot deelname aan de internationale
vredesmacht in Kosovo. Vooraf moet voor de SP-fractie op een aantal punten
duidelijkheid komen, vooral over de politieke doelen. De vraag is namelijk
wat de toekomst Kosovo gaat brengen. De algemene opvatting was steeds dat
afscheiding van Kosovo ongewenst was. Dat zou leiden tot een nieuwe carrousel
van eisen en oorlogen. Is het uitgangspunt van de Nederlandse regering nog
steeds dat Kosovo onderdeel moet blijven van Joegoslavië? Want welke
situatie dreigt er? Dat er een Kosovo komt met alleen etnische Albanezen,
omdat de Serviërs wegtrekken. Als er een openbaar bestuur van alleen
etnische Albanezen komt, wat wordt dan de relatie met de rest van Joegoslavië?
Blijft Kosovo op termijn wel binnen Joegoslavië? Ik vraag dat ook gezien
de resolutie die er ligt, want in paragraaf 11 daarvan staat dat in afwachting
van een definitieve regeling er autonomie en zelfbestuur in Kosovo moeten
komen, volledig rekening houdend met de akkoorden van Rambouillet. In hoofdstuk
8 van Rambouillet staat dat na drie jaar op een internationale bijeenkomst
wordt besloten hoe een definitieve regeling voor Kosovo tot stand moet komen:
op basis van de wens van de bevolking, de mening van de relevante autoriteiten,
de mate waarin partijen zich aan het akkoord houden en de slotakkoorden van
Helsinki. Met andere woorden: is sprake van een openeinderegeling, waarbij
pas over drie jaar wordt besloten of Kosovo onderdeel blijft uitmaken van
Joegoslavië? Gaat de Nederlandse regering eventueel meewerken aan afscheiding
van Kosovo? Daarover moet absolute duidelijkheid komen.Voorzitter! Ook over het UCK moet duidelijkheid komen. Steunt dat onverkort
het akkoord, en wat indien het dat niet doet? Gaat de vredesmacht dan militair
optreden tegen het UCK? Hoe zit het met de verdeeldheid binnen de groep etnische
Albanezen, waarvan tot op heden vaak sprake was? Het risico bestaat dat het
UCK net als in oktober vorig jaar de posities van de vertrekkende Serviërs
inneemt. Hoe beoordeelt de Nederlandse regering dit risico? Een lastig probleem
is de demilitarisering van het UCK. De vredesmacht wordt daarvoor verantwoordelijk.
De vraag is hoe dat in de praktijk gestalte moet krijgen. Binnen welke termijn
moet demilitarisering plaatsvinden? Hoe schat de Nederlandse regering de bereidwilligheid
van het UCK in?Voorzitter! Nu er een akkoord ligt, zal de internationale gemeenschap
verder moeten met Joegoslavië. Is de inzet van de Nederlandse regering
dat er een Marshallplan voor de hele regio komt, dus niet alleen voor Kosovo,
maar ook voor andere delen van Joegoslavië? Joegoslavië en andere
delen buiten Kosovo uitsluiten van steun staat gelijk aan het creëren
van nieuwe tegenstellingen. Ik vraag de Nederlandse regering naar haar standpunt
op dit onderdeel. Deelt zij de visie van de Amerikaanse president Clinton
dat Milosevic eerst weg moet, alvorens er steun komt voor delen buiten Kosovo?
Indien ja, verwacht zij dan een spoedig vertrek van Milosevic?Voorzitter! Het moeilijkste en gevaarlijkste deel komt nog. Om de terugkeer
van de vluchtelingen mogelijk te maken, zal er onderdak moeten
komen en zal veiligheid gecreëerd moeten worden. Want om de vluchtelingen
was het toch allemaal te doen? Een gigantische onderneming, omdat het gaat
om vele honderdduizenden mensen. Een probleem apart is de positie van de Russen.
Toen de Russen zich diplomatiek inspanden, kwam er van alle kanten lof. Toen
werd hun neutrale positie ingezet om tot resultaten te komen. Nu de Russen
een bijdrage aan de naleving van de akkoorden willen leveren, lijken zij te
worden geweerd. Wat zit daarachter? Wat is het verschil van mening tussen
de Russen en de NAVO? Wat wordt de reactie van de NAVO als de Russen inderdaad
eerder dan de NAVO in Kosovo aankomen en daar troepen stationeren? Sluit de
regering uit dat er eventueel conflicten ontstaan in Kosovo zelf, wanneer
de Russen daar een eigen zone gaan verdedigen?Voorzitter! Er is nu sprake van deëscalatie, wat de SP verheugt.
Verdere deëscalatie vraagt een oplossing van de acute situatie. Er is
sprake van een veiligheidsvacuüm, en daarom is ook de SP genegen in te
stemmen met het zenden van een troepenmacht. Maar voordat wij zover kunnen
komen, mogen wij op een drietal punten absolute helderheid van de regering
verlangen. Ten eerste mag het zenden van een troepenmacht op geen enkele manier
leiden tot het alsnog voeren van een grondoorlog. Als de wil van de strijdende
partijen wegvalt, zullen wij moeten terugtrekken uit de regio. Ten tweede
moet er volstrekte helderheid komen over het politieke doel: geen afscheiding
van Kosovo. Ten derde moet er een oplossing komen voor de problemen met de
Russen. Ik nodig de regering uit op deze drie punten volstrekte helderheid
te geven.De heer Hoekema (D66):Sluit de heer Van Bommel uit dat de luchtacties van deze drie maanden
hebben bijgedragen aan het bereiken van het akkoord dat dezer dagen is bereikt?De heer Van Bommel (SP):Uitsluiten doe ik heel weinig. De luchtacties, de bombardementen op Kosovo
hebben naar mijn stellige overtuiging te lang geduurd, hadden niet moeten
beginnen en er had zelfs niet gedreigd moeten worden met geweld. Ik denk dat
door het dreigen met geweld er een autonoom proces is ontstaan, waarbij de
NAVO uiteindelijk in de situatie verzeild is geraakt dat ze omwille van de
eigen geloofwaardigheid die luchtaanvallen uit heeft moeten voeren. Het middel
is in dit geval, dat is de kern van mijn antwoord, erger gebleken dan de kwaal.De heer Hoekema (D66):De heer Van Bommel blijft de luchtacties dus ook met terugwerkende kracht
namens zijn fractie afkeuren.De heer Van Bommel (SP):Dat heeft u juist begrepen.De heer Blaauw (VVD):Mevrouw de voorzitter! De VVD-fractie heeft op 24 maart jl. met overtuiging
de aanvang van en de Nederlandse deelname aan luchtacties gesteund. Het kon
niet anders. Gedurende de luchtacties hebben wij de regering intensief gevolgd
in een dialoog, waaruit iedere keer weer de juiste conclusies konden worden
getrokken. Vandaar dat er aan onze kant bevrediging is dat de strategische
keuze, de keuze voor luchtacties, heeft voldaan en dat daardoor een grondoorlog
niet nodig was. Vreugde is echter niet gepast. Immers, het duurde allemaal
nog lang en verder weten wij allen van de vele vluchtelingen en de vele slachtoffers,
waarvan elke er een te veel is. Daarom zijn wij nu op een uitermate belangrijk
beslismoment gekomen. Vandaar ook onze aandrang om hier plenair op deze ongebruikelijke
dag over te praten. Wij zitten nu met het resultaat dat voortkomt uit een
vasthoudendheid aan een politiek spoor om naast de luchtacties te komen tot
een oplossing van de crisis in Kosovo. Ik denk dat waardering moet worden
geuit voor de inzet van Rusland, maar ook van Finland om te komen tot dit
resultaat. Rusland dat ook de G7 heeft gesteund in de G8-verklaring die van
groot belang is als startpunt om te komen tot waar wij nu zijn. Daardoor is
het resultaat van wat er nu is gebeurd ook van grote invloed, in positieve
zin, op de relatie tussen de VS en Europa. Net zo goed wil ik zeggen dat wij
in de toekomst hechten aan een directe positieve deelname van zowel de Verenigde
Staten als Rusland aan de afwikkeling van Kosovo.Hoe moet het politiek verder? Hoe moet het met de opbouw van Kosovo, maar
ook van de hele regio? Hoe moet de terugkeer van vluchtelingen worden geregeld?
Dat zijn allemaal belangrijke punten. Ik denk echter dat wij daarover later
kunnen praten. Nu zitten wij primair op het punt van de uitzending en het
inpassen van KFOR en de Nederlands deelname daaraan. Als wij dat meer op kortere
afstand bekijken, zien wij zeer veel positieve elementen, aan de hand waarvan
dit kan gebeuren. Het militair-technische akkoord geeft het schema aan van
het terugtrekken en daaruit kunnen wij destilleren wanneer de Nederlandse
eenheden zouden moeten worden ingezet. Na elf dagen, als de terugtrekking
is voltooid, zal het ook officieel einde bombardementen zijn. Maar KFOR mag
necessary force inzetten. Betekent dit ook close air support?Een ander punt van belang is de goede uitgebreide paragraaf over het mijnenprobleem.
Dan rijst de vraag hoe dat is geregeld met het UCK, want ook het UCK heeft,
meen ik, met mijnen geopereerd. Een ander element in het MTA is de sfeer in
de lucht en de controle daarover. Zo spoedig mogelijk wordt air traffic control
voor het civiele deel weer overgedragen naar de FRJ. Hoe blijft de militaire
grip daarop bestaan, mede gezien de operaties die in de lucht gevoerd zouden
moeten worden met militaire middelen?Ook een ander element is in het MTA niet duidelijk. Gaat KFOR de grenscontrole
doen? Betekent dat dat KFOR ook de toegang tot het gebied gaat regelen? En
zo ja, hoe is dan de regeling voor vluchtelingen die willen terugkeren maar
van wie geen documenten meer aanwezig zijn? En hoe is de regeling voor buitenlanders?
Krijgen zij een visum van KFOR voor Kosovo? Of moeten zij in Belgrado terecht?
Dat kan op vrij korte termijn een noodzakelijkheid zijn, ook kijkend naar
de hulporganisaties die parallel aan KFOR het gebied in moeten.Voorzitter! Dan Veiligheidsraadsresolutie 1244, de special representative
van de secretaris-generaal, belast met de coördinatie met KFOR. Maar
de resolutie spreekt ook over een geweldsinstructie. Ik kom hiermee opnieuw
op het punt van op de air power. Zit er nergens een dubbele
sleutel? De minister geeft in zijn brief heel duidelijk aan dat dit niet het
geval is, maar is dat niet een interpretatie van de resolutie? Kan hij dit
ook scherper in de resolutie van de Veiligheidsraad aanwijzen? Hij zal begrijpen
dat een dubbele sleutel door ons niet wordt toegestaan. Dat moet gewoon niet
gebeuren.Wij kunnen ons vinden in de commandolijn die de minister aangeeft in zijn
brief. Wij kijken ook naar andere elementen in de Veiligheidsraadsresolutie.
Als wij dat allemaal onder elkaar zetten, dan zien wij een punt in de commandolijn
nog als een probleem, ook al genoemd door andere woordvoerders, namelijk Rusland.
Hoe past Rusland hierin? Gaan wij ergens wegschuiven? Gaat er iets gecreëerd
worden wat onontkoombaar is? En worden we dan geconfronteerd met een eindsituatie
waarbij, zoals al werd genoemd, een zonering optreedt? Of gaat er een aparte
lijn lopen waarbij in feite de Russische deelname wordt aangestuurd vanuit
Moskou en niet vanuit een unified command and control, zoals het G8-document
zegt in annex 2 paragraaf 4.Voorzitter! Als wij alle elementen onder elkaar zetten, komen wij uit
tot de conclusie dat voldaan wordt aan het toetsingskader. Dat is het belangrijkste
bij de afweging of je "ja" zult zeggen tegen een deelname van Nederland aan
KFOR. Wij houden een paar kleine vragen over. Is de geweldsinstructie conform
SFOR? Waar wordt dit uit gedestilleerd? Ligt dit ergens vast? Zo ja, waarin?
En hoe zit het met de Nederlandse eenheden die in de brigade zitten? Moet
ik dat in die zin vertalen dat de Nederlandse onderdelen geïntegreerde
bescherming krijgen van Duitse pantserinfanterie? Zodat wij niet de situatie
kunnen krijgen dat aparte groepen met lichte bewapening in een gijzelingssituatie
terecht zouden kunnen komen? Maar zoals ik al aangaf, heeft mijn fractie,
met wat kanttekeningen en opmerkingen waarop ik een goed antwoord verwacht
van de ministers, de indruk dat aan het toetsingskader wordt voldaan.Voorzitter! Hoe verder? Zoals de minister heeft gezegd, komt hij nog terug
op vele andere activiteiten in Kosovo. Daarnaast zullen we ook terug moeten
komen op de totale problematiek in de regio. Vandaar het stabiliteitspact,
wat we al eerder besproken hebben maar wat nog een beetje in de steigers staat.
De financiële omvang daarvan is echter onduidelijk. Hoe moeten we daar
de invulling van gaan zien?We moeten ook constateren dat naast dit economisch-financiële programma
ook het hele internationale politieke proces in de regio een uitmonding zal
moeten krijgen in een brede Balkanconferentie, waar misschien ook nog wel
oplossingen voor de stagnerende situatie in Bosnië-Herzegovina naar voren
moeten komen, maar dat is voor later. Het gaat nu over de uitzending. Mijn
fractie staat daar positief tegenover, waarbij ze nog een vraagpunt heeft.
De resolutie geldt voor een jaar, Rambouillet is voor drie jaar. De minister
van Defensie heeft al aangegeven dat hij wel een doorzettingsvermogen ziet.
Misschien kan hij dat nader uitleggen. Als wij de operatie in Bosnië
doorzetten, de operatie in Kosovo hebben en onze andere vredesinzettingen,
kan de Nederlandse Defensie dit dan dragen? Of beginnen wij zo langzamerhand
een beetje aan het einde van ons Latijn te komen?Voorzitter! Mijn fractie heeft grote waardering voor al datgene wat de
Nederlandse militairen tot op heden hebben gedaan in het kader van de luchtacties
en de operaties in Macedonië en Albanië. Wij willen die waardering
nogmaals uitspreken, ook voor hun achterban en hun familie die dit dagelijks
bewust hebben beleefd. Bij ons bezoek aan Amendola hebben wij begrepen hoe
zij daar geregeld mee bezig zijn in eigen kring en in een goede relatie met
de luchtmacht. Hetzelfde zal opgezet moeten worden voor de Nederlandse militairen
die nu deelnemen aan KFOR. Wij zullen de volle aandacht moeten geven aan hun
welzijn en aan het welzijn van het thuisfront, want wij realiseren ons allemaal
dat dit geen risicoloze operatie is.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Na bijna tachtig dagen oorlog is het geweld gestopt en is
er uitzicht op vrede, en dat is iets waar wij allen verschrikkelijk blij mee
zijn. Maar wie zegt dat er nu sprake is van een overwinning, gaat voorbij
aan het onnoemelijk leed dat is aangericht. Een miljoen Kosovaren is verdreven,
velen zijn vermoord of verkracht en er heeft zich een enorme verwoesting voorgedaan.
Er zijn burgerslachtoffers gevallen door NAVO-bommen in Servië en in
Kosovo, maar er is zicht op een oplossing voor Kosovo en voor de Kosovaren:
een autonoom Kosovo binnen de republiek Joegoslavië. Er zal een vredesmacht
komen die zal toezien op de terugkeer naar huis en op veiligheid voor Kosovaarse
inwoners, zowel Albanezen als Serviërs.Onze fractie heeft deze actie in meerderheid kritisch gesteund, omdat
wij geen andere mogelijkheid zagen om een politieke oplossing van dit conflict
te bereiken dan via dit drukmiddel van luchtacties. Wij hebben ons voortdurend
afgevraagd of dit middel nog wel leidde tot het doel dat wij voor ogen hadden.
Wij hebben ons ook de risico's gerealiseerd van deze operatie. De werkelijkheid
is nog veel zwarter dan wij hebben gevreesd, als het gaat om die risico's.
Zeer vele mensen zijn vermoord of verkracht en er heeft zich een gigantische
etnische zuivering voorgedaan. De luchtacties hebben daar de afgelopen twee
maanden niets aan kunnen veranderen.Dit betekent dat het nu een zware verantwoordelijkheid is om al die Kosovaren –
want om hen gaat het uiteindelijk – de mogelijkheid te bieden om naar
hun land en hun huis terug te keren. Er is een heel grote inzet nodig, zowel
van een vredesmacht als ter ondersteuning, om de hele structuur van het land
op te bouwen. Deze zal heel veel mensen en middelen vergen. Kortom, wij zijn
nog niet klaar zonder een langdurige aanwezigheid van een vredesmacht en van
civiele mensen om het bestuur en het land weer op poten te zetten en zonder
heel veel geld voor de hele Balkanregio. Uiteraard betreft dit ook Servië.Wij vinden het van grote betekenis dat er een resolutie van de Veiligheidsraad
tot stand is gekomen, omdat de VN hierbij weer volop in beeld is. De VN-resolutie
biedt de politiek-juridische basis voor een veiligheidsmacht en een civiele
macht. De bombardementen zijn gestopt. Als het over elf dagen gaat zoals het
moet, zullen zij definitief stoppen. Solana heeft de bevoegdheid om de bombardementen
 onmiddellijk te hervatten, als dat nodig is. Kan de regering
toelichten in welke gevallen men tot zo'n stap denkt te komen?Ik denk dat het van grote betekenis is dat hoofdstuk 7 wordt vermeld in
de resolutie van de Veiligheidsraad, omdat dat mandateert tot het gebruik
van geweld. Dat is absoluut noodzakelijk bij deze veiligheidsoperatie. Wil
men de vrede kunnen bewaren, dan moet men ook in staat zijn om geweldsuitbarstingen
van de zijde van het UCK of van Servië onmiddellijk de kop in te drukken.Het is ook van belang dat het oorlogstribunaal nadrukkelijk wordt genoemd
in de resolutie van de Veiligheidsraad, want dit moet zijn werk kunnen doen
om vrede en veiligheid in deze regio op langere termijn tot stand te brengen.De resolutie geeft de veiligheidsmacht een duidelijke opdracht om nieuwe
geweldsuitbarstingen te voorkomen, toe te zien op de terugtrekking van de
troepen en om het UCK te demilitariseren. Overigens hebben wij nog wel zorgen
over hoe het staat met de kleine wapens die men blijkbaar mag behouden. In
hoeverre zal deze vredesmacht ook gaan optreden wanneer er juist met kleine
wapens weer tot geweldsuitbarstingen wordt gekomen? Voorts zal de vredesmacht
zorgen voor een veilige omgeving voor al die vluchtelingen die weer terug
naar huis gaan.Er wordt verder aangegeven dat de terugkeer van Servische militairen mogelijk
wordt gemaakt. Het gaat dan om een paar honderd Servische militairen die onder
andere bij belangrijke grensposten geïnstalleerd zouden kunnen worden.
Wij willen daar een uitdrukkelijke vraag over stellen: het zal hierbij toch
echt alleen maar om waarnemers gaan? Immers, het mag toch niet zo zijn dat
deze Servische militairen grenscontroles gaan uitoefenen. Het zou te gek zijn
als zij Kosovo-Albanezen zouden gaan controleren of zij het land nog wel in
mogen. Ik hoor graag een bevestiging van de regering op dit punt. Ik ga er
overigens van uit dat dit inderdaad het geval is.In de Veiligheidsraadsresolutie staan verschillende verwijzingen naar
het Rambouilletakkoord, ook waar het gaat om de politieke toekomst en de autonomie.
Het valt ons op dat aan de andere kant heel uitdrukkelijk de erkenning van
de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Joegoslavië een
onderdeel is van deze Veiligheidsraadsresolutie. En dan is toch even de vraag:
staat dit op gespannen voet met Rambouillet? Wat betekent dit voor die ene
opmerking in de tekst van Rambouillet, dat er na drie jaar een soort volkspeiling
zou komen over de toekomst van Kosovo? Is dat inderdaad nu ook nog onderdeel
van het hele proces of staat die territoriale integriteit van Joegoslavië
voorop en is dat ook het uiteindelijke doel? Kan de regering dit punt ophelderen?Voorzitter! De tijdsduur van het mandaat is één jaar. Het
lijkt ons, eerlijk gezegd, dat wij nu al bijna kunnen zeggen dat het langer
zal moeten gaan duren. Heeft de regering daar ideeën over? Er zal door
de secretaris-generaal een regelmatige rapportage aan de Verenigde Naties
moeten worden gedaan teneinde de hele voortgang in de operatie te melden.
De eerste zal binnen dertig dagen moeten plaatsvinden. Het lijkt ons van groot
belang dat ook de Tweede Kamer op de hoogte wordt gehouden van de voortgang
in de operatie, en dan zowel over de civiele als de militaire kant. Is de
regering daartoe bereid?Het valt ons op dat de civiele operatie tot nu toe veel minder uitgewerkt
is dan de militaire kant van het verhaal. Dat is overigens zeer begrijpelijk.
First things first! Maar zo'n civiele operatie moet natuurlijk wel net zo
professioneel en net zo indringend worden uitgevoerd als de militaire operatie.
Het is voor de toekomst van het land immers van groot belang dat die wederopbouw
op een goede manier plaatsvindt, dat groepen weer kunnen samenleven en dat
een goed en geloofwaardig bestuur voor iedereen tot stand komt. Kortom, de
civiele operatie is van cruciaal belang. Zijn daar ideeën over en zal
daarover binnenkort meer informatie naar de Kamer komen?Op dit moment zijn honderdduizenden Kosovaren in Kosovo de hongerdood
nabij. De voedselzendingen moeten dus absoluut uitgebreid worden. Voorzover
wij dat kunnen zien, is er tot nu toe wel sprake van hulpvluchten maar nog
niet van een heel intensieve voedseloperatie. Wat zijn de plannen op dat terrein?Het stabiliteitspact voor de Balkan is van groot belang voor de hele regio.
Komt er op korte termijn een conferentie, waarin de kaders daadwerkelijk worden
gesteld en ook helder wordt welke middelen de verschillende landen zullen
bijdragen?Voorzitter! Ik wil nu een aantal opmerkingen maken over het militair-technisch
akkoord. Het is helder dat met de Veiligheidsraadsresolutie het algemene mandaat
voor de veiligheidsmacht wordt verschaft. Een speciale vertegenwoordiger van
de Verenigde Naties zal belast worden met de civiele implementatie van het
geheel en zal zorgen voor afstemming met de commandant van KFOR. Kunnen de
ministers toelichten wat die afstemming precies zal inhouden? Een andere belangrijke
vraag is: in hoeverre vindt er inderdaad een soort afstemming of een soort
controle vanuit de Veiligheidsraad richting die militaire operatie plaats?
Wij vragen uiteraard niet om een soort "dubbelesleutelstructuur", maar er
zal toch voortdurend moeten worden bezien of hetgeen daar gebeurt wel past
in het mandaat zoals dat door de Veiligheidsraad is verleend. Hoe zal dit
proces plaatsvinden?Er lijkt een zeer heldere commandostructuur tot stand te komen. Dat vinden
wij van groot belang, ook gezien de ervaringen in bijvoorbeeld Bosnië
waar dat lange tijd niet het geval was. De KFOR-commandant is het hoogste
gezag en zijn beslissingen zijn bindend voor alle partijen en personen. De
KFOR-commandant zal uiteindelijk ook kunnen aangeven wanneer en in welke gevallen
geweld geoorloofd is. Overigens worden die situaties vrij helder omschreven
in het militaire akkoord. Dat vinden wij een goede zaak, want ook op het punt
van het gebruik van geweld is helderheid natuurlijk van groot belang. Het
roept wel de vraag op, welke positie de Verenigde Naties hebben ten opzichte
van de KFOR-commandant. Verder is de positie van de Russen in het geheel natuurlijk
ook van groot belang. Het bericht dat wij vandaag hebben gekregen, namelijk
dat de Russen op weg zouden zijn naar Kosovo om daar zelf ook binnen te gaan,
zonder dat daarover overeenstemming is met de rest van de vredesmacht, roept
natuurlijk wel enige zorg op. Er is tot nu toe blijkbaar geen overeenkomst
tussen de Amerikanen en de Russen tot stand gekomen over de positie van de Russen. De vraag is dan ook welke scenario's nu voorliggen, want
er zal toch een oplossing voor dit probleem gevonden moeten worden. Zal een
commandant van de Russen naast een commandant van de NAVO gaan opereren? Is
er nog sprake van een eigen regio voor de Russen? Overigens heeft ook mijn
fractie daar vragen bij, want dit zou wel eens het vertrouwen van vluchtelingen
in de terugkeer kunnen ondermijnen. Zijn de Russen gebonden aan het militair-technische
akkoord? Dat is immers afgesloten tussen de NAVO en de Federale Republiek
Joegoslavië. Zijn de Russen daaraan gebonden, of hebben zij een wat andere
positie?Ik kom tot de Nederlandse deelneming aan KFOR. Gelet op de discussie over
het toetsingskader menen wij dat aan de belangrijke aandachtspunten in dat
kader wordt voldaan: een heldere commandostructuur, helderheid over de geweldsinstructie
en de operatie valt binnen een VN-Veiligheidsraadsresolutie met duidelijke
politieke doelen. Onze fractie wil dan ook nu zeggen dat haar grondhouding
ten aanzien van deelneming aan deze vredesoperatie positief is. Met die vredesoperatie
zal uiteindelijk de vrede gerealiseerd moeten worden en wij willen daar uitdrukkelijk
onze verantwoordelijkheid in nemen. Uiteraard krijg ik graag antwoord op de
vragen, maar in principe staan wij hier positief tegenover.Deze operatie is absoluut niet zonder risico's voor de mensen die deze
operatie moeten gaan uitvoeren. Dat realiseren wij ons zeer goed. Er liggen
nog vele mijnen in het gebied en er kunnen guerrilla-activiteiten optreden,
dus de risico's zijn vanaf nu groter dan bij de operatie in de afgelopen periode.
Ook emotioneel zal het een zeer zware klus voor de mensen kunnen zijn, want
zij worden waarschijnlijk geconfronteerd met enorm veel menselijk leed.Zoals gezegd staan wij, in afwachting van het antwoord op de vragen, in
principe positief ten opzichte van de deelneming van Nederland aan de vredesmacht.
Wij hopen dat deze vredesmacht in combinatie met een uitvoerige civiele operatie
zal leiden tot een toekomst van vrede voor de hele regio, voor de hele Balkan.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw de voorzitter! Bij de SGP-fractie overheersen op dit moment gevoelens
van dankbaarheid. In de eerste plaats jegens God de Allerhoogste, Die alle
dingen bestuurt en Die gegeven heeft dat het geweld op dit moment mag stoppen,
waarmee Hij vele gebeden heeft verhoord. Er zijn ook gevoelens van deernis
jegens de vele slachtoffers van het geweld van de afgelopen maanden. Daarbij
betrek ik uiteraard het Kosovaarse volk dat zo diep is beproefd, maar ook
alle slachtoffers van welke nationaliteit dan ook. Wij hebben ook gevoelens
van waardering jegens degenen die zich hebben ingezet tot het bereiken van
dit resultaat, in politieke en in militaire zin, waarbij ik uiteraard in het
bijzonder wil betrekken onze Nederlandse militairen die zich bijzonder hebben
ingezet. Onlangs heeft de vaste commissie voor Defensie daar nog getuige van
mogen zijn. Ik sluit mij graag aan bij de waarderende woorden op dat punt.Wapenstilstand is nog geen vrede en zeker geen duurzame en rechtvaardige
vrede. Er is nog een lange weg te gaan met veel obstakels, letterlijk en figuurlijk,
niet alleen politieke, maar ook andere. De SGP-fractie is van mening dat ook
ons land een rol zal moeten spelen in het vervolg dat nodig is om tot een
duurzame oplossing te komen. Dat geldt politiek en financieel, maar ook militair.
Daarom steunen wij, zoals ik al eerder heb aangegeven, in beginsel de keuze
om Nederland deel te laten nemen aan KFOR. Ik heb overigens nog een aantal
vragen waar ik nader op terugkom, maar onze grondhouding is positief.Wij moeten wel duidelijk vaststellen dat KFOR een moeilijke missie heeft
gekregen. Die missie is niet zonder risico's. Wij zijn dankbaar dat tot hier
toe geen offensieve grondoorlog nodig is gebleken, maar wij moeten niet verhelen
dat dit een missie zal kunnen zijn die mogelijk tot slachtoffers leidt. Dat
legt temeer klem op een verantwoorde afweging, ook onzerzijds, omdat wij de
politieke verantwoordelijkheid voor deze inzet hebben. Ik noem een paar punten
die in dit verband zorgen baren.In de eerste plaats een concreet, maar wel essentieel punt: het ruimen
van mijnen. Ik denk dat dit een aangelegen punt is op de uiterst korte termijn,
niet alleen voor de intocht van KFOR in Kosovo, maar ook straks voor de terugkeer
van de vluchtelingen en de veilige intocht van hulpkonvooien. Daarover zijn
afspraken gemaakt en daarvan hebben wij kennisgenomen, maar is het niet wat
optimistisch te verwachten dat de mijnen al binnen enkele dagen goeddeels
kunnen worden geruimd? Wordt niet te veel uitgegaan van de medewerking van
de FRJ-troepen? Die denken wellicht dat zij niet zoveel belang hebben bij
het verlenen van hulp bij het ruimen van mijnen. Kortom, hier liggen –
ook letterlijk – veel obstakels met grote risico's.Een tweede punt dat duidelijk moet zijn voordat onze militairen kunnen
deelnemen, is een heldere bevelsstructuur. Er ligt nu een VN-resolutie. De
VN heeft het primaat en er is een NAVO-commando via de Duitse leiding van
de brigade waaraan Nederlandse militairen worden toegevoegd. Er is echter
nog veel onduidelijkheid. De positie van Rusland roept wat dit betreft veel
vragen op. Ik hoop dat hierover nadere informatie kan worden gegeven in dit
debat. De vraag naar duidelijkheid op dit punt is des te prangender, nu de
afgelopen uren berichten zijn ontvangen dat Russische troepen nu al Kosovo
binnentrekken. Wat is er aan de hand? Wat betekent dit? Heeft dit iets te
maken met de Russische visie op een mogelijke deling van Kosovo? Dit is toch
iets waar de NAVO-landen niet aan zullen meewerken? Ik krijg graag meer duidelijkheid
op dit punt.Daarnaast wil ik meer weten over de exacte geweldsinstructie. Voorts mogen
wij toch ook de vraag stellen hoe het met de uitrusting en de geoefendheid
van onze militairen is gesteld, gezien de precaire situaties waarmee zij geconfronteerd
kunnen worden.Voorzitter! Er bestaat ook onduidelijkheid over de ontplooiingstijd van
KFOR. Volgens berichten wordt er morgenochtend binnengetrokken, maar gevreesd
moet worden dat er in een aantal gebieden enkele dagen een machtsvacuüm
kan ontstaan met alle mogelijke consequenties van dien, zoals wraakacties
en optreden van het UCK en wat dies meer zij. Hoe schat de regering deze situatie
in? De ontwapening van het UCK lijkt een zeer moeilijke aangelegenheid. Hoe
is het draagvlak bij het UCK voor de gemaakte afspraken en welke instructies
krijgen onze troepen als er problemen rijzen over die ontwapening? Het UCK
is immers zo langzamerhand een soort guerrillaleger geworden. Het zal daarom
moeilijk zijn die ontwapening op verifieerbare wijze ter hand te nemen. Dus
ook hier ligt nog een aantal problemen.Mevrouw de voorzitter! Een heel ander praktisch probleem waarvan wij kennisnamen,
is dat de UNHCR nog lang niet klaar zou zijn met de registratie van vluchtelingen
die zich buiten Kosovo bevinden. Dit betekent dat bij de terugkeer naar de
verwoeste provincie ook uit dien hoofde chaos kan ontstaan. Hoe wordt dit
aangepakt en wat kan hieraan snel worden gedaan?Ik heb nog een andere vraag over de "air safety zone" en de "ground safety
zone" van 25 respectievelijk 5 km breed rondom Kosovo. Gaat het hier om zones
op Servisch gebied, op grondgebied van de FRJ dus? Hoe wordt die zone vrijgehouden
van troepen? Is er aan de rand of in die zone presentie van KFOR? Functioneert
het joint implementation committee al, waarin alle drie partijen zitting hebben?Verder heb ik nog een vraag over de samenstelling van het Nederlandse
aandeel aan KFOR. Wij hebben begrepen dat de geniecomponent van AFOR voor
KFOR zal worden ingezet. Wij begrijpen dat AFOR haar missie in Albanië
zo goed als vervuld heeft en dat de transporteenheden op dit moment niet zoveel
te doen hebben, zeker omdat nu hele andere stromen op gang lijken te komen.
Betekent dit dat er meer eenheden van AFOR kunnen worden ingezet voor de vredesmacht
in Kosovo? Hoe gaat dit precies?Voorzitter! Ik zal niet lang stilstaan bij de noodzaak om nu alle aandacht
te richten op de wederopbouw, want ik denk dat wij daarop in andere verbanden
zullen terugkomen. Aan de vestiging van stabiliteit en van duurzaam –
ook civiel – bestuur moet nog veel gebeuren. Daarover bestaat nu nog
veel onduidelijkheid, maar hiervoor zal veel financiële hulp van de Europese
Unie en Nederland nodig zijn. Kunnen wij op korte termijn nadere informatie
over de voornemens op dit terrein ontvangen om daarover in ander verband te
kunnen discussiëren?Ik vraag nog aandacht voor de situatie in Montenegro. Is niet het grote
risico dat de heer Milosevic zich nu tot dat land zal wenden dat een wat andere
koers heeft dan Servië of dat troepen daar wraakacties of wat dan ook
gaan ondernemen?Voorzitter! Mijn laatste vraag: hoe gaat het nu met de humanitaire acties
ten behoeve van de Kosovaren in Kosovo? Wij moeten immers niet vergeten dat
het daarom gaat. Zullen er nieuwe luchtdroppings plaatsvinden? Wat gebeurt
er aan de mijnen, die de intocht van hulpkonvooien kunnen bemoeilijken? Deze
zaken moeten alle aandacht krijgen, opdat de humanitaire noodsituatie zo snel
mogelijk kan worden gelenigd. Er liggen nog veel vragen open; daarop zullen
wij op een ander moment moeten terugkomen.Ervan uitgaand dat onze vragen op een bevredigende wijze zullen worden
beantwoord, zal onze fractie instemmen met de door de regering voorgestelde
Nederlandse deelname aan KFOR. Wij wensen de regering veel wijsheid toe bij
de beslissingen die in de komende tijd zullen moeten worden genomen. In het
bijzonder bidden wij God of Hij onze manschappen, die nu nieuwe taken zullen
vervullen, wil beschermen en hun moeilijke werk wil zegenen.Minister Van Aartsen:Mevrouw de voorzitter! De afgelopen 48 uur hebben zich in en rond Kosovo
ontwikkelingen van historisch belang voorgedaan. Na maanden waarin bijna een
miljoen mensen van huis en haard zijn verdreven en waarin de NAVO zich genoodzaakt
voelde om wapens in te zetten om een eind te maken aan het perfide beleid
van etnische zuivering van Milosevic, zien wij nu weer licht aan het eind
van de tunnel. Wij hebben reden om te hopen en erop te vertrouwen dat nu aan
het leed van de mensen uit Kosovo een eind kan komen.De regering heeft sinds de vorige zomer met de Kamer veel en intensief
overleg over Kosovo gevoerd. Ik denk dat het de regering past om de Kamer
te bedanken voor de intensieve debatten die wij zowel in de plenaire vergadering
als in algemene overleggen hebben gevoerd. Het onderwerp en het gewicht maakten
het noodzakelijk dat wij daarover veelvuldig debatteerden; naar mijn oordeel
heeft dat het beleid alleen maar aangescherpt en verbeterd.Wij hebben ons ook keer op keer gezamenlijk gebogen over de vraag hoe
het onaanvaardbare beleid van Milosevic in Kosovo kon worden gestopt. Diens
beleid kan immers niet anders worden gezien dan als een rechtstreekse aanslag
op democratie en mensenrechten. Nederland en, in breder verband, de Europese
Unie en de NAVO hebben zich van meet af aan tegen die aanslag gekeerd, helaas
uiteindelijk met inzet van geweld. In de maanden die voorafgingen aan het
uitbreken van het militaire conflict hebben wij met lede ogen moeten aanzien
hoe Milosevic alle aangenomen resoluties aan zijn laars lapte. Helaas hebben
wij moeten constateren dat – zo heb ik dat uitgedrukt op de dag dat
het militair conflict uitbrak – Milosevic de deur die openstond voor
vrede niet doorging en de weg die openlag naar vrede niet heeft willen opgaan.Op 23 maart kon de NAVO niet anders doen dan constateren dat alle mogelijkheden
waren uitgeput om met diplomatieke middelen een oplossing voor Kosovo te bereiken.
De secretaris-generaal van de NAVO heeft aan Saceur, generaal Clark, de opdracht
gegeven om tot luchtacties over te gaan. Nu, 78 dagen na het begin van het
militair conflict en het begin van de acties, mag worden vastgesteld dat het
consequent, vastberaden en geloofwaardig optreden van de NAVO heeft geleid
tot de aanvaarding door Joegoslavië van de eis dat alle Servische eenheden
uit Kosovo worden teruggetrokken en een internationale troepenmacht onder
leiding van de NAVO in Kosovo wordt toegelaten. Mijnerzijds past grote dank
namens de regering voor datgene wat Nederlandse militairen, mannen en vrouwen –
terecht heeft de Kamer er het thuisfront bij betrokken – in de afgelopen
maanden hebben gedaan. Met de Kamer – in alle onomwondenheid is dat
gezegd door de geachte afgevaardigde mevrouw Vos – betreurt de regering
de vele doden, ook aan Servische kant, die het heeft gekost om tot dit historische
moment te komen. De verantwoordelijkheid voor die zwaar betaalde prijs ligt
bij president Milosevic. Tegelijk is de regering ook erover verheugd dat de NAVO eensgezind en consequent heeft kunnen optreden; 19 democratieën
voor het eerst in een militair conflict. Het is toch bijzonder geweest dat
de coalitie in die periode overeind is gebleven en hoe de samenwerking is
verlopen. De geloofwaardigheid van het commitment van de NAVO aan de waarden
die ik noemde, democratie en mensenrechten, is solide en vastberaden gebleken.
Het is goed geweest om gaandeweg in de afgelopen 78 dagen te kunnen constateren –
hiermee begint de brief die wij vandaag aan de Kamer schreven – dat
de Russische Federatie zich aan onze zijde heeft geschaard. Dat was bij tijd
en wijle lastig overleg, maar het is mede te danken aan de Russische Federatie
en de inspanningen van president Jeltsin en zijn speciale gezant de heer Tsjernomyrdin
dat wij uiteindelijk ook konden komen tot een beëindiging van het militair
conflict en dat de regie weer is overgenomen – daar behoort ze te liggen –
door de VN en de Veiligheidsraad. Ik wil van deze plaats de bijdrage noemen
van de Finse president, de heer Ahtisaari die ook cruciaal is geweest in een
bepaalde fase van dit conflict, een man die met zeer veel vastberadenheid
heeft gesproken – niet onderhandeld – met de Serven. Ook zijn
rol moet hier genoemd worden.Voorzitter! Velen uwer hebben vanmiddag gesproken over de vraag: hoe moet
het verder? Dit is pas het begin. De heer Verhagen heeft daarover gesproken.
De heer Blaauw heeft een belangrijk deel van zijn betoog daaraan gewijd. Het
is goed daarover enkele opmerkingen te maken. In de ministerraad hebben wij
vanochtend een uitvoerige discussie gehad over Kosovo en de toekomst van Kosovo.
Volgende week hoopt de ministerraad een wat uitvoeriger brief aan de Kamer
af te ronden. Ik hoop dat die brief de Kamer volgende week vrijdag kan bereiken.
Op basis daarvan kan over de toekomst worden gesproken.Wij kunnen zeggen dat de Balkan meer geschiedenis heeft voortgebracht
dan de Balkan kan verwerken. De grenzen worden niet ervaren als passend bij
de woongebieden van de verschillende volkeren. Het gegeven dat een minderheid
in het ene gebied aansluit op een meerderheid in een ander gebied, legt een
kruitspoor door de Balkan. De geschiedenis is als het ware de lucifer. Oplevingen
van geweld dreigen daardoor altijd over te slaan naar naburige gebieden. Tot
op de dag van vandaag is dat het geval. De Balkan heeft sinds het einde van
de Koude Oorlog een reeks meer en minder, maar toch vele gewelddadige conflicten
voortgebracht. De rol van het Westen heeft zich vooral geconcentreerd op het
opvangen van de humanitaire ellende, pogingen om de conflicten militair te
beëindigen en het opruimen van de scherven door postconflictrehabilitatie.
De inspanningen van het Westen zijn aanzienlijk geweest, maar het Westen heeft
die eigenlijk pas geleverd wanneer het kwaad al was geschied. Van conflictpreventie
is in wezen te weinig, om niet te zeggen nauwelijks sprake geweest. Ik denk
dat zowel voor de Kamer als voor de Nederlandse regering moet gelden: genoeg
is genoeg. Wij kunnen niet langer van het ene naar het andere conflict rennen,
al was het maar omdat de inspanningen die daarbij in termen van aandacht,
menskracht en materieel moeten worden geleverd, buitensporig hoog waren, terwijl
het rendement vaak niet meer was dan de bezegeling van de uitkomst van het
conflict en het brengen van een soort gespannen pseudo-vrede.Het is hoog tijd om onze aanpak over die conflicten heen te tillen, de
problemen op te lossen en er als het ware op vooruit te lopen. Dat vereist
een benadering op een andere schaal dan die door een klein aantal landen kan
worden geleverd. Er moet een werkplan komen voor de opbouw en de integratie
van Zuidoost-Europa. Hoe cynisch het ook mag zijn: de effecten van de Kosovocrisis
lijken de geesten rijp te maken voor een meer strategische benadering van
Zuidoost-Europa. De succesformule van de Europese Unie kan en moet de regio
tot voorbeeld strekken. Onderlinge integratie heeft ervoor gezorgd dat alle
op zichzelf staande belangen van de Europese naties die zich thans in de Europese
Unie bevinden, zijn vervangen door belangen van samenwerking. Het vroeger
zo oorlogszuchtige Europa zit in het gareel van keurige onderlinge afhankelijkheid.In de loop der jaren zijn er vele gedachten en ideeën aangereikt
voor een oplossing van de problemen in de Balkan en Zuidoost-Europa. Ik wil
die nu niet allemaal langslopen, maar ik denk dat het geven van kansen aan
de mensen die daar wonen, een van de sleutels is voor de toekomstige ontwikkeling
van dit gebied. Wij moeten daarom zorgen voor stabiliteit, economische vooruitgang,
meer welvaart en betere infrastructuur. Deze landen die tot de "backyard"
van het ottomaanse rijk behoorden, moeten nu door goede verbindingswegen de
kans krijgen om zich aan te sluiten bij Europa. Dat is niet idealistisch of
charitatief, want er is geen enkele economische wet die voorschrijft dat economische
ontwikkeling iets is dat alleen aan ons deel van Europa is voorbehouden. De
landen in Zuidoost-Europa beschikken over zo'n enorm potentieel dat zij een
belangrijke economische partner kunnen worden. De bevolking is omvangrijk
en het opleidingspeil is vaak redelijk. Er is echter een impuls nodig om deze
mensen om te laten schakelen van een leven in en uit het verleden naar een
leven gericht op de toekomst. Het is daarom van groot belang dat wij gistermiddag,
toen het conflict officieel kon worden beëindigd, in Keulen met een hele
reeks landen het stabiliteitspact hebben aanvaard. Dit stabiliteitspact waarover
wij reeds eerder spraken, kan alleen tot succes leiden wanneer alle betrokken
organisaties – het zijn er een stuk of elf – met elkaar samenwerken
bij het creëren van een toekomst van dit gebied.De heer Blaauw informeerde naar de financiële gevolgen van het stabiliteitspact.
Het is moeilijk, maar ik zal in een brief een schatting proberen te geven.
Het is moeilijk om precieze bedragen te noemen – deze fluctueren heel
sterk – maar voor de regio en de wederopbouw van Kosovo zijn gigantische
bedragen nodig. Deze zullen in de miljarden lopen. Het is daarom een illusie
te denken dat de Europese Unie in haar eentje de middelen hiervoor kan ophoesten.
Dat moet ook niet nodig zijn, de Europese Unie zal zij aan zij moeten opereren
met internationale financiële instellingen en in het bijzonder met de
Wereldbank. Dat is ook de lijn die vorige week is afgesproken tijdens de Europese
Raad in Keulen. Daarom is het goed dat de EU daarover een contract met de
Wereldbank heeft gesloten.Hoe verloopt de civiele reconstructie? Het is moeilijk om daarover nu
precieze uitspraken te doen, omdat het mede afhangt van de situatie die men in Kosovo aantreft, nog daargelaten wat in de gehele regio op
gebieden van economie en infrastructuur moet gebeuren. Het is echter duidelijk
dat hieraan met vaart en enthousiasme moet worden gewerkt.De Kamer vroeg terecht naar het acute vluchtelingenprobleem. Er bestaat
een vacuüm op het punt van de bestuurlijke situatie. Een van de taken
voor een te vormen interim-bestuur houdt in dat op korte termijn, en naar
ik hoop met de Kosovaren zelf, gewerkt wordt aan een structuur waarin vluchtelingen
en ontheemden hun leven weer kunnen oppakken. Zoals bij het gehele vraagstuk
omtrent de ontwikkelingssamenwerking geldt ook hier dat ownership een rol
moet spelen bij de eigen verantwoordelijkheid van de Kosovaren. Veel hulp
zal nodig zijn om de terugkeer van vluchtelingen mogelijk te maken. De omvang
daarvan wordt pas duidelijk als de eerste assessments van de situatie aldaar
ontvangen zijn. De eerste periode moet daaraan grote aandacht worden gegeven.
De UNHCR heeft daartoe contingency planning opgesteld, zodat voordat de winter
invalt, en dat kan in Kosovo al eind september het geval zijn, maatregelen
voor overwintering zijn getroffen, deels in Kosovo zelf, maar in ieder geval
in Macedonië en Albanië waar zich dan nog vele vluchtelingen zullen
bevinden. Daarvoor zullen extra financiële middelen nodig zijn. De Nederlandse
regering zal daaraan naar vermogen een bijdrage leveren. Wat dat betreft doe
ik ook een beroep op andere landen in de EU. Ook kunnen Nederlandse militairen
een bijdrage leveren aan de oplossing van de problemen.Er zijn vragen gesteld over het militaire akkoord en de ontwikkelingen
van de afgelopen 48 uur. De minister van Defensie zal uiteraard uitvoerig
op een aantal aspecten van het militair-technische akkoord ingaan. De kern
is dat de FRJ een NAVO-troepenmacht die zal worden aangevuld met troepen van
andere landen, op zijn grondgebied toelaat. De FRJ verplicht zich om alle
troepen uit Kosovo terug te trekken. Dit belangrijke element staat in resolutie
1244 en in het MTA.Gistermiddag hebben de NAVO-strijdkrachten vastgesteld dat de terugtrekking
van de Servische eenheden begonnen was. En dat heeft het de secretaris-generaal
van de NAVO mogelijk gemaakt om te beslissen de luchtacties op te schorten.
Dit is bericht aan de secretaris-generaal van de Verenigde Naties. De Kamer
heeft de betrokken brief gekregen. Met die opschorting was ook het laatste
obstakel weggenomen voor de aanvaarding door de Veiligheidsraad van resolutie
1244, waarin de ontplooiing van de internationale macht in Kosovo werd gemandateerd.
Helaas heeft de Chinese Volksrepubliek zich van stemming onthouden. Maar de
bange zorgen en vermoedens dat de Chinese Volksrepubliek uiteindelijk van
het vetorecht gebruik zou maken, zijn gelukkig niet uitgekomen. Het feit dat
de Russische Federatie volledig heeft meegewerkt aan zowel het tot stand komen
van het MTA als de inzet van Russische troepen binnen Kosovo, is erg belangrijk.
Dat zegt iets van de mate van betrokkenheid van de Russische Federatie. Het
is van belang dat de Russische Federatie zo'n constructieve rol heeft gespeeld
bij het tot stand komen van deze resolutie.De betekenis is dat deze resolutie het politieke mandaat vertaalt in een
concrete militaire opdracht. De uitvoering van de opdracht is vervat in het
door de NAVO-raad goedgekeurde operatieplan van KFOR, dat weer is gerelateerd
aan het militair-technisch akkoord. Onder hoofdstuk 7 van het handvest wordt
ondubbelzinnig, zonder dat er ook maar enige discussie over kan zijn, de volkenrechtelijke
en juridische legitimiteitsbasis aangegeven voor de ontplooiing van KFOR.
Dit is uiteraard een van de belangrijke elementen. Het MTA geeft de politieke
instemming van de FRJ met de ontplooiing van KFOR weer. Daarmee is het samenstel
geleverd, een solide politiek-juridische basis voor de ontplooiing van KFOR.Deze juridische basis is ook cruciaal geweest bij de afweging of de Nederlandse
regering Nederlandse troepen zou laten deelnemen aan KFOR. Enerzijds staat
voor de regering buiten kijf dat de presentie van een internationale militaire
macht in Kosovo vereist is om te komen tot een situatie waarin honderdduizenden
vluchtelingen en ontheemden het veilig achten om terug te keren. Anderzijds
acht de regering het van zwaarwegend belang om een onbetwist politiek-juridische
basis te hebben voor de Nederlandse deelname aan een dergelijke militaire
macht. Dat is ook de reden geweest waarom het naar ons inzicht verstandig
leek om vandaag het debat te voeren, op het moment dat de juridische basis
via het passeren van de resolutie van de Veiligheidsraad ook 100% zeker is.
Ik dank de Kamer voor het feit dat zij ons daarin heeft gevolgd.Een aantal woordvoerders is ingegaan op het thema van de commandostructuur,
een onderwerp waarop de minister van Defensie ongetwijfeld uitvoerig zal ingaan.
Wij hebben vanochtend al in de brief aan de Kamer weergegeven dat die structuur
helder is: een rechtstreekse NAVO-bevelslijn via Saceur, uitkomend bij de
NAVO-raad. Tot de heer Blaauw kan ik zeggen dat de hele constructie geen dubbele
sleutel zal kennen. Met een dubbele sleutel kan KFOR, kunnen de NAVO-landen
niet opereren. Het zou voor de Nederlandse regering niet bestaanbaar zijn
geweest om Nederlandse troepen ter beschikking te stellen aan een onheldere
bevelslijn.Er is geïnformeerd naar het thema van de bijdrage van de Russische
Federatie aan de militaire macht. Ik kan niet verhelen dat dit een moeilijk
en nog finaal uit te onderhandelen probleem is. Overigens kan ik de Kamer
meedelen dat de heer Talbott die, zoals een aantal leden ook heeft gezegd,
vertrokken was uit Moskou, is teruggekeerd naar Moskou om met de Russische
Federatie finale afspraken te maken over die verhouding, die verbinding, die
parallelle structuur, die moet worden gevonden tussen enerzijds KFOR en anderzijds
de troepen van de Russische Federatie. Er zal – dat is de inzet –
een consultatie- en overlegmechanisme in het leven geroepen moeten worden
dat analoog is aan de afspraken die zijn gemaakt over de Russische bijdrage
aan SFOR in Bosnië. De minister van Defensie kan dit echter veel beeldender
en exacter uiteenzetten dan ik. Ik denk dan ook dat het goed is dat hij nog
aangeeft hoe deze constructie voor SFOR exact in elkaar zit en zat, hoe goed
die functioneert en heeft gefunctioneerd – daar hebben wij eerder met
de Kamer over gedebatteerd – en hoe die als voorbeeld een bijdrage kan
leveren voor de afspraken en de parallelle structuren inzake KFOR.Onze inzet – onze inzet moet in dit kader breed worden gezien; dat
is uiteraard niet alleen de inzet van de Nederlandse regering –
is dat er geen sprake mag zijn van een exclusief Russische zone of exclusief
Russische sector in Kosovo. De Kosovo force wordt ontplooid in heel Kosovo.
De Russische bijdrage zal daar op nader te bepalen locaties aan worden toegevoegd.
Ik denk dat het helder is waarom we – wij, de heer Talbott en de NAVO-landen –
geen voorstander zijn van zo'n aparte Russische sector. Daar zou namelijk
in wezen de kiem zitten voor een opsplitsing van Kosovo. Een dergelijke opsplitsing
zou volstrekt in strijd zijn met de Veiligheidsraadsresolutie, zoals die gisteren
is aangenomen.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! De minister schetst een helder beeld. Dat roept bij mij echter
toch de vraag op hoe, als de berichten juist zijn, de huidige ontplooiing
van Russische troepen in Kosovo zich verhoudt tot hetgeen de minister zojuist
geschetst heeft.Minister Van Aartsen:Er is inderdaad een aantal berichten. Ik heb die, hier naartoe gaand,
nog niet alle kunnen verifiëren. Mogelijk heeft de minister van Defensie
daar nog exactere informatie over. Een van de redenen waarom de heer Talbott
teruggekeerd is naar Moskou, is om juist hierover heldere afspraken te maken.
Het zou namelijk een heel ongelukkige situatie zijn, wanneer je een soort
drift van troepen in Kosovo zou hebben, zonder dat daar echt sprake is van
enige coördinatie. Dat is ook de reden waarom de heer Talbott teruggekeerd
is naar Moskou. Hem kennende, ben ik ervan overtuigd dat hij ook een oplossing
vindt voor dit probleem. Hij heeft daar trouwens al eerder een aantal inventieve
gedachten voor naar voren gebracht. Ik weet evenwel dat ook voor hem het leidend
beginsel is dat er een soort afspraak zou moeten worden gemaakt tussen NAVO-troepen
enerzijds en Russische troepen anderzijds over een werkverdeling of, zoals
hij dat noemt, division of labour. Nogmaals, dat is à la de conclusies
die ook voor SFOR zijn getrokken. Er mag geen deling van Kosovo optreden en
er mogen geen nationale sectoren in Kosovo ontstaan, evenmin als dat nu het
geval is. KFOR trekt Kosovo in en KFOR is de bevoegde instantie. Generaal
Jackson is de leider van KFOR. Er zal dus niet een soort zonering van Kosovo
gaan ontstaan.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Ik heb hier nog een vraag over aan de minister. Er is natuurlijk
wel sprake van een taakverdeling van KFOR in Kosovo. Er zullen zones zijn
waar met name Amerikanen, Duitsers, Fransen, Engelsen enzovoort actief zijn.
Verstaat de minister onder de uitspraak dat er geen exclusief Russische zone
zal komen, dat Russische troepen in een van de andere gebieden worden ontplooid,
en niet in een gebied waar troepen van Amerikaanse of andere nationaliteiten
actief zijn?Minister Van Aartsen:Dat is de inzet van het overleg. Daarover zijn gisteren in Keulen nadere
afspraken gemaakt. Maar nogmaals, die moeten definitief worden vastgesteld,
wat nog in Moskou zal moeten gebeuren. Ik begon dit gedeelte van mijn antwoord
met te zeggen dat dit inderdaad een nog niet geheel opgelost probleem in de
totale puzzel is. Het enige wat ik u kan aangeven, is wat de inzet van de
zijde van de NAVO in dit kader is. Ik verwacht dat de heer Talbott inderdaad
tot oplossingen zal komen die zowel voor de NAVO als voor de Russische Federatie
bevredigend zullen zijn. Nogmaals, het voorbeeld is er: in SFOR opereert dat
redelijk tot goed.De heer Van Middelkoop (GPV):Is de minister er geheel van overtuigd dat de secretaris-generaal van
de Verenigde Naties, noch diens speciale vertegenwoordiger, enigerlei vorm
van zeggenschap heeft over het militair opereren van KFOR, en dat hooguit
een afstemming moet plaatsvinden tussen de militaire operaties van KFOR en
de civiele werkzaamheden, waar de speciale vertegenwoordiger verantwoordelijk
voor is?Minister Van Aartsen:De bevelslijnen en de commandostructuur zijn volstrekt helder. KFOR staat,
zoals aangegeven, onder leiding van generaal Jackson, Saceur en de NAVO-raad
als politiek lichaam daarboven. Maar het is heel goed dat de speciale afgevaardigde
van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties zoals staat in punt 6 van
de resolutie wel zorgt voor een goede afstemming tussen datgene wat gebeurt
in de civiele sector en in de militaire sector. Daarin heeft de speciale afgevaardigde
van de secretaris-generaal van de VN een rol. Maar hij heeft geen (mede)bevelvoerende
rol ten aanzien van KFOR.De heer Van Middelkoop (GPV):Dus een eventueel en onverhoopt hervatten van luchtbombardementen is uitsluitend
een zaak van de NAVO, en daarover heeft de secretaris-generaal van de VN niets
te vertellen.Minister Van Aartsen:Dat is een andere vraag. Als sprake zou zijn van het niet naleven van
de resolutie, zoals die nu is gepasseerd, is dit een resolutie onder hoofdstuk
7. Dit betekent dat datgene wat bij deze resolutie wordt gevraagd en wat daaronder
ligt – het militair-technisch akkoord – militair kan worden afgedwongen.Mevrouw de voorzitter! Er is gevraagd naar de positie van president Milosevic.
Het licht aan het eind van de tunnel, waarover ik aan het begin sprak, zal
pas worden bereikt wanneer ook Servië en de FRJ deel uitmaken van het
stabilisatieproces in Zuidoost-Europa, en wanneer het werkelijk inclusief
Servië een brede economische en politieke samenwerking zou zijn. De lijn
van de verklaring van Keulen is dat dit vergt dat Servië zich houdt aan
de normen en voorwaarden van de internationale gemeenschap. Mensenrechten
en democratie zijn de twee catchwords die genoemd zijn in de verklaring van
Keulen. Milosevic heeft in wezen van de FRJ een internationale paria gemaakt,
waar traditionele bondgenoten zich van afkeren. Het gaat dan met name om landen
als Griekenland en de Russische Federatie. Naar het oordeel van de Nederlandse
regering zal president Milosevic zich voor zijn beleidsdaden moeten verantwoorden
voor het Joegoslaviëtribunaal. Maar evenzeer als dat gold voor Karadzic
in de eerste maanden na aanvaarding van het Daytonakkoord in 1995, kan de
internationale gemeenschap – hier hebben wij al eerder over van gedachten
mogen wisselen – er niet omheen dat Milosevic op dit moment de legitiem
gekozen president aan het hoofd van de FRJ-regering is. De conclusie is onontkoombaar
dat president Milosevic aan de basis staat van de ellende
in ex-Joegoslavië, waar wij nu al een decennium mee worstelen. Het zal
uiteindelijk ook aan de bevolking van de FRJ zijn om te beslissen of men deze
situatie, deze "pariastatus" nog lang zal willen handhaven.De heer Hoekema (D66):Ziet de minister ook een rol voor de Europese Unie om in navolging van
de Amerikaanse president met een beleid van sancties en beloning het daarheen
te leiden dat Milosevic als het ware door een proces van binnenuit op zo kort
mogelijke termijn zal worden vervangen?Minister Van Aartsen:Ik zie daar zeker een taak in voor de Europese Unie. In ieder geval moet
worden uitgesproken dat de Europese Unie zolang er geen sprake is van zich
houden aan mensenrechten en democratie, de FRJ uitsluit van de mogelijkheden
die het stabiliteitspact biedt. Dat is al een forse waarschuwing in deze richting.
Evenzeer is van groot belang dat de Europese Unie consequent doorgaat met
het steunen van Montenegro, van Djukanovic, zowel met financiële middelen
als met overall veiligheidsgaranties die Djukanovic in de afgelopen maanden
heeft gekregen, omdat dat een kracht ten goede is in de FRJ. Dat geldt uiteraard
evenzeer voor alle democratische krachten, die er vele zijn. Dit conflict
is geen conflict tegen de Joegoslavische bevolking of tegen de Servische bevolking.
Wij zijn ervan overtuigd dat er binnen de FRJ krachten aanwezig zijn die de
ontwikkelingen op de Balkan ook werkelijk ten goede zullen kunnen keren. De
Nederlandse regering zal dan ook in de geest van de opmerking van de heer
Hoekema arbeiden.Er is geïnformeerd naar Rambouillet als onderdeel van de resolutie
van gisteravond, waarin in onderdeel 11a wordt verwezen naar het Rambouilletakkoord.
Er wordt verwezen naar de internationale bestuurlijke aanwezigheid binnen
de FRJ. De taken van het interim-bestuur zijn in de resolutie globaal aangegeven,
inclusief overigens de opbouw van instellingen voor zelfbestuur. In onderdeel
11c staat dat omschreven. Misschien mag ik daarnaar verwijzen. Onder het gezag
van de Veiligheidsraad – dat is de constructie van de resolutie –
zullen hierover nadere beslissingen moeten worden genomen. De resolutie van
de Veiligheidsraad gaat ervan uit dat bij de bepaling van de politieke toekomst
van Kosovo rekening zal worden gehouden met Rambouillet. Dat is paragraaf
11a van de resolutie, waar staat "...taking full account of Annex 2 and the
Rambouillet-accords". Dat houdt ook in "the final settlement" die zou moeten
worden getroffen, zoals het in Rambouillet in een van de bijlagen of slotbepalingen
heette. Er is in het Rambouilletakkoord geen sprake van het houden van een
referendum. Dat is een misverstand dat keer op keer terugkeert. Dat is een
interpretatie geweest van de zijde van de Kosovaren, maar het referendum is
in die formele zin niet vervat in het akkoord van Rambouillet.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Dit luistert heel precies. Ik wil daarom een nadere vraag
stellen. In de slotbepalingen staat inderdaad niet het woord "referendum",
maar wel dat er een definitieve oplossing voor het conflict moet komen, waarbij
men op basis van de wil van de bevolking tot een definitieve regeling komt.
Houdt de regering rekening met het feit dat de wil van de meerderheid van
de bevolking afscheiding van Kosovo zou kunnen inhouden? En zo ja, wordt deze
mogelijkheid dan uitdrukkelijk uitgesloten, omdat steeds is uitgegaan van
de territoriale integriteit van Joegoslavië? Of vindt de Nederlandse
regering dat deze mogelijkheid bestaat?Minister Van Aartsen:Ik denk dat de resolutie op dit punt, in tegenstelling tot wat de heer
Van Bommel op dit punt denkt en zegt, duidelijk is. De Nederlandse regering
heeft wat dit punt betreft altijd een vrij consequente lijn bepleit, namelijk
de lijn van autonomie binnen de FRJ. Dat element is ook terug te vinden in
paragraaf 10 van de Veiligheidsraadsresolutie. Ik heb daarom even stilgestaan
bij de "final settlement". Daar staat – ik geloof tenminste dat dit
zo ongeveer de redactie is – dat een conferentie bijeen zal worden geroepen,
die tot een "final settlement" zal kunnen leiden. Nogmaals, in de stukken
van Rambouillet is geen sprake van een referendum. "Taking full account of
Annex 2 and the Rambouillet-accords" betekent dat er na een bepaalde periode –
ik geloof drie jaar – een dergelijke conferentie bijeen zal moeten worden
geroepen. Dat is de hoofdlijn van de resolutie. Zie datgene wat er in G8-verband
overeengekomen is; zie ook de bestendige lijn van de Nederlandse regering
in dit verband. Wij zijn altijd uitgegaan van de soevereiniteit en het bijeenhouden
van het staatsverband van de FRJ. De Nederlandse regering heeft op geen enkel
moment de gedachten en ideeën van die Kosovaren gesteund die toe zouden
willen naar een onafhankelijk Kosovo. Dat is de verkeerde weg. Ik dacht dat
ik dat met de Kamer in een algemeen overleg had gewisseld. Het was voor mij
een grote teleurstelling dat de heer Rugova toen hij een gesprek had met de
ministers van buitenlandse zaken in de Algemene Raad, nog steeds de onafhankelijkheid
van Kosovo bepleitte. Dit zou leiden tot het ontstaan van een volgende reeks
problemen in Zuidoost-Europa. Dat kan uiteindelijk slechts leiden tot een
soort melkweg van mokkende ministaatjes. Daar moeten wij niet naartoe.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Ik deel die analyse. Daarom wil ik de regering de volgende
vraag voorleggen. Wanneer over drie jaar de internationale bijeenkomst als
uitkomst heeft dat op basis van de wil van de bevolking en die van een aantal
andere partijen toch afscheiding van Kosovo plaats moet vinden, zal de Nederlandse
regering zich daartegen dan verzetten? Mag ik die conclusie trekken uit uw
woorden nu?Minister Van Aartsen:Ik heb het antwoord al gegeven. Wij zijn geen voorstander van een onafhankelijk
Kosovo. Omdat ik het stuk niet bij mij heb, moet ik uit mijn herinnering putten.
Ik denk dat er in de slotbepalingen ook iets staat over de opinies van andere
relevante autoriteiten of iets in die geest. Het gaat in de slotbepaling niet
alleen om "the will of the people", maar ook om de inzet van partijen. Sommigen
hebben die bepaling zo eenduidig uitgelegd dat deze rechtstreeks verwijst
naar een referendum en dus een erkenning van de onafhankelijkheid van Kosovo
is. Dat is een onjuiste interpretatie en zou ook een verkeerde weg zijn.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik wil de minister bijvallen op dit punt. De heer Van Bommel heeft het
de afgelopen weken voortdurend over het referendum gehad.
Ik heb mij een ongeluk gezocht in de stukken van Rambouillet om het te vinden,
maar het staat er niet in. Er wordt gesproken over "self-government" en vervolgens
worden een aantal zaken genoemd waarover de FRJ volledige bevoegdheid behoudt.
Er is in de stukken van Rambouillet geen kanaal gecreëerd voor het manifesteren
van de wil van het volk, om de heer Van Bommel te citeren.De heer Hoekema (D66):De onafhankelijkheid van Kosovo is op zichzelf niet uit te sluiten, maar
zij kan alleen worden bereikt als er overeenstemming bestaat om dat langs
vreedzame wijze en als resultante van onderling overleg te doen. De wil van
het volk is daarbij van belang, net als het principe van territoriale integriteit
van de Federale Republiek Joegoslavië en de opinie van relevante andere
organisaties. Het kabinet streeft terecht geen afscheiding van Kosovo na en
dat is geen terecht verwijt van de heer Van Bommel, maar de onafhankelijkheid
van Kosovo kan niet worden uitgesloten als resultaat van een bepaald politiek
proces.Minister Van Aartsen:Die uitspraak wil ik niet voor mijn rekening nemen. Ik denk dat het niet
verstandig van mij zou zijn om daarover nu te speculeren. Het is een samenspel
zoals ik zojuist heb weergegeven: van paragraaf 10 en 11a van de resolutie
van de Veiligheidsraad en Rambouillet, zoals dat luidde. De heer Hoekema heeft
de samenstellende en dragende elementen daarvan terecht genoemd.De heer Verhagen vroeg zich af of wij in het vervolg bij de besluitvorming
betrokken zijn. Gezien alle gremia waar dat vervolg aan de orde komt, heb
ik daar geen enkele zorg over. In eerste instantie geldt dat voor de NAVO
en voor onze rol en invloed bij de Europese Unie, die overigens een belangrijke
inbreng heeft bij het stabiliteitspact. Bij de positie die wij in de Verenigde
Naties innemen, gaat het niet alleen om ons lidmaatschap van de Veiligheidsraad,
want dat zal eindigen voordat het stabiliteitspact ten volle uitgevoerd zal
zijn. Ik hoop wel dat de ideeën en een groot deel van de uitvoering dan
tot wasdom zullen zijn gekomen. Ik moet zeggen dat er bij mij geen enkele
twijfel is dat de Nederlandse regering daar volop bij betrokken zal zijn,
of anders gezegd, dat men rekent op de Nederlandse regering en de bijdrage
die zij in vele facetten kan leveren.De heer Verhagen (CDA):Wij zullen dus geen herhaling krijgen van een situatie waarin de belangrijke
besluiten worden genomen in een contactgroep waaraan Nederland niet deelneemt?Minister Van Aartsen:De contactgroep is er nog steeds, maar u weet hoe wij daarover denken.
Zowel de minister van Defensie als ik steekt niet onder stoelen of banken
dat wij daar niet altijd even gelukkig mee zijn. De contactgroep heeft in
de afgelopen maanden eigenlijk niet gefunctioneerd. Uiteindelijk heeft de
G8 een belangrijke rol in het geheel gespeeld. Nederland is op een meer dan
voorbeeldige wijze in dat hele spel betrokken geweest. Wij zijn geen lid van
de G8 en dat feit hebben wij te aanvaarden. Op alle relevante momenten die
er moesten zijn, is Nederland bij het proces betrokken geweest. Er is heel
veel intellectuele arbeid aan de resolutie verricht. De eerste stenen van
dat bouwwerk zijn immers al begin april gelegd. In de slotfase van de onderhandelingen
heeft echter een vrij forse discussie plaatsgevonden over het Joegoslaviëtribunaal
en de aanwezigheid van dat tribunaal in de resolutie. Dat was voor de Nederlandse
regering een wezenlijk punt en de heer Van Walsem heeft dat vannacht nog eens
duidelijk uiteengezet. Dat is een voorbeeld van de zeer duidelijke betrokkenheid
die wij ook bij deze resolutie hebben gehad.De heer Verhagen (CDA):Dat is helder. Maar waar het in dit verband natuurlijk om gaat, is dat
over de verdere ontplooiing van KFOR niet door een select gezelschap wordt
besloten zonder dat Nederland daarbij betrokken is. Ik wijs daarbij op de
vrij substantiële bijdrage die Nederland zal leveren.Minister Van Aartsen:Mevrouw de voorzitter! Ik ben ervan overtuigd dat wij daar geen enkele
zorg over hoeven te hebben. Dat geldt ook voor de andere trajecten, maar dat
geldt zeker voor KFOR, waaraan wij een zeer betekenisvolle bijdrage leveren.
De minister van Defensie zal daarover straks nog het nodige kunnen melden.De minister van Defensie zal ook ingaan op de vragen over het UCK. De
demilitarisatie zal een hoge prioriteit hebben van KFOR. Generaal Jackson
is in die geest ook geïnstrueerd.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Op het punt van het UCK speelt behalve het militaire aspect
natuurlijk ook het politieke aspect, omdat er bij een deel van het UCK een
andere politieke doelstelling werd nagestreefd. Is de regering van oordeel
dat er binnen het UCK onverkort aan de doelstellingen van het akkoord wordt
gehecht en dat men dus niet streeft, ook niet in onderdelen, naar een andere
politieke oplossing op termijn?Minister Van Aartsen:De leiders van de Kosovaren, inclusief het UCK, hebben gezegd dat zij
zich zullen houden aan datgene wat nu is overeengekomen. Zij worden ook in
de resolutie aangesproken. Er zijn aparte paragrafen gewijd aan de Kosovaren
in de verscheidenheid waarin zij zich aan ons voordoen. Zij gaan, wat dat
betreft, dus niet vrijuit in dit geheel. Integendeel! De Veiligheidsraadsresolutie
is, wat dat betreft, ook volstrekt evenwichtig.De heer Van Bommel (SP):Ik wil toch nog even doorvragen. De resolutie kan op dat punt wel helder
zijn, maar bestaat er bij het UCK dus ook die bereidheid, dat commitment,
om aan die politieke doelstellingen tegemoet te komen?Minister Van Aartsen:Mevrouw de voorzitter! Volgens mij heb ik die vraag al beantwoord. De
leiders van de Kosovaren, inclusief het UCK, hebben laten weten dat zij zich
aan de resolutie zullen houden. Net zo goed als president Milosevic dat heeft
gezegd! Wij zullen hen beiden daar van paragraaf tot paragraaf aan houden.
Daar kan men op rekenen.De heer Verhagen heeft geïnformeerd naar de veiligheid van de humanitaire
werkers. Dat is een van de belangrijke taken en die is weergegeven in paragraaf
9f van de resolutie van de Veiligheidsraad.Mevrouw Vos heeft gevraagd naar de aanwezigheid van FRJ-troepen bij grensovergangen
in verband met de terugkeer van de vluchtelingen. Dat is uiteraard niet de
bedoeling en zou ook ten enenmale onaanvaardbaar zijn, want
als zij een rol zouden vervullen als poortwachter voor FRJ, zou er geen vluchteling
naar Kosovo terugkeren.De heer Blaauw (VVD):Ik ben niet helemaal gelukkig met dat deel van het mandaat waar het gaat
over de luchtcomponent. Gedeeltelijk zal de minister van Defensie daarop ingaan,
maar het betreft ook de tekst van de stukken. In de militair-technische overeenkomst
wordt gesproken over "KFOR including the use of necessary force". KFOR heeft
echter geen luchtcomponent, althans niet in die zin dat ergens een aantal
squadrons klaarstaan die men kan aanroepen.Minister Van Aartsen:De minister van Defensie zal daarop antwoorden.De heer Blaauw (VVD):In uw brief hebt u ook niet aangegeven hoe de commandolijn van die luchtcomponent
loopt. In de Veiligheidsraadsresolutie komt dit element niet tot uiting. Er
wordt min of meer doorverwezen naar de G8-verklaring, maar er staat niet in
tot welk geweldsniveau KFOR mag optreden om de doelstellingen te bereiken.
In het verleden stond er altijd "may use all necessary means short of force",
of werd aangegeven dat ook "military means" mochten worden gebruikt. Ik kan
dit nu niet uit de Veiligheidsraadsresolutie halen en heb daarom de vraag
of het wel gedekt is door een mandaat van de Veiligheidsraad.Minister Van Aartsen:Zoals ik zei, zal de minister van Defensie op dit punt ingaan, maar in
de Veilig- heidsraadsresolutie wordt gesproken over "all necessary means".
Dat maakt de Veiligheidsraadsresolutie – een resolutie onder hoofdstuk
7 – zo sterk als die maar kan zijn. In de nadere briefwisseling die
zal plaatsvinden tussen de secretaris-generaal van de NAVO en de secretaris-generaal
van de VN, zullen ook dit soort dingen absoluut verankerd worden.De heer Blaauw (VVD):Ik begrijp dat de minister mij tracht te vinden op punt 7 van de Veiligheidsraadsresolutie,
waarin wordt gezegd "authorizes member states and relevant international organizations
to establish the international security presence in Kosovo as set out in point
4 of Annex 2 with all necessary means to fulfil its responsibilities under
paragraph 9 below". Dat wil echter nog niet zeggen dat ook "with all necessary
means" dingen kunnen worden afgedwongen. Dit gaat alleen over het toevoegen
aan KFOR van alle noodzakelijke middelen. Als de minister daaronder ook een
luchtcomponent leest die ingezet kan worden direct in de "command chain",
zonder dat daarvoor een aparte autorisatie van de Veiligheidsraad nodig is,
ga ik met hem mee, maar ik lees dat er nog niet uit.Minister Van Aartsen:Het lijkt mij goed dat juist op dit punt de minister van Defensie verder
ingaat. Anders ga ik mij wetenschap aanmeten die niet bij een minister van
Buitenlandse Zaken past. De Veiligheids- raadsresolutie is in haar samenstel
van maatregelen, inclusief het militair-technisch akkoord en de nadere briefwisseling
die nog zal volgen, wat dit betreft geheel sluitend.Voorzitter: WeisglasMinister De Grave:Mijnheer de voorzitter! Het lijkt mij goed dat ik begin met mij aan te
sluiten bij de woorden van dank en waardering aan de Nederlandse militairen
die zo uitmuntend hebben bijgedragen aan het vervullen van hun taak, vaak
in moeilijke en gevaarlijke omstandigheden. Ik ben dankbaar voor de woorden
die breed vanuit uw Kamer zijn gekomen. Ik zal zeker ervoor zorgen dat deze
gevoelens in de volksvertegenwoordiging bij betrokkenen terechtkomen. Het
is goed dat hierbij is verwezen naar de steun die is gegeven vanuit het thuisfront.
Als je met betrokkenen praat, wordt voortdurend benadrukt hoe belangrijk contact
met en steun van het thuisfront zijn. Overigens is ook de voortdurende steun
van de grote meerderheid van deze Kamer voor het werk van de Nederlandse militairen
van zeer grote betekenis geweest. Laten wij overigens niet vergeten dat opnieuw
aan duizenden militairen wordt gevraagd in risicovolle omstandigheden hun
werk te doen. De luchtmachtcomponent wordt weliswaar kleiner, maar de landmachtcomponent
groter. Wij moeten dus niet het gevoel hebben dat de oorlog is afgelopen en
dat er nu een situatie ontstaat zonder al te veel problemen. Dit lijkt mij
een verkeerde gedachte over de huidige situatie en het bereikte resultaat,
ondanks alle opluchting die er ook mag zijn. Wij mogen niet vergeten dat dit
voor vele Nederlandse militairen allesbehalve het geval is. De steun van het
Nederlandse volk blijft daarom nodig.Voorzitter! Het lijkt mij goed om mij – gelet op mijn specifieke
verantwoordelijkheid – te concentreren op de vragen die zijn gesteld
over de operationeel-militaire elementen van het toetsingskader. Het is onze
belangrijkste taak dit langs te lopen. Het toetsingskader is door mijn voorganger
geformuleerd op basis van de ervaringen die zijn opgedaan in Bosnië.
Terecht stond de wijze waarop de verantwoordelijkheid voor de commandostructuur
is geregeld centraal in de vragen en commentaren van de Kamer. Dit is een
cruciaal element in het toetsingskader en ook gebaseerd op de ervaringen in
Bosnië. In aansluiting op hetgeen de minister van Buitenlandse Zaken
hierover heeft gezegd, is het wat mij betreft helder: er is geen sprake van
een dubbele sleutel maar van rechtstreekse eenduidige aansturing binnen de
"chain of command" van de NAVO. Van een Duitse brigadecommandant voor de verantwoordelijkheid
in het gebied, naar de commandant van KFOR, naar commander in chief south
(Cincsouth), naar Saceur en daarboven dan natuurlijk de politieke aansturing
vanuit de Noord-Atlantische Raad.De uitkomst van de discussie over de wijze waarop de Russen hierin moeten
gaan functioneren en het probleem rond gebieden zal geen belemmering vormen
voor deze heldere commandostructuur voor de Nederlandse eenheden. De Kamer
weet hoe de situatie in Bosnië is geregeld. Er zijn Russen in Bosnië
aanwezig. Zij hebben een aparte bevelslijn. De commandant van de eenheden
in Bosnië SFOR kan weliswaar opdrachten geven aan de Russen, maar die
kunnen pas worden geïmplementeerd indien zij zijn bevestigd in een overlegstructuur
met een Russische generaal op het hoofdkwartier in Brussel. Dit interfereert
echter niet met de rechtstreekse commandostructuur in Bosnië naar de
eenheden van de NAVO. Die structuur heeft in Bosnië bewezen
bevredigend te werken, zo zeggen ook mijn adviseurs. De verwachting is dat
dit ook zo zal gaan bij KFOR. In ieder geval wordt daaraan nu gewerkt en wordt
daarvan ook uitgegaan.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Wij steunen de inzet van de Nederlandse regering op dit punt,
zowel wat de zonering als wat de helderheid van de structuur betreft. De minister
van Buitenlandse Zaken schetste in zijn antwoorden over artikel 6 van de resolutie
ook het beeld dat er een eenduidige commandostructuur zou zijn en dat de SG
of zijn speciale vertegenwoordiger niet kunnen interveniëren in de besluitvorming
terzake. De tekst is echter wat cryptisch geformuleerd, omdat zij elkaar moeten
ondersteunen. Kan het voorkomen dat de SG of zijn speciale vertegenwoordiger
verhinderen dat er bijvoorbeeld luchtsteun wordt gegeven indien dat militair
gezien noodzakelijk is?Minister De Grave:In mijn interpretatie niet.De heer Verhagen (CDA):Het gaat nu niet alleen om de interpretatie van de minister.Minister De Grave:De minister van Buitenlandse Zaken heeft hierop al geantwoord. Het beeld
dat ik heb op basis van de stukken – en ik meen dat hierover ook eenduidigheid
bestaat bij de NAVO – is dat de term "alle noodzakelijke middelen" in
de resolutie van de Veiligheidsraad is vertaald in de "rules of engagement"
en in operatieplan en geweldsinstructies die daarmee in overeenstemming zijn.
De Nederlandse planning gaat ervan uit dat het aantal Nederlandse vliegtuigen
zal verminderen en dat de overgebleven toestellen beschikbaar zullen zijn
voor close air support. Dit valt onzes inziens dus allemaal onder de instructie
en de wijze van operatie zoals die in de regels zijn vastgelegd en zijn gebaseerd
op en gelegitimeerd door de betreffende passage in de resolutie van de Veiligheidsraad.De heer Verhagen (CDA):Dat is helder, maar ik vind dat het uitgesloten moet zijn dat de secretaris-generaal
van de VN of de speciale vertegenwoordiger kan verhinderen om iets te doen
wat KFOR militair-technisch noodzakelijk acht. De formulering in de zesde
bepaling, waarbij duidelijk is dat beide operaties elkaar moeten ondersteunen,
laat hierover enige onduidelijkheid.Minister De Grave:Voorzitter! Volgens mij heeft de minister van Buitenlandse Zaken daarop
geantwoord en ik sluit mij daar volledig bij aan: volgens het Nederlandse
kabinet is dat dus niet het geval. Die passage slaat op het onvermijdelijke
feit dat over de gehele civiele implementatie en over alle mogelijke raakvlakken,
afstemming en overleg moeten plaatsvinden. Het militair-operationele deel
heeft echter een legitimatie op basis van de passage in de resolutie van de
Veiligheidsraad, en de operationele vertaalslag moet plaatsvinden op de wijze
die ik heb weergegeven. Naar de mening van het Nederlandse kabinet betekent
dit dat bij omstandigheden waarin gebruikmaking van air support noodzakelijk
is, all necessary means moeten kunnen worden ingezet; daarvoor geldt de chain
of command van de NAVO.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! De minister maakt de inzet van de Nederlandse regering met
betrekking tot de positie van de Russen duidelijk. Maar nu dreigt een andere
situatie te ontstaan: Russische troepen kunnen eerder in het gebied aanwezig
zijn en mogelijk zelf een sector gaan beveiligen. Waarom acht de Nederlandse
regering het mogelijk dat aan die zijde sprake is van een andere politieke
of militaire bedoeling? En waarom kan de Nederlandse regering wel verlangen
dat de Nederlandse militairen rechtstreeks onder NAVO-bevel staan, maar heeft
zij er problemen mee dat de Russen hun eigen bevel voeren? Ik snap dat niet.Minister De Grave:Voorzitter! Het lijkt mij weinig zinvol om de discussie te herhalen die
met de minister van Buitenlandse Zaken is gevoerd. Ik loop nu de regels van
het toetsingskader langs en die raken de chain of command met betrekking tot
de Nederlandse eenheden. Deze discussie kent inderdaad tal van interessante
aspecten, maar hierover is al uitvoerig gesproken met de minister van Buitenlandse
Zaken; als zodanig is zij niet relevant voor de regels van het toetsingskader.De heer Blaauw (VVD):Voorzitter! Een vraag over de chain of command. Sir Michael Jackson beschikt
over kanonnen en tanks; die kan hij inzetten, maar alleen op de grond. Als
hij luchtsteun wil hebben, kan hij die dan bij wijze van spreken uit de lucht
plukken of moet Saceur die eerst toezeggen, of is wellicht Cincsouth voldoende?
Dit alles betekent natuurlijk wel vertraging bij de besluitvorming. Hoe korter
de lijnen voor KFOR zijn, hoe beter. Hoe zit het precies met dit gat?Minister De Grave:Voorzitter! De heer Blaauw overvraagt nu toch echt deze eenvoudige minister
van Defensie. De inzet van luchtsteun in een dergelijke specifieke situatie
lijkt mij verregaand; ik heb al aangegeven dat hierbij sprake is van een onderdeel
van een geïntegreerde operatie. Het lijkt mij voor de hand liggend dat
een operationeel commandant in Kosovo in zo'n situatie een en ander afstemt
met Saceur en dat de heer Solana, gelet op de implicaties, hierbij wordt betrokken.
De heer Blaauw weet dat de NAVO zo werkt. Alle handelingen moeten worden afgestemd
op de mogelijke aspecten van de situatie op dat moment. Hierover kan ik nu
niet gaan speculeren, maar de lijnen van verantwoordelijkheden zijn helder.
Zoals wij hebben gezien, heeft dit in de afgelopen maanden binnen de NAVO
goed gefunctioneerd. Ik twijfel er dus niet aan dat de juiste weging tussen
snelheid en effectiviteit en verantwoordelijkheid op een verantwoorde wijze
zal plaatsvinden.Gelet op de forse Nederlandse inbreng in de brigade die onder Duitse leiding
staat, lijkt het mij goed om erop te wijzen dat inmiddels met de Duitsers
is afgesproken dat Nederland de plaatsvervangende brigadecommandant zal leveren.
Deze zal primair verantwoordelijk zijn voor het humanitaire gedeelte en het
herstelgedeelte van alle activiteiten aldaar. Dat is ook logisch, omdat Nederland
dit humanitaire herstelbataljon zal leveren. Overigens zijn op alle cruciale
posten van de staf Nederlandse officieren geplaatst om de Nederlandse inbreng
op alle mogelijke niveaus van de activiteiten van de gezamenlijke Nederlands-Duitse
brigade te verzekeren. Voorzitter! Een ander element van het operationele militaire deel van
het toetsingskader betreft de breedte van de bijdrage. Daarover kan hier geen
twijfel bestaan. Die is zeer breed, inclusief de VS en naar alle waarschijnlijkheid
Rusland onder de proviso zoals gemeld door de minister van Buitenlandse Zaken.Hoe zit het met de geweldsinstructie, zo is van vele kanten gevraagd.
Ik meen dat hierover geen onhelderheid kan zijn: recht op zelfverdediging
zonder beperkingen, robuust, escalatiedominantie, ondubbelzinnig helder geformuleerd.
Het is allemaal gebaseerd op de ervaringen in Bosnië. Het is ook aangescherpt.
Ik heb geen reden om eraan te twijfelen dat die rules of engagement ontoereikend
zijn om alle mogelijke situaties het hoofd te kunnen bieden. De doelen van
KFOR zijn duidelijk omschreven. Het operatieplan is daarop toegesneden. Het
MTA is beschikbaar en uitvoerbaar. Ook op dat punt lijkt mij dat voldaan is
aan het toetsingskader.De heer Verhagen (CDA):Is in de instructies voor KFOR voorzien in het aanhouden en overdragen
van oorlogsmisdadigers?Minister De Grave:Ik dacht te weten – ik formuleer het met enige voorzichtigheid –
dat daarvoor in de Veiligheidsraadsresolutie een provisor is getroffen. Vanuit
Nederland is hiermee uitdrukkelijk rekening gehouden. Ik ga ervan uit dat
in het operatieplan ook rekening is gehouden met de aspecten die betrekking
hebben op de mogelijkheid voor ICTY om oorlogsmisdadigers te vervolgen. In
de instructies staat dat bewijsvoering die noodzakelijk is voor ICTY, een
onderdeel is van de taken van KFOR.De heer Verhagen (CDA):In Bosnië hebben wij met de specifieke instructie veel te stellen
gehad. Wij hebben in het verleden uitvoerige debatten gevoerd over de noodzaak
om expliciet het aanhouden en het overdragen op te nemen in de instructies.
In de resolutie werd naar het tribunaal verwezen. Bij dit soort zware taken
is het voor de desbetreffende militairen noodzakelijk precies te weten wat
zij kunnen en mogen en wat van hen wordt verwacht.Minister De Grave:Ik zal precies nagaan wat er exact staat. In tweede termijn zal ik er
nog iets van zeggen. Ik kan bevestigen dat er een passage staat in de afspraken
die zijn gemaakt op het vlak van de uitvoering.De heer Van Bommel (SP):Het recht op zelfverdediging van de troepen is volstrekt helder. Mijn
vraag richt zich met name op de escalatie. Deelt de regering de visie dat
de inzet van de vredesmacht niet mag resulteren in een mogelijke grondoorlog?
Er zitten nogal risico's aan de positie van het UCK en de beschikking over
wapens.Minister De Grave:Waarom hebt u het toch steeds over het UCK? Er zijn nog andere mogelijkheden
van escalatie. Daar heeft u het nooit over. Daar maak ik mij meer zorgen over.De heer Van Bommel (SP):Van de kant van het UCK en van de Serviërs. Aan beide kanten zitten
problemen. Dat erkent u toch?Minister De Grave:Zeker. Er moet alles aan worden gedaan om te voorkomen dat de zaak escaleert.
Een belangrijke voorwaarde is een zodanige mogelijkheid van optreden dat deëscalatie
kan worden bereikt.De heer Van Bommel (SP):Dat betekent dat de Nederlandse regering van mening is dat als sprake
is van escalatie, er een beoordeling moet komen van de situatie en dat er
geen autonoom proces ontstaat waarbij de vredesmacht betrokken raakt bij een
grondoorlog in Kosovo?Minister De Grave:Het mandaat van KFOR is helder. De heer Van Bommel formuleert onvoldoende
helder om die vraag te kunnen beantwoorden. De grenzen waarbij escalaties
overgaan vanuit zelfverdediging kan ik niet precies schetsen. Het is evident
dat KFOR niet het mandaat heeft om een grondoorlog te voeren. Waar de grenzen
liggen, moet echter wel duidelijk door hem worden geformuleerd. Overigens
geldt natuurlijk dat er overleg met de Kamer wordt gevoerd als de situatie
verandert.Voorzitter: Van NieuwenhovenMinister De Grave:Voorzitter! Ik kom bij de toetsing van de militair-operationele elementen
aan het toetsingskader en het voortzettingsvermogen. Tegen de heer Verhagen
zeg ik dat de koppeling van de discussie hierover met de hoofdlijnennotitie
volgende week kan worden gemaakt. Ik wil nu precieze informatie geven over
onze inzet. Er is sprake van het sturen van een afdeling veldartillerie van
een kleine duizend man. Het voortzettingsvermogen hiervan is voor een jaar
verzekerd. Daarna kan de afdeling veldartillerie worden vervangen door een
bataljon infanterie. Dat past ook in de ontwikkeling van KFOR, namelijk een
geleidelijke vermindering van het geweldsniveau. Artillerie voldoet uitstekend
in een eerste fase, maar na een jaar moet de situatie toch zodanig zijn gestabiliseerd
dat het voor de hand ligt om haar te vervangen door gemechaniseerde infanterie.De heer Verhagen (CDA):Maar de minister kan hierover natuurlijk geen zekerheid verschaffen, net
zomin als iemand anders.Minister De Grave:Nee, maar je moet je planning ergens op baseren en dan lijkt deze planning
niet onlogisch. Na een jaar moet de situatie toch zo zijn dat er geen artillerie
meer nodig is. In Bosnië zetten wij ook geen artillerie-eenheden meer
in.De heer Verhagen (CDA):Bij de planning kan echter uit worden gegaan van de mogelijkheden van
de krijgsmacht of van de ontwikkelingen die zich onverhoopt kunnen voordoen.Minister De Grave:Er is met de Duitsers overleg gevoerd over de planning en over de vraag
waaraan behoefte is. Ik zal in het antwoord aan de heer Verhagen gelijk de
vraag van de heer Hoekema meenemen of wij hebben geleverd wat van ons is gevraagd.
Dat is wel degelijk het geval. Sterker nog, ik heb het gevoel dat de NAVO
soms aangenaam verrast was door met name het soort eenheden dat wij konden
leveren. Wij konden namelijk precies leveren waaraan behoefte was, terwijl
sommige andere bondgenoten een ratjetoe aan eenheden aanboden waar men niets
mee kon en die men slechts met de grootste moeite ergens in kon plaatsen.
Nederland heeft een compleet blok aangeboden dat naadloos in de Duitse brigade
kon worden geschoven. Het lijkt mij dat daar niets mis mee
is. De planning en het voortzettingsvermogen van de artillerie is dus verzekerd,
waarbij wij ervan uitgaan dat de situatie na een jaar zodanig is gestabiliseerd
dat gemechaniseerde infanterie dan meer op haar plaats zal zijn dat artillerie.
Het ligt moeilijker voor het geniehulpbataljon. Genietroepen zijn schaars.
De filosofie erachter is dat de situatie na een jaar zodanig gestabiliseerd
zal zijn, dat civiele organisaties het werk van de genie gaan overnemen. Het
is niet de bedoeling dat permanent militaire hulp aanwezig zal zijn. Die hulp
moet zoveel mogelijk civiel worden. De beveiliging en zekerstelling blijven
echter, net als in Bosnië, nog lang militaire taken. Elementen van herstel
en opbouw zullen als de situatie is gestabiliseerd, overgaan van militaire
naar civiele organisaties.Over de toestand in de omgeving waarin KFOR moet optreden is geen enkel
verschil van mening tussen het kabinet en de Kamer. Die omgeving is onzeker
en risicovol. Daar kan geen misverstand over zijn. Er zijn twee vragen. De
eerste is of de genomen maatregelen, de voorbereidingen en de opleidingen
van een zodanige aard zijn, dat de risico's zoveel mogelijk worden beperkt.
Vervolgens is de ultieme afweging of de Kamer en het kabinet de risico's aanvaardbaar
achten, gelet op de belangen die ermee gemoeid zijn. Dat die belangen groot
zijn is evident. Wat de risico's betreft moet ik erop wijzen dat de Nederlandse
eenheden voorzien zijn van goed materieel. De kwaliteit van de voorbereiding
en oefening van de Nederlandse eenheden is goed. De heer Valk zeg ik dat er
voor de opsporing van mijnen uitvoerige maatregelen zijn genomen. In het militair-technische
arrangement zal hij uitvoerige afspraken hebben aangetroffen, waarbij de Serviërs
zich hebben verplicht aan te geven waar mijnenvelden zijn gelegd. Zij zijn
verplicht om alle maatregelen te nemen opdat die mijnen onschadelijk worden
gemaakt. Dit geldt ook voor plekken waar boobytraps zijn aangebracht. Zeer
veel aandacht heeft de NAVO besteed aan het bijeenbrengen van zoveel mogelijk
capaciteit op het gebied van het opruimen van mijnen. Dit aspect krijgt een
vooruitgeschoven rol bij het vrijmaken van wegen en plekken waar NAVO-activiteiten
worden ontplooid. Er wordt veel aandacht gegeven aan het besef van Nederlandse
militairen welke risico's mijnen, die men aldaar zal aantreffen, in zich bergen.
Men houdt de mensen voor dat ze op de aangegeven routes moeten blijven en
dat ze niet zomaar kunnen rondlopen. Op dit punt bestaat de nodige ervaring
met de situatie in Bosnië. Ik heb dit zelf meegemaakt toen ik aldaar
eenheden bezocht. Stap voor stap wordt je duidelijk gemaakt dat je niet vrij
kunt rondlopen. Ik zeg dit niet geruststellend in de trant van: this is a
piece of cake. Ik benadruk juist dat aan dit aspect veel aandacht wordt geschonken.Hiermee heb ik de centrale militair-operationele elementen van het toetsingskader
doorgelopen. Alles afwegende, waarbij ook gekeken is naar de belangen die
met de ontplooiing van KFOR zijn gemoeid, moet de conclusie zijn dat inzet
van Nederlandse militairen in KFOR verantwoord is.De heer Blaauw (VVD):Ik heb in verband met de aanwezige mijnen gevraagd of er een communicatielijn
bestaat met het UCK zodat dat kan aangeven waar hun mijnen liggen.Minister De Grave:Dat is mij niet bekend, maar ik zal dit nagaan. Op zich lijkt mij dit
een goede suggestie.De heer Van Middelkoop (GPV):Het laatste punt uit het toetsingskader luidt: iedere toezegging van deelname
aan een internationale militaire operatie dient een termijn te bevatten. Ik
heb echter geen termijn aangetroffen in de brieven van het kabinet.Minister De Grave:Het kabinet sluit zich op dat punt aan bij de tekst van de resolutie van
de Veiligheidsraad die uitgaat van een termijn van een jaar met de mogelijkheid
van verlenging. Dit hoeft niet noodzakelijkerwijze in te houden dat de eenheden
qua omvang en taak precies dezelfde zullen blijven. Dit is namelijk een voortgaand
proces. Ik heb al aan de heer Verhagen verteld hoe wij dit voor dat jaar operationeel
zien. Afhankelijk van de besluitvorming in de Veiligheidsraad kunnen na dat
jaar aanpassingen plaatsvinden.De heer Van Middelkoop (GPV):En dan komt u weer terug bij de Kamer om goedkeuring te vragen voor een,
al dan niet aangepaste, verlenging?Minister De Grave:De Veiligheidsraad spreekt over een termijn van een jaar met de mogelijkheid
van verlenging. Het lijkt mij logisch dat daarna een moment van weging plaatsvindt
tussen Kamer en kabinet.De heer Van Middelkoop stelde nog een vraag over full command. Zoals gebruikelijk,
blijft de Nederlandse regering het zogeheten full command houden. Dit betekent
dat het operationele bevel over de NAVO, en dus ook over de Nederlandse eenheden,
naar de NAVO chain of command gaat. Zoals ik gisteren voor de tv heb uitgelegd,
betekent dit dat de politieke verantwoordelijkheid volledig blijft bestaan.
Dit is echter iets anders dan dat ik mij dagelijks met de operationele gang
van zaken wil bemoeien. Die scheiding moeten wij kunnen maken.Voorzitter! De heer Verhagen heeft gevraagd wat er gebeurt als de strategische
reserve zowel voor SFOR als voor KFOR nodig zal zijn. Dan zullen er nog meer
"marines" beschikbaar moeten worden gesteld voor reserve. De waarschijnlijkheid
is echter buitengewoon klein. SFOR heeft bijna zonder problemen kunnen doorfunctioneren,
zonder inzet van de strategische reserve, in een situatie van extreme spanningen
met Servië en bombardementen. Daarom acht ik de kans van inzetbaarheid
van de strategische reserve in Bosnië minder groot. Als die situatie
zich toch voordoet, moet daarnaar op dat moment worden gekeken. De NAVO heeft
in ieder geval aan Nederland gevraagd of de strategische reserve voor SFOR
ook voor KFOR ter beschikking kan worden gesteld. Blijkbaar vond de NAVO het
verantwoord om dit bataljon mariniers voor beide mogelijke taken beschikbaar
te hebben.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Dat het verzoek er lag, had ik begrepen. De vraag is of, gelet
op mogelijke spanningen in Srpska, in Montenegro én in Macedonië
voldoende middelen kunnen worden ingezet om datgene te doen wat moet worden
gedaan.Minister De Grave:Voorzitter! De heer Verhagen heeft natuurlijk volstrekt gelijk: een strategische
reserve van één bataljon mariniers zal in zo'n
situatie niet toereikend zijn. Maar wij praten natuurlijk over een heel andere
operatie en een heel andere operationele planning. In concreto kan worden
gesteld dat de mariniers voor de operatie KFOR de operationele strategische
reserve gaan vormen. Als de situatie ontstaat zoals zojuist beschreven door
de heer Verhagen, moet over een heel andere planning worden gesproken.Voorzitter! De heer Van den Berg heeft een vraag gesteld over de relatie
tussen AFOR en KFOR. Wij moeten eind juni de stand van zaken in Albanië
opnieuw bezien. Die periode was ook voorzien. In ieder geval zal het niet
dezelfde mensen betreffen, want die zijn uitgezonden voor drie maanden. Mijn
ruwe taxatie is, zoals ook in het stuk aangegeven, dat het helikopterdetachement
zal worden ingezet voor KFOR en dat de activiteiten van de transportcapaciteit
zullen verschuiven van Albanië naar Kosovo. Hetzelfde geldt voor de geniecomponent.
Wij zijn op dit moment overigens in gesprek met de Belgen over de vraag in
hoeverre de resterende taken van operatie Romeo door de Belgen kunnen worden
overgenomen. Mijn taxatie nu is dat het grootste deel van de activiteiten
van Nederland in AFOR worden afgebouwd en dat er een verschuiving plaatsvindt,
niet zozeer van mensen maar van taken, naar Kosovo. Dit is allemaal voorlopig,
want wij zullen onze verantwoordelijkheden in Albanië niet terzijde schuiven
als bij de evaluatie blijkt dat die nog gewenst zijn.De heer Blaauw (VVD):Voorzitter! Ik heb nog één kleine vraag waarop, waarschijnlijk
omdat zij zo klein is, de aandacht niet is gevallen. Het gaat dan om de toegangscontrole
tot het gebied, zowel aan de noordgrens Servië-Kosovo als aan de grenzen
met Albanië en FYROM. In feite valt het gebied dadelijk administratief
niet meer onder Belgrado. Is daarvoor een regeling getroffen? Wordt de regeling
toegepast die in het begin is toegepast in Bosnië?Minister De Grave:Ik dacht dat de minister van Buitenlandse Zaken reeds hierop had gereageerd.
U kijkt misprijzend, mijnheer Blaauw, dus de minister heeft waarschijnlijk
in onvoldoende mate geantwoord.De heer Blaauw (VVD):Ik dacht dat u dat moest doen, omdat dat daar wordt gedaan door militairen.Minister De Grave:De wijze waarop soevereiniteitsregels rond grenzen worden geregeld, is
natuurlijk allereerst een kwestie van besluitvorming. Naar mijn beste weten
heeft de minister van Buitenlandse Zaken gezegd dat de NAVO waar het de vluchtelingen
betreft de controle zal uitoefenen bij de grenzen tussen Macedonië en
Kosovo. In de stukken is aangegeven dat bij de grens tussen Kosovo en Servië
een 5 km-zone zal zijn. Daar mogen geen militaire eenheden worden ontplooid.
Dat is natuurlijk logisch vanuit militaire zekerheid. Overigens zal er gewoon
burgerverkeer en commercieel verkeer tussen Kosovo en Servië, binnen
de FRJ, plaatsvinden. Ik stel mij dus voor dat er Servische grenswachten kunnen
zijn aan die binnengrens tussen Kosovo en Servië, maar dat de NAVO erop
toeziet dat de regels en de afspraken inzake de gedemilitariseerde zone worden
nageleefd. Ik weet daar niet alle details van, maar dit lijkt mij de kern
van de afspraken. Ik zie instemmend geknik. Dit is dus ongeveer het antwoord
op die vraag.Voorzitter! Hiermee heb ik naar beste kunnen de vragen beantwoord. Ik
zie echter dat de heer Verhagen nog niet geheel tevreden is.De heer Verhagen (CDA):Dat is een oordeel dat u nu niet kunt vellen. Ik wil echter nog wel een
reactie horen op het scenario dat ik geschetst heb. Dat was het volgende scenario.
KFOR gaat weg uit Macedonië. Op dit moment draagt KFOR echter mede bij
aan de bescherming van de in Macedonië verblijvende vluchtelingen. Ik
voorzie niet dat de vluchtelingen meteen in navolging van KFOR naar Kosovo
zullen gaan. Mijn vraag is dan ook hoe de veiligheid van de in Macedonië
verblijvende vluchtelingen wordt verzekerd op het moment dat KFOR daar wegtrekt.Minister De Grave:Voorzitter! Ik heb eerlijk gezegd geen aanwijzingen dat de Macedonische
autoriteiten niet in staat zouden zijn om dit probleem aan te pakken. Het
komt mij voorshands voor dat de omvang van KFOR zodanig is – de komende
weken wordt die nog verder ontplooid – dat, mocht de door de heer Verhagen
hypothetisch geschetste situatie zich voordoen, de internationale gemeenschap
in overleg met de Macedonische autoriteiten in staat moet zijn om daar op
een verantwoorde wijze het hoofd aan te bieden.De heer Hoekema (D66):Mevrouw de voorzitter! Ik wil nog twee opmerkingen maken in tweede termijn.In de eerste plaats stemt mijn fractie graag in met de uitzending van
de Nederlandse militairen, zoals die van de kant van het kabinet is voorgelegd.
Het is een operatie met risico, maar wij hopen dat het verantwoorde risico's
zijn. Het is in ieder geval een belangrijke buitenlandspolitieke operatie
voor Nederland.In de tweede plaats wil ik de minister van Defensie en de minister van
Buitenlandse Zaken namens mijn fractie bedanken voor de inzet die zij met
de minister-president hebben gekozen in het diplomatieke overleg van de laatste
weken. Wij hebben vandaag veel gesproken over de militaire inzet van de NAVO,
maar er is ook een belangrijke politieke component geweest. Nederland heeft
daarin initiatieven genomen. Denk aan de bombardementspauze en de gedachten
daarover. Ik denk dat het goed is dat Nederland daar ook als lid van de Veiligheidsraad
een belangrijke bijdrage aan heeft geleverd. Ik wil het kabinet daar graag
uitdrukkelijk voor bedanken.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Mede namens de RPF-fractie dank ook ik de bewindslieden voor
de gegeven antwoorden. Ik heb het zeer gewaardeerd dat wij in de brief van
10 juni mochten lezen dat er door de Nederlandse vertegenwoordiger in de Noord-Atlantische
Raad nadrukkelijk een voorbehoud is gemaakt ten aanzien van deelneming van
Nederlandse militairen aan KFOR, omdat eerst nog parlementaire goedkeuring
noodzakelijk was. Dat staat ook met zoveel woorden in die brief. Welnu, onze
fracties stemmen in met de uitzending van de eenheden die in de brief zijn
vermeld.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ook de CDA-fractie dankt de beide bewindslieden
voor de uitvoerige en buitengewoon heldere wijze waarop zij tijdens dit debat
antwoord hebben gegeven op de vragen die wij gesteld hebben. Ik denk ook dat
het bij de ernst van het debat hoort dat op deze wijze is stilgestaan bij
de ontwikkelingen die wij voor de toekomst voorzien.Ook de CDA-fractie heeft het buitengewoon gewaardeerd dat de bewindslieden,
conform de afspraken die wij in de Kamer gemaakt hebben, een voorbehoud hebben
gemaakt ten aanzien van de definitieve toezegging, omdat het parlement hier
eerst mee moest instemmen. In het volle besef dat de Nederlandse militairen
voor een buitengewoon zware taak staan, met alle risico's van dien, kan de
CDA-fractie instemmen met het besluit van het Nederlandse kabinet om Nederlandse
militairen te laten deelnemen aan de vredesmacht in Kosovo. Wij wensen de
Nederlandse militairen, maar ook hun familie de komende tijd buitengewoon
veel succes en sterkte. Wij zijn overigens overtuigd van de buitengewoon loyale
inzet die zij zullen plegen.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor de uitgebreide beantwoording
van onze vragen. Ik onderstreep dat NAVO en EU heel duidelijk zullen moeten
maken dat één Kosovo genoeg is geweest, en dat de internationale
gemeenschap een herhaling van dergelijke scenario's in de toekomst niet zal
accepteren. Kan de minister van Buitenlandse Zaken hierop ingaan?Voorzitter! Als het gaat om de uitzending van Nederlandse troepen in het
kader van KFOR wil ik onze instemming herhalen. Wij hebben er een groot vertrouwen
in dat Nederlandse troepen zich op een voortreffelijke wijze zullen kwijten
van hun moeilijke taak.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! De Kamer wordt vandaag een moeilijk besluit voorgelegd. Een
moeilijk besluit, omdat er nog heel veel vragen zijn die vandaag niet kunnen
worden beantwoord. Maar de acute situatie vraagt om snel handelen. Een vacuüm
in Kosovo moet niet ontstaan. Het proces van deëscalatie moet worden
gewaarborgd. Incidenten als gevolg van provocaties, met het politieke doel
het bereikte akkoord te frustreren of om zeep te helpen, mogen niet slagen.
Ik heb aan de steun voor de uitzending van Nederlandse militairen in het kader
van de vredesoperatie in Kosovo drie voorwaarden verbonden. Om te beginnen
mag de inzet niet leiden tot een grondoorlog. Door de minister is duidelijk
gezegd dat daarvoor geen mandaat is, en dat moment kan dus niet op basis van
deze uitzending plaatsvinden. Met betrekking tot het politieke doel heb ik
gezegd dat er geen afscheiding van Kosovo mag komen. De minister van Buitenlandse
Zaken heeft heel duidelijk gezegd dat een referendum niet aan de orde is,
zodat afscheiding als zodanig niet de uitkomst van die discussie kan zijn.
Factoren die streven naar afscheiding van Kosovo van Joegoslavië moeten
dan ook worden bestreden. De derde voorwaarde die ik heb genoemd betrof de
problemen die lijken te ontstaan met de Russische bijdrage. Ik ga ervan uit
dat de NAVO, gezien de inzet van de Russen op het diplomatieke vlak, tot overeenstemming
kan komen met de Russen. De inzet van de Nederlandse regering moet daarbij
dan ook het uitgangspunt zijn.Voorzitter! Het uitzenden van de militairen en de risico's waarmee zij
geconfronteerd zullen worden, maar ook de toekomst van de mensen op de Balkan,
maken dat een gewetensvolle afweging moet worden gemaakt. De SP-fractie kan
steun verlenen aan uitzending van Nederlandse militairen, al is die steun
geconditioneerd aan de door mij genoemde drie punten.De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! De afgelopen maanden heeft de VVD-fractie het vaak heel moeilijk
gevonden om telkens weer positie te kiezen in dat hele politieke traject zoals
zich dat heeft ontwikkeld, en zeker ook in het militaire traject zoals zich
dat daarna heeft ontwikkeld. Toch hebben wij telkens na overleg met de regering
weloverwogen de keuze gemaakt om het beleid terzake te steunen. Dit is natuurlijk
allemaal gericht op de effectiviteit van dat beleid. Vandaag kan met gepaste
bescheidenheid en gepaste vreugde – ook kijkend naar de ellende die
is aangericht – worden geconstateerd dat wat wij beoogden, is bereikt:
een nieuwe fase in het proces. Je zou eigenlijk kunnen zeggen dat je dan bijna
automatisch akkoord moet gaan met die nieuwe fase: deelname aan een internationale
vredesmacht door Nederlandse militairen. Tegelijkertijd zijn wij, maar ik
denk iedereen, ons bewust van de verstrekkendheid van een besluit zoals dat
nu voorligt. Het gaat – ik heb daar in eerdere debatten op gewezen –
nu nadrukkelijk om een nieuw mandaat en grotere groepen mensen met andere
taken, waar wij "ja" tegen zouden moeten zeggen.Er zijn nog vele vragen te stellen, op allerlei terreinen, zelfs op militair
terrein, maar ook op het terrein van het ontheemdenvraagstuk en het herstel
en de wederopbouw. Die zullen later allemaal aan de orde komen in opeenvolgende
overleggen, nadat informatie is verkregen van de kant van het kabinet. Nu
ligt dus die instemming voor met het zenden van 2050 militairen, met de omschreven
taken. Daar doet zich de volgende paradox voor. Ik heb daar een paar weken
geleden ook al op gewezen. Wij willen in dit huis vaak bij het nemen van beslissingen
een massa informatie hebben om die beslissing weloverwogen te kunnen nemen.
Er zijn vele voorbeelden te geven tot in welk detail wij die informatie wensen
te verzamelen, voordat wij tot een standpunt komen. Bij deze kwestie bots
je echter bijna onvermijdelijk aan tegen het gebrek aan veel relevante informatie,
terwijl het gaat om een beslissing die in een aantal opzichten van levensbetekenis
is voor de mensen die het aangaat. Toch zal het moeten. Dit is overigens geen
verwijt aan de regering, want veel van de informatie is überhaupt nog
niet voorhanden of zit nog zo verborgen in internationale verbanden, dat je
die nu nog niet bij de hand hebt. Wij zijn ons dat zeer bewust en proberen
tegen die achtergrond weloverwogen ons werk te doen.Een hoofdpunt is de analyse van de risico's. Het betreft risico's in een
nieuwe fase die zowel naar zijn aard en zeker naar zijn duur voorlopig niet
te overzien zijn. De minister van Defensie heeft daar zojuist verstandige
woorden over gezegd. Als het gaat om de risico's die je redelijkerwijs kunt
inschatten, kun je kijken of je passende maatregelen kunt nemen om de effecten
van die risico's zo klein mogelijk te maken. Dan heb ik het
niet alleen over de risico's voor militairen die daar optreden, maar ook over
die voor de mensen die daar wonen en voor ontheemden die straks terugkeren.
Je moet dat in een breder verband zien. Daar hoort dan ook de eerlijkheid
bij dat wij sommige risico's gewoon niet kunnen overzien. Die eerlijkheid
maakt je afweging een stukje lastiger.Over die risicoanalyse en de daarbij te nemen maatregelen wil ik twee
opmerkingen maken. De eerste is van politieke betekenis. Wij zijn ervan overtuigd
dat welke risico's er ook ontstaan in die nieuwe fase, die in ieder geval
kleiner zullen zijn naar de mate waarin Rusland en de Verenigde Staten volop
participeren in wat de vredesmacht gaat doen. Het tweede punt is dat, als
het gaat om louter militaire risico's, wij meer dan voldoende vertrouwen hebben
in de internationale militaire gemeenschap en zeker in de Nederlandse om daar
adequate maatregelen voor te nemen. Hoe het ook zij, wij moeten daar eerlijk
over zijn om niet alleen de politieke steun in dit huis te kunnen blijven
houden, maar ook om de maatschappelijke steun daarbuiten te krijgen. Als het
een riskante onderneming wordt, misschien riskanter dan wat wij tot nu toe
gedaan hebben, moeten wij geprepareerd zijn op mogelijke gebeurtenissen die
van een grote tragische betekenis kunnen zijn. Daar komt dan natuurlijk altijd
weer de publieke opinie overheen die daarop gaat reageren. Op zoek naar dat
maatschappelijke draagvlak, naast dat politieke draagvlak, hechten wij eraan
daar open over te zijn. Dit is een onderneming die naar zijn aard risico's
met zich meebrengt, die wij bereid zijn weloverwogen te nemen. Daarbij is
van groot belang dat wij steun geven aan het defensiepersoneel en misschien
ook burgerfunctionarissen die daar voor ons optreden. Daar twijfelt niemand
hier aan. Ik meen ook dat Defensie daar alles aan doet. Het zou misschien
wel verstandig zijn om daar ook meer over naar buiten te treden, zodat duidelijk
is op welke wijze niet alleen de regering, maar ook de politiek staat achter
die mensen die daar voor ons de klusjes op moeten knappen.De conclusie van de VVD-fractie is dat, gegeven het buitensporig belangrijke
humanitaire doel dat wij daar proberen te dienen, wij in kunnen stemmen met
het besluit van de regering en met dit mandaat in deze omvang. Wij vinden
het een taak en een plicht van ons land om daaraan mee te doen. Daar past
dan de vanzelfsprekende kanttekening bij dat wij ervan uitgaan dat de regering
de Kamer met grote regelmaat op de hoogte zal stellen van hoe het verloop
is, opdat wij daarna weer in staat zijn om nader overleg te voeren als wij
dat noodzakelijk achten.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de regering voor alle informatie en de antwoorden
die zij ons op de vragen gegeven heeft. Ik wil nog even uitdrukkelijk de aandacht
vestigen op een punt, namelijk de civiele component. De minister van Buitenlandse
Zaken heeft gezegd dat we daar nog niet helemaal mee klaar zijn, maar dat
eraan wordt gewerkt en dat we eerst moeten overzien wat de mogelijkheden zijn.
Ik benadruk dat daar een gigantische klus ligt die zo snel mogelijk moet beginnen.
Mijn fractie vindt dat ook die component, waarbij het gaat om professionaliteit,
een goede organisatie van hulpverlening en brede civiele operaties, direct
en op vakkundige wijze van start moet gaan.Er zijn over de vredesmacht vele vragen gesteld en ook vele vragen beantwoord.
Wij hebben enige zorg over de positie van de Russen. Wij achten hun deelname
aan deze vredesoperatie van cruciaal belang. Wil deze vredesmacht voor alle
partijen acceptabel zijn, dan zullen de Russen hieraan absoluut moeten deelnemen.
Wij hopen dat er op zeer korte termijn een oplossing wordt gevonden, waarbinnen
zij op gelijkwaardige wijze kunnen participeren.Vandaag is het besluit nodig om in te stemmen met de vredesmacht. Wat
mijn fractie betreft is het van cruciaal belang dat die macht er komt, wil
er vrede in Kosovo gerealiseerd worden. De uitzending is niet zonder risico's,
maar wij vinden de afspraken die gemaakt zijn van dien aard dat zij de risico's
zoveel mogelijk kunnen beperken. Gezien het belang en de verantwoordelijkheid
die wij ook graag willen nemen, stemt mijn fractie van harte in met deelname
van Nederland aan deze vredesmacht.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de bewindslieden hartelijk voor hun heldere
beantwoording. Er zijn nog vele vragen te stellen. Hiertoe zal de komende
tijd ongetwijfeld alle gelegenheid zijn. Er liggen nog heel veel zaken open.
Er is nog een lange weg te gaan. Er moet echter een besluit worden genomen
in deze cruciale fase. Het is een zwaarwegend besluit, omdat er, zoals de
minister van Defensie terecht heeft onderstreept en mijn fractie in eerste
instantie al heeft opgemerkt, vele risico's zijn. Wij moeten dat goed onderkennen,
ook in de verantwoordelijkheid die wij hier dragen voor het besluit dat genomen
moet worden.Niettemin meent de SGP-reactie, zoals zij ook tot hier toe het regeringsbeleid
in dezen heeft gesteund, dat op dit moment een brede steun voor het voornemen
van de regering van groot belang is. Onze fractie is dan ook van mening dat
er alle reden is om ook militair de verantwoordelijkheid als Nederland te
nemen voor wat er in de komende tijd moet gebeuren. Wij hopen dat de bijdrage
die wij zullen leveren daadwerkelijk bijdraagt tot verbetering en stabilisering
van de situatie in de regio. Wij wensen alle betrokkenen nogmaals van harte
sterkte en wijsheid toe bij de belangrijke beslissingen die genomen moeten
worden.Minister Van Aartsen:Mevrouw de voorzitter! Het is inderdaad een zwaarwegend en verstrekkend
besluit dat regering en parlement vanmiddag nemen. De ontplooiing van KFOR
is nodig en zal een belangrijke bijdrage leveren aan de terugkeer van de vluchtelingen.
Het is ook een belangrijk signaal aan president Milosevic. Bovendien is het
uitvoering van datgene wat het hoogste orgaan in de wereld, de Veiligheidsraad
van ons vraagt. De heer Valk heeft mij nog gevraagd naar de opinie van de
regering. Hij heeft gevraagd of het inderdaad zo is dat naar het oordeel van
de regering één Kosovo genoeg is. Ik dacht dat ik in mijn antwoord
in eerste termijn een vrij duidelijke terminologie gebruikt had: genoeg is
genoeg. We zullen wat het stabiliteitspact en het stabiliteitsproces –
zoals ik het liever noem – betreft present zijn voor dit gebied, een
gebied dat dicht bij de Europese Unie ligt, waar de gemeenschap vele belangen
heeft liggen en waar we ook zeer gecommitteerd zijn om democratie en rechten
van minderheden te bevorderen. We zullen daar een belangrijke bijdrage aan
leveren. We doen dat om te voorkomen dat er in de komende jaren opnieuw een
militair conflict moet worden uitgevochten, zoals we dat in de afgelopen 78
dagen hebben gedaan.Ik ben het zeer eens met de woorden die de geachte afgevaardigde de heer
Dijkstal heeft gesproken. Terecht heeft hij de vinger gelegd bij de zwaarte
van het besluit dat vanmiddag valt. Op dit moment zijn alle risico's inderdaad
niet te overzien. De relatie tussen Rusland en de Verenigde Staten bij het
vervolg is van eminent belang, zoals de geachte afgevaardigde mevrouw Vos
ook heeft opgemerkt. Zij moeten beide volop participeren, zoals de heer Dijkstal
zei. Dat geldt letterlijk voor beide, anders raakt de toekomst in Zuidoost-Europa
opnieuw in onbalans.Minister De Grave:Mevrouw de voorzitter! Ik ben nog een antwoord schuldig aan de heer Verhagen.
De geweldsinstructie of de "rules of engagement" zijn bekend. Het operatieplan
bevat de bepalingen over de medewerking aan ICTY. Het betreft twee elementen,
waarvan ik er al een heb genoemd, namelijk het assisteren bij het verzamelen
van bewijsvoering door ICTY. Het andere punt is het oppakken van verdachten.
Dat heeft een plaats gevonden in het operatieplan, maar het is niet verstandig
om dat hier te onthullen. Ik kan bevestigen dat het genoemde aspect in de
operationele voorbereiding van de eenheden en de instructies een plaats heeft
gekregen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Wij hebben vandaag een debat gevoerd in de geest van het nog niet in werking
getreden nieuwe artikel 100 van de Grondwet.Ik stel vast, zoals de meeste woordvoerders ook hebben gezegd, dat de
Kamer kan instemmen met het voornemen van de regering.Sluiting 17.05 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-5069-5092.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl