De algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2001 (27400, nr. 1), en de behandeling van:  - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2001 (27400 IXB);  - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2001 (27400 IXA)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 387-430

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-10-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 7, pagina 387-430

03-10-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27400Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27400-IXBToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27400-IXAToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 3 oktober 2000)Pagina 430-431
Leden (ontslagbrief van Jan van Zijl als Tweede-Kamerlid en reactie van de voorzitter)Pagina 368-370
De algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2001 (27400, nr. 1), en de behandeling van: - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2001 (27400 IXB); - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2001 (27400 IXA)Pagina 387-430
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen en van Titel 7.10 van het Burgerlijk Wetboek ter uitvoering van de EG-richtlijn inzake de bewijslast in gevallen van discriminatie op grond van geslacht (27026), en over: - de motie-Santi/Schimmel over discriminatie op grond van geslacht in wettelijke socialezekerheidskwesties (27026, nr. 6)Pagina 374-374
Vragen van het lid M.B. Vos aan de minister van Buitenlandse Zaken, over het Nederlandse standpunt over de onlusten in Israël en het optreden van politie c.q. leger daartegenPagina 359-364
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet privatisering ABP inzake de rechtspositie van personeel in dienst van door de gemeente voor het verzorgen van onderwijs in allochtone levende talen gesubsidieerde rechtspersonen die niet een school in stand houden (26935)Pagina 374-374
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over het toeristisch-recreatief beleid, te weten: de motie-Voûte-Droste c.s. over de versnippering van het toeristisch-recreatief beleid (26419, nr. 4)Pagina 372-372
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet in verband met een aanscherping van de normen van het stelsel van regulerende mineralenheffingen (26840)Pagina 374-374
Presentie en opening (dinsdag 3 oktober 2000)Pagina 359-359
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 3 oktober 2000)Pagina 370-372
Stemmingen over twee moties, ingediend tijdens het debat over onverzekerbare risico's ANW, te weten: - de motie-Bakker c.s. over de SVB-regeling (27400 XV, nr. 4); - de motie-Smits/Snijder-Hazelhoff over een regeling bij wisseling van werkgever (27400 XV, nr. 5)Pagina 372-373
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet milieubeheer (structuur verwijdering afvalstoffen) (26638)Pagina 375-387
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van artikel 337 van het Wetboek van Strafrecht met het oog op de invoeging van een strafuitsluitingsgrond voor het in voorraad hebben van waren, onderdelen daarvan of merken uitsluitend voor eigen gebruik (26848)Pagina 374-374
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Nieuwe regeling voor verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds (Wet verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds 2000) (27073)Pagina 373-374
Behandeling van het voorstel van het Presidium tot wijziging van het Reglement van Orde (27283)Pagina 375-375
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Intrekking van de Radio-Omroep-Zender-Wet 1935 en enige daarmee verband houdende wettelijke voorzieningen (27019), en over: - de motie-Wagenaar c.s. over site sharing (27019, nr. 8); - de motie-Nicolaï/Bakker over de mogelijkheid dat een bieder twee zenders krijgt (24095, nr. 45)Pagina 374-375
Vragen van het lid Kant aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over de problemen bij de ambulancedienstenPagina 364-368

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 221 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn:de algemene financiële beschouwingen
naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2001 (27400,
nr. 1), en de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling van
de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën
(IXB) voor het jaar 2001 (27400 IXB);het wetsvoorstel
Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale
Schuld (IXA) voor het jaar 2001 (27400 IXA).De (algemene) beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Namens de fracties word ik geacht toezicht te houden op de opgegeven spreektijden.
Aangezien dit de eerste begrotingsbehandeling is, zeg ik dat nog maar eens.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! In 1948 bood de toenmalige minister van Financiën Lieftinck
de begrotingswetten aan het parlement aan onder het uitspreken van de wens
dat het overleg tussen regering en Staten-Generaal "moge strekken tot heil
van ons dierbare vaderland." Tijdens de algemene politieke beschouwingen van
twee weken geleden is een dergelijk overleg over de begroting 2001 gestart
en vandaag en morgen staan we meer in het bijzonder stil bij de overheidsfinanciën.
Lieftinck was minister van Financiën in een tijd van wederopbouw en herstel
van het naoorlogse Nederland; nu staan we aan het begin van een nieuwe eeuw
met veel veranderingen. Dit is de laatste begroting die in guldens wordt uitgedrukt,
daarna volgen begrotingen in euro's. Volgend jaar is er een
nieuw belastingstelsel. Vergrijzing en ontgroening stellen nieuwe eisen aan
het begrotingsbeleid. Dit stilstaan bij de toekomst vindt momenteel plaats
onder een gunstig economisch gesternte. In een cartoon werd minister Zalm
al een "minister van meevallers" genoemd. En daar is ook wel aanleiding toe.
Ruim 7 mld. in de uitgavensfeer en bijna 21 mld. bij de inkomsten zijn haast
onwaarschijnlijke cijfers. Het is goed in dit debat de draad van de algemene
politieke beschouwingen weer op te pakken. Tijdens die algemene beschouwingen
overheerste eigenlijk een dubbel beeld: iedereen waardeert de mooie cijfers
(alhoewel de ruis over de presentatie van schuldreductie en echt nieuwe uitgaven
wel begint toe te nemen) maar tegelijkertijd worden maatschappelijke tekorten
gesignaleerd. Verder wordt in nogal wat publicaties gesproken over overvloed
en onbehagen. Er is een forse economische groei, maar ook verschraling in
zorg en onderwijs. Er is voor velen materiële welvaart, maar er zitten
ook mensen in de knel. De economische vooruitzichten zijn nog steeds goed,
maar er ontstaat een ongemakkelijk gevoel over inflatie en loonontwikkeling.
En lastenverlichting gaat, onder andere vanwege de schaarste op de arbeidsmarkt,
niet gepaard met loonmatiging. Er zijn veel meevallers, maar de besluitvorming
daarover begint wel een ad-hockarakter te krijgen. Daarnaast komt steeds nadrukkelijker
de vraag op hoe het budgettair beleid van nu kan worden verbonden met verstandig
en duurzaam toekomstgeoriënteerd beleid, met een duidelijk accent op
terugdringing van de staatsschuld. Hoofdstuk 2 van de Miljoenennota bevestigt
dat ook.Ik kom te spreken over vergrijzing en ontgroening en het reserveren voor
de toekomst. De demografische ontwikkeling vergt een meerjarige strategie
om de overheidsfinanciën verder op orde te brengen. Vorig jaar opperde
ik namens mijn fractie het idee om de staatsschuld in een periode van 20 à
25 jaar geheel weg te werken. Dat idee werd toen niet met gejuich ontvangen.
In feite werd het direct als onhaalbaar afgewezen, ook door de VVD. Het CDA
was toen nog een roepende in de woestijn. Nu, een jaar later, houden het CPB,
de WRR en de studiegroep Begrotingsruimte vergelijkbare pleidooien. Ook het
kabinet schetst in het genoemde hoofdstuk 2 eenzelfde perspectief. Zelfs de
heer Melkert lijkt bekeerd. Het is zaak in het beleid vanaf nu dit beleidskompas
te gaan hanteren. Het is de beste budgettaire waarborg om in de toekomst noodzakelijke
publieke voorzieningen in stand te houden en waar nodig op peil te brengen.
Geen nodeloze belasting dus van toekomstige generaties, want de komende vergrijzing
is niet een onverwacht verschijnsel. Toch is het mijn fractie nog niet duidelijk
of het kabinet nu inmiddels een beleidsdoel ten aanzien van de schuldreductie
heeft vastgesteld. Vorig jaar immers stelde de minister van Financiën
nog dat de enige norm op het gebied van de staatsschuld die van de 60%-norm
van de EMU was. Als het kabinet wel een beleidsdoel heeft gesteld, wat betekent
dat dan voor de begroting 2002? Moeten we ook dan denken aan wat het kabinet
ter indicatie noemt een overschot van 1 à 2%? Welk structureel begrotingsoverschot
is volgens het kabinet nodig om het langeretermijndoel te kunnen bereiken?
Ik stel deze vraag omdat in verschillende rapporten verschillende getallen
worden genoemd. Kan worden aangegeven wat over tien jaar, bij een gemiddelde
groei van zeg 3% en een inflatie van 2%, de omvang van de staatsschuld zal
zijn exclusief het AOW-fonds?Ik noem dit laatste, voorzitter, omdat het wegwerken van de schuld voor
meerdere uitleg vatbaar is. Dat hangt samen met het AOW-spaarfonds, dat beoogt
de financiële positie van ouderen later beter te waarborgen. Dit fonds
komt in feite neer op een geoormerkte verlaging van de staatsschuld. Wanneer
na 2020 uit dit fonds wordt geput, zal op dat moment de staatsschuld weer
gaan oplopen; het putten uit dit fonds wordt dus de staatsschuld van straks.
Alleen dat feit noopt al tot schuldreductie. Het AOW-fonds dat bedoeld is
om de "vergrijzingstop" in financieel opzicht aan te kunnen, is immers niet
een echt fonds met harde guldens c.q. euro's. Zeker nu schuldreductie hoog
op de politieke agenda komt, is het zinvol om stil te staan bij de vraag of
de gekozen methodiek goed is dan wel of er argumenten zijn die ervoor pleiten
om te kiezen voor een vergrijzingreserve die te zijner tijd de staatsschuld
niet belast.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Er blijft nog wat onduidelijkheid bestaan, in elk geval bij
de heer Balkenende, over het AOW-spaarfonds. Hij wekt de indruk dat dit niet
helemaal echt is. Met stortingen in dit fonds kopen wij staatsobligaties terug.
Als wij daarnaast nog een financieringstekort hebben, moeten wij weer staatsobligaties
uitgeven om dat te dekken. Dan is er per saldo geen winst. Echter, in een
overschotsituatie komt het gewoon neer op het inkopen van staatsobligaties
en niet op een aparte rekening of een apart fonds.De heer Balkenende (CDA):Het is goed dat u dit even opmerkt. Wij merken dat men in tal van publicaties
zegt: over een jaar of 20 of 25 is het saldo nul. Maar wat hebben wij dan?
Terecht heeft u al eerder gezegd dat wij dan een AOW-fonds hebben van zo'n
306 mld. Daar staat dan de nog resterende staatsschuld tegenover. Dat saldo
valt dan op een gegeven moment weg. Als ik het niet goed heb, hoor ik het
graag van de minister.De heer Crone (PvdA):Dan hebben wij al die jaren staatsobligaties ingekocht of niet meer vernieuwd,
zodat er per saldo bijvoorbeeld nog 200 mld. aan staatsschuld is. Gaan wij
daarna het AOW-spaarfonds benutten voor AOW-uitkeringen, dan moeten wij ofwel
de belastingen verhogen ofwel nieuwe schuld aangaan. Het wordt gesaldeerd.
U kunt een spaarrekening en daarnaast nog een andere rekening hebben, maar
dit wordt in elkaar geschoven.De heer Balkenende (CDA):Als wij een AOW-fonds hebben dat te zijner tijd de staatsschuld gaat belasten,
mogen wij nu best de vraag stellen of dit wel de beste waarborg voor de toekomst
is. Bijvoorbeeld door de Rabobank en door het economisch bureau van de ING
is gesteld dat men binnen dit fonds zou moeten gaan beleggen. Ik zie best
dat daaraan nadelen zijn verbonden, maar hiermee is wél aangegeven
dat een discussie mogelijk is aan de hand van de vraag: welke waarborgen biedt
dit fonds op termijn? Uw benadering is helder, maar als de staatsschuld wordt
belast, moeten wij wel degelijk nagaan of dit de beste methodiek is.Voorzitter! Een onderwerp waarover mijn fractie zich zorgen maakt,
is de kwestie van de pensioenen in Europa.De heer Van Beek (VVD):Ik kom even terug op het onderwerp waarover u zojuist sprak. U heeft zich
niet alleen nu maar ook het vorige jaar gepresenteerd als een groot voorstander
van het aflossen van de staatsschuld. Echter, tot mijn verbazing heb ik bij
de algemene politieke beschouwingen gehoord hoe uw fractievoorzitter voor
1,2 mld. aan extra wensen formuleerde. Hij wilde een en ander financieren
ten laste van de staatsschuld. Het ging bovendien niet om eenmalige maar om
structurele uitgaven. Ik hoor u regelmatig zeggen dat er naar uw mening geen
algemene lastenverlichtingen meer zouden moeten zijn, maar kijk ik naar de
7 mld. die nu is ingeboekt, dan kan ik geen gulden ontdekken waar de fractie
van het CDA tegen heeft gestemd. Ik constateer dat van de vier grote partijen
het CDA degene is die voor het komende jaar het minst aan het aflossen van
de staatsschuld doet.De heer Balkenende (CDA):De wedervraag die ik u wil stellen – ongetwijfeld komt die zaak
in uw betoog aan de orde – is hoe uw fractie tegen de staatsschuld aankijkt.
Het vorige jaar heeft uw partij gezegd dat de ambitie van Balkenende eigenlijk
veel te hoog was; dat was niet nodig en niet haalbaar. Ik verneem daarover
straks wel meer als u aan het woord bent. Dan uw vraag aan het CDA. U herinnerde
eraan dat mijn fractievoorzitter een aantal wensen ten bedrage van 1,2 mld.
naar voren bracht. Daar staat tegenover dat de regeringspartijen een lijstje
ten bedrage van ruim 1 mld. hadden. Het gat tussen beide is zo'n 200 mln.De heer Van Beek (VVD):Neen, neen, zo onnauwkeurig discussiëren wij natuurlijk niet. De
regeringspartijen hadden inderdaad ook een paar wensen, maar die werden gefinancierd
binnen het uitgavenkader. Uw fractievoorzitter diende een aantal moties in
die zouden moeten worden gefinancierd uit het overschot. Laten we de formuleringen
correct houden.De heer Balkenende (CDA):Onze inzet in het debat was – en dat probeerde u ook aan te geven –
die 1,2 mld. extra. Welnu, de regeringspartijen kwamen met een lijstje van
1 mld. Uiteindelijk hebben wij dat ook gesteund. In nettotermen is het verschil
derhalve tamelijk gering.De heer Van Beek (VVD):Neen. Voor de historie is het dan toch verstandig om nog eens te kijken
naar de dekking van de voorstellen van de heer De Hoop Scheffer. Hij vroeg
een en ander te dekken uit de extra inkomstenmeevallers. Die formulering werd
in geen enkele andere motie gebruikt.De heer Balkenende (CDA):Dat klopt. Wij hebben ook al verschillende keren met elkaar gediscussieerd
over de vraag hoe wij aankijken tegen de aanwending van inkomstenmeevallers.
Wij hebben gezegd dat ten minste 75% daarvan moet worden gebruikt voor reductie
van de staatsschuld. Ten aanzien van de dan nog resterende 25% maken wij een
afweging tussen extra reductie van de staatsschuld, gerichte lastenverlichting
of extra uitgaven. Wij hebben de 75%-25%-formule gepresenteerd als alternatief
voor het kabinet dat steeds uitging van de regel 50%-50%. In ons verkiezingsprogramma
hebben wij aangegeven dat reductie van de staatsschuld voor ons een belangrijk
thema is. Daarom kwam de doorrekening van ons programma ook zo'n 10 mld. lager
uit. Wij staan nu voor de vraag – en die stel ik aan de minister –
welk doel wij op langere termijn moeten stellen. Dan gaat het mij niet alleen
om 2001, maar ook om 2002. Daarbij maak ik een goede balans tussen schuldreductie
en noodzakelijke investeringen in de kwaliteit van de samenleving. Dat is
ook de achtergrond van het verhaal van de heer De Hoop Scheffer.De heer Van Beek (VVD):Ik waardeer dit antwoord, maar constateer dat het niet ingaat op de door
mij gestelde vraag. Uw fractie heeft ingestemd met 7 mld. aan lastenverlichting
op verschillende momenten. Daarnaast komt zij met aanvullende voorstellen
om 1,2 mld. extra uit te geven ten laste van de extra inkomsten. Graag krijg
ik van u bevestigd dat uw fractie daarmee, anders dan een aantal andere grote
fracties, minder overhoudt voor de reductie van de staatsschuld, niet alleen
dit jaar, maar ook in de jaren daarna.De heer Balkenende (CDA):Wat u nu zegt, is toch niets nieuws?De heer Van Beek (VVD):Het gaat mij om de bevestiging.De heer Balkenende (CDA):De heer De Hoop Scheffer heeft gezegd dat het CDA op het gebied van intensivering
iets minder doet dan de paarse partijen. Dat is zo. Daar stel ik nu de vraag
tegenover wat het beeld zal zijn in 2002. De algemene vraag is of wij bereid
zijn een beleidsdoel op lange termijn vast te stellen waar het gaat om de
staatsschuld. Ik heb uitgelegd waarom wij hebben gekozen voor de 75%-25%-formule.
Daar houden wij aan vast.Voorzitter! Ik kom toe aan het thema pensioenen en Europa. Wij maken ons
daar zorgen over. Kijken wij naar figuur 2.3.3 van de Miljoenennota, dan zien
wij dat landen als Frankrijk, Duitsland en Italië geen of nauwelijks
opgebouwde pensioenvermogens hebben voor de tweede pijler. Duitsland heeft
nu de eerste stappen gezet. Dat is goed, maar daarmee is het probleem nog
niet opgelost. Verre van dat zelfs. Als er niets gebeurt, zal er te zijner
tijd, wanneer de vergrijzingslasten op deze lidstaten afkomen, een forse druk
ontstaan op hun nationale begrotingen. Daarmee ontstaat het grote risico van
budgettaire onevenwichtigheden in het Europa van morgen. Moet Nederland straks
gaan betalen omdat andere Europese landen hun zaakjes niet op orde hebben?
Gezonde overheidsfinanciën zijn een voorwaarde voor een krachtige EMU
en – denk aan de actualiteit! – een sterke euro. Het pensioenstelsel
is een zaak van de lidstaten, maar budgettaire risico's op het niveau van
de lidstaten hebben wel degelijk internationale consequenties.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Balkenende weet ongetwijfeld dat er zich in Europa een discussie
ontspint over de aanwending van wat wel het groeidividend wordt genoemd. Steeds
vaker lezen wij stukken van de minister van Financiën die aangeven dat
ook belastingverlaging daarin een prominente rol moet spelen. Ik kan mij voorstellen
dat dit niet allemaal tegelijk kan, zeker niet bij die andere landen. U pleit
nu voor een drastische sanering van de staatsschuld, voor pensioenopbouw en voor voorbereiden op vergrijzing. Daar bovenop zou er dan ook nog
iets moeten worden gedaan aan belastingverlaging. Wat zou u namens het CDA
op het punt van belastingverlaging in Europa voorstellen waar het gaat om
een nieuw stabiliteitspact, de aanwending van het groeidividend?De heer Balkenende (CDA):Dat is een zeer terechte vraag. Aan de beantwoording ervan was ik juist
toe. De eerder door mij genoemde landen kennen geen vorm van kapitaaldekking.
Derhalve is een belasting van de overheidsbegroting te vrezen. Daarom zullen
wij toe moeten werken naar een nieuwe norm. Ons lijkt het goed om in het stabiliteitspact
een bepaling op te nemen over de financiering van de oudedagsvoorziening.
Dat lijkt haast onontkoombaar. Je kunt daarbij concreet denken aan afspraken
over kapitaaldekking, teneinde onevenredige financiële belasting van
nationale begrotingen te voorkomen. Een beraad van de ministers van financiën
over dit pact zou daartoe de weg kunnen openen. Deelt de minister onze zorgen
en wil hij initiatieven op dit punt nemen?Voorzitter! Als het gaat om het reserveren voor de toekomst heb ik nog
een vraag over de financiering van de infrastructuur. Kan, gezien alle plannen
en toezeggingen, worden bevestigd dat de voeding van het FES voldoende en
blijvend is gewaarborgd? Kan hiervan een cijfermatige onderbouwing worden
geleverd? Ik noem dit onder meer omdat door de APB-besluitvorming de reservering
ten behoeve van de PPS-projecten voorlopig is vervallen.Ik kom te spreken over lastenverlichting, loonstijging en inflatie. Vanaf
1 januari treedt het nieuwe belastingstelsel in werking. Ook de CDA-fractie
heeft zich op het standpunt gesteld dat deze operatie niet tot stand kan komen
zonder extra middelen in verband met de koopkrachteffecten. Tegelijkertijd
is wel steeds naar voren gebracht dat de lastenverlichting, die met de belastingherziening
gepaard gaat, niet automatisch zal leiden tot loonmatiging. Om die reden hebben
wij steeds kritiek geuit op de loonveronderstelling van 1,5% uit het regeerakkoord.
Die kritiek blijkt terecht te zijn geweest: het kabinet ziet zich genoodzaakt
de loonraming voor volgend jaar te verhogen naar 3,5%.Het is mogelijk dat er in 2001 geen problemen ontstaan, maar de hamvraag
is wat er in 2002 gebeurt. Wat is de inschatting van de loonontwikkeling in
dat jaar? Het kabinet heeft de loonraming al bijgesteld naar 2%, maar ook
dat getal zal te zijner tijd moeten worden verhoogd. Er is krapte op de arbeidsmarkt
en tegelijkertijd is er een verslechtering van de concurrentiepositie van
de industrie van 7%, als het gaat om de loonontwikkeling. Wij moeten er dus
voor uitkijken dat de concurrentiepositie niet in het gedrang komt en dat
de budgettaire kaders van de overheid onevenredig zwaar worden belast. Mijn
vraag aan de minister is dan ook of naar huidig inzicht het uitgavenbeleid
voor 2002 wel onverkort gehandhaafd kan worden. Kunnen er anders spanningen
optreden? Immers, wij moeten ook al rekening houden met een overschrijding
in de collectieve sector van 200 mln. Dit staat ook in de stukken. Kunnen
de loonstijgingen in de publieke sector dus wel worden gefinancierd? Is bijvoorbeeld
de nog beschikbare uitgavenreserve tegen die tijd toereikend?Deze vragen houden nauw verband met de aanwending van de inkomstenmeevallers
en eventuele lastenverlichting in 2002. Nu zou er volgens de spelregels van
het kabinet in principe nog ruimte zijn voor lastenverlichting van ongeveer
8 mld. in 2002. Mocht het economische beeld grosso modo worden gecontinueerd,
dan kan mijn fractie zich niet voorstellen dat deze ruimte ook volledig aan
lastenverlichting zal worden besteed. Lastenverlichting van 8 mld. lijkt,
ook gezien de risico's van oververhitting, wel erg veel van het goede. Extra
schuldreductie is zeker geboden en een deel van de ruimte zou kunnen worden
benut voor de aanpak van armoedevallen of noodzakelijke uitgaven ten behoeve
van de kwaliteit van de samenleving. Dan is er natuurlijk het probleem van
de financiering van de ruilvoetproblematiek (lees: de hogere loonkosten).In dit verband herinner ik aan de uitspraak van de fractievoorzitter van
de PvdA in juni, dat als de nood echt aan de man komt, het mogelijk moet zijn
om de inkomstenruimte aan te wenden om dingen te doen die maatschappelijk
belangrijk zijn. Is het nu zo dat in de huidige kabinetsperiode de PvdA onverkort
vasthoudt aan de bekende scheiding tussen inkomsten en uitgaven of behoudt
zij zich toch nog politieke ruimte voor? De vraag is al vaak gesteld, maar
de antwoorden bleven tot op heden vaag. Mocht de financiële nood aan
de man komen, dan wordt dat voor de coalitie een lastige politieke kwestie:
de PvdA heeft geen definitief uitsluitsel gegeven, D66 is wel bereid over
de schotten heen te kijken en de fractievoorzitter van de VVD was helder met
een hard politiek dreigement.Er zijn overigens voor de ruimte voor lastenverlichting wel zinvolle doelen
te noemen. Wij hebben onlangs een rapport uitgebracht met als titel "Gericht
en rechtvaardig". Minister Vermeend heeft daarop een kabinetsreactie toegezegd.
Zoals gezegd, zou dat een mogelijkheid zijn om iets te doen met de ruimte
voor lastenverlichting. De aanpak van de armoedevallen gaat wat mijn fractie
betreft evenwel nadrukkelijk verder dan de overgang van een uitkering naar
betaald werk, hoe belangrijk dit onderwerp ook is. Er moet namelijk ook gelet
worden op de middeninkomens. Het gaat om tegemoetkomingen in onder andere
studie- en ziektekosten via heffingskortingen. Die kortingen zijn wat mijn
fractie betreft een voorwaarde voor het invoeren van het systeem van de flat
tax. Mijn collega Reitsma heeft daarover in het verleden al het nodige gezegd.
Het systeem van de flat tax kan namelijk niet worden geïntroduceerd zonder
rechtvaardig- heidselementen. Wanneer kan de door de bewindslieden toegezegde
notitie over de flat tax tegemoet worden gezien?De heer Vendrik (GroenLinks):Is dit voor het CDA de enige voorwaarde voor de introductie van de flat
tax?De heer Balkenende (CDA):De flat tax kun je motiveren op grond van doelmatigheid. Die discussie
is bekend. Wij hebben daarin gezegd dat, als het alleen een kwestie is van
de introductie van de flat tax, dit een onrechtvaardig systeem is. Je moet
dat derhalve gepaard laten gaan met instrumenten, om elementen van rechtvaardigheid
in te bouwen. Nu is het zo dat het instrument heffingskorting de mogelijkheid
biedt te differentiëren. In het huidige belastingstelsel zijn ook een
aantal heffingskortingen geïntroduceerd en we hebben die
benadering nu toegepast op wat wij van belang achten, te weten het maximeren
van lasten in de sfeer van wonen, kosten van kinderen en zorg. Nu, wij denken
dat dit een belangrijke aanzet is. Het wetenschappelijk bureau van onze partij
zal daar een nota over uitbrengen en dan komt dit debat zeker terug. Maar
in ieder geval is dat een voorwaarde waaraan een flat tax zal moeten voldoen.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik zou me toch ook kunnen voorstellen dat het CDA zich bij de beoordeling
van een eventuele flat tax, met allemaal regelingen eromheen, mede laat leiden
door inkomensverhoudingen en gewenste inkomensverhoudingen, bijvoorbeeld het
onderscheid rijk-arm.De heer Balkenende (CDA):Dat klopt. Dat is ook precies wat op het ogenblik onderdeel uitmaakt van
de studie die het wetenschappelijk instituut doet. Ik heb u al gezegd dat
wij ook wel zien dat als je maar één tarief zou hanteren, dit
op zichzelf onvoldoende is. Dan is het instrument heffingskorting een instrument,
maar u hebt gelijk. De discussie over de precieze koopkrachteffecten komt
nog.Voorzitter! Wat betreft de fiscaliteit is er nog een suggestie van mijn
collega Reitsma. Deze heeft in het kader van het belastingplan voorgesteld...Minister Zalm:Het kwartje!De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! De minister heeft een verzoek; dat is aardig. Misschien kom
ik er later op terug, maar laat ik eerst beginnen met het huurwaardeforfait.
De heer Reitsma heeft voorgesteld om iets te gaan doen aan het stimuleren
van het aflossen van de hypotheek; u herinnert zich dat. Trouwens, de minister
heeft, nadat we het besluit hadden genomen over het belastingplan, gezegd
dat het sneu was voor mensen die dan een hypotheek hebben afgelost, dat zij
soms zo'n hoog huurwaardeforfait moeten betalen. Nu is het zo – dank
daarvoor aan de minister – dat in bijlage 13 van de Miljoenennota op
de suggestie van Reitsma is ingegaan. Maar is nu met de analyse en de beschouwing
in bijlage 13 de discussie "over en uit" of zien we toch bepaalde mogelijkheden?
Wij zouden toch hechten aan dit instrument en we zouden graag horen of het
kabinet nog bereid is aan deze suggestie tegemoet te komen. Of zegt het dit
sowieso niet meer te doen? Het zal dan voor mensen sneu blijven, om de woorden
van de minister aan te halen.Dan, voorzitter, kom ik bij de inkomensplaatjes. Hierbij doel ik –
de heer Vendrik had het zo-even over een flat tax – ook op de inkomensplaatjes
vanaf 1 januari a.s. Volgens de huidige berekeningen en statistieken zien
die plaatjes er nu voor iedereen positief uit. Maar de statistische werkelijkheid
is doorgaans niet dezelfde als de concrete situaties waarin mensen zich bevinden.
Denk aan kwetsbare groepen zoals chronisch zieken en gehandicapten. Bij die
inkomensplaatjes moeten we dan eigenlijk wel rekening houden met het complete
lastenbeeld, dus ook met lokale lasten, stijgende ziektekostenpremies, hogere
prijzen voor gas, elektriciteit en brandstoffen, en oplopende waterschapslasten.Ik kom hiermee bij het punt van de stijging van de lokale lasten. Dat
is inderdaad niet onze verantwoordelijkheid; de minister heeft er vaker op
gewezen. Maar die stijging van lokale lasten komt bij burgers vaak hard aan.
Ik noem een gemeente als Barneveld – maar het geldt ook voor andere
gemeenten –, die te maken heeft met een korting op de uitkering uit
het Gemeentefonds vanwege de herijking: 3 mln. minder. Het college van B&W
stelt dan voor, de OZB in 2001 te verhogen met 9,5% en in 2002 met 10,5%,
bovenop de toch al voorgenomen inflatiecorrectie. En in een buurgemeente,
Ede, ook al gekort via het Gemeentefonds, stijgt de OZB volgend jaar met 15%.
Natuurlijk zullen gemeenten terughoudend moeten zijn om de volledige belastingcapaciteit
te gebruiken en de waardestijging van de woningen kan niet zonder gevolgen
blijven voor de hoogte van de OZB-tarieven. Maar dit alles laat onverlet dat
gemeenten last hebben van wijzigingen in verdeelcriteria van het Gemeentefonds,
die dan ook nog eens laat bekendgemaakt worden. Het rekentarief binnen het
Gemeentefonds is aan herziening toe. Bij de begrotingsbehandeling van BZK
komt mijn fractie hierop terug.Wij hebben wel begrip ervoor dat die stijgende lokale lasten bij burgers
tot irritatie leiden. Het lastenplaatje kan er vanaf 1 januari dan wel eens
anders uit komen te zien dan de doorgaans mooie cijfers in het kader van het
nieuwe belastingplan. We realiseren ons overigens wel dat dit plaatje natuurlijk
niet voor iedereen gelijk zal zijn. AOW'ers met een wat hoger pensioen gaan
er slechts 2% op vooruit, terwijl er andere groepen zijn die percentages hebben
van 7 of 8. De CDA-fractie zal alles begin volgend jaar met meer dan normale
belangstelling volgen, ook als het gaat om de koopkrachtverschillen tussen
mensen met en zonder werk. Het gaat niet om statistieken, maar om de reële
koopkracht van huishoudens. Natuurlijk zullen mensen proberen om eventuele
tekorten te compenseren in de loononderhandelingen.Ik maak een laatste opmerking over de inflatie.In de stukken wordt uitgegaan van 3,5%. Het is duidelijk dat 1% het gevolg
is van het nieuwe belastingplan. Niettemin, het CPB en De Nederlandsche Bank
geven aan dat dit getal, afhankelijk van de prijs van de olie en de koers
van de US-dollar, gemakkelijk kan oplopen tot boven de 4%. Uit antwoorden
op de vragen over de MEV blijkt dat wanneer in heel 2001 de olieprijs 30 dollar
zou blijven en de Amerikaanse dollar zou stabiliseren op ƒ 2,40, de
inflatie zelfs oploopt tot 4,4%. De CDA-fractie zou dat een zeer bedenkelijke
en zorgwekkende ontwikkeling vinden. Heeft het kabinet al een scenario om
een dergelijke inflatieontwikkeling, die toch ook niet past bij de inhoud
en strekking van de EMU-criteria en ook voor de loonontwikkeling ongewenste
gevolgen kan hebben, te dempen?De heer Van Beek (VVD):U begrijpt dat ik enige sympathie heb voor uw suggestie met betrekking
tot het eigenwoningforfait, collega Balkenende. Maar hoe wilt u die veranderingen
financieren als wij te maken hebben met de Balkenendedoctrine, waarbij slechts
75% van de overschotten gebruikt kan worden voor het aflossen van de staatsschuld
en 25% voor extra uitgaven? Dan is er geen ruimte meer om in de sfeer van
belastingen nog iets te doen!De heer Balkenende (CDA):Ik vind het erg leuk dat u spreekt over slechts 75% aanwenden
voor schuldreductie, want vorig jaar hanteerde u nog het criterium 50%-50%.
Wij zijn erboven gaan zitten. Voor het jaar 2001 is het plotseling 100%, maar
u weet net zo goed als ik nog niet wat er gebeurt voor 2002. Het woord "slechts"
vind ik dan ook een onterechte term.De heer Van Beek (VVD):Die neem ik terug, want die is niet juist. Wij werken nog steeds met het
50%-50%-criterium. Dat staat ook in het regeerakkoord. Dat was echter niet
de kwintessens van mijn vraag. Ik heb gevraagd, hoe u bij een verhouding van
75%-25% een aantal fiscale maatregelen wilt financieren.De heer Balkenende (CDA):Ik heb ten aanzien van die 25% aan inkomstenmeevallers gezegd dat óf
wij willen niets en dan gaat alles naar het tekort c.q. reductie staatsschuld,
óf wij kiezen voor een gerichte vorm van lastenverlichting. De suggestie
van Reitsma voor een verlaging van het huurwaardeforfait bij aflossing van
de hypotheek is daarvan een voorbeeld. Het doen van extra uitgaven zou de
derde mogelijkheid kunnen zijn.Aan die tweede component – de gerichte lastenverlichting –
kun je denken bij die 25%. Ik neem aan dat de heer Reitsma daarop terugkomt
bij het belastingplan voor het komend jaar. Wij kunnen ook voor 2002 daarop
terugkomen. Ik heb juist nadrukkelijk gesproken over 2002. Er moet ook een
discussie gestart worden over ons plan over de armoedeval. Het kabinet komt
met een reactie. Het is evident dat het niet per 1 januari kan worden ingevoerd.
Als het echter gaat om het perspectief voor 2002, achten wij dat een mogelijkheid.
Naast de armoedeval kun je ook denken aan de suggestie van Reitsma. Dat kan
volgens onze doctrine makkelijk uit die 25% komen.De heer Van Beek (VVD):Dat is een aanzienlijke verduidelijking. Daarmee verandert uw verhaal
overigens wel ten opzichte van hetgeen u vorig jaar hier verteld heeft en
de moties die u daarbij heeft ingediend. Toen was het niet zo dat die 25%
kon worden besteed óf voor verhoging van uitgaven óf voor verlaging
van lasten. Toen was de keuze explicieter.De heer Balkenende (CDA):Ik ben heel blij dat uw deze opmerking maakt, mijnheer Van Beek. U geeft
mij de kans een en ander te verduidelijken en daarvoor dank ik u zeer. Als
wij kijken naar de formulering van de motie van vorig jaar, staat er –
ik citeer – "niet uitsluiten dat voor het resterende deel" – die
25% – "de ruimte wordt benut voor het doen van uitgaven". De woorden
"niet uitsluiten dat" betekenen dat wij een afweging kunnen maken tussen óf
intensiveringen in de uitgavensfeer óf een gerichte vorm van lastenverlichting
en als wij dat niet nodig vinden, een reductie van de schuld. Het is geen
automatisme dat de 25% naar de uitgaven gaan, nee, wij maken een afweging.
Dat is het verhaal. Ik hoop dat die exegese u iets meer geruststelt dan u
zo-even suggereerde.De heer Van Beek (VVD):Die stelt mij iets geruster, al was het alleen maar dat er nu ook ruimte
is voor lastenverlichting. U begrijpt dat ik dat erg belangrijk vind.De heer Balkenende (CDA):Wij hebben ook nooit gezegd tegen lastenverlichting te zijn. Wij hebben
gezegd: generieke lastenverlichting in deze tijd "nee", maar wij houden uitdrukkelijk
de mogelijkheid open om te komen tot een gerichte vorm van lastenverlichting.
Dat is ook de suggestie van de heer Reitsma.Voorzitter! Toen ik lid werd van deze Kamer, keken wij aan tegen een fors
tekort bij de sociale fondsen, namelijk van een miljard of zes. Wij moesten
toen nadenken over de manier waarop wij die tekorten konden omzetten in overschotten.
Inmiddels zien wij dat er behoorlijke overschotten zijn. Een hogere premievaststelling
door het kabinet dan soms werd geadviseerd en een zeer gunstige economische
ontwikkeling hebben dat mogelijk gemaakt. De vraag is: hoe nu verder? In diverse
debatten is gewezen op de bekende motie-Bolkestein met betrekking tot het
kostendekkend vaststellen van de premies. Vanuit het kabinet – de minister
was daar zeer bedreven in – werd toen altijd gezegd dat die motie nimmer
werd uitgevoerd. Het argument daarvoor was dat de premievaststelling onderdeel
uitmaakte van een totale afweging van belasting- en premiedruk. Als ik de
signalen echter goed opvang, lijkt er een beweging op gang te komen om de
premies kostendekkend vast te stellen c.q. te verlagen en mogelijk de vermogens
de van sociale fondsen te verkleinen. De CDA-fractie suggereerde vorig jaar
al, de premies kostendekkend vast te stellen en een buffer aan te houden om
de procyclische elementen eruit te halen. Dat is een ingewikkelde term waarmee
feitelijk wordt bedoeld: oppassen dat hoge premies worden vastgesteld in een
tijd dat het slecht gaat en lage premies in een tijd dat het goed gaat. De
vraag aan de minister is of de huidige vermogens kunnen dienen als financiële
bron voor een dergelijke buffer. Is het waar, ook wat het kabinet betreft,
dat nu eindelijk recht zal worden gedaan aan de bedoeling van de motie-Bolkestein
of speelt misschien het motief mee om de burgers, ofwel de kiezers, in 2002
extra lastenverlichting te geven? Laat het kabinet, voor alle duidelijkheid,
de belastingdruk in 2002 ongemoeid als de premies omlaag zouden gaan? Kan
de minister verder nog aangeven wat het terugdringen van exploitatiesaldi
en eventuele vermogens inhoudt voor het EMU-saldo en de EMU-schuld? Dat lijkt
mij een relevante vraag, want als ik naar het begrotingshoofdstuk over de
nationale schuld kijk, zie ik dat er vanaf 2003 steeds feitelijke tekorten
zijn van 6 tot 11 mld. Wij kunnen dan dus minder compenseren als wij overgaan
op die kostendekkende premies. Ik verzoek de minister om een uiteenzetting
op dit punt.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Het was al ver voor Paars gebruikelijk om het premiebeeld
niet alleen vast te stellen op basis van de fondsen en de vermogens, maar
ook op basis van het inkomensbeeld. Als collega Balkenende voorstelt om het
geld van de fondsen in ieder geval terug te geven, dan slaat dat in positieve
zin enorm neer bij de middengroepen, maar dan wordt het inkomensbeeld volkomen
verstoord. Is dat zijn bedoeling?De heer Balkenende (CDA):Nee. Het punt van de middeninkomens is zeer terecht. Wij hebben daar nog
over gedebatteerd bij het belastingplan, omdat de middeninkomens relatief
wat achterbleven op andere groepen. Dat is gecompenseerd door middel van het
WW-instrument. Ik merk echter een zekere verandering van kleur op in de discussie,
waarbij het idee naar voren komt dat het kostendekkend vaststellen
van premies een weg is die wij moeten opgaan. Ik proef dat zowel bij de minister,
als bij de VVD-fractie. Dat zou de ruimte kunnen geven voor de lastenverlichting
in 2002. Ik vroeg de minister of dit betekent dat hij de belastingdruk ongemoeid
laat of niet. Ik voel best met de heer Crone mee dat bekeken moet worden wat
verstandig beleid is en wat er met die vermogens gebeurt. Wat is in dit kader
een evenwichtig beeld ten aanzien van de inkomensontwikkeling? Die vraag stel
ik aan het kabinet. Het principe van kostendekkende premies en een buffer,
dat ik vorig jaar heb genoemd, houd ik dus staande. De heer Crone heeft echter
wel gelijk dat gekeken moet worden naar de inkomenseffecten. Dat hangt samen
met de belastingdruk. Ik hoop dat de minister straks zal zeggen dat dit in
relatie moet worden gezien met het totale plaatje van de overheid om ook werk
te kunnen maken van de schuldreductie. Dat wil ik graag van de minister horen.De heer Crone (PvdA):De CDA-fractie is dus van mening dat het niet het inkomensbeeld mag verstoren?
Dus als je de een wat te veel teruggeeft, moet je dat aan de ander ook doen,
of het compenseren. Het goede inkomensbeeld is ook het ijkpunt van de heer
Balkenende, mag ik hopen?De heer Balkenende (CDA):Men zal altijd moeten uitgaan van een goed inkomensbeeld. Het grote voordeel
van de discussie die zou ontstaan bij een kostendekkend vaststellen van de
premies, is echter dat de verant- woordelijkheid van de overheid op het punt
van de belastingdruk en de zelfstandige vaststelling van de premieontwikkeling
beter uit elkaar gehaald kunnen worden.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Voorzitter! Ik wil de heer Balkenende op dit punt nog wat verder bevragen.
Hij heeft de minister terecht over dit onderwerp verschillende vragen gesteld.
Ik heb diezelfde vragen bij de Voorjaarsnota gesteld. Daarop werd toen geantwoord
dat voor dit jaar de premies niet verlaagd konden worden, omdat dit een veel
te explosieve lastenverlichting met zich zou brengen, ofwel: inkomensbeleid
via de premies. Wat de heer Balkenende nu zegt, neigt echter wel in de richting
van het voeren van inkomensbeleid via de premiehoogte. Daarnaast houdt hij
een min of meer principieel verhaal dat premies kostendekkend moeten worden
vastgesteld.De heer Balkenende (CDA):Dat stelt de heer Van Dijke onjuist. Mijn bezwaar was nu juist dat, als
premies en belastingen te gemakkelijk op een grote hoop worden gegooid, er
onvoldoende onderscheid zal zijn tussen de verantwoordelijkheid van de overheid
voor de belastingen en de zelfstandige afweging ten aanzien van de sociale
fondsen. Ik proef dat men op het ogenblik zegt: laten wij een zelfstandige
afweging maken ten aanzien van het kostendekkend vaststellen van de premies.
Ik denk dat dit principieel een goede lijn is, omdat er dan een beter onderscheid
ontstaat. Vervolgens is de vraag waarop de overheid met name moet letten,
welke belastingdruk de burgers wordt opgelegd. Je zult die belastingdruk niet
alleen moeten bekijken vanuit het inkomensplaatje. Je moet die ook bekijken
vanuit de ontwikkeling van het terugdringen van de staatsschuld. Die afwegingen
moeten dan gemaakt worden. Die vraag heb ik aan de minister gesteld.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Blijft staan dat deze twee zaken met betrekking tot het inkomensplaatje
een relatie met elkaar hebben. Dat levert altijd een spanning op. U maakt
mij niet goed duidelijk waar u staat. Waar staat u nu precies als het gaat
om de vraag wat er in relatie tot het koopkrachtbeeld mogelijk is met de premies
en de fondsen?De heer Balkenende (CDA):Laat ik beginnen met een vergelijking met de lokale lasten. Wij gaan niet
over de vaststelling van de OZB-tarieven op gemeentelijk niveau. Dat is hun
verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd heb ik zojuist het volgende pleidooi
gevoerd. Als je naar de inkomensontwikkeling van burgers kijkt vanaf 1 januari
2001, moet je oog hebben voor het totale lastenplaatje van die burgers. Het
kan dan niet om het even zijn als het gaat om de lokale lastenontwikkeling.
Hetzelfde geldt voor de premieontwikkeling. Die moet zelfstandig plaatsvinden.
Ik vind het goed dat we de motie-Bolkestein meer inhoud gaan geven. Tegelijkertijd
hoort de pendant ervan te zijn dat je tot een evenwichtige belastingdruk komt.
Dat is een kwestie van lastenontwikkeling maar ook van financieren, van noodzakelijke
publieke uitgaven en reductie van de staatsschuld. Die afweging moet worden
gemaakt.Voorzitter! Nog een laatste opmerking in het kader van de vermogens van
de sociale fondsen. In augustus viel in De Telegraaf te lezen dat het kabinet
geld zou willen oppotten voor slechtere tijden met meer werkloosheid. Er werd
toen gesproken over een conjunctuurreserve van 2 à 3 mld. Deze reserve
past bij het idee van een "buffer". Kan de minister bevestigen dat deze conjunctuurreserve
inmiddels is geregeld in het Algemeen werkloosheidsfonds?Voorzitter! Ik kom bij de komende kabinetsperiode. Dit kabinet is nu halverwege
de rit, maar de voorbereidingen voor de nieuwe kabinetsperiode zijn ingezet.
Politieke partijen beginnen aan hun verkiezingsprogramma's. In het geactualiseerde
stabiliteitsprogramma ten behoeve van de Europese Commissie worden al veronderstellingen
gemaakt tot 2004 en het SER-rapport "Sociaal-economisch beleid 2000-2004"
biedt belangrijke bouwstenen voor het financieel-economisch beleid in de komende
kabinetsperiode. Dat beleid zal, zoals ook hiervoor werd betoogd, moeten worden
geënt op een langeretermijnperspectief.Alvorens daarover enkele opmerkingen te maken, eerst nog een kanttekening
bij de voorspelbaarheid van het begrotingsbeleid. Aan deze minister komt de
eer toe dat hij sinds 1994 heeft gewerkt aan rust in dat begrotingsbeleid.
Dat was, na tijden waarin er voortdurend moest worden omgebogen, hard nodig.
De minister heeft ook steun van ons gekregen op dat punt. De begrotingsrust
kon meerdere jaren worden gehandhaafd. Maar voor het begrotingsjaar 2000 zien
we niet minder dan vijf momenten waarop over de begroting is gesproken en
vier momenten waarbij beslissingen werden of worden genomen over aanwending
van de meevallers: de algemene politieke beschouwingen vorig jaar over de
Miljoenennota 2000, het extra debat in februari over de meevallers, de behandeling
van de Voorjaarsnota in juni en de laatste algemene politieke beschouwingen
over 2000, terwijl we bij de behande ling van de Najaarsnota
nog gaan praten over de dan nog resterende meevallers voor het jaar 2000.
Ik verwijs naar de motie op stuk nr. 23 die is aangenomen tijdens de algemene
politieke beschouwingen. De CDA-fractie is van mening dat deze werkwijze het
beleid niet ten goede komt. Ook voor gemeenten en provincies is deze onrust
hinderlijk. Meevallers zijn uiteraard veel prettiger dan tegenvallers, maar
rust in het begrotingsbeleid is er bepaald niet. Zou het niet beter zijn de
extra uitgaven voor het lopende begrotingsjaar te beperken tot de besluitvorming
in het kader van de Voorjaarsnota? Graag hoor ik hierop de visie van de minister.
En kan de minister ook nog ingaan op de suggestie van de Raad van State om
alvorens een baten-lastenstelsel in te voeren, eerst overleg te voeren met
de andere Europese landen met het oog op de vereisten van het stabiliteits-
en groeipact?Voorzitter! Dan de begrotingskaders voor de komende kabinetsperiode. Het
is van belang nu reeds na te denken over die kaders om het huidig financieel-economisch
beleid in een wat ruimer perspectief te kunnen plaatsen. Wat mijn fractie
betreft kunnen, ook gezien de eigen prioriteiten, meerdere ijkpunten worden
genoemd: een trendmatig begrotingsbeleid met een hogere groeiveronderstelling
dan in de huidige kabinetsperiode – vooralsnog kan worden gedacht aan
een getal tussen 2,5% en 2,75% – waardoor er meer budgettaire ruimte
ontstaat, het jaarlijks structureel reserveren van een begrotingsoverschot
voor de vergrijzing, waardoor de staatsschuld in 20 à 25 jaar wordt
weggewerkt, het volledig laten werken van de automatische stabilisatoren –
waardoor meevallers in de schuldreductie terechtkomen, zodat ook het procyclische
element van de 50-50-verhouding verdwijnt –, het maken van afwegingen
tussen uitgaven en lastenverlichting, het aanhouden van reserves voor ruilvoettegenvallers
en het voorzien in structuurversterkende uitgaven en lastenverlichting. Aanknopingspunten
voor deze visie kunnen worden aangetroffen in een rapport van het wetenschappelijk
instituut van het CDA onder leiding van de Tilburgse econoom Bovenberg. Ook
het genoemde SER-rapport bevat relevante aanknopingspunten. De uitdaging zal
nu zijn, het algemene financiële kader aan te scherpen met noodzakelijke
beleidsdoelen, zoals de aanpak van de armoedevallen, de bevordering van vraagsturing
en meer eigen verantwoordelijkheid van de burgers.Mevrouw Giskes (D66):Voorzitter! De heer Balkenende somt nu allerlei dingen op die je zou kunnen
doen, maar ik vind het wel interessant om te weten wat het CDA zou willen
doen. Dat lijkt mij leuker om te horen.De heer Balkenende (CDA):Misschien heb ik het niet helemaal helder geformuleerd. Ik heb gezegd
dat dit aanknopingspunten, ijkpunten, zijn en daar staat de fractie achter.
Die hebben wij met elkaar besproken. Ik heb gewezen op het rapport van het
wetenschappelijk bureau van het CDA, waarin ook deze lijnen staan. Dat is
een perspectief waar wij iets voor voelen en waar wij ook achter staan. Het
is dus meer dan alleen het opsommen van wat zou kunnen. Wij denken dat dit
ook zou moeten.Mevrouw Giskes (D66):Begrijp ik het goed dat de heer Balkenende het uitgavenkader ook serieus
wil verruimen? Of is het alleen een optie waar hij nog eens naar wil kijken?De heer Balkenende (CDA):Mevrouw Giskes heeft gelijk. Het uitgavenkader in deze kabinetsperiode
wordt bepaald door de groeiveronderstelling van 2% en dan komen er nog wat
inverdieneffecten bij. Wij denken dat het verstandiger is om op een hoger
groeigetal te gaan zitten.Mevrouw Giskes (D66):Per wanneer?De heer Balkenende (CDA):MetBalkenende ingang van de komende kabinetsperiode, vanaf 2002. Ik pleit
er niet voor – wat de fractie van mevrouw Giskes wel doet – om
nu, halverwege deze kabinetsrit, een hoger groeipercentage te hanteren wat
betreft het uitgavenkader. Daar hebben wij onze inkomstenmeevallerformule
voor. Dat is de lijn waar wij voor kiezen. Ik heb gesproken over 2,5% tot
2,75% en dan heb ik het uitdrukkelijk over de nieuwe kabinetsperiode.Mevrouw Giskes (D66):Waarom zo lang gewacht? De heer Balkenende weet hoe het eigenlijk zou
moeten. Dan is het toch beter om te zeggen dat wij eerder moeten beginnen?
Hij had eigenlijk al kunnen beginnen met dit jaar, maar toch op z'n minst
volgend jaar. Wie zegt dat de heer Balkenende het voor het zeggen heeft in
de volgende kabinetsperiode?De heer Balkenende (CDA):Dat hoop je altijd, maar dat zullen wij dan wel zien. Er kan nog veel
gebeuren in een paar jaar.Waar het nu om gaat, is dat je moet nadenken over de ijkpunten voor het
financiële beleid in de komende kabinetsperiode. Mijn fractie heeft meer
dan eens gezegd dat wij niet willen tornen aan het uitgavenkader dat is neergelegd
in het regeerakkoord en dat geldt ook voor de groeiveronderstelling. Wij weten
dat die veel te laag is. Daarom hebben wij gezegd dat wij dat kader laten
voor wat het is, maar dan moet je ook ruimhartiger zijn als het gaat om de
benutting van je inkomstenmeevallers. Dat is de reden waarom wij hebben gezegd
dat je die 25% kunt benutten om wat meer te doen in de uitgavensfeer, als
er goede argumenten voor zijn. In die zin is de 25%-formule een opmaat richting
het begrotingskader in de komende kabinetsperiode.Mevrouw Giskes (D66):Als het systeem van de heer Balkenende zou mogen, gaat iedereen gewoon
lekker uitgeven in de hoop dat hij nog wat van die inkomensmeevallers voor
uitgaven mag benutten. De heer Balkenende wenst dus niet de norm aan te houden
die de heer Zalm juist graag verdedigt. Hij zegt wel dat wij het vanaf 2002
structureel gaan veranderen. Ik begrijp werkelijk de afweging niet die hij
heeft gemaakt.De heer Balkenende (CDA):Er zijn natuurlijk verschillende methoden. De fractie van mevrouw Giskes
heeft gezegd dat zij kiest voor een mid-term review en een hogere groeiveronderstelling.
Wat zij dan feitelijk doet, is het behoedzame begrotingskader loslaten. De
fractie van mevrouw Giskes heeft ook wel eens gepleit voor het eenmalig loslaten
van het schot. Met andere woorden, in die redenering – daar heb ik alle
respect voor – zit al een zekere verruiming ten opzichte van het begrotingskader
van het kabinet.Mevrouw Giskes (D66):Wij doen eigenlijk gewoon nu wat de heer Balkenende in 2002 denkt te gaan
doen.De heer Balkenende (CDA):Wij vinden het verstandig om nu vast te houden aan die kaders en dan benutten
wij de inkomstenmeevallers als brug naar de komende kabinetsperiode. Wij gaan
niet tussentijds de spelregels aanpassen. Dat vinden wij niet verstandig,
maar dat is een keuze die je kunt maken.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb dezelfde vraag als mevrouw Giskes...De voorzitter:Dan moet u die niet stellen.De heer Vendrik (GroenLinks):Maar net een slag anders gesteld. Dat brengt het debat wellicht verder.De voorzitter:Bent u niet bang dat u hetzelfde antwoord krijgt?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik stel altijd een vraag in de hoop dat er een nieuw antwoord komt, maar
een garantie heb ik niet.De heer Balkenende sprak daarstraks over problemen die in 2002 kunnen
ontstaan. Hij zei dat het huidige kader voor dat jaar onvoldoende ruimte biedt
om een hogere loonstijging te accommoderen en de uitgavenlijn van het kabinet
voort te zetten. Hij sprak ook over de nadelen van een behoedzame scenariokeuze,
namelijk dat het bestuurlijk nogal veel onrust geeft, dat je elke keer moet
gaan bijplussen en groeiveranderingen moet inbrengen in de begroting. Dat
is voor een nieuwe periode allemaal prachtig, maar juist nu in het jaar 2000,
twee jaar voor het jaar 2002, zou het toch niet misstaan als ook de CDA-fractie
zegt dat het kader op een andere manier vormgegeven moet worden, zodanig dat
wij nu al besluiten dat er in 2002 extra geld komt voor onderwijs, zorg, milieu
en wellicht ook voor veiligheid.De voorzitter:Ik vind qua lengte de vragen van mevrouw Giskes mooier.De heer Vendrik (GroenLinks):Op zichzelf ben ik het met u eens, maar misschien mag ik de laatste zin
nog afmaken.De zekerheid die wij nu al zouden kunnen bieden, is afhankelijk van een
politieke keuze om het kader voor 2002 te verruimen. Dat zou de kwaliteit
van de publieke sector, die de heer Balkenende ook wil, versterken. Waarom
wacht de heer Balkenende op een nieuwe kabinetsperiode?De heer Balkenende (CDA):Ik vind dat er ten aanzien van het jaar 2002 nog de nodige onzekerheden
zijn. Ik heb niet voor niets eerder in mijn betoog aan de minister gevraagd
hoe het met de loonontwikkeling zit richting 2002. Wat zijn de risico's die
wij lopen? Ik heb ook het punt van de 200 mln. genoemd die nu al in de sfeer
van de overschrijdingen zit. Ik wil dus graag weten wat het beeld is. Verder
vind ik het wel verstandig om het behoedzame kader dat aan het begin van de
periode is afgesproken, nu vast te houden. Daarnaast moet inderdaad worden
nagegaan wat in de komende kabinetsperiode gedaan zou kunnen worden, wetend
dat dan uitgegaan wordt van een hogere groeiveronderstelling. Het antwoord
van het CDA is dan: wij hebben dan de ruimte door middel van onze 25%-formule.
Wij zijn daar voorzichtig in; als ergens mee begonnen wordt, moet het ook
te handhaven zijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Als de minister van Financiën morgen ultieme duidelijkheid over het
jaar 2002 gaat bieden en blijkt dat er onvoldoende ruimte is voor contractlonen
en andere uitgaven die nodig zijn, maar die elkaar gaan verdringen binnen
het knellende kader, zult u dan in de tweede termijn stellen dat het kader
voor 2002 opengebroken moet worden?De heer Balkenende (CDA):Dan zullen wij opnieuw een afweging maken. Ik heb gezegd wat het kader
voor de komende kabinetsperiode is en u weet onze inzet als het gaat om de
kwaliteit van de samenleving. Er zijn tekorten in de zorg, het onderwijs en
de veiligheid en het gaat erom een verstandig beleid te voeren. Het belang
van deze discussie is dat wij niet alleen kijken naar het jaar 2001, maar
ook proberen een brug te slaan naar de komende kabinetsperiode. De kaders
daarvoor heb ik aangereikt.Voorzitter! Ik heb gesproken over de algemene kaders voor de komende kabinetsperiode,
maar die financiële kaders moeten natuurlijk worden aangevuld met beleidsinhoudelijke
doelen. Ik heb genoemd: bestrijding van armoedevallen, vergroting eigen verantwoordelijkheid
van burgers, vraagsturing, waarbij ik wijs op de nota "Het wachten moe" van
ons wetenschappelijk bureau. Ik merk ook op dat het karakter van het budgettair
kader zorg zal moeten veranderen van taakstellend naar volgend,
zodat verzekerden werkelijk hun rechten kunnen doen gelden. Dat biedt een
beter perspectief dan dat van de wachtlijsten. Ten aanzien van de AWBZ hebben
wij er in de nota van de fractie "Naar meer menselijke maat in de gezondheidszorg"
al op gewezen, dat er een beter onderscheid moet komen tussen de kosten voor
wonen en de kosten voor zorg. De discussie over dit onderwerp komt nog terug.
In meer algemene zin geldt dat wij een scherper onderscheid zullen moeten
krijgen tussen de rijksbegroting in enge zin en de premiegefinancierde uitgaven
die daar los van behoren te staan. Wij hebben de commissie-Bovenberg en de
SER die met adviezen zijn gekomen. Ter geruststelling van de staatssecretaris:
er zullen ook nog CDA-stukken volgen over de flat tax en de toekomst van de
sociale zekerheid. Consequente en consistente ideeën, gebaseerd op waardevaste
idealen.Ik kom tot een afronding. Geld alleen is niet de oplossing. Het denken
over de toekomst zou zeer verschralen wanneer wij het nu alleen over geld
zouden hebben. Tijdens de algemene politieke beschouwingen vorig jaar en dit
jaar is de voorzitter van mijn fractie, De Hoop Scheffer, nadrukkelijk ingegaan
op het thema verantwoordelijkheidsverdeling: wie is verantwoordelijk voor
wat, hoe kan de verantwoordelijkheid van mensen, onder andere door middel
van vraagsturing, worden versterkt en hoe kunnen ondernemingen, instellingen
en "maatschappelijke ondernemingen", zoals wij het noemen, het hunne bijdragen
aan een goede samenleving? Kwantiteit zegt niet alles, het gaat vooral om
kwaliteit. Geld alleen is vaak niet de oplossing, zo luidt de boodschap van
het onlangs gepresenteerde rapport van Nyfer met de aansprekende titel "De
polder is niet paars". Meerdere bestaande structuren en organisatievormen
zijn aan verandering toe. Wij zouden het toejuichen wanneer de minister vanuit
het perspectief van de VBTB-operatie eens zijn licht zou willen laten schijnen
over dit rapport. Ik maak deze opmerking omdat het kabinet ook de noodzaak
van veranderingen inziet en in hoofdstuk 2 van de Miljoenennota enkele "verkenningen"
aankondigt. De minister van Financiën toonde reeds zijn bijzondere belangstelling
hiervoor. Verkenningen zijn mooi, maar er moet wel tempo worden gemaakt. Financieel
krijgen wij, mede dankzij verschillende spelregels waarvoor deze minister
heeft getekend en in het spoor van Lieftinck, de zaak steeds beter op orde.
Dat proces moet worden voortgezet, maar het is niet genoeg. Ook beleidsinhoudelijk
is er nadrukkelijk behoefte aan vernieuwing. Daarbij mag geen tijd verloren
gaan. Het gaat immers om onze toekomst en die van komende generaties.De heer Crone (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Het is altijd weer een belangrijk moment: de financiële
beschouwingen. Deze keer over een van de mooiste Miljoenenennota's die je
je kunt voorstellen, met grote extra investeringen in zorg, onderwijs, veiligheid
en andere belangrijke delen van de collectieve sector. Het gaat om 15 mld.
extra, 8 mld. bovenop het regeerakkoord. Daarnaast wordt het belastingplan
ingevoerd, als integraal onderdeel van het geheel. Ik zal niet volledig aangeven
wat daar allemaal voor mooie dingen in staan, maar noem enkele punten: aanbodversterkend,
vermogensheffing en vermogensrendementsheffing. Bovendien is dit plan twee
weken geleden nog verbeterd met een extra uitkering van ƒ 340 en een
combinatiekorting voor gezinnen, in het bijzonder gezinnen met lage en middeninkomens.
Juist bij gezinnen met lage inkomens zitten nog steeds de grootste knelpunten
in financiële zin. En last but not least gaat de staatsschuld dit en
volgend jaar – eigenlijk vanaf 1999 tot 2001 – voor het eerst
echt omlaag van 520 naar 499 mld. Deze hoofdlijnen hebben onze volledige instemming:
voor dit jaar deugt de balans dan ook prima! Maar we zijn hier niet alleen
om de loftrompet over de minister te steken – dat is ook niet onze rol –
we zijn er ook voor kritische aanmoediging. Regeren is vooruitzien zegt de
minister zelf al in een kopje op hoofdstuk 2 en zo is het ook. De beleidsagenda
is nog niet klaar! Maar helaas maakt hij wat ons betreft die beleidsagenda
ook nog niet helemaal waar. Naar onze mening mist de Miljoenennota een goede
feitelijke uitleg, helaas meer dan in het verleden, en een goede inhoudelijke
analyse van maatschappelijke en economische trends.Ik begin maar met dat feitelijke tekort. De Miljoenennota mist voldoende
cijfers om een goed beeld te krijgen van wat er werkelijk gebeurt. Zelfs de
vragenronde, die dit keer extra ruim was, heeft nog lang niet alle vragen
opgehelderd en dat is jammer. Het meest heldere is de laatste dagen wel de
verwarring in de kranten geweest, niet onbegrijpelijk, over de staatsschuld.
Sommige journalisten hebben ons gezegd: wij bellen vier mensen op Financiën
en krijgen vier verschillende antwoorden. Wat ons betreft mag er natuurlijk
onduidelijkheid bestaan, maar dan nooit meer dan twee dagen. Waar komt nu
de aflossing van 17 mld. in 2000 vandaan, terwijl er toen een overschot was
van 1% (8,6 mld.) en een UMTS-opbrengst van 7 mld.? Het klopt bijna, maar
toch is er weer een klein gat! In 2001 is er weer een EMU-overschot van meer
dan 6 mld., maar nu slechts een EMU-schuldaflossing van minder dan 2 mld.,
dus een gat van 4 mld. Bij navraag blijkt dit het gevolg van kas- en transactieverschillen
en die zijn er inderdaad, want de EMU telt immers transacties en de Miljoenennota
kasbedragen. En natuurlijk, de vermogensrendementsheffing levert pas een kasstroom
op in 2002, maar op transactiebasis al in 2001. Maar dat staat niet in de
Miljoenennota, noch in de antwoorden, maar moet uit de MEV komen.Vervolgens staat er niet wat er zoal in 2002 gebeurt. Dan moet het natuurlijk
weer andersom is. Er moet dan een hogere kasstroom zijn, want dan zou het
overschot toch groter moeten zijn in dat jaar ervoor.Voorzitter! Ik vraag de minister toch nog eens om goed uiteen te zetten
hoe een en ander precies zit met die staatsschuld en om de verschillende varianten
te laten zien, inclusief de effecten voor latere jaren.Er zijn nog meer voorbeelden waar wij de cijfers bij elkaar moesten sprokkelen
om een helder beeld te krijgen. De gehanteerde loonraming bijvoorbeeld staat
niet in de Miljoenennota, maar wel in de MEV. De inflatie wijkt af in 2002
door een onverklaard verschil met de Miljoenennota van 0,2%. Dat scheelt een
extra uitgavenruimte van 700 mln. als de prijs BBP 0,2 hoger is. Is dat
dan misschien de eerste verborgen meevaller van minister Zalm voor 2002?Over de uitvoering van het regeerakkoord en de moties, bijvoorbeeld ook
uit het debat over de Voorjaarsnota, is ook weinig en zeker geen gesystematiseerde
overzicht opgenomen, maar is meer een zoekplaatje. Kan in het vervolg geen
standaardoverzicht worden gegeven van de begrotingsontwikkeling vanaf het
regeerakkoord naar begroting met tussenstapjes als Najaarsnota en VoorjaarsnotaOverigens ontbreken in het zoekplaatje nog enkele punten waarover ik toch
graag meer verneem en allereerst een structurele voorziening voor de rampenbestrijding.
Eensgezind heeft de Kamer daarvoor in juni 50 mln. gevraagd. Het is toch onbegrijpelijk
dat daarin nog steeds niet is voorzien. Ik vraat het kabinet dan ook nog aandacht
voor. Het is toch niet aanvaardbaar dat de toch in hoofdzaak vrijwillige rampenbestrijding
nu zelfs niet meer genoeg geld heeft voor het blussen van binnenbrandjes?Op het punt van de regionale omroepen is zelfs een amendement ingediend
dat 10 mln. vrijspeelt voor de regionale omroepen. Dat is nu voor slechts
een jaar gedekt, maar niet structureel. Mevrouw Giskes zal daar nog eens dieper
op ingaan.Voor de veiligheid in het openbaar vervoer vroeg de Kamer eensgezind in
juni 40 mln. Het gaat dan om het werken met conducteurs en andere toezichthouders.
Dat blijkt uit veiligheidsoverwegingen zeer effectief te werken. Ook die motie
is echter niet uitgevoerd en wellicht kan het kabinet nu de ruiterlijke toezegging
toen dat deze motie wel zal worden uitgevoerd.De extra inzet voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE) uit de APB slaat
nu neer bij OCW. Daar is niks op tegen maar mogen we wel uitgaan van een geïntegreerde
en gestroomlijnde aanpak voor alle 0- tot 6-jarigen? Ik zou het kabinet willen
verzoeken om zijn standpunt daarover nog voor de begrotingsbehandelingen van
VWS en OCW aan de Kamer te zenden.Voorzitter! Ik heb nog twee nieuwe punten. Uit tal van onderzoeken blijkt
dat er een te groot verschil in beloning bestaat tussen de wethouders en de
burgemeester. Het gevoel leeft Kamerbreed dat de salarissen van de wethouders
moeten worden opgetrokken naar 95% van het burgemeestersalaris. Wij vragen
de regering daarvoor zo spoedig mogelijk de vereiste middelen beschikbaar
te stellen. Dit kan misschien uiterlijk bij de Voorjaarsnota.Wij hebben vorig jaar aandacht besteed aan de douane. Het is onduidelijk
wat de politiek verwacht, vooral op het punt van de niet-fiscale taken.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Het is de heer Crone toch bekend dat zowel mijn fractie als
de fractie van de VVD al eerder hebben gesproken over de inkomenspositie van
wethouders. Pleit hij nu alleen voor de positie van wethouders of heeft hij
ook oog voor de positie van leden van gedeputeerde staten of van statenleden?
Haalt hij er nu bewust één element uit?Volgende week hebben wij een debat waarin ook over dit onderwerp zal worden
gesproken. Misschien kan de heer Crone iets zeggen over de procedure die hem
voor ogen staat?De heer Crone (PvdA):Ik doel op alle lokale gekozen en benoemde vertegenwoordigers. Ik wil
hier niet te specifiek onderhandelen over de bedragen of de groepen en ook
niet over het tempo, want dit is nu precies iets voor de woordvoerders. Ik
wil hier echter wel zeggen dat dit een gemeenschappelijk belang is.De heer Balkenende (CDA):Het is evident dat dit een gemeenschappelijk belang is. Het is echter
de vraag of wij nu alleen moeten spreken over wethouders of ook over anderen.
Verder heb ik gevraagd hoe deze suggestie van de heer Crone zich verhoudt
tot het debat dat volgende week plaatsvindt.De heer Crone (PvdA):Volgens mij heb ik dit net gezegd. Als wij hier niet zeggen dat een financieel
probleem kan worden opgelost buiten de begroting, kan dit volgende week ook
niet worden opgelost. Ik heb bovendien al gezegd dat het om meer dan alleen
de wethouders zou moeten gaan.De nota over de douane komt ons op het eerste gezicht goed voor, maar
hierop zal in vervolgoverleg ongetwijfeld uitvoeriger worden ingegaan.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Crone sprak over onduidelijkheden in deze Miljoenennota. Vindt
hij het met mij niet vreemd dat het kabinet in de Miljoenennota wel heel mooi
15 mld. aan uitgaven presenteert, maar geen beeld geeft van de 5,5 mld. bezuinigingen
die samenhangen met het regeerakkoord?De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Ieder jaar stel ik bij de vragen over de Miljoenennota standaard
als eerste vraag: kunt u een overzicht geven van alle bezuinigingen die waren
afgesproken en van alle uitgavenintensiveringen die waren afgesproken. Die
antwoorden hebben wij nu gekregen. Zij beslaan wel acht velletjes. Ik heb
nu gevraagd of dit overzicht voortaan standaard kan worden verstrekt.De heer Vendrik (GroenLinks):Maar als de heer Crone spreekt over de onduidelijkheid in de presentatie
van de cijfers, vindt hij het dan normaal dat uitgaven die samenhangen met
hogere prijzen, bijvoorbeeld natuuraankopen, en die geen beleidsintensiveringen
zijn, één-op-één in dit soort staatjes terugkomen?
Dit wekt de suggestie dat er meer wordt gedaan dan in werkelijkheid het geval
is.De heer Crone (PvdA):Het kabinet heeft onder de noemer uitgavenintensiveringen reële uitgavenintensiveringen
opgenomen. Wat er extra komt voor de loonontwikkeling, maar ook voor prijsbijstellingen,
komt daar dus bovenop. De vraag is alleen welke deflator je gebruikt voor
die volumestijging. Ik kom hier straks nog op terug, maar die deflator is
de prijs BBP. Voor de loonontwikkeling wordt er dus van uitgegaan dat de prijs
BBP genoeg is, geef je meer dan is er in feite sprake van een volumebeperking.
Voor natuur ligt dit misschien anders, maar dit is per geval niet duidelijk
uit de Miljoenennota te halen. Ik heb daarover dan ook een schriftelijke vraag
gesteld. Er kan inderdaad wel eens iets weglekken in prijsstijging dat geen
volumeverbetering is, maar overigens is dit natuurlijk wel normaal. Je hebt
prijsmeevallers en -tegenvallers. Dit doet op zich niets af aan de enorme
uitgavenvergroting.De heer Vendrik (GroenLinks):Wij zullen hierover straks nog wel verder praten, maar ik
kan mij voorstellen dat de heer Crone zich zorgen gaat maken als dit soort
uitgavenvermeerderingen veel groter zijn dan er werkelijk aan extra geld bijkomt
waarmee je nieuw beleid kunt maken.De heer Crone (PvdA):Dan zou ik me zorgen maken, maar ik heb niet de indruk dat dit nu het
grootste deel van de 15 mld. is.Voorzitter! Wij kunnen de brief over de uitvoering ABP in hoofdlijnen
onderschrijven, op een punt na. Wij zien dat de motie-De Graaf c.s. (nr. 21)
met betrekking tot de structurele middelen die zijn vrijgemaakt voor cultuur
(40 mln.) zonder meer wordt uitgevoerd. Daaraan wordt echter toegevoegd dat
de andere moties, met name de motie-Rosenmöller (nr. 15) over arbeidsvoorwaarden,
daarbij worden betrokken. Dus kennelijk toch niet helemaal uitgevoerd. Elders
wordt opgemerkt dat de afzonderlijke financiering van de motie-Rosenmöller
over arbeidsvoorwaarden (nr. 15) en de motie-Melkert c.s. over meerjarig perspectief
en fiscale faciliteiten (nr. 12) bij de Voorjaarsnota terugkomen. Ook hier
is niet helemaal duidelijk hoe het zit. Ik noem hierbij expliciet de moties,
omdat in de uitvoeringsbrief verkeerde nummers worden gebruikt. Het ministerie
van Financiën wordt echt steeds slechter in getallen. Wij willen in ieder
geval vasthouden aan die beleidsintensivering van 40 mln. De arbeidsvoorwaardenverbetering
en de langetermijnontwikkeling plaatsen wij in de Voorjaarsnota.Mevrouw de voorzitter! Ik wil u daarbij een suggestie aan de hand doen,
want u was het die in 1996 de motie-Van Nieuwenhoven indiende die door alle
partijen hier aanwezig werd ondersteund, met uitzondering van de SGP, de RPF
en het GPV. Die motie behelsde het oormerken van inkomsten uit de Staatsloterij.
De Kamer sprak daarbij uit dat zij 10 mln. van de afdracht van de Staatsloterij
beschikbaar wilde stellen voor cultuurbeleid. Het kabinet heeft dit, alhoewel
via een andere techniek, con amore geregeld. Nu blijkt dat de opbrengsten
uit de Staatsloterij explosief zijn gestegen, is er nog wel ruimte voor een
extra stapje. De raming van de opbrengsten ligt voor het komende begrotingsjaar
maar liefst bijna 89 mln. boven de raming van 1994 en elk jaar weer blijkt
het gerealiseerde bedrag per jaar 30 mln. boven de raming te liggen. Is de
minister bereid om deze ruimte te betrekken bij het debat over de Voorjaarsnota
en de moties over de versterking van de cultuur, en wellicht ook bij de voorstellen
in de Najaarsnota over de sport?Voorzitter! Er is afgesproken om bij de Najaarsnota een additionele investeringsstroom
vrij te maken voor natuur, schoolgebouwen, ICT, sport, monumenten enzovoort.
Het kabinet heeft toegezegd hiervoor maximale ruimte te zoeken. Ik wil hierover
twee vragen stellen.In de begroting is een taakstellende onderuitputting van 410 mln. opgenomen.
Dat is erg vroeg, omdat na de Miljoenennota dikwijls onderuitputtingen van
0,5 tot meer dan 1 mld. optreden. Verwacht de minister dat deze meevallers
dit jaar niet die omvang zullen hebben? Het CPB voorspelt overigens dat de
onderuitputting dit jaar eerder groter zal zijn door de nieuwe intensiveringen.
Wat doen wij verder als pas achteraf, in 2001, blijkt dat de meevallers en
de onderuitputting in 1999 groter zijn geworden? Dat blijkt immers pas in
februari. Ik stel voor om die 410 mln. plus wat daar bij de Najaarsnota nog
bijkomt, vast te leggen met het maximale risico dat het jaar zal worden afgesloten
met een negatieve in plaats van een positieve eindejaarsmarge. Een dergelijke
gang van zaken is in de systematiek geaccordeerd. Er is immers voorzien in
een plus of een min van 1%. In het ergste geval moet dit bedrag worden "teruggefinancierd"
als die meevallers er in februari niet blijken te zijn. Ik denk dat het mogelijk
is om dit binnen de systematiek te doen en dat wij dat ook moeten doen, omdat
wij anders in februari vaststellen dat wij in december meer hadden kunnen
uitgeven aan deze investeringen. Ik zou dat betreuren, want ik deel de opvatting
van collega Van Beek dat het de bedoeling is dat het uitgavenkader maximaal
wordt benut.De heer Balkenende (CDA):Het standpunt van de heer Crone dat de beschikbare ruimte moet worden
benut is niet nieuw. Hij heeft dat altijd betoogd, ook al zijn er soms stemmen
opgegaan dat het anders zou moeten.De heer Crone stelt dat bij de Najaarsnota moet worden bezien welke ruimte
er nog is. Hij noemde daarbij een bedrag van ruim 400 mln. Ik hoor graag zijn
politieke oordeel over mijn stelling dat wij hierdoor met een erg onrustig
begrotingsbeeld te maken krijgen. Wij nemen nu vier keer een besluit over
de begroting van één jaar. Is dat niet wat al te veel van het
goede? Moeten wij niet eens besluiten om ons te beperken tot hetgeen bij de
Voorjaarsnota is besloten? Nu komen wij namelijk in de situatie terecht dat
wij na de Voorjaarsnota nog twee keer moet besluiten over de beschikbare ruimte
en dat draagt niet bij tot een transparant en voorspelbaar begrotingsbeleid.De heer Crone (PvdA):Dit punt is besproken in het debat over de Voorjaarsnota. Ik ben het eens
met de minister die toen zei dat de beslissingen die toen moesten worden genomen,
het hoofdbesluit waren. De belangrijkste beginselen zoals het PBBP liggen
immers allemaal vast als het hoofdbesluit is genomen. Dat hoofdbesluit is
vastgelegd in de kaderbrief en de consequenties daarvan zien wij nu terug.
De minister gaf toen echter ook aan dat het tot de spelregels behoort dat
tussentijdse meevallers mogen worden besteed. Dat kan alleen tussentijds gebeuren
en staat daarom niet haaks op het beleid.Ik teken hierbij wel aan dat het verschil tussen de realiteit en de ramingen
het afgelopen jaar zo groot is geworden, omdat er hele grote meevallers zijn.
Hoe groter die meevallers zijn, hoe onwaarachtiger het wordt om die bedragen
snel weg te zetten. Deze problematiek behoort echter te worden behandeld bij
een debat over de lange termijn, want dan moet er bij de start van een volgend
kabinet worden gekozen voor een andere systematiek met hogere groeiramingen.De heer Balkenende (CDA):De systematiek die wij tot nu hebben gehanteerd, houdt in dat de Voorjaars-
en de Najaarsnota's dienen als een correctie en de aanpassingen bevatten die
op dat moment nodig zijn. De heer Crone heeft echter gelijk als hij zegt dat
er nu zulke grote bedragen in het geding zijn dat het moeilijk wordt om nog
te spreken van een voorspelbaar begrotingsbeleid. Een en ander neemt
niet weg dat dit aan de orde dient te komen bij een debat over de systematiek.De heer Crone (PvdA):Ik herinner de heer Balkenende er wel aan dat de financiële woordvoerders
vanwege de onverwacht hoge groei aan premier Kok en minister Zalm hebben gevraagd
of het mogelijk is om in de Voorjaarsnota een doorkijkje te geven in de extra
inkomsten. Het kabinet had kunnen zeggen dat het daar niet aan tegemoet kon
komen en dat dit doorkijkje pas in de Miljoenennota kon worden gegeven. Ik
ben blij dat het kabinet dat doorkijkje wel heeft gegeven en daarom zal ik
nu, achteraf, niet zeggen dat het een schande is dat het kabinet dat heeft
gedaan.De heer Balkenende (CDA):Het zou uit een oogpunt van die transparantie en voorspelbaarheid beter
zijn dat je een grote bulk met de Voorjaarsnota hebt. Het schept wat meer
rust dan thans het geval is. Wij blijven maar doorgaan. Ik hoop dat u dat
met mij eens bent.De heer Crone (PvdA):Ik ben er niet zo nerveus van geworden.De heer Vendrik (GroenLinks):Bij Voorjaarsnota, bevestigd tijdens de algemene politieke beschouwingen,
hebben wij vastgelegd dat bij onderuitputting, bijvoorbeeld voor 2000, het
fonds voor natuuraankopen extra middelen kan ontvangen om in ieder geval een
herhaling van 1999 te voorkomen. Ik probeer te begrijpen welk punt de heer
Crone probeert te maken. Hebben wij dat al niet vastgelegd? Of hebben wij
iets vergeten?De heer Crone (PvdA):Wij moeten niet hebben dat in februari blijkt dat er nog een eindejaarsmeevaller
van 500 mln. is, want die kan dan niet meer op een girorekening worden gestort.
Om dat te vermijden kun je ook met een positieve eindejaarsmarge eindigen.
Het is als het ware te veel uitgeven. Dat wordt dan gecorrigeerd met de meevaller
of anderszins. De minister is een meester in de behendigheid van de techniek.
Wij maken het uitgavenkader vol: dat is de deal. In februari moet niet iedere
keer blijken dat er weer 0,5 mld. te veel is. Tussen de Najaarsnota en de
vermoedelijke uitkomsten zit steeds grosso modo 0,5 mld. Het is dit jaar eerder
een onderschatting dan een overschatting.De heer Vendrik (GroenLinks):U doet een suggestie voor een oplossing van een probleem, waarover al
eerder een afspraak is gemaakt. Bij dreigende onderuitputting mag in ieder
geval de staatsschuld niet profiteren.De heer Crone (PvdA):U formuleert het nu negatief. Laten wij ons houden aan de gemaakte afspraak.
Vooral de techniek moet ons niet voor de voeten lopen. In de Najaarsnota kan
de minister een schatting maken van de onderuitputting. Hij kan het pas definitief
doen bij de voorlopige rekening. Die maanden zijn dan een paar honderd miljoen
waard. Wij willen dat graag in de gaten houden.Mevrouw Giskes (D66):De heer Crone gaf aan dat hij zo blij was met de doorkijkjes. Vervolgens
doet hij er niets mee. Waarom bent u daar zo blij mee geweest? Waarom had
u die willen hebben? De kans om er wat mee te doen is nu. Die laat u voorbijgaan.De heer Crone (PvdA):De doorkijkjes van de Voorjaarsnota hebben wij geïncasseerd. Die
golden maar voor een jaar. De minister zei steeds dat het grootste deel doorloopt,
maar hij kon nog niet zeggen hoeveel hij had. Dat hebben wij nu geaccordeerd.
Dat is de loftrompet over die 15 mld.Mevrouw Giskes (D66):Uit al die verhandelingen heeft u wel degelijk een beeld gekregen van
de te verwachten groei. Desondanks blijft u stug zitten op het kader waarop
wij nu zitten. Hoe moeten wij dat rijmen? Ik kan dat niet plaatsen.De heer Crone (PvdA):Het is simpel. Wij stellen ons tevreden met wat is afgesproken, inclusief
de politieke beschouwingen. Natuurlijk kun je altijd zeggen: ik wil nog 1
mld. De scholen moeten maar eens eerst zien dat zij het geld kwijt kunnen.
Het kabinet zal een meerjarig investeringsprogramma op tafel leggen voor een
aantal sectoren, in het bijzonder op de arbeidsmarkt toegespitst. Dan zal
beter blijken waar je het geld kunt neerzetten. Er is niet ingevuld waar uw
1 mld. naartoe gaat.Mevrouw Giskes (D66):Kan de heer Crone mij een school noemen die zal zeggen: doet u mij nog
maar even geen extra schoolbudget?De heer Crone (PvdA):Natuurlijk niet. Onze taak is niet om de overschotten bij sommige scholen
te vergroten. Of wil D66 liever dat scholen overschotten hebben? De directeuren
van scholen weten vaak niet eens dat zij het schoolbudget krijgen, want de
circulaire is nog niet uit. De directeuren van een VO-school weten niet eens
dat zij een ton krijgen. Vervolgens moeten zij het kwijt zien te raken. Waar
het lukt zullen zij dat melden. Een tekort zal ook worden gemeld. Als er te
veel is, zal het waarschijnlijk niet worden gemeld. Begin van het jaar krijgen
wij daarvan een overzicht. Hoe staat het met die bestedingen? Waar zitten
de echte tekorten en waar niet? Als over alle scholen 1 mld. wordt verspreid,
zullen die zeggen: dat is ook weinig. Ik zet het liever gericht in waar het
nodig is.Mevrouw Giskes (D66):Dan neemt u dus voor lief, dat vrijwel alle scholen waarschijnlijk zullen
melden, dat er nog een tekort is. Ze moeten dan een jaar wachten en krijgen
later in het jaar bericht. Dan zijn wij bijna twee jaar verder voordat echt
iets kan worden gedaan.De heer Crone (PvdA):U moest eens weten hoeveel scholen een overschot hebben. Dat overschot
wordt belegd. Er zijn vele scholen die geen tekort hebben, noch aan geld,
noch aan leerkrachten.Mevrouw Giskes (D66):Bedoelt u dat er in het onderwijs geen problemen zijn?De heer Crone (PvdA):Er zijn zeer grote problemen. Niet iedere school komt evenveel tekort.
Daar waar de tekorten zijn, wil ik het eerst het geld neerlaten. Het is gemakkelijk
om het geld als een olievlek over het land uit te smeren. Zo pak je geen probleem
aan. Ik ben heel benieuwd waar ú straks uw investeringsplannen op richt.Voorzitter! Ik kom nu op de meerjarige intensiveringsprogramma's die het
kabinet in het voorjaar hier zal voorleggen. Dit is voorzien van een belangrijke
politieke uitspraak van de minister-president: de uitvoering van die plannen mag niet stuiten op gebrek aan geld. Ook de heer Dijkstal
heeft zich in deze zin uitgelaten en dat lijkt mij echt pure winst.De kwaliteit van de publieke sector is een zaak die niet even ad hoc bij
een Voorjaarsnota kan worden geregeld. Ik zou de minister dan ook een visie
willen vragen op een aantal meerjarige structurele ontwikkelingen in maatschappij
en economie. Van vele zijden wordt er de laatste twee, drie maanden veel materiaal
aangedragen: het SER-advies voor de middellange termijn; studies van SCP en
CPB; ook zelf heb ik een stukje geschreven in Socialisme en Democratie. Niettemin
zie je iedere keer vergelijkbare trends terugkeren.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik begrijp het niet meer. Enerzijds vraagt u diepgaande analyses van het
kabinet, meerjarenintensiveringsprogramma's – de heer Melkert heeft
dat ook al gedaan – maar anderzijds zegt u: die hele discussie over
de kwaliteit van de publieke sector kunnen wij niet bij de Voorjaarsnota regelen.
Wanneer dan wél?De heer Crone (PvdA):Wij hebben nu zelf al onze meerjarenvisie neergelegd in "Kracht en kwaliteit".
Dat is al een stevige bodem geweest voor deze discussie. Wij willen echter
een specifiek beeld hebben van de knelpunten. Ik weet dat bijvoorbeeld de
salarissen van de leidsters in de kinderopvang aan de lage kant worden geacht,
maar in andere sectoren zijn de salarissen helemaal niet laag. Het kabinet
maakt die analyses en vervolgens kunnen wij bepalen waar het geld het eerst
naar toe moet. Het heeft geen zin om het eerst geld te sturen naar situaties
waar zich géén knelpunten voordoen. Dat vind ik dan ook het
zwakke van uw plan. U geeft wel 5 mld. uit maar alleen maar aan "de zorg",
zoveel honderd miljoen, aan "het onderwijs", zoveel honderd miljoen enz. Wie
dat geld krijgt en waarvoor precies, dat blijft onduidelijk. Wat u betreft
krijgen rijke scholen evenveel als arme. In elk geval staat er niet dat het
ánders gaat. Dat vind ik het zwakke van uw plan. Dat willen wij niet.De heer Vendrik (GroenLinks):Uw plannen worden er niet sterker op wanneer u mijn plannen afkraakt,
maar dat terzijde. Wat is nu de politieke betekenis van "Kracht en kwaliteit"?
U wilde 9 mld. uitgeven en kennelijk had u het allemaal goed doordacht. Immers,
u geeft niet zomaar geld weg aan arme én rijke scholen. De PvdA zou
investeren, hoppa jongens, we doen niet moeilijk; we gaan ervoor met dit kabinet!
En nu moeten wij weer wachten totdat het kabinet in het voorjaar komt met
analyses van knelpunten... Heeft u daar nou zelf geen antwoord op? Bent u
dáárvoor in de politiek gegaan, om op het kabinet te wachten?!De heer Crone (PvdA):Behalve u zei iedereen, toen wij met die 9 mld. kwamen, waar slaat dat
op? Het leek wel een Wehkampcatalogus; het was veel te gedetailleerd. Welnu,
ik verwijt anderen, die géén gedetailleerde plannen maken, dat
ze alleen maar wensenlijstjes inleveren. Daar hebben wij niets aan. Als ik
moet kiezen tussen schuldaflossing of uitgavenvergroting, wil ik in beide
gevallen het rendement kunnen meten. Het kabinet bereikt nu al bijna de rendementsgrenzen
die noodzakelijk zijn. Daar zijn de investeringen op gericht. Dat moet eerst
maar eens worden waargemaakt. Er is nog geen kabinet geweest dat in zo'n korte
periode zoveel geld heeft neergezet. Oud geld, althans regeerakkoordgeld,
en 8 mld. daarbovenop in drie jaar tijd. Er is zelfs geen kabinet dat ooit
zoveel wist te bezuinigen in acht jaar tijd.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Ik begrijp dat de PvdA-nota "Kracht en kwaliteit" zijn uiterste
houdbaarheidsdatum al is gepasseerd. We moeten nu weer wachten op analyses
van het kabinet vóór de PvdA-fractie wellicht bereid is politieke
keuzen te maken in verband met extra investeringen, met wellicht als consequentie
dat het Zalmbegrotingskader omver moet.De heer Crone (PvdA):Dat is de zaak op z'n kop. In het kader van "Kracht en kwaliteit" hebben
wij meteen al gezegd: die 9 mld. is nodig in een meerjarig perspectief. Wij
hebben nooit gezegd dat een en ander in deze Miljoenennota zou moeten zitten.
De beperkte absorptiecapaciteit van de sectoren leidt er nu eenmaal toe dat
je dat geld niet in één jaar tijd kwijt kunt. Het kan twee jaar
duren; er is zelfs over vier jaar gesproken. Gelukkig blijkt het sneller te
gaan; wat dat betreft komen wij boven onze "target" uit.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! De zorgen die de heer Crone zich maakt met betrekking tot
het onderwijs, onderschrijf ik. De vraag is echter hoe gedetailleerd de overheid
moet zijn waar het gaat om het toedelen van budgetten, beleidsinhoudelijke
doelstellingen enz. Natuurlijk ben ook ik voor het VBTB-proces en ook ik vind
dat je oog moet hebben voor doelstellingen. Echter, wij zien in het onderwijs
dat er verschillen zijn; de noden zijn niet overal hetzelfde. De vraag is
nu hoe gedetailleerd de overheid moet optreden. Ik kies er meer voor om budgetten
bij de school te leggen en ze zelf keuzes te laten maken. Uit het betoog van
de heer Crone proef ik dat hij tamelijk gedetailleerd wil interveniëren.
Wilt u daar nog eens op ingaan?De heer Crone (PvdA):Daar is geen sprake van. Wij zijn het eens met de hoofdlijn dat schoolbudgetten
moeten worden verruimd. Wij hebben daar bij de behandeling van de Voorjaarsnota
zelfs een amendement over ingediend. De school beslist dan wat er moet gebeuren.
Willen wij de CAO aanpassen of iets doen met de wachtgeldfondsen, dan kunnen
wij dat niet via elke school apart doen. Dat gaat soms nog via macrobudgetten.
Zo zul je altijd een mix houden tussen macro-aansturing en verruiming van
schoolbudgetten. Ik zie uw opmerking derhalve eerder als een ondersteuning
van mijn betoog.De heer Balkenende (CDA):Schoolbudgetten kunnen vrij worden besteed. Als je gelden oormerkt voor
zoiets als basisvorming, geef je er echter al een invulling aan. Dát
is het punt. De bedoeling van verruiming van de schoolbudgetten was nu juist
om vrijheid te bieden. U hebt er zo-even echter enkele invullingen aan gegeven.De heer Crone (PvdA):Je zult toch op z'n minst moeten aangeven of je de 100 mln. extra in de
schoolbudgetten steekt voor het primair onderwijs of voor het voortgezet onderwijs.
Stop je het in het voortgezet onderwijs, dan moet je vervolgens weer kiezen
of je het doet voor de eerste twee, drie jaar van de basisvorming, voor het
gehele voortgezet onderwijs of bijvoorbeeld alleen voor het
VMBO. Die keuze moeten wij hier maken, want wij kunnen hier moeilijk zeggen:
ze krijgen allemaal 1 mld.De heer Balkenende (CDA):Ik stel vast dat u een veel meer ingevulde benadering geeft als het gaat
om die budgetten dan aanvankelijk is beoogd.De heer Crone (PvdA):Daar was "Kracht en kwaliteit" toch vrij gedetailleerd in. Daarin zat
een balans tussen de verschillende onderwijssectoren.Mevrouw Giskes (D66):Als ik hoor wat u zegt over de schoolbudgetten, concludeer ik daaruit
dat u het niet met staatssecretaris Adelmund eens bent. Zij incasseerde de
75 mln. meteen voor de basisvorming.De heer Crone (PvdA):Onze intentie was om de verruiming van de schoolbudgetten in het voortgezet
onderwijs te laten aanwenden voor het grootste knelpunt in dat onderwijs.
Het grootste knelpunt daar is de basisvorming. Dat weet iedereen. Het is namelijk
nieuw. Dat geeft invoeringsproblemen. Het onderwijsveld wilde het aantal uren
verlagen van 32 naar 30. Ik vind het waanzinnig om in een tijd waarin grote
nadruk wordt gelegd op het belang van kennis, tegen de toch al niet sterkste
groep op de arbeidsmarkt – VMBO – te zeggen: gaan jullie maar
twee uur naar huis. Dat konden wij niet begrijpen.Mevrouw Giskes (D66):U zult het toch wel met mij eens zijn dat er nog zoveel discussie over
is dat het geld voorlopig helemaal nog niet kan worden besteed. Je kunt het
dus beter met een wat ruimere invulling toedelen aan alle schoolbudgetten
van scholen die dat ook weg kunnen zetten.De heer Crone (PvdA):Neen, dat ben ik niet met u eens. Het moet in ieder geval terechtkomen
in de onderbouw van het voortgezet onderwijs en niet in het studiehuis. Daar
zijn ook problemen, maar laten wij het nu even hierbij houden. Ik houd vol
dat dát het beste zou zijn. Ik geef toe, in de motie is dat niet zo
opgeschreven. De behandeling van de onderwijsbegroting zal duidelijkheid geven.Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog. De eerste maatschappelijke trend –
ik keer terug naar de hoofdlijn – is de welvaartsparadox. Mensen die
privaat rijker worden, vinden niet zonder meer dat ze meer zelf kunnen regelen
en betalen en dat de overheid dus een stapje terug moet doen. Neen, ze verwachten
zelfs dat de overheid een kwalitatief en zelfs kwantitatief beter pakket aan
voorzieningen levert. Als je het thuis goed hebt, wil je dat ook in het verzorgingstehuis
hebben. Je wilt meer privacy en niet met zes personen op één
kamer. Als je meer luxe hebt in de privé-auto, wil je ook dat het openbaar
vervoer een beetje behoorlijk is. Natuurlijk wil je ook geen aftandse schoolgebouwen.
Net als in winkels en banken wil je dat het daar schoon en comfortabel is.Een tweede trend, die in dezelfde richting wijst, is de versnelling van
de loonontwikkeling in de marktsector. Enerzijds is dit een gevolg van de
krappe arbeidsmarkt. Dan gaat het om de contractloonontwikkeling, maar misschien
nog meer om de extraatjes daar bovenop, het incidenteel. Anderzijds wordt
de loonstijging versneld door de productiviteitsstijging als gevolg van de
nieuwe economie, de nieuwe doorbraaktechnologie. In een buitengewoon interessante
bijlage bij The Economist is precies te lezen hoe de productiviteitsversnelling
in de VS in de laatste vijf jaar daarmee is te verklaren. Niets vinden wij
daarover in de Miljoenennota.Een derde onmiskenbare trend is dat mensen korter en gevarieerder willen
werken. Bijvoorbeeld omdat ze vanwege welvaartsoverwegingen geld minder belangrijk
vinden dan vrije tijd of omdat ze zorgtaken samen willen kunnen delen. Het
SCP-rapport van gisteren brengt zeer indringend naar voren dat eenderde van
de mensen vanwege zorgtaken korter wil werken, maar dat slechts 4% dat ook
echt voor elkaar krijgt. Tegenover de economische druk om langer te werken –
krappe arbeidsmarkt – staat de sociale druk om korter te werken. Dat
behoeft niet haaks op elkaar te staan, mits de productiviteit maar harder
stijgt. Er is dus niets tegen productiviteitsgroei. Zeker nu het arbeidsaanbod
minder snel zal groeien, is het zelfs de bron die nodig is om de economische
groei op peil te houden. De productiviteitsstijging wordt dan de hoofdmotor
van de economische groei. Het faciliëren van die productiviteitsgroei
zou eigenlijk de kerntaak van het beleid moeten worden. Dan gaat het om scholing,
vergroten van kennis en zorgen dat maximaal gefacilieerd worden om productief
te zijn. Dat loopt van kinderopvang tot inzet van ICT, tot in alle haarvaten
van de economie. Dat staat weliswaar in de Miljoenennota, maar mijns inziens
toch veel vrijblijvender dan alle boekhoudkundige doelstellingen. Dan kom
ik al gauw bij de uitdrukking: pennywise eurofoolish.Het gevolg van hogere productiviteitsstijging in de marktsector is voor
de collectieve sector dat door het Baumoleffect het bijna onvermijdelijk is
dat de collectieve sector relatief duurder wordt. Immers, persoonsgebonden
diensten, zoals zorgtaken en voor de klas staan, zullen in productiviteitsontwikkeling
achterblijven bij de ontwikkelingen in de markt.Onvermijdelijk, alsook wenselijk is het daarom om meer te investeren in
de publieke sector. Door de succesvolle sanering van de overheidsfinanciën
is dat nu alleszins mogelijk, mits wij uitgaan van meer realistische veronderstellingen
bij het opstellen van de begrotingen. Zo zou allereerst het basisscenario
dichter bij de realiteit kunnen worden gebracht. De SER heeft het begrip voorzichtig
trendmatig gelanceerd. Hoe het ook zij, voor de huidige kabinetsperiode is
dat niet meer relevant, want de laatste begroting van het kabinet in 2002
is vanaf het komende voorjaar vanzelfsprekend gebaseerd op de dan beschikbare
best realistische raming. Dat staat dus niet meer ter discussie in deze kabinetsperiode.Nog een meer realistische grondslag van de begrotingsregels zou zijn om
de jaarlijkse prijsbijstelling niet te baseren op de algemene inflatie (PBBP),
maar die mede op de loonontwikkeling in de marktsector. Dat gebeurt nu niet.
Ik heb daar schriftelijke vragen over gesteld. Het gevolg van het feit dat
wij de algemene inflatie (PBBP) als deflator gebruiken voor het uitgavenkader
is dat de ministers een te lage inflactiecorrectie uitgekeerd krijgen, waardoor
zij een volumeachterstand in het personeel oplopen. De lonen stijgen namelijk
bijna altijd harder dan de inflatie. Er zijn per sector overigens verschillende
prijsdeflatoren. Kan de minister toelichten hoe dat precies
zit? Op zichzelf is er in de afgelopen jaren dus een stukje ruimte voor volumegroei
ingezet voor de loonontwikkeling en dientengevolge in beperkte mate "bezuinigd"
op intensiveringen om de lonen te betalen. Daarmee worden uiteindelijk de
afspraken uit het regeerakkoord in beperkte mate uitgehold.Dit geldt sterker, als wij de post incidenteel erbij betrekken. Die stijgt
nu, zo hebben het CPB en De Nederlandsche Bank verleden week gesignaleerd.
Werkgevers trekken in de markt namelijk wél geld uit voor de kosten
van vergrijzing van en veranderingen in het personeelsbestand. Dat is het
structuureffect in de post incidenteel. Zij trekken ook extra geld uit voor
individuele, al dan niet winstafhankelijke beloningen (loondrift). Volgens
het regeerakkoord moet de post incidenteel in de collectieve sector echter
juist omlaag, tegen de markttrend in! Dat leidt tot een extra verslechtering
van de arbeidsmarktpositie van de overheid. De overheid is dan een slechte
werkgever die niet doet wat de markt vereist of zij moet relatief tot bezuinigingen
overgaan om dat wel te doen.De heer Balkenende (CDA):De heer Crone heeft het nu over een eventuele bezuiniging om te kunnen
voldoen aan de verplichting op het loonfront. Het in dat verband genoemde
Baumoleffect is volkomen helder, althans voor ons. De PvdA heeft in "Kracht
en kwaliteit" een aantal beleidsinhoudelijke doelstellingen genoemd. De loonontwikkeling
komt onder druk, omdat de marktsector extra gaat betalen. Dat heeft op de
een of andere manier een uitwerking op de overheid. Door die druk op de loonontwikkeling
kom je niet toe aan de beoogde beleidsinhoudelijke intensiveringen. Dan kom
je bij het punt van de ombuigingen. Gesteld dat de nood aan de man komt en
dat de loonontwikkeling voor de overheid te zwaar wordt, gaat de fractie van
de heer Crone dan ombuigen of gaat zij inkomstenmeevallers benutten om dat
probleem te tackelen?De heer Crone (PvdA):Ik heb nog meer smaken in het pakket en die zal ik zo serveren. Het is
geen digitale keuze tussen het een en het ander. Ik heb het over de maatschappelijke
trends. Die zet je niet op een jaar. Een deel daarvan zal in het nieuwe regeerakkoord
op zijn pootjes terecht moeten komen. Voorts zullen wij zien waar in 2002
de ruimte zit. Ik ben daar niet pessimistisch over. Ik denk namelijk dat er
dan aan alle kanten ruimte in de begroting is. Laten wij dat dus maar even
afwachten.De heer Balkenende (CDA):U sluit dus evenals uw fractievoorzitter niet uit dat, als de nood aan
de man komt, u de inkomstenmeevallers eventueel benut voor de oplossing van
dit reële probleem, als de loonkostenontwikkeling doorgaat?De heer Crone (PvdA):Ik hoef niets uit of in te sluiten. Het kabinet wil een goede werkgever
zijn. Dat is hier uit-en-te-na door alle bewindspersonen uitgedragen, inclusief
de premier, alsook onlangs door de minister in de CAO-onderhandelingen. Het
kabinet heeft derhalve een probleem, als het geen geld heeft om de politieagenten
te geven wat er nodig is. Dan zal het kabinet vast met een oplossing komen.
Toen ik hier stond met het 9 mld.-pakket, werd ik ook weggehoond, want het
was allemaal belachelijk en overdreven. Mijn pessimisme is dan ook zeer minimaal
en mijn optimisme kent geen grenzen, zeker geen financiële grenzen.De heer Balkenende (CDA):Dat betekent dat u niet uitsluit dat eventueel het schot dan wat wordt
gerelativeerd in het spoor van uw fractievoorzitter?De heer Crone (PvdA):Ik laat me niet in uw vraag trekken. Ik heb gezegd wat ik heb gezegd en
daar voeg ik niets aan toe. We zien wel hoe dat loopt.Voorzitter! De post incidenteel leidt op zich, gelet op de verlaging in
de collectieve sector en een verhoging in de marktsector, ten principale tot
een verslechtering van de arbeidsmarktpositie van de overheid. Toch wil ik
wel benadrukken dat het gelukkig nog niet zover is dat de overheid een slechte
werkgever is. De cijfers wijzen althans uit dat het aantal vacatures per 1000
arbeidsplaatsen in de collectieve sector lager is dan in de markt en dat er
nog altijd meer mensen vanuit de marktsector gaan werken bij de collectieve
sector dan andersom, maar ons afbreukrisico is wel veel groter. Immers, als
er geen schoenenverkoper is, pak je zelf die schoenen uit het rek, maar als
er bij ons geen leraar voor de klas staat of als je niet geopereerd kunt worden,
dan is dat veel dramatischer. We zijn monopolist en de minister moet zich
ook actiever inzetten, met het kabinet, om een sterkere publieke sector te
maken. Omdat mensen nu eenmaal geen alternatief hebben, mag het kabinet geen
misbruik maken van zijn monopoliepositie, in die zin dat mensen toch nergens
anders naartoe kunnen.Ik vraag de minister om deze analyse op hoofdlijnen eens met ons mee te
maken en te bevestigen en vooral ook mee te denken over oplossingen. Eén
daarvan is een door de CPB-economen aangedragen suggestie om de loongevoelige
overheidsuitgaven – zeg maar 70% van het totaal – jaarlijks niet
met de algemene inflatie te compenseren, maar met de loonontwikkeling in de
markt. Dat vind ik een modernisering van de Zalmnorm, waarbij de minister
overigens altijd zegt dat de Zalmnorm niet bestaat; maar goed, het praat makkelijk.
Welnu, die komt dan ook op dat punt op een realistischer grondslag en sluit
beter aan op de realiteit. Het tast niet het hoofdelement van de scheiding
van inkomsten en uitgaven aan, want ik ben er voor om die te handhaven. Het
leidt wel tot hogere uitgaven en dus een kleiner overschot, maar dat kunnen
we aanzuiveren uit de grote inkomstenmeevallers, die immers beschikbaar zijn
voor lastenverlichting dan wel het overschot of de schuldaflossing.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Ik wil niet vervelend zijn, maar ik heb zo-even...De heer Crone (PvdA):Dank u wel!De heer Balkenende (CDA):Nu, dan ben ik wel vervelend. Dat is ook goed; het is net hoe u het hebben
wilt.Ik heb u zo-even aangegeven dat er een probleem kan ontstaan bij de loonontwikkeling.
U zegt: we zien wel. Nu zegt u weer dat u niet tornt aan het schot inkomsten-uitgaven.
Nu, had u dat zo-even gezegd, dan was het helder geweest. U handhaaft dus
gewoon het kader.De heer Crone (PvdA):Ik geef dit als één van de oplossingen van de mogelijke
problemen aan. Als dit helpt, dan helpt het.De heer Balkenende (CDA):U schept zelf uw eigen onduidelijkheid. Eerst zegt u van: we zien wel
hoe het loopt. Ik heb gewezen op wat uw fractievoorzitter de heer Melkert
heeft gezegd, die op een gegeven moment wel de ruimte, een politieke ruimte,
hanteert. Vervolgens zegt u dat u het schot handhaaft. Nu is er spanning tussen
wat u zegt en wat de heer Melkert zegt.De heer Crone (PvdA):Ik geloof dat dit wel meevalt – althans, ik zie het niet zo erg.
Ik benadruk alleen: hoe dek je het, als er extra kosten zijn? Wat gebeurt
er in dit geval, als de lonen harder stijgen dan we nu denken? Dan mag je
verwachten dat ook de inflatie hoger is en daarmee stijgt allereerst het uitgavenkader.
Maar dat kan niet genoeg zijn, want als de lonen met 1% stijgen, kost dat
2 mld. Maar de inflatie die bij 1% loonstijging hoort, is 0,4%; dat levert
dus maar 1,4 mld. op in het uitgavenkader, en daarmee heb je nog 600 mln.
tekort. Maar ik zei net al dat de minister een onderschatting van de inflatie
hanteert ten opzichte van het CPB van 700 mln., zodat ik zelfs 100 mln. over
heb. Dat kan dus allemaal wel loslopen.Voorts heeft de minister de gasraming nog laag in de boeken gezet. Ik
weet niet hoe dit afloopt, maar stel dat de gasprijzen op ƒ 2,25 komen
en de dollar ook. Dat is aanzienlijk lager dan nu; dus zo optimistisch ben
ik niet. Welnu, dan zegt de minister dat hij al 8 mld. meer in het FES heeft
zitten, in tien jaar tijd. Het FES-bruggetje kan derhalve ook geld opleveren.
Ik ben hiermee al aan de vierde bron en ik zit alweer over de miljarden. Dan,
als de lonen hoger stijgen, zal dat komen doordat de economische groei is
meegevallen ten opzichte van "behoedzaam". Daarmee hebben we ook weer meevallers
te verwachten in de werkloosheid en in de rente. Het kan tegenvallen, maar
een paar honderd miljoen tel ik er toch al gauw bij. En dan is het bruggetje
uit het FES ook sowieso al te gebruiken, want het FES is geen investeringsfonds
maar eigenlijk de komende jaren een spaarfonds. Er zit een enorm overschot
in het FES de komende drie tot vier jaar. Dat is ook alweer een extra ruimte
voor het bruggetje. Ik doe ook nog een suggestie om die andere indexatie van
het kader te formuleren voor nieuwe regeerperioden en zie dus niet in waarom
ik nu al moet zeggen dat het schot verzet moet worden. Wij zien dat allemaal
wel.De heer Balkenende (CDA):De politieke betekenis van deze discussie is buitengewoon belangrijk.
Natuurlijk heeft u gelijk als u zegt dat bekeken moet worden wat de mogelijkheden
zijn. Maar er kan een moment zijn waarop de nood aan de man komt, aldus de
heer Melkert. Uit de uitlatingen van de heer Melkert in juni blijkt dat hij
zich het recht voorbehoudt om inkomstenmeevallers in te zetten, terwijl u
het schot wilt handhaven. Met andere woorden: in die omstandigheden wordt
het ombuigen.De heer Crone (PvdA):Ik zie nog steeds geen enkel licht tussen de woorden van fractievoorzitter
Melkert en mijzelf. Eerst moet het probleem in kaart gebracht worden. Het
is een feuilleton. Wij zijn er al mee begonnen voor "Kracht en kwaliteit"
en wij blijven onze eisen stellen. Daarna moet gezocht worden waar de ruimte
zit om het te financieren. Wij zijn tot nu toe goed weggekomen en dat houden
wij nog even zo. Het heeft geen enkele zin om nu al een discussie te voeren
in de zin van: als dan, als dit, enz.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb u daarstraks ook horen zeggen, mijnheer Crone, dat het erg belangrijk
is om in een meerjarig perspectief over al die uitgaven te denken. Ik ben
het daarmee eens en daarom is het ook belangrijk dat u wat meer helderheid
geeft over dat beroemde jaar 2002. Dan is de nieuwe kabinetsperiode vermoedelijk
nog niet aangebroken en komt het er toch op aan wat uw politieke conclusie
is ten aanzien van de waarschuwing van het CPB. Het CPB heeft al die mogelijke
besparingen die u nu noemt even op de lat gezet en geeft ons nu een waarschuwing.
Er bestaat een groot risico dat er in 2002 niet voldoende geld is om alle
extra uitgaven die in 2001 op de rol worden gezet vol te houden in 2002. De
vraag is dan ook, wat er dan gaat wijken: de investeringen of het kader.De heer Crone (PvdA):Naar mijn mening neemt het CPB een aantal punten niet mee die wel meegenomen
zouden kunnen worden, waardoor het CPB somberder is dan ik ben. Het CPB gaat
om te beginnen uit van een hogere prijs BBP en van een andere loonontwikkeling
dan het kabinet. Dat scheelt al 700 mln. Het CPB heeft het FES-bruggetje,
laat staan de invulling daarvan, niet meegenomen. Dat kon ook nog niet omdat
het in mei, toen de cijfers werden geproduceerd, ook nog niet ingevuld was
door het kabinet, laat staan dat het FES-bruggetje al verder werd opengezet.
Het CPB is inderdaad een van onze belangrijkste instituten maar het is een
beetje somber op dit punt.Ik heb echter gezegd dat er nog heel wat ruimte zou kunnen ontstaan in
2002. Maar ik maak mij daarvan natuurlijk niet afhankelijk. Vandaar dat ik
nog een nieuw instrument heb toegevoegd door de prijsontwikkeling in het uitgavenkader
wat realistischer in te boeken.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat betekent dat u geen politieke conclusie wenst te verbinden aan de
waarschuwing van het CPB, die, nogmaals, al die effecten hebben doorgerekend
en in samenhang hebben bekeken. Het gaat immers om de vraag wat er per saldo
resulteert aan ruimte of aan gebrek aan ruimte. Het CPB signaleert een gebrek
aan ruimte. Ik zou mij kunnen voorstellen dat u, ook vanuit uw eigen perspectief
dat wij meerjarige helderheid moeten geven aan de publieke sector, nu al zouden
uitspreken dat er geld is in 2002 en dat het er zal blijven, ongeacht de vraag
of het kader dat toelaat of niet. Daarmee zou veel gewonnen zijn, mijnheer
Crone. Dat past ook in uw straatje.De heer Crone (PvdA):U doet nu net alsof wij geen meerjarig perspectief schetsen. Die 8 mld.
extra en ook die 700 mln. daaronder zijn meerjarige uitgavenbegrotingen. In
februari zeiden de scholen dat zij nu geen geld hoefden te hebben maar dat
zij een meerjarig perspectief wensten om bijvoorbeeld te kunnen bepalen of
er een mogelijkheid is voor hergroepering van klassen. Dat meerjarig perspectief
is nu met deze Miljoenennota gegeven, want het is duidelijk dat het bedrag
van 8 mld. meerjarig in de boeken staat. U doet net alsof wij niets meerjarigs
doen en alleen per Voorjaarsnota en Najaarsnota weer wat extra miljoenen
erbij doen, maar dat is volstrekte onzin! Die 8 mld. extra zijn volledig structureel
en gaan geheel en al meerjarig naar de scholen. Veel scholen weten nog steeds
niet wat zij zullen krijgen.De heer Vendrik (GroenLinks):Sorry, maar uw partij wil nu juist elke keer weer nieuwe rondes bij de
Voorjaarsnota. Dat zijn wij niet. En uw partij gaat de discussies over 2002
uit de weg. U geeft steeds geen antwoord, ook niet aan de collega's. Iedereen
is gewoon benieuwd wat de PvdA vindt van het jaar 2002, het jaar van de waarheid.
Krijgt u gelijk of krijgt hij gelijk? Daar gaat het om! U ontwijkt het antwoord
op deze vraag.De heer Crone (PvdA):Het is een feuilleton. In het najaar 1998 stond ik hier en riep u op hoge
toon: de PvdA laat zich weer in de luren leggen door de VVD; geen extra uitgavenvergroting.
Toen kwamen in 1999 de Voorjaarsnota en de Najaarsnota en legden wij 9 mld.
op tafel en u riep: de PvdA laat zich in de luren leggen, mooie plannen, maar
waar blijft het geld nu? Houdt uw rug recht! Wij halen wel binnen wat wij
zeggen en het meerjarig perspectief wordt van jaar op jaar verlengd. U zegt
dat ik geen discussie voer over 2002. Ik houd u echter voor welke meevallers
er kunnen zijn en ik zeg daarbij dat ik mij daar niet afhankelijk van maak,
want er zijn nog andere uitwegen. Het kabinet zal het probleem dus kunnen
oplossen.Voorzitter! Bezien vanuit het wat bredere langetermijnperspectief stond
Nederland vroeger bekend als een land met de Hollandse ziekte, "the Dutch
disease". De collectieve sector werd te groot en drukte de marktsector plat.
Dat is nu omgekeerd, want de marktsector is groot en sterk. Nu dreigt de collectieve
sector echter niet de ruimte te hebben om mee te groeien. Daardoor bestaat
het risico dat de zegen van de Zalmnorm verandert in de ziekte van Zalm, dus
dat de normen te weinig op de realiteit worden gebaseerd. Er moet daarom een
realistischer invulling komen van de Zalmsystematiek, zodat het evenwicht
tussen de marktsector en de collectieve sector in de hand kan worden gehouden.
Het buitenland ziet anders straks in Nederland een enorm sterke marktsector
tegenover een verpieterende collectieve sector.Natuurlijk gaat het niet alleen om de collectieve sector. Het kabinet
zal zich ook moeten inspannen om de sociale partners te winnen voor het beheersen
van de loonontwikkeling, voor het investeren in kinderopvang en in zorg en
zo meer. Daarvoor moet er misschien zelfs een nieuw Wassenaar komen. Ik verzoek
het kabinet daarom te overwegen een aanvullend SER-advies te vragen over de
middellange termijn, omdat op dit soort punten niet was ingegaan. Daarmee
kunnen wellicht de sociale partners worden overgehaald om de collectieve voorzieningen
te versterken.Voorzitter! Ik ben natuurlijk ook heel benieuwd naar de manier waarop
de VVD de daad bij het woord zal voegen. Ik was blij verrast dat de heer Dijkstal
in het journaal op Prinsjesdag zo duidelijk zei: als het moet, moeten in de
collectieve sector de lonen omhoog en de secundaire arbeidsvoorwaarden verbeteren.
De interviewer Frieszo stelde toen dat daar dan wel geld voor moest komen,
hetgeen de heer Dijkstal beaamde. Zo ruiterlijk heb ik geen enkele politicus
horen spreken, niet in dat journaal althans. Ik denk daarom dat de VVD duidelijk
op hetzelfde spoor zit als mijn fractie, namelijk dat wij de collectieve sector
niet laten wegzakken. Maar goed, ik zal met zeer veel aandacht luisteren naar
hetgeen collega Van Beek straks zegt over het meerjarig perspectief.Voorzitter! In de aanpak van de Partij van de Arbeid past ook de aflossing
van de staatsschuld. Aan de ene kant heb ik vaak uiteengezet, zoals net al
werd herhaald, dat de wettelijke verplichting om jaarlijks het AOW-spaarfonds
te vullen, een stevige basis biedt om de komende lasten van de vergrijzing
op te vangen. Het leidt tot een aflossing van de staatsschuld met 300 mld.,
als er daarnaast geen andere tekorten zijn. Aan de andere kant zijn wij inmiddels
wel vijf maanden verder dan de laatste discussies hieromtrent. Wij weten nu
dat het met de overheidsfinanciën aanzienlijk beter is gegaan dan wij
vijf maanden geleden dachten. Daarenboven begeeft de economische groei zich
aanhoudend op een hoger plan. Het is nu dus mogelijk, na drie jaar achtereen
een begrotingsoverschot van tegen de 1% te hebben gehad, de staatsschuld in
25 jaar af te lossen door een trendmatig begrotingsoverschot van circa 1%
te handhaven. Uit de antwoorden op de vragen die zijn gesteld, blijkt dat
het kabinet volgens een vergelijkbare orde van grootte rekent. Er kan snel
afgelost worden en daarna langzaam of langzaam en daarna snel, maar de periode
van 25 jaar is in ieder geval een bereikbaar perspectief. Naar ons idee moet
er in dat geval ongeveer 3 mld. bovenop het AOW-spaarfonds worden afgelost.
Wij kopen daarmee als het ware een extra verzekeringspolis voor de oude dag.
Ik zou bijna zeggen "met belastingaftrek", omdat het ten koste gaat van de
ruimte voor lastenverlichting. Het gaat niet ten koste van de ruimte voor
uitgavenvergroting en er zijn evenmin nieuwe bezuinigingen voor nodig.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Ik vind dit op zichzelf een heel interessant onderdeel van
het betoog van collega Crone, maar ik kan het sommetje niet helemaal volgen.
Kan hij ons de komende weken aan een spreadsheetje helpen waarin hij ons voortovert
hoe je met 3 mld. per jaar een dergelijk eindresultaat kunt bereiken?De heer Crone (PvdA):Ik zal u die cijfers zeker doen toekomen. Ik heb al gezegd dat het bovenop
het AOW-spaarfonds komt. Wij hebben de wettelijke verplichting om daar jaarlijks
6 à 7 mld. in te stoppen en daar moet ieder jaar 250 mln. bij plus
de rente over dat bedrag. Dit is dus een spaarrekening, zoals vele mensen
die hebben. Als je lang weinig spaart, loopt het bedrag toch enorm op door
rente op rente, in dit geval tot 300 mln. in 2020. In de jaren daarna kan
het fonds nog verder worden gevuld. Er staat namelijk dat je het AOW-spaarfonds
niet mag leeghalen voor 2010, maar er staat niet dat je het niet langer mag
vullen. Daar doen wij vervolgens nog een kopje bovenop van 3 mld. Dat is nu
ongeveer 0,3%. Bij een economische groei van 5% nominaal per jaar, waarmee
ik nu reken, loopt dat af tot nog eens 0,1% in 2020-2025. Je haalt daarmee
het begrotingsoverschot van om en nabij de 1% dat volgens het CPB en alle
andere instituten noodzakelijk is.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Ik ben blij met de toezegging dat ik de berekening krijg.
De heer Crone is iets te optimistisch, maar ik ben blij met de doelstelling.
Het kan alleen zijn dat de getalletjes iets anders moeten worden
berekend om uiteindelijk uit te komen op 500 mln. Een aantal vragen –
ik heb de nummers hier niet bij de hand – gingen daar ook over. Er zijn
door het ministerie een aantal berekeningen op dat punt gemaakt. Daarin wordt
gesproken over aanzienlijk grotere bedragen per jaar.De heer Crone (PvdA):Er is gevraagd wat het kost om de staatsschuld lineair af te lossen in
25 jaar. Dat begint met overschotten die boven de 1% zitten en het eindigt
met overschotten van 0,6% in 2025. Het gemiddelde is ongeveer 1%. Dat zegt
het CPB. Dat zegt iedereen. Het hangt ook een beetje van het basispad voor
economische groei. Financiën rekende altijd met 2% groei reëel en
2% inflatie. Je moet uiteraard nominaal tellen. Dat is dus 4%. Dat is erg
zuinig. Het is behoedzaam om van 5% uit te gaan. Dat scheelt ook weer 0,1%
of 0,2% in het geheel. Laten we de techniek nog eens met elkaar wisselen.
Het is echter ook geijkt bij de echte deskundigen. We hebben daar goed over
nagedacht.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Als we het betoog van de heer Crone leggen naast wat hij vorig
jaar gezegd heeft bij de algemene financiële beschouwingen, zit er wel
een verschil in. Hij was toen veel relativerender als het om de schuld ging.
Hij noemde toen getallen van 40%. Nu heeft hij het over het wegwerken van
de schuld in 20 jaar. Daarmee onderstreept hij in feite het CDA-pleidooi van
een jaar geleden. Ik ben daar blij om.Mijn volgende vraag is of dit nu een perspectief is waarvan hij zegt dat
we dat moeten gaan koesteren. Met andere woorden: die schuld moet ook echt
0 zijn. Dat is een perspectief waarvan ik aanneem dat u dat serieus meent.
Mijn vraag is waarom de PvdA in een paar maanden tot dit inzicht is gekomen.
In mei hoorde ik nog iets anders. En wat betekenen uw opmerkingen over de
doelstelling voor de reductie van de staatsschuld voor het jaar 2002? Waarom
de verandering van opvatting binnen de PvdA in korte tijd? En wat betekent
dat voor het jaar 2002?De heer Crone (PvdA):De heer Balkenende vraagt mij te herhalen wat ik zojuist zei. Ik heb precies
gezegd waarom ik vijf maanden geleden niet wilde wat ik nu wel wil. We staan
er met het tekort, het overschot, de economische ontwikkeling maar ook de
schuldaflossing zelf aanzienlijk beter voor dan zes maanden geleden. Ik ga
nu aflossen vanaf 499 mld. Dat was in de boeken een paar maanden geleden nog
520 à 530 mld. Ik moest toen niet vanuit drie jaar lang een begrotingsoverschot
van 0,7% aflossen, maar vanuit een evenwicht. We zouden in 2001 weer ongeveer
een begrotingsevenwicht hebben. Het belastingplan zou het overschotje van
0,6% dat we voor dit jaar verwachten, wegsnoepen. Het bereiken van een financieringsoverschot
van 1% vanuit 0 betekent dat je 8 mld. moet bezuinigen of lastendruk verzwaren.
Ik vond dat toen niet verantwoord. Ik weet nu dat dat niet meer hoeft, omdat
we er al zijn. De groei is namelijk geen 3% maar 4%. De groei is in vijf jaar
tijd 20% geweest van onze economie. We wisten dat een halfjaar geleden niet.
De realiteit heeft laten zien dat we nog rijker zijn dan we dachten. Je kunt
de extra verzekeringspremie van 3 mld. waardoor je op 0 uitkomt, eenvoudig
financieren.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Dat is een merkwaardige redenering. Ik begrijp de rekensom
van de heer Crone wel. Ik begrijp ook zijn redenering dat het nu veel beter
gaat met de economie dan we destijds hebben gedacht. En dat dat mogelijkheden
geeft om er iets aan te doen. Maar je kunt het vaststellen van een beleidsperspectief
om van de staatsschuld af te komen niet laten afhangen van het feit of het
goed gaat de laatste maanden of de laatste jaren. Het zit veel dieper. Je
moet daar een strategie voor ontwikkelen. Dat is een bewust streven op langere
termijn. Ik hoor de heer Crone daar niet over.De heer Crone (PvdA):Dat zeg ik nu juist. Ik heb het net gehad over de trendmatige ontwikkeling
in de arbeidsmarkt en de economische ontwikkeling. Ik heb in mijn artikel
maar ook hier in de vorige debatten de minister nog aangehaald. We zitten
zo langzamerhand op een trendmatig economisch groeipad van 3%. We gaan daar
misschien nog weer iets onder zitten voor een volgend regeerakkoord, maar
een trendmatig groeipad van 3% is al waarschijnlijk. Je zit dus trendmatig
al hoger dan wat ik veronderstel in mijn sommetjes voor de reductie van de
staatsschuld. Het is dus aan alle kanten doordacht. Er is geen sprake van
een ommezwaai. Ik vind het meer onbegrijpelijk dat u zich al vastlegde op
25 jaar staatsschuldaflossing, terwijl u niet kon voorrekenen wat dat betekende
aan minder lastenverlichting of uitgavenbeperkingen.De heer Balkenende (CDA):Dat is een beetje flauw. Wij zijn vorig jaar begonnen met een discussie
over de vraag hoe wij van de staatsschuld af kunnen komen. Natuurlijk heb
ik er toen over gesproken. Ik heb ook gevraagd aan de minister of de studiegroep
Begrotingsruimte een analyse kon maken. Dat is ook gebeurd. Dat bewijst feitelijk
ons verhaal.De heer Crone (PvdA):Nee, dat bevestigt niet uw verhaal.De heer Balkenende (CDA):Wat doet de fractie van de heer Crone met 2002? Wat is dan de inzet van
de PvdA-fractie? Wat betekent dat concreet voor de schuldreductie in dat jaar?De heer Crone (PvdA):In 2002 is er natuurlijk al de reguliere storting uit het AOW-spaarfonds,
wat een netto aflossing van de staatsschuld is omdat wij daarnaast waarschijnlijk
geen tekort meer hebben. Dat legt al een bodem van, ik geloof, 0,7 in dat
jaar. Dan zullen wij zien of er nog ruimte is, zeker wanneer er een trendmatige
of hogere groei is, om erbovenop bijvoorbeeld die 3 mld. te doen, misschien
iets meer of misschien iets minder want het is trendmatig. Het gaat om het
zicht op de lange termijn. Wij zullen wel zien.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik zou bijna weer De Telegraaf gaan lezen om te kijken wat daar nu weer
in staat over de staatsschuld. Daar kom je nog wel eens PvdA-politici tegen.
Ik herinner mij dat de heer Crone vorig jaar een uitvoerig betoog heeft gehouden
over de manier waarop je naar het onderwijs moet kijken. Investeren in onderwijs
rendeert: vandaag de kosten en morgen de baten. Dat zette hij af tegen de
staatsschuld. De conclusie was dat onderwijs beter rendeert dan renteloos
rentenieren en renteloos aflossen. Wat is er in hem gevaren dat wij dat verhaal
vandaag niet meer horen?De heer Crone (PvdA):Ik heb het nooit gehad over renteloos aflossen; het is altijd rentedragend
aflossen. Het rendement van de staatsschuld is zeker: 5%. Het rendement van
het onderwijs blijft moeilijk berekenbaar, maar in het blad Socialisme en
Democratie heeft prof. Teulings een uitstekend artikel gepubliceerd, waaruit
blijkt dat het rendement van het onderwijs altijd hoger is. Ik beveel dat
het kabinet graag aan. Misschien wil het kabinet daar nog eens een reactie
op geven. Misschien kan de minister daar zelfs morgen al op ingaan. Wij kunnen
het nu allebei doen. Wij kunnen nu én het rendement binnenhalen van
aflossing van de staatsschuld – appeltje voor de dorst voor de vergrijzing –
én wij kunnen trendmatig de uitgavenverhogingen doorzetten. Als je
al op een overschot zit van ongeveer 1%, hoef je niet meer te bezuinigen of
de uitgaven te beperken. Alle groeiruimte is dan voor uitgavenverhoging of
lastenverlichting. Die ruimte zal er dus zijn. Natuurlijk zit er in dat overschot
van 1% ook nog een conjuncturele component, die het CPB tussen 0,25% en iets
hoger inschat. Sweder van Wijnbergen schat die buitengewoon hoog in. Het is
natuurlijk een onzekerheidsmarge. Daarom spreken wij ook over een trendmatig
pad.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Crone zegt nu dat het allebei kan. Waarom zoekt hij c.q. zijn
fractievoorzitter dan de publiciteit om van aflossing van de staatsschuld
een nationaal politiek project te maken voor 25 jaar vast? Waarom zwijgt hij
dan als het gaat om een vergelijkbaar project? Laten wij de discussie wat
verbreden en ons niet beperken tot onderwijs. Als het gaat om kwaliteit...De heer Crone (PvdA):Dit kan de heer Vendrik toch niet menen. In dat artikel in De Telegraaf
staat zo'n klein stukje over de schuld en de rest gaat over investeringen
in het onderwijs en in de zorg. Hij doet net alsof wij De Telegraaf opzoeken.
Ten eerste lijkt mij dat De Telegraaf zich daar niet voor leent. Ten tweede
lijkt het alsof wij alleen de gedachte lanceren dat het om de staatsschuld
gaat. Het lijkt alsof het hele artikel, op een klein stukje na, over niets
anders gaat dan over de staatsschuld. Het is een belangrijk stuk, maar er
is ook een belangrijk stuk over onderwijs, zorg en veiligheid. De heer Vendrik
verwijt ons nu dat wij investeringen in de uitgaven niet op de agenda zetten.
Waar is hij mee bezig? Het is een feuilleton geweest. Ik noem "Kracht en kwaliteit".
Bij de behandeling van de Voorjaarsnota werden de heer Melkert en ik de zaal
uit gejoeld omdat wij 1 à 1,5 mld. ruimte vroegen voor zorg en onderwijs
in de Voorjaarsnota. Behalve van de heer Vendrik kregen wij van niemand steun.De heer Vendrik (GroenLinks):Fijn dat de heer Crone dat tegen mij zegt.De heer Crone (PvdA):Inmiddels is het wel allemaal geregeld. Wie trekt hier nu steeds een wissel
op het kabinet? Alle ruimte die er is, wordt ingezet voor zorg en onderwijs
en het is veel meer dan de heer Vendrik en ik ooit hebben durven hopen. Dat
hebben wij zelfs niet in het verkiezingsprogramma geschreven. Wij doen dus
veel meer dan de heer Vendrik ooit heeft durven vragen en het is nog niet
genoeg.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter!...De voorzitter:Dit is de laatste keer, mijnheer Vendrik.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Crone kiest De Telegraaf niet zomaar uit.De heer Crone (PvdA):Wie kiest nu De Telegraaf uit?De voorzitter:Als u een vraag te stellen heeft aan de heer Crone, doet u dat dan. Bewaar
de rest van de opmerkingen voor uw eigen termijn. Anders hebben wij daar straks
niets meer aan.De heer Vendrik (GroenLinks):Dan blijft mijn constatering overeind en die leg ik de heer Crone voor.
Hij kiest ervoor om aflossing van de staatsschuld als prioriteit te stellen,
zij het maar voor 200 mld. Die 300 mld. blijft staan, maar daar staat het
AOW-fonds tegenover. Dat moet alleen nog wel even helder worden in het debat.
De heer Crone kiest dus niet voor de principiële lijn als het gaat om
uitgaven en lastenverlichting. Dat moeten wij de komende jaren nog horen van
de PvdA-fractie.De heer Crone (PvdA):Ik heb nu al vijf keer uitgelegd dat die 300 mld. van het AOW-fonds niet
staat naast de staatsschuld...De voorzitter:Ik denk dat u de vragenstellers ook niet moet belonen. Als iedereen steeds
dezelfde vraag stelt, hoeft u niet weer hetzelfde antwoord te geven. Dat moet
u gewoon niet doen.Mevrouw Giskes (D66):Voorzitter! Ik heb een andere vraag. Ik begrijp de overzichtelijkheid
van 25 jaar. Wat zou erop tegen zijn als het bijvoorbeeld 27 of 28 jaar wordt?
Waarom kiest de heer Crone voor precies 25 jaar?De heer Crone (PvdA):Wij spreken over een trendmatige aflossing. In mijn sommetje komen wij
uit op juli 2024. Ik geef toe dat ik mijn fractie niet zal voorstellen om
zich daaraan op te hangen. Het gaat natuurlijk om de orde van grootte. Het
zou ook in 20 jaar kunnen. Ik sluit dat zeker niet uit, want als de economische
groei trendmatig op 3% ligt, is de schuld al in 2020 afgelost. Ligt de economische
groei de komende jaren op minder dan trendmatig, dan wordt het 2025 of 2027.
Be my guest, zou ik zeggen.Mijn laatste onderwerp betreft het baten-lastenstelsel. Onder de kop "Het
baten-lastenstelsel: toch nog" ontvouwt de minister op de laatste pagina's
van de Miljoenennota zijn plannen om te komen tot een baten-lastenstelsel
voor de rijksbegroting. Als de Kamer met vragen over de Miljoenennota meer
helderheid vraagt, houdt de minister echter de boot weer wat af. Hij spreekt
over studies in de komende jaren en over de complexiteit van het proces, waardoor
onduidelijk is op welk moment de overstap kan worden gemaakt. Dat alles suggereert
dat het allemaal nog wel even duurt, maar als je kijkt naar het pleidooi voor
het baten-lastenstelsel, ontstaat de indruk dat wij spreken over een proces
dat hij met grote voortvarendheid heeft ingezet en dat op korte termijn al
tot een andere opzet van de begroting zal leiden. Ik leid dat af uit drie punten. In de eerste plaats zegt de minister dat
de huidige begrotingssystematiek niet geschikt is voor het VBTB-proces. Ik
denk dat hij daar een goed punt mee heeft, maar dat proces wordt eind 2001
volledig ingevoerd met de eerste VBTB-begrotingen van 2002. Kennelijk moeten
wij dan toch al een hele stap met het baten-lastenstelsel hebben gezet. Een
ander signaal is de opmerking van de minister dat het baten-lastenstelsel
bij een zeer snel groeiend aantal diensten (inmiddels al 22) wordt ingevoerd.
Ook de Rekenkamer heeft erop gewezen dat, als een steeds groter deel van de
begroting op baten en lasten wordt geënt, al snel een point of no return
wordt gepasseerd, waarna iedereen moet volgen. In dat verband wil ik de minister
vragen of, in welke mate en vanaf wanneer het ambtenarenapparaat van het rijk
al wordt omgeschoold voor het nieuwe stelsel. Ik heb de indruk dat hij daar
al zeer voorzienend in is. Dat valt te prijzen, want regeren is vooruitzien.
Het derde signaal is het antwoord van de minister op één van
de vragen, dat nadere studie nodig is voorafgaand aan de komende Kamerverkiezingen.
Kennelijk beoogt hij dus een soort modulaire opbouw van de besluitvorming
naar de komende verkiezingen en de onderhandelingen over een regeerakkoord.
Dit alles bij elkaar geeft mij de indruk dat de minister het baten-lastenstelsel
toch al op korte termijn wil invoeren. Die hoofdlijn wil ik ook politiek steunen.Natuurlijk zullen er, zoals de minister zegt, over een groot aantal aspecten
nog keuzes gemaakt moeten worden. Dat zijn niet de onbelangrijkste, bijvoorbeeld
de keuze wat investeringen zijn en wat niet, dus wat wel en niet onder de
kapitaaldienst valt. De minister suggereert dat het ESR, het Europees systeem
van rekeningen, daarover voldoende duidelijkheid geeft. Daarnaast wil hij
een onafhankelijke vorm van toezicht op de toepassing van het begrip kapitaalgoed
en de toe te passen afschrijvingsregels. Vanuit de positie van een hoofd van
de boekhouding kan ik mij daar wel iets bij voorstellen, maar wij moeten voorkomen
dat de Kamer langs de lijn van de boekhoudtechniek straks ongemerkt een aanzienlijk
deel van haar bevoegdheden als medebegrotingswetgever uit handen geeft. Begroten
is immers méér dan alleen techniek. Zo is het de vraag of bepaalde
delen van het onderwijs investeringen zijn en andere delen niet. Daar kan
een hele discussie over worden gevoerd, zoals het zojuist aangehaalde artikel
van prof. Teulings duidelijk maakt. Een ander voorbeeld is de vraag, of wij
uitgaan van de definitie van investeringen volgens de FES-criteria, of uitgaan
van een ICES-aanpak die wat breder is en die onze voorkeur zou hebben.De vraag wat investeringen zijn en hoe die worden afgeschreven, is dan
ook voor ons bepalend en voor de Kamer buitengewoon belangrijk voordat zij
een definitieve "go or no go"-beslissing kan nemen. Verder is onafhankelijk
toezicht op zichzelf natuurlijk uitstekend, maar wij hebben toch ook een Raad
van State en een Algemene Rekenkamer? Waarom zou er dan nog een aparte toezichtscommissie
moeten komen? Misschien echter zijn de Raad van State en de Algemene Rekenkamer
juist de onafhankelijke toezichtorganen waar de minister op doelt.Opmerkelijk is overigens dat de minister in zijn argumentatie voor het
baten-lastenstelsel verwijst naar Europa en het Europese systeem, maar zijn
voorbeelden van heel ver haalt, namelijk Nieuw-Zeeland en Australië.
Kennelijk is er toch een gevoel van onrust in de zin van: als wij het Europese
systeem volgen, zit het misschien niet helemaal goed. De minister meldt echter
ook dat het Verenigd Koninkrijk bezig is met de invoering van het baten-lastenstelsel
en dat er in België en Frankrijk over gedacht wordt. Wordt er in Europees
verband al over gesproken en zijn er gedachten over een soort gecoördineerde
actie, in de positieve zin van het woord? Dan zou het bij uitstek een zaak
van Europees overleg zijn.Ik wacht de reactie van de minister af. Ik vraag hem om morgen alvast
een eerste antwoord op hoofdlijnen te geven en vervolgens vóór
januari een notitie naar de Kamer te sturen. Ik besef dat dit een korte termijn
is, maar het lijkt mij goed dat de minister de Kamer van het begin af aan,
stap voor stap, de kans geeft om mee te praten en mee te beslissen over het
hele systeem.Een tweede reden is dat sommige vragen zich ook vooruit zullen spiegelen.
Zo heeft de Kamer nog geen bestemming geaccordeerd over de opbrengst van de
UMTS-veiling. Zoals u weet, was en is onze opvatting nog altijd dat dit vermogen
geherinvesteerd moet worden – een goede term uit de baten- en lastensystematiek –
in dezelfde sector als waar het vandaan komt. Dan zouden dus het glasvezelproject,
aansluiting van alle scholen op het snelle net, het gigapoortproject, daarvoor
nog steeds in aanmerking komen. Dat is weliswaar een voorstel van ondernemerszijde,
maar ik heb het bij de Voorjaarsnota ook al gezegd en het is nu ook al opgenomen
in de motie voor de Najaarsnota. Zo ziet men maar weer dat sommige zaken hun
schaduw al vooruit werpen.Voorzitter! Ik wacht het antwoord van de minister af op een aantal met
een positief kritische ondertoon gemaakte opmerkingen van mijn kant.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Vendrik (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Het is de paradox van de rijkdom: hoe uitbundiger
ze is, hoe meer we erover spreken. Ook ik zal daar vanavond niet aan weten
te ontsnappen.De nieuwe rijkdom die Nederland, delen van West-Europa en de Verenigde
Staten overspoelt, staat in een schriller contrast dan ooit met de positie
van veel landen in ontwikkeling. In Praag is tijdens de top van Wereldbank
en het Internationaal monetair fonds gesproken over de toekomst van de wereldeconomie.
Terecht is aan de poorten van de vergaderzalen gedemonstreerd en aandacht
opgeëist voor landen die in het machtige spel van de globalisering tot
de vaste "losers" behoren. Opnieuw blijkt hoe beschamend weinig het Westen
over heeft om de armste landen te verlossen van hun buitenlandse schulden.
Als ergens de staatsschuld allerhoogste prioriteit verdient, dan wel daar.
Aflossen is er allang niet meer mogelijk, het komt erop aan de schulden snel
kwijt te schelden. Het lijkt wel dat hoe rijker wij worden, hoe onbeschaamder
we de gerechtvaardigde claims van ontwikkelingslanden naast ons neer leggen.
Zeer terecht sprak IMF-topman Köhler de rijke landen aan om hun beloftes
eindelijk, eindelijk eens een keer in te lossen. En het IMF heeft zelf ook
wel wat huiswerk te doen, maar dit debat zetten wij wat mij
betreft voort als het kabinet haar reactie op het harde commentaar van voormalig
Wereldbankeconoom Joe Stiglitz naar de Kamer heeft gestuurd. GroenLinks heeft
daarom gevraagd.Ik vraag de minister van Financiën wel of hij samen met de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking en met collega's van andere landen die wel
willen op het punt van de multilaterale schuldkwijtschelding, een campagne
wil starten om de rijkste landen aan hun beloftes te houden. Hoe moeten wij
hiermee nu verder? Is het kabinet daartoe bereid? Is het in Praag gelukt het
IMF-programma voor kwijtschelding van schulden, het HIPIC-programma, te corrigeren
voor de hoge olieprijzen?Mevrouw de voorzitter! Meer in algemene zin is het de vraag wat Praag
verder heeft opgeleverd. Het is hoog tijd dat serieuze lessen worden getrokken
uit de Aziëcrisis, maar daarop blijft het wachten. Met name de financiële
globalisering roept om antwoorden. Als vrijwel geen enkel land buiten het
OESO-gebied schadevrij zijn kapitaalmarkt kan openen voor het buitenland,
dan moet er iets grondig mis zijn met het internationale financiële systeem.
Dan is het onvoldoende te wijzen op onvolkomenheden in het financiële
sector van de getroffen landen zelf. Dan moet de liberalisering van de wereldeconomie –
het kapitaalverkeer voorop – grondig heroverwogen worden. Mijn vraag
aan de minister is – en ik vrees het antwoord al –: is dit in
Praag ook gebeurd?De hegemonie van de internationale financiële markten bepaalt niet
alleen het lot van veel ontwikkelingslanden. Ook de euro staat nu op de lat
in de "dealingrooms" van de grote internationale financiële instellingen.
De geur van de wilde beesten is in de verte al te ruiken. Vorige week is hierover
in het reguliere Europa-overleg al gesproken en volgende week is daarvoor
opnieuw gelegenheid, maar ik wil hier de fundamentele vraag stellen wat de
minister nu eigenlijk vindt van de groeiende almacht van valutamarkten, van
die paar duizend mannen en vrouwen die wereldwijd wel even uitmaken wie goed
is en wie slecht, die gefocust zijn op de korte termijn en hun eigen gewin
en met elkaar verwikkeld zijn in een adembenemend wereldwijd gezelschapsspel
met biljoenen euro's als dagelijks inzet? Wat moeten wij daarmee?Ik kom nu naar Nederland. Mevrouw de voorzitter! Ook Nederland is een
steenrijk land aan het worden. De uitbundige economische groei resulteert
in een snelle verbetering van de materiele omstandigheden van velen. Hoezeer
dat ook toe te juichen valt, het is aan de politiek om alle consequenties –
maatschappelijk, politiek en economisch – van een nieuw Zwitserland
aan de Noordzee te overzien. Want de nieuwe rijkdom brengt niet alleen meer
welvaart – en soms veel meer welvaart – hij zet ook de maatschappelijke
verhoudingen op scherp. Ik geef een voorbeeld. In de top van het Nederlandse
bedrijfsleven heeft zich – de tegenspraak van minister-president Kok
in 1997 ten spijt – een graaicultuur genesteld. Waar loonmatiging voor
velen wordt gepredikt en gebezigd, zijn inkomenssprongen aan de top in dubbele
cijfers regel geworden. En de raden van commissarissen zagen dat het goed
was. Een staaltje "corporation tolerance". Wat doet het kabinet aan deze misstanden
behalve opnieuw praten met de topbestuurders? En wanneer, zo vraag ik de minister
van Financiën als eerstverantwoordelijke voor de zeggenschapvraagstukken
in het bedrijfsleven, zal het kabinet het bestuur van de onderneming werkelijk
democratiseren ten einde deze misstanden te lijf te gaan?Jarenlang is bezuinigd op collectieve voorzieningen en sociale uitkeringen,
de jongste generatie weet niet beter. Hoezeer toen door verantwoordelijke
partijen is beweerd dat dit aanhalen van de buikriem tijdelijk van aard zou
zijn en dat men de revenuen van de toekomstige groei zou aanwenden voor versterking
van de publieke sector, vandaag de dag gaat de uitbundige rijkdom gepaard
met tal van publieke tekorten. Het is een even overbekend, veel besproken
als lelijk beeld. Waar Joop den Uyl in de jaren zeventig sprak over de socialisering
van de vraag, is in de jaren negentig de privatisering van de vraag een feit,
wat zich bijvoorbeeld uit in snel dalende collectieve lasten. Dit is helaas
een vast agendapunt, want de collectieve uitgaven groeien ook in 2001 weer
niet mee met de algemene welvaartsontwikkeling. De publieke sector wordt alsmaar
goedkoper en de burger alsmaar rijker. Waar ligt de grens? Deze discussie
is al eerder gevoerd, maar niet bevredigend beëindigd. Ik ben dan ook
met het oog op de huidige hoge groei benieuwd naar de opvattingen van deze
minister. Moet er misschien een "Bertnorm" komen? Hoe denken mijn collega's
van de andere fracties hierover? Ik denk dat de discussie hierover ook de
moeite waard is voor het beleid voor de lange termijn. Gaan wij in 25 jaar
niet alleen de staatsschuld aflossen, met of zonder de PvdA, maar gaan wij
ook voor de komende 25 jaar een norm vastleggen en wel dat de collectieve
uitgaven en lasten binnen een bepaalde bandbreedte moeten blijven?Mevrouw de voorzitter! Ik kom daarmee op een beoordeling van de budgettaire
voorstellen van het kabinet. Op Prinsjesdag en de dagen daarna heeft het kabinet
breeduit uitgemeten dat in 2001 meer dan 15 mld. wordt besteed aan extra uitgaven.
Om misverstanden te voorkomen wijs ik er maar op dat GroenLinks dolblij is
met elke gulden die extra naar onderwijs, zorg en milieu gaat. Het publieke
tekort en onze milieuschuld verdienen veel meer aandacht en veel meer geld.De wijze waarop het kabinet het begrotingsbeeld heeft samengesteld en
gepresenteerd is echter slordig, onvolledig en heeft bij mijn fractie ongenoegen
gewekt. Zo staan er fouten in de Miljoenennota en de hoofdlijnen van het regeringsbeleid
met betrekking tot de aflossing van de staatsschuld. Waar in woord en beeld
wordt gesuggereerd dat deze schuld met 20,7 mld. – elders wordt gesproken
over 21,4 mld. – wordt afgelost, is er in werkelijkheid slechts sprake
van een aflossing van krap 2 mld.Verder valt het op dat het kabinet bij de presentatie van het lastenbeeld
400 mln. aan lagere lasten voor de eigenwoningbezitters, ook zo'n pikant onderwerp,
buiten beeld laat. Ik begrijp dat niet en het CPB volgens mij ook niet, want
het CPB neemt die lastenverlichting gewoon op in zijn berekeningen. De lastenverlichting
bedraagt niet 6,6 maar 7,0 mld. Overigens is dat 400 mln. te veel, maar dat
terzijde.Een ander belangrijk punt is dat de bezuinigingen uit het regeerakkoord
voor 2001 geheel buiten beeld worden gelaten, terwijl deze bezuinigingen
natuurlijk ook van invloed zijn op de kwaliteit van het onderwijs en de zorg.
Waar het kabinet dus 14,8 mld. zegt uit te geven – zie pagina 10 van
de Miljoenennota – wordt niet aangegeven dat er in 2001 ook 5,5 mld.
wordt bezuinigd.Die 14,8 mld. is opgebouwd uit in het regeerakkoord afgesproken intensiveringen
van 7,1 mld. Die andere 7,8 mld. is echter nieuw. Ik zeg dat nu wel, maar
is dat ook werkelijk zo? Een deel heeft namelijk betrekking op bezuinigingen
die niet worden gehaald, tegenvallers. Ik denk daarbij aan de stijging van
de kosten van medicijnen. Een deel van de nieuwe uitgaven vloeit rechtstreeks
voort uit het feit dat ten tijde van het regeerakkoord gerekend is met te
lage prijzen. Dat risico hoort nu eenmaal bij een behoedzaam scenario. Men
heeft verder gerekend met te lage aantallen en een te laag BBP. Dat alles
verklaart de hogere uitgaven voor natuuraankopen en ontwikkelingssamenwerking
en de extra gelden voor gemeenten en provincies.Extra gelden voor milieucompensatie zijn er niet om iets extra's te doen
voor het milieu, maar juist om de extra schade die in het verleden als een
gevolg van de hogere economische groei is ontstaan, ongedaan te maken. Dat
mag toch zeker geen nieuw beleid heten? Is een en ander niet domweg de consequentie
van reguliere koppelingssystemen in de begroting die mede vanwege de keuze
voor het behoedzame groeiscenario fors kunnen uitvallen? Als de kosten van
een hogere contractloonstijging niet in de plaatjes worden opgenomen, waarom
worden deze uitgaven dan wel gepresenteerd?Voorzitter! Als je de bijna 8 mld. schoont voor deze uitgaven, blijft
er 2 mld. over voor nieuwe structurele middelen. Dat zijn de uitgaven die
als nieuw beleid kunnen worden gekwalificeerd. Indien gewenst heb ik onze
berekeningen hier op een A4'tje. Ik vind dat met dit alles een onjuist en
misleidend beeld wordt gecreëerd. Ik denk dat het ook niet goed is dat
dit is gebeurd. Ik vraag de minister de volgende keer wel een compleet beeld
van de beleidsintensiveringen en de ombuigingen te geven. Ik bedoel dan een
compleet beeld dat ook onderscheid maakt naar en zo helderheid biedt over
de aanpassing van de begroting aan de recente economische inzichten, zodat
de budgettaire gevolgen van de diverse koppelingen apart in beeld komen.Mevrouw de voorzitter! Het is onze bevinding dat het kabinet in 2001 slechts
2 à 3 mld. meer spendeert aan netto collectieve uitgaven dan in 2000.
Ik ga daarbij uiteraard uit van reële termen. Het onderwijs krijgt er
in 2001 netto 500 mln. bij en geen 3,1 mld., aangezien er geen rekening is
gehouden met de in het regeerakkoord afgesproken bezuinigingen. De zorg gaat
er 2,1 mld. op vooruit, maar minimaal 800 mln. hiervan wordt besteed aan de
medicijnentegenvaller. Ik herhaal dat mijn fractie vindt dat elke gulden meegenomen
is. Dat neemt echter niet weg dat dit niet het aanvalsplan is voor publieke
vernieuwing dat GroenLinks in gedachten heeft. Er moet echt veel meer geld
naar onderwijs en zorg.De heer Balkenende (CDA):De minister is vaak waarderend en lovend in uw richting. Ik ben benieuwd
hoe hij aankijkt tegen uw kritiek die u nu uit. U heeft de term misleidend
gebruikt. Dat is een zware politieke uitspraak. Je kunt zeggen dat de zaken
mooier worden voorgesteld dan in hoofdlijnen van beleid is geschreven over
bijvoorbeeld de staatsschuld. Sommige zaken die als intensivering worden gepresenteerd,
zijn feitelijk geen ombuigingen. Het woord misleidend is behoorlijk zwaar.
Welke politieke conclusies verbindt u hieraan? Het is heel veel wat u zegt.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik wil voor 2002 graag een ander beeld gepresenteerd krijgen. Ik wil in
dit debat een correctie aanbrengen op het beeld voor 2001. Het was mij niet
te doen om het zwaaien met portefeuilles. Ik wil aangeven dat sprake is van
een slordige presentatie, onzorgvuldig, soms onjuist. In totaliteit is sprake
van een misleidend beeld. Ik vind dat ernstig. Een parlement dat zich zelf
serieus neemt, moet daar stelling tegen nemen. Het moet niet schuwen af en
toe heftige termen te gebruiken. Dat doe ik vandaag.De heer Van Beek (VVD):Ik laat de terminologie over aan de heer Vendrik. Ik kijk naar het regeerakkoord,
dat niet de steun van de heer Vendrik heeft. U beoordeelt de plannen van het
kabinet met de kennis die vastligt in het regeerakkoord. Als u dat vergelijkt
met wat voorligt, dan moet u toch met mij tot de conclusie komen dat sprake
is van een aanzienlijke toevoeging van middelen.De heer Vendrik (GroenLinks):Wij zijn toch te veel financieel specialist met elkaar om zomaar te zeggen
dat elk miljard dat extra in een bepaalde periode wordt uitgetrokken nieuw
beleid inhoudt. Daar ging het debat tijdens de algemene beschouwingen over.
De kwaliteit van onderwijs en zorg moet de komende jaren vooruitgaan. Er moet
werkelijk veel meer geld worden uitgetrokken voor die sectoren die het zo
moeilijk hebben. Dat is een beeld dat ik op cijfermatige gronden wens te bestrijden.
Dat is niet het geval. Dat heeft ermee te maken dat er een aantal koppelingssystemen
zitten in de begroting. Het is heel logisch en verklaarbaar. De indruk mag
niet ontstaan dat die 8 mld. over de volle breedte wordt aangewend voor kwaliteitsverbetering
in de publieke sector. Het gaat om het inhalen van kwaliteitsachterstand en
om het ongedaan maken van prijsstijgingen. Het is prima dat het gebeurt. Het
is normaal begrotingswerk. Daar koop ik niets voor.De heer Van Beek (VVD):Ik ben het met u eens dat niet het volle bedrag een intensivering is.
Ik wijs naar het voorbeeld van de medicijnoverschrijding. Als wij het regeerakkoord
uitvoeren zoals het er ligt, dan had dat bedrag inverdiend moeten worden.
Met de genomen maatregelen hoeft dat nu niet. Ik vind dat een zeer belangrijke
verbetering.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik ben niet verantwoordelijk voor het regeerakkoord. Ik ben niet voor
de bezuinigingen in het regeerakkoord. U hebt zich verplicht tot een taakstelling
terzake van de medicijnen. Gerekend naar het autonome budget voor de medicijnenkosten
haal je er een stuk uit. Dat haal je niet. Je plust dat weer bij. Dat is mislukt.
Eerst bijplussen en vervolgens noodgedwongen door een mislukte bezuinigingspolitiek
bijplussen en dat presenteren als extra uitgaven waarmee de kwaliteit van
de zorg wordt verbeterd, gaat mij veel te ver. Dat vind ik een oneerlijke
voorstelling van zaken.De heer Van Beek (VVD):Het zijn wel extra uitgaven. Het is geen nieuw beleid.De heer Vendrik (GroenLinks):Het zijn extra uitgaven die extra bezuinigingen compenseren die ten tijde
van het regeerakkoord zijn ingeboekt. Daar is het mij om te doen. Ik wil dat
beeld helder krijgen. Bij het beoordelen van het budgettaire beeld moet niet
alleen worden gekeken naar wat er aan extra uitgaven wordt gedaan. Er moet
een helder onderscheid worden gemaakt. Wat staat er aan bezuinigingen tegenover?
Hoe ziet het totale plaatje eruit? Waar zijn die uitgaven voor bedoeld? Ik
kom tot de conclusie dat van die 8 mld. die het kabinet boven op die 7 mld.
heeft gezet 6 mld. niet te maken heeft met een kwaliteitsimpuls voor de collectieve
sector. Dat is het punt waarover het debat ging bij de algemene politieke
beschouwingen; iedereen in deze Kamer vindt dat nodig. Nu zijn wij bezig met
de financiële beschouwingen om te toetsen of wat toen breeduit als intentie
is geformuleerd, wordt waargemaakt. Dat waag ik te betwijfelen.De heer Crone (PvdA):Volgens mij krijgt u morgen, na het debat met de minister, de gouden,
zilveren én bronzen medaille voor de grootste misleider. Het is echt
buiten elke orde wat u nu zegt. U misleidt de boel als u zegt dat de compensatie
voor meer HBO-studenten geen kwaliteitsverbetering is. Wij zeggen met z'n
allen dat de maatschappelijke kwaliteitsverbetering dient in te houden dat
er meer mensen in het HBO zitten, gelet op de belangen van de marktsector,
de verpleging, het onderwijs enz. Nou zitten ze er en dan zegt u dat het geen
kwaliteitsverbetering is. Dat is een maatschappelijke kwaliteitsverbetering,
punt uit. U zegt dat het automatisch verhogen van de ontwikkelingsbegroting
geen kwaliteitsverbetering is. Dat is juist wél het geval. En zo kan
ik nog wel twintig voorbeelden geven.De voorzitter:Doe maar niet!De heer Vendrik (GroenLinks):Gaat het om de kwaliteit in het onderwijs, dan moet ik toch zeggen dat
de gemiddelde onderwijzer er niet veel mee opschiet dat er meer leerlingen
komen en dat er vervolgens een onderwijzer naast wordt geplaatst. Moeten wij
dáár nog het debat over voeren? Moet dit, bij alle rijkdom die
er nu is, nog worden gezien als een extra kwaliteitsinvestering in de publieke
sector? Waar het om gaat, is dat de klassen kleiner moeten worden of dat er
meer onderwijs wordt gegeven. Dát is waar het kwaliteitsargument op
slaat. Ik zie niet hoe compensatie voor grotere leerlingenaantallen ineens
een kwaliteitsinvestering is. Het zou, God betere het, überhaupt wat
moois zijn als dat er níet van zou komen.De heer Crone (PvdA):Wij hebben het over maatschappelijke kwaliteitsverbetering. Dat betekent
dat meer mensen beter onderwijs krijgen. Er zijn nu meer mensen in het HBO
en dat is puur winst. U maakt de definitie van kwaliteitsverbetering zeer
smal door er van alles buiten te laten, en vervolgens zegt u: goh, wat een
klein beetje is het maar. Ieder normaal mens zal zeggen: gelukkig zijn er
meer mensen in het HBO, gelukkig is er meer geld voor ontwikkelingssamenwerking,
gelukkig is er meer geld voor medicijnen enz. Dat is allemaal kwaliteit.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik verwijs naar wat ik hierover heb gezegd. Ik heb het op een A4'tje gezet.
De collega's kunnen het dus nog eens nalezen en morgen zetten wij het debat
hierover voort. Ik houd mijn betoog staande en vraag de minister daarop te
reageren. Van die 8 mld. die zo breed wordt uitgevent, is 2 mld. – ik
geef het toe – bestemd voor nieuw beleid, gericht op kwaliteitsverbetering.
De rest is compensatie.Voorzitter! Onze bevinding is dat in 2001 slechts 3 mld. meer wordt gespendeerd
aan netto collectieve uitgaven dan in 2000, uiteraard in reële termen,
wel te verstaan. Het onderwijs krijgt er in 2001 netto 500 mln. bij en geen
3,1 mld. De zorg gaat er 2,1 mld. op vooruit, waarvan 800 mln. wordt besteed
aan de medicijnentegenvaller. Elke gulden is meegenomen, maar dit is niet
het aanvalsplan voor publieke vernieuwing dat GroenLinks in gedachten heeft.
Er moet veel meer geld naar onderwijs en zorg, niet alleen om achterstanden
en wachtlijsten in te lopen, maar juist ook om meer kwaliteit te bieden waar
de steeds rijkere burger om vraagt. Die gaat straks stemmen met de voeten
en private routes uitzoeken; wij zien de eerste contouren daarvan al verschijnen.
Als wij zo doorgaan wordt er Russisch roulette gespeeld met de publieke zaak.In onze tegenbegroting die gebaseerd is op een ander scenario, komen we
uit op 7,15 mld. aan beleidsintensiveringen en 2,5 mld. aan bezuinigingen.
Het doet ons deugd dat ook de vakcentrale FNV in haar commentaar in deze richting
gaat. Ik vraag de minister om een reactie op onze tegenbegroting.Voorzitter! Dit voorjaar hebben wij bij twee gelegenheden gepleit om nu
reeds geld voor meer jaren vast te leggen voor onderwijs, zorg en milieu.
Ik verwijs naar de notities die daarover handelen. Dit meerjarig perspectief
is ongelofelijk belangrijk om het proces van publieke vernieuwing vlot te
trekken, maar het gebeurt nog steeds niet. Wat het jaar 2002 betreft tasten
wij nog altijd in het duister. Waarom gebeurt het niet? Wij kennen grote zorgen
in verband met dit jaar. Het CPB voorziet problemen; het kader biedt niet
voldoende ruimte om alles wat er aan publieke wensen en noden ligt en wat
er dit jaar aan intensiveringen bijkomt, in 2002 vol te houden en waar te
maken.Voorzitter! U kent onze opvatting dat het behoedzame begrotingsscenario
nu al verlaten moet worden. Het zou toch te gek zijn dat wij bij deze puissante
rijkdom in 2002 zouden moeten gaan bezuinigen? Wil de minister in dit debat
uitspreken dat hij dit uitsluit? Deelt hij onze angst met betrekking tot het
jaar 2002?Het kabinet heeft tegen zijn gewoonte in nu reeds tot een aanpassing van
de loonstijging besloten; dit heeft betrekking op het jaar 2002. Waarom is
dat gebeurd? Het systeem-Zalm schrijft toch voor dat men na het regeerakkoord
niet meer meerjarig begrotingen muteert met nadere aanpassingen? Wat zijn
de gevolgen van berichten als zou minister Hermans een nieuw bod van 3,25%
op tafel hebben gelegd voor het jaar 2001? Dat zou volgens het bericht ook
voor de marktsector gelden. In mei werd voor het onderwijs nog een loonstijging
van 2,75% geboden. Zijn de berichten hierover juist en, zo ja, wat zijn de
consequenties voor de begroting 2001?Ik had nog een flink aantal opmerkingen willen maken over de toekomst
van het financieel kader, maar daarvoor ontbreekt mij nu helaas de tijd.Nu wij het toch over de toekomst hebben, nog iets over de werkgroep vergroening.
Kan de staatssecretaris toezeggen dat wij de komende tijd enige invloed kunnen
uitoefen op de verschillende opties die de werkgroep vergroening van het fiscale
stelsel onderzoekt? Kan hij toezeggen dat de werkgroep ook vooral kijkt naar
maatregelenpakketten voor de komende kabinetsperiode, die milieuproblemen
aanpakken waarvan een oplossing nog zeer ver weg is?De minister van Financiën heeft ons dit voorjaar toegezegd dat hij
in de Miljoenennota uitgebreid zou ingaan op milieucompensatie. Hulde voor
de dit jaar voor het eerst opgenomen toelichting op de precieze verrekening
van de milieucompensatie. Onduidelijk is echter hoe die berekening precies
tot stand is gekomen. Welke groei is als bodem genomen? Het RIVM heeft eens
berekend dat 1% extra economische groei gepaard gaat met een schadelast van
ongeveer 500 mln. Ofwel, daar behoren 500 mln. aan publieke of private uitgaven
tegenover te staan. Kijk je nu naar het referentiejaar, dan is de groei niet
gestegen van 2% naar 3%, maar van 2% naar 3,9%. Op grond van die formule zou
je verwachten dat er in het komend jaar niet 500 mln. maar bijna 1 mld. aan
natuur- en compensatie-uitgaven nodig is om de schade als gevolg van de hogere
economische groei te compenseren. Hoe zit het? Graag krijg ik meer helderheid
van de minister van Financiën op dit punt.De koppeling tussen lonen en uitkeringen is na jaren van onbruik hersteld,
maar de opgelopen achterstand blijft intact en de sociale betekenis wordt
sluipenderwijs uitgehold: contractloonstijgingen blijven beperkt, vaak in
ruil voor een waaier aan nieuwe individuele beloningsregelingen die voor de
koppeling niet meetellen. Ik noem opties, winstdelingen, aandelen, dertiende
maand, toeslagen en wat niet al. Ook de herziening van het fiscaal stelsel
maakt het noodzakelijk om de huidige koppelingssystematiek te heroverwegen.
Ik vraag het kabinet de Kamer een notitie te sturen over de gevolgen van deze
ontwikkeling voor een solidaire inkomenspolitiek. Dat is namelijk waar de
koppeling voor staat.Mevrouw de voorzitter! In detail zullen we de belastingplannen van het
kabinet bespreken op latere momenten. De tijd daarvoor ontbreekt mij nu. Ik
wil wel de staatssecretaris dankzeggen voor zijn inspannende werk ten aanzien
van de bijlagen 4 en 13. Om je vingers bij af te likken! Met de inhoud is
soms iets mis, maar de nieuwe wind op Financiën bevalt ons zeer. Zeker
wat betreft de belastinguitgaven; met genoegen zie ik hoe de staatssecretaris
de eerste stappen zet om het regeerakkoordventiel van de minister van Financiën
af te knijpen.Voorzitter! In januari hebben wij een debat over de fiscale behandeling
van het eigen huis. Ik wil daar een voorstel aan toevoegen, te weten de variabele
overdrachtsbelasting. In 2001 zal de huizenmarkt vermoedelijk de schok te
verwerken krijgen van een omvangrijke bestedingsimpuls.De heer Balkenende (CDA):Ik wil nog even terug naar wat u zei over de koppeling. Wat wilt u precies
weten? Enerzijds juicht u het toe dat het wettelijk regime van de koppeling
is hersteld, maar anderzijds zegt u dat ter vergroting van de arbeidsmarktperspectieven
via de fiscaliteit de afstand tussen mensen met een uitkering en mensen met
een looninkomen wordt vergroot. Enerzijds zegt u: een mooie preek over de
koppeling, maar anderzijds constateert u: de fiscaliteit is een heel ander
verhaal. Wat is uw standpunt en wat wilt u precies weten?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik hoop dat mijn standpunt aangaande een solidaire inkomensontwikkeling
geen nadere onderbouwing behoeft. Daar zijn wij gepassioneerd voorstander
van. Een brede koppeling zullen wij te allen tijde verdedigen. Die zal dan
wel inhoud moeten behouden. De koppelingssystematiek wordt echter sluipenderwijs
uitgehold, doordat allerlei loonbestanddelen niet meer meetellen voor de mate
waarin uitkeringen moeten meegroeien met de contractloonstijgingen. Dat proces
zie ik voortgaan en daarom constateer ik dat de koppeling niet meer waarmaakt
waar ze oorspronkelijk voor bedoeld was, namelijk voor het bevorderen van
een gelijke inkomensontwikkeling van mensen voor mensen met een uitkering
en mensen met betaald werk. De fiscaliteit is inderdaad een ander verhaal.
Tijdens de behandeling van het belastingplan trokken onze fracties samen op
tegen de door het kabinet via de arbeidskorting georganiseerde achterstand
tussen mensen met een uitkering en mensen met betaald werk. Dat deden wij
in het kader van een solidaire inkomenspolitiek.Ik wil het kabinet nog wel tegemoetkomen met de opmerking dat het van
belang is dat betaald werken voor mensen met een uitkering meer gaat lonen.
Dat kan echter op een andere manier dan de algemene arbeidskorting die mensen
op het minimum tot mensen met een maximum krijgen. Daarvoor geldt het systeem
van earned income tax credit, inkomensafhankelijke arbeidskorting. Die loopt
af als men meer gaat verdienen. Analyses door het Centraal planbureau van
onze tegenbegroting en ons verkiezingsprogramma bevestigen ook keer op keer
dat dit een extra arbeidsaanbod uitlokt in die zin dat het mensen stimuleert
om betaald werk te accepteren. Met name voor deeltijders is de earned income
tax credit van vitaal belang. Dat is ook min of meer de groep mensen die nu
nog aan de slag kunnen. Het belang van dat instrument wordt uit arbeidsmarktpolitieke
overwegingen dus steeds groter. Tegelijkertijd blijft in het grote geheel
een solidaire inkomensontwikkeling mogelijk. Welnu, die combinatie van elementen
staat in onze tegenbegroting. Dat is ook een vast onderdeel van ons beleid.
Het is dan ook van groot belang dat de koppeling materieel dezelfde inhoud
houdt als tien tot twintig jaar geleden. Wij vrezen echter dat dit niet meer
helemaal het geval is. Tegen deze achtergrond heb ik ook mijn vraag aan het
kabinet gesteld.Voorzitter! Ik kom te spreken over de overdrachtsbelasting. In 2001 zal
de huizenmarkt de schok te verwerken krijgen van een omvangrijke bestedingsimpuls
van ongeveer 7 mld. Het zou mij niet verbazen als de gekte op de woningmarkt
nog groter wordt en de uitsluiting van nieuwkomers daarmee potentieel nog
heviger vormen aanneemt. Als de minister van Financiën de oliemarkt denkt
aan te kunnen, valt er misschien ook iets te verzinnen voor
de prijzengekte die allang niet meer tot de Randstad beperkt is en inmiddels
heel grote delen van Nederland in haar greep heeft.Om tijd te besparen, wil ik graag een A4'tje over de variabele overdrachtsbelasting
aan de Handelingen toevoegen. In essentie is het vrij simpel.De voorzitter:Dat kan niet. U moet nu uitspreken wat u wilt zeggen. Alleen iets wat
u niet kunt uitspreken, zoals een grafiek, kan aan de Handelingen worden toegevoegd.De heer Vendrik (GroenLinks):Het lijkt erg op een grafiek.De voorzitter:Ik vreesde al dat u dat zou zeggen. U zou het kunnen tekenen.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Ik kom u tegemoet en ik leg het kort uit. Wie een huis verkoopt
en bovenmatige winsten opstrijkt, betaalt veel overdrachtsbelasting en wie
een rustige prijs zet, betaalt weinig. Uiteraard wordt gecorrigeerd voor inflatie
en onderhoud aan de eigen woning; pas boven de 4% waardestijging begint de
teller te lopen. Speculatie wordt zo ontmoedigd, niet alleen op Vinex-locaties,
maar ook elders op de woningmarkt. Mits goed uitgevoerd, kan volgens ons de
variabele overdrachtsbelasting functioneren als een rem op prijsstijgingen.
Ik vraag de staatssecretaris dan ook of hij bereid is om een verkennende notitie
te wijden aan dit voorstel, opdat wij in januari, wanneer de prachtige bijlage
13 aan de orde is over de fiscale behandeling van het eigen huis, ook daarover
kunnen debatteren. Uiteraard zullen wij ook onder andere het CPB benaderen
voor een eerste analyse eerste analyse en vormgeving.Ik kom te spreken over de deelauto. Autobezit is eigenlijk heel ouderwets.
De auto af en toe gebruiken, is echter ook heel handig. Hoe is dit op een
milieuvriendelijke wijze te combineren? GroenLinks wil het gebruik van deelauto's
of wat meer sexy uitgedrukt de autodate of wat groener gezegd green wheels,
fors stimuleren. Wij denken dan aan een vrijstelling van de motorrijtuigenbelasting
voor de exploitanten van deelautonetwerken. Wij denken ook aan een fiscale
korting op de abonnementen ten gunste van de gebruikers. Verder zien wij graag
behoorlijke bemoeizucht van rijkswege richting gemeenten om snel meer parkeerplaatsen
vrij te geven en vrij te maken voor de deelauto.Het is ook echt nieuwe economie ten top. Bij het groeien van de deelautonetwerken
is er namelijk sprake van de wet van de toenemende meeropbrengst.De voorzitter:Als ik u was, zou ik mijn bijdrage nu afronden.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb nog enkele laatste zinnen. Elke extra auto genereert een groeiend
nut, afname van verkeerschaos in de grote steden, minder files en meer welzijn.
Wat wordt er níet beter op met de deelauto!? Ik vraag dus van het kabinet
een enthousiaste ontvangst van dit belastingvoorstel.Voorzitter! Binnenkort spreken wij over het baten-lastenstelsel en dan
maak ik mijn kritische opmerkingen hierover.De heer Crone heeft zeer goede woorden gesproken over de uitvoering van
de cultuurmotie van de heer Rosenmöller. Ik sluit mij daar volledig bij
aan. Er is inderdaad sprake van een rare vermenging van twee moties. Vanwege
het begrotingsbeeld van die moties kunnen die niet in elkaar geschoven worden.Tot slot maak ik de volgende opmerkingen. Ik heb veel over rijkdom gesproken.
Misschien doet het daarom wel extra pijn, dat veel publieke voorzieningen –
vandaag waren het de ambulances – niet goed functioneren en dat mensen
met een smalle beurs de groeiende rijkdom wel zien, maar niet merken in de
portemonnee. Wij menen dat dit om een andere koers vraagt, juist ook op het
gebied van de begroting. Politici zullen het lef moeten hebben om aan de kiezer
uit te leggen dat de komende jaren én goede kwalitatieve voorzieningen
(een publiek domein om trots op te zijn) én lagere belastingen én
snelle reductie van de staatsschuld niet samengaan, hoezeer de economie ook
groeit. GroenLinks kiest voor een moratorium op lagere belastingen en wil
voorrang voor publieke vernieuwing. Dat vraagt meer geld, meer mensen, meer
publiek elan en meer politieke daadkracht dan dit kabinet onder de strakke
begeleiding, te strakke begeleiding, van deze minister van Financiën
mogelijk maakt.De heer Van Beek (VVD):Mevrouw de voorzitter! Het is alweer de tweede maal dat ik meemaak dat
een kabinet een sluitende begroting aan de Kamer aanbiedt. Aan de eerste keer
bewaar ik weinig herinneringen, maar ditmaal heeft het veel indruk gemaakt.
De VVD is zeer tevreden met het resultaat van consequent doorgevoerd behoedzaam
financieel beleid.Als we kijken naar de ambities in het regeerakkoord, dan moeten we constateren
dat die aanzienlijk kunnen worden verhoogd: niet 1% tekort in 2002, maar een
aanzienlijk overschot; geen stijgende schuld, maar zowel absoluut als relatief
een echt dalende schuld en een sterk dalende schuldquote. Het heeft even geduurd
voordat we door hadden hoe het zat met het absolute niveau van de schuld,
maar het ziet er nu toch echt naar uit dat deze de komende jaren met grote
bedragen kan worden afgelost. Het antwoord op vraag 34 geeft daar uitsluitsel
over; al moet ik er wel bij zeggen dat de daling voor het komende jaar nog
wat tegenvalt. Voorts een bedrag aan intensiveringen dat zich verdubbelt en
toch blijft binnen de uitgavenkaders; dus op zichzelf niet méér
uitgaven, maar uitgaven aan veel nuttiger zaken dan voorzien. Minder aan rentebetalingen,
alsmede minder geld voor uitkeringen doordat mensen in de tussentijd een baan
hebben kunnen krijgen. Intensiveringen vooral voor onderwijs, volksgezondheid,
veiligheid en infrastructuur. De VVD heeft zich zowel bij de Voorjaarsnota,
als ook nu bij de begroting erop gericht dat intensiveringen alleen dan in
gang worden gezet, wanneer zij ook structureel gedekt kunnen worden. Ook in
tijden dat het goed gaat, staat de VVD voor een gedegen financieel beleid.
Juist in deze tijd moet de basis gelegd worden waarmee ook in wat mindere
tijden gewerkt kan worden.Ik maak enkele kanttekeningen bij de economische groei en de toekomstverwachtingen.
Voor het bepalen van het uitgavenkader was het van groot belang dat er gekozen
werd voor een behoedzaam scenario. Jaarlijks kan nu gewerkt worden met de
werkelijke verwachting. Voor het jaar 1999 was dat 3,9% economische
groei, voor 2000 is het 4,6% en voor de begroting 2001 4%. Voor het laatste
jaar van deze regeerperiode hebben we nog geen nieuwe berekeningen, zodat
voorlopig wordt gerekend met 2,1%. Cumulatief hebben we de doelstellingen
uit het regeerakkoord meer dan gehaald. Dat is plezierig, omdat op deze wijze
de extra ruimte binnen het uitgavenkader extra kan worden besteed voor intensiveringen
en de extra ruimte aan de inkomstenkant kan worden besteed aan aflossingen
van de staatsschuld en aan lastenverlichting.Toch zijn er bij de VVD ook zorgen, als het gaat om de economische groei.
Onze arbeidsmarkt kampt met grote problemen. Nog steeds staan er te veel mensen
aan de kant en is er het probleem van de armoedeval. De flexibiliteit van
onze economie vraagt duidelijk aandacht. Ook de ontwikkeling van de olieprijzen
baart ons zorg; deze hebben grote invloed op de economie en met name op de
inflatie. Ten slotte hebben we vooral ook zorg over mogelijke oververhitting
van de economie. Dit argument wordt weliswaar vaak gebruikt, maar ook door
het kabinet nauwelijks onderbouwd. Oververhitting kan op meerdere manieren
ontstaan, zowel via de particuliere consumptie, bijvoorbeeld bij een te hoge
lastenverlichting, als via het verhogen van de overheidsuitgaven op een te
sterke manier. Beide dienen voorkomen te worden. De VVD is geïnteresseerd
in de afwegingen die het kabinet over dit onderwerp maakt. De VVD kiest ook
voor de toekomst voor het hanteren van een behoedzaam scenario. De afgelopen
perioden hebben ons geleerd hoe weldadig een dergelijk uitgangspunt werkt
in vergelijking met perioden daarvóór.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! De heer Van Beek vraagt aan het kabinet om in te gaan op de
afwegingen ten aanzien van oververhitting, ook in relatie tot het gevoerde
beleid. Een vraag die ik aan hem zou willen stellen, is deze. Als u nu een
taxatie maakt van de economische ontwikkeling – en voorlopig zijn de
vooruitzichten goed –, hoe kijkt u dan aan tegen het beeld 2002? Volgens
de spelregels zou er nog ruimte zijn voor 8 mld. lastenverlichting. Maar is
dit nu een verstandige keuze of juist niet? En moeten wij dan de 50-50-formule
hanteren volgens u, of niet? Doen we aan extra reductie van de staatsschuld
in 2002 of toch lastenverlichting? Graag een indicatie van uw opvattingen
hierover.De heer Van Beek (VVD):In het huidige jaar wordt de 50%-50%-formule in wezen niet toegepast.
Het bedrag aan lastenverlichting van ongeveer 7 mld. is minder dan 50%. Op
basis van de huidige getallen ligt er dus nog 8 mld. op de plank. Ik pleit
hier niet om de volledige 50% bij voorbaat en onder alle omstandigheden tot
besteding te laten komen. Dat hangt echt af van de stand van de economie op
dat moment en van de vraag of de economie het aankan, of het verstandig is
en welk pakket maatregelen dan in economische zin haalbaar is. Het is voor
mij geen vast punt. Als wij het echter niet gebruiken voor lastenverlichting,
is het in ieder geval beschikbaar voor aflossing van de staatsschuld.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Betekent dat, mijnheer Van Beek, dat u het eens bent met wat minister
Hermans hierover heeft gezegd?De heer Van Beek (VVD):Ik kan mij nauwelijks voorstellen dat u die conclusie uit mijn woorden
heeft getrokken. Ik zou daarop overigens ook zelf teruggekomen zijn. Nee,
ik ben het niet met minister Hermans eens want die pleit ervoor geen lastenverlichting
toe te passen en alles wat er beschikbaar is te gebruiken voor aflossing van
de staatsschuld, opdat er meer ruimte komt in de rentesom en die dan gebruikt
kan worden in het onderwijs. Ik pleit ervoor om ook voor het laatste jaar
van deze kabinetsperiode ruimte te houden voor de lastenontwikkeling. Ik kom
daarop later in mijn verhaal nog terug. Ik koppel daaraan maar meteen de vraag
die ik toch had willen stellen, namelijk wat de minister van Financiën
vindt van de uitspraak van de heer Hermans. Is hij het met mij eens dat dit
uitspraken zijn op persoonlijke titel?De heer Van Dijke (RPF/GPV):Ik sluit mij graag aan bij die vraag aan minister Zalm. Maar ik kan met
betrekking tot uw betoog toch wél vaststellen, dat u de afspraken die
in het regeerakkoord zijn gemaakt voor het laatste jaar kennelijk niet als
bindend ervaart en ter discussie stelt?De heer Van Beek (VVD):Wij hebben in het regeerakkoord heel duidelijk afspraken gemaakt over
de scheiding tussen inkomsten en uitgaven. Wij hebben binnen de inkomsten
een aantal formules afgesproken die overigens allemaal uitgingen van een tekortsituatie.
Met name fractievoorzitter Dijkstal heeft bij een groot aantal debatten –
ik meen ook bij de laatste algemene beschouwingen – gezegd dat er geen
formule afgesproken is voor de situatie waarin sprake is van een overschot.
Het kabinet heeft de situatie beoordeeld en komt voor dit jaar met voorstellen
die oplopen tot 7 mld. Ik zeg dat er voor het laatste jaar geen nieuwe formule
behoeft te worden afgesproken maar dat er wel opnieuw een afweging moet plaatsvinden.Voorzitter! Ook voor de toekomst kiest de VVD voor het hanteren van een
behoedzaam scenario. De afgelopen perioden hebben ons geleerd hoe weldadig
een dergelijk uitgangspunt werkt in vergelijking met de perioden daarvoor.
Ik doe daarbij nadrukkelijk nog geen uitspraken over het niveau daarvan. Op
dit moment valt niet te voorspellen met welke cijfers in de periode 2002-2006
kan worden gewerkt, maar voortzetting van een behoedzaam beleid heeft onze
sterke voorkeur.De heer Vendrik (GroenLinks):Begrijp ik goed dat de heer Van Beek het voor mogelijk houdt dat ook de
VVD uitgaat van een trendscenario van 2,75% of moet dat tegen die tijd weer
als behoedzaam gekwalificeerd worden?De heer Van Beek (VVD):Ik heb juist aangegeven dat wij ervoor kiezen om door te gaan met een
behoedzaam scenario. Daartegenover staat overigens een trendmatig scenario
of zoals het tegenwoordig ook wel wordt genoemd een voorzichtig trendmatig
scenario. Ik hang daaraan nog geen cijfers. Als ik kijk naar de cijfers die
ik tot nu toe gehoord heb, komen die scenario's heel dicht bij elkaar. Het
hangt van de beoordeling van de op dat moment bestaande economische situatie
af hoeveel die beide scenario's van elkaar afwijken. Ik voeg daaraan toe dat
het daarbij voor mij van groot belang is in welke mate er flexibiliteit gehanteerd
wordt binnen dat scenario. Ik kan mij voorstellen dat je, als
je kiest voor een voorzichtig trendmatig scenario dat hoger ligt dan het huidige
scenario, dan ook rekening houdt met een wat grotere uitgavenreserve om te
voorkomen dat je extra risico loopt.De heer Vendrik (GroenLinks):Is het dan aan het Centraal planbureau om in het voorjaar een behoedzaam
en een gunstig scenario door te rekenen voor de volgende kabinetsperiode,
terwijl u nu al, ongeacht welk groeipercentage daar jaarlijks uitrolt, voor
het behoedzame groeiscenario kiest?De heer Van Beek (VVD):Ik denk dat het verstandig is om te proberen die scenario's niet zelf
in te schatten. Dan zouden wij namelijk politieke scenario's krijgen. Ik zou
het fijn vinden als het Centraal planbureau tegen die tijd een aantal objectiverende
berekeningen maakt. Ik vind echter wel dat wij de ruimte moeten hebben om
die te accepteren dan wel daar gemotiveerd van af te wijken. Dat is evenwel
een afweging die gemaakt wordt op het moment dat het verkiezingsprogramma
geformuleerd wordt. Ik kan mij voorstellen dat, als daar geen al te gekke
cijfers uitkomen, wij heel dicht bij de uitkomsten van de berekeningen voor
een behoedzaam scenario zullen zitten.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Dan zou het kunnen zijn dat de VVD in 2002 bij de doorrekening
van het nieuwe verkiezingsprogramma in een omgekeerde situatie komt te zitten
als die waarin wij in 1998 zaten. Toen moesten wij meedoen in een kader van
behoedzame groei. Als ik de partijen nu evenwel beluister, zit iedereen hier
min of meer op een trendscenario en zal de VVD straks misschien wel gedwongen
worden om een verkiezingsprogramma te schrijven met te veel geld.De heer Van Beek (VVD):Dat zou inderdaad een heel bijzondere situatie zijn. Tot nu toe heb ik
het gevoel dat die scenario's en de cijfers die ik gehoord heb, heel dicht
bij elkaar kunnen komen en dat de afwijkingen minder dan 0,5% en meestal zelfs
maar 0,25% zullen zijn. Ik denk dus dat het verschil wel te overbruggen valt.
Ik kan mij overigens wel voorstellen dat dit een van de punten is waarop er
verschillen bestaan tussen de politieke partijen. Dit is uiteindelijk een
punt waarop tot onderhandelingen gekomen zal worden bij de vorming van een
kabinet.Voorzitter! Ik maak een paar opmerkingen over de EMU-schuld. Ik kom er
nog even op terug waarom wij de staatsschuld willen verlagen en met welke
snelheid. Wij willen de staatsschuld niet verlagen, omdat wij daar op zichzelf
iets tegen hebben, maar omdat wij afwillen van de rentelast. Om te komen tot
het dekken van de kosten die samenhangen met de vergrijzing en de ontgroening,
is er volgens de schattingen – de berekeningen worden langzamerhand
steeds duidelijker – ongeveer 70 mld. nodig in de periode van 2020 tot
2040. Het gaat dan met name om de hogere kosten voor de AOW en de oplopende
kosten voor de volksgezondheid. Wij zullen dus in ieder geval rekening moeten
houden met een begrotingsoverschot van 1% à 2%. Die percentages heb
ik een aantal jaren geleden al als eerste genoemd. Langzaam maar zeker zijn
die niet meer alleen wenselijk, maar lijken zij ook haalbaar te worden. Het
is nu ook denkbaar dat wij dat niveau van het structureel overschot nog in
deze periode kunnen realiseren. Daarmee kan de staatsschuld over een periode
van 25 jaar of zoveel minder als mogelijk worden afgelost.Een en ander hangt natuurlijk ook af van de conjunctuurgolf die daar mogelijkerwijze
nog tussen zit. Het begrotingsoverschot van 1% à 2% heeft namelijk
nog een andere functie. Op het moment dat dit in de begroting is opgenomen,
ontstaat daarmee ook een buffer voor die jaren waarin er een wat slechtere
situatie ontstaat. Daarmee kan dan het verschil tussen de begroting en de
rekening opgevangen worden. Ook kan daarmee bewerkstelligd worden dat wij
in die jaren niet terugvallen in een financieringstekort.De heer Balkenende (CDA):Op dat punt kunnen wij elkaar best vinden. Het doet er ook niet zoveel
toe of de staatsschuld in 20 of 25 jaar wordt afgelost. Ik wil nu evenwel
weten of wij in de visie van de VVD moeten uitgaan van het wegwerken van de
EMU-schuld. Ik vraag dit, omdat de staatsschuld weer dreigt op te lopen als
wij het AOW-spaarfonds gaan benutten. Wat vindt u nu? Zegt u nu dat de huidige
methodiek van een EMU-schuld van 0 genoeg is? Of vindt u dat dit ten opzichte
van de toekomst misschien toch iets te weinig ambitieus is?De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Het lijkt me verstandig dat we ons richten op het weghalen
van de volledige rentepost van 35 mld. die op dit moment in de begroting staat.
Het gaat mij niet zozeer om de schuld als wel om de met de schuld samenhangende
rentelast. Ik zou dus inderdaad het volle bedrag willen aflossen om dat effect
te realiseren.De heer Balkenende (CDA):Ik begrijp heel goed wat u zegt over de rentebetaling. Dat is de kern
van de discussie. Als we uitgaan van de huidige systematiek, hebben we straks
een gevuld AOW-spaarfonds en nog een resterende schuld exclusief fonds. Wat
krijg je in 2020-2025 als de 300 mld. in het spaarfonds zit? Je houdt dan
na die jaren 2020-2025 de rentebetaling over de dan resterende schuld exclusief
fonds. Hoe kijkt u daar dan tegenaan?De heer Van Beek (VVD):Ik heb daarom niet gesproken over de schuld maar over de rentelast. Ik
wil het totaal wegwerken. Ik heb op zich zelf geen bezwaar tegen het feit
dat een overheid een schuld heeft. Deze kan heel fatsoenlijk via staatsobligaties
worden uitgezet en het ABP is er goed mee. Ik heb dus geen principiële
bezwaren tegen die schuld. Ik heb politiek-inhoudelijke bezwaren tegen de
enorme rentelast. Ik vind dat we door moeten gaan tot we de rentelast kwijt
zijn, omdat we volgens de berekeningen ongeveer 70 mld. structurele ruimte
moeten hebben. De helft van dat bedrag zouden we kunnen vinden door door te
gaan met aflossen tot we de volledige 35 mld. hebben vrijgespeeld.Voorzitter! Een paar opmerkingen over de inflatie. De inflatie wordt negatief
beïnvloed onder andere door de olieprijsontwikkeling en de ontwikkeling
van de lonen, maar ook door maatregelen die wij zelf nemen, zoals het belastingplan.
Om wat gevoel te krijgen voor de afwegingen die het kabinet gemaakt heeft,
stel ik de volgende vraag. Heeft het kabinet overwogen om de
verhoging van de BTW minder sterk door te voeren? In het huidige belastingplan
gaat de BTW van 17,5 naar 19%. Heeft het kabinet wel eens overwogen om de
BTW te verhogen naar 18%? Hierbij speelt enerzijds de ontwikkeling van de
inflatie, anderzijds het gevaar van oververhitting van de economie, omdat
de lastenverlichting daarmee enkele miljarden stijgt. Dat scheelt ongeveer
3 mld. Het gaat mij niet om het voorstel, maar om de afwegingen die erachter
zitten. Ik wil graag de overwegingen weten. Ik krijg de indruk uit de overwegingen
die het kabinet gemaakt en de conclusie die het getrokken heeft, dat het kabinet
meer zorgen heeft over de oververhitting dan over de hoogte van de inflatie.
Ik wil graag gevoel krijgen voor de afwegingen die er in het kabinet spelen.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Voorzitter! Ik zal de suggestie die de collega opwerpt, zelf ook nog in
mijn betoog naar voren brengen. Ik zou graag van de collega willen horen hoe
hij daar zelf tegenover staat. Is dat wat hem betreft een denkbare optie in
het kader van de inflatiebestrijding? Is het in zijn overweging opgekomen
om het lage BTW-tarief te corrigeren om het inflatietempo naar beneden te
krijgen?De heer Van Beek (VVD):Ik heb ten aanzien van het lage BTW-tarief geen overwegingen gemaakt,
omdat je BTW-tarieven niet al te vaak moet wijzigen. Omdat we besloten hebben
het hoge tarief te wijzigen, heb ik heel nadrukkelijk afgewogen wat verstandig
is. Ik heb daarbij enerzijds gekeken naar de effecten van een paar miljard
extra koopkracht, die in ieder geval zullen aanjagen. Dat valt niet te ontkennen.
De vraag is alleen hoeveel en wat is de invloed daarvan. Anderzijds heb ik
gekeken naar de inflatie, die nu waarschijnlijk boven de 3,5% komt te liggen,
mede naar aanleiding van het belastingplan en die dan 0,75% zou meevallen
op dat punt.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Voorzitter! Dat houdt wel in dat je op dat punt een behoorlijk financieel
gat slaat.De heer Van Beek (VVD):Laat ik vooropstellen dat ik geen voorstel doe. Ik ben ook niet voornemens
om met een amendement te komen. Ik wil graag de overwegingen horen. Ik wil
graag horen waar het kabinet het zwaarst aan tilt. Waar werken de effecten
het meest negatief of positief uit? Ik wil gevoel krijgen voor wat er speelt.
Overigens zal het duidelijk zijn wat de achtergrond van de vraag is. Ik zoek
niet naar het vergroten van de koopkracht, want die is met de plannen die
er liggen groot genoeg. Ik maak mij zorgen over de ontwikkeling van de inflatie.
Ik zoek naar mogelijkheden om de inflatie te beteugelen. Het zal duidelijk
zijn wat in dit opzicht mijn laatste vraag is. Welke mogelijkheden heeft het
kabinet nog om daar iets aan te doen? Ik heb het gevoel dat de huidige vooruitzichten
ten aanzien van de ontwikkeling van de inflatie in de richting van het maximum
gaan.Ik heb nog een paar opmerkingen over de euro. Er heerst bij ons zeker
een gevoel van teleurstelling over het koersverloop van de euro. Tegelijkertijd
realiseer ik mij dat het beter is om een goede economie te hebben met een
zwakke koers van de munt dan een zwakke economie met een sterke munt. Volgens
mij hebben ze daar met name in Engeland mee te maken. Toch is het in psychologisch
opzicht niet goed dat de koers zich maar niet herstelt tot een niveau dat
behoort bij een goede Europese economie. Het feit dat de afgelopen week werd
ingegrepen, is in ieder geval een belangrijk teken. Het zal wel geen blijvend
effect sorteren, maar het signaal is overduidelijk. Veel nadeliger is het
dat burgers op deze manier niet echt vertrouwen krijgen in de nieuwe munt.
De uitslag van het referendum in Denemarken verbaast ons dan ook niet. Volgens
mij zijn referenda sowieso ongeschikt om belangrijke veranderingen te realiseren.
Ik ben zeer benieuwd wat de opvattingen van het kabinet zijn en of de minister
nog aanleiding ziet om extra maatregelen te nemen voor de voorlichting op
dit punt.Dan heb ik nog een paar opmerkingen over de belastingen. Vorig jaar heeft
het kabinet naar aanleiding van vragen mijnerzijds toegezegd dat er een cumulatief
overzicht zou komen van de drie tranches energiebelasting en de consequenties
daarvan voor huishoudens en bedrijven. Dat overzicht heb ik nog niet gezien.
Het is voor ons heel erg belangrijk. Ik wil graag weten of het totale bedrag
aan energiebelasting ongeveer op het niveau ligt dat was afgesproken –
ik dacht 3,4 mld. – of dat het hoger is uitgekomen. Ik wil graag weten
hoe de verdeling is naar huishoudens en naar bedrijven. En ik wil graag kunnen
zien of de compensatie in grote lijnen klopt met de lasten die wij hebben
neergelegd. Nu ben ik niet zo heel erg bang voor de huishoudens. Ik denk dat
dit eenvoudig valt na te gaan. Ik ben met name benieuwd naar de wat kleinere
bedrijven en zeker de bedrijven die veel energie verbruiken. Is de compensatie
daar voldoende geweest? Als de minister er drie keer een beetje naast heeft
gezeten, was het per jaar misschien niet zo'n probleem, maar dan is de optelsom
van die drie jaren wellicht wel een probleem. Dan zouden wij in het laatste
jaar misschien wat moeten bijsturen.Mijn tweede punt betreft een heel ander onderwerp. In het jaar 2002 bestaat
de snip niet meer. Wat doen wij dan met de Zalmsnip? Het betreft een correctie
in de koopkracht die een aantal jaren geleden heeft plaatsgevonden. Wat ons
betreft stelt de minister voor om dat óf via het belastingsysteem te
doen óf via het Gemeentefonds. In onze kring zijn voor beide voorstellen
voorstanders te vinden. Van belang is, denk ik, dat er in de komende periode
overleg met de VNG wordt gevoerd om ons een passende en eenvoudige oplossing
aan te reiken. Ik vraag de minister daar aandacht voor.Vorig jaar stond de discussie in deze Kamer vooral in het kader van de
fiscalisering van de omroepbijdrage. Kan de minister ons vertellen hoe het
verlopen is? Zijn de beoogde bedragen vrijgevallen? Heeft de reorganisatie
naar behoren plaatsgevonden? Is de dienst geïntegreerd in de belastingdienst?
Kortom, zijn de doelstellingen die wij toen voor ogen hadden ook echt gerealiseerd
of zijn er nog rafels?Ik kom tot enkele fiscale aspecten van de eigen woning. Wij zijn de bewindslieden
erkentelijk voor hoofdstuk 13, waarin een groot aantal ideeën is uitgewerkt.
Wij missen nog wel een aantal alternatieven als het gaat om het verlagen van
het eigenwoningforfait, bijvoorbeeld de uitwerking van het model waarbij niet
een hele schaal wordt opgetuigd, zoals in het voorstel van de heer Reitsma,
maar het forfait niet meer in rekening wordt gebracht op het moment dat de
hypotheek volledig is afgelost. Zoals het er nu naar uitziet,
heeft de VVD-fractie wel oren naar het voorstel tot maximering van het forfait
op het bedrag van de hypotheekrenteaftrek, al dan niet in combinatie met het
voorstel om het forfait te bevriezen. Ik doe hier nu echter geen definitieve
uitspraken over. De aanzet die het kabinet geeft in dit hoofdstuk, vind ik
prima en wij verheugen ons op de discussie die wij hierover met elkaar in
een later stadium voeren.Mevrouw Giskes (D66):De heer Van Beek wekt nu de indruk dat het kabinet voorstelt om dit soort
dingen te gaan doen. Volgens mij wordt echter geconcludeerd dat er niets van
al die voorstellen ingevoerd zou moeten worden.De heer Van Beek (VVD):Ik praat niet namens het kabinet. Ik mag namens de VVD-fractie zeggen
wat wij vinden van de zaken die in dit hoofdstuk beschreven staan. Ik heb
ook al gezegd dat ik geen eindoordeel geef.Mevrouw Giskes (D66):U doet het voorkomen alsof het kabinet van sommige zaken zou zeggen dat
het misschien wel een idee zou zijn. Het kabinet zegt echter dat het allemaal
geen goed idee is. U hebt er daarentegen kennelijk wel oren naar. Dat is toch
een verschil.De heer Van Beek (VVD):Het kabinet heeft ons feitelijke gegevens aangeleverd en de afweging is
nu aan ons, respectievelijk aan het kabinet later. Ik loop dus nergens op
vooruit.Ik maak een enkele opmerking over het aanvullend pakket van twee weken
geleden. Het kabinet heeft zelf al een zeer groot aanvullend pakket van uitgaven
beschikbaar gesteld en de Kamer heeft daar twee weken geleden nog voor 350
mln. aan voorstellen aan toegevoegd. In een aantal sectoren is niet meer het
geldgebrek het meest in het oog springende probleem. Daar komen nu andere
problemen om de hoek kijken, namelijk: hoe organiseren wij zaken en hoe staat
het met de arbeidsmarkt? Ik vraag vooral ook de aandacht van het kabinet voor
de kwaliteit van de uitgavengroei. Het gaat ons er niet zozeer om of het geld
dat nu op de begroting staat, ook echt "de deur uitgaat", al is ook dat belangrijk –
wij weten dat vorig jaar voor een aantal intensiveringen wel geld beschikbaar
was, maar niet is uitgegeven – maar vooral om halen van de beleidsdoelen
die voor ogen staan. In de toekomst zal het met het VBTB-systeem wel gemakkelijker
worden om daar goed zicht op te krijgen, maar nu wij zulke grote bedragen
extra tot besteding laten komen, met alle risico's van dien, is extra aandacht
nodig.Het FES is gebaseerd op uitgangspunten zoals het CPB die heeft aangedragen.
Het FES is ook weer sluitend. Over de hele periode gezien, komt het FES uiteindelijk
cumulatief op een positief saldo uit. Daarnaast is denkbaar dat met name in
de eerste jaren, gelet op de ontwikkeling van de dollarkoers en van de olieprijzen,
nog wat extra geld eraan zal worden toegevoegd. Wat ons betreft is dat positief
en dat heeft ons ook ertoe gebracht om akkoord te gaan met de stap om 100
mln. extra tot besteding te laten komen.Verder heb ik gekeken naar hetgeen de minister van Verkeer en Waterstaat
ons in een overigens prachtig drukwerk als het MIT heeft gepresenteerd. Ik
ben tot de conclusie gekomen dat een zeer groot aantal projecten op de plank
ligt, maar een vrij groot deel daarvan zeer ver in de toekomst ligt. Daarnaast
geldt in een aantal gevallen dat niet direct na het afronden van de procedures
begonnen kan worden. Er ligt dan vaak een ruime tijd tussen het moment waarop
de procedures zijn afgelopen en het moment waarop tot uitvoering kan worden
overgegaan. Is de minister van Financiën bereid om met zijn collega van
Verkeer en Waterstaat te bezien of het niet mogelijk is om een aantal projecten
die zijn opgenomen in het MIT en waarvan de procedure is afgerond en dus tot
uitvoering zou kunnen worden overgegaan – ik praat dus niet over nieuwe
projecten en/of over nieuw geld – sneller te financieren nu in de eerste
jaren van het FES grote plussen zitten die in de latere periode nodig zijn
om tot een sluitend FES te komen? Ik breng die suggestie graag onder de aandacht
van het kabinet.Mevrouw Giskes (D66):Voorzitter! Is het de heer Van Beek ontgaan dat in die bereikbaarheidsplannen
van minister Netelenbos dat soort versnellingen allang zijn verdisconteerd?De heer Van Beek (VVD):Dat is mij natuurlijk niet ontgaan, maar het moet u toch ook niet ontgaan
zijn dat er in het FES, met name de eerste jaren, aanzienlijke plussen zitten
die nodig zijn om ervoor te zorgen dat het meerjarig op 0 uitkomt. Ik vraag
dus of het niet mogelijk is om een aantal zaken via een andere planning eerder
tot uitvoering te laten komen. Ik kan mijn nauwelijks voorstellen dat daar
bezwaar tegen zou zijn. Het gaat om projecten die de hele procedure doorlopen
hebben, die de politieke steun hebben, die op de planning staan, enz.Mevrouw Giskes (D66):Met name openbaarvervoersprojecten neem ik aan?De heer Van Beek (VVD):Ik kan mij voorstellen dat die er ook bij zitten, maar kan mij ook voorstellen
dat het om wegen gaat. Ik spreek geen voorkeur uit voor het een noch het ander,
maar het lijkt mij vreemd om aan de ene kant van je bureau een doos met geld
te hebben staan die de komende jaren moet worden besteed aan dezelfde projecten
en aan de andere kant een aantal projecten die al voor uitvoering gereed zijn,
terwijl er gewacht moet worden omdat de planning daar niet op aansluit!De heer Crone (PvdA):Hoe verwacht u dat wij het volgend jaar en het jaar daarna die extra intensivering
in arbeidsvoorwaarden voor elkaar boksen? Ik houd u graag voor wat uw fractievoorzitter
Dijkstal in het journaal zei op Prinsjesdag, exact twee weken geleden. Hij
zei toen: Je zult onder ogen moeten zien wat nu de specifieke problemen zijn
in de collectieve sector. Dat kan wel betekenen dat je extra geld nodig hebt
om die problemen op te lossen. Of dat nu een algemene salarisverhoging is,
of meer specifieke andere arbeidsvoorwaarden, beter regelen moet per sector
uitgezocht worden. In antwoord op de vraag op de vraag van de verslaggever
Job Friso waar dat geld dan vandaan moet komen, zei de heer Dijkstal: ja,
dan moet dat ergens vandaan komen, omdat het anders een regelrechte bedreiging
zowel voor de economische groei betekent maar natuurlijk ook voor het niveau
van de dienstverlening in Nederland. Welnu, zo bondig kan ik mijn eigen inbreng
niet samenvatten. Maar geeft u nu eens antwoord op de vraag
waar dat geld vandaan moet komen?De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! In de cijfers van het kabinet wordt voor het jaar 2002 uitgegaan
van een economische groei van 2,1% en daarbijbehorende afgeleide andere uitgangspunten.
Als de ontwikkeling gaat zoals het er nu naar uitziet, verwacht ik dat die
cijfers tegen die tijd wel wat zullen worden verhoogd. Dat houdt ook in dat
er op dat moment ook extra ruimte is, zowel aan de inkomstenkant als binnen
het uitgavenkader. Ik vind het heel verstandige woorden van de heer Dijkstal
en het doet mij genoegen dat de heer Crone dat ook vindt, want hij geeft daarmee
een belangrijke prioriteit aan, namelijk dat binnen de beschikbare ruimte
dat op dat moment de hoogste prioriteit heeft.De heer Crone (PvdA):Ik heb de woorden "binnen de beschikbare ruimte" niet geciteerd omdat
de heer Dijkstal die ook niet gebruikt heeft. Hij heeft ronduit voor het journaal
gezegd wat ik heb geciteerd en dan wek je toch ook verwachtingen? Hij heeft
gesproken over algemene salarisverhogingen in de collectieve sector en over
andere arbeidsvoorwaarden, per sector bekijken, en dat daarvoor ergens extra
geld vandaan moet worden gehaald. U kunt toch niet volstaan met voor de televisie
te zeggen "wij zullen zorgen voor alles" en hier niet zeggen hoe het zit?
U kunt niet en kampioen schuldverlaging zijn en kampioen lastenverlaging en
ook nog kampioen politieagenten meer geld geven en lonen bij betalen!De heer Van Beek (VVD):Ik ben helemaal niet uit op al die kampioenschappen. Wij hebben keurige
afspraken met elkaar. Wij praten in dit geval niet over inkomsten, maar over
uitgaven, dus wij hebben helemaal niets met de aflossing van schuld of lastenverlichting
te maken. Dat is een heel ander verhaal. Wij praten hier over uitgaven die
vallen binnen het uitgavenkader en wat ons betreft hebben politieke overwegingen
daarop geen invloed. Op het moment dat er meer geld nodig is voor deze sector,
is het een kwestie van prioritering binnen het totale budget.De heer Crone (PvdA):Dat is waarvoor ik waarschuw. Dan gaan wij dus bezuinigen om ervoor te
zorgen dat politieagenten voldoende salarisverhoging krijgen.De heer Van Beek (VVD):Als de ruimte niet te vinden is, is dat de consequentie. Je kunt het geld
maar één keer uitgeven. Het budget dat wij kunnen besteden,
geïndexeerd op basis van de uitgangspunten van de begrotingen en de indexaties
die moeten plaatsvinden, geeft aan welke ruimte er te besteden is.De heer Crone (PvdA):Is het dan naast die rijke particuliere sector wel verantwoord te bezuinigen
op de doelstellingen? De heer Dijkstal zegt immers ook dat de kwaliteit in
de publieke sector omhoog moet. Hij wil echt kampioen zijn van alles. De VVD-fractie
moet toch echt kiezen, want de heer Van Beek zegt zelf al: politiek is kiezen.De heer Van Beek (VVD):De heer Dijkstal geeft aan wat de prioriteiten zijn in de situatie die
de heer Crone schetst. Hij zegt dat dit een van de eerste afwegingen is die
aan orde zijn als er middelen worden toegewezen.De heer Crone (PvdA):Ik sluit af met de conclusie dat de VVD niet kiest, maar nog steeds denkt
dat alles kan. Wij zullen wel zien waar het schip strandt en dan gaan óf
de politiesalarissen niet omhoog, óf er wordt bezuinigd om de politieagenten
wel te geven wat hun toekomt.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! De heer Crone moet beter luisteren. Ik geef aan dat de afweging
moet plaatsvinden binnen het totale kostenkader zoals dit met elkaar is afgesproken.
Dit houdt in dat als de heer Dijkstal aangeeft dat dit voor hem belangrijke
prioriteiten zijn, dit automatisch inhoudt dat andere wensen minder belangrijke
prioriteiten zijn. De hoeveelheid geld die kan worden besteed, is op dat moment
een gegeven en de rest is een kwestie van prioritering.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! De vraag van de heer Crone is volstrekt terecht, maar volgens
mij heeft de heer Dijkstal het antwoord al gegeven tijdens de algemene politieke
beschouwingen, namelijk dat de koppeling eraan gaat. Dit betekent dat als
er meer geld moet worden uitgetrokken voor de salarissen van de politie en
onderwijzers, voor uitgaven, voor wegen, etc. dat de bejaarden met een AOW'tje
dat betalen, of bijstandsmoeders of WAO'ers. Al die mensen met een uitkering
in Nederland. Die betalen dat toch. Die blijven gewoon achter. Dit is toch
wat de politiek leider van de VVD bij de algemene politieke beschouwingen
heeft aangekondigd: de koppeling gaat eraan als het uitgavenkader niet alles
meer kan honoreren.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Ik ben blij dat deze opmerking wordt gemaakt, want dan kan
ik haar nog eens ontzenuwen. De heer Dijkstal heeft heel nadrukkelijk gewezen
op het risico van een uit de hand lopende loonontwikkeling en heeft gezegd
dat hij er alles aan wil doen om te voorkomen dat de koppeling onder druk
komt te staan c.q. verbroken zou moeten worden. Hij heeft er ook nog eens
op gewezen dat de manier om dat te realiseren, is te zorgen voor een beheerste
loonontwikkeling. De manier waarop dit nu wordt gepresenteerd, klopt in ieder
geval niet met de intenties van de heer Dijkstal.De heer Vendrik (GroenLinks):Misschien niet, maar het gaat wel over de vraag wat er gebeurt als er
in 2002 niet voldoende geld is. Daarop kun je anticiperen, maar wij staan
ook voor de politieke vraag waar het geld vandaan moet komen als dit risico
zich voordoet. Ik concludeer dat de VVD dan het antwoord klaar heeft: de koppeling
gaat eraan.De heer Van Beek (VVD):Dit is niet alleen dezelfde vraag, het blijkt ook dat het geen zin heeft
de heer Vendrik te antwoorden.De heer Vendrik (GroenLinks):Dit heeft de heer Dijkstal toch gezegd bij de algemene politieke beschouwingen?
Dat neemt de heer Van Beek toch niet terug?De heer Van Beek (VVD):Nee, zeker niet. Waar het om gaat, is dat de heer Dijkstal heeft gezegd
dat om te voorkomen dat lonen en uitkeringen op welke manier dan ook ontkoppeld
moeten worden, voorkomen moet worden dat de loonontwikkeling uit de hand loopt.
Hij heeft dit heel nadrukkelijk aangegeven, hij heeft de percentages
erbij genoemd en heeft nog eens aan iedereen gevraagd zich in te spannen om
dat moment te vermijden. Ik denk dat dit heel erg verstandig van hem was.
Als dit namelijk niet van tevoren was uitgesproken, kunnen wij later voor
een verrassing komen te staan. Hij heeft ervoor gewaarschuwd dat wij met deze
situatie te maken kunnen krijgen, omdat hij wil voorkomen dat het zover komt.
Dat heeft dus niets te maken met de wijze waarop de overheidsuitgaven in de
begroting worden gefinancierd. Binnen het beschikbare budget zullen wij onze
prioriteiten moeten stellen.De heer Vendrik (GroenLinks):Dit heeft wel degelijk alles te maken met de begroting. Als de contractlonen,
anders dan de heer Dijkstal wil, in 2002 hoger uitvallen, heeft dat consequenties
voor de begroting. De salarissen in de collectieve sector gaan dan immers
ook omhoog als wij tenminste niet besluiten om op die salarissen te bezuinigen.
Al met al vind ik dat de heer Crone terecht opmerkte dat wij in dat geval
de koppeling los moeten laten of elders moeten bezuinigen. Ik dacht dat de
VVD-fractie de algemene politieke beschouwingen heeft gebruikt als een vooraankondiging
van het beleid dat men wil voeren in die onverhoopte situatie. Ik heb die
aankondiging zo begrepen dat de koppeling los wordt gelaten als het uitgavenkader
niet de ruimte biedt om alles te financieren...De voorzitter:Mijnheer Vendrik, u vervalt in herhalingen.De heer Vendrik (GroenLinks):...als gevolg van een te hoge contractloonstijging.De heer Van Beek (VVD):De heer Dijkstal heeft geen relatie gelegd tussen het uitgavenkader en
de koppeling, maar tussen het uitgavenkader en de ontwikkeling van de lonen.
Hij heeft ervoor gewaarschuwd dat de loonontwikkeling binnen de normale proporties
moet blijven om te voorkomen dat wij in de gevarenzone terechtkomen, want
als de hoge percentages die nu worden genoemd, werkelijkheid worden, komt
de houdbaarheid van de koppeling in gevaar. Hij heeft dit onderwerp terecht
aan de orde gesteld, omdat wij moeten voorkomen dat wij in die situatie terechtkomen.De heer Balkenende (CDA):De heer Dijkstal heeft aangegeven dat de lonen moeten kunnen stijgen.
De heer Van Beek zegt nu dat dit wel moet passen binnen het bestaande uitgavenkader.
Een en ander betekent dat er in het uiterste geval omgebogen zou moeten worden.
Dit roept echter vragen op over de gevolgen van het uitgavenkader van de huidige
kabinetsperiode voor een volgende kabinetsperiode, want als het nieuwe kabinet
in die periode te maken krijgt met een hogere economische groei en een groter
uitgavenkader, kan dat leiden tot problemen op iets langere termijn. Ik heb
een percentage van 25 genoemd als een opmaat voor de komende kabinetsperiode.
De heer Van Beek zegt daarentegen strikt vast te willen houden aan het uitgavenkader.
Dat is weliswaar consequent, maar kan tegelijkertijd wel problemen voor de
langere termijn opleveren. Vanaf 2002 kunnen de mogelijkheden immers groter
zijn. Hoe denkt hij de overgang van de ene naar de andere kabinetsperiode
te maken? Ik denk dat hij zichzelf tegenkomt als hij vasthoudt aan de systematiek
die achter zijn redenering ligt.De heer Van Beek (VVD):De afspraken die zijn gemaakt voor het uitgavenkader, zijn inderdaad bedoeld
voor vier jaar. Dat houdt in dat er na de verkiezingen op basis van de nieuwe
verkiezingsprogramma's en de onderhandelingen over een regeerakkoord een nieuw
speelveld moet worden uitgezet. Het is inderdaad verstandig dat een aantal
zaken doorloopt, dat wil zeggen dat het heel onverstandig is om in het laatste
jaar van een regeerperiode een explosie aan uitgaven toe te staan die doorloopt
in de volgende periode. Tegelijkertijd moet ook worden voorkomen dat in dat
laatste jaar tot bezuinigingen moet worden besloten die in het jaar daarop
ongedaan moeten worden gemaakt. De huidige economische vooruitzichten maken
de kans dat dit zich voordoet echter heel klein.De heer Balkenende (CDA):De heer Dijkstal heeft betoogd dat de loonontwikkeling bij de overheid
meer marktconform zou moeten zijn en dat kan, in het uiterste geval, leiden
tot bezuinigingen in de huidige kabinetsperiode.De heer Van Beek (VVD):Dat zou in het uiterste geval de consequentie kunnen zijn. De huidige
economische situatie, het voorliggende cijfermateriaal over de verwachte ontwikkelingen
en de ruimte die er nog is in de begrotingen, nemen mij bij echter de vrees
weg dat dit ook zal gebeuren. Ik verwacht in het geheel niet dat het zover
komt.Voorzitter! In het komende jaar wordt er ongeveer 3,5 mld. meer uitgegeven
aan ziektekosten. Dit bedrag wordt gedekt door enerzijds de ziekenfondspremies
en anderzijds de particuliere verzekeringen. Uit recente berekeningen en berichtgeving
blijkt dat de reserves in de fondsen zodanig zijn, dat het niet zal leiden
tot een verhoging van de ziekenfondspremie. Verwacht wordt dat in de particuliere
sector rekenkundig de premies met 6,7% zullen stijgen. Of dat ook gebeurt
hangt af van de marktverhoudingen. Laat ik even uitgaan van die 6,7%. In het
particuliere traject hebben wij te maken met de MOOZ en de WTZ. Voor de MOOZ
worden geen stijgingen verwacht. De WTZ stijgt met ongeveer ƒ 69 per
persoon. Naast de stijging die voortkomt uit de ziektekosten is er een stijging
die voortkomt uit het wettelijk deel. De MOOZ is een tijdelijke maatregel.
Op welke termijn kan die worden afgebouwd? Er is grote ruimte – meer
dan 1 mld. structureel – binnen de fondsen. De vraag is of de ontwikkeling
die is doorgerekend, waar enerzijds de ziekenfondspremies niet stijgen en
anderzijds de particuliere verzekering zeer sterk stijgt en daarna de stijging
van de WTZ, als totaalbeeld wel verstandig is. Wil de minister bekijken of
het niet verstandig is dat wij wat terugnemen op het bedrag dat in de MOOZ
wordt verrekend? Ik kan mij voorstellen dat de MOOZ wordt afgebouwd met eenzelfde
bedrag waarmee de WTZ stijgt. In het totaal van beide wettelijke toeslagen
zit dan in ieder geval geen kostenstijging. Er moet voor worden gezorgd dat
de MOOZ langzaam maar zeker verdwijnt. Dat is altijd de bedoeling geweest.
Wil de minister een beschouwing over dit punt geven? Wil hij dat met zijn
collega opnemen?Ik kom te spreken over het baten-lastenstelsel. In VVD-kring is al langer steun voor de gedachte om ook bij de rijksoverheid het baten-lastenstelsel
in te voeren. Ook de consequentie ervan, namelijk de invoering van een kapitaaldienst
vindt in onze kring ondersteuning. Het was mijn voorganger, Rudolf de Korte,
die in 1991 hierover positief oordeelde. Toch is het ons niet duidelijk geworden,
waarom het kabinet nu vrij plotseling deze gedachtesprong heeft gemaakt. Dit
onderwerp vraagt zeker nog een aanzienlijke studie en overleg met de Kamer.
Belangrijk zijn met name definities van wat echt investeringen zijn. Ik heb
het gevoel dat er een behoorlijk verschil is met de PvdA. Hoe ga je om met
afschrijvingstermijnen? Ik denk ook aan het investeringsniveau in relatie
tot het tekort van de overheid. Als je het niet goed normeert, niet goed afspreekt
met elkaar – dat is wat anders dan een opmerking van boekhoudkundige
aard – dan loop je het risico dat in het begin van de overgang van dit
systeem snel heel veel geld wordt uitgegeven. In wezen is er dan sprake van
een finan- cieringstekort. De ontwikkeling van de staatsschuld heeft in dit
verband onze volle aandacht. Wij verheugen ons op de discussie over dit onderwerp.
De grondhouding van de VVD is positief.Ik kom te spreken over eenmalige wensen in de Najaarsnota. De VVD is strikt
in het handhaven van de afgesproken normen, met name het scheiden van inkomsten
en uitgaven. Logisch is het dat als aan het einde van het begrotingsjaar ruimte
overblijft binnen het afgesproken uitgavenkader, wij bereid zijn dit geld
alsnog tot besteding te laten komen. Om die reden heeft de VVD een gezamenlijke
motie ingediend om het kabinet vast te informeren over het aantal gezamenlijke
wensen als er ruimte is. Het gaat dan wel om incidentele bestedingen of het
aanvullen van fondsen, zoals geld voor monumentenzorg, natuur en water, het
versnellen van het sportbudget met 20 mln., een bedrag voor ontwikkeling van
ICT binnen het MKB en een bedrag van 8 mln. voor de viering van 400 jaar VOC.
Met het realiseren van eenmalige zaken via de Najaarsnota nemen wij een aanzienlijke
druk weg in verband met de keuzen, te maken bij de Voorjaarsnota en de begrotingsbehandeling.
Voor ons blijft echter altijd vooropstaan dat wij pas willen spreken over
het verdelen van bedragen wanneer ze ook echt aanwezig zijn.Mevrouw Giskes (D66):Waarom zegt u dit zo nadrukkelijk, alsof er een neiging zou bestaan om
het op een andere manier te doen?De heer Van Beek (VVD):Ik weet niet of die neiging er is. Ik krijg wel eens de indruk dat men
niet helemaal langs die lijn denkt. Voor ons is de volgorde altijd: eerst
moeten de middelen er zijn en vervolgens willen wij praten over de besteding
ervan. De hoeveelheid beschikbare middelen hangt wat ons betreft niet af van
de hoeveelheid wensen die wij hebben. Ik verwijs hierbij ook naar de bijdrage
van de heer Crone die behoorlijk van de toekomst aan het lenen was. Daarom
wil ik van onze kant duidelijkheid geven.Voorzitter! Aan het einde van het jaar moet de olieprijsontwikkeling en
dus ook de gasprijsontwikkeling worden doorberekend in het huishoudelijke
gasverbruik. De vraag rijst met welke stijgingen het kabinet tot op dit moment
heeft gerekend met betrekking tot de diverse indexeringen. Verwacht men op
dit punt problemen die tot aanvullend beleid aanleiding moeten geven, of kan
de zaak zonder al te veel problemen op de gebruikelijke wijze worden doorberekend?Ten slotte maak ik enkele opmerkingen over de fiscaliteit in het volgende
jaar. De VVD is nog steeds blij met de afspraak, vastgelegd in het regeerakkoord,
dat wanneer er ruimte is in de inkomstenkaders, deze voor lastenverlichting
wordt gebruikt. Weliswaar halen wij dit jaar niet het beoogde niveau van 50%
van de beschikbare ruimte, maar wat in een goed vat zit, verzuurt niet. Ook
voor de komende jaren blijft lastenverlichting, naast aflossing, een belangrijk
instrument om de bevolking te laten profiteren van de welvaartsgroei, om een
bijdrage te leveren aan matiging van de brutolonen en om het bedrijfsleven
te stimuleren. Bij lastenverlichting denken wij overigens niet alleen aan
de verlaging van de inkomstenbelasting, ook al zouden deze tarieven in internationaal
perspectief nog wel wat lager mogen.Zo hebben wij nóg een aantal wensen. De eerste is de verlaging
van de successierechten. Wat dit betreft is er een rapport van de commissie-Moltmaker
en verwachten wij voorstellen van het kabinet. Wij denken dat de aanpassing
van deze wetgeving zodanig ingrijpend zal zijn dat dit niet budgettair neutraal
kan verlopen. In dit systeem wordt nog gerekend met zeer hoge percentages.
Het lijkt ons zeer waarschijnlijk dat deze aanpassing niet kan worden doorgevoerd
zonder dat er enige lastenverlichting beschikbaar wordt gesteld.De heer Vendrik (GroenLinks):Kunt een indicatie geven van de omvang van de bedragen die hiermee gemoeid
zijn?De heer Van Beek (VVD):Dat kan ik niet, maar ik constateer dat het percentage 68 is ontstaan
in de periode waarin het hoogste IB-tarief nog 72% was. Dat tarief daalt nu
naar 52. Dat leidt ertoe dat er in deze verhouding nogal wat zoek is. Bovendien
gaat de bestaande successiewetgeving ervan uit dat iedereen getrouwd is en
tegen die achtergrond familierelaties onderhoudt. Het heeft dus ook iets te
maken met het vererven binnen familiekring en daarbuiten. Hoe gaat men op
dit terrein om met samenwonenden? Dit alles is zo ingrijpend dat het naar
ons oordeel nooit lukt om echt iets aan verlaging van deze percentages en
verandering van groepen te doen zonder dat men er ook middelen bij legt. Ik
hoop dat het kabinet hier tot een kwantificering kan komen.Voorts heb ik al de verlaging van de vennootschapsbelasting genoemd. Kijkt
men naar ontwikkelingen op dit terrein binnen Europa, bij onze directe concurrenten,
dan kan de conclusie niet anders zijn dan dat daaraan op korte termijn iets
moet worden gedaan. Ook verwijs ik naar de kapitaalbelasting. Op dit terrein
wordt nu een eerste stap gezet. Alles overwegend kom ik tot de conclusie dat
het misschien verstandiger was geweest, dit meteen af te schaffen. Aandacht
vraag ik nog voor wat wij eerder al opmerkten over de motorrijtuigenbelasting
en de sociale premies. Het gaat erom dat tegen die tijd wordt gezocht naar
een verantwoord niveau van lastenverlichting, om daarna een verantwoord totaalpakket
vast te stellen.Voorzitter! Ten slotte dank ik de ambtenaren van de minister voor de vele
schriftelijk beantwoorde vragen. Het heeft ons dit weekend van
de straat gehouden, maar we kregen zeer goede kwaliteit voorgeschoteld.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! Verleden week dinsdag demonstreerden in Praag zo'n
tienduizend mensen tegen het beleid van het IMF en de Wereldbank. We kunnen
constateren dat het neoliberalisme sinds de Aziëcrisis over haar ideologische
piek heen is. Seattle en Praag zijn op hun manier een uitingsvorm daarvan.
Ik doel dan vooral op het succes van de demonstratie. De kritiek van mensen
als Stiglitz – ex chef-econoom van de Wereldbank – Kissinger –
toch ook een onverdachte bron – en Kanbur –redacteur van het World
development report – verwoordt de toenemende weerstand onder economen
en politici zelf. De Financial Times meldde vorige week dat volgens documenten
van de Wereldbank zelf als gevolg van haar projecten meer dan 2,6 miljoen
mensen gedwongen moeten verhuizen. 40% van de projecten heeft "significante
negatieve effecten" op het milieu. Ik hoor graag van de minister of hij deze
cijfers kan bevestigen.De SP is voorstander van opheffing van het IMF en de Wereldbank, omdat
beide instituten stevig, te stevig, gegrondvest zijn op een verkeerde ideologie.
In plaats daarvan zou er een nieuwe VN-organisatie moeten komen die gebaseerd
is op het principe "one country one vote" en niet op "one dollar one vote"
(hoe meer een land inlegt, des te meer zeggenschap). Dat moet ook een organisatie
zijn die accepteert dat landen een beleid voeren zoals zij dat zelf willen,
dus ook een beleid dat kan ingaan tegen de "Washington consensus". De rol
van de overheid moet worden erkend door die organisatie. Regels zijn nodig.
Er moet ook een begin worden gemaakt met het weer aan de ketting leggen van
het flitskapitaal, bijvoorbeeld met een Tobintaks. Mr. Yen, die een onuitspreekbare
Japanse naam heeft en die de machtigste oud-ambtenaar is van het ministerie
van financiën in Japan, zei verleden week in Het Financieele Dagblad
dat steeds meer mensen, zelfs in de VS, inzien dat het marktfundamentalisme
niet meer werkt. Dus ook voor onze minister van Financiën heb ik nog
hoop. Mijn vraag aan hem is of dat terecht is. Morgen zullen wij het antwoord
hierop vernemen.Ik was verleden week één van de tienduizend demonstranten
in Praag en ik hoorde dat daar ook tienduizend gedelegeerden waren. Zij zaten
ín de vesting, wij erbuiten. Wat doen al die mensen daar eigenlijk?
Hoe groot was de Nederlandse delegatie? Uit wie bestond die? Hoeveel heeft
dat gekost en wie heeft dat betaald? Ik ben erg benieuwd naar het antwoord.
Graag zou ik van de minister het bedrag onderaan de rekening zien. Een suggestie
is dat hij de bonnetjes van de vijfsterren hotels kan publiceren op www.minfin.nl.
Dit kabinet weet hoe dat moet.Van alle internationale organisaties steekt het salaris van de president
van de Wereldbank iedereen naar de kroon. Die man verdient ruim 350.000 dollar.
Voor Kohler van het IMF is dat iets minder. Let wel, dit is belastingvrij.
Beste minister, kunt u mij eens uitleggen waarom Wolfensohn, dus de president
van de Wereldbank, ruim 350.000 dollar moet verdienen en de president van
het machtigste land ter wereld, de Verenigde Staten, het voor "slechts" 200.000
dollar bruto doet en onze minister-president (zunig!) met minder dan ƒ
250.000? Is hij het met mij eens dat deze organisaties niet boven de wetten
van het fatsoen – de belastingbetaler en het woord "fatsoen" –
verheven zijn en gewoon belasting moeten betalen?Mevrouw de voorzitter! Niet alleen op het internationale vlak is het neoliberalisme
over zijn ideologische piek heen. Wat in eerste instantie een "droombegroting"
werd genoemd en in een jubelende Troonrede werd gepresenteerd, is uiteindelijk
met veel kritiek ontvangen. Nooit sinds het aantreden van het eerste paarse
kabinet was het gat tussen de mooie cijfertjes en de harde maatschappelijke
werkelijkheid zo groot. Mooie cijfertjes die ook iets te mooi bleken te zijn!
"Verdubbeling" van de uitgaven ten opzichte van het regeerakkoord: in werkelijkheid
doet de regering aan financiële hocus-pocus. De uitgaven stijgen weliswaar,
maar dit gebeurt met een magere miljard ten opzichte van de Voorjaarsnota.
Van dat miljard is 400 mln. voor Enschede. Het is dus geen structurele verhoging
van de middelen voor de publieke zaak. Er is 200 mln. uitgetrokken voor het
Europese veiligheidsbeleid. Dat doel steunt mijn fractie sowieso niet. Het
kan onzes inziens moeilijk gerekend worden tot de publieke zaak. Er komt ook
geen cent bij voor de zorg. De antwoorden op de schriftelijke vragen melden
ons letterlijk dat er geen additionele gelden meer zijn toegevoegd sinds de
Voorjaarsnota. Daarbij gaat het over de zorg.De minister heeft met deze Miljoenennota nieuwe hoofdstukken toegevoegd
aan de cursus "creatief boekhouden voor gevorderden". Is dit wat Gerrit Zalm
in NRC Handelsblad "het geheim van de smid" noemde? Waar zijn namelijk de
extra miljarden voor de zorg en het onderwijs, vergeleken met de Voorjaarsnota?
"Het geheim van de smid" heb ik uit een fabuleus artikel in NRC Handelsblad
rond Prinsjesdag van de twee redacteuren Gijsbert van Es en Egbert Kalse met
als kop: spel met extra miljarden strak geregisseerd. Als je nog nooit in
de regering gezeten hebt en je leest dit artikel, vallen je werkelijk de schellen
van de ogen.Ik citeer vier korte passages. "Afgelopen vrijdagavond had Zalm de drie
financieel specialisten van de coalitiefracties op zijn departement uitgenodigd.
Hij vroeg hun alvast goedkeuring te geven aan een akkoord dat het kabinet
de volgende dag met de transportsector zou sluiten over de dieselprijzen.
De drie Kamerleden wierpen geen blokkade op" – zij niet! – "maar
zij verlangden wel dat de handreiking aan het wegvervoer niet ten koste zou
gaan van de financiële ruimte die de fracties bij de algemene beschouwingen
zouden krijgen. Zalm ging akkoord."Een eindje verderop staat het volgende. "Afgelopen maandag spraken de
drie fractiespecialisten met elkaar om hun wensenlijstjes aan elkaar voor
te leggen. Dinsdagmorgen, Prinsjesdag, – minister Zalm was al in jacquet –
gingen de drie opnieuw naar Financiën. Twee uur later was alles duidelijk.
Behalve de extra lastenverlichting mochten de coalitiefracties nog voor 350
mln. aan extra uitgaven indienen."Een eindje verder staat: "Het spel dat op Prinsjesdag al op de wagen stond,
werd gistermiddag en -avond in de Kamer (bij de algemene beschouwingen)
met verve opgevoerd."En tot slot: "Melkert trok nog een keer aan de bel door te vragen naar
de effecten van de maatregelen op de inkomens van met name de lagere inkomensgroepen.
Het enige wat staatssecretaris Bos hoefde te doen was zich vooroverbuigen
om de lijstjes met inkomensverbeteringen uit zijn tas te vissen en ze aan
de bode te overhandigen ter vermenigvuldiging."Nu, ik moet De Hoop Scheffer nageven dat hij de enige was die zo ad rem
was om op Melkert te reageren en te zeggen: het is duidelijk wie hier de baas
is. Maar dat was maar één facet van de zaak. Het andere facet
was – dat is mij eerlijk gezegd ook wel opgevallen, maar bij mij viel
het dubbeltje niet – dat het door Melkert gevraagde stuk er inderdaad
binnen twee à drie minuten was. Dat was natuurlijk allemaal al doorgeëxerceerd.
Zo zie je dat je ook als oppositiefractie af en toe nog wat leert.Maar wat ik eigenlijk wil, mevrouw de voorzitter, is een bevestiging van
deze minister van minister van Financiën of dit verhaal klopt, ja of
nee. Want dan is het niet alleen zo dat deze minister hocus-pocus doet met
cijfers en het volk voorspiegelt alsof Paars nu echt goed gaat zorgen voor
het volk – wat niet blijkt –, maar dat het bovendien ook nog allemaal
is geregisseerd.Mijnheer Crone was u daar ook bij? O, ik mag dit vanaf deze plaats niet
rechtstreeks vragen. Ik vermoed echter dat u daar ook bij was; ik had het
u ook kunnen vragen of u dit wilt bevestigen. Goed, morgen horen we meer.De heer Crone (PvdA):Als u die ene passage in het artikel die u niet geciteerd heeft, ook nog
citeert, dan weet u dat ik er ook was. Dan kan ik alleen maar bevestigen dat
er stevig is onderhandeld en méér dan één dag,
en dat het pas op het laatste moment rond was. Dat stond er alleen niet in.
Maar met de dictie waarmee u het voorleest, krijg je een heel ander beeld
van de werkelijkheid dan als je gewoon leest wat er staat.De heer Marijnissen (SP):Nee, mevrouw de voorzitter, het spijt me wel, maar door dictie kun je
de inhoud niet veranderen; dat kan niet. De dictie is de manier waarop je
het zegt; daar verander ik de woorden niet mee. Ik lees gewoon, inderdaad
willekeurig, maar in een logische en chronologische volgorde, een paar cruciale
passages voor. Het spijt me dat ik uw naam niet genoemd heb, mijnheer Crone;
dat vind ik jammer voor u, maar dat is dan bij dezen rechtgezet. Het gaat
erom dat u hier inderdaad bevestigt dat het op deze manier allemaal is gebeurd.
Dat is toch een manier van regisseren... Je staat hier te discussiëren
bij de algemene beschouwingen en je denkt: er valt nog wat te halen, er is
nog wat te doen. En dan blijkt gewoon dat Melkert en Dijkstal dat allemaal
al doorgeëxerceerd hebben, met een stempel van de minister van Financiën
eronder. Ja, dan zitten we toch eigenlijk mekaar hier voor de gek te houden?
Waarom wordt er dan niet een nota van wijziging ingediend, voorafgaand aan
het debat? Dan kunnen we tijdens het debat alweer een stap verder maken. Maar
hier gaan we eerst een toneelstuk opvoeren – kijk eens wat we allemaal
in te brengen hebben –, terwijl het allemaal al bekokstoofd is.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Het is heel gebruikelijk dat zelfs de oppositie aan Financiën
kan vragen: als we dit of dat doen met de belastingtarieven, wilt u ons dan
op een blaadje aangeven wat voor een koopkrachteffecten het heeft?De heer Marijnissen (SP):Ja, maar ik krijg zijn stempel niet en u wel.De heer Crone (PvdA):Nee, dat halen ze bij het CPB bijvoorbeeld; dat kunt u ook doen. U kunt
het ook van Financiën krijgen. En dat doen wij ook. Als wij in de coalitie
denken, in de Kamer, dat we dit of dat in het koopkrachtplaatje willen veranderen,
dan laten wij het doorrekenen bij Financiën en als we niet tevreden zijn
ook nog bij Sociale Zaken, om te weten hoe het zit. Dat hoort bij het spel;
dat mag u ook doen. Het is wel logisch dat we met elkaar onderhandelen, want
we willen het eens worden... Ik heb zelfs gehoord dat twee oppositiepartijen
met elkaar hebben onderhandeld, want twee oppositiepartijen hebben hier een
motie ingediend, samen ingediend en samen ondertekend, en ze hadden het ons
van tevoren niet gevraagd of wij wilden mee overleggen! Dat is toch een schande,
dat de oppositie met elkaar overlegt over het samen indienen van een motie
en dan ook nog doorgerekend wat het allemaal moet kosten, bij het CPB!De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Met de dictie van de heer Crone is niets mis. Als hij altijd
zo zou spreken, dan weet ik zeker dat het hier binnen de kortste keren weer
helemaal vol zou zitten. Maar ik lees nogmaals voor: "Twee uur later was alles
duidelijk. Behalve de extra lastenverlichting mochten de coalitiefracties
nog voor 350 mln. aan extra uitgaven indienen." En daar zit het verschil,
mijnheer Crone. Ik kan nog zoveel mooie plannen maken – wij laten het
tegenwoordig ook bij het CPB doorrekenen –, maar ik krijg geen stempel
van hem, van de minister van Financiën. En u hebt dat bekokstoofd, nota
bene op Prinsjesdag, voorafgaand aan de Troonrede. Dat is een groot verschil.De heer Crone (PvdA):Dat was een tussengesprek, waarin we wat informatie kregen van de minister.
Maar ik sluit graag af, voorzitter.Als u meer stemmen heeft en u heeft een meerderheid, dan gaat u ook met
iedereen overleggen om die meerderheid te realiseren. Zo eenvoudig werkt democratie.
Je zoekt een meerderheid, je overlegt binnen en buiten de zaal met elkaar
en je legt hier alles neer, open en bloot. Er is niets geheims aan. U mag
alle varianten van me krijgen die we hebben gehad, tussen het begin en het
eind van de onderhandelingen, zodat u kunt zien dat we weer te hoog hadden
ingezet en weer alles hebben ingeleverd bij de VVD!De heer Marijnissen (SP):Nee, ik neem u niet kwalijk dat u overlegt. Ik neem u ook niet kwalijk...
Nu ja, "kwalijk" is een beetje een groot woord. Ik verwijt u niet dat u ook
met de minister van Financiën overlegt. Misschien mag ik, als ik bel,
ook nog wel een keer komen praten...Minister Zalm:Zeker.De heer Marijnissen (SP):Er werd hier dus een toneelstukje opgevoerd bij de algemene beschouwingen.
Als u inderdaad, zoals hier staat, met de meerderheid reeds een akkoord had
gesloten over 350 mln., was het toch voor de inzichtelijkheid van het debat
beter geweest als u bij het begin van het debat iets had rondgestuurd
in de zin van: "Geachte fracties, wij als paarse partijen vinden het leuk
om nog iets boven op deze Miljoenennota te doen – er moet immers ook
gewerkt worden aan ons imago – en hierbij delen wij u mede, dat wij
politiek akkoord zijn over dit en dit bedrag".De voorzitter:Het is wel een voorstel dat het debat waarschijnlijk zou bekorten.De heer Crone (PvdA):Maar het was niet zo, wij waren het voor het debat niet eens over wat
wij zouden gaan doen, noch over de omvang noch over de invulling van het pakket.
Bovendien wijs ik erop dat wij ook buiten de coalitie nog naar meerderheden
hebben gezocht om bijvoorbeeld samen GroenLinks, met u en het CDA iets extra's
te doen voor de kunst. De VVD heeft weer andere meerderheden gezocht. Het
is dus niet alleen koekoek één zang dat de coalitie alles bepaalt.
Er zijn ook andere moties. Ik heb ook nu weer geprobeerd om de minister ook
voor die andere moties zijn portemonnee te laten trekken.De heer Marijnissen (SP):U kunt heel goed de schijn hoog houden, dat is waar. Maar het blijft waar...De heer Crone (PvdA):U zult nooit toegeven dat het anders kan zijn...De voorzitter:Niet door elkaar!De heer Marijnissen (SP):Wij mogen niet door elkaar praten!U kunt 350 mln. niet zomaar wegpoetsen. Als u nu zo sportief zou zijn
om te zeggen dat dit verhaal niet klopt, dat u geen akkoord bereikt heeft
over die 350 mln., dan komen wij een stapje verder. Dan kan ik namelijk tegen
die jongens van NRC Handelsblad zeggen dat zij hun research beter moeten doen.De voorzitter:De heer Marijnissen mag u nu geen vragen stellen en dat weet hij ook wel!Mevrouw Giskes (D66):Ik begrijp dat de heer Marijnissen de motie over 40 mln. voor cultuur
niet gesteund heeft, want hij houdt kennelijk niet van toneel.De heer Marijnissen (SP):Ik houd ontzettend van toneel, maar niet van slecht toneel want daar gooide
men vroeger altijd tomaten naar toe zoals u weet!Voorzitter! Volgens het CNV is de 250 mln. die beschikbaar is gesteld
voor de zorgsector nog niet het begin van een oplossing. De extra investeringen
in het onderwijs zijn "onder de maat", ik citeer. De FNV pleit in haar alternatieve
plan voor 4 mld. extra voor de zorg en het onderwijs. De Algemene onderwijsbond
spreekt over "totaal onvoldoende". De Landelijke huisartsenvereniging zegt
in NU '91: "De overheid ziet de ernst van de situatie niet in". Eduard Bomhoff –
is hij eigenlijk nog lid van de PvdA? – neemt bij de wantoestanden in
de zorg de woorden "dood door schuld" in de mond. De Geestelijke gezondheidszorg
en verslaving: "Wij zijn er bekaaid afgekomen". LTO Nederland citeren wij
niet vaak maar nu wel: "eenzijdig en armzalig" en ook de milieubeweging klaagt
dat aan natuur niet veel meer wordt besteed dat een "nietszeggend zinnetje"
in de Troonrede. De "droombegroting" is een tranendal voor de publieke zaak.
De hele maatschappij schreeuwt om sociale wederopbouw maar het kabinet heeft
de automatische piloot, met steun van Ad Melkert, op staatsschuldaflossing
über alles gezet.Voorzitter! Ik zie dat ik nog 2,5 minuut heb en laat mijn opmerkingen
over de staatsschuld nog even zitten, dan heb ik nog fors tijd voor de tweede
termijn.Vorige week zeiden de Denen opnieuw "nei" tegen de euro. Zij hadden dat
al eerder gedaan door te stemmen tegen het Verdrag van Maastricht, maar de
arrogante politieke elite kreeg toch haar zin door de mensen bang te maken
en te verleiden tot een nieuw referendum waarin zij alsnog instemden met het
verdrag. Deze keer zeggen zij echter weer nee. De verklaring voor het Deense
"nee" is de terechte angst voor een verschraling van publiek sector door een
verscherpte concurrentie in Europese verband. Ze vrezen een "race through
the bottom" van wat nog beschaving genoemd kan worden. De vereiste grondwetswijziging
dwong de Deense regering tot driemaal toe tot een referendum over de EMU.
In Nederland is een dergelijk referendum ondanks de ingrijpende maatschappelijke
gevolgen niet verplicht en ook niet gewenst volgens de paarse partijen. De
SP verzamelde ooit 60.000 handtekeningen ter ondersteuning van een verzoek
hiertoe, maar kreeg nul op het rekest. Het gaat alleen maar om het meedoen
aan het grootste monetaire experiment uit de wereldgeschiedenis. Ik vind die
arrogante opstelling nog steeds onbegrijpelijk. Ik zou graag commentaar willen
van de minister op een Nipo-peiling van september dit jaar waaruit blijkt
dat 53% van de Nederlanders zegt tegen de euro te zullen stemmen als er een
referendum zou zijn; slechts 31% zou vóór stemmen. En daar blijft
het niet bij, tweederde van de mensen zegt ook te verwachten dat invoering
van de euro ertoe zal leiden dat in Nederland het leven duurder wordt. Ik
wil graag van de minister in dit debat de garantie krijgen dat dit niet het
geval zal zijn. Laat ik het anders zeggen aan de hand van de daling van de
koers van de euro ten opzichte van de dollar. Zou de minister zijn politieke
lot willen verbinden aan het niet verder dalen van die koers? Er is daar grote
bezorgdheid over in het land. Er wordt gezegd dat dit komt omdat de Amerikaanse
economie als een tierelier draait, maar ten opzichte van de yen verliest de
euro ook terrein, terwijl de economie in Japan niet zo snel groeit als die
in Europa. Mutatis mutandis kan dit ook gelden voor het Britse pond, omdat
de Britse economie ook niet zo hard groeit. Ik hoor hier graag een reactie
op.Ik heb nog twee korte punten. Ik wil dan om te beginnen nog een paar woorden
richten tot de staatssecretaris. De SP-fractie vreest namelijk het ergste
als mensen met een uitkering voor 1 december de vijf heffingskortingen moeten
aanvragen. Ik zie de staatssecretaris knikken. Hij weet dus waar ik het over
heb. Naar de mening van mijn fractie zouden de sociale diensten de betrokkenen
daarop moeten attenderen. Het is natuurlijk in de eerste plaats de verantwoordelijkheid
van de minister van Sociale Zaken, maar ik wil die waarschuwing toch ook hier
uitspreken. Anders weet ik zeker dat wij daar in januari weer een enorm debat
over hebben.Mevrouw de voorzitter! Tot slot zeg ik nog iets over dit debat. Ik doe
de financiële beschouwingen nu voor de zevende keer en ik heb ook zeven
keer de algemene beschouwingen gedaan, als ik tenminste goed geteld heb.
Ik heb gemerkt dat de algemene beschouwingen ook steeds meer financiële
beschouwingen worden. Ik betreur dat, maar ik moet dat wel vaststellen. Het
gevolg daarvan is dat dit debat steeds meer verwordt tot een doublure van
de algemene beschouwingen, maar dan met aanzienlijk minder aandacht en aanzienlijk
minder impact. Ik respecteer alle financiële woordvoerders – zij
zijn mij allen zeer lief – maar wij moeten voorkomen dat de financiële
beschouwingen een soort speelkwartier worden voor de financiële woordvoerders.
Daarom, voorzitter, is het misschien goed dat er onder uw leiding of door
anderen eens nagedacht wordt of wij misschien weer terug moeten naar de situatie
die wij vroeger hadden. Toen hadden wij algemeen politieke en financiële
beschouwingen. Ik zeg dit, omdat ik vandaag tot nog toe weinig nieuws heb
gehoord.De voorzitter:Ik denk inderdaad dat het goed is dat wij daar eens over nadenken.Mevrouw Giskes (D66):Voorzitter! De heer Marijnissen had mijn bijdrage nog niet gehoord, maar
ik kan zeggen dat ik dat met hem eens ben.Het is misschien nieuw dat een "zij" optreedt als financieel woordvoerder –
het lijkt mij trouwens dat dit hoog tijd werd – maar een maidenspeech
kunnen wij het natuurlijk niet noemen. Bovendien herinner ik er graag aan
dat het al in 1816 aan een vrouw te danken is geweest dat De Nederlandsche
Bank überhaupt kon worden opgericht. Als toen de weduwe Borski het niet
had aangedurfd om de laatste 2 mln. van de voor de oprichting benodigde 5
mln. te fourneren, dan had Koning Willem I zijn geesteskind niet kunnen realiseren.
En waar zouden wij zijn zonder DNB? Om nog maar te zwijgen over de vraag waar
de Victory Boogie Woogie dan zou zijn. Het meest interessante van die actie
van de weduwe Borski is overigens dat zij in het geheim bedong dat de eerste
drie jaar niet tot verhoging van het maatschappelijk kapitaal van de bank
mocht worden overgegaan. Heel snel daarna heeft zij een flink deel van haar
aandelen met stevige winst verkocht. Ik zou zeggen: daar kunnen de Nina Brinken
van deze wereld nog een puntje aan zuigen! Kortom, ik wilde maar zeggen dat
de andere leden gewaarschuwd zijn.De termen "nieuw" en "oud" zijn ook nadrukkelijk aan de orde, als het
gaat om het duiden van het soort economie waarin wij leven. Onze fractievoorzitter
vroeg in het parlement als eerste aandacht voor het verschijnsel "nieuwe economie".
Dat deed hij niet omdat D66 een nieuwe heilsverwachting meende te kunnen verkondigen,
maar wel omdat D66 het sinds haar oprichting tot haar taak rekent om nieuwe
ontwikkelingen tijdig te signaleren en te onderzoeken wat zij voor de samenleving
betekenen. Eind jaren zestig wees D66 op het belang van het milieu en inmiddels
is het niet alleen een onderwerp in het verkiezingsprogramma van elke politieke
partij, maar speelt het zelfs een belangrijke rol in de fiscaliteit en op
de beursvloer. In de jaren tachtig pleitte D66 voor de oprichting van een
spaarfonds voor de AOW en sinds enkele jaren is er zoiets. Bij de onderhandelingen
over het regeerakkoord in 1998 kreeg D66 bij geen van beide coalitiepartners
gehoor voor de gedachte van een earned income tax credit, maar inmiddels lijkt
ook de PvdA dat een goed idee te gaan vinden. Bij de algemene politieke beschouwingen
in 1999 sprak Thom de Graaf over private wealth and public poverty –
met dank aan Galbraith – en inmiddels ligt dat bij velen voor op de
tong. Dus, voorzitter, zijn wij hoopvol gestemd over de mid-term review of
de eenmalige bijstelling van de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan
het trendmatig begrotingsbeleid, waarvoor wij nu al geruime tijd pleiten.
Dat hangt samen met de visie op de te verwachten economische ontwikkeling.Vorig jaar bij de algemene financiële beschouwingen is al vrij uitvoerig
van gedachten gewisseld over de zin en onzin van de nieuwe economie. Voor
D66 gaat het erom dat de nieuwe informatie- en communicatietechnologie niet
zozeer de huidige producten en diensten overbodig maakt, maar wel een enorme
impuls lijkt te geven aan de manier waarop die worden gemaakt, verhandeld
en georganiseerd. Er is de afgelopen jaren sprake van een flinke economische
groei in Nederland. Onze economie kan door haar specifieke kenmerken zoals
oriëntatie op handel en dienstverlening een belangrijke toegevoegde waarde
ontlenen aan de ICT. Onder andere dit gegeven zou kunnen betekenen dat zich
een structureel hoger groeipad voor gaat doen. Vorig jaar wees de minister
die gedachte nogal stellig van de hand. Mijn vraag is hoe hij daar nu over
denkt, omdat het aan te houden groeipercentage natuurlijk rechtstreeks van
invloed is op de wijze waarop eventueel extra geld kan worden besteed: in
de vorm van uitgaven of in de vorm van lastenverlichting naast schuldreductie.
En dat is weer relevant omdat iets extra's doen aan bijvoorbeeld onderwijs
veel moeilijker is langs de weg van lastenverlichting dan langs de weg van
uitgaven, terwijl beide soorten maatregelen een aanslag op de rijksportemonnee
doen.Voorzitter! D66 vindt zeker niet dat meer uitgaven altijd beter zijn dan
minder. Ik geloof niet dat ik hier nogmaals uiteen hoef te zetten waarom mijn
fractie op dit moment pleit voor meer uitgaven. Ook is ons langzamerhand wel
duidelijk hoe het kabinet hierover denkt. Het minst begrijpen wij de opstelling
van de PvdA. Bij de algemene financiële beschouwingen van vorig jaar
uitspreken: "Als wij zien dat het meer wordt, moeten wij ons beleid kunnen
aanpassen aan de realiteit in plaats van aan de fictie". In april van dit
jaar allerlei plannen ontvouwen over de besteding van vele miljarden extra,
structureel en incidenteel. En sindsdien alleen maar doorverwijzen naar de
volgende gespreksronde als het onderwerp midterm review aan de orde is.Waarom, vraag ik ook de minister, valt volgend jaar wel met enige stelligheid
te voorspellen wat vanaf dan het niveau van de economische groei zal zijn
en nu niet? Omdat we dan de chaos van de introductie van de chartale euro
hebben gehad? Of omdat de olieprijzen vanaf dan stabiel zullen zijn? Omdat
de arbeidsmarkt er dan heel anders uit zal zien? D66 wacht de redeneeracrobatiek
van zowel kabinet als PvdA volgend jaar met belangstelling af.Voorzitter! Wij zijn intussen blij dat al die tweeslachtigheid de Kamer
niet heeft belemmerd om twee weken geleden toch 350 mln. aan nieuwe structurele
uitgaven voor elkaar te krijgen, niet alleen voor onderwijs
en zorg, maar ook voor cultuur en veiligheid, mede dankzij de inzet van D66,
zo levendig verwoord door de heer Marijnissen.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! De krachtige bewoordingen van mevrouw Giskes in de richting
van het kabinet en de PvdA roepen ook de vraag op welke consequenties D66
zelf trekt uit het feit dat het kabinet niet doet wat mevrouw Giskes wil.Mevrouw Giskes (D66):Zorgen dat we volgende keer nog meer stemmen krijgen, zodat we de meerderheid
hebben en alles kunnen afdwingen wat we nodig hebben, mijnheer Vendrik.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat lijkt me eerlijk gezegd een iets te voorspelbaar antwoord. Het gaat
ook voorbij aan de politieke realiteit dat D66 in het kabinet zit maar hier
een toon aanslaat alsof het ernaast staat.Mevrouw Giskes (D66):U wilt mij toch niet gaan voorschrijven dat ik niets meer mag zeggen zodra
mijn partij in een kabinet zit? Dat lijkt me wat ver gaan. Ik denk dat je
vanuit de Kamer gehouden bent je eigen opvattingen te ventileren.De heer Vendrik (GroenLinks):Het antwoord is uiteraard bevestigend. Ik constateer dat wat u wilt op
het gebied van begrotingsbeleid niet door de minister van Financiën wordt
ingevuld. Dat is al herhaaldelijk gebeurd. Er komt geen mid-term review. Het
schot wordt niet verplaatst. Er komt geen hoger groeipercentage. Dan is het
op een gegeven moment aan u om de vraag te beantwoorden welke politieke consequenties
D66 uit deze situatie trekt.Mevrouw Giskes (D66):Wij constateren dat natuurlijk ook. Zoals ik heb geschetst, putten wij
hoop uit de gedachte dat men na enige tijd altijd wel tot het inzicht komt
dat we niet zulke belachelijke gedachten hebben.Voorzitter! D66 vindt het verantwoord om ter dekking van de extra uitgaven
de uitgavenreserve 2001 van 250 mln. aan te wenden, omdat een groot deel ervan
ook betrekking heeft op arbeidsmarktgerelateerde zaken. De overige 100 mln.
worden gefinancierd via de FES-brug. Hoe zwaar deze brug mag worden belast,
hangt af van de verwachtingen over de vulling van dit fonds. We hebben het
dan in de eerste plaats over de opbrengst van veilingen en verkopen. De minister
wekt de laatste tijd de indruk daar niet meer zo optimistisch over te zijn.
Over de UMTS-veiling komt de Kamer nog uitvoerig te spreken. Ik moet bekennen
dat die kwestie bij mij associaties opriep met de belevenissen van de onfortuinlijke
heren Vedder en Anijs in het prachtige "Publieke Werken" van Thomas Rosenboom.
Maar laat de minister troost putten uit dat boek. Zolang het gaat om een goed
doel, komt het allemaal nog wel op zijn pootjes terecht, min of meer. Graag
verneem ik van de minister wat hij nu verwacht van deze voedingsbron van het
FES, nog afgezien van de discussie over direct of indirect gebruik van deze
opbrengsten.De andere voedingsbron, de aardgasbaten, hangt ten nauwste samen met de
verwachtingen omtrent de dollarkoers en de olieprijs. Uit het antwoord op
vraag 52 blijkt dat de meter al flink gaat lopen als beide factoren relatief
weinig afwijken van de nu aangehouden niveaus: alleen al voor 2001 en 2002
kan een FES-meevaller van ongeveer 1,5 mld. worden verwacht als de dollarkoers
2,25 in plaats van 2,05 bedraagt en de olieprijs 25 dollar in plaats van de
aangehouden 17,5 dollar per vat. Het kabinet is niet geneigd vooruit te lopen
op de toch hoogstwaarschijnlijk nog wel even aanhoudende hogere dollarkoers
en olieprijs. Kan de minister hier nog eens toelichten waarom dat is? Ook
vraagt mijn fractie zich af hoe het denken van de minister sinds de laatste
Ecofin-raad is gevorderd als het gaat om het inzetten van een deel van de
Nederlandse strategische olievoorraad om de prijsexplosie op de oliemarkt
te bezweren. Hoe gaat het kabinet trouwens om met het dilemma dat die hoge
prijs goed is voor de inkomsten in het FES, maar slecht voor de prijsontwikkeling?Voorzover die prijsontwikkeling voelbaar is op de brandstofmarkt, heeft
onze fractievoorzitter duidelijk te kennen gegeven deze exogene variabilisatie
aan de gebruikskostenkant niet teniet te willen doen door te gaan morrelen
aan de accijns of de BTW erop. Enige verlaging van de vaste lasten op de auto
is wat ons betreft het maximum. Daarbij is gekozen voor een generieke verlaging
van de motorrijtuigenbelasting. De fractie van D66 vraagt nu als tegenwicht
tegen al deze bekommernis om het individuele gebruik van de auto aandacht
voor het gedeeld autogebruik. En dan hebben wij het niet over carpoolen, maar
over wat ik de taxi zonder chauffeur noem, projecten als "autodate" en "green
wheels". De heer Vendrik had het er ook al over.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik kom even terug op het eerste dat mevrouw Giskes over het punt van de
auto zegt. Moet ik uit de aarzeling die zij hier verwoordt omtrent de lastenverlaging
voor de automobilist afleiden dat de variabilisatie, in de zin dat de motorrijtuigenbelasting
als reactie op de hoge olieprijzen wordt verlaagd, wordt teruggedraaid wanneer
de olieprijs gaat dalen?Mevrouw Giskes (D66):Nee, dat kan de heer Vendrik daar niet uit afleiden. Wij zijn blij dat
er, voorzover er iets aan die ontwikkeling is gedaan, gekeken is naar de vaste
lasten. Dat betekent dat de variabele kosten nu niet verminderd zijn. Wij
vinden niet dat de markt moet worden beloond. Als de prijs omhoog gaat, moeten
wij er niet opeens belastingtechnisch wat aan verminderen. Omgekeerd is het
nog steeds denkbaar dat wij het weer gaan verhogen, maar dat is niet inherent
aan een mogelijke prijsdaling van de olieprijs.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is ook een mogelijkheid. Het geld dat nu gestoken wordt in verlaging
van de motorrijtuigenbelasting zal in het geval van een prijsdaling gecompenseerd
moeten worden door een hogere accijns op motorbrandstof.Mevrouw Giskes (D66):Dat is een mogelijkheid, maar dat zeggen wij op dit moment niet.Voorzitter! Om de concurrentie met de eigen auto aan te kunnen is het
nodig dat de kosten van dergelijke autodeelprojecten beperkt blijven. Die
kosten zitten enerzijds in de prijs van gunstig gesitueerde parkeerplaatsen,
bijvoorbeeld bij stations en in binnensteden, en anderzijds in de vaste lasten.
Het zou helpen als voor dergelijke auto's vrijstellingen zouden gelden voor
de motorrijtuigenbelasting en/of de BPM. Kunnen de bewindslieden
aangeven of zij daartoe mogelijkheden zien? Ik heb mij laten voorrekenen dat
daarmee op termijn zo'n 200 mln. aan eenmalige investeringen en 40 mln. aan
permanente lastenverlichting gemoeid zou kunnen zijn, maar het begint natuurlijk
met veel lagere bedragen. Graag hoor ik hoe de bewindslieden hiertegen aankijken.
Het is een voorstel dat natuurlijk uitermate goed past in het denken over
verdere vergroening van het fiscale stelsel. Daar zullen wij het nog uitvoerig
over hebben, maar ik zou niet graag zien dat in het antwoord op deze vraag
daarnaar verwezen wordt. Ik vraag mij af of er niet een dekking voor het jaar
2000 is te vinden in de nog niet bestede ruimte voor PPS en SUWI, die blijkens
het antwoord op vraag 122 bestaat.De koers van de dollar is natuurlijk het spiegelbeeld van die van de euro.
Bij de voorbespreking van de Ecofin-raad vorige week heb ik al aangegeven
niet de illusie te hebben daar vanaf deze plek al te veel invloed op te kunnen
uitoefenen. Dat economie in belangrijke mate psychologie is, wordt zeker in
dit soort processen geïllustreerd. De uitkomst van het Deense referendum
stemt niet vrolijk, niet zozeer om wat dat betekent voor de euro, maar om
wat het zegt over het geloof in Europa. De regeringen in alle EU-landen hebben
de dure plicht om beter duidelijk te maken aan de bevolking wat het voordeel
van Europa is en hoe wij het democratisch tekort gaan oplossen. Volgens ons
is dat een belangrijke bron van de argwaan.Wat incidentele uitgaven betreft, heeft de Kamer met de motie-De Graaf
c.s. onder andere herbevestigd wat bij de Voorjaarsnota al werd afgesproken:
van het geld dat bij de Najaarsnota voor het jaar 2000 nog beschikbaar blijkt,
zal een aanzienlijk deel worden aangewend voor de realisering van de ecologische
hoofdstructuur. Jaarlijks 150 mln. gedurende vier jaar is de alom erkende
behoefte op dit terrein. Voor de behoeften in de monumentenzorg hebben wij
al eerder nadrukkelijk aandacht gevraagd en ook voor onderwijsgebouwen is
nieuwe investeringsruimte nodig, zowel voor achterstallig onderhoud als om
schaalverkleining mogelijk te maken en te voorzien in een minimum aan aanvaardbare
werkomgeving voor de leerkrachten. Wat ons betreft zit er dus wel degelijk
enigszins een prioriteitsvolgorde in de motie. Wij krijgen verder graag toegelicht
welk geld voor sport minister Jorritsma heeft lopen uitdelen in Sydney. Komt
dat geld bij Economische Zaken vandaan, of is dit geld van deze motie?Van een aantal andere eerdere afspraken is weinig terechtgekomen: de bijdrage
voor de regionale en lokale omroep, de veiligheid in het openbaar vervoer
en de rampenbestrijding. Datzelfde geldt volgens ons voor de zogenaamde sociale
honden. Wat de regionale en lokale omroep betreft, is zelfs bij amendement
vastgelegd dat er vanaf nu 18 mln. gefourneerd zou worden. Het kabinet doet
dat echter slechts voor één jaar. Graag een verklaring, maar
vooral ook een toezegging dat dit wordt hersteld. Verder speelt hier nog het
amendement-Hindriks/Van Walsem over moderne uitrusting van VMBO-scholen. Dat
wordt wel vanaf 2001 geregeld via de begroting van OCW, als wij het goed begrijpen,
maar 2000 blijft onbelegd en dat was niet de bedoeling.Bij de behandeling van de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
komen wij wel terug op de arbeidsmarkt. Hier is van belang te constateren
dat het kabinet heeft besloten de doorstroom-SPAK af te schaffen en de arbeidskorting
te verhogen. Over de effectiviteit van de SPAK en haar doorstroomzusje heeft
D66 al menigmaal haar twijfels geuit. Het zal duidelijk zijn dat wij het toejuichen
dat een begin wordt gemaakt met het afschaffen ervan. Dat inmiddels ook vraagtekens
worden gezet bij het nut van Melkertbanen, een andere erfenis van Paars 1,
hebben wij eveneens met genoegen geconstateerd.De verhoging van de arbeidskorting heeft ons verbaasd. In de wet inkomstenbelasting
2001 is het bedrag dat iedere werkende van zijn te betalen belasting mag aftrekken,
met ƒ 1770 al aanzienlijk hoger vastgesteld dan de ƒ 1503 die
bij het regeerakkoord is afgesproken. Dankzij de vorig jaar noodzakelijk geachte
verhoging van het arbeidskostenforfait plus indexering stond de arbeidskorting
inmiddels al op ƒ 1942 en nu gaat ze nog eens met ƒ 85 omhoog
naar ƒ 2027. Onder het motto: goed voor de bestrijding van de armoedeval.
D66 mist vooralsnog de goede analyse van het verschijnsel armoedeval en krijgt
de indruk dat dit wel erg makkelijk wordt teruggebracht tot de overgang van
niet-werken naar werken. Ik krijg graag door de bewindslieden toegelicht waarom
uitgerekend naar dit generieke middel is gegrepen en waarom dat nu al moest,
terwijl de inkomensafhankelijke regelingen vooralsnog overeind lijken te blijven.
Zijn ook meer specifieke maatregelen overwogen? D66 had zich bijvoorbeeld
kunnen voorstellen dat meer was ingezet op verhoging van de eveneens inkomensonafhankelijke
combinatiekorting, aangezien kinderopvang een aanzienlijke kostenpost vormt
voor ouders met jonge kinderen die gaan werken en de eigen bijdrage aan dergelijke
voorzieningen ook behoorlijk inkomensafhankelijk is. Bij de algemene beschouwingen
is de combinatiekorting al verhoogd met ƒ 75. Dat is mooi en deze korting
kan ook twee keer in een huishouden binnenkomen, maar het weegt waarschijnlijk
nog onvoldoende op tegen het inkomensafhankelijke geweld dat wij steeds weer
over onszelf afroepen. Ik krijg graag een reactie op mijn voorstel om de helft
van de 550 mln. voor verhoging van de arbeidskorting alsnog om te zetten in
een verhoging van de combinatiekorting met ongeveer ƒ 150.Sprekend over fiscale kinderregelingen vraag ik mij af waar de kindernotitie
blijft. Kunnen de bewindslieden mij dat melden?Als het gaat om de besteding van de inkomstenmeevallers, heeft D66 er
nooit twijfel over laten bestaan dat de staatsschuld bestemming nummer één
is. Dat staat niet haaks op een eenmalige bijstelling van het uitgavenkader.
Daar kan ik hier dus kort over zijn. Wel heb ik nog twee vragen, in de eerste
plaats naar aanleiding van het antwoord op de schriftelijke vraag 1 bij Nationale
Schuld: hoe bepalend is de rentestand voor de keuze tussen wel of niet aflossen?
Met andere woorden: moet er reëel rekening worden gehouden met de mogelijkheid
dat er budgettair gezien wel afgelost zou kunnen worden, maar dat dit toch
niet interessant is? De tweede vraag is: hoe moet na volledige aflossing het
forfaitaire rendementspercentage in de vermogensrendementsheffing worden bepaald
als er geen staatsobligaties meer zijn? Het onderwerp belastinguitgaven blijft intrigerend, maar gezien de tijd
spreek ik nu alleen waardering voor de betreffende bijlage uit. Een van de
belastinguitgaven is de willekeurige afschrijving films. Deze regeling wordt
in ieder geval nog een jaar verlengd. D66 heeft daar zelf op aangedrongen.
Ingaande 2002 zal er dan sprake moeten zijn van een nieuwe regeling. De filmwereld
heeft last van de onrust die dit geeft. Daarom mijn vraag: hoe anders wordt
die nieuwe opzet? Is het niet denkbaar de faciliteit bijvoorbeeld te beperken
tot in Nederland gevestigde filmmakers of te bepalen dat de middelen in Nederland
moeten worden besteed, als het probleem vooral de weglek naar het buitenland
is?Voorzitter! Wat betreft de herziening van de inkomstenbelasting per 2001
verneemt mijn fractie graag hoe het staat met de uitvoering van met name de
diverse renseigneringen.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Zou D66 ook voelen voor het omzetten van die film-cv's in
een nieuwe subsidieregeling Nederlandse film die gewoon betaald wordt uit
de begroting van OCW en dat een deel van het huidige budget voor die film-cv's
daar naartoe wordt overgeheveld?Mevrouw Giskes (D66):Dat is een leuke vraag en dat raakt natuurlijk wel aan de vraag hoe je
zo'n pot daar kunt creëren. Maar, stel dat dit gemakkelijk zou kunnen –
ik kan dat niet echt beoordelen – zou dat ook wel een mogelijkheid zijn.
Ik wil graag van de staatssecretaris horen welke opties overwogen worden en
waaraan wordt gewerkt en daaruit kunnen wij dan kiezen. Er zijn argumenten
voor subsidies, argumenten voor belastinguitgaven, er is net een mooie bijlage
verschenen met dat toetsingskader en wellicht is dit een mooi voorbeeld om
het daar als eerste aan te onderwerpen.Voorzitter! In termen van financiële fijnproeverij was toch het meest
verrassend in deze Miljoenennota het onderwerp baten-lastenstelsel. "Toch
nog" voegde de minister zelf maar alvast aan de titel toe. Ik zeg expres de
minister, omdat ik me niet aan de indruk kan onttrekken dat hij voor dit onderwerp
het voorbeeld van zijn voormalige staatssecretaris heeft gevolgd: zelf achter
de pc kruipen en de wereld kond doen van zijn bekering. D66 maakt zich al
jaren sterk voor invoering van een baten-lastenstelsel en een meer bedrijfsmatige
manier van omgaan met publieke middelen. Voorafgaand aan de verdere discussies
hierover wil ik nu alvast aangeven welke punten wat D66 betreft in ieder geval
aan de orde moeten komen. Wordt bij de evaluatie van ervaringen in buiten-
en binnenland onderscheiden wat toe te schrijven valt aan het baten-lastenstelsel
en wat aan gebrekkige aansturing en controle? In hoeverre is het overheidsapparaat
in staat twee operaties, om niet te zeggen reorganisaties, tegelijkertijd
door te voeren: VBTB en dit? Met de uitspraak dat het feit dat soms een subsidie
geschikter is dan een fiscale faciliteit niet zonder meer leidt tot de keuze
voor een subsidie, "aangezien voor die afweging mede de beschikbare ruimte
binnen het uitgavenkader van belang is" stelt de minister zijn hoogstpersoonlijke
Zalmnorm (een macronorm) boven doelmatigheid (een micronorm), terwijl hij
tegelijkertijd nu het baten-lastenstelsel (met allocatievoordelen op microniveau)
prefereert boven het kasverplichtingenstelsel, met mogelijk allocatievoordelen
op macroniveau. Hoe moeten we dat zien? Is onder een baten-lastenstelsel de
vorming van begrotingsfondsen als het FES nog wel zinnig?Voorzitter! Tot slot. De D66-fractie dankt het kabinet voor de lang verwachte
notitie over de fiscale behandeling van het eigen huis. We gaan er begin volgend
jaar apart over spreken, onder andere op verzoek van de heer Vendrik, maar
dit jaar nog wordt beslist over een nieuw percentage voor voorheen het huurwaardeforfait,
nu het eigenwoningforfait. Dit zou van 1,25 naar 0,8 moeten gaan, gezien de
opgetreden waardestijging en ondanks de ruim 14% waarmee de huren de afgelopen
vier jaar zijn gestegen. Willen de bewindslieden hier nog eens toelichten
wat de redenering op dit punt precies is geweest?De heer Van Dijke (RPF/GPV):Mevrouw de voorzitter! Laat ik op dit late uur beginnen met bijval te
betuigen bij de woorden van collega Marijnissen over het karakter van de algemene
beschouwingen versus financiële beschouwingen. Wij horen daar graag later
meer over.Mevrouw de voorzitter! Als tijd geld is, dan is Nederland een ontwikkelingsland
met een negatieve groei, een hoge inflatie en een fabuleuze staatsschuld.
En als ik in deze stelling "tijd" zou vervangen door "stilte", blijft deze
even zo goed verdedigbaar. Naarmate je meer factoren buiten beschouwing laat
en de aandacht toespitst op geld, wanen we ons rijker en rijker. Onze fracties,
die van RPF en GPV, willen aangeven dat geld niet de enige graadmeter kan
zijn om de situatie waarin we ons bevinden te beoordelen. Allang wordt betwijfeld
of het BNP een adequate graadmeter is. Het laat buiten beeld hoe en met veronachtzaming
van welke belangrijke waardevolle zaken ons nationaal inkomen wordt verdiend.
De ontwikkeling van het DNI (duurzaam nationaal inkomen) is een stap op weg
om hierin wel inzicht te verkrijgen. Hoe dan ook, bij de algemene beschouwingen
merkte collega Schutte op dat bij veel zaken die niet direct in geld zijn
uit te drukken, bij dit kabinet verlegenheid bestaat. Ik kom daarop nu dus
terug.Mevrouw de voorzitter! Het paarse beleid is in financiële termen
succesvol. Dit mede vanwege de Zalmnorm in combinatie met een behoedzaam begrotingsbeleid.
Ik wil ook hier gezegd hebben dat het met name de verdienste van minister
Zalm is dat we in een rustig begrotingsvaarwater zijn gekomen. Wij hebben
het hanteren van die norm dan ook altijd gesteund. Als gevolg daarvan zijn
er omvangrijke overschotten. De meevallers aan de inkomstenkant gaan conform
de afspraken naar de staatsschuld. Houden de coalitiepartners zich aan de
afgesproken norm, dan kunnen moeilijke politieke keuzen worden ontweken; afspraak
is immers afspraak, los van het niveau van de meevallers.Onze fracties vinden dat de geloofwaardigheid daarvan niet lang meer stand
kan houden. Minister Zalm zegt dat voor meevallers wordt gekozen, maar een
meevaller is iets dat meevalt ten opzichte van wat je ervan verwachtte. Hier
dreigt de Zalmnorm als gevolg van dogmatische hantering haar kracht te verliezen.
Voor een goed begrip, wij zijn voor een snelle aflossing van de staatsschuld.
Maar evenals dat geldt voor andere begrotingsposten, kun je op basis van meer
realistische cijfers ten aanzien van de overheidsinkomsten de aflossing van
de staatsschuld nominaal begroten op basis van een politiek gemotiveerde aflossingsdoelstelling.
Bijna iedereen vindt intussen dat de staatsschuld binnen afzienbare termijn
moet worden afgelost. Dan ligt een nominaal bepaalde aflossingstaakstelling
toch voor de hand? Wij zijn daarmee niet terug bij de situatie van vóór
de Zalmnorm, maar wij nemen ons uitgangspunt bij realistisch begroten. Immers,
ook bij een realistisch begrotingsbeleid met realistische groeicijfers kun
je behoedzaam ramen. Dit laatste blijven wij nodig vinden vanwege de onzekerheid
die nu eenmaal bestaat over de economische buitenwereld. Ramingafwijkingen
zijn niet vanzelfsprekend asymmetrisch. Denkt de minister dat de Zalmnorm
in zijn huidige vorm nog lang kan stand houden?Voorzitter! Als het over de staatsschuld gaat, brengt de Miljoenennota
verwarring. De staatsschuld neemt in 2001 met 0,6 mld. af en de EMU-schuld
met 1,9 mld. Het verschil wordt volgens bijlage 10 veroorzaakt door de schuld
van de overige overheden. Betekent dit dat de staatsschuld inclusief de schuld
van de sociale fondsen is? Daarnaast is er meer onduidelijkheid. In mijn beleving
ging er 20,7 plus 1.3 mld. – zijnde de totale inkomensmeevallers –
naar de staatsschuld. Vervolgens zie je dat de staatsschuld maar met 0,6 mld.
wordt verminderd. Ook het schriftelijke antwoord maakt het niet echt duidelijk.
Graag opheldering.Mevrouw de voorzitter! Het milieubeleid komt er opnieuw zeer karig vanaf.
Er is slechts 0,5 mld. voor nader beleid. Nu lijkt dat nog een heel aardig
bedrag, maar bedacht moet worden dat bij een hogere groei een hogere milieudruk
ontstaat en dat grondprijsstijgingen voor natuuraankopen extra middelen vergen.De armoede van het beleid wordt in de provincies allengs duidelijker zichtbaar.
Zuid-Holland presenteerde een dezer dagen het rapport "Staat van de natuur".
Hieruit wordt duidelijk dat de provincie Zuid-Holland er bij lange na niet
in slaagt in 2013 de ecologische hoofdstructuur af te ronden. Het areaal natuurgebied
neemt toe, maar het tempo is veel te laag. De oorzaak is de sterk gestegen
grondprijs.Ook uit andere punten blijkt dat paars niet groen is. Zo zijn bijvoorbeeld
in het structuurschema Groene ruimte (SGR) beleid en een beleidsdoelstelling
geformuleerd en is een compensatiebeginsel geïntroduceerd waarbij werd
vastgesteld dat in een aantal gebieden geen nettoverlies in zowel areaal als
kwaliteit van natuurwaarden mag optreden. Ik hoef maar te wijzen op het falend
beleid bij de verdieping van de Westerschelde om duidelijk te maken dat wij
meer geld nodig hebben om onze doelstelling te bereiken. Waarom doet het kabinet
dat niet?Voorzitter! Het is treurig te moeten vaststellen dat wij er zelfs nu bij
zo'n grote weelde niet aan toekomen de schade die wij in het verleden hebben
veroorzaakt, te herstellen en gekozen en aanvaarde doelstellingen ook werkelijk
te halen. Bijna Kamerbreed leeft de ambitie de staatsschuld in een jaar of
25 weg te werken, wij houden ons immers strikt aan de Zalmnorm. Wij hielden
en houden ons ook strikt aan de afspraken over de EMU-norm, maar wat doen
we op milieugebied? Wat doen wij met onze milieuschuld? Durven wij een "walmnorm"
te stellen met vergelijkbare principes en een strikte hantering zoals bij
de Zalmnorm en de EMU-norm? Dit kost geld – misschien wel veel geld –
en vraagt zeker ook om moedige beleidskeuzes, maar het moet opvallen dat dit
kabinet structureel te weinig geld beschikbaar stelt om gekozen doelen op
milieugebied werkelijk te realiseren met als gevolg dat de milieuschuld niet
wordt afgelost en op onderdelen zelfs nog oploopt.De olieprijs blijft de gemoederen bezighouden. Verzekerde de minister-president
een paar weken geleden nog dat er beslist niet onderhandeld zou worden met
de transportsector over de tegemoetkoming voor de hoge olieprijs, een dag
later lag er een onderhandelingsakkoord dat misschien niet zo mag heten, maar
het wel gewoon is. Zowel minister Zalm als de Franse minister van financiën
Fabius spraken behartigenswaardige woorden: we moeten niet de weg op van accijnsverlaging,
omdat een dergelijk beleid de OPEC ervan zou weerhouden de olieprijzen niet
te verlagen. Intussen hebben Frankrijk en Nederland niet erg hun best gedaan
de schijn te vermijden. Kennelijk bevalt de veelgeprezen marktwerking hier
even niet. Duidelijk is wel dat op deze manier een claimcultuur wordt bevorderd.
Het wachten is op een akkoord met de binnenvaart, de glastuinbouw en de propaan
gebruikende bewoner van het buitengebied, enzovoort. Overigens, welke consequenties
heeft een dalende olieprijs voor het bereikte akkoord?De regering doet er alles aan om een daling van de olieprijs te bewerkstelligen.
Zelfs de crisisvoorraden worden ingezet. Ik heb nooit geweten dat crisisvoorraden
gebruikt konden worden om de prijs te beïnvloeden. In hoeverre is dat
nieuw beleid? Doen wij dit soms, omdat Amerika dat ook doet? Ik neem aan dat
met de Kamer uitvoerig over deze kwestie zal worden gedebatteerd alvorens
tot besluitvorming wordt overgegaan.Intussen moeten wij ons grote zorgen maken over de effecten van de hoge
olieprijs voor de arme landen. De Wereldbank wil deze landen extra financieel
tegemoetkomen. Ook Nederland is tot een extra bijdrage bereid. Om welke bedragen
gaat het? Wordt dit geld in mindering gebracht op het reguliere budget voor
ontwikkelingssamenwerking? Overigens leidt extra hulp niet tot een afnemende
bereidheid bij de OPEC om tot meer aanvaardbare olieprijzen te komen. Een
en ander geldt overigens ook voor het akkoord met de truckers. Graag meer
duidelijkheid over de inzet van Nederland.Voorzitter! De kritiek op het IMF groeit, ook binnen het IMF zelf. Er
vallen termen als "onvoldoende democratisch gelegitimeerd" en "postkoloniaal
imperialisme". Zonder hier expliciete standpunten te willen innemen, kan toch
wel worden gesteld dat het IMF te vaak eisen aan de arme landen stelt, waarvan
het de vraag is of die sociaal en ecologisch verantwoord zijn. Daarbij komt
dat ondersteuning door het IMF vaak lucratiever is voor westerse bedrijven
dan voor de landen die het betreft. Kan de minister zijn visie eens geven
op de heroriëntatie waarvan nu toch wel mag worden gesproken?De heer Melkert heeft de premier tijdens de algemene beschouwingen gevraagd
in Praag te bezien of de criteria voor toetreding tot het HIPC-initiatief
kunnen verruimd, zodat meer landen voor schuldreductie in aanmerking kunnen
komen. De minister-president zegde toe dit te willen onderzoeken. Kan de minister
aangeven of die toezegging in Praag een rol heeft gespeeld en waartoe die
heeft geleid. Overigens is het veelzeggend dat de president van de Wereldbank
de absolute afname van de totale ontwikkelingshulp in de afgelopen tien jaar
heeft betiteld als een misdaad. Dit percentage liep overigens ook in Nederland
terug, en wel van 0,82 naar 0,80. In verhouding is dit een hoog percentage,
maar dat neemt niet weg dat er wel degelijk sprake is geweest van een daling.
Moet het gezien de huidige ten opzichte van de tijd dat het regeerakkoord
werd opgesteld veel gunstigere situatie, geen erezaak zijn om de extra belasting
van het ontwikkelingssamenwerkingsbudget voor de opvang van de eerstejaars
asielzoekers nog eens tegen het licht te houden?Voorzitter! De afgelopen weken is het voor iedereen weer eens duidelijk
geworden dat meer geld voor de zorg gewoon door de bevolking moet worden opgebracht.
Net zoals een verlaging van de motorrijtuigenbelasting niet uit de lucht komt
vallen, maar gewoon via een belastingverhoging gefinancierd moet worden, zo
moet ook het extra geld voor de zorg ergens vandaan komen. Minister Borst
meldde dat de fondsen zodanig gevuld waren dat de ziekenfondsverzekerden volgend
jaar geen premieverhoging te verwachten hebben. Particulier verzekerden daarentegen
moeten met een forse verhoging rekening houden.Ook de schriftelijke beantwoording verklaart voor een deel waarom de premie
van de verplicht verzekerden volgend jaar gelijk kan blijven. Nu mag dat allemaal
waar zijn: het laat onverlet dat de reserves zullen worden aangesproken. Verhogingen
van de kosten in de zorg hebben een structureel karakter, zodat die vroeg
of laat tot een premieverhoging moeten leiden, ook voor de fondspatiënten.
Is de regering misschien voornemens de rijkskas aan te spreken voor de financiering
van die structurele uitgaven?Overigens is er ook bij de WW-fondsen sprake van omvangrijke overschotten.
Ik vraag de minister of hij het denkbaar acht dat de premieverhoging inzake
ziektekosten die op termijn nodig zal blijken te zijn, wordt gekoppeld aan
een aanpassing van de WW-premie, zodat een en ander evenwichtiger uitwerkt
voor de koopkracht.Sprekend over het koopkrachtbeeld komt bij mij de vraag op of de minister
het met zijn collega Hermans eens is dat een lastenverlichting er voor 2002
niet inzit? Met de huidige inzichten lijkt het mij ongewenst en zelfs hachelijk
om het regeerakkoord op dit punt letterlijk uit te voeren. Is de minister
dat met mij eens?Voorzitter! De hardheid van de euro is meer en meer een punt van zorg.
Ik hoor het minister Zalm nog zeggen: wij gooien niet een harde gulden in
de Hofvijver voor een zwakke euro. Zou hij dat met de wetenschap van nu nog
durven herhalen? Het is de vraag of de koersval inderdaad door de recente
interventie duurzaam is gestuit. Deze vraag gaat steeds meer dringen. Ik hoor
graag een reactie van de minister. Kan hij daarbij ingaan op zijn visie op
de toekomst van de euro? Hoe reëel is het gevaar van een interne waardedaling
en welke gevolgen voor de hardheid van de euro heeft de toetreding van de
nieuwe EU-leden?Mevrouw de voorzitter! In de ogen van velen heeft werken in de publieke
sector aan aantrekkelijkheid ingeboet. Het kabinet wil daar wat aan doen,
onder andere door het meer marktconform maken van arbeidsvoorwaarden. Dat
heeft financiële consequenties. Naar het mij voorkomt, wordt dat onvoldoende
vertaald in de contractloonraming. Hoe dan ook, het kabinet komt met een plan
van aanpak, waarbij per sector zal worden aangegeven wat nodig is om bestaande
tekorten weg te werken en nieuwe te voorkomen. Differentiatie lijkt mij daarbij
onontkoombaar. De noodkreet van de politiecommissaris in Amsterdam benadrukte
dat nog eens, en hij staat niet alleen. Hetzelfde probleem doet zich voor
in het onderwijs, zorg, marechaussee, douane en andere overheidsdiensten.
Een Randstadtoelage of een op werken in de Randstad toegesneden "'lokpakket"
lijkt uitkomst te bieden en sluit ook aan bij wat in de markt gebeurt. Maar
dit heeft inherente nadelen, bijvoorbeeld een prijsopdrijvend effect bij woningen
op een toch al overspannen woningmarkt. Acht de minister het denkbaar, als
antwoord op het gesignaleerde probleem, overheidsdiensten of delen daarvan
te verplaatsen naar gebieden waar mensen kennelijk liever wonen? Ook zouden
bij centralisatie andere keuzes kunnen worden gemaakt, waarbij woonvoorkeuren
van mensen een belangrijkere notie worden. Dit zou per saldo goedkoper en,
wat belangrijker is, effectiever kunnen zijn.Ten slotte een opmerking over de douane. Enige tijd geleden kwam de staatssecretaris,
na enige aandrang uit de Kamer, met voorstellen om het douanetoezicht te verbeteren.
Toegenomen handelsstromen noopten tot verhoogde inspanning. Een van de uitkomsten
van het debat was dat de Kamer jaarlijks een beleidsdebat zal houden over
het douanetoezicht. De komende maanden komen we daar dus uitgebreider over
te spreken. In de begroting wordt voor de komende jaren een verdere uitbreiding
van het personeel aangekondigd en een verhoogde automatiseringsinspanning.
Allemaal goede zaken die ieder voor zich een waardevolle bijdrage kunnen leveren
aan een beter douanetoezicht. Dat neemt niet weg dat er nog grote zorgen zijn.
In een brief die we als Kamer ontvingen wordt de ontwikkeling absoluut desastreus
genoemd. Grote woorden van mensen die het weten kunnen. De begroting biedt
onvoldoende perspectief om gerust te kunnen zijn. Een in mei, voor de kust
van Zuid-Holland, gehouden oefening bracht pijnlijk duidelijk aan het licht
dat de douane over onvoldoende en ontoereikend materieel beschikt. Al eerder
heb ik op dat punt gewezen. We zullen daarover later met de staatssecretaris
debatteren, maar reeds nu lijkt het mij goed voldoende middelen vrij te spelen
om op dat punt verbetering te kunnen realiseren. Waarom komt het kabinet niet
met een intensivering op het punt van materieel? Vervolgens zal de komende
jaren, mede als gevolg van de capaciteitsuitbreiding, de opleidingsverplichting
zwaar op het primaire proces drukken. Daarbij moet worden gerekend op een
blijvend hoge(re) inspanning van om- en bijscholing. Dit moet welhaast leiden
tot extra opleidingsinspanning. De begroting biedt daarvoor geen extra ruimte.
Waarom niet? Ik overweeg op deze punten een Kameruitspraak te vragen.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! Ongetwijfeld zal een gevoel van opluchting in vak
K en elders in de Kamer postvatten: op dit late uur kan de laatste spreker
niet echt inspirerend meer zijn. Zo is het ook. Mijn fractie heeft gemeend
aan dit debat te moeten meedoen omdat zij het beleidsterrein serieus neemt
maar zij realiseert zich dat de beslissingen al zijn genomen, anderhalve week
geleden.Reeds zevenmaal heeft deze minister van Financiën het koffertje met
de vele miljarden mogen binnendragen. Het is en was een gewichtige taak die
hem desondanks niet zwaar leek te vallen, ja hem zelfs enig uiterlijk genoegen
verschafte. De prioriteiten van deze goedlachse minister hebben duidelijk
hun weerslag gehad op 's Rijks schatkist, dankzij de beroemde-beruchte Zalmnorm.
Maar ook in de portemonnee van de burger viel te merken wie op het Korte Voorhout
de scepter zwaaide; ik noem de Zalmsnip. En hoe zal de aangekondigde lastenverlichting
in het kader van het nieuwe belastingstelsel worden genoemd? Misschien wel
de Zalmschuit. Lastiger wordt het om de onderwerpen op het terrein van Financiën
aan andere kenmerken van bewindspersonen toe te rekenen. De SGP-fractie wil
een poging daartoe wagen en zal ze dan ook van top tot teen beschouwen. De
bewindslieden begrijpen wel dat dit uitsluitend in figuurlijke zin gebeurt.
Allereerst het hoofd. Waar zal deze minister zich momenteel het hoofd over
breken, zo vraag ik mij af. Niet meer zo over de staatsschuld, denk ik. Sinds
ook de PvdA binnenboord is, wordt de aflossing terecht strak aangepakt. Wellicht
wél over het hoe en waarom van deze financiële beschouwingen.
De SGP-fractie constateert dat de algemene politieke beschouwingen van de
afgelopen jaren sterk werden bepaald door financieel-economische thema's.
Zowel dit als het vorige jaar kwam de zilvervloot binnenvaren; kwaliteitsimpuls
publieke sector noemen we dat. Zeker: onderwijs, zorg en veiligheid zijn thema's
die ook de SGP onder de aandacht heeft willen brengen. Er is wat dit betreft
een inhaalslag geleverd maar ook nog te leveren. Dit zal de aandacht moeten
blijven houden.Echter, het voertuig van de algemene financiële beschouwingen lijkt
daarmee te zijn gedevalueerd tot de veegwagen waarin de financiële woordvoerders,
uiteraard gerespecteerd, de kruimels opvegen die door hun fractievoorzitters
zijn achtergelaten. De SGP-fractie vindt dat hierdoor afbreuk wordt gedaan
aan het oorspronkelijke karakter ervan. Ik heb in het verleden deze debatten
mogen doen. Ook toen waren er nadelen, zo herinner ik mij, maar ik vind toch
dat wij hierover met elkaar moeten spreken. Het motiveert niet echt om op
deze lijn voort te gaan. Graag verneem ik van de minister hoe hij dit ziet.
Natuurlijk is dit een zaak van de Kamer zelf – dat weet ik – maar
ik vraag zijn reactie met het oog op de toekomst, temeer daar in het kader
van het VBTB-traject het accent steeds meer op concrete beleidsdoelen en daardoor
minder op de financiële parameters komt te liggen.Dat was het hoofd, nu het hart. Als het gaat om het hart van de minister,
en uiteraard ook dat van de staatssecretaris, wil de SGP-fractie daar met
klem de problematiek van de gemoedsbezwaarden aan leggen. Het gaat daarbij
om een groep personen die op basis van zeer integere afwegingen niet kunnen
participeren in enige vorm van verzekering. De groep van gemoedsbezwaarde
ondernemers lijkt onevenredig te worden getroffen door een aantal fiscale
maatregelen in het kader van het ondernemerspakket 2001. Ik noem het vervallen
van de assurantiereserve eigen risico, de exportrisicoreserve en de beperking
van de stakingsvrijstelling. De regering heeft ons nog niet kunnen overtuigen
ons pleidooi voor handhaving van deze voorzieningen op te geven. Tegen het
in de debatten tot nu toe aangevoerde argument met betrekking tot mogelijk
misbruik stelt de SGP-fractie dat er in de praktijk een dermate zware bewijslast
ligt aan de kant van diegenen die van deze faciliteiten gebruik maakten, dat
misbruik welhaast onmogelijk is. Het moet toch mogelijk zijn om de mogelijkheid
van de assurantiereserve eigen risico en de exportrisicoreserve te herstellen
voor de categorie ondernemers die als gemoedsbezwaard geregistreerd staan?
Met een dergelijke expliciete koppeling wordt immers misbruik uitgesloten
en vormt de zware bewijslast daarbij een extra waarborg. Ik heb begrepen dat
de bewindslieden hun toezegging aan de SGP-fractie aangaande de notitie over
gemoedsbezwaarden komend najaar gestand zullen doen. Het is nu oktober, komend
najaar is dus zo ongeveer nu. Kan dat nog vóór de plenaire behandeling
van het ondernemerspakket 2001?En nu de knieën van de bewindslieden. Ik heb het over de hoge brandstofprijzen.
De onrust op de oliemarkt houdt veler gemoederen bezig. Eerst waren er de
truckers die op een strategisch moment – vlak voor Prinsjesdag en de
algemene politieke beschouwingen – bijna 0,5 mld. per jaar als compensatie
voor de dure diesel kregen. Daarvoor is ook onzerzijds begrip getoond. Aanvankelijk
zou het Europees worden aangepakt, maar Frankrijk zette een domino-effect
in gang. Weinig sterke knieën, dus. Ook in sectoraal verband is sprake
van een domino-effect, of zo u wilt: precedentwerking. Eerst werd met de truckers
en daarna met de visserijsector een akkoord bereikt. Nu nog – men zal
het zien aankomen – de land- en tuinbouwsector. De taxi komt ook nog,
maar ook de gehandicapte die exclusief op zijn vervoermiddel is aangewezen.
De desbetreffende motie, die ik indiende, kreeg destijds veel sympathie van
deze bewindslieden, maar dat laat onverlet dat hier nog een punt ligt. Zou
het niet een goed idee zijn om alle compensatieregelingen – we moeten
daar overigens geen carrousel van maken, maar waar het reëel en billijk
is, moet er iets gebeuren – in één integrale notitie samen
te brengen?Diverse intensiveringen staan op de rol. Dezer dagen werd ons indringend
voorgehouden dat ons land steeds meer achterloopt op het punt van onderzoek
in het kader van de basiswetenschappen en fundamenteel onderzoek. Dat is een
interdepartementaal probleem, daarom zeg ik het hier en nu. Wil de regering
dit punt eens meenemen voor de Najaarsnota of de Voorjaarsnota?Tot slot de euro. Verleden week was er het Deens referendum. Opvallend
was dat na het Deense "nei" de gevolgen ervan door de EU-Ieiders zo sterk
werden gebagatelliseerd. Alsof het er allemaal uiteindelijk niet zozeer toe
zou doen. Hoe verhoudt zich dat, zo ga je jezelf achteraf afvragen, met het
"fanatisme" waarmee in Nederland de monetaire integratie altijd
is uitgedragen? Eén van de argumenten van de "nei"-zeggers gold de
mogelijke aantasting van het pensioenniveau in Denemarken. Terecht of onterecht;
het brengt ons bij een punt. De heer Duisenberg stelde op 12 september in
Brussel dat lidstaten de hervormingen van de pensioenstelsels niet mogen uitstellen.
Er zouden zelfs extra inspanningen nodig zijn om te voorkomen dat de overheidsuitgaven
in een aantal EMU-Ianden als gevolg van de dubbele vergrijzing uit de hand
zullen lopen. Deze geluiden verontrusten ons. Financieel-economische mee-
en tegenvallers elders in de EU hebben immers ontegenzeggelijk effect op de
welvaart in ons land. Wil de minister daar eens op reageren?Hiermee kom ik tot mijn slotvraag. Uit de recente enquêteresultaten
van het Nipo (Het Financieele Dagblad van 27 september jl.) blijkt dat meer
dan de helft van de Nederlanders "nee" tegen de euro zou zeggen. Dreigt de
monetaire integratie vroeg of laat niet de achilleshiel van deze minister
te worden? Hoofd, hart, knieën, hiel.De voorzitter:Het lijkt mij goed om te zeggen dat er vroeger veertien dagen tussen Prinsjesdag
en de algemene beschouwingen lagen. Er is op een gegeven moment echter weloverwogen
besloten om de algemene beschouwingen dichter bij Prinsjesdag te houden. De
financiële beschouwingen moesten evenwel schriftelijk voorbereid kunnen
blijven. Om die reden zijn de algemene beschouwingen en de financiële
beschouwingen uit elkaar getrokken. Dit moet u wel in overweging nemen, als
u zegt dat dit veranderd moet worden. Dit wil overigens niet zeggen dat dit
niet weer veranderd kan worden.Dit debat wordt morgenmiddag voortgezet.De (algemene) beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 23.51 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-387-430.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl