Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de studiefinanciering in verband met het onder de prestatiebeurs brengen van de reisvoorziening (26376)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 4383-4403

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-05-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 75, pagina 4383-4403

28-04-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26376Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woensdag 28 april 1999)Pagina 4357-4357
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de studiefinanciering in verband met het onder de prestatiebeurs brengen van de reisvoorziening (26376)Pagina 4383-4403
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek houdende indexering van het collegegeld (26418)Pagina 4403-4406
Regeling van werkzaamheden (woensdag 28 april 1999)Pagina 4379-4383
Interpellatievragen lid De Wit (SP) aan Minister van VWS over fonds schadeloosstelling ex-dwangarbeiders uit de Tweede WereldoorlogPagina 4424-4424
Debat over de actuele situatie in KosovoPagina 4357-4379
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 28 april 1999)Pagina 4423-4423
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Werkloosheidswet, houdende invoeging van een experimenteerhoofdstuk teneinde een mogelijkheid te bieden om de effectiviteit en de doelmatigheid van onderdelen van het reïntegratie- en activeringsbeleid in de praktijk vast te stellen (Wet experimenten WW) (26394)Pagina 4406-4414
Interpellatie-De Wit, gericht tot de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over ex-dwangarbeiders uit de Tweede WereldoorlogPagina 4414-4422

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 134 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op de studiefinanciering in verband met het onder de prestatiebeurs
brengen van de reisvoorziening (26376).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Laat ik beginnen met te stellen dat de CDA-fractie het een
goede zaak vindt dat de huidige OV-kaart met vrije keuze voor week of weekend
gehandhaafd wordt. Wij zijn een groot voorstander van een OV-kaart voor studenten.
Het overgrote deel van de studenten maakt een dusdanig gebruik van de kaart
dat de kosten tegen de baten opwegen. Bovendien is het belangrijk het gebruik
van het openbaar vervoer door studenten te stimuleren. Dat is goed voor het
milieu en voor het tegengaan van filevorming op de wegen en wat het reizen
per trein of bus betreft geldt met name: jong geleerd, is oud gedaan. Een
overgang naar een OV-kaart waarbij alleen de rit van huis naar de onderwijsinstelling
gratis is, zou de uitgangspunten en de doelen die destijds ten grondslag lagen
aan de invoering van de kaart, onbereikbaar hebben gemaakt.Waar wij heel wat minder gelukkig mee zijn, is het onder de prestatiebeurs
brengen van de OV-kaart. Wij zijn nooit voorstander geweest van de huidige
prestatiesystematiek van de studiebeurs. De beperkte duur van de beursrechten
leveren volgens ons voldoende drang op tot het leveren van prestaties en bovendien
veroorzaakt het opjaagkarakter van de prestatiesystematiek tal van negatieve
bijeffecten, zoals een sterke afname van maatschappelijke ontplooiing en internationalisering
van studenten. Zowel de koepel van Nederlandse universiteiten als de studentenorganisaties
zijn deze mening toegedaan. Door nu ook de OV-kaart onder de prestatiebeurs
te brengen, wordt het prestatieregime nog verder opgetuigd en lijkt het afschaffen
van deze systematiek verder weg dan ooit. Is de minister dit met ons eens?Als we dit voorstel vergelijken met de eergisteren behandelde nota inzake
flexibele studiefinanciering, wordt onze verbazing nog groter. In de nota
lijkt de minister zich immers met zijn standpunt in onze richting te bewegen.
Een van de uitgangspunten van het studiefinancieringsvoorstel is immers het
weghalen van de scherpe kanten van het prestatiesysteem. Terwijl de nota verschillende
voorstellen in deze richting doet, voorstellen die wij blijmoedig hebben ontvangen,
wordt door dit voorstel de prestatiesystematiek in de praktijk niet verlegd,
maar eerder verzwaard. Dit is voor ons niet te begrijpen en op dit punt krijgen
wij graag een duidelijke reactie van de minister.Naast het genoemde onderwijskundig bezwaar hebben wij ook een principieel
bezwaar tegen het voor ons liggende voorstel. Toen in 1991 de complexe, individuele
reisvoorziening werd vervangen door de OV-kaart, werden studenten behoorlijk
gekort op hun basisbeurs. Ik heb het hier over ƒ 62,50 per maand voor
uitwonenden en ƒ 41,65 voor thuiswonenden. De overgang van de individuele
reisvoorziening naar de OV-kaart kostte de overheid zo geen geld. Integendeel,
het leverde een besparing op van 140 mln. op de begroting van 1991, met name
door de grote eigen bijdrage van studenten. In 1991 was dat 353 mln.In de tussentijd is de eigen bijdrage van studenten relatief niet afgenomen.
Wij vinden het principieel dan ook niet juist dat, gelet op het feit dat het
overgrote deel van de kosten van de kaart nu al door de studenten zelf wordt
opgebracht, ook nog eens het risico van terugbetaling achteraf ontstaat indien
de prestatienorm niet wordt gehaald. Studenten die de prestatienorm niet halen,
gaan zo immers dubbel voor de kaart betalen. Graag krijg ik op dit punt een
duidelijke reactie van de minister.Bovendien is het onder de prestatiebeurs brengen van de OV-kaart geen
structurele oplossing. Integendeel! Uitgaven worden alleen maar
een paar jaar in de tijd vooruitgeschoven. Niet alleen wordt het door deze
systematiek onmogelijk om later het prestatiesysteem weer te laten gelden,
maar ook zullen wij over enkele jaren met exact dezelfde financiële problemen
worden geconfronteerd, als de minister dan niet alsnog de OV-kaart verder
uitkleedt. Het CDA heeft duidelijk gekozen voor voortzetting van de huidige
OV-kaart zonder prestatiesystematiek. Daarom heeft het CDA in zijn verkiezingsprogramma
structureel ruimte gemaakt voor behoud van deze kaart.Voorzitter! Volgens het voorstel zal de nieuwe kaart niet op basis van
vrijwilligheid worden ingevoerd. Elke student heeft de keus of hij er wel
of niet gebruik van maakt. Wat echter opvalt, is dat bij weigering weliswaar
geen sprake zal zijn van oplopende schuld, maar dat ook geen compensatie plaatsvindt
van het voor de kaart ingehouden geld op de studiebeurs. Wij vinden dit dubieus.
Voor tijdelijk in het buitenland studerende studenten geldt deze terugbetaling
immers wel. Is het niet zo, dat iemand die zijn kaart niet opneemt, evenmin
als een student die tijdelijk in het buitenland verblijft in staat is gebruik
te maken van deze kaart? Wij begrijpen niet dat er geen regeling is getroffen
op grond waarvan studenten bij weigering ten minste een deel van het geld
dat zij normaal voor de kaart betalen, terugkrijgen. Ook begrijpen wij niet
dat bij minder gebruik makende studenten het bedrag dat per kaart op de beurs
wordt ingehouden, niet kan worden verlaagd. Moties die vorig jaar op beiden
punten zijn ingediend, hebben wij medeondertekend. Waarom is de minister er
niet in geslaagd de aangegeven opzet gestalte te geven? Kan hij aangeven of
hij het ook niet onrechtvaardig vindt dat studenten die de kaart weigeren
toch elke maand op hun beurs worden gekort?Voorzitter! Kan de minister nu al duidelijk aangeven dat in de toekomst
bij de nieuwe onderhandelingen met de openbaarvervoersbedrijven hoe dan ook
het cruciale en rechtvaardige uitgangspunt zal zijn: bij weigering op grond
van een weigeringsrecht zullen de studenten niet iedere maand behoorlijk op
hun beurs worden gekort voor een OV-kaart.De minister heeft aangegeven dat de studenten maandelijks kunnen kiezen
tussen het wel of niet aannemen van de kaart. Ook bij die maandelijkse termijn
hebben wij bedenkingen. Wij vragen ons af in hoeverre deze termijn reëel
is, mede gelet op de maximumtermijn van twee maanden die de IBG nu al nodig
heeft voor het alleen al verwerken van een aanvraag voor een kaart. Bij uitschrijven,
inschrijven, uitschrijven hebben wij het over meer acties, dus wij vragen
ons af of een termijn van één maand wel reëel is.Een laatste bezwaar tegen het voorliggende voorstel is dat het onduidelijk
is hoe het past binnen de toekomstvisie van de minister. Immers, het is zeer
onzeker hoe de OV-kaart er na 2002 zal uitzien. In antwoord op schriftelijke
vragen die ik vorige maand heb gesteld, gaf de minister aan dat de interdepartementale
overleggroep die de toekomst van de OV-kaart onderzoekt, rond 1 mei zal adviseren.
Door nu over te gaan tot het onder de prestatiebeurs brengen van de OV-kaart,
ontnemen wij onszelf wel erg veel flexibiliteit voor de toekomst. Immers,
net als dat nu bij de studiebeurs al het geval is, zal het later weer onder
de prestatiesystematiek uithalen van de OV-kaart in de praktijk financieel
vrijwel onmogelijk zijn. Wij vragen ons sterk af hoe er zo een fundamentele
gedachtevorming over de OV-kaart van de toekomst kan plaatsvinden en hoe in
de praktijk iets terecht kan komen van de door de minister in de nota inzake
flexibele studiefinanciering voorgespiegelde afzwakking van het prestatieregime.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter! Vandaag wordt de wet behandeld die de OV-studentenkaart onder
de prestatiebeurs zal brengen. Deze regeling is al in het regeerakkoord afgesproken
en zal vanaf september 2000 in werking treden. Vanaf dan zullen de studenten
die hun prestatiebeurs niet behalen, naast de lening ook hun OV-kaart moeten
terugbetalen. Alvorens zij met het wetsvoorstel kan instemmen, zou de fractie
van de PvdA graag een aantal onduidelijkheden opgeklaard zien.De minister gaat er in het wetsvoorstel en in de beantwoording van de
schriftelijke vragen van uit dat de groep die de OV-kaart zal weigeren, beperkt
is. Zijn argumenten hiervoor vinden wij onvoldoende overtuigend. Mijns inziens
is het nog helemaal niet zeker of die groep wel zo klein zal zijn als hij
aangeeft. Wil de minister nog eens de argumenten noemen waarom die groep naar
zijn mening zo klein zal zijn? In de beantwoording geeft de minister overigens
aan dat de verlenging van de diplomatermijn de kans vergroot op omzetting
van de OV-kaart in een gift, hetgeen de groep weigeraars verder zal beperken.
Dit keer is de minister dus, in tegenstelling tot wat hij in zijn schriftelijke
beantwoording voortdurend herhaalt, wél bereid om de nota inzake flexibilisering
studiefinanciering te betrekken bij deze discussie. Hij loopt daarmee vooruit
op de verlenging van de diplomatermijn. In dit geval lijkt het mij terecht
om dat er nu nog niet bij te betrekken en uit te gaan van de feiten van vandaag.De heer Rabbae (GroenLinks):Wil mevrouw Hamer hiermee zeggen dat zij het er niet mee eens is dat de
toekomstige diplomatermijn van tien jaar geldt voor de OV-kaart?Mevrouw Hamer (PvdA):Nee. Wij hebben in de schriftelijke vragen steeds een relatie gelegd met
de toekomstige nota. De minister heeft daarop steeds gezegd dat hij deze nota
niet bij deze discussie wil betrekken, met uitzondering van het punt van de
weigerachtigen. Wij willen daarop de discussie zuiver houden en alleen uitgaan
van de huidige situatie. Op basis van de huidige situatie zegt de minister
dat de groep van weigerachtigen klein zal zijn. Wij willen daarvoor graag
meer argumenten horen.De heer Rabbae (GroenLinks):Afgelopen maandag hebben wij gesproken over het nieuwe, flexibele studiefinancieringsstelsel.
Voor u kan dat geen aanleiding zijn om de termijn van tien jaar niet te laten
gelden voor de OV-kaart? Is dat uw standpunt?Mevrouw Hamer (PvdA):Ja.Op onze vraag of het feitelijk gebruik van de OV-studentenkaart niet jaarlijks
kan worden bezien, geeft de minister aan dat hiertoe een grootschalig onafhankelijk
onderzoek moet plaatsvinden, want het totale gebruik in kilometers moet dan
inzichtelijk gemaakt worden. Dit acht de minister niet doelmatig. Ik denk dat het simpeler kan. De IBG houdt immers keurig maandelijks bij
wie en dus ook wie niet een OV-kaart bezit. Is het dan niet gewoon een druk
op de knop om uitgedraaid te krijgen hoeveel mensen de OV-kaart het afgelopen
jaar hebben geweigerd? Voor ons is dat voldoende om na te gaan hoe het totale
gebruik in kilometers zich wijzigt. Immers, de niet-gebruikers maken nul kilometers
en van de wel-gebruikers weten wij nu ook niet hoeveel zij precies reizen.
Daar gaat het ook niet om. Het gaat ons om het inzicht in het aantal niet-gebruikers.
De minister geeft verder aan dat er in het contract geen ruimte is tot onderhandelingen
hierover. Er staat echter ook geen bepaling in het contract dat er niet over
mag worden heronderhandeld. Ik pleit er dus voor om de IBG wel degelijk jaarlijks
te laten rapporteren over het aantal wel en niet opgehaalde kaarten.Verder wil ik aandacht vragen voor de cohortbenadering die in het rapport
van de stuurgroep Kwaliteit en studeerbaarheid is geïntroduceerd. Deze
benadering geeft aan dat studenten vanaf het moment van inschrijving bij een
hogeronderwijsinstelling bij de thans geldende inzichten, onverwachte ontwikkelingen
daargelaten, zekerheid dienen te hebben over hun studiefinancieringsrechten
en collegegelden. In het werkprogramma Kwaliteit en studeerbaarheid is dat
nog eens nader gespecificeerd met de opdracht dat de minister zich zal inspannen
om per cohort studenten zeker te stellen dat zich ten aanzien van studiefinanciering,
afstudeerfondsen en collegegelden geen negatieve wijzigingen voordoen. Op
deze wijze worden de rechtszekerheid van studenten en de houdbaarheid van
het stelsel bevorderd. Het onder de prestatiebeurs brengen van de OV-kaart
zal in principe op tijd bij wet vastgelegd zijn, zodat de cohort van september
1999 weet waar het aan toe is. Maar het OV-kaartcontract loopt af op 31 december
2002. Wij weten nu nog niet wat de uitkomst van het IPO-onderzoek daarnaar
zal zijn en welk kabinetsstandpunt zal worden ingenomen over de reisvoorziening
na 2002.De heer Eurlings (CDA):Mevrouw Hamer zegt ervan uit te gaan dat de wet voor het onder de prestatiebeurs
brengen van de OV-kaart op tijd klaar is. Daarmee maakt zij een hele sprong,
want zij gaat niet meer in op het principe en de wenselijkheid van het onder
de prestatiebeurs brengen van de OV-kaart. Ik wil haar dan ook twee korte
vragen voorleggen. Wat vindt zij van dit voorstel, mede gelet op de opmerking
van de heer Rehwinkel bij de laatste begrotingsbehandeling, dat het minder
mooi in het regeerakkoord is dat de OV-kaart onder de prestatiebeurs wordt
gebracht? En wat vindt zij van de opmerking van haar eigen PvdA-minister van
Onderwijs, die in het overgangsdossier het volgende zei: "Deze constructie
biedt geen voldoende structurele oplossing. Ook juridisch en bestuurlijk kleven
er de nodige risico's aan het onder de prestatiebeurs brengen van de OV-kaart".
Ik krijg graag een reactie op dit voorstel van de VVD-minister, mede naar
aanleiding van deze opmerking van haar eigen PvdA-minister.Mevrouw Hamer (PvdA):Volgens mij ben ik die reactie nu aan het geven, want ik ben begonnen
met te zeggen dat wij akkoord gaan met het wetsvoorstel als mijn vragen worden
beantwoord. U stoort mij nu in het verhaal dat ik daarover aan het houden
ben.De heer Eurlings (CDA):Dat was de vraag, omdat mevrouw Hamer het had over het tijdig implementeren
van het onder de prestatiebeurs brengen van de OV-kaart. Ik ga ervan uit dat
mijn twee vragen in het vervolg van haar betoog concreet worden beantwoord.De heer Rabbae (GroenLinks):Is het juist, dat het voorstel van het onder de prestatiebeurs brengen
van de OV-kaart volgens de VVD tijdens de coalitiebesprekingen is gedaan door
de PvdA?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik ben niet bij die besprekingen geweest, dus ik weet niet van wie dat
idee afkomstig is. Dat lijkt mij ook niet zo interessant, want wij zitten
nu aan het einde van de behandeling van het wetsvoorstel. Ik gaf aan dat mijn
fractie daarmee akkoord gaat als een aantal vragen wordt beantwoord. Ik was
bezig met die vragen te stellen.De heer Rabbae (GroenLinks):Het is wel interessant, omdat de PvdA in de vorige periode een motie heeft
ingediend, Hameronder andere gesteund door mijn fractie, met als strekking
dat de OV-kaart onder de huidige omstandigheden moest worden gehandhaafd.
Die omstandigheden zijn niet gewijzigd en toch bent u akkoord gegaan met het
onder de prestatiebeurs brengen van de OV-kaart.Mevrouw Hamer (PvdA):Die afspraak is gemaakt in het regeerakkoord. Ik zie geen aanleiding om
onder die afspraak in het regeerakkoord uit te komen, behalve als de minister
mijn vragen op de een of andere manier niet zou beantwoorden.De heer Rabbae (GroenLinks):U weet niet wie dit voorstel heeft ingebracht. Stel dat een andere collega
bevestigt dat de PvdA-fractie deze constructie heeft voorgesteld. Welk oordeel
zou u dan hierover vellen?Mevrouw Hamer (PvdA):Het lijkt mij weinig zinvol om antwoord te geven op een vraag die uitgaat
van een veronderstelling, waarvan ik geen weet heb. Ik kan daar op dit moment
niets mee. Mijn fractie heeft haar standpunt bepaald en dat leg ik nu uit.De heer Rabbae (GroenLinks):Dan wachten wij de nadere informatie af.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter! Dan keer ik terug naar de cohortbenadering. Wij gaan ervan
uit dat de wet tijdig is vastgesteld, zodat de cohort weet waar deze aan toe
is als die begint. Er zal tijdens de rit een probleem ontstaan, omdat dan
het kaartcontract afloopt en wij nu nog niet weten welk standpunt het kabinet
zal innemen over de reisvoorziening na 2002, terwijl die groep studenten dan
nog wel studeert. De cohort die in september 1999 begint, heeft dus geen duidelijkheid
over hoe een essentieel onderdeel van de studiefinanciering er aan het eind
van de studie uit zal zien. Is de minister met mijn fractie van mening dat
moet worden gestreefd naar het uitvoeren van de cohortbepaling? Zo ja, hoe
denkt hij dan met het probleem van de cohort van 1999 om te gaan?De minister geeft aan dat in het onderhavige wetsvoorstel in het geheel
geen rekening is gehouden met structurele opbrengsten van de studievoortgangscontrole,
dus ook niet met het budgettaire effect op de reisvoorziening van een verlenging
van de diplomatermijn. Zijn er echt geen berekeningen gemaakt over de eventuele
gevolgen van die verlenging van de diplomatermijn? Indien die berekeningen
niet zijn gemaakt, is het dan niet verstandig deze alsnog uit te voeren? Wat
stelt immers de verlenging van de diplomatermijn voor, als de studenten geen
reisvoorziening zouden krijgen?De heer Eurlings (CDA):Ik was er al een beetje bang voor. Ik heb zojuist twee vragen gesteld.
Mevrouw Hamer zegt dat zij geen reden heeft om onder het regeerakkoord uit
te komen. Toch ben ik evenwel benieuwd naar haar mening over dit voorstel,
want de heer Rehwinkel heeft gezegd dat hij dit niet goed vindt. De vorige
minister van Onderwijs, PvdA-man Ritzen, heeft in dit kader opgemerkt dat
dit geen structurele oplossing biedt. Tevens is hij van oordeel dat aan dit
voorstel bestuurlijke en juridische bezwaren kleven.Mevrouw Hamer (PvdA):De heer Rehwinkel heeft tijdens de begrotingsbehandeling een aantal kanttekeningen
bij het regeerakkoord geplaatst. Dat neemt niet weg dat wij met het voorstel
akkoord zullen gaan, als de minister onze vragen voldoende beantwoordt. Dat
heeft de heer Rehwinkel ook niet gesuggereerd. Meer heb ik daar niet aan toe
te voegen. Het lijkt mij niet zinvol om allerlei bespiegelingen te houden
over opmerkingen van de vorige minister van Onderwijs. Ik wil antwoorden van
deze minister van Onderwijs.De heer Eurlings (CDA):Ik begrijp goed dat u meer in de coalitieban zit dan ik, maar waarom zegt
u niet dat u er al dan niet blij mee bent? Wij voeren een onderwijskundig
debat. Waarom zegt u niet dat het vanwege het onderwijs van de studenten wel
of geen goede zaak is dat zij de kans lopen dat zij achteraf de OV-kaart moeten
terugbetalen? Ik heb er alle begrip voor als u zegt: ik wil meer dan ik kan.
Even goede vrienden, maar wel graag meer duidelijkheid.Mevrouw Hamer (PvdA):Die duidelijkheid geef ik u. Wij gaan natuurlijk niet met een voorstel
akkoord als wij het helemaal niets vinden.De heer Rabbae (GroenLinks):Vindt u het terecht dat wanneer een student straks afziet van de OV-kaart,
deze in aanmerking komt voor teruggave van de desbetreffende ƒ 65 à ƒ
70, zijnde het bedrag dat destijds is bezuinigd op de aanvullende beurs om
de OV-kaart te financieren?Mevrouw Hamer (PvdA):Zoals u het nu voorstelt, klinkt daar een zekere billijkheid in door.
De minister heeft gezegd dat het eigenlijk maar een kleine groep betreft.
Ik ben benieuwd van de minister te vernemen hoe groot die groep is die gaat
weigeren. Op basis daarvan kan ik er een oordeel over vormen.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Acht mevrouw Hamer het mogelijk dat de minister haar niet
kan overtuigen?Mevrouw Hamer (PvdA):Dat is altijd mogelijk.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw de voorzitter! Het voorstel om de OV-kaart voor studenten onder
de werking van de prestatiebeurs te brengen, beschouwt mijn fractie als het
slechtste onderdeel van de wijzigingsvoorstellen inzake de studiefinanciering
van Paars II. Het werpt een schaduw op de zogenaamde verbeteringsvoorstellen,
zoals verwoord in de nota inzake flexibele studiefinanciering "Een stelsel
dat past", die wij eerder deze week bespraken.Bij de invoering van de OV-studentenkaart in 1991 werden de studenten
fors gekort op hun beurs, namelijk ƒ 62,50 per maand. Dit bedrag is
daarna alleen maar verder opgelopen. Op dit moment wordt maandelijks bijna ƒ
100 ingehouden. In 1994 werd het vrij reizen beperkt. Vanaf dat moment moesten
studenten kiezen voor een week- of weekendkaart. Nu bespreken wij het voorstel
om de kaart om te zetten in een lening als de student niet binnen tien jaar
afstudeert. Door deze maatregel kan de studieschuld van betrokkenen met wel ƒ
10.000 verhoogd worden. De SP vindt het onaanvaardbaar dat de OV-jaarkaart
deze gevolgen kan hebben. Met name studenten uit lage-inkomensgroepen moeten
veel lenen om te kunnen studeren. Vooral voor hen wordt studeren met een OV-kaart
een nog riskantere onderneming.Overigens is dit niet de eerste verslechtering voor studenten. Eerder
zijn zij gekort op de basisbeurs en is het recht op studie financiering
beperkt tot vier jaar, terwijl het collegegeld en de totale studieschuld die
een student kan oplopen, blijven stijgen. Het zal ook wel niet de laatste
verslechtering zijn. Welke kant wil de minister eigenlijk met de OV-kaart
op? Komt er na de lopende contracttermijn met de NS nog wel een vervolgcontract?
De VVD is voor afschaffing van de OV-kaart voor studenten.Eén aspect is de SP nooit bevallen en dat is de gedwongen winkelnering.
Studenten kunnen zeggen dat zij de kaart niet willen, maar zij krijgen geen
cent terug. Nu de kaart onder het regime van de prestatiebeurs wordt gebracht,
zou er een einde moeten komen aan die situatie. Afzien van gebruik van de
OV-kaart moet leiden tot restitutie van de inhouding op de studiefinanciering.
Waarom ziet de minister de redelijkheid daar niet van in?De heer Bakker (D66):Voorzitter! De SP is altijd een groot voorstander van collectieve regelingen.
Als studenten een individuele afweging maken, wordt de kaart snel duurder.
Studenten die veel reizen zullen er wel voor kiezen, maar degenen die dat
niet doen, zullen de kaart niet nemen. Als dit proces zich een aantal malen
herhaalt, is de kaart alleen nog interessant voor de student die zeer veel
reist en daarmee is de OV-kaart in wezen om zeep geholpen.De heer Van Bommel (SP):Wij zijn inderdaad een groot voorstander van collectieve regelingen, maar
niet met dwang. Wij hadden graag gezien dat de NS niet geprivatiseerd was,
zodat daar gemakkelijker zaken mee hadden kunnen worden gedaan. Wellicht was
dan dit probleem ook nooit ontstaan. Waarschijnlijk heeft u gelijk dat bij
een vrije keus minder studenten gebruik zullen maken van de OV-kaart en dat
dit tot een andere regeling zal leiden. In dat geval kunnen studenten echter
wel een afweging maken. Daar is nu helemaal geen sprake van. De enige mogelijkheid
die betrokkenen hebben, is dat zij de kaart niet ophalen. Dat is geen interessant
alternatief. Ik stel vast dat de kaart nog onaantrekkelijker wordt nu zij
onder prestatiebeurs wordt gebracht. Wellicht zullen de studenten die de kaart
niet echt nodig hebben er om die reden vanaf zien. Dat lijkt mij niet de bedoeling
van dit voorstel.De heer Bakker (D66):Dit klinkt liberaal, zelfs sociaal-liberaal; waarvoor hulde. Het gaat
erom dat een vrije keuze leidt tot afschaffing van de OV-studentenkaart. Deze
regeling is per definitie een collectieve voorziening.De heer Van Bommel (SP):Dat ben ik niet met u eens. De woordvoerder van het CDA heeft eerder gesproken
over de mogelijkheid dat studenten zelf een afweging kunnen maken, maar daar
moet dan wel wat tegenover staan. Wat dat betreft is er nog een wereld te
winnen. De OV-kaart wordt nog onaantrekkelijker als zij onder de prestatiebeurs
wordt gebracht.Voorzitter! Zoals gezegd, de kaart wordt door dit voorstel nog onaantrekkelijker.
Studenten zullen, als het even kan, van het gebruik ervan afzien. Ik neem
er kennis van dat de minister de verwachting heeft dat weinig mensen dit zullen
doen, maar ik weet niet waar hij die verwachting op baseert. De kaart kan
zelfs een rol gaan spelen bij de studiekeuze. Wie namelijk het financiële
risico wil beperken, doet er verstandig aan dicht bij huis te gaan studeren.
Wat vindt de minister van dit onbedoelde effect van de wijziging? Staat dat
niet haaks op andere doelstellingen van het beleid om meer mensen hoger en
wetenschappelijk onderwijs te laten volgen en ze daarbij ook vooral de vrije
studiekeus te laten? Het zal duidelijk zijn dat de SP-fractie aan deze wijziging
geen behoefte heeft. Studeren wordt hiermee nog meer een risicodragende onderneming
dan nu al het geval is en dat bedreigt vooral studenten uit lage-inkomensgroepen,
want zij moeten de hoogste studieschulden maken. De verdere uitholling van
de kaart is bovendien een volgende stap op weg naar opheffing ervan. Ook daarom
is het voorstel ongewenst.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! De SGP-fractie vindt het voorliggende wetsvoorstelletje
eigenlijk niet sterk. De Kamer heeft met de ambtsvoorganger van deze minister
heftige discussies gevoerd over het karakter en de faciliteit van de OV-kaart.
Dit naar aanleiding van een contract dat hij op het punt stond te sluiten
en uiteindelijk ook gesloten heeft met de Nederlandse Spoorwegen; een contract
dat is gedateerd 24 oktober 1997, waarin een vrij beslissende wending was
aangebracht in de mogelijkheden van de OV-kaart terzake van de keuzevrijheid
tussen een week- en een weekendkaart. De Kamer heeft toen gezegd: dat moet
anders. Het is uiteindelijk ook anders gegaan, zij het op de valreep. Daar
hing wel een prijskaartje aan en er moest nog dekking worden gevonden binnen
de voorziening. Die klus is bij gelegenheid van het regeerakkoord geklaard
en nu ligt dit wetsvoorstel voor. Het is dus niet eens een "gelegenheids-"
maar een "verlegenheidsoplossing" en dan nog een slechte ook. Ik vind het
een slechte oplossing omdat de opbrengst hoogstwaarschijnlijk tegenvalt en
omdat het wel gaat om de faciliëring van de bereikbaarheid van onderwijsvoorzieningen
voor studenten, voor leerlingen die op afstand wonen van die voorziening.
Wij hechten aan die voorziening. Het wetsvoorstel heeft ook een incidenteel
karakter. Daar worden geen doekjes om gewonden. Het is een interim-oplossing.Dan kom ik bij de perspectieven voor de reisvoorziening na het jaar 2002.
Afgelopen maandag heeft de minister gemeld dat hij naar aanleiding van een
onderzoek door een daarvoor ingestelde groep met een regeringsstandpunt komt
dat een uitgangspositie zal markeren voor dan te starten onderhandelingen
met de Nederlandse Spoorwegen over de OV-kaart of over een reisvoorziening
na het jaar 2002 ingaande vanaf 1 januari 2003. Het is voor mijn fractie de
vraag of deze operatie, van zo tijdelijke aard, lettend op de voordelen die
er zouden kunnen zijn, maar vooral ook lettend op de nadelen die er ongetwijfeld
aan kleven, moet worden doorgezet.Ik kom op de opbrengsten. Jongstleden maandag hebben wij hoofdlijnen vastgesteld
op het punt van de flexibilisering van de studiefinanciering terzake van de
diplomatermijn die uitgebreid wordt naar tien jaar. Met die uitbreiding moet
bereikt worden dat meer mensen binnen die termijn die prestatie leveren zullen
en dat dus minder mensen de OV-kaart via het leensysteem terug zullen moeten
geven. Dus de opbrengst, geraamd op 499 mln. over de jaren 1999 t/m 2002,
zal, als deze minister gelooft in zijn eigen doelstelling – waarvoor
hij grosso modo het fiat van de Kamer heeft gekregen –
navenant tegen gaan vallen. Waar doe je het dan eigenlijk nog voor?Voorzitter! Dan nog twee andere punten.Het eerste punt betreft de weigering van de kaart, ook al door andere
collega's genoemd. We hebben een motie aanvaard, de motie-Rehwinkel c.s. waarin
de Kamer uitsprak dat het niet-gebruik bij de eerst mogelijke gelegenheid
in de prijs moet worden verdisconteerd. Ik wil graag klip en klaar in dit
debat van de minister vernemen of hij, als hij in het najaar de onderhandelingen
opstart, hiervan een hard punt maakt en met een zodanig onderhandelingsresultaat
komt dat de student die geen gebruik maakt van de kaart, een navenant bedrag
krijgt. Dit bedrag is hem ooit afgenomen ter wille van de financiering van
de OV-kaart.Het tweede punt is van een algemenere strekking. Zou dit niet dé
gelegenheid kunnen zijn om te onderzoeken of de OV-kaart als reisvoorziening
uitgebreid kan worden naar de betreffende scholieren in het voortgezet onderwijs?
Dat is een onderzoek waard. Wij hebben het daar al vaker over gehad. Tot nu
toe is dat op allerlei bezwaren afgeketst. Dat zou een betekenisvolle uitbreiding
van de reisvoorziening kunnen zijn, zeker als nieuwe contracten ontstaan met
trajectkaarten of andere mogelijkheden. Wij staan open voor alle equivalenten,
zoals de chipkaart, indien die worden ontwikkeld. Graag ontvang ik op dit
punt een heldere reactie van de minister.De heer Rabbae (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Ik begrijp dat de VVD haar spreektijd niet gebruikt.
Ik kan mij moeilijk voorstellen dat het uit protest is tegen dit wetsvoorstel
van de eigen minister. Het is kennelijk een nieuwe variant van de opstelling
van de VVD. De VVD heeft kennelijk geen verhaal op dit punt.Voorzitter! Wij kennen de geschiedenis van de OV-kaart. Wij kennen het
oorspronkelijke verzet van de studenten en gelukkig ook de voordelen die de
OV-kaart voor studenten heeft. De kaart vergemakkelijkt hun keuze. Zij zijn
niet gebonden aan de plaats waar zij wonen, maar kunnen ook verder weg gaan.
Het vergemakkelijkt hun huisvestingskeuze. Wij weten hoe groot de nood kan
zijn bij het begin van het studiejaar in steden van universiteiten en hogescholen.
Verder is het een belangrijke oplossing voor het milieuprobleem. Wij weten
in welke krakkemikkige auto's studenten soms gaan rijden als alternatief voor
het openbaar vervoer. Dat zijn absoluut niet de beste auto's voor het milieu.Voorzitter! In die zin is deze zaak niet alleen in het belang van de individuele
student, maar is het een collectief algemeen belang geworden. Het is daarom
jammer dat dit kabinet met dit voorstel is gekomen. Wij begrijpen dat het
een voorstel is van de PvdA, maar wij komen hier straks nog op terug. De fractie
van GroenLinks kan hier absoluut niet gelukkig mee zijn. Ik heb afgelopen
maandag in alle eerlijkheid mijn waardering uitgesproken voor het voorstel
dat de minister heeft gedaan op het gebied van flexibele studiefinanciering.
Die waardering geldt het onderwerp van vandaag absoluut niet. Dit voorstel
betekent een achteruitgang op het gebied van flexibilisering als het gaat
om de keuze van studenten en de toegankelijkheid van het onderwijs. Dit voorstel
betekent een vermindering van de mobiliteit van studenten als het gaat om
hun keuze tussen de verschillende hogescholen en universiteiten. Bovendien
willen wij niet iedereen in de Randstad krijgen.Voorzitter! Ik heb een aantal vragen. Het ingangsjaar wordt 2000-2001.
Dat betekent in mijn opvatting dat er geen sprake kan zijn van terugwerkende
kracht. De minister zal dit straks waarschijnlijk bevestigen, maar ik vraag
het voor alle duidelijkheid. Als wij in het kader van het stelsel van de flexibele
studiefinanciering overgaan naar een diplomatermijn van tien jaar, gelden
die tien jaar ook voor de OV-kaart.Als deze kaart pas in het jaar 2000-2001 wordt ingevoerd, hebben de studenten
nauwelijks de tijd om te wennen aan deze nieuwe constructie. Hoe is het dan
mogelijk dat de minister de opbrengst voor dat jaar al raamt op 70 mln. en
voor het jaar daarop op 235 mln.? Met dit soort gedachten kun je veel geld
verdienen. Dan snap ik het probleem van minister Zalm van Financiën niet.
Hij kent toch de dynamische redeneringswijze van de minister van OCW bij het
vullen van de gaten in de begroting? Met andere woorden: hoe is het mogelijk
dat de opbrengst van dit wetsvoorstel in een mum van tijd 70 mln. is, terwijl
het wetsvoorstel dan nog maar nauwelijks een paar maanden in werking is?Dan kom ik op het structurele karakter van de OV-kaart. Er wordt wel gestudeerd
op de varianten voor de periode na 2002, maar nu praten wij over het brengen
van de OV-kaart onder de prestatiebeurs. Wij doen toch geen kortetermijnzaken
door middel van wetten? Als wij zo'n voorstel in de wet neerleggen, kan dat
dus alleen maar betekenen dat de OV-kaart naar de mening van de minister een
structureel karakter krijgt. Als ik mij vergis, hoor ik dat graag.Het contract vind ik merkwaardig. De minister zegt dat de prijs van het
contract dat met de Nederlandse Spoorwegen wordt gesloten, niet afhankelijk
is van het feit of iemand wel of geen gebruik maakt van de OV-kaart, maar
van het aantal daartoe gerechtigde studenten. Als de minister hoe dan ook
een bepaald bedrag betaalt, onafhankelijk van het gebruik, waarom moeten de
studenten dan nog dokken voor het gebruik? De minister betaalt toch voor een
"kadergebruik", onafhankelijk van het antwoord op de vraag hoeveel studenten
wel of niet gebruik maken van de trein of de bus. Waarom legt de minister
dan toch op de studenten de plicht om te betalen als zij van deze mogelijkheid
gebruik maken? Deze logica ontgaat mij. Het is woensdagmiddag, dus het is
best mogelijk dat het aan mij ligt. Ik verzoek de minister dit uit te leggen.Voorzitter! De historie van de OV-kaart is bij ons allen bekend. De kaart
is ingevoerd in 1991. Toen werd de studenten ten behoeve van deze constructie
een bedrag van ƒ 65 à ƒ 70 in mindering gebracht op hun
beurs. In zijn nieuwe voorstel zegt de minister dat de studenten af kunnen
zien van de OV-kaart. Het is toch logisch dat de studenten dat bedrag dan
terugkrijgen? Met een simpel boerenverstand, dat juist veel harder en steviger
kan zijn dan allerlei acrobatiek, is dat toch te begrijpen. De minister geeft
de studenten gewoon terug wat hen werd afgepakt bij de invoering van de OV-kaart
als zij straks niet voor de OV-kaart kiezen. Dat lijkt mij heel logisch. Ik
ben benieuwd naar de acrobatiek van de minister bij deze logica.Als een student de mogelijkheid krijgt om in het buitenland te gaan studeren
en daar ook voor kiest, krijgt hij of zij ƒ 120 per maand als vergoeding
van de reiskosten. Waarom geldt dit wel voor de student die naar het buitenland
gaat en waarom geldt dit niet voor de student die in het binnenland blijft
en afziet van de OV-kaart? Ook deze logica ontgaat mij.Als de prestatie van een student kleiner is dan 50%, moet hij de OV-kaart
terugbetalen. Naar mijn opvatting krijgt hij dan twee keer een sigaar uit
eigen doos. Eerst werden de ƒ 65 à ƒ 70 ingehouden op
de beurs en nu moet hij extra betalen. Dit lijkt mij een zwaardere belasting
van het budget van de student. Het lijkt mij moeilijk om daarmee akkoord te
gaan, maar misschien heeft de minister een nieuwe batterij logica meegenomen.
Ik ben in ieder geval zeer geïnteresseerd in zijn antwoord.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter! De heer Rabbae weet met stelligheid te vertellen dat het voorstel
van de PvdA afkomstig is. Nu word ik toch heel erg nieuwsgierig. Heeft hij
in het onderhandelingswerkgroepje bij het regeerakkoord gezeten? Ik hoor graag
een bevestiging of een ontkenning van zijn aanwezigheid daarbij.We praten hier over voorstellen waarbij het natuurlijk gaat om het stellen
van prioriteiten. Ik ben eigenlijk benieuwd om te horen welke prioriteiten
de heer Rabbae stelt. Kiest hij voor de OV-kaart als zodanig? Welke afwegingen
maakt hij daarbij? Het nu onder de prestatiebeurs brengen, levert natuurlijk
ook wat op en daarmee kunnen we een aantal andere dingen voor het hoger onderwijs
doen. Welke prioriteiten stelt de heer Rabbae daarbij?De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Het feit alleen al dat dit voorstel bij ons is gekomen, is
een bewijs dat GroenLinks niet in dat werkgroepje heeft geparticipeerd. Mevrouw
Hamer weet natuurlijk dat haar partij heeft meegedaan aan de onderhandelingen
over de formatie van Paars II. Die onderhandelingen gingen onder andere over
dit punt. Wij wachtten eigenlijk af wat ze zouden opleveren. Mevrouw Hamer
weet het niet. Helaas doet de VVD niet mee, dus van de VVD kan ik ook geen
informatie krijgen. Ik zal collega Bakker van D66 vragen of dit voorstel van
de PvdA afkomstig is. Dan zullen wij dat met elkaar registreren.Mevrouw Hamer vraagt mij verder nog of er andere prioriteiten zijn op
het gebied van onderwijs. De schooluitval is een belangrijke prioriteit. Achterstandsbestrijding
is ook een belangrijke prioriteit. Dat zijn zaken waar geld voor nodig is.
Het kan niet zo zijn dat de studenten moeten betalen wanneer wij vinden dat
er een verschuiving in de middelen moet komen in de richting van andere sectoren.
Ik heb nu geen zak geld meegenomen voor dit voorstel, maar ik wijs erop dat
dit voorstel van de PvdA komt en niet van mij.Mevrouw Hamer (PvdA):Het is het voorstel uit het regeerakkoord. Dat heb ik al eerder gezegd
en daar blijf ik bij. Mijn laatste vraag was welke prioriteiten de heer Rabbae
stelt. We houden de OV-kaart vooralsnog in stand. Ik begrijp dat de heer Rabbae
daar een hoge prioriteit aan stelt, maar dat geldt ook voor een aantal andere
dingen. Hoe zwaar weegt dit voor de heer Rabbae?De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik begrijp dat mevrouw Hamer mij wil klem zetten, maar ik
denk dat het niet lukt. Het was de PvdA-fractie, gesteund door de andere fracties,
die in de vorige periode een motie heeft ingediend om de OV-kaart te handhaven
onder het huidige regime. Wij zien nu in de voorstellen van het kabinet dat
het regime is veranderd. De partij van mevrouw Hamer zat bij de onderhandelingen.
Wat zij mij verwijt, zou ze eigenlijk zichzelf moeten verwijten.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik verwijt de heer Rabbae helemaal niets en ik wil u ook niet klemzetten.
Ik vraag hem alleen welke prioriteiten hij stelt in de context van het hoger
onderwijs en niet van andere sectoren.De heer Eurlings (CDA):Er werd een heel relevante vraag opgeworpen, namelijk of de PvdA dit heeft
voorgesteld. Ik constateerde al eerder dat het heel vreemd is dat de heer
Rehwinkel eerst zei dat hij het niet mooi vond wat er gebeurde. De heer Ritzen
zei dat hij het niet goed vond. En nu zegt de PvdA dat zij het voorstel wel
goed vindt. Is de heer Rabbae ervan op de hoogte dat de heer Cornielje van
de VVD in debat met PvdA'er Rehwinkel tijdens de begroting heeft gezegd dat
het juist de PvdA was die het voorstel heeft gedaan om de OV-kaart onder de
prestatiebeurs te brengen? Dat is bij de afgelopen begroting zo uitgesproken.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Dat weet ik, maar dat weet mevrouw Hamer van de PvdA-fractie
helaas niet. Zij had natuurlijk ook naar de Handelingen kunnen verwijzen,
want het staat er in. Wij wachten met spanning op de heer Bakker, want die
weet de waarheid.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Dit wetsvoorstel heeft nogal een voorgeschiedenis. Zo'n twee
jaar geleden zijn wij erover begonnen en er bleken toen grote verschillen
van opvattingen over de toekomst van de OV-kaart. De vorige minister, die
dan wellicht de oplossing minder fraai vond blijkens zijn formatiedossier,
had toch wel het plan bedacht voor een uit-thuiskaart, oftewel een verplichte
week- of weekendkaart al naar gelang men thuis of uit woonde; geen vrije keuze
dus meer! Het verdere debat is bekend, verschillende fracties hebben er moties
over ingediend, een minister die een motie niet wilde uitvoeren en vervolgens
is de discussie naar de formatie verplaatst en daarmee ook naar de verkiezingsprogramma's.
Twee partijen hadden in hun programma inderdaad geld gereserveerd voor herstel
van de OV-kaart op de oude voet, het CDA en D66.Echter, net als het CDA heeft ook D66 de verkiezingen niet gewonnen. De
discussies over het regeerakkoord namen een aanvang en onze inbreng daarin
is onder meer geweest dat de OV-kaart moest worden hersteld. Daarvoor hadden
wij geld gereserveerd. Ik voel mij niet vrij om uit die onderhandelingen te
klappen, maar het zal bekend zijn – dat is ook geen geheim – dat
er mensen zaten uit verschillende partijen die 1,8 mld. hadden meegekregen
om aan het onderwijs uit te geven. Dat was overigens het maximumbedrag dat alle grotere partijen in hun verkiezingsprogramma hadden gereserveerd
ten behoeve van het onderwijs, zij het dat daar natuurlijk wel verschillende
prioriteiten in zaten.De VVD heeft er nooit een geheim van gemaakt tegen de OV-jaarkaart te
zijn en geconfronteerd met alle opvattingen daarover en erover verder pratend,
is op een goed moment het voorstel op tafel gekomen om die OV-kaart te handhaven
maar in ieder geval voor de eerste jaren te financieren door deze onder de
prestatiebeurs te brengen. Mijn fractie heeft dat toen moeten afwegen: óf
een OV-kaart op de oude voet, maar onder de prestatiebeurs, óf helemaal
geen OV-kaart. Een andere keuze was er op dat moment niet. In dat licht gezien
hebben wij ervoor gekozen om de OV-kaart dan maar onder de prestatiebeurs
te brengen. Nadat de minister met zijn nota is gekomen waarin hij stelt dat
het prestatieregime zal worden versoepeld, namelijk na tien jaar, vind ik
onze keuze nog verdedigbaar ook.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Collega Bakker maakt het wel spannend. Van wie komt dat voorstel?
De VVD was helemaal tegen, D66 had er geld voor gereserveerd, maar het voorstel
komt toch van de PvdA?De heer Bakker (D66):Ik zei al dat ik niet uit de onderhandelingen wil klappen, maar ik kan
u wel twee dingen zeggen. Ik schetste al het aftelsommetje. De VVD had überhaupt
geen reden om de OV-kaart overeind te houden, wij hadden er geld voor gereserveerd
en de heer Cornielje zat net als ik in de commissie!De heer Rabbae (GroenLinks):Het is toch geen kabinetsberaad? Maar goed, mijn volgende vraag is dan
waarom u er toch mee akkoord bent gegaan. Wat is er uitgeruild?De heer Bakker (D66):Dat is op zichzelf wel een goede vraag, maar ik vraag mij af hoe dat ook
al weer zat en of ik dat dan wel kan zeggen. Ik denk niet dat je kunt zeggen
dat het een tegen het ander is uitgeruild. Ik denk dat je moet zeggen dat
alle partijen zo hun prioriteiten hadden binnen de 1,8 mld. en overigens ook
wel een beetje daarbuiten, los van de financiële discussies. Daarover
werd verschillend gedacht en uiteindelijk is gezegd dat men zich allen kon
vinden in die combinatie van afspraken. Die combinatie betrof dus deze OV-kaart,
de klassenverkleining, de lotingen in het hoger onderwijs enz. Het ging om
een aantal zaken betreffende de totale onderwijsportefeuille. Vervolgens hebben
alle partijen hun handtekening eronder gezet.De voorzitter:Ik wijs erop dat wij nu niet het regeerakkoord maar een wetsvoorstel behandelen.De heer Stellingwerf (RPF):Niettemin is het een interessant doorkijkje.De voorzitter:Interessant of niet, wij hebben het nu over een bepaald wetsvoorstel.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! De heer Bakker werd geconfronteerd met een bepaalde situatie
en moest kiezen. Ik neem niettemin aan dat hij een oordeel zal hebben over
de argumenten die in het onderhavige wetsvoorstel zijn opgenomen. Is het op
grond daarvan niet mogelijk dat hij alsnog tot de conclusie komt dat dit niet
de goede weg is?De heer Bakker (D66):Neen, dat denk ik niet. Als er nieuwe feiten ter tafel komen, kan het
anders uitpakken, maar wij hebben er het vorige jaar met open ogen, gelet
op onze opvattingen en geconfronteerd met de noodzaak om hierover met anderen
tot overeenstemming te komen, voor gekozen om akkoord te gaan met de OV-kaart
zoals die er nu ligt. Dat houdt in: herstel van de vrije keuze tussen de week-
en de weekendkaart. Daarbij geldt de afspraak dat de kaart onder de prestatiebeurs
wordt gebracht. Ik zie geen nieuwe zware argumenten om hiermee nu niet akkoord
te gaan, eerder lichtere omdat de minister inmiddels met het voorstel is gekomen
om het prestatieregime te versoepelen. Daar ben ik ontzettend blij mee en
dat maakt ons standpunt ook beter verdedigbaar.De heer Stellingwerf (RPF):Ik vind toch dat er argumenten zijn die hiertegen pleiten. Ik kom er nog
op terug.De heer Van der Vlies (SGP):Aan dit wetsvoorstel is ook een financiële taakstelling verbonden.
Die wordt niet gehaald als u gelijk krijgt met uw redenering. U geeft aan
dat de prestatiebeurs wordt geflexibiliseerd zodat het over een langere termijn
mogelijk is om een bepaalde norm te halen. Dit kan tot geringere opbrengsten
leiden. Dat zal u niet onberoerd laten.De heer Bakker (D66):Volgens mij haalt u een paar dingen door elkaar. Deze OV-kaart kost extra
geld, maar daar staan bepaalde verschoven uitgaven tegenover als gevolg van
het onder de prestatiebeurs brengen. Als dit op een gegeven moment wordt ingevoerd,
kan gewoon worden ingeboekt datgene wat niet in het lopende jaar maar op z'n
vroegst een aantal jaren later wordt uitgegeven. Niettemin blijft er –
daarin heeft u gelijk – een zekere taakstelling over aan het eind van
de kabinetsperiode en die moet dan worden ingevuld. In uw eigen betoog heeft
u gesteld dat een en ander zich niet zal voordoen naarmate meer mensen weigeren.
Daar ben ik het niet mee eens. Ik denk dat de gevolgen van het onder de prestatiebeurs
brengen wel degelijk kunnen worden geboekt. Mijns inziens zal dat in de komende
jaren de bedragen opleveren die daarvoor nu zijn ingeboekt.Voorzitter! Wij praten nu niet over de OV-kaart in de toekomst, maar dat
debat ga ik natuurlijk in met alle ruimte voor argumenten. Op dit moment constateer
ik dat het twee jaar geleden niet voor niets was dat wij voor de OV-kaart
kozen als collectieve voorziening. Dat biedt tal van voordelen, ook voor de
studenten. Toen de kaart werd ingevoerd, wilden ze hem niet, maar toen hij
dreigde te worden afgeschaft, wilden ze hem houden. Een ander voordeel is
dat de overheid als collectieve klant van de NS kan optreden. Ook noem ik
de voordelen van het ruimer gebruik van het openbaar vervoer, op het terrein
van de verkeersveiligheid enz. Dat is de grondhouding waarmee wij de discussie
zullen voeren over de situatie in 2002 en daarna. Ik realiseer mij dat het
niet uitgesloten is dat wij tegen die tijd opnieuw, bijvoorbeeld in het kader
van de verkiezingsprogramma's, voor de vraag komen te staan: hoe betalen wij
dit?De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Ik waardeer de inbreng van de heer Bakker omdat hij, in tegenstelling
tot anderen, wél open is over zijn gevoelens. Ik leg hem met het oog
op de toekomst de vraag voor of hij het niet met mij eens is dat wij onszelf,
doordat de kaart nu onder het prestatieregime wordt gebracht, heel wat ruimte
voor de discussie over de toekomst ontnemen. Immers, het zal ontzettend lastig
zijn om de kaart weer onder dat regime vandaan te halen.De heer Bakker (D66):Dat is een beetje het probleem met de hele prestatiebeurs. Het gaat om
twee dingen.Ten eerste vind ik het verdedigbaar dat het onder de prestatiebeurs moet
kunnen, mede in het licht van de later ingediende, maar inmiddels al besproken
voorstellen van de minister om het prestatiebeursregime te versoepelen. Dan
zijn de scherpe kanten wel van de prestatiebeurs af. Ik voel dan niet zozeer
de behoefte om morgen opnieuw over de prestatiebeurs te gaan praten.Het tweede punt is of de OV-kaart als voorziening in stand moet worden
gehouden. Dat kan min of meer los van het eerste gezien worden, zij het dat
wij dan een financieringsprobleem hebben. Daar staat het CDA voor en daar
staat D66 voor. Daar staan wij over drie jaar net zo goed voor als nu. De
afweging zullen wij dan moeten maken.De heer Eurlings (CDA):De discussie ging nog wat verder dan deze tweesprong. Naast de prestatiesystematiek
voor de studiebeurs enerzijds en het behoud van de OV-kaart anderzijds is
er ook nog eens een vraag waar wij het vanmiddag over hebben. Vinden wij het
goed dat studenten nu een OV-kaart krijgen en later moeten terugbetalen als
zij de prestatienorm niet halen? Ontnemen wij ons, als wij nu voor dit wetsvoorstel
stemmen, niet de mogelijkheid dadelijk in de discussie over de OV-kaart van
de toekomst tegen het onder het prestatiesysteem brengen van de OV-kaart te
zijn? Hebben wij dan überhaupt nog een keuze?De heer Bakker (D66):Die mogelijkheid ontnemen wij onszelf natuurlijk niet. De eerlijkheid
gebiedt echter te zeggen dat de keuze om het in de toekomst weer heel anders
te doen, verder weg komt te liggen als gevolg van financiële kloven die
er zijn. Het is niet anders.De heer Stellingwerf (RPF):Mevrouw de voorzitter! Ik spreek mede namens het GPV.De discussie heeft eigenlijk het vorig jaar al plaatsgevonden. Wij waren
daar helaas niet bij, maar het blijkt onder andere doordat de fractie van
de VVD in ieder geval in eerste termijn vandaag geen bijdrage levert. Zojuist
constateerden wij dat de fractie van D66 ook al geen nieuwe argumenten heeft
gehoord, vergeleken met het vorig jaar. Onze hoop is dus gevestigd op de fractie
van de PvdA. Ik hoop dat zij niet wordt overtuigd en dat wij straks het wetsvoorstel
kunnen tegenhouden. Maar ik vrees het ergste.Wij zitten op dit moment met de prestatiebeurs. Maandag hebben wij het
al over de problematiek van die prestatiebeurs gehad. Het risico dat al aanwezig
is door het niet omzetten van de aanvullende beurs in een gift, indien een
student niet op tijd afstudeert, wordt in het onderhavige wetsvoorstel nog
eens vergroot, en in een niet geringe mate. Het gaat om een kleine ƒ
1500 per jaar. Deze ontwikkeling staat haaks op het streven om het prestatiekarakter
van het huidige systeem nu juist wat te verzachten.Voorzitter: Bijleveld-SchoutenDe heer Stellingwerf (RPF):Wat wij in ieder geval niet zouden moeten doen, is het prestatiekarakter
van het systeem verder verscherpen, maar dat gebeurt met dit wetsvoorstel
nu juist wel. Daarbij komt dat die aanscherping ook nog plaatsvindt op basis
van een factor die voor de student niet of moeilijk is te beïnvloeden,
dan wel is gebaseerd op het toevallige gegeven dat iemand al dan niet dicht
bij zijn studieplek woont. Hierdoor ontstaat het beeld dat de wetswijziging
voor een belangrijk deel is gebaseerd op willekeur. In ieder geval worden
studenten die zich wat hun reisgedrag betreft in een totaal verschillende
situatie bevinden nu over één kam geschoren.Nu houdt de minister vol dat de student de keuzemogelijkheid krijgt om
al dan niet gebruik te maken van de reisvoorziening en zodoende het uiteindelijke
risico te beïnvloeden. Theoretisch is dat natuurlijk juist, maar ik vind
het wel wat wrang om dat onder het begrip keuzevrijheid te scharen. Je kunt
afzien van iets dat je niet nodig hebt of bijna niet gebruikt, maar je krijgt
er in ieder geval ook niets voor terug. Het voordeel, voorzover het er al
zal blijken te zijn, komt terecht bij de NS en bij de overheid. De NS raakt
een aantal reizigers kwijt en krijgt ruimte voor nieuwe klanten, maar blijft
wel hetzelfde bedrag ontvangen. Contract is immers contract. De overheid bespaart
geld omdat een aantal studenten geen gebruik maakt van een voorziening waar
zij in wezen wel recht op hebben. Het wrange is dat dit geld bespaard wordt
omdat een aantal studenten hun studie niet binnen de daarvoor gestelde tijd
kunnen afronden. Vanuit de financiële optiek zou de minister dus moeten
hopen dat zoveel mogelijk studenten de prestatietermijnen niet halen. Echter,
vanuit onderwijskundig oogpunt moet de minister eigenlijk hopen dat hij met
dit wetsvoorstel geen gulden binnen krijgt. Dat zou immers betekenen dat alle
studenten binnen de gestelde termijnen afstuderen. Hoe ziet de minister dat
dilemma?Een en ander geeft mijns inziens aan dat de basis onder het wetsvoorstel
een verkeerde is. Je moet de reisvoorziening niet onder het stelsel van de
studiefinanciering brengen, omdat zij feitelijk niet samenhangt met de aard
en de inhoud van de studie, maar met de toevallige omstandigheid waar iemand
woont en waar zijn studieplek is. Dit wetsvoorstel dient er volgens de regering
voor om de financiering van de huidige studentenkaart veilig te stellen, maar
het draait er natuurlijk om, voor de lange termijn een financieel voordeel
te behalen. Ook hier zijn alternatieven denkbaar. Ik refereer aan de suggestie
van trajectkaarten, die ik eerder in andere discussies naar voren heb gebracht.
Natuurlijk is met dit wetsvoorstel de toekomst van de studentenkaart niet
gegarandeerd. In 2002 ligt de zaak weer helemaal open wanneer een nieuw contract
wordt afgesloten. Linksom of rechtsom, de studentenkaart wordt duurder zonder
dat de prestaties van NS of overheid toenemen. Dat lijkt mij bepaald geen
goede handel.Er zijn ook vraagtekens te zetten bij de beoogde opbrengst. Op bladzijde
7 van de nota naar aanleiding van het verslag geeft de minister zelf al aan
dat "volstrekt onduidelijk is hoe groot de groep van kaartweigeraars zal worden
na invoer van deze maatregelen". Als dat zo is, dan is er ook geen zinnig
woord over de opbrengst te melden en is elke berekening gebaseerd op drijfzand.
Ook de mogelijkheid om straks per maand al dan niet van de kaart gebruik te
maken, zal ertoe leiden dat calculerend gedrag zal ontstaan. Studenten zullen
dan drie maanden wél en drie maanden geen gebruik maken van de kaart.
Dan hebben wij het nog niet eens over de extra administratieve last. Kan de
minister een beschouwing geven over de hardheid van de als opbrengst geraamde
bedragen?Zoals gezegd, weigering van de kaart levert voor de student geen financiële
winst op. Weigering vermindert slechts het risico een hoge schuld op te bouwen
indien de prestatienormen niet worden gehaald. Tegen de achtergrond van het
ontstaan van de kaart is het de vraag of dit een rechtvaardige ontwikkeling
is. Indertijd vond een verplichte korting op de beurs plaats om daarmee de
kaart te financieren. Nu veranderen de voorwaarden. Weigering wordt een serieuzer
te overwegen optie. Het zou dan logisch zijn dat de studenten die geen kaart
nodig hebben en dus weigeren, daarvoor een ten minste gedeeltelijke financiële
compensatie krijgen. De redenering van de regering dat een reisvoorziening
met én een mogelijkheid tot een OV-kaart én een mogelijkheid
van financiële compensatie voor de individuele student onbetaalbaar zal
worden, gaat uit van een verkeerde veronderstelling. Het gaat immers niet
om een financieel probleem van de student, maar om een financieel probleem
van de overheid. Die heeft bij de introductie van de OV-kaart de beurs gekort
en stelt daar nu niets tegenover.De minister maakt het op bladzijde 6 van de nota erg bont als hij stelt
dat er geen relatie is tussen onderhavig wetsvoorstel en de korting op de
beurs bij de introductie van de eerste OV-studentenkaart. Dat kun je natuurlijk
wel beweren, maar daarmee verander je de geschiedenis niet. De toenmalige
korting hing samen met de introductie van de OV-kaart. De keuzes en de kortingen
toen vormen nog steeds de basis voor het huidige stelsel. Op die manier zou
het wel heel gemakkelijk worden om het overheidsbeleid vorm te geven. Dan
hoef je nooit meer rekening te houden met maatregelen uit het verleden. Dat
achten wij een onverantwoorde benadering. Zo zien wij dit voorstel voorlopig
ook nog.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Minister Hermans:Mevrouw de voorzitter! Het is misschien goed om de beantwoording, los
van de specifieke vragen, eerst te rangschikken langs een paar principiële
lijnen. Daar hebben wij het met elkaar over.Op de eerste plaats heeft dit kabinet ervoor gekozen om tot en met 2002
de week-weekendkaart met keuzevrijheid te handhaven. Ik zat tijdens de formatie
in Friesland en heb dat met gemiddelde interesse gevolgd, dus ik kan niet
uit de school klappen over wat er precies allemaal is gebeurd. De kosten daarvan
zijn 160 mln., gefinancierd door het opschuiven van die bedragen naar de periode
rond 2005-2006. Dat wil dus zeggen dat een volgend kabinet moet kijken hoe
het de dekking daarvan rond die periode moet realiseren. Ik bereid u daar
maar alvast op voor, mijnheer Eurlings, voor het geval uw partij daarbij betrokken
mocht zijn.Punt twee is of je zo'n kaart onder het principe van de prestatiesystematiek
moet brengen. Je kunt er heel lang over praten of dat wel of niet zou moeten.
Maar de OV-kaart is ongetwijfeld een forse bijdrage in de mogelijkheden van
de student om te studeren. Zeker door de verruiming in de nieuwe aanpak van
de studiefinanciering naar een tienjaarstermijn praten wij bij de problematiek
van het al dan niet terugbetalen over diegenen die niet binnen tien jaar hun
diploma hebben gehaald. Laten wij de zaak dus terugbrengen tot reële
proporties. Wij hebben hier maandag ook over gesproken en ik weet dat de heer
Eurlings hierover een andere opvatting heeft dan het kabinet. Wij vragen uiteindelijk
een prestatie aan studenten voor het bedrag dat de overheid inbrengt voor
betaling van de studie. Dat is dan ook naar de mening van het kabinet een
juiste zaak.De heer Eurlings (CDA):De minister zei in het begin iets heel wezenlijks: wij schuiven de kosten
op. Dat is inderdaad wat in feite gebeurt: naar de toekomst schuiven van de
kosten. Het is de vraag of dat een goede zaak is, want creëer je met
een incidentele oplossing op dit moment dus geen structureel probleem voor de toekomst? Dadelijk komen wij namelijk niet meer onder het prestatiejuk
uit. Daarnaast wil ik graag van de minister weten hoe hij aankijkt tegen de
opmerkingen van zijn voorganger in het overgangsdossier, die zei dat dit geen
structurele oplossing biedt en dat er juridisch en bestuurlijk de nodige risico's
kleven aan het onder de prestatiebeurs brengen van de OV-kaart. Wat vindt
de minister daarvan?Minister Hermans:Op de eerste vraag heb ik al antwoord gegeven, namelijk dat hier in de
volgende kabinetsperiode een financieringspunt ligt. Dat heeft mijn voorganger
uitstekend gezien. Zoals hij vele zaken uitstekend zag, heeft hij ook dit
goed gezien. Over het tweede meer principiële punt kom ik dadelijk te
spreken, want ik heb een wezenlijke wijziging aangebracht ten opzichte van
de besluitvorming in het regeerakkoord. Daar kom ik direct nog op.De heer Eurlings (CDA):Ik heb nog een kort vraagje over het eerste punt. Ware het niet beter
geweest om nu al structureel de middelen te zoeken, met name om in de toekomst
de ruimte te laten en met een breed blikveld over de OV-kaart van de volgende
eeuw te kunnen beslissen? Ware het dan niet beter geweest om, zoals D66 en
CDA beoogden, nu reeds te kiezen voor een OV-kaart zonder prestatiebeurs om
zo vrij de discussie van de toekomst in te gaan?Minister Hermans:De heer Eurlings heeft het over wat allemaal niet beter ware geweest.
Ik constateer dat in het verkiezingsprogramma van het CDA 1,25 mld. extra
voor onderwijs was uitgetrokken. Dit kabinet heeft ruim 2,2 mld. extra voor
onderwijs uitgegeven. Dat verschil van 1 mld. is volgens mij een juiste prioriteitskeuze
van het kabinet geweest. Het kabinet heeft dat niet uitgegeven voor dekking
van de handhaving van de week-weekendkaart. Die keuze is er en daar loop ik
niet voor weg. Ik heb daarvoor getekend en ik sta daarvoor.Van groot belang in dat kader is dat men aan de ene kant kiest voor een
collectief contract en aan de andere kant voor een individuele afrekening.
Dat heb ik bij veel sprekers vandaag gezien. Een mooie uitdrukking zegt: mijn
liefje, mijn liefje, ronde kaas in platte stukken, dat zal niet lukken. Je
kunt niet zeggen: ik wil een collectief contract, maar toch een individuele
afrekening. Het is kiezen voor het een of het ander. De heer Bakker heeft
een redenering gehouden en gezegd: als men de kaart weigert, moet men geld
terugkrijgen. Dat kan dus niet. Een collectief contract drukt immers de totale
prijs per individu.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik kan de redenering van de minister tot nu toe volgen, maar toch heb
ik de volgende vraag. Als dat collectieve contract betekent dat er sowieso
een bepaald bedrag wordt betaald op grond van het aantal gerechtigden en dus
niet op grond van het aantal feitelijke gebruikers, waarom wordt een student
dan verplicht om te betalen?Minister Hermans:Voorzitter! Ik heb aangegeven dat het contract dat er nu ligt, een collectief
contract op basis van het aantal gerechtigden is. Dat is de juridische basis
van dit contract. Ik heb bij de begrotingsbehandeling al aangegeven dat als
wij daarbij over gebruikers gaan praten, er een juridisch andere fundering
van het contract ontstaat. En voor een contractwijziging heb je twee partijen
nodig. Als de Kamer vindt dat wij naar een gebruikerscontract toe moeten,
dan praten wij over een heel andere discussie met de spoorwegen dan de discussie
op dit moment. Als ik mij niet vergis, praten wij nu over in totaal een half
miljoen studiefinancieringsgerechtigden waarvoor de OV-kaart aangevraagd wordt.
Op basis van dat half miljoen gerechtigden is in de onderhandelingen met de
NS een volle discussie gevoerd over de vraag naar gebruik, niet-gebruik en
dergelijke. Die zaken zijn allemaal verdisconteerd in de prijs die uiteindelijk
voor het totale contract op tafel ligt. Als wij nu van onze kant zouden zeggen
dat wij degenen die de OV-kaart niet gebruiken, eruit moeten halen en hun
geld terug moeten geven, dan kan ik dat geld nooit bij de spoorwegen terughalen.
De NS zal altijd zeggen dat het een gerechtigdencontract heeft getekend. Als
ik het anders zou gaan doen, dan moet ik extra middelen hebben om een en ander
te realiseren. Die middelen heb ik echter niet. Als de Kamer overigens zegt
dat er een gebruikerscontract moet komen, dan zit zij daarmee bijna op de
lijn van de VVD. De VVD zegt immers: laat degenen die willen, dat maar aangeven
en laat degenen die niet willen, dat ook maar aangeven; op basis van het aantal
personen dat wil, gaan wij dan een contract afsluiten. Ik kan de Kamer verzekeren
dat dan de prijs per individu veel hoger zal zijn dan op dit moment.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is mogelijk. Wij komen later trouwens nog te praten over een nieuw
contract. Ik kom nog even op het collectieve contract. Daarbij betaalt u sowieso
onafhankelijk van het aantal gebruikers. Dat is toch waar?Minister Hermans:Ik betaal voor het contract dat door mijn voorganger is afgesloten op
basis van het aantal studiefinancieringsgerechtigden.De heer Rabbae (GroenLinks):Vindt u het reëel en rechtvaardig dat, als een student daarvan afziet,
bijvoorbeeld omdat hij bang is dat hij, wanneer hij benodigde aantal punten
niet haalt, later moet terugbetalen, hij toch moet dokken? Qua logica en consistentie
is dit wankel.Minister Hermans:Neen, want je kunt geen platte stukken uit een ronde kaas halen. Je kunt
iemand bij weigering niet een individueel voordeel laten behalen, terwijl
er sprake is van een collectief contract. Dat is het punt waar wij steeds
met elkaar over praten. Wij praten over een collectief contract. Ik heb gezien
dat daar met uitzondering van de VVD brede steun voor bestaat in de Kamer.
Tegelijkertijd wil de Kamer echter een individuele afrekening. Het is echter
van tweeën één: óf je kiest voor een collectief
contract en dan betalen degenen die er geen gebruik van maken mee aan het
totale contract, óf je kiest voor een individueel contract en dan gaan
wij praten over het aantal mensen dat heeft aangegeven daadwerkelijk gebruik
te zullen maken van een OV-kaart. Dat is het punt waar het om gaat. Er worden
twee systemen door elkaar heen gebruikt met het idee dat daardoor rechtvaardigheid
ontstaat. Daar ontstaat echter geen rechtvaardigheid door, omdat het contract,
zoals het er nu ligt, een contract is op basis van een aantal gerechtigden.
Dat contract is uit onderhandeld met de spoorwegen. Er is een
bepaald percentage mensen dat daar geen gebruik van maakt. Als straks blijkt
dat die groep veel en veel groter is dan nu het geval is, dan kunnen wij hiernaar
gaan kijken. Ik kan dat op dit moment echter absoluut niet aangeven. Ik kan
nu ook absoluut niet garanderen dat de spoorwegen dan zeggen: dat is erg interessant;
wij gaan nu praten over verlaging. Ik kan alleen aangeven dat ik dat pas later
kan bekijken. Ik heb dat ook in reactie op de motie van de heer Rehwinkel
aangegeven. Hoe kan ik nu onderhandelen over iets wat nog niet eens is ingegaan
en hoe kan ik onderhandelen over iets waarvan de effecten nog niet eens bekend
zijn? Er is ook geen datum genoemd in die motie. Daarom heb ik er maar kennis
van genomen. Zij hangt nu nog steeds boven mijn bed.De heer Stellingwerf (RPF):Ik heb een beetje de indruk dat de minister de critici verwijt dat zij
iets individueels willen regelen in een collectief contract. Dat is naar mijn
mening niet de bedoeling geweest. Ik heb aangegeven dat daar juist voor hem
de grote spanning zit.Minister Hermans:Ik verwijt critici nooit iets. Wij voeren een debat over de vraag wat
de beste weg is. Ik reageer op de vragen die zijn gesteld. Degenen die voor
een collectief contract zijn, kunnen niet tegelijkertijd een individuele afrekening
willen. Dan moeten wij namelijk de zaak helemaal omgooien en uitgaan van een
gebruikerscontract. Ik moet dan van tevoren weten hoeveel gebruikers er zijn,
maar dan kan er straks ook niet meer worden geschoven. In een volgende fase,
na 2002, is, als de Kamer dat wenst, daarover best te praten. Ik wil dan eerst
de resultaten afwachten van de interdepartementale stuurgroep die een onderzoek
verricht naar de mogelijkheden van de nieuwe OV-kaart na 2002. Laten wij op
dit punt heel helder zijn. Ik begrijp alle gevoelens en vragen hierover, maar
er ligt een collectief contract. De Kamer heeft daar ja op gezegd. Er kan
geen individuele component worden toegevoegd aan dat collectief contract.
Om die reden is het contract duidelijk gebaseerd op gerechtigden en niet op
gebruikers. Bij dat punt over gerechtigden is er natuurlijk bij de onderhandelingen
ook rekening mee gehouden dat er geen sprake was van 100% gebruik. Wij zijn
dus niet uitgegaan van 500.000 maal een bepaalde prijs. Wij hebben getracht
een schatting te maken van het verminderd gebruik van de OV-kaart ten opzichte
van die 500.000. Vanwege de collectiviteit van het contract is de positie
van de Staat goed uitonderhandeld.De heer Eurlings (CDA):Ik ben het met de minister eens dat er een verschil is tussen een collectief
contract en een individuele afrekening. Hij heeft gelijk dat de overgang naar
een andere contractvorm kan leiden tot een stijging van de kosten. In het
begin was de minister vrij negatief over de mogelijkheden in de toekomst.
Is hij bereid om, gelet op de toekomst, de mogelijkheid van een getrapt collectief
systeem te bestuderen, zodat hij in ieder geval gedeeltelijk aan de wens van
de Kamer tegemoetkomt?Minister Hermans:Ik heb zojuist aangegeven dat ik wil wachten op de resultaten van de studiegroep
alvorens ik een standpunt inneem over wat er met de kaart na 2002 moet gebeuren.
Op grond van die resultaten kom ik met voorstellen naar de Kamer. Met studentenorganisaties
en anderen zal ook overleg worden gepleegd. Ik kan daar op dit moment dus
nog niets over zeggen. Ik constateer wel dat wij moeten kiezen tussen beide
mogelijkheden. Beide mogelijkheden tegelijk toepassen, werkt niet.Een ander belangrijk punt, dat ook genoemd is in het overgangsdossier
van mijn voorganger, is de juridische problematiek bij het onder de prestatienorm
brengen van de OV-kaart. Op dit punt heb ik zeer nadrukkelijk de weigeringsgrond
en weigeringsmogelijkheid ingevoerd. Je kunt iemand niet verplichten om een
bepaalde lening aan te gaan. Als iemand aangeeft de kaart niet te willen,
voorkomt hij daarmee een potentiële lening. Het juridisch punt is daarmee
afgedekt.Voorzitter! Afgelopen maandag heb ik met de Kamer uitgebreid gediscussieerd
over de nota "Op weg naar een flexibele studiefinanciering". Ik meen dat die
flexibiliteit nog eens benadrukt dat door de termijn van tien jaar de scherpe
kant van het huidige stelsel van studiefinanciering waarbij uitgegaan wordt
van zes tot zeven jaar, is afgehaald. Er mag in deze Kamer toch geen twijfel
over bestaan dat er een prestatie van studenten gevraagd mag worden die van
de overheid een bijdrage krijgen in hun studie. Wij hebben het nu in feite
over een groep studenten die zelfs na tien jaar het diploma nog niet heeft
gehaald, maar die wel volop heeft genoten van de studiefinanciering en de
OV-kaart. Ik meen dat het dan terecht is om aan die groep te vragen om datgene
wat zij van de overheid heeft gekregen in de vorm van een lening terug te
betalen.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Het voorstel van de minister om de diplomatermijn van zes
naar tien jaar te verlengen, is een duidelijke flexibilisering van de termijn.
Daar ben ik het mee eens. Ik heb echter wel een vraag over de terugbetaling
door de student die in de ogen van de minister te weinig presteert. De minister
sluit een collectief contract. Ik mij voorstellen dat hij dat daarbij geen
rekening wil houden met de wensen van de individuele student. De studenten
hebben betaald doordat er is ingehouden op hun beurs. Als studenten minder
presteren dan de minister graag ziet, moeten zij nu weer betalen.De voorzitter:Mijnheer Rabbae, ik stel voor dat u tijdens uw interrupties geen betogen
meer houdt.Minister Hermans:Voorzitter! Ook de basisbeurs moet worden terugbetaald. Op de basisbeurs
is in 1991 een korting aangebracht van ƒ 41,65 voor thuiswonenden en ƒ
62,50 voor uitwonenden. Die discussie is afgerond. Wij zien nu dat de waarde
van de huidige voorziening is gestegen tot ongeveer ƒ 120. Wij geven
degenen die naar het buitenland gaan een vergoeding van ƒ 120, omdat
hij op juridische gronden terecht kan zeggen dat, ook al zou hij die kaart
willen hebben, hij er in het buitenland niet mee kan reizen. Dat is een andere
weigeringsgrond dan van iemand in Nederland die de kaart niet wil gebruiken.
De kaart is niet geldig in het buitenland. De Europese Gemeenschap is nog
niet zover dat dit mogelijk is. Er is absoluut geen sprake van dat iemand
tweemaal betaalt. Er is heel veel onduidelijkheid over de historie en de financiën.
Ik begrijp dat en ik heb na de discussie in de Kamer over de
begroting een onafhankelijk onderzoek hiernaar laten verrichten. Ik verwijs
naar het rapport van dit onderzoek dat is bijgevoegd aan de nota naar aanleiding
van het eindverslag. Uit dit onderzoek blijkt dat er geen sprake is van tweemaal
betalen. De korting op de basisbeurs in 1990 hield namelijk verband met de
introductie van OV-kaart. Wat wij nu doen, is in feite die gift omzetten in
een beurs en uiteindelijk in een lening, als men het niet haalt.De heer Eurlings (CDA):Volgens ons betaalden studenten direct al een groot gedeelte van hun kaart
zelf en doen zij dat nu nog. Is er destijds bij de overgang van de oude voorziening
naar de OV-kaart geen geld bespaard, omdat vooral de eigen inbreng van studenten
zo groot was? De kaart is duurder geworden en de studenten zijn steeds meer
gaan betalen. Betekent dit niet dat hun relatieve aandeel in de kosten de
laatste jaren niet is gedaald?Minister Hermans:Nee, want dat zou betekenen dat je een volledige uitsplitsing kunt maken
waaruit blijkt dat er elk jaar opnieuw is gekort op de basisbeurs om de OV-kaart
te kunnen betalen. Dat is niet gebeurd. Wij hebben een eenmalig bedrag van
de basisbeurs gehaald. Uit de ontwikkeling van de contracten sindsdien blijkt
dat de kaart duidelijk in waarde is gestegen. De feitelijke tegenwaarde is
op dit moment ƒ 120.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Uit het PWC-rapport blijkt heel duidelijk dat studenten nu
veel meer per maand betalen dan in 1991. Er worden bedragen genoemd van meer
dan ƒ 70 voor uitwonende studenten. Als je rekening houdt met het aantal
thuis- en uitwonende studenten, dan zie je dat het percentage van de kosten
dat studenten direct betalen nauwelijks anders is dan bij de eerste invoering
van de kaart.Minister Hermans:Voorzitter! Hier wordt gerekend met slechts één parameter
en de hele ontwikkeling van de kaart, van de prijs en de indexering wordt
buiten beschouwing gelaten. De heer Eurlings neemt het bedrag uit 1991 en
vergelijkt dat met het huidige bedrag. Je moet echter ook kijken naar factoren,
zoals de prijsontwikkeling, de waardevermeerdering van de kaart en de prijsstijgingen
in het openbaar vervoer. Al die factoren moeten in ogenschouw worden genomen
voordat zo'n conclusie kan worden getrokken. Ik heb net aangegeven dat de
feitelijke tegenwaarde van de OV-kaart op dit moment ƒ 120 is.De heer Eurlings (CDA):Dat is precies wat ik de minister vroeg. Als je uitgaat van het gemiddelde
bedrag dat een uit- en thuiswonende student betaalt, blijkt dat hij relatief
evenveel kwijt is als in 1991 toen een student ongeveer ƒ 40 per maand
betaalde. Ik heb dat rekensommetje gemaakt en ik kom ongeveer op hetzelfde
percentage uit.Minister Hermans:Voorzitter! Wij kunnen heel veel berekeningen maken, maar die raken niet
de essentie van de discussie van vandaag. Wij moeten goed oppassen dat wij
ons niet verliezen in discussies over allerlei technieken. Ik kan dan ook
nog wel mijn potje meeblazen, maar dat heeft niet zoveel zin. Laten wij gewoon
praten over het onder de prestatiebeurs brengen van de reisvoorziening en
over de vraag wat een collectief contract betekent. Dat zijn namelijk de vragen
waar we het vandaag over hebben. Die discussie wil ik graag voeren. Er is
een notitie die hier op tafel ligt. Daar mag iedereen de conclusies aan verbinden
die hij of zij eraan wil verbinden, maar ik denk dat er een helder en objectief
rapport op tafel ligt over deze discussie. De heer Eurlings maakt gewoon een
andere keuze. Dit kabinet maakt deze keuze; zijn fractie maakt een andere
keuze.De heer Eurlings heeft gevraagd of je wel maandelijks kunt kiezen voor
een kaart, terwijl het in feite twee maanden duurt voordat je een kaart kunt
krijgen. Hij moet daarbij wel duidelijk aangeven dat dit bij de eerste aanvraag
voor een kaart het geval is. De aanmaak van een in- en uitschrijfkaart duurt
ongeveer tien dagen. Dat betekent dat het probleem zich niet voordoet. Het
moet alleen duidelijk worden aangegeven voordat men gaat studeren.Mevrouw Hamer heeft een vraag gesteld over de cohort 1999. Er is geen
duidelijkheid over hoe de reisvoorzieningen er na 2002 uitzien. Zij zei dat
per cohort duidelijk moet zijn waar men op kan rekenen. Dat is natuurlijk
een terecht uitgangspunt, maar ik wijs erop dat het alle cohorten bekend is
dat het huidige contract in 2002 afloopt. Dat wil zeggen dat er voor alle
studenten op dat punt een gelijke situatie ontstaat. Ook voor de cohort 1999
is er geen helderheid over wat er na 2002 gebeurt. Het is namelijk onzeker
wat er met de kaart gaat gebeuren. Alle studenten hebben dezelfde onzekerheid.
Niemand weet op dit moment wat er na 2002 gaat gebeuren, zelfs niet degene
die nu dit wetsvoorstel staat te verdedigen.De heer Rabbae (GroenLinks):In het jaar 2002 zijn er twee soorten studenten. Voor de ene student zal
het nieuwe systeem niet gelden en voor de andere student wel. Het zijn allemaal
studenten aan de universiteit met dezelfde beurs. Alleen op dit punt is er
een verschil. Verwacht de minister geen juridische problemen met het oog op
de gelijke behandeling van studenten?Minister Hermans:Nee, want alle studenten die na 2002 ingeschreven staan en recht hebben
op een OV-kaart, vallen onder het nieuwe contract.De heer Rabbae (GroenLinks):In het jaar 2002 hebben wij twee soorten studenten met verschillende posities
wat betreft de OV-kaart.Minister Hermans:Nee.De heer Rabbae (GroenLinks):Het lijkt erop dat wij de discussie van afgelopen maandag gaan herhalen.De voorzitter:Dat gaan we niet doen.De heer Rabbae (GroenLinks):Er zijn twee soorten studenten. Voor de student die in 1996 is begonnen
en die eind 2002 zijn studie afrondt, geldt het huidige regime. In 2002 is
er een nieuwe cohort die valt onder de constructie die wij vandaag bespreken.
Er zijn dus twee soorten studenten voor wie een verschillend OV-kaartregime
geldt. Verwacht de minister op dat punt geen problemen bij de rechter?Minister Hermans:In 2002 komt er voor alle studenten een nieuw OV-contract of geen OV-contract.
Dan ontstaat er een nieuwe situatie ten aanzien van de OV-kaart.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat geldt pas vanaf 2003.Minister Hermans:Vanaf 1 januari 2002.De heer Rabbae (GroenLinks):Nee, dat gaat pas vanaf 1 januari 2003 gelden.Minister Hermans:Ja. Er komt dus voor alle studenten op hetzelfde moment een wijziging
in de situatie.De heer Rabbae (GroenLinks):Vanaf 2003.Minister Hermans:Ja. Degenen die daarvoor afstuderen, vallen gewoon onder het oude regime.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik denk dat de minister zich vergist. Ik zeg dit in alle bescheidenheid,
want als ik mij vergis, dan moet de minister mij beslist corrigeren.De voorzitter:Mijnheer Rabbae. Dit lijkt mij iets wat in de tweede termijn aan de orde
moet komen. U heeft het nu twee keer gevraagd. U kunt deze vraag in uw tweede
termijn inbrengen en dan kan die vraag door de minister worden beantwoord.De heer Bakker (D66):Ik wil een opmerking maken naar aanleiding van de discussie tussen de
heer Rabbae en de minister. Als ik die opmerking nu mag maken, hoef ik dat
straks niet te doen.De voorzitter:U mag die opmerking nu maken.De heer Bakker (D66):Volgens mij draait de heer Rabbae namelijk de zaak om. Vroeger werden
veranderingen in het stelsel van de studiefinanciering meteen doorgevoerd
voor alle studenten, ook voor de studenten die er op dat moment al waren.
Toen zei de heer Rabbae, maar wij ook, dat dit heel vervelend is, omdat je
daarmee verworven rechten opzijzet. Daarmee is akkoord gegaan. Een paar jaar
geleden zijn wij daarom gaan werken met de cohortbenadering. Dat betekent
dat met name relatieve verslechteringen alleen voor nieuwe studenten zullen
worden ingevoerd. Dat gebeurt nu. Alleen voor nieuwe studenten zal de OV-kaart
onder de prestatiebeurs vallen. Maar dan moet je het vervolgens niet weer
omdraaien en stellen dat de minister juridische problemen krijgt omdat er
daardoor twee groepen studenten komen. De situatie die vanaf 2000 ontstaat,
is nu juist ingegeven door het feit dat degenen die dan student zijn, worden
ontzien bij het aanbrengen van eventuele veranderingen of verslechteringen
in het geheel. Dat is de cohortbenadering en daaraan wil ik vasthouden.Minister Hermans:Voor alle helderheid: volgens het huidige contract loopt de OV-kaart op
31 december 2002 af. Dat wil zeggen dat vanaf dat moment voor alle studenten
inzake de OV-kaart een nieuwe situatie ontstaat. Bij de cohortgewijze invoering
wordt de OV-kaart onder de prestatiebeurs gebracht. Wij behandelen dit wetsvoorstel
nu, maar de IB-groep kan dit niet meer met ingang van het komende studiejaar
verwerken. Voor de groep die gaat studeren op 1 september 1999 gaat de OV-kaart
nieuwe stijl, onder de prestatiebeurs, pas in per 1 september 2000. In het
eerste jaar weet men dus dat men daar als cohort in het nieuwe studiejaar
onder gaat vallen. Alle oude gevallen vallen niet onder de prestatiebeurs.
Tot en met 31 december 2002 zijn er dus verschillende cohorten. Na 2002 is
dat niet meer het geval; dan valt iedereen onder de nieuwe situatie. De cohortgewijze
invoering hebben wij als beginsel gehanteerd. Daarbij is ervoor gekozen de
daadwerkelijke invoering een jaar uit te stellen, maar nu alvast bekend te
maken dat het gaat gebeuren. Die techniek is bepaald niet slecht voor degenen
die nu van plan zijn om het komende jaar te studeren.De heer Rabbae (GroenLinks):Het is helder. De minister zegt het en zo had ik het ook bedoeld: in het
jaar 2000 hebben wij te maken met twee cohorten studenten, met twee verschillende
regimes voor de OV-kaart. Daarom vraag ik de minister of hij geen juridische
problemen verwacht als een student erop wijst dat hij in dezelfde situatie
verkeert dan een andere student en daarom dezelfde rechten heeft.Minister Hermans:Doordat de zaken cohortgewijs worden ingevoerd en dat tevoren duidelijk
wordt aangekondigd, verwacht ik daarover geen juridische problemen. Dat is
ook een politieke keuze. Als er geen politieke keuzen in dit land mogen worden
gemaakt en de rechter daarop iedere keer terugkomt, vrees ik dat wij in een
gekke situatie terechtkomen.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister kent de varkenswet toch ook?Minister Hermans:Ja, die is mij ook bekend. Maar laat ik vandaag nou niet de varkens vergelijken
met de studenten. Zij worden anders behandeld, begrijp ik.Voorzitter! Waarom zal de groep weigeraars klein zijn? Die vraag is door
verschillende afgevaardigden gesteld. Wij verwachten dat de groep weigeraars
klein zal zijn, omdat de kaart een grote waarde vertegenwoordigt voor de student.
Wie in redelijke mate gebruik maakt van de kaart, heeft belang bij het hebben
van zo'n kaart. Bovendien meen ik dat de steun die afgelopen maandag voor
de termijn van tien jaar is gebleken, het risico van het moeten terugbetalen
van de kaart aanmerkelijk heeft verkleind.Ik heb al opmerkingen gemaakt over de financiële structurele opbrengst.
Het is een incidentele structurele opbrengst. Ik verwacht daarom dat hierover
bij de volgende formatie discussies zullen worden gevoerd.De heer Van der Vlies heeft gevraagd naar de uitbreiding van de OV-kaart
voor het voortgezet onderwijs. De OV-kaart is een onderdeel van de Wet op
de studiefinanciering. De WTS, waaronder VO 18-plus valt, is een heel andersoortige
regeling. Uitbreiding met VO 18-plus kost ongeveer 65 mln. Ik kan er nu wel
onderzoek naar doen, maar wij weten eigenlijk alle antwoorden al. De voorziening
valt nu onder de WTS en ik heb bij de behandeling van deze wet hierover al
het nodige gezegd. Het kabinet heeft nu eenmaal deze politieke keuze gemaakt.De heer Van der Vlies (SGP):De voorgeschiedenis is mij bekend. Een positief gewaardeerd element als
de reisvoorziening is inderdaad uit de studiefinanciering gehaald en ondergebracht
bij de relevante categorieën. Wat is erop tegen om bij de onderhandelingen
over een nieuw contract te bezien of er een win-winsituatie kan worden geschapen? Daarnaar vraag ik onderzoek. Ik vraag niet om een heropening
van de discussie in het kader waarvan een politiek besluit is genomen. Ik
begrijp dat het verzet van de minister wordt ingegeven door het prijskaartje
dat eraan hangt. Daarover moet dan apart worden gesproken en ik begrijp heel
goed dat dit niet zonder meer uit het overheidsbudget kan komen. Er is inderdaad
geen reden om de reiskosten weer bij de ouders of studenten weg te halen,
maar het gaat mij om het bereiken van een win-winsituatie.Minister Hermans:Ik begrijp de redenering van de heer Van der Vlies, maar dat zou in de
onderhandelingen over het collectieve contract – het gaat om gebruikers
dan wel om gerechtigden – een extra complicerende factor zijn. Ik vraag
mij dus af of de suggestie van de heer Van der Vlies wel uitvoerbaar is. Ik
zou mijn gedachten daar even over moeten laten gaan en roep niet bij voorbaat
dat ik het niet wil. Er is nu eenmaal een politieke keuze gemaakt, maar er
is niets op tegen om na te gaan wat het betekent voor het volgende contract
als daarbij ook scholieren uit het middelbaar en voortgezet onderwijs worden
betrokken. Ik kan echter nu niet alle ins en outs daarvan overzien. Ik zeg
nogmaals dat in het verleden een heldere politieke keuze is gemaakt waarvan
niet is afgeweken in het regeerakkoord.De heer Van der Vlies (SGP):Ik vraag geen politieke keuze, maar een onderzoek waarbij ik mij baseer
op argumenten die de minister zelf opwerpt. Wat is er precies tegen een onderzoek?Minister Hermans:Ik wil uiteraard wel eens kijken naar de gevolgen van het voorstel van
de heer Van der Vlies, maar politiek gesproken heeft dat niet mijn hoogste
prioriteit. Maar ik wel best eens bezien of er schaalvoordelen uit te halen
zijn.Voorzitter! Voor de huidige studenten blijft de OV-studentenkaart dus
een gift. De groep die per 1 september 1999 aantreedt, weet nu dat de reisvoorziening
per september 2000 onder de prestatienorm gaat vallen. Dat is gerealiseerd
via een kasschuif. Het gaat dus volgend jaar in, maar ik heb toch haast omdat
ik de aanstaande studenten tijdig wil informeren. Ik heb al aangegeven dat
het technisch niet haalbaar is om het beleidsvoornemen met ingang van het
komende seizoen te realiseren.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! De minister had het helemaal bij het rechte eind toen hij
zei dat het om een politieke keuze gaat. Op dit punt nu maken wij een andere
keuze dan hij. Wij vinden het niet goed dat een structurele oplossing voor
de OV-kaart van de toekomst vooruit wordt geschoven naar de volgende kabinetsperiode,
wij vinden het niet goed dat studenten daardoor met een hogere studielast
worden opgezadeld en wij vinden het helemaal niet goed dat wij straks, als
wij over de toekomst van de OV-kaart gaan praten, niet meer de mogelijkheid
hebben om reëel te bezien of een prestatiesystematiek voor de OV-kaart
wel of niet goed is. Zonder blikken of blozen wordt het voortbestaan van de
OV-kaart op het bordje van het volgende kabinet gelegd. Om die link naar de
toekomst te zien, was het zo goed geweest als dit voorstel had gepast in een
langetermijnvisie en wij ons nu niet de ruimte hadden ontnomen die wij straks
wellicht heel hard nodig hebben.Mijn opmerking dat de student nu ongeveer evenveel betaalt van het totaalbedrag
van de OV-kaart als bij de eerste OV-kaart, maakte ik heel bewust. Volgens
mij geeft dit aan dat de korting op de beurs van de studenten is ingevoerd
als een eenmalige betaling bij de invoering van de kaart. Neen, zoals in het
rapport van Price Waterhouse Coopers is vermeld, het waren met name de inkomsten
van studenten die het voorstel om de OV-kaart in te voeren financieel gezien
zo goed maakten. Volgens mij betalen studenten het overgrote deel van de OV-kaart
door de korting op hun beurs. Het is dan ook principieel onjuist om hen dat
later nog eens extra te laten terugbetalen als ze de prestatienorm niet halen.
Het is ook niet juist om studenten een studieschuld te laten opbouwen als
zijzelf al het grootste deel van de kaart hebben betaald.Voorzitter! Ik zit nog niet zo lang in de Kamer, maar ik denk niet dat
ik daarom zo verbaasd was. De heer Stellingwerf zei terecht dat de kern van
het politieke besluit en de sleutel liggen bij de fractie van de PvdA. Met
name de opstelling van die fractie verbaasde mij nogal. Laten wij de dingen
nog even op een rij zetten. Bij de laatste begrotingsbehandeling zei de heer
Rehwinkel dat het minder mooi was dat in het regeerakkoord de prestatiesystematiek
aan de OV-kaart wordt gekoppeld. Hij heeft zelfs gezegd dat de discussie rond
de OV-kaart moeilijk was, omdat hij werd geconfronteerd met een coalitiepartner,
de VVD, die de kaart wilde afschaffen. De heer Rehwinkel zei dus min of meer
dat het hem door de strot was geduwd. PvdA-minister Ritzen ging nog wat verder
en zei dat hij het ongewenst vond. Ik heb eens een citaat uit zijn overgangsdossier
voorgelezen. Ik vraag mij dan af waarom mevrouw Hamer zegt dat zij inhoudelijk
achter het voorstel staat. Ik had er begrip voor gehad als de PvdA-fractie
had erkend dat zij er inhoudelijk gezien niet voor was, maar dat dit een veer
is die zij heeft moeten laten bij de vorming van Paars II. Als men nu ineens
zegt dat men voor het voorstel is en het een goed voorstel vindt, dan begin
ik inderdaad veel waarde te hechten aan de opmerking van VVD-collega Cornielje
die tijdens de begrotingsbehandeling zei dat dit voorstel uit de PvdA-koker
komt. Ik werd in die opvatting gesterkt door wat de heer Bakker zei, namelijk
dat de heer Cornielje bij de onderhandelingen zat. Ik heb dat maar als impliciete
bevestiging van mijn vraag in die richting opgevat.De VVD-fractie zegt helemaal niets en ook dat vind ik verbazend. Was het
immers niet altijd de VVD die het belang van een duaal bestel zo benadrukte
en het debat in de Kamer zo belangrijk vond? Dat is des te opmerkelijker omdat
mevrouw De Vries herhaaldelijk heeft aangegeven "dat de student moet kunnen
kiezen tussen geld of OV-kaart" en dat zij de huidig voorgestelde methodiek
daarom niet rechtvaardig vindt. Als u ergens voor staat, mevrouw De Vries,
waarom bent u er dan niet in dit debat? Het begint er redelijk sterk op te
lijken dat zowel de PvdA-fractie als de VVD-fractie er moeite mee hebben dat
dit voorstel voorligt en dat met een soort van passief gedrag wordt geprobeerd
om de verschillende meningen in het debat te verbloemen. Voorzitter! Er was
een tijd dat de PvdA en de VVD heel wat openlijker op de bres sprongen voor
de belangen van de student. Ik vind het te prijzen dat de heer Bakker openlijk heeft gezegd dat hij,
net als het CDA, staat voor de OV-kaart, dat hij daarvoor is gegaan bij de
onderhandelingen, maar dat het helaas niet is gelukt. Ik vind het jammer dat
D66 niet de power heeft gehad om haar standpunt door te drukken, maar het
siert de heer Bakker dat hij hierover zo open is geweest. Ik zou tot D66 willen
zeggen: maak het dualisme in de praktijk waar en heb de moed om nu samen met
ons tegen dit voorstel te stemmen. Het is immers een voorstel dat slecht is
voor de studenten, dat een hypotheek legt op de toekomst en dat ons straks
niet meer de ruimte zal bieden om openlijk te discussiëren over een OV-kaart
zonder prestatieregime. De partijen die dadelijk voor zullen stemmen, houd
ik het volgende voor. Als u nu voorstemt, moet u over een paar jaar geen krokodillentranen
huilen en niet zeggen dat het zo jammer is dat in het verleden de OV-kaart
onder het prestatieregime is gebracht.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Ik dank de heer Eurlings voor zijn complimenten maar ik vraag
hem toch om niet selectief te luisteren. Ik heb gezegd dat mijn fractie, middelen
gereserveerd hebbende voor de OV-kaart, de kaart graag hersteld zag waar het
ging om de keuzevrijheid. Dat is ook gerealiseerd. Het prestatieregime had
in eerste instantie van ons niet gehoeven, maar daarvan is niettemin sprake.
Welnu, daar staan wij voor; wij vinden het geheel verdedigbaar. Met andere
woorden: de oproep van de heer Eurlings is wel begrijpelijk vanuit zijn positie,
maar hij zal er bij ons weinig gehoor voor vinden.De heer Eurlings (CDA):Ik heb er begrip voor, voorzitter, dat de positie van de heer Bakker heel
wat minder vrij en onbevangen is dan die van ons. Als gevolg daarvan kan hij
niet waarmaken wat hij zou willen waarmaken. Hij heeft duidelijk aangegeven
hoe ontevreden hij in feite is met dit resultaat van de onderhandelingen.
Ik heb erop aangedrongen dat men zich realiseert welke hypotheek men op de
toekomst neemt. Ik herinner er voorts aan dat ook de heer Bakker in het verleden
bij herhaling aandacht heeft gevraagd voor de hoogte van de studieschulden
waarmee de studenten door de prestatiesystematiek worden geconfronteerd.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter! Ik heb vanmiddag een beetje een déjà vu-ervaring
nu dit debat aardig begint te lijken op de discussie die wij hier over de
loting hebben gehad. Ook bij die gelegenheid probeerde het CDA een truc uit
te halen, door te trachten leden van mijn fractie uit elkaar te spelen. Ook
toen werd gezegd: kijk eens wat Rehwinkel bij de begrotingsbehandeling heeft
gezegd en kijk eens wat Hamer nu zegt. Ik wens daar ook nu niet in te trappen.In eerste termijn heb ik glashelder aangegeven dat wij van plan zijn om
voor dit wetsvoorstel te stemmen en daarbij heb ik geen kwalificaties gegeven.
Ik heb niet gezegd dat wij het een fantastisch voorstel vinden. Neen, ik heb
gezegd dat wij voor zouden stemmen wanneer onze vragen op een bevredigende
manier zouden worden beantwoord. Dat de heer Rehwinkel bij de begrotingsbehandeling
wél kwalificaties heeft vermeld, in de zin van "minder mooi" staat
hem vrij. Maar u weet dat, als hij hier vandaag zou hebben gestaan, hij ook
voor dit wetsvoorstel zou hebben gestemd. Hij heeft bij de begrotingsbehandeling
min of meer gezegd dat de oude situatie beter was, maar dat er nu sprake is
van een compromis. Uit het verhaal van de heer Bakker blijkt dat er bij die
onderhandelingen een partij vóór was, een partij tégen
en een partij met compromisvoorstellen. Zo gaat dat bij het formuleren van
regeerakkoorden. Ik kan mij wel voorstellen dat sommigen nu heel nieuwsgierig
zijn en willen weten wie de één was en wie de ander, maar dat
is toch minder interessant. Het gaat om de beoordeling van het voorstel zoals
het er nu ligt. Ik neem dan ook afstand van de opmerking van de heer Eurlings
dat de PvdA nu niet zou opkomen voor de belangen van de studenten. Immers,
de studentenorganisaties hebben met nadruk aangegeven dat zij grote waarde
hechten aan het handhaven van de OV-kaart. Dat trachten wij nu te doen onder
het prestatieregime, maar met inachtneming van de condities die hierbij passen.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Mevrouw Hamer weigerde mij antwoord te geven op mijn vraag
hoe zij aankeek tegen de uitlatingen van de heer Rehwinkel en ex-minister
Ritzen. Toen ik daar nogmaals naar vroeg, zei zij mij dat ze inhoudelijke
achter dit voorstel stond. Daarop is mijn vraag gebaseerd hoe het een zich
met het ander verhoudt. Ik constateer dat zij het nu doet voorkomen alsof
haar partij heeft moeten invoegen. Dat brengt mij bij de vraag
of de heer Cornielje gelijk had toen hij datgene zei wat hij bij de begrotingsbehandeling
naar voren bracht.Mevrouw Hamer (PvdA):U had mij gevraagd of mijn fractie vóór het voorstel zou
stemmen. Dat is glashelder, want dat heb ik in het begin al aangegeven. U
moet goed blijven luisteren, anders gaat uw trucje toch elke keer de mist
in.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik ga ervan uit dat wij allen met dezelfde studentenorganisaties spreken.
Als dat zo is, dan klopt het toch niet wat u zegt, namelijk dat zij het eens
zouden zijn met het handhaven van de OV-kaart onder het regime van dit wetsvoorstel?Mevrouw Hamer (PvdA):Uiteraard geven de studenten aan – dat had ik ook gedaan toen ik
nog student was – dat zij die kaart willen onder de condities zoals
ze waren. Aanvankelijk waren de studenten helemaal niet zulke voorstanders
van de OV-kaart, maar als je nu doorvraagt wat zij het allerliefst zouden
willen, dan geven zij toch prioriteit aan handhaving van de OV-kaart. Natuurlijk
zouden zij het liever mooier hebben, maar ik heb ook aan u gevraagd welke
prioriteiten u dan zou stellen. Wel, onze keuze is nu de groep vanaf 1999
onder het nieuwe regime te brengen, maar wel de OV-kaart te handhaven.De heer Eurlings (CDA):Nog even een aanvullende vraag, want u heeft het steeds over trucjes.
Daar gaat het echter niet om, het gaat om een duidelijke keuze, zoals de minister
aangaf. En het is geen keuze tussen wel of geen OV-kaart, maar een keuze om
nu het prestatieregime in te voeren terwijl niet duidelijk is wat de toekomst
van de OV-kaart zal zijn. D66 en CDA hadden een andere insteek; wat was uw
insteek op basis van uw onderwijskundige visie?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik vind dit in de gegeven omstandigheden het beste wat wij kunnen doen.
Dit lijkt me een glashelder antwoord.Voorzitter! Ik heb de minister een aantal dingen gevraagd, met name op
het punt van het aantal weigerachtigen. Dit is voor ons belangrijk, vooral
met het oog op de toekomst. De minister zegt dat hij verwacht dat die groep
niet te groot zal zijn, maar hij geeft niet aan waarop hij deze verwachting
baseert. En eigenlijk geeft hij toe dat hij het niet echt goed kan inschatten.
Wel, het lijkt me dan ook niet zo zinvol om het debat hierover voort te zetten.
Als de minister dit zegt, neem ik hier genoegen mee, maar dan wordt mijn tweede
vraag uit de eerste termijn, namelijk om jaarlijks te bekijken hoe groot die
groep zal zijn, des te belangrijker, vooral omdat wij nog niet weten hoe wij
in de toekomst verder zullen gaan.Op mijn derde vraag, over de cohortbenadering, zegt de minister dat de
zaak heel helder is: voor iedereen loopt de geldigheid van de kaart op een
gegeven moment af. Dit betekent dat de cohort 1999 straks misschien wel met
drie regimes te maken krijgt: het eerste jaar het oude regime, dan een aantal
jaren het nieuwe regime en daarna weten wij het nog niet. Wel, om daar goed
zicht op te behouden vind ik het belangrijk om te weten welke groep er gebruik
van maakt en wat de voor- en nadelen zijn. Ik zou dus een klemmend beroep
op de minister willen doen mijn voorstel over te nemen om de IBG dit jaarlijks
te laten bekijken en dit goed in gedachten te houden, ook bij de ontwikkeling
van de nieuwe plannen.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Ook ik zou meer waardering hebben gehad voor de bijdrage van
de fractie van de PvdA als mevrouw Hamer niet gesteld had dat haar fractie
met het wetsvoorstel zal instemmen als haar vragen beantwoord zijn, maar als
zij net als de woordvoerder van D66 volmondig erkend had dat er sprake is
van een politieke deal, van een uitruil. Er wordt echter een soort schimmenspel
opgevoerd dat leidt tot instemming van de fractie van de PvdA als er aan enkele
warrige voorwaarden voldaan wordt. Ik vind dit jammer, want zo blijft buiten
deze Kamer volstrekt onduidelijk wat de goede en de slechte kanten van dit
voorstel zijn, terwijl wij het daar toch voor behandelen. Ik heb in ieder
geval op één nadelige kant gewezen, namelijk dat dit wetsvoorstel
studenten met een OV-jaarkaart mogelijk nog hogere studieschulden zal opleveren.Dat laatste is vooral van belang voor en in het nadeel van, zo moet ik
zeggen, studenten uit lage-inkomensgroepen. Zij moeten al veel lenen. Wanneer
zij nu geconfronteerd worden, mogelijkerwijze, met nog hogere schulden ten
gevolge van de OV-jaarkaart, indien zij om welke reden dan ook hun studie
niet af kunnen maken, is dat juist voor deze categorie studenten een groot
probleem, zo denk ik. Op dat punt en voor dat argument had ik in ieder geval
ook van deze partij steun verwacht, zonder dat men wellicht aan het einde
van het debat tot een andere overweging was gekomen.Voorzitter! Ik heb nog een ander argument in mijn eerste termijn genoemd,
een argument waar door de minister niet op gereageerd is en daarom hoop ik
dat hij daar in tweede termijn wel op in wil gaan. Het betreft de rol die
de OV-jaarkaart nu kan gaan spelen bij de studiekeuze. Immers, ligt het niet
voor de hand dat, wanneer studenten risicomijdend gedrag willen vertonen,
zij zullen proberen dicht bij huis te studeren, zodat zij niet uitwonend hoeven
te zijn en geen OV-jaarkaart hoeven te gebruiken, waardoor feitelijk de mogelijkheden
qua studiekeuze worden beperkt? Die vrijheid van studenten wil hij toch niet
inperken, zo neem ik aan.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! Dank aan de minister voor zijn beantwoording. Ik
ben hem er erkentelijk voor dat hij niet dogmatisch nee zegt tegen mijn vraag
om eens te onderzoeken – daar hoeft niet meteen een heel hoge prioriteit
aan te worden gegeven; dat begrijp ik in de context van dit dossier ook wel –
of er een schaalvoordeel te behalen zou zijn – ik noemde dat het bewerkstelligen
van een win-winsituatie – in het onder de reisvoorziening brengen van
leerlingen uit het voortgezet onderwijs. Dank voor de toezegging om daar toch
naar te kijken. Wij vernemen uiteraard wel zijn bevindingen en de daaraan
te verbinden conclusie.Voorzitter! Ik heb ik in mijn eerste termijn een punt gemaakt betreffende
de financiële opbrengst en daarbij – ik hecht eraan eerlijk in
een debat te staan – heb ik een vergissing gemaakt; ik heb een dergelijke
vergissing althans gesuggereerd en daardoor ook gemaakt. Het gaat om een opbrengst
van 499 mln. over de jaren 1999 t/m 2002. Daarvan zei ik: als
we maandag het debat hebben gehad over de flexibilisering van de prestatiebeurs,
kun je op je klompen aanvoelen dat dit er niet meer in zit. Collega Bakker
heeft in een interruptiedebat gezegd: Van der Vlies, je vergist je, want de
effecten van die flexibilisering treden pas na het jaar 2002 op en tot dan
heeft het geen effect en zal deze opbrengst, naar beste vermogen geraamd,
onder bereik liggen. Ik hoop van niet, want dat zou betekenen dat veel studenten
niet aan de prestatienorm voldoen. Maar goed, het zou kunnen zijn dat hij
gelijk krijgt en ik wil dat op die manier genuanceerd hebben. Voor daarna
is er een probleem en voor nu is dat er wellicht, maar dat is minder zeker.
Ik erken dat ook.De conclusie, voorzitter, is deze. De SGP-fractie bewondert dit voorstel
niet en is er dus tegen. Ik heb het toch goed begrepen dat slechts loyaliteit
aan het regeerakkoord, aan het compromis in de onderhandelingen over dit akkoord,
deze drie fracties gebonden houdt aan dit wetsvoorstel en niets meer? Welnu,
daar zou je over na moeten denken.Mevrouw De Vries (VVD):Mevrouw de voorzitter! Voor wat betreft de VVD-fractie was dit wetsvoorstel
een hamerstuk en aangezien ik vind dat als iets een hamerstuk zou moeten zijn,
je dan niet moet spreken, heb ik in eerste termijn ook niet gesproken. Maar
het lijkt mij verstandig, omdat een aantal van mijn collega's zeer uitdagende
woorden in mijn richting hebben gesproken, nu een heel korte reactie daarop
te geven.Het mag duidelijk zijn dat dit voorstel...De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Die eerste opmerking roept natuurlijk veel vragen op. Mevrouw
De Vries zegt: wat de VVD-fractie betreft, was dit een hamerstuk. Maar het
is toch een verslechtering of een versobering van de OV-jaarkaart? Hoe kan
dat voor de VVD-fractie een hamerstuk zijn? Of is het, omdat het in het regeerakkoord
staat?Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! Dit was wat ons betreft een hamerstuk, omdat het voortvloeit
uit het regeerakkoord. We zijn het ermee eens en ik wilde juist uiteenzetten
dat het duidelijk een compromis is geweest. Ik heb hier ook eerder gezegd
dat, voor wat betreft de VVD-fractie, wij er nooit doekjes om gewonden hebben
dat wij geen groot voorstander zijn van de OV-jaarkaart. Maar het lijkt me
nogal onzinnig om dat nog een keer te moeten herhalen, als je op een gegeven
moment zegt: dit wetsvoorstel is wat ons betreft helder en we stemmen ermee
in. We kunnen wel een hele discussie voeren over wie nu wat heeft bijgelegd,
maar wij hebben hiermee ingestemd en dus stemmen wij hier voor. Klaar.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Als alles in het regeerakkoord een hamerstuk is voor de VVD,
noteren wij dat, ook voor de komende debatten.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! Ik had hier niet hoeven spreken, maar ook collega Rabbae heeft
zulke uitdagende woorden in mijn richting gesproken, dat ik hem een beetje
tevreden wilde stellen met een korte reactie.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Los van het feit of alles in het regeerakkoord een hamerstuk
is – ik hoop van ganser harte dat het dat niet is, maar ik vond het
geen sterk begin van uw verhaal – stond de VVD-fractie voor een vrije
keuze van de student: of het geld, of de OV-kaart. Vindt mevrouw De Vries
het feit dat de OV-kaart nu onder de prestatiebeurs wordt gebracht een goede
ontwikkeling? Daarmee wordt toch een beslissing genomen, die financieel gezien
heel moeilijk valt terug te draaien.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! Ik was van plan een kort betoog te houden, maar de gretigheid
is zo groot dat ik niet eens kan uitspreken. Wij zijn er inderdaad een voorstander
van dat studenten zelf kunnen bepalen waar zij het geld aan geven. Anderzijds
is er ook sprake van bezuinigingsrondes. Daar moet de heer Eurlings ook niet
van opkijken, want toen de CDA-fractie regeerde, zijn er keiharde bezuinigingsrondes
toegepast op de basisbeurs zonder dat daar wat tegenover stond. Maar toen
was hij zelf student en misschien heeft hij het niet gevolgd. Als wij het
hebben over krokodillentranen, verwijs ik dus met name naar de heer Eurlings.
Dit ligt voor, wij stemmen hiervoor en voor de rest geen enkel probleem. Daarnaast
vindt de VVD-fractie het ook zeer verdedigbaar dat een OV-jaarkaart onder
de prestatiebeurs wordt gebracht. Wij zijn geen partij van vrijheid, blijheid
zonder enige prestatie daartegenover en dus is het nog verdedigbaar ook.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Hoe ziet mevrouw De Vries de ontwikkeling van deze situatie
naar haar ideaalbeeld van het afschaffen van de kaart en het geven van de
vrijheid aan de student om te kiezen voor het geld of voor de kaart?Mevrouw De Vries (VVD):Wij zijn niet onverdeeld ongelukkig met het feit dat het nu stap voor
stap onder de prestatiebeurs is gebracht. Daarnaast wil ik aan het adres van
de CDA-fractie opmerken dat het CDA toch aanzienlijk minder heeft gereserveerd
op het gehele onderwijsterrein dan de coalitie heeft gedaan. Wij stoppen geld
in ICT, klassenverkleining, studiefinanciering, verbetering beroepsopleidingen,
het lerarenbeleid, en dergelijke. De CDA-fractie heeft daar in die mate nooit
geld voor gehad en dus zou de heer Eurlings ook niet overdreven krokodillentranen
moet huilen richting de coalitie!De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ondanks het feit dat wij met de minister van mening verschillen,
dank ik hem toch voor zijn reactie. Wij zijn ongelukkig met dit wetsvoorstel.
In tegenstelling tot afgelopen maandag zullen wij dit voorstel absoluut niet
steunen, want het gaat ten koste van een aantal fundamentele aspecten die
de positie en de keuze van de student in negatieve zin raken. Dat kunnen wij
niet ondersteunen. Er zit ook een onrechtvaardigheid in dit voorstel. De minister
heeft zelf aangegeven dat bij de invoering van de OV-kaart ƒ 65 is
ingehouden op de beurs van de student. Daar is nog een stukje bovenop gekomen,
want de totale opbrengst per student is nu eigenlijk ƒ 120 voor deze
kaart, als ik mij niet vergis. Dan ware het toch eerlijker geweest om te zeggen
dat de student in ieder geval die ƒ 65 krijgt als hij afziet van de
kaart. Dan heb ik het nog niet eens over de indexering van de prijs-consumptieverhouding van gezinnen. Daar kom ik straks nog over te praten. Maar zelfs
dat bedrag raakt de student kwijt en daarom is het twee keer een sigaar uit
eigen doos en dat kunnen wij voor de student absoluut niet maken. Om die reden
zal de fractie van GroenLinks dit voorstel niet steunen.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Is de heer Rabbae het met ons eens dat met name het feit dat
bij de regeringsvorming wordt uitgegaan van heel positieve financiële
scenario's waarop bezuinigd moet worden, een van de problemen is waardoor
we hier niet spreken over intensivering van onderwijs maar over bezuiniging?
Dit is ook nog een reactie op de opmerkingen van mevrouw De Vries, want de
CDA-fractie ging uit van 2% groei terwijl er meer gerealiseerd is en de coalitie
dus minder kan doen.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik ben wel zo eerlijk om aan te geven dat ik het een goede zaak vind dat
de drie coalitiepartijen en het kabinet veel meer geld gevoteerd hebben voor
het onderwijs dan in de afgelopen periode het geval was. Wij hebben immers
allemaal erop aangedrongen dat er meer geld zou komen voor het onderwijs en
de zorg.Ik constateer echter dat de PvdA kennelijk door de pomp van de VVD is
gegaan. De VVD was immers faliekant tegen. D66 is, naar ik begrepen heb uit
de media, uit de onderhandelingen weggelopen uit schrik voor het dreigende
resultaat. (Zie hoe men met elkaar onderhandelt!) Dit is het resultaat en
dat wil niet voor mijn rekening nemen, wel hetgeen goed is. Ik doe dat zo
eerlijk mogelijk, ook tegenover de coalitiepartijen en het kabinet.De heer Bakker (D66):Ik dank de minister voor zijn antwoorden. Vooral zijn opmerking over ronde
kazen en platte stukken vond ik heel aardig.Ik had mij voorgenomen geen tweede termijn te nemen. Eén opmerking
van de heer Van der Vlies kan ik echter niet weersproken laten, namelijk dat
het louter uit loyaliteit zou zijn dat wij hier vandaag het wetsvoorstel steunen,
een deal. Dat is onjuist.Het gaat om twee dingen: een verbetering en een verslechtering. De verbetering
betreft het feit dat studenten de vrije keuze houden tussen de week- en de
weekendkaart. Dat kost 160 mln., maar dat regelen wij vandaag niet; dat is
al geregeld met het aantreden van het kabinet. Dat moest namelijk gebeuren
vóór 10 augustus 1998 en dat heeft de minister ook gedaan.Vandaag regelen wij de financiering. Zo is ook de deal. De verbetering
moest er komen; de financiering van die verbetering is buiten het bedrag van
1,8 mld. gehouden dat aan al die andere belangrijke prioriteiten in het onderwijs
is besteed. Wij vinden dat verdedigbaar. Het is niet slechts uit loyaliteit
dat wij dit steunen. Wij vinden het een reële en redelijke combinatie
in het licht van dit wetsvoorstel.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! De minister heeft erg de nadruk gelegd op het aspect van het
collectieve contract waaraan nu geen individueel contract geplakt kan worden.
Ik kan mij die redenering goed voorstellen. Hij moet daarbij echter wel bedenken
dat niet wij het huidige stelsel willen wijzigen. Wij hebben geen wetsvoorstel
ingediend. Dat doet de regering. Ook ik wil het huidige systeem zuiver houden.
Maar als een van de spelers tijdens het spel weliswaar niet het contract verandert
maar wel de Wet op de studiefinanciering, komen de studenten in een nieuwe
situatie te verkeren. Eigenlijk is de enige winst voor de student de afkoop
van het risico als hij van een OV-kaart afziet. Het is voor ons gevoel voor
de studenten niet meer dan een keuze uit twee kwaden.Naar mijn mening blijft onterecht onduidelijk dat studenten bij de introductie
van de OV-kaart fors op hun beurs hebben ingeleverd. In 1991 is de korting
structureel geweest. Bij alle tussentijdse wijzigingen in de OV-kaart is die
korting onveranderd gebleven en zij geldt feitelijk nog steeds. Ik vind dat
bij elk nieuw contract dit aspect nadrukkelijk in een variant moet worden
uitgewerkt. Dat is naar mijn mening alleen maar rechtvaardig tegenover de
studenten. Ik vraag de regering dan ook een variant te laten uitwerken, waarbij
wordt uitgegaan van een compensatiebeginsel. Ik dien daartoe de volgende motie
in, mevrouw de voorzitter.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat: - studenten de keuzemogelijkheid krijgen
wel of niet gebruik te maken van een OV-reisvoorziening;- tegenover
het niet-gebruik geen financiële compensatie staat;- bij de
introductie van de OV-kaart studenten wel op hun beurs zijn gekort;verzoekt de regering bij de opstelling van een nieuw contract een variant
uit te werken, waarbij tegenover niet-gebruik van de voorziening een al dan
niet gedeeltelijke financiële compensatie voor de student staat,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Stellingwerf. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 6 (26376).De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ook zou ik de regering willen verzoeken bij het voorbereiden
van die onderhandelingen aandacht te besteden aan de mogelijkheden voor trajectkaarten.
Ik heb dat in het verleden al eens gevraagd. Naar mijn mening zitten daarin
goede mogelijkheden om enerzijds bij jongeren het gebruik van openbaar vervoer
te stimuleren en anderzijds onnodige mobiliteit te voorkomen.Ik constateer dat de bezuinigingsopbrengst slechts gehaald kan worden
indien voldoende studenten de prestatietermijn niet halen. Ik heb dat in eerste
termijn wrang genoemd. Het is te waarderen dat de minister hoopt dat hij een
financieel probleem krijgt. Ik hoop dat met hem.Minister Hermans:Voorzitter! Gezien het streven naar zoveel mogelijk hogeropgeleiden in
dit land, zou eigenlijk iedere minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
ervoor moeten zorgen dat hij op dat punt financiële problemen krijgt.
Ik ben het dus met de heer Stellingwerf eens, maar wij moeten de problemen
vervolgens wel kunnen oplossen.De heer Eurlings heeft een aantal opmerkingen gemaakt aan het adres van
de fracties in de Kamer, maar het kabinet, geschraagd door de drie partijen
die worden aangevallen, moet dan ook een reactie geven op die inbreng.Ik begin echter met een opmerking tegen mevrouw Hamer. Jaarlijks zal ik
de IBG vragen hoeveel weigeraars er zijn. Wij moeten het patroon natuurlijk
in de gaten houden. Komt er een fundamentele verandering in het gebruik van
de OV-kaart of niet? Op dit moment maakt slechts een paar procent geen gebruik
van de kaart. Sommigen komen de kaart later ophalen dan de ingangsdatum. Het
is terecht om het aantal weigeraars bij te houden, al was het maar omdat wij
in het kader van het nieuwe contract moeten weten wat het daadwerkelijk gebruik
van de kaart zal zijn.De heer Van Bommel vroeg of de OV-kaart geen beperkende rol zal hebben
bij de keuze van de plaats van de studie en, daarmee samenhangend, de studiekeuze.
Dat is wat mij betreft de natte vinger in de lucht. Ik heb niet van die zielige
gedachten over studenten. Studenten zijn mans genoeg, sterk genoeg om hun
eigen keuze te maken. Zij weten echt wel dat zij een studie moeten kiezen
waarmee zij naar eigen vermogen de beste mogelijkheden in de samenleving hebben.
Die keuze maken zij. Zeker met het oog op de verruiming tot tien jaar, denk
ik niet dat studenten opeens naast het ouderlijk huis gaan studeren. Ik heb
een wat andere interpretatie van de tegenwoordige student dan de heer Van
Bommel.De heer Van Bommel (SP):Ook de SP denkt dat studenten mans en vrouws genoeg zijn. Met name studenten
uit de lagere-inkomensgroepen worden echter al geconfronteerd met hoge studieschulden
van soms vele tienduizenden guldens. Wanneer daar die dreiging bijkomt van
nog eens ongeveer ƒ 10.000, kan het moment komen dat men tegen de OV-kaart
kiest en daarmee zijn mogelijkheden beperkt.Minister Hermans:Het blijft een veronderstelling. Sowieso is de vraag aan de orde of iemand
mede wil investeren in zijn toekomst. Ik haal die verruiming er nog eens bij.
De hele discussie vandaag gaat over studenten die na tien jaar hun diploma
niet halen en dan de OV-kaart mee moeten terugbetalen. Ik begin met mensen
die dat overkomt wat minder compassie te krijgen dan wanneer een krappe periode
van zes jaar zou gelden.De heer Van Bommel (SP):Dit is een iets te beperkte voorstelling van de werkelijkheid. Die tien
jaar is natuurlijk wel de diplomatermijn, maar er is ook een directe relatie
met de studiefinanciering. Zolang deze beperkt blijft tot die vier maal twaalf
maanden, is het niet reëel om te veronderstellen dat de tien jaar helemaal
gebruikt kunnen worden om een diploma te halen.Minister Hermans:Wij hebben afgelopen maandag gesproken over de mogelijkheid van het verrichten
van arbeid door studenten. De heer Van Bommel denkt aan een mogelijke verlenging
van de studiefinanciering. Dan kan de schuld nog veel hoger oplopen voor degenen
die na tien jaar de studie niet hebben afgerond. Het is dus een beetje een
contradictioredenering.Als iedereen binnen de termijn van tien jaar afstudeert, wat ik vurig
hoop, dan is de discussie nog steeds hetzelfde. Het gaat dan nog om de relevante
en niet-relevante uitgaven. In feite verschuiven wij met deze keuze –
ik heb dat al volmondig toegeven – het probleem naar de volgende periode.
Voor de periode 2005-2006 moet dus structurele dekking voor dit verhaal gezocht
worden.Mevrouw Hamer heeft gevraagd hoeveel mensen de kaart eventueel zullen
weigeren. Ik heb aangegeven dat ik op dit moment geen nieuwe argumenten heb.
Ik heb het systeem namelijk nog niet ingevoerd en weet dus ook niet wat de
motieven zullen zijn om te gaan weigeren. Ik zou wel wat kunnen suggereren,
maar verder kan ik er niets over zeggen.De heer Stellingwerf heeft gevraagd of het wel juist is om tijdens het
spel de regels te veranderen en of wij niet op een gek spoor zijn beland.
Dit heeft ook een beetje te maken met de vraag van de heer Rabbae en de heer
Eurlings of er in feite niet tweemaal betaald moet worden. Laten wij daar
nog eens heel helder over zijn en, los van de bedragen, naar de historie kijken.
In 1991 is uit het basisbeursbedrag een bedrag gehaald. De basisbeurs is onder
het prestatieregime gebracht. De ƒ 50 of ƒ 60 die eruit is gehaald,
is dus uit het prestatieregime gehaald. Daar is de OV-kaart voor gekomen.
Wat wij nu doen, is dat bedrag alsnog weer onder de prestatiebeurs brengen.
Het is dus niet zo dat er tweemaal betaald moet worden. Wij hebben toen een
bedrag uit de prestatiebeurs gehaald – er was immers minder ruimte in
de basisbeurs – en dat gebruikt voor de openbaarvervoersvoorziening.
Wat er nu gebeurt, is dat de OV-kaart weer onder de prestatiebeurs gebracht
wordt. Wat men daar politiek ook allemaal van moge vinden, dat is de feitelijke
situatie.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Haalt de minister nu niet twee dingen door elkaar? Toen in
1991 de OV-kaart kwam, was er namelijk geen prestatiebeurs. Wij hebben het
volgende willen zeggen. Is het niet vreemd dat het totale bedrag uiteindelijk
onder de prestatiebeurs valt en de student het risico loopt dat hij achteraf
moet terugbetalen, terwijl hij nu tussen de 65% en 80% van het totale bedrag
van de OV-kaart direct zelf betaalt? Ik neem een ruime marge. Bovendien moeten
wij constateren dat de kaart duurder wordt en de student nu per maand een
stuk meer kwijt is dan voor de OV-kaart die in 1991 is ingevoerd.Minister Hermans:Voorzitter! Het gaat er niet om wanneer de prestatiebeurs is ingevoerd.
Het is mij ook bekend dat dit veel later is gebeurd, namelijk in 1996. Het
gaat erom dat, als er geen OV-kaart was gekomen, het bedrag daarvoor niet
zou zijn gekort op de basisbeurs. Als er al die jaren geen OV-kaart was geweest,
dan was in 1996 een bedrag van de basisbeurs in totaliteit onder het prestatieregime
gebracht. Dat is het punt. Wij hebben er toen een bedrag uitgehaald en apart
gezet voor de vervoersvoorziening. Vervolgens is de basisbeurs vijf jaar later
onder het prestatieregime gebracht. En nu willen wij het stukje dat wij er
in 1991 uitgehaald hebben, hier ook nog onder brengen. Wij kunnen natuurlijk
een heel vergaande discussie voeren over allerlei indexeringen en dergelijke
om het precieze bedrag te bepalen. Ik blijf erbij – daarover verschillen
de heer Eurlings en ik van mening – dat ik het niet meer
dan reëel vind dat voor het aandeel dat de overheid meebetaalt in de
studie, een prestatie wordt verwacht. Zelfs nu wij de termijn oprekken naar
tien jaar, blijven wij praten over een kleine groep die het niet haalt. Men
doet het hier voorkomen alsof het slecht is voor studenten. Voorzitter! Het
is slecht voor diegenen die slecht hebben gestudeerd.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik denk dat de minister het heel helder schetst. Het grote
probleem bij die benadering is echter dat er in 1991 individueel gekort is –
iedere student moest toen zoveel gulden inleveren – en dat het bedrag
uiteindelijk collectief ingezet is. Een deel van de individuele studenten
heeft daar nu niets meer aan.Minister Hermans:Voorzitter! Ik kan de heer Stellingwerf daar geen ongelijk in geven. Ik
heb alleen aangegeven dat de discussie over een collectieve of individuele
regeling voor de OV-kaart na 2002 opnieuw op tafel zal komen. Dan kunnen wij
bekijken hoe wij het vervolgens willen gaan doen en of wij de regeling in
de huidige vorm willen voortzetten of op een andere manier. Ook kan dan bekeken
worden of een en ander op een andere manier berekend moet worden of niet.
Dat zijn allemaal punten waar ik naar aanleiding van de resultaten van de
studie die daar op dit moment naar gedaan wordt, nog naar wil kijken.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Gelet op de opmerkingen, hecht ik eraan om voor het evenwicht
ook een opmerking te maken. Alle studenten betalen immers nog steeds ƒ
180 per maand, terwijl zij daar helemaal nooit iets voor hebben teruggekregen.
Het betreft hier de bezuiniging die CDA en PvdA in 1994 hebben voorgesteld
en doorgevoerd in het kader van Student op eigen benen. Wij worden hier nog
steeds mee geconfronteerd. Dat geld gaat gewoon in de zakken van de overheid
en daar staat niets tegenover. Nu ik de heer Eurlings voor de zoveelste keer
deze opmerking heb horen maken, wil ik mijn verbazing uitspreken over deze
krokodillentranen.Minister Hermans:Zeker na deze opmerking gooi ik alle schroom van mij af als ik met de
heer Eurlings spreek. Voor mij ligt de financiële paragraaf uit het partijprogramma
van het CDA, getiteld "Samenleven doe je niet alleen". Daarin wordt een bedrag
genoemd van 1,25 mld. voor de intensiveringen voor onderwijs, waarbij is uitgegaan
van een economische groei van 2%. Ik constateer dat voor klassenverkleining
0,5 mld. wordt uitgetrokken. Dat is niet eens de helft van datgene wat het
kabinet ter beschikking stelt. Voor de materiële voorziening in het beroepsonderwijs
stelt het CDA blijkens deze paragraaf 0,5 mld. beschikbaar. Het kabinet heeft
daar al een paar honderd miljoen gulden ingestopt. Het kabinet heeft niet
gekozen voor meer middelen voor de studiefinanciering. Er is overigens wel
250 mln. in het kader van de Wet tegemoetkoming studiekosten opgenomen. In
de financiële paragraaf staat dat bij extra groei meer ruimte ontstaat
voor studiefinanciering en overige additionele uitgaven in het kader van onderwijs.
Investeringen in de kenniseconomie worden niet nader financieel onderbouwd.Naast de klassenverkleining en de WTS is er ook nog 1 mld. voor ICT. Ik
moet zeggen dat ik volledig achter deze keuze van het kabinet sta. Ik ben
dus zeer benieuwd naar de reactie van het CDA, wanneer aan het einde van deze
week het plan over de investeringen in de ICT wordt gepresenteerd. Als het
CDA dan zegt dat er te weinig geld voor is, weet men thans mijn antwoord:
in het CDA-programma is er nul gulden voor uitgetrokken. Wellicht zegt het
CDA: te weinig geld voor studiefinanciering. Het kabinet heeft gekozen voor
een andere oplossing, namelijk het overeind houden van de week-weekendkaart.
Het is geen bezuiniging. Ik sta volledig achter deze keuze.De heer Eurlings (CDA):Mijn welgemeende complimenten voor de inspanningen die de minister op
het terrein van onderwijs heeft gedaan. Waar het nu om gaat, is dat wij als
CDA zelfs uitgaande van het behoedzame scenario van 1250 mln. de keuze hebben
gemaakt om de OV-kaart niet aan te tasten. Vandaar mijn wat stekelige opmerking
toen mevrouw De Vries zei: jongens, jullie hadden helemaal geen geld.Minister Hermans:Ik geef alle eer aan het CDA, maar ik moet wel constateren dat het maar
1250 mln. is en niet 2200 mln., het bedrag waarmee het kabinet komt. Het is
verder duidelijk dat dit kabinet een andere keuze maakt ten aanzien van de
studiefinanciering dan het CDA. Dat betekent wel dat ik uitermate benieuwd
ben naar het toontje dat het CDA straks zal aanslaan als het gaat om de ICT.Dan de motie van de heer Stellingwerf. Het dictum ervan lezend, kan ik
op dit moment niet zeggen of ik hetgeen daarin wordt gevraagd, wel of niet
zal gaan uitvoeren. Ik zal in ieder geval wel de verschillende varianten en
mogelijkheden van de OV-kaart vanaf 1 januari 2003 bekijken. Die zijn dan
nog allemaal open. In dat kader ben ik ook bereid om te bezien of hetgeen
in de motie wordt geopperd, een mogelijkheid is. Echter, aangezien ik op dit
moment nog niet alle ins en outs van deze variant kan overzien, kan ik nu
niet zeggen dat ik de motie overneem. Ik sluit geen enkele mogelijkheid bij
voorbaat uit. Wij moeten alle mogelijkheden voor de toekomst van de OV-kaart
laten afhangen van de resultaten van het interdepartementaal beleidsonderzoek
dat gaat plaatsvinden. Daarna zal de regering haar standpunt bepalen, waarna
overleg met de betrokken organisaties en met de Kamer zal plaatsvinden. Daarbij
kan dit punt dan ook aan de orde komen. Het is helder dat de discussie in
dezen gaat over het collectief contract ten opzichte van het gebruikerscontract.
Op grond van dit alles meen ik dat de motie eigenlijk overbodig is.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, op een nader te bepalen tijdstip, naar ik aanneem morgen,
te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 16.45 uur tot 16.50 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-4383-4403.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl