Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen:  - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 2002 (28000 XIV);  - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2002 (28000 F)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 2230-2253

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-12-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 30, pagina 2230-2253

29-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28000-XIVToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28000-FToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 29 november 2001)Pagina 2192-2193
Presentie en opening (donderdag 29 november 2001)Pagina 2165-2165
Noot 2 bij pag. 2230: Schriftelijke antwoorden van de minister en de staatssecretaris van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij op vragen, gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij voor het jaar 2002 (28 000-VIII).Pagina 2274-2284
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 2002 (28000 XIV); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2002 (28000 F)Pagina 2230-2253
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 29 november 2001)Pagina 2253-2254
Behandeling van de verslagen van de commissie voor de verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (28043, nrs. 2 t/m 22)Pagina 2165-2165
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2002 (28000 VIII)Pagina 2165-2192
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Faillissementswet in verband met de invoering van de mogelijkheid van een vereenvoudigde afwikkeling van faillissement (27199); - Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het vervallen van de wettelijke leeftijdsgrens voor commissarissen (27670); - en 2 andere wetsvoorstellen (27886 en 27875)Pagina 2165-2165
Noot 1 bij pag. 2165: schriftelijke antwoorden van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen op vragen gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen voor het jaar 2002 (28000 VIII)Pagina 2255-2284
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2002 (28000 VIII)Pagina 2193-2230

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 119 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar
2002 (28000 XIV);het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds
voor het jaar 2002 (28000 F).(Zie vergadering van 28 november 2001.)De voorzitter:Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de minister en de
staatssecretaris van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij op vragen, gesteld
in eerste termijn.Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen
van deze vergadering.(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)2De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister Brinkhorst:Mevrouw de voorzitter. Ik dank de Kamer voor haar inbreng in eerste termijn.
Dit is de laatste begroting van dit kabinet. Dat biedt de gelegenheid om niet
alleen vooruit te zien, maar ook om terug te zien. Dat hebben velen van u
gedaan; ik zou er ook een aantal opmerkingen over willen maken.Door enkele geachte afgevaardigden, onder wie de heer Atsma en mevrouw
Vos, is het beeld neergezet dat mijn beleid als een saneringsbeleid moet worden
aangemerkt, waarmee de sector geen perspectief wordt geboden. De heer Atsma
sprak in dit verband zelfs van een koude sanering. Dat beeld is fundamenteel
onjuist. Vanaf het begin van mijn aantreden heb ik de behartiging van de langetermijnbelangen
van de boeren als een belangrijke taak gezien, maar de landbouw dient in een
brede maatschappelijke context te worden geplaatst. Dat is noodzakelijk omdat
die maatschappelijke context de afgelopen jaren fundamenteel is veranderd.
Die verandering heeft zowel inhoudelijke als organisatorische veranderingen
tot gevolg. Daarom verkeren wij nu in een transitieproces, in een fase van
omslag.Enige decennia lang heeft het ministerie van LNV zich gekenschetst als
een sectordepartement, dat allereerst gericht was op de belangenbehartiging
van de primaire sector. De afgelopen periode heeft het ministerie evenwel
een omslag gekend van een sectordepartement naar een departement van algemeen
bestuur. Het beleid ten aanzien van natuur, platteland en voedselveiligheid
strekt zich namelijk veel verder uit dan de grenzen van de landbouwsector.
Het zijn thema's die niet alleen breed leven in de samenleving maar ook de
belangen van vele anderen raken. Het ministerie heeft oog voor dat bredere
perspectief. Het traditionele imago van LNV past dan ook niet meer bij de
nieuwe identiteit. Ik zou ook de stelling willen verdedigen dat de omslag
in denken die LNV heeft meegemaakt, al veel verder is dan menigeen denkt.
Het merkwaardige is dat juist de boeren dat heel goed zien, want velen in
de samenleving gaan nog uit van die smalle gedachte van een sectordepartement.Tevens heeft de omslag gevolgen voor de verbreding van de externe contacten.
Traditioneel waren de contacten van het ministerie smal en zeer sterk beperkt
en gericht op de primaire sector. Naast de primaire sector vindt zeer regelmatig
overleg plaats met andere partijen, met de natuur- en milieuorganisaties,
met de consumentenorganisaties, met de gehele keten in de rest van de primaire
en secundaire sector en in breder verband met andere maatschappelijke organisaties
zoals op het gebied van dierenwelzijnVoorzitter. Vervolgens wil ik de inhoudelijke veranderingen in een zestal
hoofdpunten kort schetsen.De eerste inhoudelijke verandering betreft de kwestie van het voedsel,
waarbij het centrale doel is het herstel van het consumentenvertrouwen dat
natuurlijk in de afgelopen jaren door een aantal crises is aangetast. Met
dat oogmerk is de beleidsnota Voedselveiligheid uitgebracht waarin is opgenomen –
en dat is voor het eerst – een integrale benadering van grondstoffen
tot consument, en wel door de introductie van geïntegreerde ketensystemen,
door de stroomlijning van wet- en regelgeving alsmede door versterking van
de risicoanalyse en de normstelling. Kernbegrippen daarbij zijn: verbetering
van de traceerbaarheid, accreditatie van borging en controle en het opzetten
van systemen van tracking en tracing. In dat verband noem ik ook de oprichting
van de Nederlandse voedselautoriteit, waarbij onderzoek, onafhankelijk toezicht
en communicatie onder één paraplu worden gebracht.In de tweede plaats is er de kwestie van het groen. Het doel is de verbetering
van de kwaliteit van de omgeving. Met de nota "Natuur voor mensen, mensen
voor natuur" hebben mensen een belangrijke plaats in het natuurbeleid gekregen.
De Ecologische hoofdstructuur is versterkt door robuuste verbindingen. Het
landschap heeft een nieuwe impuls gekregen. Binnenkort krijgt de Kamer de
beleidsbrief landelijk gebied die nauw samenhangt met het tweede structuurschema
groene ruimte. Met de extra inzet in het kader van het regeerakkoord zijn prijscompensaties tot stand gebracht. Het natuuroffensief heeft
een sterke impuls gegeven aan de versnelling van de realisering van de EHS.Het derde hoofdelement van de inhoudelijke verandering van de afgelopen
periode betreft het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Veel te lang is voortgeborduurd
op de gedachte van prijs- en inkomenssteun. Nederland heeft hieraan natuurlijk
zeer veel verdiend, ook in de meest letterlijke zin. De productie is gestegen
en ongetwijfeld heeft dit in de periode tot aan de jaren tachtig voordelen
gegeven. Wij zijn echter te lang op dit spoor doorgegaan. Ik kan stellen dat
ik mij vanaf het eerste ogenblik van mijn aantreden sterk heb gemaakt voor
de verschuiving van het accent van prijs- en inkomenssteun naar plattelandsontwikkeling,
met name naar plattelandsontwikkelingsplannen. Die plannen staan centraal
in de gedachte van de tweede pijler. Wij zijn bezig met een inhaalslag ten
opzichte van een eerdere periode. De verschuiving van de prijs- en inkomenssteun
naar de plattelandsontwikkeling is ook van belang met het oog op de toetreding
van landen uit Centraal-, Midden- en Oost-Europa en de verdergaande liberalisering
van de wereldhandel. Dit biedt derde landen en in het bijzonder ontwikkelingslanden
een betere toegang tot de Europese markt.In de vierde plaats noem ik de discussie over het milieu. Door het succes
van de verschillende opkoopregelingen zijn de doelstellingen van het mestbeleid
binnen bereik gekomen. In de brief van begin november jl. heb ik aangegeven
dat met de resultaten daarvan de weg naar een potentieel gezonde en duurzame
ontwikkeling van de veehouderij openstaat.In de vijfde plaats is er het dierenwelzijn. Er is op dat punt een samenhangend
beleid gepresenteerd waarbij voor het eerst het dier centraal is gesteld.
Niet het dier dient zich aan het systeem aan te passen, maar het systeem aan
het dier. Natuurlijk moet er nog veel gebeuren om die centrale doelstelling
te verwezenlijken. Dat zal nog veel tijd en inspanning kosten, maar wij moeten
een keer starten met de nieuwe benadering.In de zesde plaats noem ik de relatie tussen publiek en privaat. Dit is
in feite de koppeling tussen inhoud en de organisatie. De afgelopen periode
heeft zich gekenmerkt door het sterker aanzetten van een scheiding tussen
publieke en private taken, die met name in de landbouwsector zeer sterk verstrengeld
waren geraakt. De omslag naar voedsel en groen betekent ook een duidelijke
afbakening van de private en publieke verantwoordelijkheden. Het kabinet heeft
bijvoorbeeld duidelijk aangegeven dat de producent verantwoordelijk is voor
de veiligheid en de kwaliteit van zijn producten. De overheid moet de juiste
kaders scheppen waarbinnen de verantwoordelijkheid van de ondernemers kan
worden waargemaakt. Het ministerie van LNV is met zeker niet de bakker die
zijn eigen brood controleert. Een centrale rol ten aanzien van de voedselveiligheid
past wel degelijk bij een departement dat de gehele voedselketen beheerst.
Een ander voorbeeld is de overgang van de identificatieregistratie van dieren
naar het ministerie van LNV. Dit is een essentiële taak waardoor vermeden
wordt dat soms tegenstrijdige belangen van de publieke en private sector aan
elkaar gekoppeld worden. Ik noem in dit verband ook de Gezondheidsdienst,
die duidelijk een eigen, private taak heeft, terwijl in het verleden vaak
werd gedacht dat dit semi-publieke taken betrof.Tegen de achtergrond van die organisatorische en inhoudelijke veranderingen
werp ik de kritiek van de heer Atsma dat mijn beleid alleen in het teken van
sanering stond verre van mij. Sanering was onontkoombaar, zeker. Zij had echter
steeds als onderliggend motief het bieden van perspectief aan de sector. Nooit
was sanering een doel op zich, maar alleen het gevolg van een noodzakelijk
beleid tot verandering. In dat opzicht kan geen enkel onderscheid worden gemaakt
tussen de minister van LNV als saneerder en als stimulator van innovatie,
want de doelstelling van innovatie stond centraal.Mevrouw de voorzitter. Hoewel er veel gedaan en bereikt is, zijn wij er
nog lang niet. We moeten hier geen borstklopperij plegen. De problematiek
is daarvoor te complex. Aan de hand van het rapport-Wijffels heeft het kabinet
zich ambitieuze doelstellingen voor de komende tien jaar gesteld. Die reactie
geeft blijk van een integrale benadering van de noodzakelijke omslag naar
duurzaamheid. Deze integrale benadering is noodzakelijk, want dierenwelzijn,
diergezondheid, milieu en ruimtelijk beleid vormen de achtergrond waartegen
die omslag vorm zal krijgen. Daarbij zijn de volgende noties van groot belang.In de eerste plaats is samenwerking met de sector belangrijk. De relatie
met de sector is in het licht van wat ik zojuist zei, verzakelijkt. Dat is
een natuurlijk gevolg van de verbreding van de maatschappelijke context, omdat
het ministerie zich niet eenzijdig als kortetermijnbelangenbehartiger op de
sector richtte. Die noodzakelijke omslag en verzakelijking hebben er evenwel
niet toe geleid dat de dialoog met de sector op enig moment is stilgevallen.
Mevrouw Vos suggereerde dat. Zeker niet, mevrouw de voorzitter. Die dialoog
heeft een permanent karakter gehouden.De tweede notie is het permanente besef van de eisen die de internationale
context stelt. De heer Oplaat heeft mij op dat gebied een zwalkend beleid
verweten. Hij noemde mij een gelegenheids-Europeaan. Ik wil graag iets over
die kritiek zeggen. Er is geen sprake van een situatie waarin ik mij de ene
keer verschuil achter het Europees beleid, terwijl ik een andere keer daarop
vooruit wil lopen. Het is echter wel een feit dat de bestaande knelpunten
het gevolg zijn van de verschillende snelheden waarin het Europees markt-
en prijsbeleid op landbouwgebied en het Europese beleid met betrekking tot
de randvoorwaarden van de productie zich hebben ontwikkeld. Ik zal een voorbeeld
geven op het gebied van het milieubeleid. Waar in Nederland de milieuproblemen
medio 1980 steeds sterker zichtbaar werden, werd pas met de Europese akte
van 1987 een grondslag voor een Europees milieubeleid in het Verdrag vastgelegd.
Pas vanaf die datum is een begin gemaakt met de harmonisatie van het Europees
milieubeleid, waaronder bijvoorbeeld het Europees beleid voor bestrijdingsmiddelen.
De harmonisatie kenmerkte zich door unanimiteitsbepalingen, terwijl het prijs-
en marktbeleid gebaseerd is op een gekwalificeerde meerderheid. Het spreekt
dus vanzelf dat de harmonisatie van die randvoorwaarden in Europees verband
tijdelijk veel moeilijker verloopt. Die harmonisatie is nog in volle gang.
Je zou kunnen zeggen dat een soortgelijke ontwikkeling op Europees
vlak is waar te nemen bij het dierenwelzijnsbeleid. Maar zou het bij afwezigheid
van die Europese normen verantwoord zijn geweest om op de genoemde beleidsterreinen,
zoals het milieu en het dierenwelzijn geen nationaal beleid te ontwikkelen?
Nee, mevrouw de voorzitter. Gelet op de grote druk van het milieu, gelet op
de grote bevolking van Nederland en het kleine territorium, was het vanzelfsprekend
dat wij een eigenstandig milieubeleid en dierenwelzijnsbeleid tot stand brachten,
maar wel steeds gericht op de noodzakelijke harmonisatie. Dat is de toekomst
van het beleid. Ik wil daar graag het een en ander over zeggen.De heer Atsma (CDA):Mevrouw de voorzitter. Ik wil de minister graag een vraag stellen over
het aspect van de dialoog. Kan de minister duidelijk maken met wie hij in
gesprek is op dit moment? We hadden het over de dialoog met de sectoren. De
minister gaf aan dat deze verzakelijkt is. Ik heb het idee dat er wel eens
tegen dichte deuren gesproken kan worden. Met wie is de minister in gesprek?
Hoe verlopen die gesprekken? Wat is de reden dat zelfs premier Kok eraan te
pas moet komen om de gesprekken weer een beetje op gang te krijgen?Minister Brinkhorst:Ik begin met de laatste vraag. De premier was aanwezig op verzoek van
LTO-Nederland, omdat het gaat om kabinetsbreed beleid. Het is heel verstandig
dat de premier een enkele keer bij zo'n gesprek aanwezig is. Dat was twee
jaar geleden bij het mestbeleid, zoals u weet, ook het geval. Er heeft een
gesprek plaatsgevonden met de staatssecretaris en mij op verzoek van LTO-Nederland.
Dat was een heel boeiend gesprek van een uur of drie. Wij zijn zeer regelmatig
in gesprek met LTO, zowel op ambtelijk als politiek niveau. Wij spreken ook
zeer regelmatig met de Stichting natuur en milieu en met de consumentenorganisaties.
Wij hebben een week geleden nog gesproken met de werknemersorganisaties FNV-bondgenoten.
Wij hebben regelmatig contact met de centrale werkgeversorganisaties en we
hebben een captains overleg. Kortom, het ministerie heeft contacten in den
brede, omdat het ministerie geen primair sectorministerie meer is, maar gericht
is op het brede maatschappelijk veld waar voedsel en groen de kenmerken zijn.De heer Atsma (CDA):Dat laatste is volstrekt helder.Het gaat mij even om de gesprekken met de sectoren. Hoe verliepen in de
afgelopen jaren de gesprekken met NAV, NMV en NVV? Waarom moet premier Kok
er op verzoek van LTO aan te pas komen als de dialoog met u zo geweldig verloopt?Minister Brinkhorst:Het is vanzelfsprekend dat de premier een enkele keer een gesprek bijwoont.
Dat was bij het mestbeleid ook een keer het geval. Zoals bekend, heeft de
heer Doornbos een- en andermaal gezegd dat hij over het brede kabinetsbeleid
een aantal vragen heeft. Dat is bij de algemene beschouwingen aan de orde
geweest. De heer Van der Vlies zal zich dat herinneren. Dat is een heel normaal
proces. De resultaten daarvan zijn zeer verschillend, maar de gesprekken zijn
in het algemeen gericht op het oplossen van de problemen.De heer Atsma (CDA):En hoe verlopen de gesprekken met de andere geledingen uit de brede sector,
NVV, NMV en NAV? Daar horen wij de minister absoluut niet over.Minister Brinkhorst:De betrekkingen met NVV zijn beperkt, maar dat is grotendeels het gevolg
van de opstelling van die organisatie. Met de Centrale ondernemersorganisatie
bij de vleesbranche of met de zuivelorganisatie, de NZO of het COKZ, vindt
geregeld zeer intensief overleg plaats, evenals met de andere organisaties.De heer Oplaat (VVD):De ene keer zegt de minister dat wij niet anders kunnen of mogen vanwege
het non-vaccinatie- of nitraatbeleid, maar een andere keer, bijvoorbeeld bij
de gewasbescherming en de nertsen, gaat de minister een stap verder dan Europa.
Nu wil hij plotseling een koppel vormen met Duitsland op het gebied van het
pluimvee. De minister kan dan toch niet staande houden dat hij zich altijd
op Europa richt? Hij is niets anders dan een gelegenheids-Europeaan.Minister Brinkhorst:Ik dacht dat ik heel helder was geweest. Er hebben zich ontwikkelingen
op verschillende snelheden voorgedaan. Het prijs- en marktbeleid, de economische
dimensie van de interne markt, heeft jarenlang vooropgelopen ten opzichte
van de maatschappelijke randvoorwaarden. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid
heeft zich tot het midden van de jaren tachtig beperkt tot handelspolitiek
en tot prijs- en marktpolitiek. Die prijs- en marktpolitiek vond min of meer
plaats binnen een vacuüm. Er was immers geen Europees milieubeleid, er
was geen Europees consumentenbeleid en er was geen Europees dierenwelzijnsbeleid.
Door de maatschappelijke veranderingen positioneerde de landbouw zich niet
langer in een vacuüm, maar kreeg hij te maken met randvoorwaarden. Als
gevolg daarvan is op die terreinen geleidelijk aan Europees beleid ontstaan.
De harmonisatie van het Europees beleid, waar de heer Oplaat naar streeft,
is ook mijn inzet. Daarom ben ik geen gelegenheids-Europeaan. De omstandigheden
waaronder die harmonisatie kan plaatsvinden, is door een aantal factoren bemoeilijkt,
met name door de unanimiteit, maar moet je zelf geen milieubeleid voeren omdat
een Europees milieubeleid ontbreekt? Moet je zelf geen dierenwelzijnsbeleid
voeren omdat een Europees dierenwelzijnsbeleid ontbreekt en moet je zelf geen
consumentenbeleid voeren omdat een Europees consumentenbeleid ontbreekt? Het
antwoord op deze vragen is "nee", maar het streven is gericht op zoveel mogelijk
Europese harmonisatie.De heer Oplaat (VVD):Uit welk land komen straks de spruitjes omdat die in Nederland niet meer
verbouwd kunnen worden?Minister Brinkhorst:Dat zal van product tot product verschillen. Het kenmerk van een grote
Europese interne markt is specialisatie. Producten zullen daar worden verbouwd
waar ze het beste verbouwd kunnen worden en waar het concurrentievoordeel
het grootst is. In sommige gevallen zal dat in Nederland zijn, maar wij produceren
bijvoorbeeld minder wijn en minder goede wijn dan Zuid-Frankrijk.Mevrouw Vos (GroenLinks):De minister zei in het begin van zijn verhaal dat ik zijn
beleid een saneringsbeleid noemde dat geen perspectief bood voor de landbouw,
maar dat heb ik niet gezegd. De minister ontwikkelt wel degelijk vernieuwende
ideeën, maar tot nu toe zie ik die vooral op papier. De minister somt
nu ook een aantal goede nota's op, maar wij zien nog zo weinig in de praktijk.
Functioneert de voedselautoriteit bijvoorbeeld? Ik hoor alleen maar dat die
niet van de grond komt. Er is een innovatienetwerk, maar in feite is dat al
het zoveelste idee waarmee wordt geprobeerd innovatie op gang te brengen.
Er komen genoeg ideeën, maar wij zien daar zo weinig van in de praktijk.
Dat is mijn probleem.Minister Brinkhorst:Op de voedselveiligheid, de voedselautoriteit en de innovatie kom ik uitvoerig
terug. Dit was een algemene schets, waarmee ik bijvoorbeeld wil zeggen dat
de kwestie van de voedselveiligheid zich niet beperkt tot de voedselautoriteit.
Ik zei zeer nadrukkelijk dat niet alleen de beleidsnota Voedselveiligheid
is uitgebracht. Het betreft ook de verwezenlijking van tracing en tracking,
een risicoanalyse en het versterken van de traceerbaarheid, bijvoorbeeld op
het terrein van BSE en MKZ. Al deze elementen zijn van grote betekenis, maar
laten zich niet altijd in speciaal nationale wetgeving vertalen. Ik kom nog
terug op de twee terreinen waarnaar u speciaal vroeg, want u stelde belangrijke
vragen waarop ik graag wil ingaan.De heer Van der Vlies (SGP):De minister zegt dat LNV geen sectordepartement meer is, maar een ministerie
van algemeen bestuur en dat daarom de contacten zijn verbreed en het gesprek
zakelijk is geworden. Ik heb hem gisteren opgeroepen tot het uitstralen van
warmte in de richting van de sector. Zat ik ernaast toen ik vaststelde dat
daaraan behoefte is?Minister Brinkhorst:Ik vind dat een belangwekkende vraag. In de eerste plaats geldt dat ieder
vogeltje zingt zoals het gebekt is. In particuliere gesprekken durf ik te
zeggen dat ik heel vaak zeer empathisch met individuen omga. Wanneer het gaat
om het behartigen van belangen en het afwegen van specifieke sectorbelangen
voor de korte termijn tegen milieubelangen voor de lange termijn of natuurbelangen
voor de lange termijn, dan spreekt het vanzelf dat een sector niet altijd
zijn gelijk kan krijgen. Als het van de sector had afgehangen, zou er nooit
een mestafzetcontractenwet zijn gekomen. Ik wil het als het ware stellen in
het perspectief van de algemenebelangenbenadering die het kenmerk is van de
Tweede Kamer en van de regering. Indien wij – en dat geldt ook voor
u als oppositie – niet het algemeen belang in het oog hadden, zouden
wij nooit tot een afweging komen van milieubelangen en kortetermijnsectorbelangen
en zou er nooit een mestafzetcontractenwet zijn gekomen waar de Kamer unaniem
achter stond.De heer Van der Vlies (SGP):Het begrip zakelijk heeft in mijn ogen enkele interpretatiemogelijkheden.
Het kan to the point zijn, de werkelijkheid onder ogen zien, knopen doorhakken
en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het kan ook iets in zich hebben van
kilte, afstand, je bekijkt het maar. Dit nu is niet meteen een verwijt in
uw richting, maar gewoon een verkenning. Gehoord de geluiden in de sector
had ik er behoefte aan vast te stellen dat wij in de politiek warmte moeten
uitstralen naar de sector die het moeilijk heeft.Minister Brinkhorst:Ik vind dat wij warmte moeten uitstralen ten opzichte van iedereen die
het moeilijk heeft.De heer Van der Vlies (SGP):Daarin heeft u gelijk.Minister Brinkhorst:Vandaar de grote inzet en het grote enthousiasme waarmee ik, ondanks de
tweeënhalf jaar waarin het soms moeilijk was, deze portefeuille vervul.
Het woord verzakelijking is op een gegeven moment door LTO zelf genoemd. LTO
wilde graag overleg waarbij de organisatie belangen had. Mijn opvatting en
de opvatting van het kabinet als geheel is dat wij dus over alles discussiëren,
want het betekent dat het voor LTO van belang is om zowel over milieu te spreken
als over afkoopregelingen. Er is in dat opzicht geen verschil met de periode
voor of na Brinkhorst.De heer Klein Molekamp (VVD):De minister zegt heel duidelijk dat er veranderingen moeten komen, transitie.
Mijn vraag in eerste termijn was welke communicatiestrategie deze minister
heeft om de mensen "mee te nemen". De reacties uit het veld die wij horen,
zijn dat het weinig lukt, omdat er steeds communicatiestoornissen zijn. Misschien
kan de minister daarover nog iets zeggen.In het kader van de verbreding kan het agrarisch natuurbeheer een belangrijke
rol spelen. Juist nu zovelen aangeven dat zij dat willen, vinden zij de deur
gesloten voor nieuwe projecten, bijvoorbeeld akkerrandenbeheer. Daarop heb
ik ook de minister aangesproken.Minister Brinkhorst:Er is geen sprake van dat het agrarisch natuurbeheer is verwaarloosd.
De staatssecretaris zal er nog uitvoerig op ingaan. Er zijn verschillende
teksten over ingediend. Ik zeg er slechts van dat het agrarisch natuurbeheer
een wezenlijke component is van het veranderingsproces in het landbouw- en
het natuurbeleid.Doordat de communicatie is verbreed en niet betrekkelijk tunnelgericht
was, heeft zij zich zeer verschillend gemanifesteerd. Dezer dagen bijvoorbeeld
heeft de Dierenbescherming zich positief geuit over de Dierenwelzijnsnota,
terwijl diezelfde Dierenbescherming zich een paar maanden geleden zeer kritisch
heeft geuit over het ruimen van dieren. De natuur- en milieuorganisaties stonden
op zichzelf zeer positief tegenover het voornemen van het kabinet om eindelijk
eens integraal ernst te maken met het mestbeleid. Dezelfde natuur- en milieuorganisaties
stellen kritisch dat wij een te terughoudend beleid voeren. LTO Nederland
is uiteraard kritisch over de dreiging dat in bepaalde gevallen inkomenssteun
zal veranderen. Ik denk dan aan het suikerbeleid en het melkbeleid.Aan de andere kant heeft men zich positief opgesteld toen het ging om
de bestrijding van de MKZ-crisis. In Nederland is vervolgens de MKZ binnen
een maand verdwenen terwijl het Verenigd Koninkrijk er acht maanden over deed.
Aan de communicatie mankeert niets. Wel wordt het ministerie door de brede
samenleving veelal gezien als een sectorministerie, terwijl de identiteit
al veel verder is. Wat dit betreft lopen de boeren voorop, want voor hen is volstrekt duidelijk dat het niet meer een sectorministerie
is. Dat geeft soms spanningen, maar tegelijkertijd is het een bewijs dat de
boeren het bij het rechte eind hebben.De heer Klein Molekamp (VVD):Of de minister heeft mijn opmerking niet goed begrepen, óf hier
ligt de kern van het probleem. Transitiemanagement, het meenemen van mensen
in een veranderingsproces, gaat niet om de vraag of men ergens voor of tegen
is. Het vereist een strategie en de antwoorden van de minister wekken bij
mij de indruk dat zo'n strategie afwezig is.Minister Brinkhorst:Het beste bewijs dat de strategie zeer goed werkt, is wel dat de patsituatie
van tweeëneenhalf jaar geleden op het gebied van de mestbeleid is doorbroken.
Nu hebben wij een integrale mestafzetcontractenwet waarmee de gehele Kamer
heeft ingestemd. Duizenden boeren hebben besloten dat het in hun eigen belang
en verstandig is, mee te doen aan de opkoopregeling. Aldus kwam er voor de
blijvers meer ruimte voor verdere ontwikkelingen. Dat is een belangrijk deel
van de transitie. Duidelijker kan ik het niet zeggen.De heer Poppe (SP):De minister moet het mij niet kwalijk nemen, maar ik vind dat hij vreselijk
in-zijn-kuif-gepikt staat te doen. Hij is geen saneerder maar – en dan
komt het plastic toverwoord – is bezig met een transitieproces. Dat
zou op de lange termijn goed zijn voor het milieu en het dierenwelzijn. Dat
is natuurlijk prachtig. De minister vindt dat er kaders moeten worden gesteld
en dat de vrije markt het verder zelf maar moet uitzoeken. Er zal daar geteeld
worden, waar dat het beste kan. Wat kan er in Nederland nog aan voedselproductie
plaatsvinden tegen een eerlijke prijs voor de Europese markt?Minister Brinkhorst:Ik ben wat verbaasd over deze vraag, maar wil er graag op ingaan. In de
nota Voedsel en groen staan de positieve en negatieve perspectieven geschetst.
Voor de (glas)tuinbouw zijn de perspectieven zeer goed. Op sommige plaatsen
zijn er ruimtelijke problemen, maar het aandeel van deze sector in de totale
Nederlandse landbouw stijgt nog steeds. De exporten nemen toe en de technologieën
worden steeds verfijnder. Wat betreft de veehouderij komen er voor de hogere
marktsegmenten steeds betere perspectieven. De strategie is gericht op het
verminderen van de bulkdimensie. Voor de zuivel geldt globaal hetzelfde. Voor
de akkerbouw zijn er hier en daar slechtere perspectieven en daar moeten wij
proberen een aantal inhaalslagen te maken.De heer Poppe (SP):Uiteraard ken ik alle goede en mooie doelstellingen uit de diverse nota's.
Voormalig staatssecretaris Schaefer zei al dat je in gelul niet kan wonen.
Tegen deze minister zou ik willen zeggen dat het schrijven van nota's iets
anders is dan het produceren van voedsel.Minister Brinkhorst:Dat is een volstrekt juiste stelling.De heer Poppe (SP):De minister draait om mijn vraag heen. De praktijk is nu dat er 90 bedrijven
per week stoppen. Er treedt vergrijzing op en de jonge boeren zien weinig
perspectief in het boerenbedrijf ondanks de mooie verhalen van de minister.
Hoe denkt de minister de landbouwsector in kwalitatief en kwantitatief opzicht
overeind te houden in een vrije wereldmarkt? Hoeveel procent blijft er nog
over?Minister Brinkhorst:De veranderingen in de internationale dimensie kunnen niet in percentages
worden uitgedrukt. Overigens worden wij nu niet voor het eerst geconfronteerd
met een terugloop van het aantal boeren. De heer Poppe weet net zo goed als
ik dat sinds de Tweede Wereldoorlog het aantal boeren ieder jaar is teruggelopen.
Desondanks is de productie vijf keer hoger en is de sector nog steeds heel
sterk.De heer Poppe (SP):Dat is nu juist het probleem!Minister Brinkhorst:Het is echter wel kenmerkend voor de ontwikkelingen van de laatste decennia
dat wij met een teruglopend aantal boeren zeer goed produceren. Voor de transitie
is het noodzakelijk dat wij op een aantal terreinen een kwaliteitsslag maken.
Dat is de reden dat wij de moeilijke discussie moeten voeren over de vraag
hoe wij die transitie kunnen bevorderen. Wij kunnen dat doen door een deel
van de boeren te laten stoppen en de overblijvers op een goede manier door
te laten gaan. Het saneren heeft voor mij nooit betekenis voor de wijkers;
saneren is bedoeld voor de blijvers.De heer Waalkens (PvdA):Wij bevinden ons inderdaad in een transitieperiode. De boeren moeten daarbij
echter wel worden begeleid. Het moet mij van het hart dat de begeleiding tot
nu toe vooral in nota's is opgeschreven en slechts op bepaalde terreinen effectief
is gebleken.De minister sprak over het verschil in snelheden. Heeft hij het idee dat
wij voldoende snelheid hebben gemaakt om met het transitieproces de overkant
te kunnen bereiken? Of is de snelheid van het proces door omstandigheden te
veel afgenomen? Als dat zo is, welke omstandigheden zijn dat dan precies?Minister Brinkhorst:Ik denk dat het heel moeilijk is om op deze vraag een eenduidig antwoord
te geven. Op een aantal terreinen hebben wij zeker een achterstand opgelopen.
Ik denk dat ik daarmee zeker voor u niets nieuws zeg. Ik wil overigens mijn
erkentelijkheid uitspreken voor het feit dat uw fractie heel sterk heeft ingezet
op het mestbeleid. Mede daardoor kunnen wij nu de opgelopen achterstand inlopen.
Drie jaar geleden werd voorzien dat het mestprobleem in 2008 zou zijn opgelost.
Wij gaan nu uit van 2003 en dat is een positieve versnelling.De afgelopen twintig jaar hebben wij te maken gehad met een relatieve
achterstand op het terrein van het dierenwelzijn, omdat wij voor een vierkantecentimeterbenadering
hadden gekozen. Wij hebben hier een dezer dagen nog met elkaar over gediscussieerd.De staatssecretaris spant zich sterk in voor de gewasbescherming. Daar
wordt nu een inhaalslag gemaakt door een nationaal beleid gestalte te geven,
zonder het zicht te verliezen op het Europese beleid. Het transitieproces
bestaat eruit dat op een breed terrein veranderingen worden ingezet. Zowel
de nationale als de Europese en de mondiale context zijn daarbij van belang.Voorzitter. Ik was bezig met mijn reactie op de bijdrage van de heer Oplaat
over het Europese beleid. Ik zei dus dat de afwezigheid van een geharmoniseerd
Europees beleid niet betekent dat wij onze ogen kunnen sluiten
voor het feit dat wij ook nationaal beleid moeten voeren. Een en ander betekent
natuurlijk niet dat wij geen toekomstbeleid zouden moeten ontwikkelen. De
externe integratie van het milieubeleid in het landbouwbeleid heeft namelijk
een hoge vlucht genomen. Sinds het Verdrag van Amsterdam, waarin een integratie
van het milieubeleid in alle beleidssectoren wordt voorgeschreven, hebben
wij niet alleen grote inspanningen verricht, maar ook resultaten geboekt.Het is de consequentie van de sterke nadruk op de Europese dimensie dat
het nationale beleid in toenemende mate moet worden ingepast in de kaders
die binnen Europa zijn vastgesteld. Dat geldt ook voor de duurzame ondernemersaftrek
en het bedrijfsovernamefonds. Wij kunnen die niet langer onderbrengen in ons
zelfstandige nationale beleid, want wij moeten ook hier rekening houden met
de Europese kaders.De randvoorwaarden die door Europa worden vastgesteld, spelen vooral bij
het diergezondheidsbeleid een heel belangrijke rol. Door de exportgerichtheid
van Nederland was de Europese markt richtinggevend voor de manier waarop wij
de MKZ-crisis hebben bestreden. De marges voor het voeren van een nationaal
beleid waren en zijn hier heel gering, niet omdat er voorwaarden worden opgelegd
door Brussel, maar omdat wij onszelf afhankelijk hebben gemaakt van de Europese
markt.De terreinen die ik tot nu toe genoemd heb, maken een sterke cultuuromslag
door. Aan deze cultuuromslag wordt ook binnen het ministerie hard aan gewerkt.
Nationaal beleid kan slechts vanuit een Europees perspectief worden ontwikkeld.
Op een aantal terreinen is die cultuuromslag inmiddels gemaakt. Ik denk dan
bijvoorbeeld aan de staatssteun. Op andere terreinen moet die omslag echter
nog worden gemaakt.Door de Kamer is het een en ander gezegd over crisismanagement. Crisismanagement
is niet alleen een belangrijk element bij veranderingen, maar ook sterk bepalend
voor de internationale context. De MKZ- en de BSE-crisis hebben de gemoederen
het afgelopen begrotingsjaar sterk beziggehouden. Die crises hebben een heel
sterke en heel brede impact gehad, niet alleen op de agrarische sector, maar
ook op de rest van de samenleving. In de BSE-crisis en de MKZ-crisis is de
gehele samenleving diep geraakt door de emotionele beelden van de ruimingen.
Daarnaast raakte de BSE-crisis ook de directe voedselveiligheid, een thema
dat zich terecht in een groeiende maatschappelijke belangstelling mag verheugen.
De MKZ-crisis geeft aanleiding om, zoals zeer binnenkort zal gebeuren tijdens
een conferentie in Brussel, de structuur van de Nederlandse veehouderij kritisch
tegen het licht te houden. Daar komen maatschappelijke thema's als dierwelzijn
en het milieu prominent in beeld. De rapportage van de commissie-Wijffels
en onze reactie daarop geven hier invulling aan. In beide gevallen toont het
aan dat de maatschappelijke impact van de maatregelen zeer groot is. Dit toont
opnieuw aan dat LNV niet alleen een departement is voor de agrarische sector,
maar dat het zich ook bezighoudt met de belangrijke maatschappelijke thema's
van dit moment en dus middenin de samenleving staat. Dat geldt ook voor zoiets
als biotechnologie.De heer Poppe (SP):De minister maakte een stapje van de MKZ-crisis naar de intensieve veehouderij.
Dit gevolg van 40 jaar CDA-beleid is mij een doorn in het oog. Paars heeft
er tot nu toe overigens nog maar weinig aan kunnen doen. MKZ en intensieve
veehouderij hebben echter niets met elkaar te maken, want ook in Zuid-Afrika,
waar koeien mijlenver uit elkaar lopen, komt MKZ voor. Ik vind het niet terecht
om die link te leggen.Wat gaat de minister straks in Brussel doen? Welke overleggen heeft hij
met collega's gehad en hoe sterk staat hij? Wat zal hij doen om van dat achterlijke
non-vaccinatiebeleid af te komen?Minister Brinkhorst:Er is natuurlijk geen directe relatie tussen MKZ en intensieve veehouderij,
maar dat laat onverlet dat de kwetsbaarheid veel groter is. Daarom waren wij
op een aantal terreinen juist zeer scherp en mede daarom vind ik het van groot
belang dat het ons gelukt is om binnen een maand een eind te maken aan de
MKZ-crisis. Over de inzet tijdens de conferentie van 12 en 13 december a.s.
kom ik verderop in mijn betoog nog te spreken. Ik heb de Kamer daar overigens
gisteren nog een brief over gezonden. In grote lijnen komt het erop neer dat
wij zeer fundamenteel de negatieve aspecten van het non-vaccinatiebeleid ter
discussie willen stellen. Wij moeten bezien onder welke nieuwe randvoorwaarden
vaccinatie mogelijk is. Daarbij moeten wij tegelijk ook in het oog houden
dat de economische gevolgen niet zodanig mogen zijn dat in Nederland moet
worden gestopt met bepaalde producties. Nogmaals, ik kom hier nog gedetailleerder
op terug.Mevrouw Vos (GroenLinks):De minister geeft aan dat dit jaar een enorme impact heeft gehad en dat
het voor iedereen duidelijk is geworden dat het anders moet in de veehouderij.
Toen het rapport van de commissie-Wijffels uitkwam, zei de minister: dit ga
ik uitvoeren. Tot nu toe liggen er echter nog nauwelijks concrete maatregelen
op tafel. Is de minister niet bang dat het momentum voor verandering te veel
voorbij gaat?Minister Brinkhorst:In uw termijn hebt u heel goede suggesties gedaan en ik denk dat wij op
veel punten een gelijkgerichte benadering voorstaan, maar dit is toch echt
een kwestie van objectief weergeven. Ik heb de commissie-Wijffels tijdens
de crisis ingesteld. Zij heeft in mei verslag uitgebracht en in september
hebben wij daarop gereageerd. Wij zijn nu drie maanden verder. Laat ik drie
voorbeelden geven van aanzetten tot concrete verandering. Op het terrein van
de veemarkten hebben wij een vrij fundamentele verandering ingezet. Niet alleen
op papier, maar in de praktijk. De reacties uit de sector geven aan welk effect
het heeft. Daarnaast proberen wij internationale transporten van vee aan banden
te leggen. Daar zijn wij nu een stuk verder mee. Er is een memorandum in Brussel
ingediend. U kunt dan wel zeggen dat het maar papier is, maar daar begint
het mee. Dat zijn de smalle marges van de politiek waar wij mee te maken hebben.
Er ligt nu een rapport van europarlementariër Maat, dat breed wordt gesteund.
Ik denk dat er op korte termijn resultaten kunnen worden geboekt. Verder wijs
ik op het punt van de relaties tussen de primaire sector en de consument.
Denk aan het voorbeeld van de biologische varkenshouderij.
Wij hebben nu een concrete keten waarin een prijsafspraak is gemaakt en een
afzetgarantie is gegeven en er ook gestimuleerd wordt. De heer Waalkens suggereerde
dat ik van mijn geloof was gevallen, maar dit is geen aanbodsgerichte, maar
vraaggerichte benadering. Het zijn drie zeer concrete elementen en je kunt
niet zeggen dat het alleen maar papier is. Sommigen zijn het met die veemarkten
eens, anderen niet, maar er is wel echt iets gedaan.Ook bij de commissie Biotechnologie en voedsel doen zich veranderingen
voor die heel duidelijk met het bredere kader van het ministerie te maken
hebben. Biotechnologie en voedsel vormen centrale beleidsgebieden en in de
afgelopen kabinetsperiode hebben ze op het ministerie veel aandacht gekregen.
In het begin van volgend jaar zal de commissie-Terlouw de resultaten van het
maatschappelijk debat hierover aanbieden.Met crisismanagement wil ik aangeven dat de crises die de agrarische sector
en de hele samenleving hebben geraakt, ons dwingen te zoeken naar maatregelen
om herhaling ervan te voorkomen. Maatregelen om een crisis op korte termijn
te bezweren, moeten dus uitmonden in beleid dat perspectief biedt voor de
lange termijn. Er is al gesproken over de afschaffing van het non-vaccinatiebeleid,
maar het gaat ook om andere zaken, die ons op het terrein van de innovatie
brengen.Enkele woordvoerders hebben gerefereerd aan het essay van de heer Schnabel
dat ik verleden week van hem ontvangen heb. De heer Stellingwerf vroeg of
daaruit niet de les moet worden getrokken dat er sprake is van een culturele
kloof tussen LNV en de sector. Ik hoop dat ik met het voorgaande heb kunnen
aantonen dat dit niet zo is, want de analyse van Schnabel sluit naadloos aan
op wat ik bij mijn eerste begrotingsbehandeling in deze Kamer op 13 oktober
1999 zei: Boer zijn is deels een way of life. Dit besef heeft de heer Schnabel
nog eens gemarkeerd. In reactie op vragen van de heer Poppe kan ik zeggen
dat ik het Sociaal en cultureel planbureau heb gevraagd, nader onderzoek naar
de positie van de boer te doen en daarbij het resultaat van eerder onderzoek
van het LEI en van de universiteit van Wageningen te betrekken.Een les uit het essay van Schnabel is dat de overheid oog moet leren krijgen
voor de diversiteit van de ondernemers. Deze les probeer ik op een tweetal
manieren in beleid te vertalen. In de eerste plaats door een innovatiebewust
beleid te voeren, want innovatie is een sleutelbegrip voor de toekomst. Ik
zal hier nog concreet op ingaan. Met dit beleid worden mogelijkheden geboden
en innovatie wordt gericht gesteund. Dit alles vormt een essentieel onderdeel
van het veranderingsproces. En in de tweede plaats gaat het om emancipatie
en diversiteit. Het is de vraag hoe wij het beleid zo goed mogelijk kunnen
differentiëren naar ondernemers en naar regio's. De heer Waalkens sprak
hiervan in het verband van de agrarische hoofdstructuur. Wij kunnen erover
van mening verschillen of er echt zo'n structuur moet komen, maar dat wij
meer moeten toewerken naar een gebiedsgericht beleid, is voor mij duidelijk
geworden.De heer Waalkens (PvdA):Voorzitter. Ik breng nogmaals het ontwikkelingsperspectief onder de aandacht
van de minister, ook in ruimtelijke zin. Maar ging het essay van de heer Schnabel
niet veeleer over zijn eigen verbazing? Is het niet zo dat de manier waarop
de agrarische sector in elkaar zit, Paul Schnabel heeft verbaasd en dat hij
die verbazing heeft opgeschreven? Is hij niet tot een aantal conclusies gekomen
waarover hij nog eens wilde nadenken? En is het niet waar dat de sector zich
wel verbaast over de opstelling van de rest, maar dat de rest zich nu ook
verbaast over de sector?Minister Brinkhorst:Voorzitter. Ik denk dat de grote betekenis van het essay is dat het een
bijdrage vormt aan de dialoog tussen boer en samenleving. Bijna alle studies
over de boer zijn geschreven vanuit het perspectief van de landbouw. De Kamer
heeft ook vaak gezegd dat wij voor dat soort studies toch het LEI of Wageningen
hebben. Het boeiende is dat het SCP, dat bedoeld is voor onderzoek onder alle
bevolkingsgroepen in Nederland, zich altijd voornamelijk bezighield met sociaal-cultureel
achtergestelden, tot welke groep de boeren bepaald niet behoren. Er is nooit
een studie aan de boeren gewijd. Die vernieuwing is van grote betekenis. De
heer Schnabel is, zoals hij mij zei, als een verrijkt mens uit deze exercitie
gekomen. Dit zal ook beloond worden, want ik heb hem gezegd dat het Sociaal
en Cultureel Planbureau in de komende tijd ook vanuit het ministerie gevraagd
zal worden nader onderzoek te verrichten, uiteraard in samenhang. Ik denk
derhalve dat het een groot winstpunt is en ik ben de heer Waalkens erkentelijk
voor de vraag die hij stelde, want dit geeft mij de gelegenheid daar iets
uitvoeriger op in te gaan.De heer Waalkens (PvdA):Is het niet zo dat de verrijking meer aan de kant van het Sociaal en Cultureel
Planbureau zit dan aan de kant van de sector?Minister Brinkhorst:Dat geloof ik niet. De sector heeft ook met de heer Schnabel verschillende
gesprekken gevoerd en heeft gezegd zich heel goed te herkennen in deze benadering.
Er is ook eigenlijk geen fundamentele kritiek geweest, hoewel er grote verbazing
was in het begin, toen ik de vraag stelde aan het Sociaal en Cultureel Planbureau.
Maar waar is het Sociaal en Cultureel Planbureau nu voor: is dat ervoor om
selectief bezig te zijn met de bijstandsmoeder in Amsterdam of gaat het om
de hele samenleving? Welnu, mijn antwoord is dat het een deel van die verbrede
samenleving betreft waar het ministerie voor staat. Ik begroet dus zowel de
studie van de heer Schnabel, alsook de bereidheid van het Sociaal en Cultureel
Planbureau om in bredere zin met het LEI en met andere instituten op het terrein
van de agrarische wereld in contact te treden.De heer Poppe (SP):De minister zei in een paar woorden iets over "Poppe" en over "onderzoek".
Betekent dit dat er een onderzoek gaat komen zoals ik dit in mijn termijn
heb voorgesteld, namelijk een onderzoek naar de oorzaken en de gevolgen van
de crisis in de landbouw: een zwakke inkomenspositie van veel boerengezinnen,
veel bedrijfsbeëindigers en grote financiële druk tot schaalvergroting
en intensivering, met gevolgen voor de nationale voedselproductie, dierenwelzijn
en landschap? Op die combinatie doel ik. Er is veel onderzoek
gedaan, maar gaat de minister nu het Sociaal en Cultureel Planbureau vragen
om een geïntegreerd onderzoek te doen, aan de hand van al die onderzoeken
die er al geweest zijn, om tot een gebundeld inzicht te komen? Wat bedoelt
de minister precies? Zo nodig zal ik daarover een motie indienen.Minister Brinkhorst:Ik heb de heer Schabel aangekondigd bij de presentatie van zijn essay
dat ik het voornemen had om het Sociaal en Cultureel Planbureau meer te betrekken
bij nadere onderzoeken. Uiteraard zullen zij dat niet alleen doen; ik wil
ook het LEI en Wageningen erbij betrekken, alsmede andere instituten. Het
is zeker zo dat in verschillende deelstudies een verdieping kan plaatsvinden
van het onderzoek naar de positie van de boer, inclusief een aantal van de
elementen die de heer Poppe noemde. Vandaar dat ik ook zijn naam noemde, omdat
ik het zei in reactie op de door hem gestelde vragen.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Is de kern van het essay van de heer Schnabel niet vooral zijn constatering
dat de boeren er samen alléén voor staan? Stemt zijn verwondering
dat hij dit eigenlijk nog nooit zo had bekeken, niet overeen met hoe de samenleving
tegen de boer aan kijkt? Doet de minister met zijn beoordeling – hij
spreekt van een way of life – niet tekort aan wat Schnabel ook zegt,
namelijk dat het een morele connotatie is en dat je het besef hebt in een
lange lijn van geslachten te staan? Dat gaat veel dieper dan wat de minister
nu zo-even zei.Minister Brinkhorst:Ik heb ook niet de pretentie gehad om in de enkele woorden die ik eraan
gewijd heb, de diepgang en de grote wijsheid in dit essay van de heer Schnabel –
het is overigens niet zo nieuw wat hij allemaal zegt, maar wel is sprake van
een mooie vorm waarin het gegoten is – samen te vatten. Ik ben maar
een eenvoudig politicus. Ik geloof echter dat de kern niet alleen maar het
feit betreft dat de heer Schnabel spreekt over het isolement van de boer.
De kern is erin gelegen dat hij mede door zijn essay bijdraagt aan het tot
stand brengen van een dialoog tussen de boer en de samenleving, waarbij beiden,
samenleving en boer, van dit proces kunnen leren. De verdieping van dit proces
krijgt vervolgens gestalte door onder andere de onderzoeken waar ik zonet
over sprak.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Dat mag ik hopen, want ik vind juist dat uit zijn essay blijkt dat die
kloof heel erg groot is. Het betreft de eenzaamheid van de boer en de sector
in relatie tot de samenleving.Minister Brinkhorst:Hier heb ik al iets over gezegd, mevrouw de voorzitter.De heer Ter Veer (D66):Is de minister met mij van mening dat bij de vele gesprekspartners die
de heer Schnabel kennelijk heeft gehad, de categorie "blije boer die trots
is op zijn vak" ontbrak? Zo is het in ieder geval bij mij overgekomen. Stemt
het de minister blij dat de vaste commissie voornemens is om samen met de
heer Schnabel daarover eens door te praten?Minister Brinkhorst:Ik ben zeer verheugd over alle goede voornemens van de vaste commissie
voor LNV, inclusief het voornemen om de heer Schnabel uit te nodigen. Ik heb
ook heel duidelijk de blije boer herkend in het essay. Die blije boer heeft
die ethische morele connotatie waarover de heer Stellingwerf sprak. Als hij
niet blij was, zou hij geen boer blijven.De heer Ter Veer (D66):Het kwam bij mij over als het meetorsen van een loodzware last van generaties,
wel of niet met schuldbesef beladen.Minister Brinkhorst:Ik weet niet of ik daarop nu erg diep moet ingaan. Wij komen langzamerhand
terecht in sociaal-psychologische verhandelingen. Ik wil proberen praktisch
beleid uit te zetten.De heer Klein Molekamp (VVD):Als de minister spreekt over de blije boer, wijs ik op het project "het
zuivere ei". Een boer probeert dat positief op te pakken maar voelt zich op
een gegeven moment gefrustreerd doordat halverwege het proces het beleid verandert.
Gisteren lazen wij weer dat veel bioboeren stoppen omdat zij bezwijken onder
de administratievelastendruk. De blije boer wordt dus ontmoedigd en dat voert
ons terug op de communicatiestrategie.Minister Brinkhorst:Ik zal niet uitvoerig reageren op de opmerking van de heer Klein Molekamp.
Hij heeft meer zijn cri de coeur herhaald dan dat hij een gerichte opmerking
heeft gemaakt.Het begrip modulatie is door vele afgevaardigden genoemd. Het betreft
een heel concreet agendapunt voor de komende tijd. Modulatie is het afromen
van middelen uit het markt- en prijsbeleid ten gunste van het plattelandsbeleid.
Ik beschouw modulatie als een belangrijke mogelijkheid om middelen vrij te
maken voor de versterking van de kwaliteit van het landelijk gebied door de
inzet van groene diensten. Een vereiste voor de invoering van groene diensten
is een visie op het landelijk gebied. Een eerste uitwerking daarvan is weergegeven
in de beleidsbrief landelijk gebied en in het structuurschema Groene ruimte
die u beide binnenkort zult ontvangen. Op basis van de hierin geformuleerde
aanzetten zal ik in samenspraak met de betrokken maatschappelijke organisaties –
het brede veld waarover ik zojuist sprak – de inzet van het instrument
modulatie verder uitwerken. Het is mijn bedoeling om modulatie met ingang
van 2003 in te voeren. Modulatie zal een onderdeel vormen van de wijzigingsvoorstellen
van het plattelandsontwikkelingsplan Nederland dat aan de Europese Commissie
moet worden voorgelegd.Mevrouw Vos heeft aangegeven vanaf 2002 de inkomenspremie voor snijmaïs
met 2% te willen afromen en in te zetten voor agrarisch natuurbeheer, weidevogelbeheer
en landschapsonderhoud door boeren. Ik wil nogmaals benadrukken dat een zorgvuldige
uitwerking van het instrument modulatie noodzakelijk is. Het is, zoals ik
zei, een belangrijke mogelijkheid om middelen vrij te maken voor de zogenoemde
groene diensten. Als dat echter reeds in 2002 wordt gedaan, geloof ik dat
wij tekortdoen aan de noodzaak van die brede discussie. Daarnaast wil ik erop
wijzen dat het agrarisch natuurbeheer alleen een cofinancieringpercentage
kent van 25 en niet zoals het amendement suggereert een percentage van 50.
Modulatie inzetten voor agrarisch natuurbeheer betekent dat
vanuit de eigen begroting 3/4 moet worden bijgepast. Het amendement van het
lid Vos voorziet daarin niet. Dit deel van de dekking valt hiermee dus weg
onder het amendement. Ik zou de voorstellen van mevrouw Vos ten aanzien van
de dekking categorisch willen afwijzen. De uitgaven op het artikel kennisverspreiding
handelen juist over voorlichtingsopdrachten gericht op thema's zoals natuur,
duurzame productie en kwaliteit van de voeding. Ombuigen op dat artikel acht
ik beleidsmatig zeer ongewenst, zeker in het licht van de nieuwe tendersystematiek
voor voorlichtingsopdrachten waarmee wij dit jaar van start gaan. Ombuigen
op het artikel dat gaat over de versterking van de concurrentiekracht van
het agrofoodcomplex is niet aanvaardbaar. Juist een versterking van die concurrentiepositie
is een uiterst belangrijk element van de nota Voedsel en groen. Promotieactiviteiten
in het buitenland over Nederlandse producten leveren daaraan een belangrijke
bijdrage.Mevrouw Vos (GroenLinks):Het amendement betreft alle inkomenspremies en niet die voor snijmaïs.
Het is de bedoeling om bij alle inkomenspremies 2% weg te halen.Minister Brinkhorst:Dat maakt het voorstel niet aantrekkelijker.Mevrouw Vos (GroenLinks):Maar voor de duidelijkheid is het goed dit nog even te zeggen.Minister Brinkhorst:Voor 2003 is er veel te bespreken, vind ik.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. Juist deze minister heeft altijd gezegd: ik vind dat de Europese
subsidies anders moeten worden ingezet. Daarom had ik bij deze begroting daarvoor
een voorstel verwacht. Misschien kan de minister zeggen waarom dat er niet
is gekomen. Ik wijs er nog op dat het hier om een zeer bescheiden wijziging
gaat. Waarom is het niet mogelijk die te realiseren?Dan heb ik nog een vraag over de dekking. Wat het punt van de export betreft
vraag ik mij namelijk af waarom de bedrijven dat niet zelf kunnen doen. Waarom
moet juist hiervoor geld van de rijksoverheid worden aangewend? Het ministerie
heeft aanmerkelijk bezuinigd op de post voorlichting. Als zoiets gebeurt,
is er vaak nog meer ruimte en daarom hebben wij gemeend verder te kunnen gaan.
Ik begrijp dat u daarover wilt nadenken.Minister Brinkhorst:Wat de modulatie zelf betreft: ik zei al dat ik die een positieve ontwikkeling
vind, die ook op Europees niveau langzaam gestalte krijgt, maar zij kennen
die nog niet echt. Er moet hierbij zorgvuldig te werk worden gegaan. De maatregel
komt er namelijk op neer dat je iets van het inkomen van de boer wegneemt
en het geld in bredere zin inzet. Over de vraag hoe je het geld in bredere
zin gaat inzetten, moet gesproken worden. Eigenlijk doen alleen Frankrijk
en Engeland iets in deze zin, maar in beperkte mate. Duitsland wil in 2003
volgen. Zoals gezegd zou ik graag nadere analyses hebben om te kunnen nagaan
wat de beste manier van werken is. Nogmaals, wij moeten zorgvuldig handelen,
maar het uitgangspunt verwerp ik niet.Met betrekking tot de dekking heb ik mijn argumenten gegeven. Er is niet
sprake van 50% cofinanciering, maar van 25%. Dat betekent dat er een gat is
van 25%. Ik sprak reeds over het agrofoodcomplex en het versterken van de
concurrentiekracht. De voorlichting zou niet alleen de agrofoodsector moeten
betreffen, maar ook de duurzame productie, de kwaliteit en de voeding. Daarom
is niet-snijden van groot belang. Dit is typisch een element van innovatie.
Nogmaals, ik zeg niet dat het niet ten principale van belang is. Daarom is
dit ook het eerste terrein waarop ik tot een nadere uitwerking wil komen.
Ik vind dus dat we met de modulatie verder moeten gaan; ik sta positief tegenover
de intentie. Straks kom ik nog te spreken over de pilot met betrekking tot
de veenkoloniën waarover de heer Waalkens het had. Ik zeg nog een keer
dat wij zorgvuldig te werk moeten gaan. We staan namelijk ook voor de belangen
van de primaire sector en, zoals bekend, zijn daar de weerstand en de reserves
buitengewoon groot.Wat de opmerking van de heer Waalkens over de pilot in de veenkoloniën
betreft: zoals bekend is het rapport van de commissie-Hoekstra inmiddels van
een kabinetsreactie voorzien. Een van de redenen waarom ik het rapport over
de veenkoloniën heb gepresenteerd, houdt verband met het feit dat deze
koloniën een eenzijdige structuur kennen. De heer Waalkens weet dat beter
dan ik. Ik sta dan ook positief tegenover het opzetten van de pilot. Zoals
bekend heb ik kortgeleden voor het noorden van het land en met name voor deze
sector een bedrag van 10 mln gulden beschikbaar gesteld. Graag zou ik in overleg
met betrokkenen nagaan wat wij concreet in dit gebied kunnen doen.De heer Waalkens (PvdA):Dit vind ik toch te mager. Door de commissie-Koopman zijn gelden geoormerkt
voor de inplaatsing van de veehouderij. Niettemin hebben we nog te maken met
een kwetsbare fabrieksaardappelteelt, verklonken aan AVB. Dat hebben we geconstateerd.
De commissie-Hoekstra heeft de regering aanbevelingen gedaan en nu is het
aan het kabinet om de kwetsbare positie van AVB om te zetten in perspectiefvolle.
Ik zou daarom graag zien dat de minister een oplossing van deze kwestie niet
voor zich uit blijft schuiven, maar dat vanaf 1 januari 2002 wordt begonnen
met de modulatie.De voorzitter:En uw vraag is?De heer Waalkens (PvdA):Ik heb voorstellen gedaan. Blijkbaar gaat de minister daaraan voorbij.De voorzitter:Als u geen vraag hebt, dan niet meer interrumperen.De heer Waalkens (PvdA):Waarom schuift de minister de oplossing voor zich uit tot 2003?Minister Brinkhorst:Ik heb gezegd dat modulatie een belangrijk instrument is. Er moet zorgvuldig
worden gemoduleerd. Ik heb positief gereageerd op de mogelijkheid van een
pilot met betrekking tot de veenkoloniën. De heer Waalkens weet zelf
ook dat in de veenkoloniën hierop zeer verschillend wordt gereageerd.
Er is niet sprake van gebrek aan financiën, want hiervoor zijn financiële
middelen beschikbaar. Ik hoop dat de heer Waalkens het mij niet kwalijk neemt
als ik zeg dat ik alvorens middelen in te zetten de pilot zorgvuldig wil benoemen.
Als het mogelijk is, is dat prima. Dan doen we het ook zo snel mogelijk. Maar
ik denk dat het toch wel enige tijd zal kosten. Ik wil de Kamer niet met een
dooie mus naar huis sturen. Ik vind het pilotproject in de veenkoloniën
goed, maar of 1 januari 2002 – dat is dus overéén maand –
mogelijk is, staat nog te bezien.De heer Atsma (CDA):Dat ben ik met de minister eens; wij moeten realistisch blijven. De minister
geeft overigens wel een erg enge definitie van modulatie. Het komt erop neer
dat hij iets weghaalt bij de individuele ondersteuning, om dat vervolgens
breed in te zetten. Maar de minister zou die visie eens moeten projecteren
op wat er in de veenkoloniën kan gebeuren, waar 5000 boeren afhankelijk
zijn van die ondersteuning. Hoe gaat hij dat al in 2003 inzetten?Minister Brinkhorst:In feite liggen de inkomens van de boeren in het veenkoloniale gebied
tot 2005/2006 vast als het gaat om de financiële perspectieven. Dat is
een belangrijk gegeven. Daarom heb ik in 2001 gevraagd om een rapport, om
te verhinderen dat we in 2005/2006 zoals in het geval van de gewasbescherming
plotseling voor een deadline worden geplaatst. Ik wil er geen enkele twijfel
over laten bestaan dat wij in 2002 met die pilot starten. Ik hoop en verwacht
dat het 2003 zal worden. In dat opzicht ben ik wat optimistischer dan de heer
Atsma, en iets pessimistischer – of moet ik zeggen realistischer –
dan de heer Waalkens. Over de inzet mag niet worden getwijfeld, want als ikzelf
dat veenkoloniale rapport niet had ingezet, zouden we nu niet praten over
het onderwerp dat nu aan de orde is.Ik kom toe aan de eerste vraag van de heer Atsma. Ik citeer letterlijk
de modulatieformulering uit de Europese regelingen. In de komende tijd zal
men constateren dat ik mij zoveel mogelijk aan de Europese regelingen probeer
te houden, omdat ik niet wil dat we iedere keer een conflict krijgen tussen
nationaal beleid en Europees beleid.De voorbereiding van de mestafzetcontracten is in belangrijke mate op
gang gekomen. Ik reken erop dat de verschillende overleggen die we met verschillende
delen van de sector hebben gehad, dus met de mestintermediairs, de mestverwerkers
en de primaire sector, leiden tot een totale inzet. Er is een enkele, zich
voorman noemende voorzitter van een organisatie die zegt, eigenlijk neutraal
te willen staan tegenover mestafzetcontracten. Ik moet dat alleen maar als
onverantwoordelijke uitspraken kwalificeren. In grote lijnen is er een positieve
samenwerking; de sector onderkent het grote belang van verwezenlijking van
de mestafzetcontracten.De heer Atsma vroeg, of het niet veelzeggend is dat het grote succes van
de opkoopregeling alleen maar wordt gezien als een negatieve ontwikkeling.
Ik denk dat ik bij de presentatie van het nieuwe mestbeleid, in september
1999, heb aangegeven dat het duidelijk is dat door de aanscherping van de
normen het perspectief voor een belangrijke groep bedrijven zal wegvallen.
Daarover is nooit enig misverstand geweest. Ik heb toen heel goed nagedacht
over de wijze, waarop de onvermijdbare gevolgen op een sociaal aanvaardbare
wijze kunnen worden opgevangen. Ik sluit mij aan bij de heer Waalkens, die
gisteren heeft gezegd dat waarlijk niet kan worden beweerd dat er geen belangrijk
flankerend beleid is gevoerd, ten bedrage van bijna 2 mld gulden. Uiteraard
wordt de afweging voor iedere individuele ondernemer niet gemakkelijker. Ik
ben mij daar heel goed van bewust. Ik heb met individuele ondernemers gesproken
die voor die afweging stonden. Maar ik heb een aantal van hen gesproken die
buitengewoon blij waren dat zij die afweging hebben gemaakt, omdat zij en
hun families daarmee perspectief kregen. Je kunt dus niet zeggen dat daardoor
alleen maar een afsnijd- of saneerbeleid is gevoerd.Het thema van de administratieve lasten heeft mij de afgelopen periode
zeer beziggehouden. De producent van voedsel en groen weet als geen andere
ondernemer in onze economie dat verantwoord en veilig produceren de sleutel
is voor succesvol ondernemerschap. Dat betekent dus ook dat het veilig en
verantwoord produceren mede in goede banen wordt geleid door overheidsregelgeving
met administratieve verplichtingen. De afgelopen jaren heeft dat tot extra
regelgeving geleid. Dat was wat mij betreft helaas onontkoombaar, gelet op
de eerder geschetste noodzaak van veilig en verantwoord produceren. Ik zal
mij tot het uiterste inspannen om de administratieve lasten te reduceren.
Ik kies daarbij voor een actiegerichte aanpak. In dat verband kondig ik een
aantal concrete acties aan. In de eerste plaats heb ik mevrouw Sorgdrager bereid gevonden als trekker
op te treden van het proces van concrete invulling van vermindering van de
administratievelastendruk. Zij zal mij in de loop van december een voorstel
doen over de meest passende aanpak voor verschillende domeinen met de zwaarste
administratieve lasten. Dat zijn met name het mestbeleid, de dierregistraties,
het dierenwelzijn, de diergezondheid, de sector van de diervoeders, de gewasbescherming
en de landbouwtelling.In de tweede plaats heb ik met LTO-Nederland in het kader van onze dialoog,
zo zeg ik tegen de heer Atsma, een akkoord bereikt dat erop neerkomt dat LTO-Nederland
graag bereid is om medewerking te verlenen aan een voorspoedige aanpak van
de reductie van de administratieve lasten. Ook andere directbetrokken organisaties
zal ik hierover benaderen.In de derde plaats heb ik besloten tot het uitvoeren van een gedetailleerde
nulmeting van de belangrijkste LNV-wetgeving, gericht op het nauwkeurig greep
krijgen op de mogelijkheden van reductie van administratieve lasten. Dat is
een verfijning van de al ingevoerde quickscan van alle LNV-wetgeving. Ik hoop
dat nog voor de verkiezingen de voorbereiding voor die nulmeting kan worden
afgerond.In de vierde plaats heb ik, vooruitlopend op de resultaten van de gedetailleerde
nulmeting, ingezet op een voortvarend aanpakken van de meest kansrijke onderwerpen
om de administratieve lasten te reduceren. Ik noem in dat kader de acties
gericht op reductie en stroomlijning van de mestafvoerbewijzen, de aanzetten
tot het vereenvoudigen van de MINAS-aangiften, de actie gericht op gecombineerde
data-inwinning, de vormgeving van basisregistraties in het kader van het mestbeleid,
de meitelling en de McSharryregeling. ICT speelt daarbij ook een belangrijke
rol, hetgeen met name voor de agrarische ondernemer zichtbaar zal worden via
het LNV-loket.Ik verwacht dat alleen al deze acties in de komende vier jaren, dus de
periode 2002 tot en met 2005, ruwweg enkele tientallen miljoenen guldens reductie
aan administratieve lasten zullen opleveren. Verder wijs ik nog op het groene
loket, dat naar verwachting in het voorjaar van 2002 zal worden
opengesteld.De heren Atsma en Oplaat hebben een groot aantal wetten geteld die leiden
tot extra administratievelastendruk. De zo-even genoemde actiepunten zullen
de reductie van de administratievelastendruk een forse impuls geven. Het signaal
van met name de heer Atsma zal ik daarbij heel graag betrekken.Concluderend kan ik stellen dat de aanpak van de reductie van de administratieve
lasten een stevige impuls heeft gekregen. Ik heb gesproken over de onvermijdelijkheid
van het verleden; nu is evenwel de tijd gekomen om het tijdperk van sanering
af te sluiten en ons te richten op nieuwe ontwikkelingen. De versterkte reductie
van de administratieve lasten moet daarvoor mede de weg banen.De heer Atsma (CDA):Ik dank de minister voor deze uitgebreide toelichting, mede naar aanleiding
van de suggesties die wij hebben gedaan. Waar hij nu slagvaardig optreedt
met betrekking tot de invulling van het plan van aanpak, de onderzoeksopdracht
aan mevrouw Sorgdrager etc., kan ik mij voorstellen dat hij nu een concrete
doelstelling gaat formuleren, bijvoorbeeld dat per 1 januari volgend jaar
de lastendruk met 50% is verminderd. Dan weet iedereen waar die aan toe is
en is het beeld ook een stuk helderder.Minister Brinkhorst:Ik neem aan dat u de uitspraak van die advocaat uit New York kent, aan
wie ooit gevraagd werd: "Do you love your wife?". Hij zei daarop toen: "Compared
to whom? Of course". Om te weten of je tot een reductie kunt komen, moet je
eerst weten waarmee je iets vergelijkt. Daarvoor is de nulmeting een absoluut
vereiste. Vandaar dat ik die nulmeting nog voor de verkiezingen wil afronden.
Bij leven en welzijn is dat een politiek onbetwist onderwerp. In de periode
vlak na de verkiezingen zou ik dan dus met een plan van aanpak en met een
concrete percentagedoelstelling kunnen komen. Zoals gezegd, het is nu eerst
zaak om te weten waarmee je iets vergelijkt.De heer Atsma (CDA):Met andere sectoren. De cijfers zijn daarvan ook bekend en ook in een
aantal studies is er al gewag van gemaakt. Ik zou mij dus goed kunnen voorstellen
dat die ambitie meteen aan mevrouw Sorgdrager wordt meegegeven.Minister Brinkhorst:Ik spreek mevrouw Sorgdrager op zeer korte termijn. Ik zal haar bij die
gelegenheid de suggestie doen bij het plan van aanpak een globaal beeld te
geven. Ik wil echter geen beleid voeren dat niet op een degelijke meting is
gebaseerd. Ik heb de Kamer nog nooit iets toegezegd dat ik niet ben nagekomen,
met uitzondering van de motie-Schreijer-Pierik overigens. Daar kom ik straks
nog over te spreken. Ik zeg toe dat nagegaan zal worden of er tegelijkertijd
een concrete reductiedoelstelling geformuleerd kan worden. Ik herinner nogmaals
aan het voorbeeld van de advocaat uit New York.De heer Oplaat (VVD):Meestal gaan de lasten omhoog als je een advocaat inschakelt.Ik vraag mij af of een nulmeting nodig is. Uit allerlei onderzoeken is
al gebleken dat de gemiddelde boer tussen de zes en acht uur per week besteedt
aan zijn administratie. U kunt toch zeggen dat u dit terug wilt brengen naar
één à twee uur per week?Minister Brinkhorst:Mijn doelstelling is dat die tijd op enige termijn met een kwart verminderd
wordt. Deze algemene uitspraak moet vervolgens worden vertaald in concrete
termijnen.De heren Waalkens, Stellingwerf en Van der Vlies hebben over de bedrijfsopvolging
gesproken. In mijn brief van 4 september jl. heb ik aangegeven, niet te willen
koersen in de richting van generieke vestigingssteun aan jonge agrariërs
en ook niet te willen inzetten op een next generation fund. Het effect van
vestigingssteun op de levensvatbaarheid van een bedrijf is zeer klein in vergelijking
met andere factoren. De uitgangspositie van een bedrijf is bepalend voor de
levensvatbaarheid. Een gemiddeld bedrijf in Nederland vergt een vermogen van
ongeveer 3 mln gulden. Vestigingssteun bedraagt maximaal ƒ 55.000 en
is in verhouding van bijna geen betekenis. Wat er werkelijk toe doet, is of
de ouders zich bij de overnameprijs coulant of juist zakelijk opstellen. Ook
belangrijk is de mate waarin het bedrijf met vreemd vermogen is gefinancierd,
dus in hoeverre is de jongere erin geslaagd, voor de overname eigen vermogen
te verwerven. Daarnaast spelen de omvang van bedrijf en de rentabiliteit een
rol.Vestigingssteun zal de sterke daling van het aantal agrarische bedrijven
niet kunnen tegenhouden. Het LEI geeft aan dat een zeer gering aantal bedrijfsovernames
door de steun net mogelijk kan worden. Die bedrijven zullen echter niet veel
ruimte hebben om klappen op te vangen. In sommige gevallen zal vestigingssteun
er zelfs toe leiden dat de ouders de prijs van het over te nemen bedrijf verhogen.
Op het moment van de overname wordt immers onderzocht of de financiering rond
te krijgen is. Als dat niet het geval is, wordt de overnameprijs verlaagd.
Bij steunverlening zal de overnameprijs in sommige gevallen dus hoger komen
te liggen en heeft de steun geen effect voor de ondernemer. Alleen ouders
of andere gezinsleden ontvangen meer voor de verkoop. In de meeste gevallen
waarin een bedrijf wordt overgenomen, is na de overname een redelijke mate
van besparing mogelijk. In die situatie heeft het geen zin om steun te geven,
want dan is het alleen een douceurtje voor de opvolger. In sommige gevallen
worden bedrijven overgenomen die onvoldoende rendabel zijn en op termijn geen
perspectief hebben. Vestigingssteun zal het perspectief niet werkelijk doen
veranderen omdat de steun op het totaal weinig effect heeft.In andere landen wordt deze steun wel gegeven, maar daar speelt veelal
het argument van het leefbaar, bevolkt houden van het platteland. In het dichtbevolkte
Nederland geldt dit argument niet. Bovendien heeft de ervaring met stimulering
van vestigingen in de jaren tachtig en in het begin van de jaren negentig
aangetoond dat steun vaak niet effectief is. Ik heb daar in het verleden de
Kamer over geïnformeerd. Ik wil wel een kleine groep vernieuwende jonge
agrariërs ondersteunen en daarmee een impuls geven aan de innovatie in
de sector, zoals ik in mijn brief van 4 september heb geschreven. Ik heb daarbij
aangegeven dat er met de beschikbare middelen naar verwachting voor 400 ondernemers
ruimte is voor het ontwikkelen van ondernemersplannen en voor zo'n 70 jonge, vernieuwende starters ruimte is voor steun bij bedrijfsovername.
Met het bedrag van 1,1 mln euro dat ik vanaf 2002 op mijn begroting hiervoor
heb gereserveerd, kunnen ongeveer 38 ondernemers worden ondersteund. Omdat
de regeling onder het plattelandsontwikkelingsplan wordt gebracht, gaan wij
uit van een medefinancieringspercentage van 50. Er is in feite jaarlijks een
bedrag van 2,2 mln euro voor vestigingssteun beschikbaar. Daarmee kan het
dubbele aantal jonge starters worden ondersteund.Mevrouw de voorzitter. De heer Waalkens heeft een amendement ingediend
om 2,2 mln euro uit het agro-innovatiefonds aan te wenden ten behoeve van
de vestigingssteun voor jonge ondernemers die innovatiebewust zijn. Dat bedrag
zou in dat perspectief worden verdubbeld. Om duidelijk te maken aan de Kamer
dat ik opensta voor jonge boeren met innovatieve ideeën, ben ik graag
bereid om ruimte te zoeken voor honorering van de aanvragen op het moment
dat dit aan de orde is. Ik handel daarmee in de geest van het amendement,
dat ik in die zin wil overnemen. Als er in de komende periode aanvragen worden
ingediend door innovatieve ondernemers tot het bedrag dat in het amendement
van de heer Waalkens staat, zal ik die aanvragen honoreren. Daarmee kan potentieel
een verdubbeling plaatsvinden, wat in de geest van het amendement van de heer
Waalkens is. Ik wil dat geld echter wel zodanig beschikbaar stellen dat het
ook inderdaad daar terechtkomt. De flexibiliteit dient dan binnen het innovatiebudget
te worden gevonden.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. De toezegging aan de heer Waalkens is een stapje in de goede
richting. Maar laten we het nu eens van de andere kant benaderen. Er zijn
op dit ogenblik, als ik goed geïnformeerd ben een 1000 tot 1200 bedrijfsovernames
per jaar. Dat zijn niet allemaal bedrijven die perspectiefrijk zijn. Laten
we zeggen dat 800 tot 1000 ervan dat wel zijn. Je zou de meeste daarvan dan
toch tegemoet willen komen. Ik benader het van de andere kant. De minister
zegt: Hoeveel geld heb ik? Hoeveel bedrijven kan ik dienen? Hij verdubbelt
nu het bedrag, waarmee dat er zo'n 150 van de 800 zullen zijn. Zouden we niet
moeten zoeken naar een methode passend binnen de doelstellingen, om veel hoger
uit te komen en het bereik enorm uit te breiden, uiteraard onder de voorwaarden
van perspectief, een deugdelijk bedrijfsplan etc.?Minister Brinkhorst:De heer Van der Vlies stelt toch een generieke vestigingssteun voor. Hij
sprak er uitdrukkelijk over dat ze geen perspectief hebben.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is een misverstand. Ik heb er daarom in mijn rekensommetje een paar
honderd bedrijven van afgetrokken.Minister Brinkhorst:Het amendement dat u heeft ingediend, stelt een generieke vestigingssteun
voor. Ik hecht zeer veel waarde aan de koppeling van de vestigingspremie aan
de vernieuwing. Dat is de onderliggende betekenis van het amendement van de
heer Waalkens. Ik wil dat element graag honoreren, maar niet het generieke
element. Nog afgezien van het feit dat naar mijn stellige overtuiging een
zodanige verhoging – want je hebt het dan over een groter bedrag dan
de ƒ 55.000 – op grote bezwaren stuit vanuit Europees perspectief.
Ik heb besloten om het amendement van de heer Waalkens te ondersteunen. Dat
betekent een verdubbeling naar 4,4 mln euro. Daarmee zijn ruim 150 jonge ondernemers
gediend. De overige ondernemers passen niet in dat perspectief. Zij zijn generiek
gesteund. Daarvoor gelden alle argumenten die ik zojuist genoemd heb, namelijk
dat het een druppel op een gloeiende plaat is, dat je je moet afvragen of
zij er werkelijk mee geholpen zijn en daarmee dat perspectief krijgen. Dat
laatste wordt bepaald door de markt.De heer Van der Vlies (SGP):Het amendement spreekt weliswaar over een bemoeienis met de bedrijfsovername –
dat is het generieke element – maar het stelt vervolgens voorwaarden
die niet meer generiek zullen resulteren. Er zal dus een aantal bedrijven
niet aan die voorwaarde voldoen. Je komt dus lager uit. Het gaat niet om een
bedrag à fonds perdu van ƒ 55.000, het bedrag uit het next generation
fund. We hebben dat punt vorig jaar aan de orde gehad. De minister heeft dat
niet willen overnemen. Dat is zijn goed recht. Het gaat nu in mijn amendement,
dat overigens is meeondertekend door een enkele collega, om de begeleiding
van de implementatie van het bedrijfsplan onder deskundige begeleiding. Dat
bedrijfsplan moet kwalitatief goed in elkaar steken. Er moet een stukje kwaliteitswinst
behaald worden. Dat is de filosofie. Dat moet u toch aanspreken!?Minister Brinkhorst:Het element innovatie dat het amendement van de heer Waalkens onderscheidt
van dat van u, is precies het element waarom het mij gaat. De heer Van der
Vlies erkent dat het generieke element aanwezig is, zij het onder bepaalde
voorwaarden. Overigens is iedere generieke steun onder voorwaarden, maar dat
doet aan het aspect generiek zijn niet af. Het wezenlijke verschil tussen
het amendement van de heer Van der Vlies en het amendement van de heer Waalkens
is dat het laatste amendement zich specifiek toelegt op de innovatiedimensie.
Ik heb gezegd dat ik het amendement tegen die achtergrond wil overnemen en
wel in die zin dat ik een en ander wil oprekken tot het bedrag dat concreet
wordt genoemd. Dat is toch een verschil en dat doet mij negatief reageren
op het amendement van de heer Van der Vlies.De heer Waalkens (PvdA):Ik wil toch bekijken of wij geen brug kunnen slaan. Aan welke criteria
moeten de jonge boeren volgens de minister voldoen om de sleutel te krijgen
tot een budget voor de ondersteuning van een bedrijfsovername? Wij moeten
niet bij de criteria van het stimuleringskader terechtkomen, want dan heeft
geen mens er wat aan.Minister Brinkhorst:Daar zijn wij het over eens. Ik heb het amendement van de heer Waalkens
zorgvuldig gelezen. Dat sluit zeer nauw aan bij het soort vernieuwing dat
hoort bij de 1,1 mln gulden. In mijn tweede termijn zal ik het concreet uitwerken,
dan kunnen wij daar nog even precies op terugkomen.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Gelden de bezwaren die de minister aanvoert tegen een algemeen geldende
regeling – men kan de prijzen verhogen, enz. – niet net
zo hard voor de regeling die hij voorstaat?Minister Brinkhorst:Nee. Wij zijn het erover eens dat wij innovatie als Leitmotiv moeten hebben.
Saneren in het perspectief van innovatie. Dat betekent dat je niet iedereen
moet helpen. Een aantal mensen heeft duidelijk geen perspectief. Ik wil nooit
mensen een perspectief bieden dat een half jaar geldt en daarna is afgelopen.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Dat begrijp ik, maar volgens mij is er nog speelruimte tussen hetgeen
de heer Van der Vlies voor ogen heeft en het uiterste waarover de minister
spreekt. De bezwaren die de minister aanvoert tegen de regeling van de heer
Van der Vlies, gelden in feite ook voor de groep die de minister wil bevoordelen.De heer Brinkhorst:Ik stel voor dat wij daar in de tweede termijn op terugkomen. De criteria
waar de heer Waalkens en ik mee willen werken en de criteria van de heer Van
der Vlies zal ik naast elkaar houden en dan zullen wij zien dat daartussen
een gat zit.De heer Ter Veer (D66):De minister zegt almaar dat er voor de markt moet worden geproduceerd
en dat landbouw een gewone economische activiteit is. Zit in het amendement
van de heer Van der Vlies geen geweldig subsidiefacet, waarvan wij nu juist
proberen afscheid te nemen?De heer Brinkhorst:Dat is ook een punt, maar ik wilde zo aardig mogelijk zijn.De heer Oplaat (VVD):Met het verhaal van de minister kunnen zo'n 70 boeren worden geholpen.
De minister staat sympathiek tegenover het amendement van de heer Waalkens.
Kan de minister eens inschatten hoeveel boeren daarmee geholpen kunnen worden?
Dan kunnen wij mede op basis daarvan afwegen welk amendement wij willen steunen.
Nu neigen wij toch naar het amendement van de heer Van der Vlies, waarin voor
een bredere inzet wordt gepleit.Minister Brinkhorst:Ik zou het betreuren als een liberaal zoals de heer Oplaat, die zich toch
richt op de markt en innovatie, terugvalt op de oude aanbodeconomie. Ik hoop
dat hij zijn eigen filosofische uitgangspunten zorgvuldig hanteert. Op dat
punt staan wij altijd schouder aan schouder. Ik mag dan een sociaal-liberaal
zijn, de heer Oplaat is een gewoon liberaal, maar ik hoop dat wij hiervan
geen ideologische tegenstelling maken. Als hij kijkt naar de elementen markt
en innovatie, lijkt het mij dat hij deze keer toch binnen de coalitie blijft
en niet met één been erbinnen en met één been
erbuiten zal staan.Voorzitter. Verschillende geachte afgevaardigden hebben gesproken over
de DOA, de duurzame ondernemerschapsaftrek. De DOA is ontwikkeld in het kader
van een nieuw belastingstelsel. De bedoeling daarvan was het belonen van voorlopers
op milieugebied die met investeringsfaciliteiten niet kunnen worden bereikt.
De DOA-inzet voor een duurzame landbouw betreft de omgang met natuur, milieu
en dier. Het probleem met de DOA is dat het een zuivere exportatiesteun is
via een fiscaal instrument. Die benadering is moeilijk te rijmen met de Brusselse
kaders. Het steunkader van Brussel richt zich op de investeringssteun. Het
onderscheidt ook andere vormen van steun, zoals voor milieuverbintenissen,
certificeringskosten en advieskosten. De landbouw benut de fiscale investeringsregelingen
voor duurzaamheid nu al optimaal. Het is een fantastische serie regelingen.
Ik heb mij er enigermate in verdiept en moet zeggen dat ik onder de indruk
ben van de fiscale voordelen die de Nederlandse landbouw kent. De Kamer zal
trouwens naar ik hoop voor het einde van dit jaar de nota Landbouw en fiscaliteit
ontvangen. Wij kennen een vrije afschrijving van milieu-investeringen (VAMIL),
een energie-investeringsaftrek (EIA) en de milieu-investeringsaftrek (MIA).
Andere vormen van steun, meestal exploitatiesteun, zijn gericht op de kosten
van specifieke situaties. Voor die situaties gelden verschillende Brusselse
voorwaarden, tijdelijk versus meer permanent. Ik herinner de geachte afgevaardigden
aan de discussie over de regulerende energieheffing. Die steunvormen worden
per categorie kosten apart beoordeeld. Dat maakt een integrale benadering,
zoals bij de DOA, heel lastig, want de integrale benadering betreft de exploitatiesteun,
zoals ik al zei. Bij een integrale benadering worden de meest restrictieve
voorwaarden bepalend voor het totale pakket. Volgens de Europese visie moet
men spreken over concrete maatregelen, terwijl wij in Nederland tot nu toe
gewend zijn te werken met pakketten en middelvoorschriften, waarbij de ondernemer
zelf uitmaakt met welk pakket het duurzaamheidsdoel wordt bereikt. Voor de
biologische landbouw komt er bovendien nog bij dat de inkomens in die sector
fors hoger zijn dan die in de gangbare landbouw, waardoor de Europese Commissie
de DOA ziet als een overcompensatie.Ik ben uitvoerig op dit probleem ingegaan, omdat ik helderheid wil geven
over waar wij staan. Het is een heel complex spanningsveld tussen de goedkeuringsprocedure
enerzijds en de discussie over de DOA en de SDL aan de andere kant. Natuurlijk
is het DOA-pakket politiek aantrekkelijk, maar het wordt door de Europese
Commissie incompatibel bevonden met de huidige regels die zijn gesteld. Niettemin
geef ik mijn pogingen nog niet op om het DOA-pakket geaccepteerd te krijgen.
Ik probeer, zo zeg ik tegen de heer Oplaat, een consequente Europese lijn
te volgen en te zoeken naar manieren om tegemoet te komen aan de Brusselse
eisen. Op korte termijn wil ik bezien of via differentiatie binnen de Europese
context ruimte kan worden gevonden. Dat overleg voer ik samen met staatssecretaris
Bos, want op diens gebied is het eigenlijk allemaal begonnen. Wij hebben in
Nederland een belastingsysteem waarbij als het ware nauwelijks rekening is
gehouden met de Europese staatssteundimensie vanuit de milieuoptiek. Ik ga
precies bekijken welke ruimte er is binnen de investeringsfaciliteiten. Als
het onverhoopt niet mocht lukken, zal ik bezien of andere maatregelen, bijvoorkeur
fiscale, mogelijk zijn, maar die moeten natuurlijk ook aan het huidige steunkader
voldoen. Ik hoop dat dit punt nader wordt uitgewerkt in de toegezegde fiscale
nota.In reactie op een opmerking van mevrouw Vos merk ik op dat ik terdege
besef dat fiscale faciliteiten als de DOA niet of nauwelijks werken voor ondernemers
met een negatief of te laag inkomen. Je kunt pas iets aftrekken als je belasting
betaalt. Dat is een groot probleem. De regelingen waarover wij het nu hebben,
zijn niet effectief bij een zodanig laag of negatief inkomen
dat men niets kan aftrekken. In fiscale zin valt er sowieso voor die ondernemers
niets te regelen, zoals wij al eerder hebben besproken.De heer Atsma (CDA):De minister kent ook ons pleidooi voor de DOA. Wij hebben er de nodige
aandacht aan besteed via de commissie-Veerman. Hij zegt nadrukkelijk dat hij
nog wel zijn best doet, maar dat de kans minimaal is en dat hij vervolgens
een doorstart zal maken naar een aantal fiscale maatregelen. Betekent dit
dat er in de nota Landbouw en fiscaliteit die wij in december kunnen verwachten
een paar aanzetten worden genoemd voor een alternatief voor de DOA?Minister Brinkhorst:Dat hoop ik. Ik wil niet zeggen dat het helemaal kansloos is. Ik heb in
Brussel hierover laten spreken door enige van mijn topambtenaren die van de
hoed en de rand weten. Ik heb begrepen dat in Brussel de doelstelling verduurzaming
als zodanig wordt gesteund, maar dat men op het Europees vlak nog niet zover
is. Ik streef ernaar te bereiken dat wij in een soort van pilotproject terechtkomen,
dat elementen worden goedgekeurd en dat men na enige tijd bekijkt of het overcompensaties
oplevert. Tegen die achtergrond zeg ik tegen u dat ik het op dit ogenblik
te vroeg vind om al te zeggen dat ik met een alternatief zal komen. De sector
wacht allang, dus deze kwestie moet zo langzamerhand worden afgerond. Mocht
de afronding van de besprekingen de komende weken een negatieve uitkomst opleveren,
dan spreekt het vanzelf dat ik met de collega van Financiën zal nagaan
of wij een alternatief kunnen presenteren, maar nogmaals, ik kan u dat in
deze complexe fase niet zeggen. Ik heb geprobeerd u zo compleet mogelijk te
informeren.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):De minister doet voorkomen alsof de boeren hier in een belastingparadijs
leven. Ik wil hem vragen of in de nota over landbouw en belastingen ook aandacht
wordt besteed aan de situatie in andere EU-landen.Minister Brinkhorst:Het voortouw ligt bij Financiën, maar ik heb er groot belang om de
Europese context onder ogen te krijgen. Wij zullen even moeten bekijken wat
er nu al aan gegevens is. Ik denk dat veel mensen meeluisteren met dit debat
en ik zet hier een positief kruisje bij.De heer Van der Vlies (SGP):Gezien hun inkomenspositie hoeven veel boeren geen belasting te betalen.
Zou niet gewerkt kunnen worden met negatieve belastingaanslagen waarbij de
desbetreffende boeren dus een tegemoetkoming krijgen? Dat gebeurt nu ook in
bepaalde andere inkomenscategorieën, bijvoorbeeld als er hoge aftrekposten
zijn.Minister Brinkhorst:Ik neem aan dat de heer Van der Vlies die vraag ook aan staatssecretaris
Bos heeft gesteld.De heer Van der Vlies (SGP):Toen was de inhoud van de nota, die over een paar weken verschijnt, nog
niet bekend.Minister Brinkhorst:Ik neem dit punt mee, maar doe geen enkele toezegging.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik ben hier wat verbaasd over, want dezelfde vraag is vorig jaar bij de
behandeling van de landbouwbegroting aan de orde geweest. Het lijkt mij dat
het kabinet nu toch wel een idee moet hebben hoe daarmee moet worden omgegaan.Minister Brinkhorst:Ik ga tot de bodem van mijn ziel en merk op dat ik er niet zo vreselijk
veel in zie. Ik neem het mee.Mevrouw Vos (GroenLinks):Waarom niet? Ik vind dit een nogal stevige uitspraak.Minister Brinkhorst:Als het erom gaat dit te veralgemeniseren, is de staatssecretaris van
Financiën aan zet. Bij mijn weten zijn er weinig bevolkingsgroepen die
een inkomenstoeslag krijgen omdat zij te weinig inkomsten hebben voor het
betalen van belasting. Hier moet je ook weer kijken naar de eurocomptabiliteit.
Nogmaals, ik zal ernaar kijken, maar zie er niet zoveel in. Ik zet er dus
geen positief kruisje bij.Voorzitter. Het mag inmiddels duidelijk zijn dat ik af wil van een eenzijdige
aanbodgerichte ondersteuning van de landbouw, dus ook van de biologische landbouw.
De stimulans om over te schakelen naar biologische productie moet niet worden
ingegeven door een subsidie van de overheid, maar vanuit het perspectief van
de markt. Ik kan u melden dat de biologische varkenssector, uitgedaagd en
gestimuleerd door de overheid, gekomen is tot een duurzame samenwerking met
de supermarkten en de slachterijen. Het bijzondere is dat meerjarige afspraken
zijn gemaakt over afzetgaranties en minimumprijzen. Die samenwerking heeft
de opschaling van de biologische varkenshouderij een belangrijke impuls gegeven.
De heer Waalkens vroeg zich af of ik van mijn geloof was gevallen nu de investeringsregeling
biologische varkenshouderij onder andere de eis van afzetgarantie bevat. Dat
houdt een vraaggerichtheid in en het weerspiegelt ook de cultuuromslag in
de biologische landbouw. Om het laatste knelpunt in de ketenaanpak op te lossen,
komt er een investeringsregeling van 4 mln gulden. Aan de hand van adviezen
van de Stuurgroep marktontwikkeling zal verder worden gewerkt. Er is sprake
van een enorme opsteker in deze sector, die wij ook zouden willen hanteren
voor andere sectoren. In de regeling is wel de voorwaarde opgenomen dat de
ondernemer voor minimaal twee jaar een afzetgarantie heeft. Daarmee wordt
een verbinding gelegd tussen de primaire productie en de rest van de keten.
Uiteraard is een en ander afhankelijk van Europese goedkeuring, maar ik heb
goede hoop dat dat zal lukken. In dit geval heb ik niet de reserve die ik
zo-even tentoonspreidde.De heer Waalkens (PvdA):Een investeringssubsidie blijkt dus nodig te zijn voor de keten. Ik concludeer
dat de minister nu ook tot het inzicht is gekomen dat die subsidie ter beschikking
gesteld moet worden.Minister Brinkhorst:U trekt die conclusie iets te snel. Mijn voorkeur ging uit naar een garantiestelling.
Deze garantie, die was opgenomen in het hele pakket, had hetzelfde kunnen
bewerkstelligen als zij niet op Europese bezwaren was gestuit. Die bezwaren
zijn de reden dat wij zijn teruggevallen op een investerings regeling.
U conclusie is dus niet helemaal correct, aangezien de Europese dimensie hierbij
een belangrijke rol speelt.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik vind het een interessante gedachte van de minister om de afzetgarantie
aan de investeringspremie te koppelen. Is het niet een idee om dit instrument
ook in de pluimveehouderij in te zetten? Voorwaarde daarbij is natuurlijk
wel dat het aan een afzetgarantie kan worden gekoppeld. Vindt u het verder
geen goed idee om de omschakelingsregeling voort te zetten als die kan worden
gekoppeld aan afzetgaranties?Minister Brinkhorst:Uw suggestie voor de pluimveehouderij wordt al overwogen. Deze sector
wachtte af wat er met de biologische varkenshouderij zou gebeuren. Ik ben
bereid om deze sector te stimuleren, dezelfde richting in te slaan. Ik heb
de Kamer toegezegd om in de loop van 2002 een evaluatie te houden. Ik wil
die evaluatie afwachten en pas daarna de beslissing nemen om al dan niet verder
te gaan.De heer Oplaat (VVD):Deze minister noemt zich liberaal. Ik vraag mij dan ook af of hij kan
uitleggen waarom jonge boeren niet worden ondersteund, maar biologische boeren
wel. Als liberalen moeten wij toch schouder aan schouder staan?Minister Brinkhorst:Ik noem mij niet alleen liberaal: ik ben een liberaal! Ik ben ook al iets
langer een liberaal dan u, mijnheer Oplaat. Wij kunnen elkaar dus recht in
de ogen kijken. De investeringssteun aan biologische boeren is een gevolg
van het innovatieve karakter van deze vorm van landbouw en veeteelt. U wilt
toch zeker niet ontkennen dat de relatie van de biologische boeren met de
keten en uiteindelijk de supermarkten een innovatief concept is?De heer Atsma (CDA):Ik heb gisteren nog eens een keer aangeven dat de CDA-fractie een voorstander
is van de verbreding van de mogelijkheden van de biologische boeren. Tegelijkertijd
heb ik de kanttekening geplaatst dat er boeren zijn die, nadat zij zijn omgeschakeld,
letterlijk omvallen. Deze week heeft de vaste commissie een brief ontvangen
van Werken op rechtvaardige landbouw. In die brief staat dat de afgelopen
driekwart jaar 50 boeren zijn gestopt. De oorzaken daarvan zijn onder meer
de administratievelastendruk en de lage prijzen. U zult zeggen dat dit het
gevolg van marktwerking is, maar u zult hiervoor toch ook oog moeten hebben.
Omschakelen is heel mooi, maar als er uiteindelijk geen boeren meer zijn die
het hoofd boven water kunnen houden, schieten wij er niets mee op.Minister Brinkhorst:In de afgelopen anderhalf uur heb ik geprobeerd aan te geven dat ik een
beleid voer dat gericht is op duurzaamheid. Daaronder moet ook economische
duurzaamheid worden verstaan. Mijn beleid is niet voor iedereen een oplossing,
maar als wij kiezen voor een subsidiebenadering en niet voor een marktbenadering,
zou de Nederlandse landbouw daaronder al op de korte termijn lijden. Het uittreden
uit de landbouw is een fenomeen dat zich de afgelopen vijftig jaar voortdurend
heeft voorgedaan. Er is dus geen wezenlijk verschil tussen toen en nu, behalve
dan dat wij nu werken in een kader dat de duurzaamheid garandeert. Duurzaamheid
betekent dat degenen die de komende jaren overblijven, het perspectief hebben
op een sterke agrarische sector na 2020. Die sector zal wel op een kleinere
schaal moeten werken.Voorzitter. Ik ben het met de heer Waalkens eens dat de ruimtelijke herstructurering
van de glastuinbouw een forse opgave is, niet alleen voor de rijksoverheid,
maar ook voor de provincies, de gemeenten en "last but not least" het bedrijfsleven.
Ik wijs er wel op dat het Rijk de afgelopen periode heel sterk heeft ingezet
op die herstructurering. Ik noem de financiële ondersteuning van de herstructurering
van het Westland en de tien nieuwe projectvestigingslokaties die ruimtelijk
worden verankerd in de Vijfde nota, de StiDuG en het SGR-2. Ik noem ook de
afspraken met de provincie Zuid-Holland over de herstructurering van het Westland;
de Glasas Westland-Oostland, het proefstation en de Zuidplaspolder. Jazeker,
de Zuidplaspolder. Die is verankerd in de tien lokaties en staat ook duidelijk
in de vijfde nota. Dat betekent niet dat wij uitsluitend op het Westen mikken.
Van die tien lokaties liggen er ook in andere delen van het land. Het probleem
van de herstructurering was echter dat het Westland niet in beweging kwam,
zolang er geen perspectieven waren in het overige zuidelijke gebied van het
land. Dat komt omdat in Noord- en Zuid-Holland de belangrijkste infrastructuur
aanwezig is. Daar liggen de veilingen en is ook het afzetgebied. Dat uitgerekend
mij wordt verweten dat ik geen oog heb voor de regionale dimensie buiten dit
gebied, verbaast mij. Ik herinner mij een scherpe opmerking die ik maakte
over het Toren-van-Naaldwijk complex. De sector realiseert zich nu ook dat
het onverstandig is om daaraan vast te houden. Dat betekent echter niet dat
Zuid-Holland, inclusief de Zuidplaspolder, in het geheel geen belangrijke
factor is. Uiteraard moet de grootte worden afgewogen in relatie met andere
prioriteiten. Het is echter verzekerd dat er een vestiging komt in de Zuidplaspolder.De heer Waalkens (PvdA):Kent de minister de uitspraken van wethouder Kombrink over de ontwikkeling
van glastuinbouw in de Zuidplaspolder? Hij zegt dat zo'n ontwikkeling zal
conflicteren met ruimtelijke ambities, niet alleen van Rotterdam, maar ook
van Den Haag en andere gemeenten rondom het Groene Hart.Minister Brinkhorst:Ik ken die uitspraken, maar volgens mij heeft de heer Kombrink een andere
verantwoordelijkheid. Er is maar één minister van LNV.De heer Van der Vlies (SGP):Van de tien lokaties liggen er verschillende buiten de Randstad. Enkele
daarvan achtte ik zeker kansrijk, maar ik moet nu constateren dat ze op z'n
minst stagneren. Om maar niet te zeggen dat ze platliggen, dat ze zijn afgeschoten.
Het meest recente voorbeeld daarvan is Borssele. Hoe komt dat toch?Minister Brinkhorst:Een groot aantal lokaties ontwikkelt zich perspectiefvol. Bij de volgende
openstelling van de StiDuG kunnen ook afgevallen lokaties meedingen. Borssele
is echter een probleem. Om haar moverende redenen heeft de provincie Zeeland
besloten dat die facilitering er niet komt. Ik heb een- en andermaal aangeboden
een dialoog te voeren met Zeeland. Begin februari ga ik naar de provincie
en ik hoop dat men daar dan over wil spreken. Nogmaals, de minister
van VROM en de minister van LNV hebben een Zeeuwse lokatie aangeboden. Mooier
kan ik het niet maken. Medeoverheden moeten dan wel hun verantwoordelijkheid
nemen. Als ze dat niet doen, blijven we spreken over lagere overheden.De heer Van der Vlies (SGP):Het ligt dus niet aan de condities die het Rijk stelt voor ontwikkeling
van die lokaties?Minister Brinkhorst:Die suggestie wordt wel vaker gewekt, maar ik moet dat echt ontkennen.
Dat heb ik ook gedaan in schriftelijke commentaren. Sindsdien is er stilzwijgen.
Ik denk daarom dat er een bredere reden is om deze mooie lokatie – daar
zijn wij het toch over eens – niet van de grond komt. Ik wil het heel
graag. Ik wil alle tien de lokaties verwezenlijkt krijgen. Daar zet ik op
in.De heer Atsma (CDA):De minister hief de vinger op naar medeoverheden. Er zijn echter wel degelijk
ook medeoverheden die graag vaart willen maken bij het ontwikkelen van nieuwe
lokaties. Die wachten met smart op verruiming van de StiDuG. Is het wellicht
mogelijk om in het kader van de najaarsnota versneld extra middelen vrij te
maken om extra investeringsruimte te bieden?Minister Brinkhorst:Er is mijns inziens voldoende ruimte geschapen. De tien projectlokaties
kunnen van de grond komen. Nogmaals, medeoverheden moeten zich soms toch wat
meer als overheid opstellen.De heer Atsma (CDA):Voorzitter. Ik heb gisteren nog een aantal andere regio's genoemd die
graag een handreiking van de minister zouden krijgen om aan de slag te kunnen
gaan. Ook tuinders zouden dat overigens graag willen.Minister Brinkhorst:Het beleid van het kabinet is consistent. De lokatie Hoekse Waard is niet
doorgegaan en ik heb het als een plicht ervaren om ervoor te zorgen dat die
tien lokaties er zouden komen. Er is daartoe een pact met LTO-Nederland gesloten,
wat er opnieuw van getuigt dat wij een goede, zakelijke relatie hebben. Ik
heb toegezegd dat die tien lokaties zullen worden verwezenlijkt, de projectlokaties
waarover wij gezamenlijk afspraken hebben gemaakt. Ik prijs hierbij nadrukkelijk
de provincie Zuid-Holland, want die zet zich hier sterk voor in. De door de
heer Waalkens genoemde wethouder heeft hierop een andere visie, maar deze
provincie heeft zich akkoord verklaard met het proefstation, de Zuidplaspolder
en de herstructurering van het Westland. Ik zie graag meer van zulke provincies.De heer Atsma (CDA):Als ik het goed begrijp, zegt u dus tegen gemeenten die over lokaties
beschikken en er klaar voor zijn, dat er met u te praten valt?Minister Brinkhorst:Nee, wij hebben ingezet op die tien lokaties, daar wordt geld voor gegeven
en daar is men volop mee aan de gang. De paar lokaties die zijn afgevallen
omdat de plannen daarvoor iets minder goed geformuleerd waren, zijn nu hard
bezig om hun achterstand in te halen en ik heb er alle vertrouwen in dat dit
zal lukken.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Voorzitter. Die tien lokaties kunnen dus worden ontwikkeld; ik denk dat
dit ook het beleidsdoel is. Maar er kunnen overal verspreid ook nog honderden
hectaren glas ontwikkeld worden omdat bestemmingsplannen dit mogelijk maken.
Welke garantie heeft de minister dat dit niet zal gebeuren en dat de glastuinbouw
echt geconcentreerd zal worden?Minister Brinkhorst:U weet dat wij er, voorzover het een rijksverantwoordelijkheid is, zeer
scherp op inzetten dat het verspreide glas zoveel mogelijk wordt teruggebracht.
Er zijn ook verschillende gemeenten en provincies die willen tegengaan dat
er verspreide glasgebieden gaan ontstaan. Daarom moeten wij ons er ook op
concentreren, de tien gebieden zo snel mogelijk tot ontwikkeling te brengen.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Dat wil men tegengaan, maar hoe? Welke garantie is daarvoor? Het kost
immers geld.Minister Brinkhorst:Men kan het tegengaan door flink op te treden.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Maar hoe?Minister Brinkhorst:Bijvoorbeeld door bestemmingsplannen zodanig te formuleren dat er geen
glas kan komen of dat bepaalde plekken worden uitbesteed of uitgekocht. Ik
ben met mijn collega Pronk bezig, de Ruimte-voor-ruimteregeling te verbreden
tot bijvoorbeeld de tuinbouw. Er zijn vele mogelijkheden en dit geeft opnieuw
aan dat wij zeer innovatief bezig zijn.De heer Poppe (SP):Voorzitter. Ik heb hierover een vraag aan de minister van VROM gesteld
die ik ook aan deze minister zou willen stellen. Wordt er bij het uitplaatsen
van glastuinbouwbedrijven rekening gehouden met optimaal gebruik van restwarmte
en van gebruik van overtollig CO2?Minister Brinkhorst:Het is evident dat efficiënt energiegebruik een van de centrale doelstellingen
van het kabinet is. Mijn collega Pronk en ik denken hierover hetzelfde.De heer Poppe (SP):Maar het gaat mij in dit geval om een combinatie, dus niet alleen efficiënt
energiegebruik van de tuinder, maar ook het gebruik dat die kan maken van
de restwarmte van een naburig bedrijf. Die warmte gaat nu grotendeels verloren.Minister Brinkhorst:Moerdijksehoek is hier een aardig voorbeeld van; dit is een van de gebieden
waarin wij hierop sterk inzetten. Niet alle lokaties zijn wat dit betreft
optimaal, maar waar mogelijk moet het bevorderd worden. Ook bij enkele noordelijke
lokaties zijn er mogelijkheden op dit punt.De heer Poppe (SP):Voorzitter...De voorzitter:Mijnheer Poppe, er is nu voldoende over dit punt van gedachten gewisseld.De heer Poppe (SP):Ik vind de informatie van de minister maar mager.Minister Brinkhorst:Ik denk dat u geen andere informatie hebt gekregen dan die van minister
Pronk.Voorzitter. De positie van de supermarkten is belangrijk voor de aanpak
van de hele keten. Zij hebben in de keten een sterke positie en geïnspireerd
door de heer Oplaat ga ik ervan uit dat de supermarkten door
hun sterke positie een grote verantwoordelijkheid hebben. Hiermee is een omkering
van de keten een feit. Ik spreek de supermarkten ook op hun verantwoordelijkheid
aan, onder andere naar aanleiding van het rapport-Wijffels. Ik heb ze ook
expliciet uitgenodigd om mee te denken over de integrale ketenaanpak. Het
voorbeeld van de biologische varkenshouderij is al genoemd, maar het kan absoluut
breder. Voedselveiligheid is immers een belangrijk maatschappelijk thema en
ze heeft dan ook prioriteit in onze beleidsnota. De supermarkten willen ook
verantwoordelijkheid op het gebied van de voedselveiligheid nemen. Ik denk
daarbij bijvoorbeeld aan de CBL-BRC-code voor leveranciers, met als eis een
wettelijk verplichte HACCP. Ik denk voorts aan de Eurep-GAP-code voor boeren
en tuinders. Het is zeker waar, dat ook de Nederlandse supermarkten in de
Europese initiatieven een positieve rol spelen. Ik heb bepaald waardering
voor die rol, maar ik denk dat wij nog een volgende stap moeten zetten. Ik
denk ook dat de supermarkten voor andere aspecten verantwoordelijkheid moeten
nemen en daar wil ik nog het een en ander over zeggen.De heer Waalkens (PvdA):Daar waar de minister het Euro-GAP-systeem omarmt, heb ik begrepen dat
er in Duitsland een Qualitätssiegel is ontworpen dat eigenlijk afdrijft
van het Euro-GAP-systeem. Het ziet op de eigen verantwoordelijkheid van de
supermarkten, een eigen verantwoordelijkheid voor de normeringen in het land
waar het product geconsumeerd en geproduceerd wordt. Graag verkrijg ik een
beoordeling van de minister over het Qualitätssiegel in Duitsland ten
opzichte van het Euro-GAP-systeem.Minister Brinkhorst:Voorzitter. Ik kan dit niet zo uit de losse pols doen. Ik zal de Kamer
er graag over berichten.De heer Oplaat (VVD):Is de minister van mening dat de supermarkt de consument vertegenwoordigt?Minister Brinkhorst:Nee, dat zou een te algemene stelling zijn. Ik denk dat de consument het
beste zichzelf kan vertegenwoordigen. De consument kan dit echter het beste,
wanneer hij ook inzicht krijgt in de traceerbaarheid, de transparantie en
alle elementen die op tafel liggen. In sommige gevallen pretendeert de supermarkt
dit nu te doen, soms terecht en soms ten onrechte, maar ik zou niet de stelling
willen omhelzen dat de supermarkten de consument vertegenwoordigen.De heer Oplaat (VVD):Waar bemoeien wij ons als liberalen dan mee om de supermarkt in een bepaalde
richting te willen drukken? Waarom laten wij dat als liberalen niet over aan
de markt, aan de consument?Minister Brinkhorst:Dat is misschien het verschil tussen sociaal-liberalen en andere liberalen.
Vanuit mijn optiek is het zo dat de supermarkten ook maatschappelijke verantwoordelijkheid
dragen. Die maatschappelijke verantwoordelijkheid kan zich erin uiten dat
men ook verantwoordelijkheid draagt, bijvoorbeeld in het kader van de voedselveiligheid,
voor de traceerbaarheid en de transparantie, en dat men bijvoorbeeld denkt
aan het vermarkten van toegevoegde waarde betreffende dierenwelzijn en milieu.
Er is wat dat betreft een heel interessant voorbeeld, namelijk het Peter's
Farmkalfsvlees dat Albert Heijn in verband gebracht heeft met het bedrijf
Alpuro. Daarbij zie je die verbrede maatschappelijke verantwoordelijkheid.
De markt is voor mij een uitgangspunt en daar treffen wij elkaar, mijnheer
Oplaat, maar voor mij gaat het een stapje verder: maatschappelijke verantwoordelijkheid
is een breed gedragen fenomeen. Het betekent ook dat men extra elementen aan
het geheel toevoegt om daarmee te zorgen dat men wellicht beter gepositioneerd
wordt, doordat men op weg is naar duurzaamheid.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik heb de suggestie gedaan om tot een groene commissaris te komen. De
minister vond het interessant, maar zei dat dit aan het bedrijfsleven zelf
en aan de maatschappelijke organisaties is. Zou dat nu niet een idee zijn
om daar wellicht ook als overheid een rol in te spelen? Het idee is om consumenten
en anderen te doen vertegenwoordigen in de raad van commissarissen.Minister Brinkhorst:Ik heb van het andere idee van uw kant al gezegd dat ik het graag zal
meenemen.Misschien mag ik eerst nog even iets zeggen over hoe ik nu in de komende
tijd de relatie met de supermarkten opzet en ook de consumenten erbij betrek.
Dit tegen de achtergrond van de verbreding van de positionering van het ministerie.
Uit eigen ervaring kan ik zeggen dat het niet gemakkelijk is om consumentenorganisaties
bij het totale LNV-beleid te betrekken. Ook de Consumentenbond neemt een nogal
eigenstandige positie in. De afwezigheid bij de nota Dierenwelzijn was daar
een voorbeeld van. Ik zoek naar andere wegen, bijvoorbeeld om via consumentenpanels
beter inzicht te krijgen. Ik zei tegen de heer Oplaat dat de supermarkt niet
staat voor de consument, maar wel heeft de supermarkt veel kennis van de consument.
Ik zal ernaar streven om in de komende periode – vandaar mijn contacten
in de komende tijd, zowel met het CBL, als met de individuele supermarkten –
te komen tot een platform waarin consumentenorganisaties participeren. Dat
betekent dat wij dit verbreden buiten het institutionele karakter van alleen
de Consumentenbond, die zichzelf trouwens niet als de enige vertegenwoordiger
van de consumenten ziet. Ik denk dat wij op dit punt proberen gezamenlijk
tot een nieuw initiatief te komen.In zo'n verband kunnen bijvoorbeeld een paar van de suggesties aan de
orde komen waar mevrouw Vos het over had en ten aanzien waarvan ik er van
één heb gezegd dat ik dit zal inbrengen in het volgende gesprek.
De reden dat ik niet dezelfde kwalificatie hanteer voor het idee van de groene
commissaris, is dat ik vind dat daar iets meer het accent ligt bij bijvoorbeeld
de ondernemingsraad of bij de werknemers zelf om met deze gedachte te komen.
Het feit dat wij daarover met elkaar discussiëren geeft aan dat het idee
volop leeft. Men moet luisteren vanuit de maatschappelijke verantwoordelijkheid
waarover ik sprak.De heer Atsma (CDA):De CDA-fractie maakt zich zorgen over de prijs die de boer krijgt voor
zijn product, ook in relatie tot hetgeen hij moet betalen in de supermarkt.
Kan dat onderwerp ook aan de orde komen? Het is buitengewoon triest om vast
te moeten stellen dat de prijzen in de supermarkten alleen
maar stijgen en dat hetgeen de boer daarvoor beurt alleen maar daalt.Minister Brinkhorst:Ik denk dat er maar twee wegen zijn. Aan de ene kant de maatschappelijke
verantwoordelijkheid, de transparantie en de traceerbaarheid waardoor de consumentenvraag
naar betere kwaliteitsproducten zal toenemen en de aanbieder een betere prijs
krijgt. Aan de andere kant moeten er concrete afspraken gemaakt worden. Ik
heb in dit verband gesproken over de relatie tussen de houder van biologische
varkens en Albert Heijn. Er moet wel sprake zijn van een maatschappelijke
verankering. Vandaar mijn positieve opstelling met betrekking tot de biologische
varkenshouderij.De heer Atsma (CDA):Het gaat ons vooral om de vraag, wat er mis is in de prijsvorming. Dat
geldt voor de hele keten: van grond tot mond. De minister stelt uiteraard
dat het LEI twee jaar geleden daarnaar gekeken heeft en tot de conclusie gekomen
is dat er niets aan gedaan kan worden. In hetzelfde LEI-rapport staat echter
ook dat de positie van de supermarkten alleen maar sterker en belangrijker
gaat worden en de prijzen daardoor de komende tijd nog meer onder druk zullen
komen te staan.Minister Brinkhorst:Ik plaats daarbij een kanttekening. Ik heb gezegd dat de supermarkten
sterk in de markt staan, ook internationaal. Die marktmacht wordt enigszins
gecompenseerd door het feit dat er sprake is van een moordende concurrentie
onderling. Als men op een gegeven moment ook kan concurreren op het punt van
voedselkwaliteit, dierenwelzijn, milieu en duurzaamheid – kortom de
kwaliteitskenmerken – ben ik er absoluut van overtuigd dat er een marktprijs
te behalen is voor het hoogwaardige product. De heer Waalkens sprak in dit
verband over een Qualitätsiegel in Duitsland. Ik zal dat graag onderzoeken.De heer Poppe (SP):Supermarkten stunten met prijzen en daaraan heeft de boer natuurlijk niets.
Als wij zien hoeveel boeren de pijp aan Maarten geven, mag het duidelijk zijn
dat er sprake is van een crisis. Waarom neemt de overheid geen maatregelen
om de crisis af te dempen? Gecombineerd met eisen met betrekking tot dierwelzijn,
milieu, enz., zou er toch een bodemprijs vastgesteld kunnen worden die op
zijn minst overeenkomt met de kostprijs?Minister Brinkhorst:In een grote Europese markt is het absoluut ondenkbaar dat de Nederlandse
overheid een bodemprijs vaststelt. In het sociaal-economische kader waarin
wij werken, is dat een ondenkbaarheid. Ik heb mij ook gekeerd tegen minimumprijzen
voor melk.De voorzitter:Welke thema's wil de minister nog aansnijden en hoeveel tijd heeft hij
daarvoor nodig?Minister Brinkhorst:Ik heb nog drie thema's: het thema voedselveiligheid, kwaliteit en diergezondheid,
het thema innovatie en kennis en het thema voedselautoriteit.De voorzitter:Ik stel voor dat de minister zijn betoog vervolgt zonder interrupties.De heer Poppe (SP):Ik had nog een interruptie. Zonder interrupties is het geen debat, dan
ga ik naar huis.De voorzitter:U heeft uw vragen gesteld. De minister vervolgt zijn betoog.De heer Poppe (SP):Als wij geen debat meer kunnen voeren en alleen maar mogen luisteren,
kan ik het ook nalezen in de Handelingen.De voorzitter:De staatssecretaris moet ook nog antwoorden. Het is aan u om uw conclusies
te trekken, mijnheer Poppe.Minister Brinkhorst:Op het terrein van voedselveiligheid, kwaliteit en diergezond zijn verschillende
vragen gesteld over het MKZ-fonds. Mede in reactie op vragen van de heer Stellingwerf,
kan ik mededelen dat er op dit moment 137 aanvragen zijn binnengekomen bij
het fonds: 65 uit agrarische hoek met een opgegeven schade van 8,2 mln gulden
en 72 vanuit het MKB met een opgegeven schade van 7,3 mln gulden. Tot nu toe
zijn 49 aanvragen door het bestuur beoordeeld. Van 16 ondernemers is de aanvraag
gehonoreerd en het totale bedrag is 10,4 mln gulden. Deze ondernemers hebben
met behulp van de bijdrage uit het fonds een doorstart kunnen maken. Het merendeel
van de niet gehonoreerde aanvragen betreft situaties waarin geen sprake is
van continuïteitproblemen. Het is natuurlijk duidelijk dat een groot
aantal ondernemingen schade heeft ondervonden vanwege de MKZ-crisis, maar
er zijn bepaalde criteria gesteld, ook op grond van Europees beleid, waardoor
de lidstaten zich niet ongelimiteerd aan staatssteun kunnen overgeven. Thans
komen er per week nog een vijftal aanvragen binnen.De suggestie is gewekt de criteria van het fonds op te rekken. Dat is
naar mijn gevoel geen optie. Met de Brusselse regelgeving is een aantal criteria
opgelegd waaraan het fonds MKZ is gebonden. Met name voor de agrarische sector
zijn de criteria heel erg streng. Dit heeft te maken met het Europese karakter
van het landbouwbeleid. Met inachtneming van de gestelde criteria opereert
het fonds MKZ met zo groot mogelijk soepelheid. Verder heeft het kabinet de
eis gesteld dat continueren van het bedrijf het uitgangspunt is.De vraag is: wat gebeurt er met het restant van de gelden in het fonds
MKZ? Tot nu toe is ongeveer 30% van de beoordeelde aanvragen toegekend. Dat
betekent dat ongeveer een 50-tal ondernemingen een positieve reactie van het
fonds MKZ zal ontvangen. Als inderdaad blijkt dat niet alle gelden worden
aangesproken, zal een deel ervan kunnen worden ingezet op de manieren die
ik nu ga aangeven, zeg ik mede in reactie op vragen van de heer Oplaat.De eerste mogelijkheid is dat een deel van de resterende middelen wordt
ingezet voor gebiedsgerichte verbetering. Ik heb al gezegd dat in de komende
tijd het landbouwbeleid zich naar vermogen moet inzetten voor gebiedsgericht
beleid. De middelen komen dan uitdrukkelijk niet alleen ten goede van de primaire
sector maar ook voor de recreatie, de toeristische sector en het MKB. Een
voorbeeld van een gebiedsgerichte aanpak is: de versnelde structuurverbetering
in de IJsselvallei door de grondmobiliteit te stimuleren door middel van kavelruil
en het verplaatsen van ongunstig gelegen recreatiebedrijven. Voorwaarde is
dan wel dat de desbetreffende provincies hun deel bijdragen. De tweede mogelijkheid is een deel van de middelen inzetten voor ondersteuning
van vernieuwende initiatieven van agrariërs in de getroffen regio's.
In die regio's is een aantal projecten geformuleerd voor ondernemers die het
momentum willen aangrijpen om innovatieve, nieuwe trajecten in te slaan, zoals
die van de biologische landbouw en de verbreding. GLTO wil graag de procesgang
begeleiden en vraagt daarbij ondersteuning voor het inzetten van innovatieconsulenten.De derde mogelijkheid is een deel van de middelen inzetten voor preventieve,
veterinaire maatregelen, zoals de verbetering van het I&R-systeem teneinde
in de toekomst de verspreiding van dierziekten te voorkomen.Voorzitter. Het inzetten van de gelden zal in samenspraak met de provincies
gebeuren. Naar wij mogen hopen hebben wij hierover binnenkort een gesprek
met de provincies Gelderland en Friesland.Ik kom vervolgens toe aan mijn opmerkingen over de innovatie en de kennisdimensie.
Innovatie moet bij LNV een centrale plek hebben. Op dit punt ben ik het volledig
eens met mevrouw Vos en de heer Waalkens. In het verleden zijn pogingen ondernomen
die in meerdere of mindere mate succesvol zijn geweest. Ik doe niets af aan
de opmerking van de heer Waalkens waarmee hij zei: er zijn wel erg veel starters
geweest. Dat is waar en hieruit hebben wij lering getrokken. Misschien is
in het verleden door het ministerie de lat hoog gelegd en misschien wel te
hoog. Ik heb veel waardering voor het werk van de heer Van der Zwan dat gaat
over de stimulering van de concurrentiekracht. Het is een feit dat als gevolg
van de criteria maar zeer weinig is uitgekeerd. Ik deel dus de kritiek en
de commentaren.Om in aanmerking te komen voor de middelen, werd het totaal aan ideeën
of producten in aanmerking genomen. Wij willen er nu voor zorgen dat alle
kansrijke innovaties tot nieuwe perspectieven kunnen leiden voor ondernemers
in voedsel en groen, ook als het kleinere ondernemers betreft. Hierbij gaat
het immers om het innovatief vermogen en niet om de omvang. Tegelijkertijd
moeten wij ons realiseren dat innovaties niet opgelegd of afgekondigd kunnen
worden. Wat wel kan is het scheppen van gunstige voorwaarden.In de beleidsbrief Sleutel tot verandering heb ik het centrale doel van
het innovatiebeleid aangegeven: innovatieperspectieven scheppen met betrekking
tot voedsel en groen, geleid door maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Variëteit moet echter niet worden verward met richtingloosheid, wil ik
tegen mevrouw Vos zeggen. De enorme veranderingsopgave waarvoor wij staan,
vraagt om een brede set van overheidsinstrumenten. Die brede set komt samen
in twee hoofdonderdelen. In de eerste plaats is dat het scheppen van zo gunstig
mogelijke randvoorwaarden, dus het geven van ruimte. In de tweede plaats het
gericht steunen van innovatiebewust en op innovatie gericht beleid. Het creëren
van gunstige randvoorwaarden neem ik actief ter hand. Het afgelopen jaar heeft
het innovatienetwerk groene ruimte en agrocluster – ik meen dat de vaste
commissie de heer Cremers daarover kortgeleden heeft gesproken – vaste
vorm aangenomen. Ik stel daarvoor jaarlijks een bedrag van 4,5 mln euro ter
beschikking. Dat innovatienetwerk draagt actief bij aan het ontwikkelen van
nieuwe perspectieven voor voedsel en groen. Dit soort activiteiten zal naar
mijn gevoel leiden tot nieuwe vormen van bedrijvigheid en activiteiten die
nieuwe activiteiten in zich dragen.Innovatie vereist ook anders omgaan met wet- en regelgeving. Ik werk daarin
zeer nauw samen met mijn collega van Economische Zaken. Wij hebben gezamenlijk
het MDW-project gestart, dat handelt over innovatiebelemmerende en -stimulerende
wet- en regelgeving. Dat project moet leiden tot het wegnemen van onnodige
innovatiebelemmerende factoren. Wij willen komen tot een integrale en heldere
afweging van de effecten op innovatie, administratieve lasten, effectiviteit
en de uitvoerbaarheid. In de eerste helft van het volgend jaar zal ik de Kamer
daarover informeren.Ik heb in de innovatiebrief aangegeven dat wij in de plaats van het agro-innovatiefonds
of het revolving fund – we kunnen erover discussiëren waar de problemen
lagen – een garantieregeling risicovolle innovatieprojecten zullen starten.
Daarmee worden vergelijkbare ondersteuningsmogelijkheden gegeven bij risicovolle
innovatieprojecten. Het belangrijkste voordeel is dat het meer mogelijkheden
biedt voor directe overheidssturing. De stappen die ik in de innovatiebrief
heb aangekondigd, betreffen de korte termijn. We zijn dus bezig met een eerste
begin. Ook op de langere termijn zijn ingrijpende aanpassingen noodzakelijk.
Die zal ik dus ook met kracht inzetten. Mevrouw Vos vroeg terecht aandacht
voor de kleinschalige initiatieven. Niet voor niets heb ik aangegeven dat
er in de voorgestelde garantieregeling innovatieve projecten een apart loket
zal komen.Betere kennisbenutting is een andere belangrijke pijler van het innovatiebeleid,
waaraan nog heel wat moet worden gedaan. De regeling demonstratieprojecten
heeft in de afgelopen jaren bepaald wel goed gewerkt, anders dan een paar
andere regelingen. In de afgelopen jaren hebben zij duidelijk bijgedragen
aan talrijke innovaties in de sector. Je moet niet vergeten dat veel innovaties
in de sector mede het gevolg zijn van de vele miljoenen guldens die jaarlijks
in het kennisbeleid worden geïnvesteerd. Ik zal daarvan enkele concrete
voorbeelden noemen, om aan te geven dat nieuwe situaties niet alleen door
regelgeving, maar ook door kennisoverdracht zijn tot stand gebracht. Zonder
de ontwikkeling van nieuwe kennis zou het project Koeien en kansen in het
kader van het MINAS niet tot stand zijn gekomen. Ook de overschakeling van
de biologische landbouw was niet mogelijk geweest als we geen nieuwe kennis
hadden gekregen. Hetzelfde geldt voor de energiebesparing en een groot aantal
andere onderwerpen.Er is kritiek op onderzoek en technologie mogelijk, maar als wij zien
welke innovaties er in Wageningen, Utrecht of TNO-Zeist mede met LNV-geld
zijn gerealiseerd, ben ik daar toch wel trots op. Ik noem als voorbeeld de
AGF Innovation Award 2001 voor de ontwikkeling van extra gezonde kiemplanten.
Ik vind innovatie dus bijzonder belangrijk. Het innovatienetwerk en de innovatiebrief
zullen een krachtige ontwikkeling mogelijk maken op de korte termijn.Al per 1 januari a.s. zal het Instituut voor voedselveiligheid, voeding
en gezondheid een feit zijn. De samenwerkingsprotocollen tussen het Rijkskwaliteitsinstituut
voor land- en tuinbouwproducten (RIKILT) en het RIVM zijn op
2 november getekend. De NVa zal vanaf 1 januari Nederland bij de EVA vertegenwoordigen.
De directeur van de NVa heeft op dat ogenblik ook al zitting in het Advisory
Forum van de EVA, die de EVA tot ontwikkeling moet brengen. De NVa zal de
Nederlandse wetenschappelijke deskundigheid in de commissiewerkgroepen vertegenwoordigen.
Verder zal er op korte termijn een formatieplan worden vastgesteld en zal
er voor 2002 een meerjarenbegroting worden opgesteld die op korte termijn
leidt tot het werven van het personeel.Voorzitter. Ik ben hiermee aan het eind gekomen van mijn eerste termijn.De voorzitter:Er zijn leden die de minister toch nog vragen willen stellen over een
aantal onderwerpen dat de revue is gepasseerd. Ik geef hun daartoe nu kort
de gelegenheid.De heer Atsma (CDA):Ja, voorzitter, voor het overige zullen wij er noodgedwongen in tweede
termijn op terug moeten komen. Ik vind het nogal onbevredigend dat op dit
moment op een cruciaal punt zoals het noodfonds...De voorzitter:Mijnheer Atsma, wilt u uw vraag formuleren?De heer Atsma (CDA):Ik vind de vertaling die de minister geeft van het noodfonds niet terecht.
Het kabinet heeft destijds aangegeven dat er sprake was van een nationale
ramp. Na lang aandringen van de Kamer is er een noodfonds ingesteld. Ik heb
de minister gisteren gevraagd om aan te geven hoeveel er in het noodfonds
zit. Hij heeft dat nu niet geduid. Ik zou graag willen weten waarop de minister
baseert dat Europese regelgeving een verdere brede inzet van het noodfonds
niet toelaat. Kortheidshalve verwijs ik hierbij naar een aantal toezeggingen
van de EU richting andere regio's die het wel op die manier mogen doen.Minister Brinkhorst:De criteria met betrekking tot staatssteun zijn zeer eng geschreven. Dat
geldt in het bijzonder voor de landbouwsector. Landbouw heeft een eigen staatssteunregime.
Gemeten daaraan, zijn afgezien van de Europese structuurfondsen die ook hun
nationale vertaling hebben, de grenzen nogal scherp getrokken. Ik ben overigens
best bereid de Kamer nader schriftelijk te informeren over de elementen die
een verruiming van het MKZ-fonds al heel snel in strijd brengen met het Europees
recht.De heer Atsma (CDA):Die wil ik dan graag zien. Ik ben het voor het overige niet met u eens,
maar wij komen er in tweede termijn op terug.De heer Oplaat (VVD):Ik ben blij met de toezegging van de minister dat wanneer de provincies
er geld bij leggen, de minister ook wat wil doen. Mag ik ervan uitgaan dat
de minister zijn in het algemeen overleg van 24 juli jl. gedane toezegging
nakomt dat hij het bedrag – het gaat dan om respectievelijk 14 mln,
10 mln en 2 mln gulden – zal verdubbelen?Minister Brinkhorst:U mag ervan uitgaan dat de bedragen die zijn ingezet op dezelfde wijze
als voor het MKZ-fonds verdubbeld zullen worden. Zoals bekend, hebben Gelderland
en Overijssel een eigen inzet gekozen. Wij gaan er gezamenlijk aan werken
om binnen het totale plafond van ongeveer 25 mln gulden de niet uitgegeven
gelden op grond van het MKZ-fonds mede in te zetten tezamen met de provincies.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik heb nog een vraag over de NVa. De minister heeft in zijn eerste termijn
niets gezegd over de motie die in dit verband is aangenomen. Verder is het
de vraag wanneer de NVa echt aan het werk zal gaan en al die taken gaat vervullen
die wij zo graag door haar vervuld zien worden. Eerlijk gezegd, krijg ik alleen
maar signalen van mensen die zeggen dat er ongelofelijk weinig gebeurt en
het maar niet van de grond komt.Minister Brinkhorst:Ik kan dat laatste absoluut niet bevestigen. Integendeel, ik wil het ontkennen.
De NVa komt zeer goed van de grond en per 1 januari a.s. zullen er een aantal
concrete veranderingen in organisatorische zin plaatsvinden. Met betrekking
tot de motie kan ik zeggen dat in het licht van de totale voorbereiding van
de NVa het kabinet de noodzakelijke maatregelen treft. Mevrouw Borst en ik
sturen gezamenlijk de NVa aan om zo ver te komen. Naar verwachting zal het
nog wel enige tijd duren voordat de wetgeving gerealiseerd is. Het is nu van
groot belang dat wij aan het werk gaan. Als wij dat niet doen, dan komt de
zaak stil te liggen en zal er nieuwe wetgeving moeten komen. Dat is een van
de belangrijkste argumenten geweest voor het kabinet waarom het de weg heeft
ingeslagen zoals het die heeft ingeslagen.De heer Waalkens (PvdA):De minister heeft gezegd dat de overgebleven gelden uit het noodfonds
ingezet worden voor de drie onderdelen die hij heeft genoemd. Wanneer komt
hij tot de conclusie dat er geld is overgebleven?Minister Brinkhorst:Ongeveer per 1 januari, naar ik vermoed. Dat is het moment waarop het
MKZ-fonds in beginsel afloopt.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):De hele geschiedenis overziende, begrijp ik dat de regering er niet toe
kan komen om gelden om niet ter beschikking te stellen aan boeren die een
tijd geen inkomen hebben gehad, omdat dit niet past in de sociale wetgeving.
Moeten wij daaruit de conclusie trekken dat om dit alsnog mogelijk te maken
eerst de sociale wetgeving zal moeten worden aangepast en de vermogenstoets
buiten beeld zal blijven?Minister Brinkhorst:Het kabinet heeft zijn eigen criteria bepaald. Eerder is aangegeven dat
er een verdubbeling zou volgen als de provincies zich bij het kabinet zouden
aansluiten. De provincies hebben dat echter niet gedaan. Zij hebben eigen
projecten opgezet, waarmee, naar ik meen, 12 mln en 14 mln gulden was gemoeid.
Het niet bestede deel van het rijksbudget kan mede worden ingezet voor de
drie genoemde doeleinden. Op 31 december wordt bekend om hoeveel geld het
daarbij gaat. Wij willen graag met de provincies samenwerken om de geformuleerde
doelen te bereiken.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Daarbinnen past dus geen uitkering aan individuele boeren om voorzien
in gederfde inkomsten.Minister Brinkhorst:Dat is juist.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Daarvoor is wetswijziging nodig.Minister Brinkhorst:Dat zegt u terecht.Staatssecretaris Faber:Voorzitter. Ik was blij verrast dat de Kamer in eerste termijn ook is
ingegaan op het natuurbeleid, terwijl daar op 15 oktober jl. uitgebreid over
van gedachten is gewisseld. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat deze
aandacht van de Kamer mede is ingegeven door het feit dat er bij de najaarsnota
75 mln gulden extra voor het natuurbeleid beschikbaar is gekomen. Dit jaar
levert dit een extra incidenteel bedrag op van in totaal 175 mln gulden. Ik
noem ook de structurele cijfers van de afgelopen jaren. In 1999 is er 95 mln
gulden extra voor het natuurbeleid op de begroting uitgetrokken. In de jaren
2000 en 2001 is bedrag gestegen met 330 mln gulden. In 2002 komen wij uit
op 417 mln gulden. Dit is een omvangrijke structurele investering. Ik ben
blij dat de Kamer mij de gelegenheid heeft geboden, hier nog even bij stil
te staan.De heer Klein Molekamp suggereerde dat er geen draagvlak is voor het natuurbeleid,
maar ik moet dat ten stelligste ontkennen. Provincies, gemeenten en natuurorganisaties
zijn zeer enthousiast bezig met de uitvoering van het beleid. Ik geef toe
dat de provincies enige aarzelingen hebben moeten overwinnen. Er worden in
het kader van de landschapsontwikkelingsplannen proeftuinen opgezet. Er worden
robuuste verbindingen gecreëerd en er worden plannen gemaakt voor een
natuuroffensief. Ik kan niet anders dan constateren dan dat het draagvlak
groot is.Natuurorganisaties, lokale overheden en het Rijk zijn het volledig eens
over de richting, over de doelstellingen en over de ambities van het natuurbeleid.
Het enige waar discussie over is, is over de snelheid waarmee een en ander
gerealiseerd kan worden. Dit heeft alles te maken met de financiële middelen,
maar ik heb zojuist geschetst dat die de afgelopen jaren sterk zijn toegenomen.De heer Bolhuis en mevrouw Vos hebben gevraagd waar het incidentele bedrag
van 175 mln gulden aan wordt besteed. Extra geld moet ook extra worden uitgegeven.
Dat mag niet in de huishoudpot terechtkomen. Er zal een extra impuls worden
gegeven aan gebiedsgerichte projecten in de Ecologische hoofdstructuur en
in de Randstadgroenstructuur. Deze projecten sluiten aan bij voorstellen van
Nederland natuurlijk. Ik voer hierover intensief overleg met de betrokken
organisaties. Het gaat dan uiteraard om projecten die het draagvlak voor het
natuurbeleid verder kunnen versterken. Over de exacte besteding van de dit
jaar beschikbaar gekomen middelen kan ik op dit moment nog niet veel duidelijker
zijn, voorzitter. Ik zal de Kamer daarover begin volgend jaar informeren.Mevrouw Vos heeft gevraagd of ik 50 mln gulden van de extra middelen die
vrij zijn gekomen met prioriteit kan oormerken om de verdroging te bestrijden,
om natuur zodanig aan te kopen dat grote gebieden ineens worden vernat. Ik
vind dit een lastig punt. Ik ben het ermee eens dat we meer aan de bestrijding
van de verdroging moeten doen. We moeten het extra geld echter vrij snel inzetten.
Het moeten dus projecten zijn die vrij snel gerealiseerd kunnen worden. De
extra middelen zijn bestemd voor de versnellingsprojecten van de Ecologische
hoofdstructuur en de Randstadgroenstructuur. Als zich kansen voordoen om grote
aaneengesloten eenheden aan te kopen en in te richten om ineens te kunnen
vernatten, moeten deze zeker worden benut. Ik wil daar echter niet nu reeds
een zeker bedrag voor oormerken.Voorzitter. Een belangrijk onderdeel van het natuurbeleid is het agrarisch
natuurbeheer. De heer Klein Molekamp heeft gezegd dat daar het volgend jaar
geen extra gelden voor zijn. Ik moet hem dan toch verwijzen naar mijn brief
van 23 november. Ik hoop dat hij die goed gelezen heeft. Daarin valt te lezen
dat er wel degelijk meer geld wordt uitgegeven aan agrarisch natuurbeheer.
Wanneer je de gerealiseerde oppervlaktes en de taakstelling in 2002 tegenover
die van 2001 stelt, komen er 7000 hectaren bij en komt er een bedrag van 15
mln tot 20 mln gulden bij. Dat is extra. Er staat voor 2001 88,2 mln gulden
op de begroting en voor 2002 106,8 mln gulden. Ik kan geen andere conclusie
trekken dan dat dit meer is.De heer Klein Molekamp (VVD):Mevrouw de voorzitter. Mag ik een correctie aanbrengen? Mevrouw de staatssecretaris
geeft nu een ontkenning van iets wat ik niet gezegd heb. Dat is heel merkwaardig.Staatssecretaris Faber:Dan zijn wij het dus eens, voorzitter. Dat maakt het veel eenvoudiger.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik heb gezegd dat de Kamer meermalen kenbaar heeft gemaakt dat zij meer
geld voor agrarisch natuurbeheer wenselijk acht. En wat doet de staatssecretaris?
Zij stelt minder geld beschikbaar voor nieuwe projecten. Er is dit jaar minder
geld voor nieuwe projecten dan er vorig jaar voor nieuwe projecten beschikbaar
was. Dat was mijn tekst, mevrouw de staatssecretaris. Daar reken ik u op af.Staatssecretaris Faber:Ik versta uw tekst heel goed. U suggereerde dat er volgend jaar minder
geld is. Dat is niet waar. Als u bedoelt in relatie tot de nieuwe projecten
die dit jaar worden uitgevoerd, dan is dat iets anders. Maar er vindt een
beleidsintensivering plaats. We gaan van 88,2 mln gulden dit jaar naar 106,8
mln gulden volgend jaar. Je kunt een zodanige vergelijking trekken dat het
lijkt alsof het minder is, maar dat is niet waar.De heer Bolhuis (PvdA):Voorzitter. Als je de opmerking van de heer Klein Molekamp extrapoleert,
zou je terechtkomen in de situatie dat heel Nederland onder het agrarisch
natuurbeheer valt. We zouden dan exponentieel ieder jaar kennelijk meer moeten
gaan doen. Dat lijkt me in de praktijk niet mogelijk. Maar de vraag die gisteren
naar voren kwam was of de middelen die uitgetrokken zijn, toereikend zijn.
Er bereiken ons veel signalen uit de praktijk van natuurverenigingen uit een
aantal gebieden dat het niet mogelijk is om het komend jaar een beroep te
doen op het budget.Staatssecretaris Faber:Voorzitter. De beschikbare middelen voor het agrarisch natuurbeheer zijn
in evenwicht met de vraag naar de subsidie voor dit doel. Ik kan met de hand
op mijn hart beweren dat er het afgelopen jaar geen enkele subsidieaanvraag
is afgewezen op budgettaire gronden. Ook toen hebben we hier
in de Kamer die discussie gevoerd, omdat u allen signalen had gehoord dat
het er zo somber uit zou komen te zien. Ik heb u toen iedere keer gezegd dat
dit niet conform de werkelijkheid was. Ik kan dat ook nu weer zeggen. De voor
het komende jaar gepubliceerde subsidieplafonds zijn absoluut voldoende om
de geplande areaalgroei te realiseren. De Kamer weet dat wij op dit moment
ontstellend veel geld besteden aan agrarisch natuurbeheer. Als je praat over
een versnelling van de Ecologische hoofdstructuur op het onderdeel agrarisch
natuurbeheer, dan is er sprake van een absolute versnelling. We liggen 15.000
hectaren voor op het schema. Dat is uitstekend. Ik ben het er helemaal mee
eens dat het agrarisch natuurbeheer van ontstellend groot belang is, maar
zie dan ook de realiteit onder ogen, namelijk dat wij erop vooruitlopen en
volgend jaar het areaal weer met 7.000 ha kunnen laten toenemen.De heer Klein Molekamp (VVD):De staatssecretaris zegt dat geen aanvraag is afgewezen, maar dat is een
uiterst merkwaardige redenering, want een aantal regelingen is gewoon niet
opengesteld. Als je de regeling niet openstelt, kun je de aanvraag ook niet
afwijzen. Dat was de kern van de kritiek.Overigens doet de heer Bolhuis alsof ik te veel vraag, maar hij heeft
zelf ook een amendement ingediend voor meer geld voor agrarische natuurbeheer.De voorzitter:Mijnheer Klein Molekamp, wilt u alleen op de staatssecretaris reageren?
Anders ontstaat een onderling debat en dat moet op een ander moment plaatsvinden.Staatssecretaris Faber:Voorzitter. Ik gaf een overzicht van de situatie van vorig jaar. Vorig
jaar is geen enkele aanvraag voor subsidie om budgettaire redenen afgewezen.
Natuurlijk heb ik voor de begroting van dit jaar plafonds moeten vaststellen.
Dat kan niet anders; dat moge duidelijk zijn. De aanvragen worden op dit moment
beoordeeld. Het ziet er in feite heel gunstig uit. Dat bijvoorbeeld het akkerrandenpakket
niet is opengesteld, heeft alles te maken met het feit dat de taakstelling
300 ha per jaar is, terwijl op dit moment 1350 ha is gerealiseerd. Dat betekent
dat de taakstelling tot 2006 al ruimschoots is gehaald. Dan lijkt het mij
zo logisch als wat dat je geen nieuw pakket openstelt. Dat laat natuurlijk
onverlet dat de regering een enorm groot belang hecht aan het agrarisch natuurbeheer.
Daarvan getuigen de cijfers die daarvoor in de begroting zijn opgenomen en
de hectares die daarvoor worden aangewend.De heer Poppe (SP):Als het akkerrandenpakket een goed effect heeft op de natuur, op vlinders,
beestjes en plantjes, waarom wordt dit dan niet extra intensief voortgezet?
Dit houdt ook verband met de motie die is ingediend inzake het natuuroffensief.Hoeveel aanvragen voor agrarisch natuurbeheer zijn om niet-budgettaire
redenen afgewezen? Ik ga er niet van uit dat de staatssecretaris gemeen doet;
ik wil daarin gewoon inzicht hebben.Staatssecretaris Faber:Die vraag kan ik op dit moment niet beantwoorden. Vorig jaar is alles
gehonoreerd. Dat wil zeggen dat geen aanvragen om budgettaire redenen zijn
afgewezen. Er waren natuurlijk wel andere redenen voor afwijzing, zoals kwaliteit
en dergelijke. De aanvragen van dit jaar lopen nog. Op dit moment kan ik daarover
dus geen melding doen.De heer Poppe (SP):Het gaat mij om het inzicht. Hoeveel aanvragen zijn er gedaan, hoeveel
aanvragen werden om kwalitatieve redenen afgewezen en welke criteria worden
daarbij gehanteerd? Ik hoor de klacht dat LNV heel zuinig is.Staatssecretaris Faber:Ik kan mij eerlijk gezegd niet aan de indruk onttrekken dat de pakketten
agrarisch natuurbeheer redelijk riant zijn. Het gaat dus om de afweging van
de criteria. Dat moet zeer zorgvuldig gebeuren en dat gebeurt ook zeer zorgvuldig.
De geluiden die de heer Poppe heeft gehoord, zijn mij niet bekend.De heer Poppe (SP):Kan de staatssecretaris mij wel inzicht geven in het aantal aanvragen?Staatssecretaris Faber:Die gegevens kan ik verstrekken.De heer Van der Vlies (SGP):Vorig jaar is er meer geld gekomen door een interventie van de Kamer.
Dat geld was hard nodig. Vorig jaar is het dus redelijk goed gegaan. Nu zit
er ook een element van beleidsinspanning in, want agrarisch natuurbeheer is
een goed instrument voor het bereiken van onze doeleinden. Als de Kamer, gelet
op de vraag in de praktijk, de staatssecretaris de ruimte verschaft om met
handhaving van haar criteria daarop beleid te voeren, zou zij toch niet zo
moeten tegenspartelen?Staatssecretaris Faber:Ik spartel niet tegen als u daar een schip met geld naast legt. Dan zou
ik het uitstekend vinden, maar op de begroting staat een budget. Ik heb net
aangegeven dat het budget voor natuurbeheer groot is, maar wij hebben met
z'n allen nogal wat ambities. De Kamer dringt regelmatig aan op het versneld
realiseren van de Ecologische hoofdstructuur. Keer op keer melden het Natuurplanbureau
en Natuurbalans dat het ondanks de intensivering van het beleid nog steeds
niet florissant gaat. Het is dus van groot belang dat wordt geïnvesteerd
in robuuste verbindingen tussen de grote aaneengesloten gebieden. Daar is
op de begroting ook geld voor uitgetrokken. Op basis van de afweging van de
onderdelen van het totale natuurbeleid, dat wil zeggen de Ecologische hoofdstructuur,
de robuuste verbindingen, de landschappelijke kwaliteit die ook een extra
impuls behoeft en het agrarisch natuurbeheer, is naar mijn mening sprake van
een evenwichtige uitvoering. Ik voel er niet voor om gelden van het ene budget
over te hevelen naar het andere, zoals u in uw amendement doet. Ik voel er
te meer niet voor, omdat wij juist bij het agrarisch natuurbeheer zover voorlopen
op de taakstellingen die wij met elkaar hebben bepaald. Voor de andere taakstellingen
geldt dat wij keurig op schema zijn. Het is dan merkwaardig om bij taakstellingen
waarbij wij niet voorlopen, geld weg te halen ten gunste van iets wat al fantastisch
gaat. Als het minder werd, zou ik u gelijk geven, maar wij geven er al zo'n
enorme intensivering aan. Het lijkt mij te meer op dit moment niet aan de
orde, omdat het geld ergens anders vandaan zou moeten worden gehaald.Ik hoorde de heer Poppe zeggen dat het geld voor natuuroffensief natuurlijk ook beschikbaar is voor versnelling van agrarisch natuurbeheer.
Ik ben er op zich niet tegen te bekijken in hoeverre de extra 175 mln gulden
die wij op dit moment hebben, kan worden ingezet voor elementen van agrarisch
natuurbeheer. Wij hebben het dan over extra geld dat extra ingezet kan worden.
Dat het over incidenteel geld gaat, moge duidelijk zijn.Mevrouw Vos (GroenLinks):U zegt dat geen enkele aanvraag is afgewezen. Wij hebben begin dit jaar
vastgesteld dat er vele natuurverenigingen en boeren zijn die graag een aanvraag
zouden willen indienen, maar daarvan bij voorbaat afzien, omdat duidelijk
is dat die aanvraag waarschijnlijk niet zal worden gehonoreerd. Er is wel
degelijk onder de mensen grote onvrede over de situatie. Is het niet belangrijk
om sneller goedkeuring te verlenen aan pakketten en meer ruimte te maken in
de begroting? Als er volgend jaar meer aanvragen van goed niveau worden ingediend
dan u kunt honoreren met de gelden op uw begroting, bent u dan bereid te zoeken
naar extra middelen?Staatssecretaris Faber:Als ik die extra middelen uit de lucht kan plukken, graag. Het gaat niet
zolang ik moet putten uit het budget voor natuurbeleid waarvan u zelf zegt
dat daarvoor de Ecologische hoofdstructuur moet worden gerealiseerd, dat daarvoor
kwalitatief betere gebieden moeten worden aangelegd en dat daarvoor de verdroging
moet worden bestreden en robuuste verbindingen moeten worden aangelegd. U
wilt dat allemaal bovendien niet in 2018, maar in 2010 gerealiseerd zien.
U moet dan consistent zijn in uw redenering en er niet één zaak
uitplukken, hoe belangrijk ook. Dat deze zaak van zeer groot belang is, ben
ik absoluut met u van mening, maar het is wel een kwestie van evenwicht. Wij
moeten de verschillende onderdelen van de Ecologische hoofdstructuur evenwichtig
en volgens schema realiseren. Nogmaals, als enig onderdeel van de Ecologische
hoofdstructuur, die beroemde circa 700.000 ha, loopt agrarisch natuurbeheer
voor op de taakstelling. Dat is toch fantastisch!Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik ben er absoluut niet op uit, geld uit het natuurbeleid te halen. Mijn
vraag is of de staatssecretaris binnen het kabinet harder wil knokken voor
extra geld voor dit punt, juist om meer draagvlak te creëren onder de
vernieuwers in de landbouw. Daar is echt sprake van een probleem. Het gaat
mij dus om extra geld binnen de landbouwbegroting.De heer Bolhuis (PvdA):De staatssecretaris sprak over het akkerrandenbeheer en stelde dat het
budget dat voor een aantal jaren beschikbaar is al volledig gevuld is met
beheersovereenkomsten, zodat dat pakket wordt gesloten. Dat roept bij mij
de vraag op hoe de verdeling van de gelden is over de verschillende pakketten.
Ik heb gisteren gezegd dat wij een aantal prioriteiten hebben. Langs de randen
van de grote natuurgebieden zou als het ware een mantel kunnen worden gelegd
van gebieden waarin agrarisch natuurbeheer wordt toegepast. Het zou ook meer
kunnen worden toegepast in weidevogelgebieden. Bij het beheer van landschapselementen
zou agrarisch beheer ook een rol kunnen spelen. Het lijkt mij belangrijk dat
wij erop terugkomen en dat wij in de vaste commissie verder praten over de
pakketten die de staatssecretaris voor ogen heeft plus de bijbehorende hectares.
Kan zij daarover iets op papier zetten, zodat wij de discussie kunnen continueren
aan de hand van de in de brief vermelde cijfers en onderverdeling naar categorieën?De heer Atsma (CDA):Kan de staatssecretaris nog voor de tweede termijn een korte notitie naar
de Kamer sturen over de verdeling van de 175 mln gulden ten behoeve van onder
andere agrarisch natuurbeheer?Staatssecretaris Faber:Als die tweede termijn over vijf minuten begint, is het wel erg kort dag.
Ik heb toegezegd dat zeer creatief met het budget van 175 mln gulden zal worden
omgegaan. Naast belangen in de sfeer van de Ecologische hoofdstructuur en
randstadgroenstructuur zal, indien nodig en wenselijk, ook het belang van
agrarisch natuurbeheer worden gediend. Mevrouw Vos heeft gevraagd of ik wil
blijven knokken voor extra geld voor natuur. Die vraag is niet aan dovemansoren
gericht, maar wij hadden het nu over het budget voor 2002.Hetgeen de heer Bolhuis heeft gevraagd, zeg ik graag toe. Het lijkt mij
heel goed de Kamer een overzicht te doen toekomen van de besteding van de
gelden voor agrarisch natuurbeheer. De budgetten zijn dit jaar eerder opengesteld,
maar het lijkt mij goed eens na te gaan hoe het uitpakt voor het komende jaar.Mevrouw Vos heeft enkele opmerkingen gemaakt over de A73 en de door mij
verleende ontheffing aan Rijkswaterstaat zodat de weg op de oostoever kan
worden aangelegd. Het was geen gemakkelijke beslissing, want er leven belangrijke
soorten in dat gebied die onze bescherming behoeven. Daarom is zeer zorgvuldig
het afwegingskader van de Natuurbeschermingswet en de Habitatrichtlijn gevolgd.
Verstoring van beschermde soorten is in principe niet toegestaan, maar als
er dwingende redenen zijn van groot openbaar belang en er geen bevredigende
alternatieven zijn, mag ik volgens de Natuurbeschermingswet en de Habitatrichtlijn
ontheffing verlenen. Wat mij betreft is er geen discussie over de noodzaak
van de aanleg van deze weg. Er is dus sprake van dwingende redenen van groot
openbaar belang. Ik heb verder moeten constateren dat er geen bevredigende
alternatieven zijn op de westoever. Het meest milieuvriendelijke tracé –
dat op de westoever – is niet meer mogelijk volgens de nieuwe inzichten
na de wateroverlast in 1998. Dat tracé zou te dicht bij de Maas komen
te liggen. Bleef over een tracé op de westoever dat verder weg is gelegen.
Ook die weg zou grote nadelige gevolgen hebben voor de natuur. Bovendien zouden
er grote problemen zijn op het terrein van de verkeersafwikkeling. In die
afweging heb ik de conclusie moeten trekken dat een weg op de oostoever het
enige reële tracé is. Ik heb daarom ontheffing verleend onder
de uitdrukkelijke voorwaarde dat er compenserende maatregelen worden genomen
die ertoe leiden dat de leefgebieden van de in het gebied verblijvende soorten
niet worden gestoord. Daar is veel geld mee gemoeid, maar de weg is ook duur
dus dat moet het kunnen lijden. Er worden extra maatregelen genomen met het
oog op verplaatsing van de beschermde diersoorten. Ik heb het nu over de verschillende
soorten amfibieën en dassen. Ook voor de zeggekorfslak
worden extra maatregelen getroffen, te weten een brug bij de Swalm.Voorzitter. Het was geen gemakkelijke afweging, maar zij is zeer zorgvuldig
gemaakt. Al met al meen ik te mogen zeggen dat die afweging zo zorgvuldig
is dat het tot een goed besluit heeft geleid.Mevrouw Vos (GroenLinks):U zegt dat de wateroverlast tot nieuwe inzichten heeft geleid. Dat inzicht
bestond echter al langer. Denkt u echter dat uw besluit standhoudt tegenover
de Europese Habitatrichtlijn? Tot nu toe zijn er naar ik meen twee ontheffingen
verleend.Staatssecretaris Faber:Je kunt nooit helemaal zeker zijn van de uitkomst van een rechtszaak.
De uitspraken van de Raad van State over soortgelijke situaties zijn zorgvuldig
bestudeerd. Zo is de Raad van State over het beroemde terrein in Heerlen niet
eens aan een inhoudelijke beoordeling toegekomen. De Raad stelde namelijk
dat mijn ministerie aan de hand van de bestaande gegevens een eigen zelfstandige
afweging had behoren te maken en zelf onderzoek had moeten verrichten, omdat
het niet voldoende is om af te gaan op informatie van derden. Van deze uitspraak
hebben wij geleerd, met als gevolg dat het materiaal nu zeer zorgvuldig is
bestudeerd. Verder hebben wij aanvullende vragen gesteld als wij van mening
waren dat de bestaande informatie ondeugdelijk was. De ontheffing is al met
al heel zorgvuldig totstandgekomen. Al met al ga ik ervan uit dat de gang
van zaken de toets der kritiek kan doorstaan en voldoet aan de toets van de
Habitatrichtlijn.De heer Bolhuis (PvdA):De staatssecretaris geeft aan dat er een uitgebreid programma voor natuurcompensatie
is overeengekomen. Met dit programma is 120 mln gulden gemoeid. Kan zij echter
de garantie geven dat dit programma daadwerkelijk wordt uitgevoerd? Ik vraag
dat, omdat mij berichten hebben bereikt dat er bij andere infrastructurele
werken van Rijkswaterstaat wel natuurcompensatieprogramma's overeengekomen
zijn, maar dat de uitvoering achterwege is gebleven.Staatssecretaris Faber:In eerste instantie is er een compensatiepakket op tafel gelegd, waarin
de gebieden werden "verplaatst", een kwantitatieve compensatie van het aantal
hectaren dat verloren was gegaan. Hiermee was zo'n 40 mln gulden gemoeid.
Ik vond dit pakket te licht en daarom heb ik toen geen ontheffing gegeven.
Ik heb geëist dat niet alleen de gebieden, maar ook de soorten moeten
worden beschermd. Er is toen een aanvullend pakket opgesteld met daarin onder
andere bruggen en ecoducten. Dergelijke maatregelen zijn heel duur en het
aanvullende pakket kwam dan ook uit op 80 mln gulden. Aan dit pakket is de
keiharde afspraak verbonden dat het daadwerkelijk wordt uitgevoerd.De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 23.02 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-2230-2253.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl