Behandeling van het wetsvoorstel Regeling van het lidmaatschap koninklijk huis alsmede daaraan verbonden titels (Wet lidmaatschap koninklijk huis) (28223)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 4469-4489

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-04-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 67, pagina 4469-4489

11-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28223Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 11 april 2002)Pagina 4489-4490
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet Fonds economische structuurversterking (28119)Pagina 4491-4491
Presentie en opening (donderdag 11 april 2002)Pagina 4469-4469
Voortzetting van de behandeling van: - de brieven over de behoeftestelling vervanging F-16 (26488), van: - de motie-Van 't Riet/Hoekema over afzien van deelname aan de SDD-fase op level 2 (26488, nr. 10); - de motie-Harrewijn/Van Bommel over afzien van deelname aan de SDD-fase (26488, nr. 11)Pagina 4515-4536
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over privatisering energiedistributiebedrijven, te weten de motie-Crone c.s. over het onthouden van toestemming tot privatisering (28323, nr. 1)Pagina 4493-4493
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 april 2002 over het Midden-OostenPagina 4512-4513
Stemmingen in verband met de: - Wet sociale zekerheidsrelatie Marokko, en over: - motie-Santi over mogelijke nadelige gevolgen (28275, nr. 6)Pagina 4491-4491
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regeling van het lidmaatschap koninklijk huis alsmede daaraan verbonden titels (Wet lidmaatschap koninklijk huis) (28223)Pagina 4493-4506
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regels betreffende openbaarmaking van gegevens per werkgever met betrekking tot verkrijging van rechten op WAO-uitkeringen door werknemers (Wet instroomcijfers WAO) (28159)Pagina 4492-4492
Behandeling van het wetsvoorstel Regeling van het lidmaatschap koninklijk huis alsmede daaraan verbonden titels (Wet lidmaatschap koninklijk huis) (28223)Pagina 4469-4489
Stemmingen over moties, ingediend tijdens het debat over het Midden-Oosten, te weten: - de motie-Van Bommel over het terugroepen van de Nederlandse ambassadeur (23432, nr. 46); - de motie-Van Bommel over een Europees wapenembargo (23432, nr. 47); - de motie-Hoekema/Koenders over maatregelen zolang niet wordt voldaan aan bepaalde VN-resoluties (23432, nr. 48)Pagina 4513-4515
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Echt en Susteren en toevoeging van de kern Nieuwstadt aan Sittard-Geleen (28012)Pagina 4491-4491
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Leerplichtwet 1969 in verband met onder meer de wijziging van enkele leeftijdsgrenzen (28085)Pagina 4492-4493
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 11 april 2002)Pagina 4537-4537
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Opiumwet (27874)Pagina 4490-4491
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over UMTS, te weten: - de motie-Wagenaar/Atsma over het inhuren van PR-bureaus (24095, nr. 99); - de motie-Nicolaï c.s. over ruimte voor de telecomsector (24095, nr. 100)Pagina 4493-4493
Behandeling van: - de brieven over de behoeftestelling vervanging F-16 (26488), van: - de motie-Van 't Riet/Hoekema over afzien van deelname aan de SDD-fase op level 2 (26488, nr. 10); - de motie-Harrewijn/Van Bommel over afzien van deelname aan de SDD-fase (26488, nr. 11)Pagina 4506-4512
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de wet van 4 juli 1996 (Stb. 403) ten behoeve van verlenging van de gewenningsregeling, alsmede wijziging van de wet van 2 april 1998 (Stb. 228) ten behoeve van vaststelling van een nieuwe vijfjarige periode voor de programma's van eisen basisonderwijs (27917)Pagina 4469-4469

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 117 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Regeling
van het lidmaatschap koninklijk huis alsmede daaraan verbonden titels (Wet
lidmaatschap koninklijk huis) (28223).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter. Mijn fractie stemt van harte in met het voorstel tot een nieuwe
Wet lidmaatschap koninklijk huis, dat wij vandaag bespreken. Wij zijn ervan
overtuigd dat met dit wetsvoorstel een belangrijke stap wordt gezet op weg
naar een verdere modernisering van onze constitutionele monarchie.Op basis van dit wetsvoorstel zal het Koninklijk Huis in de toekomst gaan
bestaan uit de koning en afgetreden koning en hun echtgenoten, en voorts uit
de erfopvolgers in eerste en tweede graad van bloedverwantschap met de koning
en hun echtgenoten. De erfopvolgers in derde graad van bloedverwantschap en
echtgenoten zullen geen lid meer zijn van het Koninklijk Huis, zonder dat
overigens hun grondwettelijk recht op erfopvolging in het geding komt.De PvdA-fractie heeft de afgelopen jaren herhaaldelijk gepleit voor verkleining
van de omvang van het Koninklijk Huis. Dit wetsvoorstel, dat de minister-president
al enkele malen in het parlement heeft aangekondigd, bevat naar onze opvatting
deze beperking. Een beperking van het lidmaatschap tot in de
tweede graad van troonopvolging zal leiden tot een kleiner Koninklijk Huis
en daarmee ook tot een verkleining van het aantal personen voor wie de ministeriële
verantwoordelijkheid geldt. Mijn fractie is ervan overtuigd dat deze beperking
de ministeriële verantwoordelijkheid voor leden van de koninklijke familie
voor wie dat ook daadwerkelijk van belang is, ten goede zal komen. Daarnaast
verheugt het mijn fractie zeer dat dit wetsvoorstel meer ruimte schept voor
persoonlijke en maatschappelijke ontplooiing door erfopvolgers in de derde
graad van erfopvolging, wier rol bij het verlenen van bijstand bij de koninklijke
functie in de praktijk vaak beperkt is. Verder is hun kans op troonopvolging
gering. Ook op het vergroten van deze ruimte heeft mijn fractie al herhaaldelijk
aangedrongen. Een moderne monarchie biedt enerzijds waarborgen voor een sluitende
ministeriële verantwoordelijkheid en laat anderzijds ruimte voor persoonlijke
ontplooiing en ontwikkeling van leden van de koninklijke familie. Het wetsvoorstel
komt ons dus als zeer redelijk voor.Het voorstel bevat een overgangsregeling ten aanzien van de huidige erfopvolgers
in de tweede en derde graad. Dit houdt in dat prinses Margriet en haar zonen,
alsmede hun echtgenoten het lidmaatschap van het Koninklijk Huis behouden
tot het moment waarop zij dit verloren zouden hebben op grond van de huidige
wet. Op grond hiervan zijn prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven
naar verwachting lid van het Koninklijk Huis tot het oudste kind van prins
Willem-Alexander zijn vader opvolgt als koning. De zonen van prinses Margriet
en hun (toekomstige) echtgenoten zullen het lidmaatschap verliezen als prins
Willem-Alexander zijn moeder opvolgt.In de schriftelijke voorbereiding heeft mijn fractie een aantal vragen
gesteld over de achtergrond van de overgangsregeling. De regering schrijft
in de nota naar aanleiding van het verslag dat de huidige erfopvolgers in
tweede en derde graad in "het bestaande stelsel" functioneren en dat zij hiermee
"bekend en vertrouwd" zijn. Dit ben ik met de regering eens; de afgelopen
jaren is dat ook gebleken. Mijn fractie heeft altijd grote waardering gehad
voor de wijze waarop prinses Margriet, mr. Pieter van Vollenhoven, hun kinderen
en echtgenoten zich hebben gekweten van hun taak en voor de wijze waarop zij
in het openbaar zijn opgetreden. Ik zou de minister-president willen vragen
om tijdens deze plenaire behandeling nader in te gaan op de vraag waarom voor
de overgangsregeling is gekozen, mede in het licht van de doelstelling van
het wetsvoorstel om meer ruimte voor persoonlijke ontplooiing te bieden. Cruciaal
voor onze beoordeling van dit wetsvoorstel, en meer in het algemeen van de
beoordeling van aangelegenheden die het Koninklijk Huis betreffen, is de wijze
waarop de ministeriële verantwoordelijkheid kan worden geëffectueerd.
Zo zullen wij dit wetsvoorstel en deze overgangsregeling beoordelen.Voorzitter. Het advies dat de ministers van Staat Drees en Oud in de jaren
zestig over de ministeriële verantwoordelijkheid voor het Koninklijk
Huis verstrekten, is nog steeds van grote waarde. Zij maakten onderscheid
tussen de volledige verantwoordelijkheid voor het doen en laten van de koning
en de afgeleide verantwoordelijkheid waarover wij vaak spreken, voor overige
leden van het Koninklijk Huis.De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter. Uit het verslag had ik opgemaakt dat de fractie van de PvdA
zich afvroeg of de kinderen van prinses Margriet en de heer Van Vollenhoven
wel lid zouden moeten en kunnen blijven. Uit de inbreng van de heer Rehwinkel
trek ik nu de conclusie dat die fractie van mening is dat dit wél het
geval dient te zijn tot aan het moment waarop Willem-Alexander de troon bestijgt.De heer Rehwinkel (PvdA):Als u goed naar mij hebt geluisterd, heeft u gehoord dat ik de regering
heb gevraagd, wat uitvoeriger te willen zijn over die overgangsregeling. Verder
heb ik gezegd dat wij grote waardering hebben voor de wijze waarop ook de
kinderen van prinses Margriet in de afgelopen jaren ook in het openbaar hebben
gefunctioneerd. Ik heb voorts aangegeven waarop wij het wetsvoorstel en de
overgangsregeling beoordelen, namelijk op de wijze waarop in de komende jaren
de ministeriële verantwoordelijkheid kan worden geëffectueerd. Zou
vandaag blijken dat dat op dezelfde manier kan als in de afgelopen jaren het
geval is geweest, dan zouden wij daar zeer positief over zijn.RehwinkelVoorzitter. Wat die afgeleide verantwoordelijkheid betreft hanteerden
Drees en Oud overigens de term "indirecte verantwoordelijkheid". Hoe dichter
bij de Kroon, hoe eerder het openbaar belang en dus de ministeriële
verantwoordelijkheid in het geding; het is een vuistregel waar ministers,
maar ook de Kamer, tot op de dag van vandaag van kunnen profiteren.Het kabinet, nu, ziet de zaak als volgt. De vermoedelijke opvolger van
de koning, de echtgenoot van de koning en de echtgenoot van de troonopvolger
zijn nauw betrokken bij de uitoefening van de koninklijke functie. De ministeriële
verantwoordelijkheid is in beginsel aan de orde voor al hun handelen. Een
verantwoordelijkheid voor al het handelen, voorzitter, dat is iets wat tot
nu toe alleen verondersteld werd voor het staatshoofd. In de nota naar aanleiding
van het verslag wordt de ministeriële verantwoordelijkheid voor de echtgenoot
van de koning, de vermoedelijke troonopvolger en diens echtgenote echter weer
gekenschetst als een "ja, tenzij".Ik zou het kabinet willen vragen nader in te gaan op deze materie voor
staatsrechtelijke fijnproevers, die toch bepaald niet van belang is ontbloot.
Is er nu wel of niet een verschil tussen de ministeriële verantwoordelijkheid
voor het staatshoofd en de verantwoordelijkheid voor degenen die zeer dicht
bij de troon staan? Is er nu wel of niet een principieel verschil tussen de
verantwoordelijkheid voor de laatstgenoemden en die voor de overige leden
van het Koninklijk Huis? De "ja, tenzij"-benadering past in de opvatting van
Drees en Oud uit 1964, zo lezen we in de stukken, maar komt deze daarmee ook
volledig overeen? Graag hoor ik het antwoord van de minister-president.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Zelf vind ik dat er sprake is van een evident verschil, maar dat komt
later wel aan de orde. Het valt mij wat van u tegen dat u dit punt in de vorm
van een vraag aan het kabinet voorlegt. Dat is ook al in de stukken gebeurd,
zodat ik wel kan voorspellen dat wij nu eenzelfde soort antwoord zullen krijgen.
Ik neem toch aan dat u hierover ook zelf opvattingen heeft. Zou ik daarvan
iets mogen horen?De heer Rehwinkel (PvdA):Ik vind er zelf absoluut iets van maar ik probeer na te gaan of het kabinet
hetzelfde vindt als ik. Dat is mijn goede recht, meen ik. Wat wellicht een
algemeen aanvaarde opvatting is – en dus mogelijk niet alleen úw
opvatting – is dat er een verantwoordelijkheid is voor het staatshoofd,
voor het volledig doen en laten van het staatshoofd, en een afgeleide of indirecte
verantwoordelijkheid voor de overige leden van het Koninklijk Huis. Daarvan
hebben wij altijd gezegd dat hoe dichter men bij de troon komt hoe eerder
die verantwoordelijkheid in het geding is. Hoe eerder het openbaar belang
in het geding is, hoe eerder de ministeriële verantwoordelijkheid wordt
geëffectueerd. Dat lijkt mij een zeer werkbare opvatting.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Maar dan waren uw vragen van zo-even aan de regering niet zozeer vragen
om het nog eens uit te leggen, maar vragen in kritische zin over hetgeen wij
in de stukken aantreffen. Dat hoor ik graag.De heer Rehwinkel (PvdA):In kritische zin over hetgeen ik in de stukken tegenkom. Ik kom ook andere
passages in de stukken tegen, maar ik tref er ook aan dat er een verantwoordelijkheid
zou zijn voor al het handelen, niet alleen van de koningin, maar ook van een
aantal mensen in haar nabijheid. Dat is toch een accentverschil met de opvatting
van Drees en Oud in de jaren zestig daarover.Erfopvolgers in de derde graad, die in de toekomst niet meer tot het Koninklijk
Huis zullen behoren, kunnen wel incidenteel betrokken zijn bij het verlenen
van bijstand bij het uitoefenen van de koninklijke functies. Daarvoor geldt
dan ministeriële verantwoordelijkheid, aldus het kabinet in de nota naar
aanleiding van het verslag. In de memorie van toelichting staat echter dat
de ministeriële verantwoordelijkheid voor grondwettelijke erfopvolgers
niet verder reikt dan hetgeen de Grondwet daarover bevat, namelijk de indiening
van een wetsvoorstel inzake toestemming voor hun huwelijk (artikel 28) en
eventuele uitsluiting van de erfopvolging (artikel 29). Ook hierover hoor
ik graag de opvatting van het kabinet. Aan de ene kant wordt gezegd dat als
een erfopvolger in de derde graad betrokken is bij de uitoefening van de koninklijke
functie daarvoor ministeriële verantwoordelijkheid bestaat. Aan de andere
kant is er de mededeling van het kabinet in de memorie van toelichting dat
de verantwoordelijkheid niet verder gaat dan het geven van toestemming voor
een huwelijk en het uitsluiten van erfopvolging.Wanneer krijgt overigens de verlening van bijstand door erfopvolgers in
de derde graad in de ogen van de minister-president een zodanig structureel
karakter, dat toekenning van het lidmaatschap van het Koninklijk Huis in de
rede ligt?De titel "prins (prinses) van Oranje" zal op grond van dit wetsvoorstel
van rechtswege toekomen aan de vermoedelijke opvolger van de koning. Mijn
fractie steunt dit voornemen, evenals overigens de voorgestelde maatregelen
met betrekking tot de titels "prins(es) der Nederlanden" en "prins(es) van
Oranje-Nassau". Het is, wat de regering betreft, niet de bedoeling dat de
vrouw van de troonopvolger de titel van haar man volgt en zich daarom prinses
van Oranje mag noemen. De regering betoogt in de nota naar aanleiding van
het verslag dat als het om de titel "prins(es) van Oranje" gaat, er sprake
is van een uniek karakter en dat de titel daarom blijft voorbehouden aan de
vermoedelijke opvolger van de koning. De regering gaat ervan uit dat het maatschappelijk
gebruik zich hiernaar zal richten. Een welbewust gekozen afwijking dus van
het maatschappelijk gebruik, waarbij een vrouw de titel van haar echtgenoot
kan volgen, maar waarom zou het – zo vraag ik de minister-president –
op grond van maatschappelijk gebruik dan weer wel mogelijk zijn dat de vrouw
van de koning zich koningin mag noemen? Heeft het koningschap immers niet
ook een uniek karakter? Is de minister-president niet bang dat onduidelijkheid
en discussie gaan ontstaan, als maatschappelijk gebruik, op grond waarvan
een vrouw de titel van haar man volgt, bij afwisseling wel en niet wordt gevolgd?Zoals de PvdA-fractie al bij eerdere gelegenheden heeft laten weten, mag
prinses Máxima zich na de troonsbestijging door prins Willem-Alexander
wat ons betreft koningin noemen. Voor de regering komt deze vraag, zo blijkt
uit de nota naar aanleiding van het verslag, pas na de troonswisseling aan
de orde. Kan de minister-president toelichten waarom de regering daarvoor
kiest?De heer Hillen (CDA):De fractie van de PvdA kiest ervoor dat Máxima koningin
wordt genoemd, maar de heer Rehwinkel spreekt zich niet uit over het volgen
door de vrouw van de titel van prinses van Oranje of prinses der Nederlanden.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik meen dat ik dat wel heb gedaan. Indien op grond van maatschappelijk
gebruik de vrouw de titel van de man mag dragen, lijkt het mij verstandig
dat ook consequent te doen. Wij bepalen dat niet hier, maar ik kan mij wel
uitlaten over het maatschappelijk gebruik dat zich er volgens mij niet tegen
verzet dat de vrouw van een prins van Oranje zich prinses van Oranje kan noemen.
Dit is echter iets anders dan wanneer dit in een wet wordt geregeld. Ik vind
het vreemd dat u via uw amendement de titel koningin voor de vrouw van de
koning in de wet wilt regelen. Ik kom in het amendement echter niets tegen
over de vrouw van de prins van Oranje.De heer Hillen (CDA):U vindt dat het huidige maatschappelijke gebruik vervolgd moet worden.De heer Rehwinkel (PvdA):Niets verzet zich ertegen om het maatschappelijke gebruik, ook in het
geval van de prins van Oranje, te volgen en dat de vrouw van een prins van
Oranje zich prinses van Oranje kan noemen.Ik sprak over de vrouw van de koning. Voor het vinden van een vergelijkbare
situatie als die na de troonsbestijging door Willem-Alexander zal ontstaan,
moeten wij ver terug in de tijd. Immers, in 1890 overleed onze laatste mannelijke
koning, maar aan de daaraan voorafgaande lange periode met mannen op de troon –
van 1813 tot 1890 – kunnen wij wel wat afleiden. Misschien is het goed,
een onderscheid te maken tussen de aanspreektitel van de echtgenotes van de
regerende koningen enerzijds en de aanspreektitel van de afgetreden koning
anderzijds. De echtgenotes van de koningen Willem I, II en III werden steeds
koningin genoemd. Denk aan koningin Sophie. Is er anno 2002 reden om van die
lijn af te wijken? Bij de behandeling van de Toestemmingswet ter gelegenheid
van het huwelijk van prins Constantijn werd door het kabinet gesteld dat "het
gebruik inzake de aanduiding van echtgenotes van leden van het Koninklijk
Huis en van de leden van de adel met zich brengt dat zij de titels van hun
echtgenoot vormen". Conform dat gebruik spreken wij bijvoorbeeld over prinses
Marilène.Ik kom nu bij de afgetreden koningen. Het kabinet vermeldt dat daarmee
in verschillende periodes op uiteenlopende wijze is omgegaan. Koning Willem
I, koningin Wilhelmina en koningin Juliana hebben na hun troonsafstand de
koningstitel niet meer gedragen. Ik meen overigens dat koning Willem I zich
koning Willem Frederik, graaf van Nassau liet noemen. Koningin Wilhelmina
en koningin Juliana hebben inderdaad voor de titel prinses gekozen. Emma werd
koningin-moeder genoemd. Juist in deze dagen beseffen wij dat dit ook elders
gebeurt, terwijl er in België zelfs twee koninginnen zijn. Na het overlijden
van koning Albert zijn er misschien wel drie.Het gaat om de vraag of de echtgenote van een regerende koning zich koningin
kan noemen. Niet alleen historische feiten, die toch ook een zekere indicatie
geven van wat maatschappelijk gebruik placht te heten, bieden ruimte voor
het gebruik van de aanspreektitel koningin. Ook in de Grondwet werd die titel
gedurende een lange periode gehanteerd. De eerder gememoreerde minister van
Staat Oud schrijft in zijn boek over het constitutionele recht in 1976 op
dat moment terecht dat "het niet alleen taalgebruik is om de echtgenote van
de koning koningin te noemen, maar ook de opvatting der Grondwet". In de Grondwet
werd gesproken over de koningin. Men spreekt aanvankelijk over de koningin-weduwe
die na het overlijden van de koning een uitkering uit de staatskas ontvangt.
Die bepaling is pas in 1972 uit de Grondwet gehaald, overigens zonder het
uitdrukkelijke oogmerk om de term koningin uit de Grondwet te halen. De bedoeling
van de grondwetswijziging in 1972 was om het aan de wetgever over te laten
welke leden van het Koninklijk Huis in aanmerking komen voor een inkomen uit
de staatskas. Hoe oordeelt de minister-president over het feit dat de Grondwet
lange tijd de titel koningin gebruikte voor de echtgenote van de regerende
koning?Is de minister-president het met mij eens dat het zeer wel mogelijk is
om prinses Máxima na de troonsbestijging door prins Willem-Alexander
"koningin" te noemen en dat daartegen bepaald geen zwaarwegende bezwaren bestaan?De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter. Ik zou bij de behandeling van dit wetsvoorstel, na de uitvoerige
schriftelijke voorbereiding, drie punten aan de orde willen stellen, te weten
de beperking van de omvang van het Koninklijk Huis, de ministeriële verantwoordelijkheid
en de titulatuur van Máxima: zowel "koningin" als "prinses van Oranje"?!
Daar kom ik zo meteen op terug.Ik constateer dat het wetsvoorstel het aantal leden van het Koninklijk
Huis beperkt tot leden in de tweede graad ten opzichte van de koning en in
uitzonderingsgevallen tot een lid in de derde graad. Voorts constateer ik
dat er als overgangsbepaling staat dat prinses Margriet wel lid blijft van
het Koninklijk Huis. Verder worden leden van de koninklijke familie die geen
lid zijn van het Koninklijk Huis, dat immers een staatsrechtelijk begrip is,
hiermee uitdrukkelijk niet uitgesloten van eventuele erfopvolging. Zij blijven
potentieel grondwettelijk erfopvolger en als zij getrouwd zijn, behouden zij
dit recht voor zover zij toestemming voor hun eventueel huwelijk hebben gekregen
van de wetgever. De erfelijke monarchie loopt door dit wetsvoorstel derhalve
geen enkel gevaar en dat is goed.Belangrijke argumenten voor de nieuwe regeling zijn dat in het algemeen
alleen leden in de tweede graad de koning bij de uitoefening van de koninklijke
functie bijstaan en dat erfopvolgers in de derde graad zich ook formeel wat
"vrijer" in de persoonlijke en de maatschappelijke sfeer kunnen ontplooien.
Op die manier kan de ministeriële verantwoordelijkheid worden teruggebracht
tot redelijke proporties. Wij hebben in het verslag gelezen dat sommige andere
partijen ook andere argumenten aandragen. Die argumenten zijn in beginsel
ook denkbaar en voor een deel ook valide, maar wij vinden deze niet zo zwaar
wegen als de argumenten die ik zojuist heb aangehaald. Daarom steunt de VVD-fractie
de regering op dit punt en dat geldt zeker ook ten aanzien van prinses Margriet. Ik kom vervolgens bij de ministeriële verantwoordelijkheid voor leden
van het Koninklijk Huis. Dit onderwerp hebben wij ook besproken naar aanleiding
van een notitie van de minister-president op stuk 27409. Kort samengevat hield
deze notitie in en hield ook het resultaat van de discussie in, dat de ministeriële
verantwoordelijkheid met name geldt voor de koning en de vermoedelijke troonopvolger,
alsmede voor hun huwelijkspartners, en verder voor de voormalige koning of
koningin plus echtgenoot, alsmede voor de leden van het Koninklijk Huis voor
zover die zijn betrokken bij de uitoefening van de koninklijke functie dan
wel voor zover het openbaar belang daarbij aan de orde is. Daarbij geldt overigens
het gebruiksbeginsel dat hoe verder men van de troon afstaat, hoe minder de
ministeriële verantwoordelijkheid geldt. Dit ligt eigenlijk ook in het
verlengde van de wat eerdere notitie van Oud en Drees.De VVD-fractie ondersteunt deze lijn en deze visie. Dat heb ik ook met
betrekking tot die notitie in het debat over de begroting van Algemene Zaken
indertijd gezegd en daar wijken wij niet van af. Aanvankelijk gold de ministeriële
verantwoordelijkheid alleen voor de koning. Er is immers in de Grondwet de
bepaling opgenomen dat de koning onschendbaar is en dat de ministers verantwoordelijk
zijn. Pas later is de ministeriële verantwoordelijkheid gewoonterechtelijk
en eigenlijk sluipenderwijs wat uitgedijd naar ook andere leden van het Koninklijk
Huis. Ik heb zojuist al aangegeven wat de verdere argumenten zijn om in te
stemmen met de beperking van de ministeriële verantwoordelijkheid; onder
andere kunnen erfopvolgers in de derde graad zich op die manier ook formeel
wat vrijer in de persoonlijke en maatschappelijke sfeer ontplooien. Als men
zou uitgaan van een zwaardere ministeriële verantwoordelijkheid dan ik
zojuist heb uiteengezet, zou dit nadelige consequenties kunnen meebrengen
in ieder geval voor leden van het Koninklijk Huis op afstand, omdat de bewegingsvrijheid
van die leden in theorie in beginsel door de regering zou kunnen worden beperkt
in het openbaar belang. Ik geloof niet dat dit een goede lijn zou zijn. Ik
heb die ook overigens ook gelezen bij de inbreng van D66 in het verslag. Op
dit punt willen wij niet verdergaan dan ons eerdere standpunt in dezen.Ik zou de heer Hillen willen vragen om in zijn termijn nog eens in te
gaan op zijn amendement op stuk nr. 7. Daarin wil hij het Koninklijk Huis
opgebouwd blijven zien uit leden tot en met de derde graad, terwijl ik in
de discussie over de ministeriële verantwoordelijkheid naar aanleiding
van een notitie van de minister-president anderhalf jaar geleden van de CDA-fractie
heb begrepen dat zij de benadering van de ministeriële verantwoordelijkheid
onderschrijft, te weten: hoe verder iemand van de troon afzit, hoe minder
verantwoordelijkheid voor de minister-president. Als je het Koninklijk Huis
uit een behoorlijk aantal graden wilt laten bestaan, méér dan
de regering en zoals het eruitziet de meerderheid van de Kamer willen, en
tegelijkertijd de leer aanhangt van afnemende ministeriële verantwoordelijkheid
voor de leden op afstand – dus de derde graad – zie ik daarin
een wat dubbele of tweeslachtige benadering. Misschien wil de heer Hillen
daarop nog eens ingaan in zijn termijn omdat dit medebepalend is voor ons
oordeel over zijn amendement.De heer Hillen (CDA):Dat zal ik zeker doen, maar ik wil nu reeds zeggen dat mijn fractie, zoals
u weet, in de geschiedenis altijd erg gesteld is geweest op eenvoud en bescheidenheid.
Het ontgaat ons waarom je een aparte wet moet maken voor een toestand waarop
niets is aan te merken en die in de praktijk goed functioneert. Dat is het
punt.De heer Te Veldhuis (VVD):U geeft in de toelichting als een van de redenen om tot en met de derde
graad te gaan wat het lidmaatschap van het Koninklijk Huis betreft aan: de
bescherming van de instandhouding van de monarchie. Ik geloof dat dit grondwettelijk
absoluut een non-argument is want de erfopvolging is grondwettelijk bepaald
en heeft op zichzelf helemaal niets te maken met het lidmaatschap van het
Koninklijk Huis. Ook afstammelingen in de derde graad van de koningin blijven
grondwettelijk erfopvolger maar in dit voorstel van de regering niet meer
lid van het Koninklijk Huis. De relatie die u aanbrengt in uw amendement klopt
niet, collega Hillen.De heer Hillen (CDA):Strikt genomen heeft u daarin gelijk, mijnheer Te Veldhuis. De ervaring
is echter dat als je begint te glijden, je vaak eindigt in een val.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik zou niet weten in wat voor richting wij dan zouden glijden en in welke
val dat zou eindigen. Ik hoop toch aan het eind van dit debat te kunnen constateren
dat wij de monarchie en de grondwettelijke bepalingen in stand willen houden,
ook de erfelijke monarchie. Welk gevaar is er dan?De heer Hillen (CDA):Zolang de VVD zo groot blijft als thans en pal staat voor de monarchie,
ben ik daarvoor ook niet zo bang. Ik heb echter ook de inbreng van GroenLinks,
de SP en trouwens ook van D66 gelezen, waarin met enige tevredenheid wordt
geconstateerd dat de eerste stappen worden gezet in de richting van bijvoorbeeld
een verkleining van het Koninklijk Huis en van een Koninklijk Huis dat op
den duur slechts een ceremoniële functie vervult. Ik weet wel dat dit
nu nog niet aan de orde is, maar daarom zeg ik dat een glijpartij vaak in
een val eindigt.De heer Te Veldhuis (VVD):Die redenering even doorzettend, u bent dus bang dat als D66, GroenLinks
en SP samen met misschien nog een andere partij die zegt "schaf die hele oranje
santenkraam" maar af – wij weten dat mijnheer Fortuyn dat heeft gezegd –
een meerderheid zouden krijgen, dit een grote ramp zou zijn en daarom dient
u dit amendement in? Ik vind dat een vrij defensieve gedachte, eerlijk gezegd.De heer Hillen (CDA):Ik volg de peilingen van week tot week ademloos. De ontwikkelingen bij
de VVD geven in ieder geval aanleiding tot zorg.De heer Te Veldhuis (VVD):Waar het gaat om het lidmaatschap en om het voortbestaan van het Koninklijk
Huis, hoeft u zich geen enkele zorg te maken. Dat zal in dit huis voorlopig
niet aan de orde zijn en zeker in de Eerste Kamer niet. En mocht het al ooit
tot twee termijnen komen, zal er geen sprake zijn van een tweederde meerderheid.
Wat dat betreft bent u heel erg pessimistisch met uw amendement, hoewel de
grondgedachte helemaal niet zo gek is. Het CDA komt wat oranjewarmte
betreft redelijk dicht in de buurt van de VVD.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik hecht bijzonder aan zorgvuldigheid bij vraagstukken rond het Koninklijk
Huis. Daarom benadruk ik dat D66 nooit heeft gesteld dat de monarchie moet
worden afgeschaft. Wij hebben wel gesproken over een modernisering van de
monarchie. Ik wil niet dat D66 op één hoop gegooid wordt met
partijen die wel de afschaffing van de monarchie bepleiten. Dit gebeurde net
erg gemakkelijk in het interruptiedebatje met de heer Hillen.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik kan mij deze opmerking heel goed voorstellen. Ik wil mevrouw Scheltema
absoluut niet op één hoop gooien met de heer Fortuyn. Dat is
zeker niet mijn bedoeling geweest, want hij gaat wel heel erg ver door te
zeggen dat "de hele oranje santenkraam" afgeschaft moet worden. Dat heb ik
hier in de Kamer nog nooit gehoord.Nu mevrouw Scheltema mij daarover interrumpeert, zeg ik wel dat ik mij
erover verbaas dat zij een amendement indient dat inhoudt "het frunniken aan
de franje van Oranje". Wederom wil zij namelijk een stap verder gaan dan de
regering, want zij wil vanaf het moment dat het wetsvoorstel met haar amendement
wordt aangenomen meteen de kinderen van prinses Margriet en de heer Van Vollenhoven
uit het Koninklijk Huis verwijderen. Ik snap niet waar de fractie van D66
iedere keer de argumenten vandaan haalt om bij elke discussie over het Koninklijk
Huis te proberen een stukje van het Huis te amputeren. Anderhalf jaar geleden
heeft Thom de Graaf dat gedaan en dat heb ik "de amputatieoperatie" genoemd,
omdat hij de koningin echt alles wilde afpakken. Nu wij het hebben over het
lidmaatschap van het Koninklijk Huis probeert mevrouw Scheltema opnieuw een
aantal mensen uit het Huis te verwijderen, terwijl dat nog niet aan de orde
is. Waarom heeft D66 toch altijd de behoefte om wat van het Koninklijk Huis
af te knabbelen, om te frunniken aan de franje van Oranje?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):De heer Te Veldhuis zei in het begin dat het Koninklijk Huis volgens zijn
fractie beperkt moet worden tot de leden van de koninklijke familie die de
vorstin tot in de tweede graad bestaan. Dat is de algemene lijn. Daardoor
is het niet meer dan logisch en consequent om voor degenen die op het moment
dat de wet in werking treedt niet aan de vereiste voor het Koninklijk Huis
voldoen, een andere rol weg te leggen. Zij blijven gewoon erfopvolgers, zij
behouden hun titels, maar ze behoren inderdaad niet meer tot het Koninklijk
Huis, omdat zij niet zo dichtbij staan. Is dat niet meer dan gewoon consequent
en logisch? Niks frunniken!De heer Te Veldhuis (VVD):De eerste woorden in uw vorige interruptie waren dat een en ander zorgvuldig
moet gebeuren. Hoe zorgvuldig bent u eigenlijk? De regering heeft een heel
zorgvuldig voorstel heeft gedaan door een zorgvuldige overgangsbepaling op
te stellen voor de huidige leden van het Koninklijk Huis. Ik denk dat die
niet zo vreselijk lang zal gelden, want Willem-Alexander zal koningin Beatrix
toch een keer opvolgen. Vanaf dat moment vallen de kinderen van prinses Margriet
en de heer Van Vollenhoven automatisch buiten het Koninklijk Huis, zelfs volgens
de huidige regeling. U wilt deze kinderen nu meteen uit het Koninklijk Huis
halen. Ik vind dat u daarmee te snel gaat. Waarom doet u dat nou?De voorzitter:Nu gaat de heer Te Veldhuis mevrouw Scheltema vragen stellen. Zij moet
haar mening in haar eigen termijn geven. Ik geef haar echter wel de gelegenheid
om kort te interrumperen en wel om de heer Te Veldhuis te bevragen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik wijs de heer Te Veldhuis op een inconsequentie in zijn antwoord. Wanneer
prins Willem-Alexander de troon bestijgt, vallen de kinderen van prinses Margriet
en mr. Pieter van Vollenhoven geheel buiten de erfopvolging. Dat gaat nog
een stuk verder dan hij net zei.De heer Te Veldhuis (VVD):Zoals u weet hebben wij het nu over een ander onderwerp.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Te Veldhuis spreekt over "frunniken aan de franje van Oranje"
inzake een naar mijn oordeel tamelijk bescheiden, desalniettemin belangrijk
amendement van mevrouw Scheltema. Slaan de termen die hij gebruikt niet veel
meer op het wetsvoorstel dat wij nu bespreken? Daarin doet het kabinet de
Kamer een voorstel om het aantal leden van het Koninklijk Huis te beperken.
Kennelijk is de heer Te Veldhuis daar ook voor, maar is dat niet echt "frunniken
aan de franje van Oranje"?De heer Te Veldhuis (VVD):Moet ik uit uw vraag begrijpen dat GroenLinks ineens het Koninklijk Huis
tot en met de derde graad wil handhaven? Dat zou een trendbreuk zijn.De heer Vendrik (GroenLinks):De bedoeling van mijn interruptie is dat u antwoord geeft op mijn vraag
en niet andersom.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik hoop dat u in uw eerste termijn ingaat op mijn vraag. Ik ben benieuwd
of GroenLinks inderdaad ineens zo veel oranjewarmte uitstraalt. Dat zou ik
overigens winst vinden.Met de Wet lidmaatschap koninklijk huis voert de wetgever een opdracht
uit die voortvloeit uit de Grondwet. Over dit onderwerp heeft een aantal malen
een voordiscussie plaatsgevonden. Bij de behandeling van diverse toestemmingswetten
heeft de Kamer de regering gevraagd om nadere voorstellen te doen. Er zijn
namelijk nogal wat mensen lid van het Koninklijk Huis en het is de vraag of
op deze manier doorgegaan moet worden. In dat kader is ook gewezen op de ministeriële
verantwoordelijkheid. Op basis van deze voorgeschiedenis ligt er nu een wetsvoorstel
op tafel. Ik heb zojuist aangegeven waarom wij daar voor zijn. Ik zal mijn
argumenten ter zake niet herhalen.Moet Máxima de titel "koningin" krijgen zodra Willem-Alexander
de troon bestijgt? Als die vraag bevestigend wordt beantwoord, staan wij voor
de vraag of zij nu prinses van Oranje genoemd moet worden. Evenals bijna alle
andere fracties in de Tweede Kamer vindt ook de VVD-fractie dat prinses Máxima
de aanspreektitel "koningin" moet krijgen zodra Willem-Alexander koning is
geworden. Dit past in de Nederlandse traditie van de negentiende eeuw toen
de echtgenoten van de toenmalige koningen Willem I, II en III altijd koningin
werden genoemd. De heer Rehwinkel heeft al de mening van prof. Oud geciteerd
dat dit vast taalgebruik is. In andere monarchieën wordt dit ook gedaan.
Het is internationaal protocollair gebruik. Er zijn geen goede redenen om
hiervan af te wijken.Vervolgens is de vraag of de titel of aanspreektitel "koningin" moet worden
verankerd in de wet en, zo ja, op welke wijze en in welke wet? Moet dit in
een wet in formele zin of in de Grondwet geregeld worden? Bij de voorbereiding
heb ik onze medewerker gevraagd, de geschiedenis van de Grondwet op dit punt
na te gaan. Désirée de Groot heeft mij daarover het volgende
gemeld. In de Grondwet van 1848, 1887 en 1922 werd steeds en alleen het begrip
"kooningin-weduwe" genoemd en altijd in relatie tot het jaarlijks inkomen
vanaf het moment dat betrokkene weduwe werd. In de Grondwet van 1938, 1953
en 1956 werd voor het eerst het begrip "kooningin" gebruikt, maar ook weer
in relatie tot haar inkomen als weduwe van de gestorven koning. Het kabinet-Biesheuvel
heeft in 1972 deze passage uit de Grondwet geschrapt en het kabinet-Lubbers
heeft in 1983 de benaming "koningin" ook niet geherintroduceerd in de Grondwet.
Vanaf 1972 en herhaald in 1983 is die benaming geheel uit de Grondwet verdwenen.Met het oog op het amendement van de heer Hillen verneem ik graag antwoord
van de minister-president op de volgende vragen. Moeten wij het regelen? Moeten
wij het in de wet in formele zin regelen? Moeten wij het eventueel in de Grondwet
regelen? Moet het dan een officiële titel worden? Dit is overigens nooit
expliciet het geval is geweest, maar misschien wel impliciet. En is er dan
ook wat voor te zeggen om het als aanspreektitel te houden in plaats van als
formele titel? Deze vragen zijn bij mij opgekomen naar aanleiding van het
amendement van de heer Hillen.Wij kiezen – daarover geen misverstand – materieel gesproken
voor de aanspreektitel "koningin". Ik vind dat er in dat verband een aantal
kanttekeningen en opmerkingen van staatsrechtelijke of constitutionele aard
geplaatst kunnen en misschien ook moeten worden. Op deze manier bestaan er
twee categorieën koningin: Een koningin als staatshoofd, lid van de regering,
voorzitter van de Raad van State met grondwettelijke bevoegdheden en plichten
en een koningin die geen staatshoofd is, geen lid van de regering, geen voorzitter
van de Raad van State en zonder grondwettelijke bevoegdheden en plichten.
De naam "koningin" dus in dit laatste geval als een aanspreektitel, als een
ornamentele benadering. Wij kiezen hiervoor, maar wij vinden dat dan ook expliciet
heel duidelijk naar buiten als zodanig moet worden gecommuniceerd dat er duidelijke
verschillen zijn in koningin. De heer Rehwinkel wees er al op dat er in België
misschien wel drie soorten koninginnen kunnen zijn. Dat is in België
niet zo gek, want België heeft ook zeven regeringen. We moeten dan echter
wel goed voor ogen houden over welk type koningin we iedere keer praten. Ik
zeg dit niet voor niets. Ik kom dadelijk nog even terug op de naam "koning".De heer Hillen (CDA):Voorzitter. De heer Te Veldhuis hoeft in principe niet zo te tobben, als
hij de traditie aanhoudt dat de vrouw de man volgt in de titel die de man
voert. Dat gebruik bestaat al heel lang. Dat heeft iedereen ook altijd met
blijmoedigheid aanvaard.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik ben begonnen met de argumentatie dat het ook op deze manier is gebeurd
in de negentiende eeuw en dat het internationaal veel meer gebeurt.Voorzitter. Ik kom aan mijn volgende punt van meer staatsrechtelijk-constitutionele
aard. Als de vrouw van de grondwettelijke koning de aanspreektitel "koningin"
gaat krijgen, zou het dan niet logisch, consequent en consistent zijn om de
vrouw van de grondwettelijke troonopvolger, die de naam prins van Oranje heeft,
prinses van Oranje te gaan noemen? Wij hebben ook daar enig historisch onderzoek
gedaan. Historisch gezien heeft die situatie ook bestaan. De heer Rehwinkel
wees daar ook al op. Anna Paulowna, de Russische echtgenote van de toenmalige
prins van Oranje, de latere koning Willem II, werd prinses van Oranje genoemd
als echtgenote van de prins van Oranje toen. De eerste vrouw van de latere
koning Willem III, de Duitse Sophie, werd ook prinses van Oranje genoemd,
als echtgenote van de toenmalige prins van Oranje. Als de regering inzet op
de exclusiviteit van de naam prins van Oranje voor alleen de troonopvolger
en voor zijn echtgenote niet eens de aanspreektitel "prinses", dan is dat
een afwijking van het historisch gebruik en ook een afwijking van het maatschappelijk
gebruik. Als je bij de koning en de koningin iets doet, is het dan niet logisch,
consequent en consistent om dat ook met de prins van Oranje te doen? Waarom
wel het een en niet het ander? Wij moeten daar in dit debat helderheid over
krijgen. Overigens stel ik ook hier weer dezelfde aanvullende vraag of je
het wettelijk moet regelen of verankeren. En zo ja, in welke wet dan? In een
wet in formele zin, eventueel zelfs de Grondwet, hoewel het begrip prinses
van Oranje als echtgenote zich daar ook nooit heeft voorgedaan. Wij moeten
daar ook even bij stilstaan.Voorzitter. Ik heb tot slot op dit punt nog de volgende vraag. Ik kijk
daarbij vooruit en niet terug, zoals bij de naamgeving. We willen allemaal
naar een modern en transparant koningschap. We leven in een geëmancipeerde
wereld en we willen het huidige en het nieuwe koningshuis in een geëmancipeerde
wereld neerzetten. Hoe moeten we daar in de eenentwintigste eeuw mee omgaan,
als de opvolger van Willem-Alexander nadat Willem-Alexander koning is geworden,
een meisje zou zijn? Dat betekent dat de opvolger van Willem-Alexander een
koningin zou worden. Wat gaan we dan met de aanspreektitel van haar man doen?
Blijven we die dan prins noemen, zoals we dat met Bernhard en Claus hebben
gedaan? Of gaan we in een geëmancipeerde, moderne samenleving zo iemand
dan de aanspreektitel "koning" geven, zoals we Máxima nu koningin gaan
noemen? Zou dat dan ook niet logisch, consequent en consistent zijn? Wij kunnen
uitleggen dat er verschillende soorten koningin zijn: een constitutionele,
grondwettelijke, staatshoofd met of zonder. Dan moet je zoiets ook kunnen
uitleggen als het gaat om een koning: een constitutionele, grondwettelijke,
als staatshoofd, lid van de regering, met bevoegdheden en plichten, of een
die alleen de aanspreektitel heeft. Wij moeten hier op z'n minst over nadenken,
als wij naar een modern koningschap gaan. Of willen wij, als het om het koningshuis
gaat, alleen terugkijken naar de negentiende eeuw, slaan wij de twintigste
over en gaan wij in de eenentwintigste eeuw door in de lijn van de negentiende? Het is toch de moeite waard om hierbij stil te staan.De heer Hillen (CDA):Ik weet dat de VVD altijd voorstander is geweest van een internationale
gidsfunctie van Nederland. Als wij met ons beleid aansluiten op het internationaal
gebruik, denk ik dat wij de zaak kunnen laten zoals zij is.De heer Te Veldhuis (VVD):Dat is in ieder geval al een mening. Als wij naar een modern koningschap
gaan en leven in een geëmancipeerde wereld, waar de vrouw niet alleen
de man volgt, maar de man ook de vrouw in haar functie kan volgen, en dat
gebeurt nog al eens, waarom zouden wij hier dan niet even bij stilstaan, als
het om het Koninklijk Huis gaat?De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Het tweede kabinet-Kok verkeert in zijn nadagen. Onvoorziene
omstandigheden daargelaten, is het debat dat wij vanmorgen houden, misschien
wel het allerlaatste dat wij met premier Kok voeren over voorwaar niet het
meest rustgevende deel van zijn portefeuille, te weten het Koninklijk Huis.De verleiding is dan ook groot om op een moment als dit nog eens achterom
te kijken met de minister-president en hem te vragen hoe hij terugkijkt op
dit onderdeel van zijn takenpakket. Niet te ontkennen valt dat deze premier
heel wat meer tijd in het Koninklijk Huis heeft moeten steken dan menige voorganger
en misschien ook wel meer tijd dan hem zelf lief was. Ik loop niet alle bemoeienissen
op dit vlak af, maar het zijn er vele, uiteindelijk culminerend in de monarchiediscussie
en de kwestie-Máxima.Al eerder heeft onze fractievoorzitter, de heer Van der Vlies, zowel in
de Kamer als elders de minister-president voor zijn optreden inzake de monarchie
gecomplimenteerd. Ik zal dat nu niet dunnetjes overdoen, al was het maar omdat
ik bijna zeker weet dat de heer Kok er rood van zou worden en die dienst willen
wij de fractie van de PvdA na zoveel jaren paars beleid uiteraard niet bewijzen.Ik voeg er in een adem aan toe dat ik vandaag niet zo complimenteus kan
zijn, omdat de voorliggende wetswijziging in de ogen van onze fractie bepaald
geen fraaie afsluiting is van acht jaar staatsrechtelijk optreden. Integendeel,
zou ik haast zeggen. Nu kom ik constitutioneel op glad ijs. Het zou misschien
beter zijn geweest, indien niet de minister-president en de minister van Justitie,
maar de minister van LNV achter de regeringstafel zou zitten.Waarom zeg ik dit? De voorgestelde regeling lijkt als twee druppels water
op die welke is neergelegd in het amendement-Brinkhorst dat in 1980 in dit
huis werd aangenomen, maar leidde tot de intrekking van het wetsvoorstel dat
toen onder de verantwoordelijkheid van het kabinet-Van Agt was ingediend.
Krijgt Brinkhorst toch nog gelijk en dat nota bene nadat hij zelf inmiddels
verzwagerd is geraakt aan het Koninklijk Huis? Dit is meer een politieke dan
een staatsrechtelijke opmerking, maar het is niet onaardig om dit even te
releveren.Reeds bij de schriftelijke voorbereiding heeft de SGP-fractie duidelijk
laten doorschemeren het wetsvoorstel te beschouwen als vrucht van een door
naar de republiek neigende krachten aangezwengelde politieke discussie over
de modernisering van de monarchie. Hoewel de regering zich zowel in de memorie
van toelichting als in de nota naar aanleiding van het verslag uitput om aan
te tonen hoe weinig transparant en hoe problematisch de bestaande regeling
is, is zij er wat mijn fractie betreft, absoluut niet in geslaagd om duidelijk
te maken hoe onduidelijk en onbevredigend de huidige wet dan wel is.Hier doet zich het omgekeerde voor van wat wij heel vaak zien bij regeringen.
Meestal wordt een reëel bestaand probleem ontkend, maar deze keer wordt
een deugdelijke regeling tot probleem verklaard. Daarom vraag ik het kabinet
om in dit debat nog eens uit te leggen wat het probleem is. Eenieder die de
moeizame geschiedenis van de totstandkoming van de huidige regeling kent,
weet hoe lastig het was om tot een regeling te komen die recht deed aan de
belangen en gevoelens van alle betrokkenen. Ik rakel die gebeurtenissen uiteraard
niet op, maar haal slechts herinneringen eraan op om aan te geven dat wij
met een zeer delicate materie te maken hebben waarbij wij de grootst mogelijke
zorgvuldigheid moeten betrachten. Uiteindelijk is er destijds voor gekozen om het lidmaatschap van het Koninklijk
Huis grosso modo te koppelen aan de grondwettelijke regeling van de erfopvolging.
Dat was en is een voor iedereen duidelijk, eenduidig en objectief criterium.
Het is een regeling die, aldus het toenmalige kabinet, voor langere tijd gelding
zou moeten hebben.In de memorie van toelichting stelt de regering nu dat de grondslag voor
de inperking van het aantal leden van het Koninklijk Huis, samengevat van
de derde graad naar de tweede graad van de troonopvolging, ligt in de verlening
van bijstand bij de uitoefening van de koninklijke functie. Dat lijkt mooi,
maar daar plaatst onze fractie wel de nodige vraagtekens bij, te meer daar
de regering op een vraag van ons en van de VVD-fractie in het verslag om daarover
iets duidelijker te zijn, laat weten dat dit begrip niet precies is te definiëren
en een veelheid van activiteiten kan omvatten. Over duidelijkheid gesproken!Wie spreekt over het lidmaatschap van het Koninklijk Huis spreekt over
de ministeriële verantwoordelijkheid. Ik heb er na hetgeen daarover inmiddels
is gewisseld in de stukken niet zo veel behoefte aan, hierop heel uitgebreid
in te gaan. Na de beantwoording van onze vragen blijft de SGP-fractie van
mening dat ook de nieuwe regeling leidt tot merkwaardige en allerminst eenduidige
constructies. Gesteld wordt dat door de inperking van het aantal leden van
het Koninklijk Huis ook de omvang van de ministeriële verantwoordelijkheid
wordt ingeperkt. Daarop is en blijft staatsrechtelijk gezien heel wat af te
dingen. Immers ook voor de nu "buiten spel gezette" leden blijft die verantwoordelijkheid
er, zoals nog het best tot uitdrukking komt in het feit dat voor enkele niet-leden
van het Koninklijk Huis, namelijk zij die erfopvolger derdegraads zijn, nog
wel degelijk toestemming moet worden gevraagd voor een huwelijk. Daaruit blijkt
al enige ministeriële verantwoordelijkheid. Met een variant op de wat
vroeger weleens werd aangeduid als de a-prinsen en de b-prinsen, lijkt de
nieuwe regeling te leiden tot tweede- en derderangs opvolgers. Het behoeft
weinig betoog dat wij daar niet op zitten te wachten. Om de zaak nog iets ruimer te stellen: de regering onderschrijft naar
ik aanneem de stelling dat de ministeriële verantwoordelijkheid zelfs
kan worden geactiveerd voor leden van de koninklijke familie, niet zijnde
leden van het Koninklijk Huis? Ik neem aan dat de minister-president dat niet
zal ontkennen.Zonder nu reeds de indruk te willen wekken te buigen voor deze nieuwe
regeling verklaar ik mij namens onze fractie akkoord met de overgangsregeling
die in het wetsvoorstel is opgenomen. Ik kan mij geheel vinden in de kwalificatie
die de VVD-fractie daaraan heeft gegeven: chic. Nu ik het daar toch over heb,
zou ik de heer Te Veldhuis willen vragen, of het niet veel chiquer was geweest,
de oude regeling gewoon te handhaven. Wat is precies de motivering voor deze
wijziging? Ik heb dat niet echt gehoord in de onderbouwing van de heer Te
Veldhuis die op dit punt opvallend kort was. Ik durf dat te vragen, omdat
wij de heer Te Veldhuis de afgelopen jaren hebben leren kennen als een in
staatsrechtelijke vraagstukken bekwaam en consciëntieus collega met gevoel
voor historische verhoudingen. Het kwam bij mij daarom te meer merkwaardig
over dat de VVD-fractie zo ruimhartig dit nieuwe wetsvoorstel lijkt te omhelzen.Ik wil nog een opmerking maken over de titels en de namen. Ik ga daar
niet in den brede op in. Bij de schriftelijke voorbereiding is daarover het
nodige opgemerkt. Wij hebben daarover ook reeds bij het debat over de goedkeuring
van het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima gesproken en stukken
over ontvangen. Ik wil op een ding ingaan wat in het debat veel aandacht heeft
getrokken en dat is de titel koningin.Het amendement dat over deze materie is ingediend door collega Hillen
kan op zichzelf zeker rekenen op de sympathie van onze fractie. Nu de nieuwe
regeling allerlei namen en titels regelt, is het wel opvallend dat de regeling
met betrekking tot de koningin, zijnde echtgenote van de regerende koning,
daarin gemist wordt. Wij vinden dat curieus. Het amendement beoogt de praktijk
en de traditie die in de 19e eeuw is gevestigd, te codificeren. Wij kunnen
dat aldus samenvatten: de echtgenote van de koning heet koningin, maar de
echtgenoot van de koningin heet geen koning. Dat is de historisch gegroeide
situatie en de maatschappelijke praktijk. Wij hebben er geen behoefte aan,
daarin ook maar enige verandering aan te brengen. Wij vinden dat dit moet
worden bestendigd. Wel is het de vraag, zoals zo-even door de heer Te Veldhuis
is gesteld, of wettelijk vastgelegd moet worden en of dat in deze wet vastgelegd
moet worden. Ik hoor hierop graag de visie van de regering. Is dit de plaats
om het te regelen? Op zichzelf is dat logisch, omdat allerlei andere titels
ook worden geregeld. Dat roept de vraag op waarom deze titel niet wordt geregeld.
De vraag is daarmee welke status aan de titel wordt gegeven. Is het een aanspreektitel
of een wettelijk vastgelegde kwalificatie? Daar is onze fractie nog niet helemaal
uit.De heer Rehwinkel (PvdA):Dit lijken mij terechte vragen. Hoe kijkt de heer Van den Berg echter
aan tegen de titel van de echtgenote van de prins van Oranje, die uitdrukkelijk
niet in het amendement van de heer Hillen wordt geregeld? Het lijkt erop alsof
de heer Hillen het is vergeten.De heer Van den Berg (SGP):De heer Rehwinkel haalt mij de woorden uit de mond. Onzes inziens moet
de gekozen lijn, vanuit het oogpunt van consistentie, consequenties hebben
voor de situatie die de heer Rehwinkel en anderen reeds hebben vermeld. Waarom
dat niet regelen? Dat moet gebeuren, zeker als het gaat om de titel van koningin
en de titel van de echtgenote van de prins van Oranje. Het lijkt mij zeer
logisch en in het verlengde van het voorstel liggen om ook deze beide zaken
te regelen.Tot slot onderstreep ik waarom mijn fractie kritisch staat tegenover het
wetsvoorstel. Wij moeten op dit punt de grootst mogelijke zorgvuldigheid betrachten.
Het is een gevoelige materie. In het verleden is hier ook over gesproken.
Wij kennen allemaal de voorgeschiedenis, waarvan ik iets heb aangehaald. Toen
is gezegd dat de huidige wet een duidelijke regeling is die voor langere tijd
moet gelden. Waarom nu deze nieuwe regeling? Hier past de grootst mogelijke
zorgvuldigheid en terughoudendheid, omdat het uiteindelijk gaat om het Oranjehuis
waarvan de leden zich in historisch opzicht en tot op de dag van vandaag met
zoveel opofferingen hebben ingezet voor de belangen van ons land. Dan past
ons de grootst mogelijke voorzichtigheid.Het zal gelet op mijn bijdrage duidelijk zijn dat onze fractie kritisch
staat tegenover het wetsvoorstel. Als de minister-president onze fractie over
de streep wil trekken, zullen zijn gesproken woorden meer overtuigingskracht
moeten hebben dan de geschreven woorden. Ik nodig hem daartoe van harte uit
en ik wens hem daarbij veel succes.De heer Hillen (CDA):Voorzitter. Voordat ik begin over de inhoud van het wetsvoorstel, stel
ik met enige vreugde vast dat het niets verandert aan de positie van de koning
in ons staatsbestel. Ik zeg dat met nadruk omdat ik het wetsvoorstel zie als
een afronding van de debatten die in de afgelopen jaren zijn gevoerd omtrent
het koningshuis en de plaats van het koningshuis in onze samenleving. Met
name van de zijde van D66 zijn de nodige impulsen gekomen voor een debat.
Men kan echter zeggen dat de paarse berg op dit punt een muis heeft gebaard.Ik heb in de schriftelijke inbreng gelezen dat D66 en GroenLinks een poging
doen om dit wetsvoorstel enig belang te geven in termen van modernisering.
Dat heeft het nauwelijks. Het is hoogstens een kleine bijstelling waarvan
men zich kan afvragen of die zo hard nodig is. In termen van de positie van
de koning in ons staatsbestel verandert het niets.Over het wetsvoorstel zijn de nodige opmerkingen gemaakt waarbij ik mij
volledig kan aansluiten. Ik noem de heer Van den Berg. De heren Te Veldhuis
en Rehwinkel hebben ook een aantal opmerkingen van belang gemaakt. Voor het
CDA blijft gelden dat wij niet inzien waarom dit wetsvoorstel is ingediend.
De regeling, het kapstokartikel, artikel 42, lid 2, van de Grondwet: de koning
is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk, is een uitstekend functionerend
beginsel en vormt een uitstekend beginpunt om de ministeriële verantwoordelijkheid
vorm te geven. Enige nadere precisering is daarbij niet nodig. Ik vraag de
minister van Justitie in dat verband om iets te zeggen over de neiging in
onze samenleving om steeds verder te juridiseren. Algemene artikelen en algemene begrippen die door iedereen in het algemeen werden begrepen,
worden steeds verder uitgebeend en vastgelegd, maar daar schieten wij eigenlijk
niet zoveel mee op. Naarmate wij fijner formuleren, wordt het ook steeds gemakkelijker
om uitzonderingen te vinden.De heer Rehwinkel (PvdA):U zegt dat er een mooi beginpunt in de Grondwet staat en dat een nadere
precisering niet nodig is. Mag ik u erop wijzen dat in dezelfde Grondwet staat
dat de wet het lidmaatschap van het Koninklijk Huis regelt? Ik denk dus dat
er wel degelijk een nadere precisering nodig is.De heer Hillen (CDA):Uiteraard, en dat is inmiddels ook gebeurd. Ik moet erbij zeggen dat de
zittende minister-president er over het algemeen blijk van heeft gegeven dat
hij artikel 42, lid 2, met wijsheid kan toepassen. Het is dus ook in deze
tijd mogelijk om dat artikel op een goede manier toe te passen. Er hoeft dan
ook geen verdere verandering in de wetgeving te komen. Althans, de ministeriële
verantwoordelijkheid geeft ons daar geen aanleiding toe.Nu zou je kunnen opmerken dat er in de moderne tijd ook andere factoren
inwerken op de maatschappelijke discussie. Je ziet steeds vaker dat dingen
door de publiciteit een eigenstandige betekenis gaan krijgen, ook als ze juridisch
of politiek een minder belangrijke rol spelen. Dat heeft tot gevolg dat de
minister-president op een of andere manier betrokken wordt bij het vraagstuk
van de ministeriële verantwoordelijkheid, terwijl dat niet zou moeten
gebeuren. Het probleem blijft dat iemand die op een of andere manier geparenteerd
is aan de koningin nieuwswaardig is. Als iemand opvallend in de publiciteit
treedt, zal dat, linksom of rechtsom, de aandacht trekken. Dan is het altijd
mogelijk om de discussie te verplaatsen naar het parlement of naar de minister-president.
De minister-president moet zich er steeds van bewust zijn dat hij dat artikel
in de Grondwet met wijsheid moet toepassen. Hij moet alleen naar zich toetrekken
wat daaronder valt. Hetgeen er niet onder valt, moet hij erbuiten laten.De heer Te Veldhuis (VVD):Daar zijn wij zelf als parlement ook altijd bij. De vraag is of het parlement
er verstandig aan doet om iedere keer de minister-president aan te spreken
voor aangelegenheden die leden van het Koninklijk Huis of leden van de Koninklijke
familie betreffen. Ik neem aan dat u hiermee bedoelt dat dit alleen zou moeten
gebeuren in het geval dat er sprake is van publieke belangen. Het parlement
moet dus grote terughoudendheid betrachten. Alles wat niet echt publiek belang
is, moet wijselijk buiten het parlement worden gehouden.De heer Hillen (CDA):Ik kan het niet duidelijker zeggen dan u. Ik weet alleen dat de verleiding
voor het parlement groot zal zijn om daarover te discussiëren als de
publiciteit weer toeneemt. Ik weet niet of het parlement het dan kan opbrengen
om zich terughoudend op te stellen, maar in principe hebt u gelijk.De heer Te Veldhuis (VVD):Dat betekent dat het parlement zelf ook een grote terughoudendheid zal
moeten betrachten en dat men niet de minister-president ter verantwoording
moet roepen voor zaken die de Koninklijke familie en zeker het Koninklijk
Huis betreffen als er geen sprake is van publieke belangen. Over die gedragsregel
zou het parlement zelf een afspraak kunnen maken.De heer Hillen (CDA):De vraag is hoe lang die afspraak zal bestaan. In ieder geval ligt de
verantwoordelijkheid bij de minister-president. Hij moet inhoud geven aan
artikel 42, lid 2. Ik spreek uit dat met name de minister-president in de
toekomst als stelregel moet blijven vasthouden aan terughoudendheid.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):In deze tijd wordt er steeds meer naar gestreefd om duidelijk aan te geven
waar de verantwoordelijkheden liggen en die moeten vervolgens zo duidelijk
mogelijk in de wet worden vastgelegd. Ik verwijs naar de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen. Daarin wordt heel duidelijk geregeld tot hoever de ministeriële
verantwoordelijkheid gaat. Waarom willen wij dat dan niet duidelijker regelen
bij het koningshuis?De heer Hillen (CDA):Ik heb het debat daarover toevallig meegemaakt en ik herinner mij dat
er geweldig veel gesteggel over was, juist omdat men daarover zo van mening
verschilde. Dat is precies het probleem. Wij hebben in de afgelopen jaren
veel gediscussieerd over de wijze waarop Máxima in Nederland werd geïntroduceerd
en over de periode daarna. Daarbij hebben inhoud en emotie om de voorrang
gestreden. Op het moment dat de emotie het, vooral ook door de publiciteit,
gaat winnen, komt de minister-president in een moeilijk parket. Dan is het
inderdaad voor hem, in zijn positie, buitengewoon lastig om terughoudendheid
te betrachten. Vandaag speelt die emotie niet mee in het debat en kunnen wij
spreken over de inhoud. Mijn fractie wil daarbij onderstrepen dat het niet
moet worden gezocht in regelgeving; dat helpt niet. Principieel maakt het
weinig verschil. Het gaat om de toepassing, die ligt bij de minister-president.
Ik roep hem dan ook op, dat zo terughoudend mogelijk te doen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ontkent de heer Hillen dat regelgeving de minister-president een handvat
kan geven om te zeggen: tot hier gaat mijn verantwoordelijkheid en niet verder?
Regelgeving kan hem helpen bij het vasthouden aan die terughoudendheid, die
de heer Hillen ook wil.De heer Hillen (CDA):Artikel 42, lid 2, regardeert in de eerste plaats de koninklijke functie,
het staatshoofd en zijn handelen. Vervolgens gaat het om de koninklijke functies
zoals die door anderen zouden kunnen worden uitgeoefend. In de nota naar aanleiding
van het verslag wordt verder ingegaan op de positie van de echtgenoot van
de koning en de eerste troonopvolger. Deze bevinden zich dichtbij de troon.
De andere leden van de koninklijke familie, of het Koninklijk Huis, staan
echter verder weg van de troon. Het aantal keren dat zij te maken krijgen
met de ministeriële verantwoordelijkheid, is in principe buitengewoon
gering.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):In dit wetsvoorstel wordt een cesuur aangebracht, wat volgens mij de helderheid
bevordert.De heer Hillen (CDA):Dat weet ik niet. Als een huidige "derdegrader" – het lijkt alsof
wij het over leraren hebben – zichzelf in de nesten werkt of een bepaalde,
vanuit het openbaar belang minder gewenste verbinding aangaat,
zal dat minder snel onder de ministeriële verantwoordelijkheid vallen
dan bij een eerste- of tweedegrader. De privacy van degenen die verder van
de troon staan, wordt op zich dus nu al gewaarborgd. Ik kan in het wetsvoorstel
niet goed terugvinden wat er voor deze mensen anders wordt met het aannemen
daarvan. Dat geldt voor beide kanten van de streep. Wordt prins Friso of prins
Constantijn straks hardnekkiger gevolgd in de openbaarheid? Kunnen zij zich
minder permitteren? Kan iemand als prins Maurits zich wellicht meer permitteren?
Ik denk zelf dat de situatie in de praktijk niet wezenlijk verandert.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik begrijp dat de heer Hillen ervoor pleit, de ministeriële verantwoordelijkheid
ten aanzien van leden van het Koninklijk Huis maximaal te laten zijn. Tegelijkertijd
roep hij zichzelf en zijn collega's in de Kamer op, daar met grote terughoudendheid
gebruik van te maken, met het oog op het wel of niet in het geding zijnde
publieke belang. Is de essentie van het parlement niet dat de verschillende
fracties dat publieke belang telkens weer anders definiëren? Dat maakt
het tamelijk ingewikkeld om op basis van een politiek standpunt andere fracties
op te roepen tot terughoudendheid. Het is toch aan fracties zelf, te bepalen
wanneer dat publieke belang in het geding is en de minister-president als
bewaker van de ministeriële verantwoordelijkheid ten aanzien van leden
van het Koninklijk Huis daarop kan worden aangesproken?De heer Hillen (CDA):Jawel. Dat er zo verschillend over dingen wordt gedacht, vormt de rijkdom
van onze politieke discussie. Partijen die er anders over denken, kunnen proberen
om de minister-president ter zake ter verantwoording te roepen. Als de minister-president
dan van mening is dat zijn verantwoordelijkheid niet in het geding is, moet
hij dat kunnen zeggen. Als bijvoorbeeld de GroenLinks-fractie dat wel vindt,
moet hij niet gelijk denken dat het dus valt onder zijn ministeriële
verantwoordelijkheid. Het kan niet de bedoeling zijn dat een fractie die verantwoordelijkheid
invult.Voorzitter. Ik heb al gesproken over het privé-leven en de mogelijkheden
voor de prinsen om dat in te vullen. Kan de minister-president aangeven in
hoeverre de twee broers van Willem-Alexander en de kinderen van prinses Margriet
nu gehinderd worden in hun persoonlijke leven en carrière? Wat moeten
de broers van de kroonprins zich ontzeggen en welke problemen komen zij tegen?
Welke vrijheden hebben prins Maurits en de andere kinderen van prinses Margriet
wel, doordat zij wat verder van de troon zitten? Wat verandert daaraan door
het aannemen van dit wetsvoorstel? Mij is dat nog steeds niet duidelijk. Ten
principale ben ik het eens met de opmerking van de heer Van den Berg dat het
beter is, uit te gaan van de bestaande wetgeving en de kring van troongerechtigden
te laten samenvallen met de leden van het Koninklijk Huis. Ik heb daarover
een amendement ingediend en ik hoor graag van de minister-president hoe hij
daarover denkt.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Wat nu als dit amendement niet wordt aangenomen? Wat betekent dat dan
voor u?De heer Hillen (CDA):De twijfels die mijn fractie met betrekking tot dit wetsvoorstel heeft,
zijn groot. Ik heb nog niet bepaald welk advies ik mijn fractie zal geven.
Eerst wil ik het antwoord van de minister-president afwachten. Gaandeweg het
debat kom ik erop terug. Het is een kwestie van afweging. Ik heb al als positief
aangemerkt – daar zijn wij heel blij mee – dat er met betrekking
tot de functie van de koning in ons staatsbestel niets verandert. Daarnaast
zijn bepaalde veranderingen in de praktijk te bagatelliseren. Niettemin vinden
wij dat, als je begint te glijden, het ooit kan eindigen met een val. Wij
willen liever niet gaan glijden.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat heb ik u inderdaad horen zeggen. Als nu uw wens om terug te gaan naar
de oude situatie, niet wordt gehonoreerd en het amendement dus niet wordt
aangenomen, gaat u dan toch maar akkoord met het wetsvoorstel?De voorzitter:Mevrouw Scheltema, van het nogmaals stellen van dezelfde vraag wordt het
antwoord nooit anders, zo is mijn ervaring.De heer Hillen (CDA):Dat klopt, voorzitter.De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter. Tijdens een interruptiedebatje heb ik de heer Hillen al een
vraag gesteld over de argumentatie, behorend bij zijn amendement. Hij stelt
dat de omvang van het Koninklijk Huis en de daarbij behorende ministeriële
verantwoordelijkheid de beste bescherming bieden voor "de instandhouding van
de monarchie". Dat is mijns inziens absoluut niet relevant. Als je geen lid
bent van het Koninklijk Huis, is daarmee niet de monarchie in het geding en
ook niet de erfopvolging want die is grondwettelijk bepaald en niet door deze
wet. Met andere woorden: deze argumentatie klopt juridisch, feitelijk en grondwettelijk
niet. Wat doet de heer Hillen hier nu mee?De heer Hillen (CDA):In formele zin heeft u gelijk. Ik heb u dat gelijk zojuist ook gegeven.
Dat was exact het moment waarop ik in mijn interruptie over die glijpartij
begon. Ik heb toen ook gewezen op de inbreng van sommige andere fracties.
Vervolgens spraken wij over de grootte van de partijen in de toekomst, waarbij
u optimistisch en ik pessimistisch was. De heer Van den Berg heeft een opmerking
gemaakt over een republikeinse richting in het praten. Welnu, die tendens
is natuurlijk in dit parlement aanwezig. Op het moment dat dit wetsvoorstel
kan worden uitgelegd als een stap in die richting, hoort mijn fractie er niet
bij.De heer Te Veldhuis (VVD):Bij het laatste kan ik mij wel wat voorstellen maar zoals u het nu heeft
neergeschreven... U geeft toe dat dat wat minder zorgvuldig is gebeurd? Dit
had er beter niet in kunnen staan, want het klopt niet.De heer Hillen (CDA):Het is juist uiterst zorgvuldig gebeurd, juist met het oog op de interruptie
die ik bij uw interventie heb geplaatst.De heer Rehwinkel (PvdA):Waarom heeft u het amendement überhaupt ingediend? Met dit amendement
wordt toch de kern van het wetsvoorstel aangetast? Die kern is verkleining
van de omvang van het Koninklijk Huis. Waarom stemt u niet gewoon tegen het
wetsvoorstel?De heer Hillen (CDA):Het een sluit het ander niet uit. Overigens wijs ik erop dat er met dit
wetsvoorstel méér dingen worden geregeld.De heer Rehwinkel (PvdA):Maar daar bent u het óók niet mee eens. Dat amendeert u
er ook uit. Met de hoofdgedachte van het andere gedeelte van het wetsvoorstel,
de betiteling, bent u het ook niet eens. Dat kunt u niet bestrijden.De heer Hillen (CDA):Dat is niet waar. Met bepaalde onderdelen gaan wij wel degelijk akkoord.
Het andere amendement handelt over de aanspreektitel van de koningin, straks
koningin Máxima. Dat is een klein onderdeel en voor de rest gaat het
om zaken waarbij men wel vraagtekens kan zetten maar waarmee mijn fractie
niettemin zal instemmen. Ik doel nu op de titulatuur en de zaken die daarbij
behoren.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik neem aan dat u daarop in uw betoog nader ingaat. Voor mij is tot nu
toe nog niet duidelijk waarmee u het wél eens bent.De heer Hillen (CDA):Ik geef toe dat ik, toen ik vanochtend wakker werd, daarover lang heb
moeten nadenken...De heer Vendrik (GroenLinks):U bent nog niet wakker, begrijp ik...De heer Hillen (CDA):Voorzitter. Mevrouw Scheltema heeft een amendement ingediend dat erop
is gericht, de overgangsmaatregel af te schaffen. Strikt genomen heeft zij
wat dit betreft een punt. Op zich ben ik het met de heer Te Veldhuis eens
dat die maatregel sjiek is tegenover prinses Margriet. De fractie van het
CDA heeft reeds in verband met de wetgeving rond het huwelijk van Willem-Alexander
aangegeven dat zij onder de indruk is van de wijze waarop prinses Margriet
en haar familie invulling geven aan de ondersteuning van de koninklijke functie.
Zij is haar leven lang beschikbaar geweest om daaraan inhoud te geven. Dat
kan niet genoeg herhaald worden. Ik kan het woord "sjiek" van de heer Te Veldhuis
wel begrijpen, maar juridisch zegt dat mij niet zo verschrikkelijk veel. Feitelijk
houdt de overgangsmaatregel een verzwakking in van de argumentatie onder het
wetsvoorstel.Als de Kamer het zo dringend vindt om te regelen wat zij wil regelen,
maar dat in de huidige situatie uitstelt totdat de nieuwe koning op de troon
zit, hetgeen al morgen kan gebeuren, maar ook nog tien of twintig jaar kan
duren, wordt op de valreep iets geregeld waarmee eigenlijk niet zoveel haast
is. Zolang Willem-Alexander op de troon zit blijft de situatie immers zoals
zij is. Ik vind de overgangsmaatregel, hoe goed ook bedoeld, een verzwakking
van het wetsvoorstel. Ik verzoek de minister-president om daarop nog eens
in te gaan. Het amendement van mevrouw Scheltema snijdt absoluut hout, al
ben ik het er niet mee eens.De heer Rehwinkel (PvdA):Nu bent u het ook nog niet met de overgangsmaatregel eens, dus misschien
moet die er ook nog uit worden geamendeerd. Ik vraag mij dan toch af hoe obstructief
u eigenlijk bent. Bent u misschien destructief ten aanzien van het wetsvoorstel?
Misschien moet u die vraag eens voor uzelf beantwoorden.De heer Hillen (CDA):U kunt het woord destructief gebruiken, maar dat klinkt weer zo negatief.
Als je negatief tegenover een wetsvoorstel staat, mag je dat toch wel zeggen?
Ik leg dat de hele tijd uit.De heer Rehwinkel (PvdA):Je mag altijd tegen een wetsvoorstel stemmen. Daarvoor vindt hier een
gedachtewisseling plaats. Je mag echter niet in destructieve zin handelen.
Ik vind dat u na uw opsomming die vraag langzamerhand eens onder ogen moet
zien.De heer Hillen (CDA):Als wij kritisch zijn, uiten wij dat. Daar moet u niet zo'n boos gezicht
bij trekken. Wij zijn het nog steeds eens met de aanhef van een wetsvoorstel,
omdat daarmee de plaats van de koning in ons staatsbestel wordt onderstreept.
Er zijn veel dingen in het wetsvoorstel waarmee wij het eens zijn; maakt u
zich geen zorgen.De heer Te Veldhuis (VVD):Als de kern van het wetsvoorstel is om van de derde graad terug te gaan
naar de tweede graad en er een amendement komt om weer van de tweede graad
naar de derde graad te gaan, moeten wij ons misschien allemaal eens afvragen
of dat amendement niet destructief is. Kan dat wel in het wetgevingsproces?
Ik verzoek ook de voorzitter om daar eens over na te denken, niet om discussie
kapot te slaan, maar om tot zuivere wetgeving te komen.De voorzitter:Ik zal er over nadenken.De heer Hillen (CDA):Ik wacht eerst het antwoord van de minister-president af. Ik ben van mening
dat het gaat over een onderdeel van het wetsvoorstel, al is het misschien
een heel belangrijk onderdeel.Ik heb een amendement ingediend om Máxima aan te spreken met "koningin"
als zij straks als echtgenote van de koning haar functie uitoefent. Het valt
mij op dat in dit huis de steun voor die aanspreektitel al heel lang breed
bestaat. Sinds wij het wetsvoorstel over het huwelijk van Willem-Alexander
en Máxima hebben behandeld, is dat in dit huis eigenlijk geen punt
van discussie meer. Ik begrijp dan ook niet dat wij het er bij de minister-president
zo uit moeten trekken. Het is een aantal keren door meerdere fracties uitgesproken,
ook tijdens de behandeling van het wetsvoorstel van destijds. Het is daarna
een aantal keren in interviews enz. herhaald. Het is hier aan de orde geweest
in de schriftelijke voorbereiding van het wetsvoorstel.Ik had mij kunnen voorstellen dat de minister-president zich in dit verband
royaler – om die term maar eens in dit verband te gebruiken –
zou hebben opgesteld. Dat wij een amendement hebben ingediend heeft daarmee
te maken. Een amendement is verplichtend. Een motie is, met alle respect,
vrijblijvend. Ik heb een te groot aantal keren in mijn parlementaire loopbaan
meegemaakt dat moties die zelfs vrijwel met algemene stemmen waren aanvaard
door de Tweede Kamer zelf niet werden uitgevoerd. Een voorbeeld is dat een
jaar of wat geleden een motie is aangenomen om adellijke titels ook via de
vrouwelijke lijn te kunnen laten overerven. Die motie heeft een zeer brede
steun in de Kamer gekregen. Toen wij vervolgens een initiatiefwetsvoorstel
indienden om dat te effectueren kwamen allerlei fracties die de motie hadden
ondersteund met bezwaren. Zo zijn er wel meer voorbeelden. Een motie
lijkt een heel vastberaden uitspraak, maar is dat niet altijd, zelfs niet
als de hele Kamer er achter staat, laat staan als het, zoals tegenwoordig
van week tot week, het aan het aantal zieken ligt welke motie net wel of net
niet wordt aanvaard. Dat maakt helemaal geen indruk meer. Daarom heb ik voor
een amendement gekozen. Ik ben het eens met de andere sprekers dat je daarover
met elkaar van gedachten kunt wisselen. Het hangt van het antwoord van de
minister-president af of ik dit in de wet wil regelen. Ik zal bezien hoe enthousiast
hij is om te bewerkstelligen, als straks Máxima naast Willem-Alexander
de koninklijke functie uitoefent, dat zij ook koningin kan zijn.De heer Rehwinkel (PvdA):Laat ik het voorlopig over uw enthousiasme hebben. Waarom hebt u het zelf
niet geregeld? U kunt de vraag wel bij de minister-president neerleggen maar
hoe zorgvuldig hebt u uw amendement opgesteld? Het is toch vreemd dat u alleen
iets met betrekking tot de koning regelt?De heer Hillen (CDA):Ik kom daar nu op. Het amendement had de functie dat het daarin genoemde
punt bij dit wetsvoorstel besproken is, mede gelet op het antwoord van de
minister-president tot nu toe. Wat de titels prinses van Oranje en prinses
der Nederlanden betreft, ben ik het eens met degenen die vinden dat het maatschappelijke
gebruik ook voorschrijft dat ook daar de vrouw de man volgt in de titel. Ik
ben onmiddellijk bereid om, indien u daarom vraagt, mijn amendement op dat
punt aan te passen.Ik houd het gevoel dat de manier waarop wij met adellijke titels omgaan
wat verwrongen is. Enerzijds hebben wij het Koninklijk Huis waarvoor niet
via de Wet op de adeldom de zaken worden geregeld maar waarvoor aparte wetten
worden gemaakt. Anderzijds is er de Wet op de adeldom en alles wat met de
adel te maken heeft waarbij verschillende gebruiken zijn gegroeid. In de schriftelijke
voorbereiding heb ik een vraag gesteld over het intitulé waarin bijvoorbeeld
de koning de titel voert van graaf Van Buren. Tot nu toe is dat alleen bij
de Elfstedentocht effectief geweest. Voor de rest ben ik die naam niet vaak
in de praktijk tegengekomen, terwijl de titel functioneel wordt genoemd voor
de koning. De titel graaf van Buren, en andere, overerft via de vrouwelijke
lijn. Wilhelmina en Juliana hadden geen zonen en toch blijven de titel geërfd
worden, terwijl die overerving voor de overige adel niet is toegestaan. Op
dat punt is de wetgeving niet consequent.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. Een collega vertrouwde mij eens toe altijd enigszins op te
zien tegen debatten over wetgeving en beleid ter zake van het Koninklijk Huis
omdat deze zich doorgaans kenmerken door een zekere sfeer van plechtigheid,
zo niet angstvalligheid en vertoon van curieuze historische details. Dit schoot
mij te binnen toen ik de toelichting en vooral de nota naar aanleiding van
het verslag van het voor vandaag geagendeerde wetsvoorstel tot mij nam. In
de nota reageert de regering maar ten dele op de kritische vragen van de Kamer.
Zij herhaalt de argumentatie uit de toelichting kortaf en nogal stuurs en
zo krijgt dit voorstel enigszins het karakter van een decreet. De Kamer moet
het maar nemen zoals het er ligt.Mijn fractie was bereid, spoed te betrachten met de behandeling van deze
nieuwe regeling voor het lidmaatschap van het Koninklijk Huis, maar dat is
iets anders dan het thuis laten van de kritische zin. De bedenkingen bij mijn
fractie zijn helaas niet gering. Hoe meer ik mij verdiep in het voorstel en
de daarvoor geleverde argumentatie, hoe minder overtuigd ik raak van de noodzaak,
wenselijkheid en wijsheid ervan. Sterker nog, kritiekloze aanvaarding van
dit voorstel impliceert tevens de aanvaarding van een bepaalde opvatting over
de ministeriële verantwoordelijkheid voor het hoofd en de leden van het
Koninklijk Huis die ik mij maar moeilijk eigen kan maken. Mijn fractie is
bereid dit wetsvoorstel dat niet alledaagse materie regelt met een meer dan
gewone gouvernementele instelling te benaderen. Dit evenwel is niet voldoende.Mijn fractie heeft in een ver verleden de stelling betrokken dat wetgeving
ter zake van het lidmaatschap van het Koninklijk Huis niet strikt noodzakelijk
is. Nu echter artikel 39 van de Grondwet ons daartoe wel verplicht, verdient
het aanbeveling een en ander zo te regelen dat het de tand van de tijd goed
kan doorstaan. De regeling dient, anders gezegd, zo te zijn dat zij in hoge
mate los kan staan van een variërende omvang van de koninklijke familie.
Een zeer voor de hand liggend criterium is dan de erfopvolging, ofte wel:
laat zoveel mogelijk de categorie personen die op grond van artikel 25 van
de Grondwet tot in de derde graad van bloedverwantschap het recht van opvolging
bezit, lid zijn van het Koninklijk Huis. Dat was dan ook in 1979 het voorstel
van het kabinet-Van Agt, een voorstel dat ingevolge dezelfde logica werd ingetrokken
toen de Kamer het amendement-Brinkhorst aannam dat het lidmaatschap van het
Koninklijk Huis beperkte tot degenen die tot de koning in de tweede graad
staan. Dat is later weer goed gekomen, maar nu wordt door dit kabinet, zo
zeg ik conform hetgeen collega Van den Berg eerder zei, in feite de lijn-Brinkhorst
weer opgepakt. Ik zie mevrouw Scheltema tevreden knikken – wellicht
is dit ook één van haar kroonjuwelen?Welnu, daar moet dan een goede reden voor zijn, maar die zie ik niet.
Niemand zal kunnen of durven tegenspreken dat alle troonopvolgers in een bijzondere
relatie staan tot de Nederlandse Staat en uit dien hoofde betrokken kunnen
worden bij de uitoefening van de koninklijke functie. Een verdere beperking
van het lidmaatschap van het Koninklijk Huis doet dan ook snel tekort aan
de positie van het Oranjehuis als staatkundig middelpunt van ons volk. Het
valt immers niet te ontkennen – men moet dit ook niet willen ontkennen –
dat de koninklijke waardigheid afstraalt op de nakomelingen van de koning.Wat ik hier beweer, is zeker niet origineel maar is terug te vinden bij
tal van eminente staatsrechtgeleerden, van De Bosch Kemper via Oud tot Kortmann.
De regeling wordt er niet fraaier op als in artikel 4 voor kennelijk uitzonderlijke
situaties de mogelijkheid wordt opengehouden dat iemand uit de derde graad
toch lid wordt van het Koninklijk Huis. Dergelijke leden van de koninklijke
familie behoren ingevolge dit wetsvoorstel in beginsel niet tot het Koninklijk
Huis, maar mogen zich ook weer niet verder van het paleis verwijderen dan
het koetshuis, want er kan altijd nog een beroep op hen worden
gedaan. Het is allemaal weinig fraai.Nu heeft dit gekunstelde onderscheid alles te maken met de opvatting van
de regering over het functioneren van de ministeriële verantwoordelijkheid
in relatie tot niet alleen het onschendbare staatshoofd, maar ook de andere
leden van het Koninklijk Huis. De regering wil – dat is sympathiek –
aan erfopvolgers in de derde graad en hun echtgenoten zoveel mogelijk ruimte
bieden bij hun persoonlijke ontplooiing. De nuchterheid gebiedt evenwel te
erkennen dat het buiten het Koninklijk Huis laten van deze leden van de koninklijke
familie maar in zeer bescheiden mate zal bijdragen aan die ontplooiingsruimte.
Immers, de media, de roddelpers en de sluipfotografie zijn hier toch echt
belangrijkere krachten dan een nauwelijks geactiveerde ministeriële verantwoordelijkheid.Waar het om gaat, is natuurlijk dat het, of het nu tweede of derde graad
is, een prins of prinses betreft. Ook wanneer zo iemand buiten het Koninklijk
Huis komt te staan, dan nog zal een ongelukkige uitspraak zijn weerslag hebben
op de drager van de Kroon. Van die verantwoordelijkheid kan geen wet een prins
of prinses in de derde graad bevrijden. Evenmin is vanuit de recente geschiedenis
geïndiceerd dat erfopvolgers in de derde graad bevrijd zouden moeten
worden van de last van het lidmaatschap van het Koninklijk Huis en de daarmee
samenhangende ministeriële verantwoordelijkheid. Dat komt eenvoudig doordat
zij niet of nauwelijks betrokken zijn bij de uitoefening van de koninklijke
functie. Omgekeerd zijn er wel voorbeelden van ongelukkige uitspraken van
leden van het Koninklijk Huis die er nu lid van zijn en dit ingevolge deze
regeling ook zullen blijven, die het activeren van de ministeriële verantwoordelijkheid
noodzakelijk maakten: van prins Bernhard in het verleden tot prins Willem-Alexander
meer recent.Het probleem zit derhalve in de veel te zwaar aangezette doctrine van
de ministeriële verantwoordelijkheid. Het zou een gemiste kans zijn,
als wij deze gelegenheid niet zouden aangrijpen om een en ander te corrigeren
en weer eens de puntjes op de "i" te zetten. Wat dat betreft begreep ik ook
heel goed de vragen van collega Rehwinkel eerder. Ik betreur het dat de regering
daar kennelijk geen behoefte aan heeft.Kort gezegd: de ministeriële verantwoordelijkheid ex artikel 42 van
de Grondwet, inzake de onschendbare koning, heeft uitsluitend betrekking op
de ambtsbevoegdheden van de koning. Het beeld mag niet ontstaan als zou de
koning, zelfs de koning, voor alle handelingen onder een soort ministeriële
curatele staan. Het zou goed zijn wanneer eens duidelijk zou worden gemaakt
dat zelfs de onschendbare koning over een ruim domein van persoonlijke vrijheid
beschikt waarvoor de ministeriële verantwoordelijkheid niet geldt. Ik
denk bijvoorbeeld aan de tekst van de befaamde Kerstboodschap. Een van mijn
voorgangers gebruikte in dit verband eens de anekdote – ik geef toe
dat deze inmiddels al belegen is – van de Italiaanse koning Victor Emanuel
die geheel onder curatele stond van Mussolini. Toen de koning eens tijdens
een gezamenlijke wandeling zijn zakdoek liet vallen en Mussolini die hoffelijk
wilde oprapen, verbood de koning hem dat met de opmerking dat hij dit liever
zelf deed omdat dat het enige was waar hij nog zelf zijn neus in mocht steken.
Aan de overige leden van het Koninklijk Huis zijn geen staatsrechtelijke bevoegdheden
verleend: er bestaat dan ook geen functionele relatie tussen de niet-onschendbare
leden van het Koninklijk Huis en de ministers van de Kroon. Een ongewenst
handelen of optreden door een niet-onschendbaar lid van het Koninklijk Huis
kunnen ministers doorgaans niet voorkomen. Het is het belang van die ministers
dat zij ook niet de schijn wekken wel verantwoordelijk te zijn. Wat dan overblijft,
is de verantwoordelijkheid van ministers – en in het bijzonder de minister-president –
in het geval een lid van het Koninklijk Huis de koning bijstand verleent bij
de uitoefening van de koninklijke functie. Die verantwoordelijkheid is beperkt
en specifiek. Deze bijstand zal doorgaans vooral door enkele, zeer nauw aan
het staatshoofd gerelateerde, leden van het Koninklijk Huis worden verleend.
In de gegeven situatie zullen leden in de derde graad niet of nauwelijks bij
de uitoefening van de koninklijke functie betrokken raken – sommigen
zullen dat ook niet willen – zodat de ministeriële verantwoordelijkheid
nihil of zo u wilt slapend is en derhalve geen argument kan zijn om het onderscheid
tussen leden van de tweede en de derde graad zo sterk te maken dat de laatsten
buiten het Koninklijk Huis komen te staan. Voeg daarbij de wetenschap dat
bij de troonsbestijging van prins Willem-Alexander van rechtswege het aantal
leden van het Koninklijk Huis fors zal verminderen, dan is moeilijk in te
zien waaraan op dit cruciale punt aan het wetsvoorstel steun zou moeten worden
gegeven.Ik sta vervolgens nog kort stil bij enkele onderdelen. In artikel 5 wordt
geregeld het verlenen van ontslag van het lidmaatschap van het Koninklijk
Huis. Klopt mijn waarneming dat de formulering van dit artikel bewust zo gekozen
is dat het niet uitsluitend hoeft te gaan om ontslag op een verzoek van het
betrokken lid? Om het wat ruw te zeggen: een lid kan dus ook tegen zijn zin
uit het Koninklijk Huis verwijderd worden. Als dat zo is, zou het wetsvoorstel
daarvoor dan niet een algemeen geformuleerde grond moeten bevatten? Of gaat
het hier om dezelfde omstandigheden als waarnaar artikel 29 Grondwet dat gaat
over het uitsluiten van de erfopvolging, verwijst? Als dat zo is, verdient
het dan geen aanbeveling daarnaar te verwijzen? Excuses dat ik deze vragen
pas later heb bedacht. Het was misschien handiger geweest als ik die bij de
schriftelijke voorbereiding had gesteld. Soms komen dingen wat later boven
en dat was hier het geval Ik ontvang hierover graag uitsluitsel.Dan nog iets over de titulatuur. Na de nota gelezen te hebben kan mijn
fractie instemmen met het bepaalde in artikel 7, waarin de vermoedelijke opvolger
van de koning de titel draagt van prins (of prinses) van Oranje. Mijns inziens
zegt de wetgever nu dat artikel 27 van de Grondwet van 1972 ten onrechte in
1983 is geschrapt. Wellicht kan dat nog eens worden rechtgezet, maar daarmee
zal ik deze minister-president niet meer lastig vallen.In artikel 9 wordt de titel "prins of prinses van Oranje-Nassau" van een
wettelijke basis voorzien. Het derde lid bepaalt dat een lid bij verlies van
het lidmaatschap van het Koninklijk Huis deze titel als persoonlijke titel
kan behouden. De redactie lijkt zo gekozen te zijn dat het uitgangspunt is
dat deze titel niet wordt meegenomen. Zie ik dat goed? Als dat zo is, vraag
ik mij af of het eigenlijk niet zou moeten worden omgekeerd
juist binnen het kader van dit wetsvoorstel. Immers, nu dit wetsvoorstel het
lidmaatschap van het Koninklijk Huis beperkt tot de tweede graad en dus tot
die leden die waarschijnlijk lange tijd lid van het Koninklijk Huis zullen
zijn geweest en de koning hebben bijgestaan, ligt het dan niet in de rede
dat deze leden deze titel mogen meenemen? Graag een reactie.Mijn fractie gaat akkoord met de overgangsregeling. Het amendement van
mevrouw Scheltema is een amendement met een soort koele juridische logica.
Met dit soort logica is echt niet alles gezegd. Ik vind het een wat benepen
amendement en wij zullen dat dan ook zeker niet steunen.Ten slotte de casus "koningin Máxima" als u begrijpt wat ik bedoel.
De regering erkent dat naast de koning als staatshoofd de titel koning of
koningin als aanspreektitel gebruikt kan worden. Ik begrijp niet waarom welbewust
wordt nagelaten dit in dit wetsvoorstel te regelen of daarover duidelijk uitspraken
te doen. Dat prinses Máxima te zijner tijd koningin Máxima mag
worden, lijkt me onvermijdelijk en dat is maar goed ook. Houdt het Nederlandse
volk maar eens keer tegen als zij haar gewoon koningin zullen noemen! Het
is bijvoorbeeld conform de hiervoor toepasselijke regels van het internationale
recht en het adelsrecht. Het past bij onze geschiedenis, die geen serieuze
voorbeelden kent waarbij in vergelijkbare situaties anders werd gehandeld.
En het past impliciet bij onze Grondwet. Collega's wezen daarop reeds en collega
Te Veldhuis zelfs zeer uitvoerig. Ik doe het wat korter. Tot aan de grondwetsherziening
van 1972 bepaalde artikel 26, tweede lid, het volgende: "Een Koningin geniet,
na het overlijden van de Koning, uit 's Rijks kas een jaarlijks inkomen van ƒ
200.000 gedurende haar weduwlijke staat." Prof. Oud merkt in dit verband op:
"Dat behalve de regerende koningin ook de gemalin des konings de titel koningin
voert en na het overlijden van haar gemaal blijft voeren, is niet alleen vast
taalgebruik, doch ook de opvatting der Grondwet." Ik daag de minister-president
uit Oud op dit punt te weerspreken. Hij kan dat beter niet doen, want Oud
had gelijk. Ik wijs nog op het taalgebruik van artikel 35 van de Grondwet
van 1815 waarin ook over een "Koningin-weduwe" werd gesproken.Ik nodig de minister-president daarom uit deze titel alsnog een wettelijke
basis te geven of hierover duidelijke uitspraken te doen. Dat is allereerst –
nu word ik heel fijngevoelig – zijn taak en minder de onze. Het lijkt
mij een blijk van wijze terughoudendheid en een gevoel voor verhoudingen als
wij als Kamerleden op dit punt geen gebruik maken van ons recht van amendement.
Als iemand dat toch wil doen, zal ik hem daarvan overigens niet weerhouden.
Ik zeg dit vooral tegen collega Hillen die op dit punt wat vrijmoediger is
en wel een amendement heeft ingediend. Aanvaarding van dat amendement zou
iets krijgen van een parlementaire investituur en daar heb ik toch wat "historisch-emotionele"
moeite mee. Aan de non-verbale taal van de heer Hillen zie ik dat hij dit
begrijpt. De reactie van de minister-president op dit amendement en zijn toonzetting
zijn medebepalend voor ons definitieve oordeel, hoewel ik het er inhoudelijk
natuurlijk geheel mee eens ben.Het zou mooi zijn, wanneer nu ook de minister-president over de brug zou
komen. Dat kan ook halverwege, bedacht ik vanochtend. Hij kan een stap verder
gaan dan hij in de stukken doet. Daarin schrijft de minister-president dat
een besluit daarover genomen moet worden door het kabinet dat ten tijde van
de troonsbestijging van Willem-Alexander regeert. Als minister-president Kok
in dit debat zegt dat hij ervan uitgaat dat de minister-president te zijner
tijd zal melden dat prinses Máxima vanaf de troonsbestijging van prins
Willem-Alexander koningin Máxima zal heten en zo ook wordt aangesproken –
daar gaan wij hier allemaal van uit, tot op heden met uitzondering van de
minister-president – dan ben ik voor dit moment tevreden. Dat heeft
ook consequenties voor mijn houding tegenover het amendement van collega Hillen.
Het zou een mooie en passende finale zijn van de bijzondere verantwoordelijkheid
die de minister-president de laatste jaren op veelszins voortreffelijke wijze
voor ons vorstenhuis heeft gedragen.Voorzitter: WeisglasMevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter. Spreken over een wettelijke regeling betreffende het koningschap
heeft iets speciaals. Het bijzondere schuilt vooral in het feit dat de wet
zich richt op een beperkt aantal zeer herkenbare en geliefde personen. Alleen
al vanwege hun verbondenheid in de koninklijke familie genieten zij brede
bekendheid en aanzien in de Nederlandse samenleving. In het voorliggende wetsvoorstel
gaat het om de invulling van een opdracht die vastgelegd is in artikel 39
van de Grondwet. De wet moet regelen wie lid is van het Koninklijk Huis.Het is niet zo verwonderlijk dat deze verplichting tot regeling bij wet
in 1972 in de Grondwet werd opgenomen. Oud wijst er in de editie 1967 van
zijn Constitutioneel recht van het Koninkrijk der Nederlanden op dat de Grondwet
zelf geen uitsluitsel geeft wie het lidmaatschap van het Koninklijk Huis toekomt.
Naar zijn gevoelen moet men het vooral als een regel van gewoonterecht zien
en behoren waarschijnlijk in ieder geval de kinderen van de koning, ook als
zij meerderjarig zijn, tot het Huis. Daarna wordt het voor hem echter twijfelachtiger.
De Bosch Kemper beschouwt echter de gehele koninklijke familie als lid van
het Koninklijk Huis, voor zover zij bij versterf tot de troonopvolging geroepen
kunnen worden.Uit deze discrepantie in opvattingen van staatsrechtgeleerden alleen al,
blijkt dat een wettelijke regeling bepaald geen overbodige luxe is. Het is
in ieder geval gewenst dat duidelijk is wie tot het Koninklijk Huis behoort.
Behoren tot het Koninklijk Huis betekent immers dat men in mindere of meerdere
mate is betrokken bij de uitoefening van koninklijke taken en mitsdien ook
in mindere of meerdere mate valt onder de ministeriële verantwoordelijkheid.
De leden van de fractie van D66 zijn verheugd dat het kabinet na zorgvuldige
overweging en rijp beraad op de valreep nog met dit wetsvoorstel is gekomen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Deze redenering leidt ongetwijfeld tot de conclusie dat u het wetsvoorstel
steunt. Ik denk niet dat u waar kunt maken dat alle leden van het Koninklijk
Huis betrokken zijn bij het oefening van de koninklijke functie en derhalve
vallen onder de ministeriële verantwoordelijkheid. Dat is toch niet vol
te houden? De meesten willen niets met het verlenen van bijstand
te maken hebben.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Precies. Daaruit blijkt dat het begrip nu niet goed gedefinieerd is. Er
zijn leden van het Koninklijk Huis die niets te maken hebben met de koninklijke
functie, maar andere leden hebben dat wel. Het is verstandig om geënt
op de praktijk vast te stellen wie wel en wie niet tot het Koninklijk Huis
behoren. Dit betreft naar onze mening degenen die in meerdere of mindere mate
bijstand zullen en kunnen verlenen aan de uitoefening van de koninklijke functie.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Als dat uw redenering is, moet u het met mij eens zijn dat het helemaal
geen kwaad kan als die anderen wel lid blijven van het Koninklijk Huis.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dan blijft het onhelder. Er zijn dan leden van het Koninklijk Huis die
geen koninklijke functies vervullen en geen bijstand verlenen. Bij onverhoopte
voorvallen kan de minister-president dan toch verantwoordelijk worden gehouden.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):De minister-president kan alleen ter verantwoording worden geroepen als
er sprake is van het verlenen van bijstand. Als zo'n lid van het Koninklijk
Huis in zijn vrije tijd met te veel drank op tegen boom rijdt, is dat heel
pijnlijk en dan zullen de kranten er vol van staan, maar de minister-president
kan niet ter verantwoording worden geroepen. Ongetwijfeld zal de Kamer het
niet kunnen laten om daar schriftelijke vragen over te stellen, maar als de
minister-president verstandig is, zal hij zeggen: het spijt mij zeer, maar
ik heb hier niets mee te maken.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Wij willen in de wet verankeren dat de minister-president er niets mee
te maken heeft. Er moet goed omschreven zijn waar hij wel verantwoordelijk
voor is. Ik kom straks nog te spreken over andere argumenten om dit te regelen.De heer Rehwinkel (PvdA):U vindt het wetsvoorstel onhelder. Waarom heeft de fractie van D66 dan
tijdens de schriftelijke voorbereiding opgemerkt dat de voorgestelde begrenzing
haar redelijk voorkomt?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dan begrijpt u mij verkeerd. De huidige regeling vind ik onhelder. Er
is alle reden om een beperking tot de tweede graad aan te brengen.De heer Rehwinkel (PvdA):Maar dan begrijp ik uw amendement niet. Daaruit blijkt niets van een beperking
tot de tweede graad. U laat de zonen van prinses Margriet en hun kinderen
buiten het Koninklijk Huis. U handhaaft echter de regeling met betrekking
tot prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven. Zij kunnen op een gegeven
moment tot in de derde graad komen te staan en dan nog blijven zij op basis
van de overgangsregeling lid van het Koninklijk Huis. U bent niet consequent.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik zou graag mijn betoog vervolgen. Ik kom nog te spreken over mijn amendement
en dan zal ik ook op deze kritiek ingaan.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik reageer op uw opmerking dat u uitgaat van een regeling die een beperking
tot de tweede graad inhoudt. Ik vind het prima dat u daar straks meer over
zegt, maar dat heeft u zojuist naar voren gebracht. Ik toon aan dat u zich
daar niet aan houdt.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat doe ik wel. Ik fixeer in mijn amendement de grens op de tweede graad.
Ik wil alleen degenen die in de tweede graad familie van de koningin zijn
en nu op gewaardeerde wijze bijstand verlenen, namelijk prinses Margriet en
mr. Pieter van Vollenhoven, het recht geven om in de toekomst lid van het
Koninklijk Huis te blijven.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat is precies mijn punt!Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Wij stellen op dit moment een wet vast. Wij beperken beiden op dit moment
bij voorkeur het Koninklijk Huis tot mensen die de koning tot in de tweede
graad nastaan. Op dit moment doen met name prinses Margriet en mr. Pieter
van Vollenhoven dat ook. Zij zitten dus op het moment van inwerkingtreding
conform de wet in het Koninklijk Huis. Het is dan chic en logisch dat je mensen
die hun hele leven in het Koninklijk Huis gezeten hebben, laat blijven. Ook
een koningin die aftreedt, blijft in de tweede graad. Ook als de opvolger
al op de troon is, blijft de oude koningin in het Koninklijk Huis. Dat is
allemaal geregeld. Dat is logisch, netjes en consequent. Dat wil ik met het
amendement bereiken. Maar laten we straks nog even op het amendement ingaan.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik kan mevrouw Scheltema niet volgen. Zij heeft hier inmiddels gezegd
dat zij een beperking wil realiseren tot in de tweede graad. Ik zeg haar dat
zij dat niet realiseert, want als zij de overgangsregeling voor een deel instandhoudt,
zullen op een gegeven moment ook prinses Margriet en haar echtgenoot in de
derde graad terecht kunnen komen. Doordat zij dat deel van de overgangsregeling
overeind houdt is zij niet consequent in haar redenering dat zij wil beperken
tot in de tweede graad. Ik kan het echt niet anders zien, mevrouw Scheltema.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Weet u wie niet consequent is, mijnheer Rehwinkel? U! U heeft in de pers
en in de schriftelijke inbrengen nadrukkelijk gezegd dat het beperkt moet
blijven tot de tweede graad en dat u de overgangsregeling te ruim vindt. En
wat doet u hier? U kruipt hier helemaal onder de katheder en doet alsof u
dat allemaal niet gezegd heeft. Dat vind ik inconsequent.De heer Rehwinkel (PvdA):Het zou volgens mij sterker zijn als u niet kwam met flauwekul als "onder
de katheder kruipen". Ik sta gewoon aan de interruptiemicrofoon en ik vraag
u om in te gaan op mijn punt. Als u dat niet wilt doen, moet u dat niet doen.
Ik constateer dat dan gewoon.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik constateer dat ik erop ingegaan ben en dat u het er niet mee eens bent.
Dat is uw zaak. Ik denk dat ik heel erg consequent ben.Voorzitter. Ik zeg nogmaals dat de leden van de fractie van D66 verheugd
zijn dat het kabinet na zorgvuldige overweging en rijp beraad op de valreep
nog met dit wetsvoorstel komt. Het brengt het lidmaatschap
van het Koninklijk Huis terug tot die leden die vooraan in de rij van erfopvolgers
staan en mede daarom worden geroepen tot het verlenen van bijstand bij het
vervullen van de koninklijke functie. Door een duidelijke scheiding aan te
brengen tussen degenen die blijkens de praktijk worden ingeschakeld bij de
uitoefening van de koninklijke functie en degenen die meer op afstand staan,
wordt meer helderheid gebracht in de reikwijdte van de ministeriële verantwoordelijkheid.
Want waar sprake is van deelname aan de uitoefening van de koninklijke functie,
kan er behoefte zijn aan "het correctief van de ministeriële verantwoordelijkheid"
om met Oud te spreken. Waar geen sprake is van enige bijdrage aan de vervulling
van de koninklijke functie is ook geen noodzaak voor ministeriële verantwoordelijkheid.
Het is daarom goed dat die grens duidelijker in de wet wordt afgebakend.Bij D66 bestaat reeds lang de wens om meer helderheid te brengen in de
reikwijdte van de ministeriële verantwoordelijkheid en deze te begrenzen
tot waar daadwerkelijk de behoefte en de noodzaak bestaat. Door middel van
een beperking van de omvang van het Koninklijk Huis kan deze helderheid worden
verkregen. Reeds in 1980 diende het toenmalige D66-Kamerlid Brinkhorst een
amendement in ten aanzien van het toen voorliggende wetsvoorstel Lidmaatschap
Koninklijk Huis. In dat amendement werd exact in dezelfde beperking tot erfopvolgers
in de tweede graad van bloedverwantschap voorzien als nu door de regering
wordt voorgesteld. Er werd toen nadrukkelijk tijdens de parlementaire behandeling
gesteld dat het geen beperking ter wille van de beperking was, maar een beperking
ter wille van het functioneren van de monarchie. De toegenomen omvang van
het Koninklijk Huis gekoppeld aan de wens om zo weinig mogelijk leden van
de koninklijke familie in een bijzondere positie te plaatsen, waardoor zij
zich in de samenleving niet gelijk aan andere burgers konden ontplooien waren
toen reeds belangrijke redenen om aan te dringen op beperking van het lidmaatschap
van het Koninklijk Huis. Het amendement haalde het nipt, maar leidde toen
nog tot intrekking van het wetsvoorstel. Het is verheugend dat ons standpunt van toen in dit wetsvoorstel is terug
te vinden. Vastgelegd wordt dat alleen erfopvolgers tot en met de tweede graad
van bloedverwantschap deel uitmaken van het Koninklijk Huis. De ministeriële
verantwoordelijkheid zal zich voortaan slechts uitstrekken tot de leden van
het Koninklijk Huis. De mate waarin de ministeriële verantwoordelijkheid
wordt geëffectueerd, verschilt natuurlijk. Zij is veelomvattend voor
de koning, bij de uitoefening van zijn koninklijke functies. Grondwettelijk
is immers bepaald dat de koning onschendbaar is en de ministers verantwoordelijk
zijn.Voor de overige leden van het Koninklijk Huis is er sprake van een meer
indirecte, graduele ministeriële verantwoordelijkheid, een verantwoordelijkheid
voor zover zij de koningin bijstaan in de koninklijke taakuitoefening. De
ministers van Staat, Drees en Oud, wezen hier reeds op in hun advies in 1964.
D66 onderschrijft dit ten volle. Ik beluister dit ook bij de collegae in de
Kamer. Ik geloof dat het kabinet het ook zo neerzet.Voor de overige leden van de koninklijke familie die niet meer behoren
tot het Koninklijk Huis, maar volgens de Grondwet wel tot de potentiële
erfopvolgers worden gerekend, bestaat volgens D66 terecht geen ministeriële
verantwoordelijkheid meer, behoudens de verantwoordelijkheid voor het al dan
niet indienen van een goedkeuringswet bij het sluiten van een huwelijk en
het uitsluiten van erfopvolging. Maar dat is dan ook het enige. Voor het overige
kunnen deze erfopvolgers zich vrij buiten de ministeriële verantwoordelijkheid
in de maatschappij bewegen. Dat vindt D66 een groot goed. Als geen wettelijke
goedkeuring voor een aan te gaan huwelijk wordt verleend, verliest betrokkene
zijn of haar recht op erfopvolging.Op dit punt wordt gelukkig al wat langer geen onderscheid meer gemaakt
tussen mannen en vrouwen. Buijs beschrijft in zijn Grondwet van 1883, deel
1, nog helder hoe prinsen of koningen door het niet vragen van toestemming
voor hun huwelijk slechts het erfrecht voor hun kinderen verspeelden, maar
niet voor zichzelf. Koninginnen en prinsessen daarentegen werden direct gedwongen
af te treden dan wel verspeelden het eigen recht op troonopvolging.In dat verre verleden waren er overigens nog wel meer verschillen. Zo
vererfde de troon eerst volledig in mannelijke lijn en kwamen pas daarna de
vrouwen aan bod. De Grondwet is nu gelukkig man-vrouw-neutraal geworden, en
dat past in deze tijd.De zo verkregen helderheid in de relatie tussen ministeriële verantwoordelijkheid
en lidmaatschap van het Koninklijk Huis is niet alleen van belang voor de
relatie tussen regering en parlement, maar ook voor de betrokken leden van
de koninklijke familie. Ondanks de bekendheid door de band met de koninklijke
familie zullen de leden die wel tot de kring van erfopvolgers behoren, maar
niet meer tot het Koninklijk Huis, zich ingevolge deze wet veel vrijer in
de maatschappij kunnen bewegen en ontplooien. Geen toeziend oog van regering
en parlement zal hen meer belemmeren. Dat vindt D66 bepaald belangrijk.Als er nu reden is om de omvang van het Koninklijk Huis te beperken tot
en met de erfopvolgers in de tweede graad, zoals voorgesteld, zie ik niet
in waarom er nog een overgangsregeling moet worden getroffen voor de kinderen
van prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven, die nu reeds in de derde
graad van bloedverwantschap tot koningin Beatrix staan en die zelfs niet meer
tot de kring van erfopvolgers zullen behoren, zodra prins Willem-Alexander
de troon bestijgt. Het is toch logisch en consequent om de in deze wet opgenomen
lijn ook tot hen door te trekken en geen tussenprocedure te creëren?
De praktijk wijst reeds uit dat zij niet betrokken zijn bij de uitoefening
van de koninklijke functie. Belemmer hen dan ook niet langer formeel in hun
bewegingsvrijheid en ontplooiingskansen.Het is mij niet duidelijk waarom de regering hierbij ineens de schakeling
van generaties ten tonele voert. Dat vind ik een heel weids begrip, terwijl
het gaat om een verhoudingsgewijs korte periode. In het amendement op stuk
nr. 9 wordt de overgangsregeling voor de kinderen van prinses Margriet en
mr. Pieter van Vollenhoven geschrapt.De heer Rehwinkel (PvdA):Mag ik het nog een keer proberen? Is mevrouw Scheltema het met mij eens dat ook prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven in de
derde graad kunnen geraken op het moment dat prins Willem-Alexander koning
zal zijn geworden?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat ben ik met u eens.De heer Rehwinkel (PvdA):Is mevrouw Scheltema het met mij eens dat op een gegeven moment ook prinses
Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven in die derde graad kunnen geraken,
namelijk op het moment dat prins Willem-Alexander koning zal zijn geworden?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ja, dat ben ik met u eens.De heer Rehwinkel (PvdA):Bent u het met mij eens dat als prinses Margriet tot de derde graad behoort
zij op basis van uw amendement wel lid van het Koninklijk Huis blijft?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ja.De heer Rehwinkel (PvdA):Bent u het met mij eens dat in dat opzicht uw criterium, het lidmaatschap
van het Koninklijk Huis beperken tot de tweede graad, niet wordt gerealiseerd?
Geldt voor prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven dat zij ook nog
lid van het Koninklijk Huis zullen zijn als zij in de derde graad van bloedverwantschap
terecht zijn gekomen?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat is zo en daar is alle reden voor.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat is precies wat ik net probeerde te zeggen, namelijk dat u in dat opzicht
uw bewering niet waar maakt als u in uw amendement het lidmaatschap tot de
tweede graad wilt beperken.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):U spreekt slechts de halve waarheid. Op het moment dat wij dit wetsvoorstel
behandelen, zijn prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven tweedegraads
bloedverwanten. Ik vind het goed om de situatie te fixeren op het moment waarop
wij nu zijn. In die situatie hebben prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven
hun hele leven actief bijgestaan in de koninklijke functie. Daarom vind ik
het zeer terecht dat, geheel in overeenstemming met de argumentatie in het
wetsvoorstel, wordt gezegd dat voor hen een overgangsregeling nuttig, nodig
en gewenst is. Dat staat ook in mijn amendement. Voor hun kinderen is reeds
nu geen sprake van bijstandverlening in de koninklijke functie. Hun kinderen
bevinden zich op het moment van inwerkingtreding van de wet al in de derde
graad. Zij vallen erbuiten. Over korte tijd vallen zij zelfs geheel buiten
de erfopvolging. Waarom moet je voor hen op dat punt zo inconsequent zijn?
Ik wil daarom de logische lijn doortrekken. U hebt in de stukken toegegeven
dat u dat ook logisch lijkt en dat de overgangsregeling veel te ruim is. Om
de een of andere reden bent u daar nu van teruggekomen. Ik begrijp niet wat
voor u die redenen zijn geweest. Mij zijn ze niet helder geworden.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik maak bezwaar tegen uw opnieuw onzorgvuldige wijze van uitdrukken. U
hebt kunnen constateren dat ik de minister-president gevraagd heb, in te gaan
op die overgangsregeling, met name op het punt van betrokkenheid bij de koninklijke
functie. Op basis waarvan u uw conclusies trekt, weet ik niet, maar u zegt
wel ten onrechte dat de kinderen van prinses Margriet niet bij de uitoefening
van de koninklijke functie betrokken zijn. Ik zal geen voorbeelden noemen,
maar incidenteel is het wel degelijk het geval. U bent naar mijn mening buitengewoon
onzorgvuldig in uw formulering.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat laat ik voor uw rekening. Ik ben uitermate zorgvuldig geweest in mijn
wijze van formuleren. U had daarin wat consequenter moeten zijn. Als u in
de stukken en in de pers daar zo'n punt van maakt, als de regering op uw vragen
antwoordt in de memorie van toelichting en de nota naar aanleiding van het
verslag en u stelt opnieuw vragen, dan vraag ik mij af waar u blijft met uw
aanvankelijke kritiek?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. Als mevrouw Scheltema en de heer Rehwinkel over dit punt zo'n
fantastische ruzie met elkaar maken, dan is het aan deze kant van de Kamer
genieten!Mevrouw Scheltema, probeert u zich eens boven die koele, juridische logica
uit te tillen! Het is toch duidelijk dat de regering in deze regeling een
gebaar maakt van welwillendheid en waardering jegens prinses Margriet en de
heer Van Vollenhoven en hun kinderen daarin betrekt? U en ik weten dat dit
geldt voor de periode tot de troonsbestijging. Wat is er op tegen om dat gebaar
niet gewoon te honoreren?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat is het verschil tussen u en mij! U vindt het kennelijk zielig dat
die kinderen niet langer tot het Koninklijk Huis zullen behoren. Ik zeg juist
dat mensen die gezien de afstand tot de troonopvolger niet in de klem van
de ministeriële verantwoordelijkheid zouden moeten zitten, ook niet in
de geringste mate, dat zij zich vrijelijk zouden moeten kunnen ontplooien
in het maatschappelijk leven en dat zij niet langer onder die druk moeten
staan. Het wordt nauwelijks verwezenlijkt. Het is echter altijd aanwezig.
Als wij zeggen dat het niet logisch is en dat de ministeriële verantwoordelijkheid
beperkt moet worden tot mensen die in de tweede graad tot de koning staan,
moeten wij vervolgens consequent zijn. Het is voor de mensen alleen maar prettiger.
Het losmaken van het Koninklijk Huis is geen straf, maar geeft hen meer vrijheid
om zich maatschappelijk te ontplooien.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw Scheltema moet de algemene redenering die geldt voor de knip tussen
tweede graad en derde graad niet hierop van toepassing verklaren. Ik heb dat
reeds begrepen. Het maakt ook deel uit van het wetsvoorstel. Het is ook de
redenering van de regering. Het gaat nu om deze specifieke categorie van personen.
Daarbij moet men overigens niet de term "zielig" gebruiken. Daarvan is geen
sprake. Het is toch duidelijk dat zij op een zodanige wijze zijn opgenomen
in het wetsvoorstel dat zij buiten het algemene systeem vallen? Dat is het
juridische gelijk van mevrouw Scheltema. Er wordt echter kennelijk gewenst
dat dit gebaar wordt gemaakt. Waarom zet mevrouw Scheltema deze mensen er
dan buiten? Ik vind dat onwelwillend.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Het is mijn overtuiging dat als er geen ministeriële verantwoordelijkheid
gewenst wordt op grotere afstand, het dan ook op die wijze moet
worden geregeld. De overgangsregeling zoals die in het wetsvoorstel staat,
is overigens ook beperkt tot het moment van de troonsbestijging door prins
Willem-Alexander. Het gaat om een heel korte tijd. In die zin kan ik de heer
Van Middelkoop gelijk geven. Wat doet het ertoe? Het doet echter afbreuk aan
de helderheid van de wet.Ik kom bij prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven. Daar ligt de
situatie beduidend anders. Zij staan op moment van inwerkingtreding van de
wet nog in tweede graad van bloedverwantschap tot de koningin en hebben koningin
Beatrix gedurende een groot deel van hun leven bijzonder actief en zeer gewaardeerd
bijgestaan in de uitoefening van het koningschap. D66 vindt het alleen al
om die reden niet alleen redelijk, maar ook gewenst en passend bij de structuur
van de wet dat zij deel blijven uitmaken van het koningshuis, ook al komen
zij na wisseling van de troon in derde graad van bloedverwantschap terecht.
Dat is eveneens in het amendement bepaald.Het is goed dat het wetsvoorstel een duidelijke relatie legt tussen de
omvang van het Koninklijk Huis en een beperking in een aantal functionele
en adellijke titels. De titels prins en prinses der Nederlanden en prins en
prinses van Oranje-Nassau worden gereserveerd voor leden van het Koninklijk
Huis en de titel prins of prinses van Oranje voor de vermoedelijke troonopvolger.
Het kabinet gaat ervan uit dat het maatschappelijk gebruik zich wel naar die
exclusiviteit van de titel prins of prinses van Oranje zal richten. Waarop
is deze verwachting gebaseerd? Wat wordt ermee bedoeld? Betekent dit direct
of indirect dat het kabinet vindt dat deze titel niet als aanspreektitel voor
de echtgenoot mag worden gebruikt? In het verleden is dat wel gebeurd. De
heren Rehwinkel en Te Veldhuis hebben erop gewezen hoe het in het verleden
als aanspreektitel is gebruikt. Het kabinet legt hier een wenselijkheid neer.
Afdwingbaar is het naar mijn gevoel niet. Ik hoor hierop graag de mening van
de minister-president.De heer Rehwinkel (PvdA):Wat vindt mevrouw Scheltema er zelf van?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik vindt dat die aanspreektitel gebruikt mag worden. De echtgenote van
de prins van Oranje mag voor mijn part aangesproken worden als prinses van
Oranje.De heer Rehwinkel (PvdA):En de echtgenote van de koning?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik ga op het amendement in. Ik kom dan op het bedoelde punt. Ik wil daar
heel helder over zijn.Onopgelost blijft de vraag of de echtgenote van de toekomstige koning
de titel koningin krijgt of niet. Het amendement van de CDA-fractie beoogt
dit te regelen. Laat ik vooropstellen dat D66 zich heel wel kan voorstellen
dat prinses Máxima op het moment dat prins Willem-Alexander koning
zal zijn geworden, zal worden aangesproken als koningen. Ik kan mij dat niet
alleen voorstellen, ik vind het ook wenselijk.De heer Rehwinkel (PvdA):Dit verbaast mij. Mevrouw Scheltema gaf net aan eraan te hechten dat men
zich houdt aan wat eerder in de pers is gezegd. Ik kom echter in de Volkskrant
van 22 mei 2001 als opvatting van mevrouw Scheltema, niet de fractie van D66,
tegen dat Máxima geen koningin hoeft te heten.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat moet u wel in de juiste context zien. Op zichzelf is het niet verplicht
dat Máxima koningin wordt genoemd, maar ik heb er geen bezwaar tegen
als zij zo wordt genoemd. Wij hebben erover gesproken in de fractie en wij
vinden dat die aanspreektitel gebruikt moet kunnen worden als het zover is.De heer Rehwinkel (PvdA):U hebt in de Volkskrant van 22 mei 2001 gezegd dat wij een consistente
lijn moeten volgen. De lijn was dat de man van de koningin in de twintigste
eeuw prins-gemaal heette en geen koning. Dat betekent dat Máxima geen
koningin hoeft te heten. U zegt hier nu iets heel anders. Kennelijk heeft
uw fractie een andere afweging gemaakt. Waarom zegt u dat dan niet?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):In dat stuk stond een juridische beschouwing over wat formeel nodig is.
Formeel is er geen verplichting om prinses Máxima koningin te noemen
als zij echtgenote van de koning is. Het gaat nu om wenselijkheden. Wij hebben
er in de fractie over gesproken en wij vinden het wenselijk dat zij koningin
zal worden genoemd als het zover is.Voorzitter. Dat is ook conform het maatschappelijke gebruik dat echtgenotes
veelal de titel van hun man volgen. Iets anders is of een wettelijke regeling,
die door de CDA-fractie wordt voorgesteld, gewenst is. Daaraan twijfel ik
om een aantal redenen. Allereerst wordt op deze wijze wettelijk een onderscheid
tussen een koninklijke echtgenoot en een koninklijke echtgenote geïntroduceerd,
terwijl overigens de verschillen tussen mannen en vrouwen in relatie tot het
koningschap zijn geschrapt. Het verwijt van ongelijke behandeling tussen mannen
en vrouwen krijgt ook een extra grond. Immers, voor de echtgenote van de koning
wordt in het amendement niets geregeld, terwijl voor de echtgenoot van de
koningin wel wat wordt geregeld. Echtgenotes krijgen in het amendement wettelijk
de titel koningin. Wat betekent dat precies? Betekent dit niet dat het meer
is dan een aanspreektitel en dat het een officiële titel wordt? Wil de
CDA-fractie dat? Ik wil ook graag horen wat de regering daarvan vindt. Als
je wettelijk de titel koningin gaat vestigen, dan is het naar mijn gevoel
iets meer dan een aanspreektitel.De heer Hillen (CDA):Wij kunnen daar nog lang over discussiëren, maar het is voor mij
niet zo verschrikkelijk beslissend. U moet het zo zien. Ik heb eerst geklopt
op de deur en toen werd er niet opengedaan. Toen heb ik een loper gezocht,
maar die werkte niet. Ik ben nu met een koevoet bezig, maar open zal die.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik vind het een mooie beeldspraak. Volgens mij is er in het verleden bij
de echtgenotes van koning Willem I, II en III altijd sprake geweest van een
aanspreektitel, maar ook dat wil ik graag horen van de regering. Er was geen
uitdrukkelijke wettelijke aanduiding, alleen indirect bij de inkomens, wat
zo-even ook naar voren werd gebracht. Wat betekent het volgens u als dit amendement
het niet haalt? Zou dat betekenen dat Máxima nooit meer als koningin
zal kunnen worden aangeduid? Dat wilt u zeker niet bereiken.
Daarom stel ik voor dat wij eerst aanhoren wat de voetangels en klemmen van
dit amendement zijn. Als wij op een andere manier duidelijk kunnen maken wat
deze Kamer wenselijk vindt, dan hoop ik dat u daarvoor open staat.De heer Hillen (CDA):Daar sta ik voor open. Ik ben zeer benieuwd naar het antwoord van de minister-president.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik heb er wel enig begrip voor dat het kabinet zegt dat wij de definitieve
uitspraak aan een dan zittend kabinet moeten overlaten. Ik denk alleen dat
niets zich ertegen verzet dat wij aangeven hoe wij er op dit moment tegenover
staan. Dan laten wij het kabinet dat daar definitief over moet oordelen heeft
ook nog wel enige ruimte.Op het amendement op stuk nr. 7 van de CDA-fractie dat een terugval naar
de huidige situatie voorstelt, ga ik niet in. Het staat zo lijnrecht tegenover
de bedoeling van dit wetsvoorstel, dat ik het bijna destructief vind. Er is
echter nog een ander bezwaar. In het amendement wordt namelijk niets bepaald
ten aanzien van de regeling van titels, die wel in dit wetsvoorstel is vervat
en die is gekoppeld aan de nieuwe omvang van het Koninklijk Huis. Ik ben benieuwd
hoe de CDA-fractie daarmee wil omgaan. Als de CDA-fractie de oude regeling
wil handhaven, moet zij de koninklijke weg bewandelen en het wetsvoorstel
gewoon verwerpen. Wat de D66-fractie betreft, wordt dit wetsvoorstel echter
gewoon aangenomen. Wij zien het als een goede stap, op weg naar verdergaande
modernisering van ons koningschap.De heer Rehwinkel (PvdA):Stel dat het amendement van mevrouw Scheltema over een verdere verkleining
van het Koninklijk Huis wordt aangenomen. Wat denkt zij dat er in dat geval
met het wetsvoorstel zal gebeuren, bijvoorbeeld in de Eerste Kamer?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik denk dat ook de Eerste Kamer de consistentie van mijn amendement zal
inzien; het zijn geen domme mensen daar.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat is misschien toch een tikkeltje naïef. Ik houd het niet voor
onmogelijk, de opvatting van een aantal partijen kennende, dat het wetsvoorstel
dan in de Eerste Kamer zal worden verworpen. Ik hoop dat mevrouw Scheltema
bij haar beschouwingen over het eventueel overeind houden van dit amendement
zal betrekken dat er dan een grote kans bestaat dat het wetsvoorstel wordt
verworpen, waardoor wij met lege handen komen te staan.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Begrijp ik nu goed dat dit voor de heer Rehwinkel de overweging is geweest
om de hogere inzet van het begin af zwakken?De heer Rehwinkel (PvdA):Nee, het is iets wat ik bij mijn overwegingen betrek, wanneer ik uiteindelijk
mijn standpunt inneem. Mevrouw Scheltema schijnt dat niet te willen zien,
maar ik hoop dat zij het uiteindelijk ook doet.De heer Hillen (CDA):Ik vind het zorgelijk dat als het politiek verstand doorbreekt, de Eerste
Kamer blijkbaar anders oordeelt dan Tweede Kamer. Als met het aannemen van
het amendement van mevrouw Scheltema het politieke draagvlak onder het wetsvoorstel
zou wegvallen, zou dat al in deze Kamer zichtbaar moeten worden.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dat lijkt mij ook, maar ik heb dat nog niet gehoord.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Het is een enigszins wonderlijke ervaring om in dit debat
te mogen participeren. Desalniettemin doe ik het graag.De heer Hillen (CDA):Voordat de heer Vendrik verder gaat: wat bedoelt hij ermee dat het een
wonderlijke ervaring is om in dit debat te participeren? Hij is lid van deze
Kamer en wij praten over het staatshoofd. Wat is daar wonderlijk aan?De heer Vendrik (GroenLinks):Het is geen alledaagse ervaring voor mij om over het Koninklijk Huis te
spreken. Bovendien sta ik hier niet als eerste woordvoerder, maar dat is enkele
andere woordvoerders al opgevallen. Als ik dan zie hoe wij deze ochtend met
elkaar doorbrengen, vind ik dat ik mag spreken van een "wonderlijke ervaring".Het voorliggende wetsvoorstel, dat een beperking van de omvang van het
Koninklijk Huis bevat, heeft onze steun; ik haal de kou maar meteen uit de
lucht. In de toekomst zullen verschillende leden van de koninklijke familie
aldus niet langer ressorteren onder de ministeriële verantwoordelijkheid.
De GroenLinks-fractie vindt dit een stap in de goede richting. Uiteindelijk
is de belangrijkste motivatie hiervoor – in het schriftelijke debat
hebben wij dat al uiteengezet – gelegen in het belang van het waar mogelijk
versterken van de persoonlijke vrijheid, ontwikkeling en privacy van de leden
van het Koninklijk Huis. Het past bij de modernisering van het Koninklijk
Huis en de huidige tijdgeest om deze persoonlijke vrijheid zoveel mogelijk
te garanderen. Het instituut van de erfelijke troonsopvolging brengt al zoveel
beperkingen in de persoonlijke levenssfeer met zich, dat waar mogelijk deze
beperkingen weer dienen te worden opgeheven. Het inperken van de ministeriële
verantwoordelijkheid tot de kring van potentiële erfopvolgers en leden
van de koninklijke familie die bijstand verlenen bij het uitoefenen van het
koningschap, is daarom een goede stap. Laat de koninklijke familie zoveel
mogelijk in vrijheid van het leven genieten. Daarbij teken ik aan dat de relativering
van de heer Van Middelkoop daarbij absoluut op zijn plaats is. Het is een
wetsvoorstel met een bescheiden materiële betekenis. Desalniettemin is
het van enig belang en verdient het onze steun.Voorzitter. Ik veronderstel dat het bij de regering bekend is dat de fractie
van GroenLinks graag verder zou gaan dan met dit wetsvoorstel wordt beoogd.
Dat neemt niet weg dat, zolang wij het instituut van de erfelijke troonsopvolging
kennen, een goede ordening van de constitutionele monarchie op haar plaats
is. Dit wetsvoorstel kan dan ook worden gelezen als een bevestiging van de
blijvende noodzaak om de ministeriële verantwoordelijkheid te continueren.
Dit is niet van gering belang. De laatste jaren is hierover een stevig debat
gevoerd. Van sommige kanten, overigens niet door ons, is met regelmaat gepleit
voor het geheel opheffen van de ministeriële verantwoordelijkheid
maar mijn fractie is daar niet voor. Zolang Nederland een constitutionele
monarchie kent, vergt dit ons inziens het uitoefenen van de ministeriële
verantwoordelijkheid. Wat dit precies in de praktijk voor welke leden van
het Koninklijk Huis inhoudt, is de vraag. Ik sluit mij wat dit betreft aan
bij de vragen die de heer Rehwinkel heeft gesteld; beter zou ik het niet kunnen
doen. Het kan geen kwaad dat de minister-president of de minister van Justitie
dit nog eens uiteen zetten.Voorzitter. De regering kiest ervoor, de grens te leggen bij de tweede
graad van erfopvolging met een soort uitzonderingsclausule voor de derde graad
van erfopvolgers. Deze leden van de koninklijke familie kunnen structureel
bij de uitoefening van de koninklijke functie worden betrokken en vallen in
dat geval onder de ministeriële verantwoordelijkheid. Kunnen de bewindslieden
mij uitleggen waarom niet op voorhand voor een verdergaande beperking is gekozen?
Waarom is de grens gelegd bij de erfopvolgers in de tweede graad? Het wetsvoorstel
biedt de ruimte om, indien de noodzaak daartoe bestaat, de kring van erfopvolgers
uit de derde graad onder de ministeriële verantwoordelijkheid te brengen.
Met handhaving van die uitzonderingsbepaling zou een andere cesuur gelegd
kunnen worden. Heeft men alleen willen aansluiten bij de huidige praktijk
of liggen hieraan nog andere motieven ten grondslag? Is een ander evenwicht
tussen het belang van de constitutionele monarchie en het uitoefenen van de
koninklijke functie enerzijds en het versterken van de persoonlijke vrijheid
van de leden van het Koninklijk Huis anderzijds mogelijk en wellicht ook wenselijk?Voorzitter. Over de overgangsregeling hebben wij bij de schriftelijke
voorbereiding de nodige vragen gesteld. Met grote politieke interesse heb
ik het amendement van mevrouw Scheltema gelezen. Ik moet zeggen dat het verwant
is aan de opmerkingen die wij over dit onderwerp hebben gemaakt. Zij stelt
voor, deze regeling goeddeels te schrappen, met een uitzondering voor prinses
Margriet en de heer Van Vollenhoven. Uiteraard ben ik benieuwd naar de reactie
van de bewindslieden. Overigens, de discussie tussen mevrouw Scheltema en
de heer Rehwinkel aanhorende, vond ik dat de toon niet in verhouding stond
tot het belang van het amendement. De strekking van het amendement is mijns
inziens wat bescheidener dan de toon van het debat deed vermoeden. Wellicht
kan de minister-president mij in dit verband staatsrechtelijk of politiek
op weg helpen. Ik doe dit niet elke dag.Voorzitter. Ik moet eerlijk bekennen dat ik weinig verstand heb van titulatuur.
Ik ga niet erg titelvast door het leven. Met een open mind ben ik dit debat
ingegaan en ik heb met grote belangstelling kennisgenomen van de woorden van
de heer Te Veldhuis die over de gelijkheid van man en vrouw sprak. Dat spreekt
mij bijzonder aan. Als ik de portee van zijn opmerkingen goed tot mij laat
doordringen, zegt hij mijns inziens dat, wanneer er sprake is van een koningin
of een prinses van Oranje, de mannen het in het kader van de genoemde gelijkheid
verdienen om een gelijkwaardige titulatuur te hebben. Dat vind ik een mooie
opmaat voor de 21ste eeuw. Als daarbij de historische ervaring uit de 19de
eeuw nog als rechtvaardiging kan dienen, is dat een prachtige afronding van
dit debat.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.37 uur tot 13.45 uur geschorst.Voorzitter: Van NieuwenhovenDe voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-4469-4489.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl